text:
1Baka u di Masa Jesosi fan ku u sö, hën a kumutu dë, ta waka ta lontu a dee köndëköndë u Galilea ta konda di buka u Masa Gaangadu ta lei sëmbë soni fëën finifini. 2Wë nöö di juu dë, de bi kisi Johanisi di dopuma buta a dunguwosu kaa. Nöö ala a dë ta jei u hii dee soni dee Masa Jesosi, di Keesitu, ta du. Nöö hën a kai dee bakama fëën ko nëën, hën a manda de taa: “Un go a Jesosi e, 3nöö un hakisi ën ee hën da di sëmbë tuu, di Gadu bi paamusi u taa a o manda ko, naa u musu luku wan oto sëmbë möön? Sö fuun hakisi ën e.” 4˻Nöö hën dee bakama u Johanisi nango te de go dou a Masa Jesosi. Hën de dëën di buka te de kaba.˼ Nöö hën Masa Jesosi piki de, a taa: “Un toona go a Johanisi e, nöö un konda hii dee soni dee un si ku dee un jei a mi aki tuu dëën. 5Un taki dëën taa ˻hii dee soni Gadu Buku bi taki u di Sëmbë Gadu o manda ko, nöö de tuu ta pasa fa u dë aki˼. Biga bookowojoma ko ta si soni, lanma hopo ta waka, sikitjinama ta ko bunu, bookojesima ko ta jei soni, dëdë sëmbë ta weki, dee möfina sëmbë ta jei di suti Buka u Masa Gadu. Sö fuun taki dëën e. 6Nöö un taki dëën tu, taa di sëmbë di an ta mati fu di ma ta du kumafa a bi mëni, nöö sö wan sëmbë dë bunu e.” Sö Masa Jesosi piki de te a kaba. Nöö hën de toona go a Johanisi baka. 7Nöö fa dee bakama u Johanisi nango dë, hën Masa Jesosi bia fan ku dee hia sëmbë dee ku ën sai dë. A taa: “Fa un bi kule go a Johanisi a di sabana dë, un sooti sëmbë un go si ala? Un si wan sëmbë di aan pakisei, kuma wan kambaluwa di ventu ta böö nango ta ko nö? 8Ee nasö un si wan sëmbë bisibisi ku gaan waiti koosu nö? Nönö, Johanisi an bi dë sö e. Biga dee sëmbë ta bisi gaan waiti koosu, nöö a guduma wosu de ta dë. Na a sabana dendu de ta libi. 9“A kandë un bi mëni tu taa fa woon go dë, nöö woon si wan gaan tjabukama u Gadu ta du gaan foondofoondo soni. Wë mi taki da unu taa un si wan tjabukama u Gadu tuu, ma a möön hei möön wan tjabukama seei. 10Biga Johanisi wë da di sëmbë di dee fesiten tjabukama u Gadu bi sikifi soni fëën, taa Gadu o manda wan sëmbë ko faa seeka pasi da di Heepima di o ko. 11“Nöö mi taki da unu seei gbelin taa fu hii dee libisëmbë mujëë pai, nöö na wan u de hei kuma di Dopuma de kai Johanisi e. Ma fa mi fan dë seei, ma hiniwan sëmbë di dë a di Njunjun Tii u Gadu dendu te dou ku dee möön lagi wan seei, nöö de tuu a' kölöku möön Johanisi. 12“Nöö fa mi ta fan soni u di Njunjun Tii u Gadu aki, nöö a ta ko taanga seei kaa e, dee sëmbë, fu kumutu a di ten Johanisi hopo seti konda soni fëën fu te kisi fa u dë aki. Nöö di sëmbë di ta biinga taanga nëën baka nöö hën o dë nëën dendu. 13Nöö di Njunjun Tii aki, hën da di soni di Mosesi ku hii dee fesiten tjabukama u Gadu tuu bi ta taki, te kisi di ten u Johanisi aki. 14“Nöö ee un kë piki, nöö woon ko sabi taa Johanisi wë da di sëmbë di bi musu ko a di ten di di tii aki o seti. Hën wë da di Elia di dee oto fesiten tjabukama bi ta taki taa a o toona ko. ˻Biga di wan seei fasi Johanisi ku Elia abi.˼ 15Nöö fa i si mi ta fan ku unu aki nöö un pakisei ën bunu e, be un fusutëën.” 16Nöö hën a bai taa: “Ee, dee sëmbë aki, andi seei mi sa tei maaka ku unu kumafa un dë aki baa? Un dë kuma dee mii ta pëë a sitaati, soni an ta kai ku de möönsö. Fa de sai dë, de ta buja ku de seei taa: 17‘U böö tutu da unu te u wei fuun baja, ma wan kë baja. Nöö hën u bia kanda tjali kanda da unu fuun këë, ma wan kë këë.’ “Nöö sö wë nöö un dë tu e, dee sëmbë. 18Biga Johanisi ko, nöö hën an bi ta njan kuma unu, an bi ta bebe kuma unu, nöö un kosi ën taa a lau, soni dë nëën liba. 19“Nöö hën Mi di ko Libisëmbë Mii aki ko, nöö hën mi ta njan ta bebe ku unu, nöö hën un ta kosi mi tu taa mi a' langabëë tumisi, mi dë bebesonima, mi ta hulu takulibisëmbëma u di köndë. Ma mi sabi taa a o ko a döö nöömö u sëmbë musu ko fusutan taa Gadu hën manda mi ku Johanisi tuu ko, biga u tu tuu bi libi leti kumafa Gadu kë.” 20Nöö hën Masa Jesosi ko gandji da dee sëmbë u dee köndë awaa ka a bi du dee möön hia wooko fëën, foondofoondo wan, ma töku de an bi bia ko piki ën möönsö fu de disa dee hogilibi u de. 21A taa: “Mi bai helu da unu e, un dee sëmbë u Kolazin, ku un dee sëmbë u Betisaida. Biga fa dee köndë de kai Tilusi ku Sidon sai naandë, dee sëmbë u de hogi tee de hogi. Ma ee de bi si dee gaan foondo wooko dee un bi si aki, nöö de bi o bia de libi gaanduwe. Mi taki da unu taa, de bi o buta maun a mindihedi ta bai ta këë ta tuwë deseei a goon ta logoda ta bisi djodjo. Sö di hogilibi de bi ta libi dë bi o hati de tjika. Ma un wan du sö. 22“Hën mbei mi taki da unu taa a di gaan kuutudaka u Gadu, nöö di sitaafu di dee sëmbë u Tilusi ku Sidon o kisi an o bigi kuma di woon kisi e. 23“Nöö söseei un dee sëmbë u Kapenaumi fa un hei di gaan hei aki, nöö un ninga taa hën o tja unu go a Gadu Köndë ö? Na seei. Mi taki da unu taa a di didibi faja a o tja unu go kaba a sösö. Biga fa dee sëmbë u Sodom bi hogi tjika dë seei, ma ee de bi si dee gaan foondo wooko dee un si aki, nöö de bi o bia libi gaanduwe. Nöö Gadu an bi o booko di köndë u de kaba a sösö te kisi fa u dë aki. 24“Nöö mi taki da unu taa di sitaafu di Sodom o kisi a di gaan kuutudaka an o bigi kuma di un dee sëmbë u Kapenaumi aki o kisi e. Biga wan kë bia unu libi möönsö.” 25Nöö hën Masa Jesosi bia fan ku ën Tata awaa. A taa: “Taata o, i wë da Masa u liba ala ku goon aki tuu. Nöö mi gafa i o, fu di fa i ta wooko. Biga i ta hoi dee soni fii tjubitjubi da dee könima u di goonliba aki ku dee sëmbë dee ta mbei taa de sabi soni poi, nöö hën i ta mbei dee lagilagi sëmbë ko sabi de. 26Aai Taata, a bigi o, biga wë sö i feni ën bunu fii du. Gaantangi fii e.” 27Nöö hën a bia fan ku dee sëmbë hën ku de sai dë möön. A taa: “Dee sëmbë o, fa mi dë aki, mi Tata buta hii soni a mi maun e. Nöö na wan sëmbë sabi mi fa mi dë boiti mi Tata nöö, nöö söseei na wan sëmbë sabi mi Tata tu fa a dë boiti mi di Mii fëën aki nöö, ku di sëmbë di mi kë mbei a ko sabi ën.” 28Nöö hën a taa: “Haika e, dee sëmbë, ee wan sëmbë i dë fukafuka, i ko wei u dee lai dee i ta tja, nöö be i ko a mi e. Nöö mi o mbei i ko dë bööböö. 29Dee sëmbë, un saka unu seei da mi o, be mi ta tii unu ta lei unu soni. Biga fa mi dë aki, mi abi tjalihati, mi a saka fasi, nöö ee wan sëmbë i ko a mi nöö joo feni böö te dou a i hati. 30Biga di tii u mi an taanga e, nöö dee lai dee mi o da unu fuun tjai, de dë fukëfukë.” Sö Masa Jesosi fan ku dee sëmbë ta haikëën dë tefa a kaba.
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
1Mgbàr maan Kaysara Agustu hîi orri ngam kèta nîir nit ây a dees wàa lang. 2Kèta maan ɗaage màrra. Mbire a yer Kireniyu ye tâa ngomna a Siriya. 3A nit ây pî de anin aw dik kèta nîir waw, koo wuna a riiy wàa. 4Nit kana nîir wàa Yosef ɗa ane a Nasaret a dees Galile, de taye a Baytilam a dees Yude. Riiy maan tâage riiy Dawda, Yosef ana a yòot wàa. 5De dige kèta nîir wàa ni Mariya maanji wàa ûri, iige himni gi. 6Ye tâan a Baytilam, unji kpàarra hàm gerre. 7Mariya de ciise hàm nihun màrra. De foru ni jàk joorra, de iiw kpu a tumna tikukri, ngam aw kpàa gin tâam a àay cita ni-wooy ây ba. 8A hàm faat ây aw dii a dees maan. Aw waatirre tikukri waw ni tuma a nûri. 9E rri yey malayka Fay lòtɗa dawge. Kayang Fay ni 'mita wàa mgbaa dawrre. De tolin dèy. 10Malayka de gàa daw: Ta un tol ba! Ngam mi 'maara dun yèk kâwrra dèy mi kàlnu, kâ ge kâwsi tinîir nit ây pî: 11Unji yey kpàan Nitsaanum a riiy Dawda. Ey tâage Kristu Nitcoorra. 12E rri yey kày gun cèngni: Kpàa gun kpàaw hàm bengsi ni focu a jàk joorra kpu a tumna. 13Yooge yooge mûsa malayka ây de lòrran ɗa a faktiturum, de mgbaawan di malayka yey yèegi daw da hàm faat ây gi, de 'misin nîir Fay de gàan: 14'Mita dii a gin Fay a faktitola, tâam mbâri dii a deesi da nit ây yiɗe gi. 15A malayka ây ye naasin a faktiturum, woon daw da hàm faat ây gi, de yèenjin a tîim waw de gàan: Dàan ot dik a Baytilam, ot gop jàk yey mbirge gi, kàlna Fay. 16De digin digèrrige, de kpàan di Mariya, ni Yosef, ni hàm bengsi kpu a tumna. 17Ye rabin di hàm, de sagin da nit ây yèk yey kàl daw malayka a hak hàm nà. 18Tâa daw 'nang da nit rakta ây pî a jàk yey sagin daw a hàm faat ây. 19Mariya mòo yèk yey pî a tinîir wàa, dànde a yèk maan. 20A hàm faat ây de koyin. De 'misin Fay, de coon nîir wàa a jàk yey ragin, ni jàk yey raptin gi ɗa. Ngam jàk maan mbire pî kà yey kàl daw malayka. 21Ye kpèrre unji nan nan, unji rrèpnum hàm gerre, de înin nîir wàa Yeesu. Nîir maan malayka kàlgu nà di nuu wàa, ye tâa ɗà fûru ba. 22Mgbàr ɓetkunum waw ye gbèeye, kà yey gàa a yèk mgbèngda Muusa, Yosef ni Mariya de 'maan hàm a àay Fay a Yerusalem, aw kàlnu a ɗàm kpees Fay. 23Ngam dii kètiya a yèk mgbèngda Fay: Aw kpàa go hàm nihun ây màrra, sey aw în daw hàm della ta wàa di Fay. 24De hîin ɗa jàk gurfum, dii kà yey gàa yèk mgbèngda Fay, tigòlkòyrra cuk toonji ni nuunji, koo gàmri tigurfi cuk. 25Nit kana dii a Yerusalem nîir wàa Simon. Ey nit mbâri ɗi ni takundi, tolle Fay, waatirre Nitsaanum ni-Israyel ây ge dàara gi. Jungci Delliya tâa ni ey. 26Jungci Delliya gàawe nà, ge wut ba sey to rap go Kristu Fay ge tèewra a deesi gi. 27Jungci paawe di Simon e dik a àay Fay. De kpàanjin a farra ni too wàa, ni nuu wàa di Yeesu. Aw 'maara hàm waw ngam aw mbir kà yey gàa a yèk mgbèngda. 28Simon de arru di hàm a kàn. De 'mise nîir Fay de gàa: 29Tooy Ɓèl, woow di sàay wey e wut ni tâam mbâri kà yey gàa yèk wey. 30Ngam nis mum rabe tèem saanum wey, 31yey mbangsum a ɗàm kpees nit ây pî, 32e tâa kayang ngam kàlnum dum Tooy Ɓèl da nit ây èege yèk wey, hîi ge hîi 'misum da nit ta wey, ni-Israyel ây. 33Tâa daw 'nang di too wàa ni nuu wàa a yèk yey yèe Simon a hak hàm waw. 34De mbârsi daw, de gàaw di Mariya nuu wàa di hàm: Fay carre hàm yey e tâa jàk yaanum ni jàk gòynum da ni-Israyel ây dèy, tâa ge tâa kà jàk lònum anga a gin Fay, a nit ây dèy hàa gaw hàanji. 35Mbi ge mbir e lòni jàk dànda fûurriya a tinîir nit ây. Dum ngaa Mariya, ngòlnji hàm wey baa ge baam tinîiri. 36Kin kana dii a farra, nîir wàa Anna hàm Fanuyel a yòot Aser, lònirre yèk Fay. Ey wàrfige dèy, tâanji nà ni maa wàa yeri jòròs a dat sapta wàa. 37Maa wàa ye wurre, ti wàr di maa kana ba ha kpèrre yeri ra nan nan sàm naan. Dikɗe a àay Fay koo ningàa, daprirre tuma ni unji, waarre Fay, coorre riirra tiriici. 38Ey ɗa kpèrra a saa'i maan, de 'mise nîir Fay. De yèe yèk hàm yey da nit ây waati Fay ngam e saani Yerusalem. 39Too wàa ni nuu wàa di Yeesu ye gbèen jày pî gàa a yèk mgbèngda Fay gi, de irin a Nasaret riiy waw a dees Galile. 40Hàm de 'mirre, de kpàa kpèw kpèw, mûu ni còycum a tinîir wàa. Mbâr Fay tâa ni ey. 41Too wàa ni nuu wàa di Yeesu hû waan aw dik yeri pî a Yerusalem, ngam iirra daprum Paska. 42Yer wàa di Yeesu ye kpèrre ra sàm cuk, de digin daprum kà yey rûun mgban. 43Daprum ye gbèeye de koyin, amma Yeesu tâa bak a Yerusalem. Too wàa ni nuu wàa aw cèngni ba. 44De dànin, Yeesu dii a tîim nit koyrra ây, de digin unji kpolo ha aw kàmuwa a gin kor ta waw ni nit rûunjum ây. 45Ye tâa aw kpàaw ba, de isin a Yerusalem, aw kàmu a farra. 46A dat unji taan de kpàawan a àay Fay, tâarre a tîim nit kàlnjum ây, raksi dawrre gun dawrre jày. 47A nit ây pî tâage a farra, de tâa daw 'nang kày cèngni jày dèy, ni goosum wàa a yèk ây. 48Too wàa ni nuu wàa di Yeesu ye rabuwan, de naa daw hay. Nuu wàa de gàaw: Ngam jâ mbirum dot hûy ya? E rri yey miy ni too wey ot kàmumde kè ot umi. 49De gàa daw: Ngam jâ kàmim un kà yey ya? Un cèngni, gerre mi tâa a àay Too mum ba yi? 50Aw rak jày yiɗi e yèe daw a yèk yey ba. 51De koye ni aw a Nasaret. Rak dawrre tuy. Nuu wàa mòo yèk maan pî a tinîir wàa. 52Yeesu 'mirre, iisirra còycum, kpàa mbâri a ɗàm kpees Fay ni nit ây.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1“Mi a tel unu dem sitn ya so dat unu no tap biliiv iina mi. 2Dem ago ron unu outa di Juu dem Choch. Di taim aal a kom wen sumadi ago kil unu an tingk se dem a du sitn gud fi Gad. 3Dem ago du aal a dem sitn ya, kaa dem no nuo mi ar mi Faada. 4Mi a tel unu dem sitn ya, so dat wen di taim kom, unu wi memba se mi did waan unu.
5Bot rait ya nou, mi a go tu di wan we sen mi kom ya, an non a unu no aks mi se, ‘A we paat yu a go?’ 6Bot unu aat evi dong, kaa mi tel unu dem sitn ya. 7Bot mi a tel unu fi chuu chuu se dat a fi fu'unu uona gud dat mi a go we. Kaa ef mi no go we, di Elpa naa go kom tu unu. Bot ef mi go we mi ago sen im kom tu unu. 8Wen im kom, im gweehn mek di piipl dem iina di worl nuo se dem rang bout sin, dat dem rang bout ou sumadi kyan get rait iina Gad yai an rang bout ou Gad joj piipl. 9Dem rang bout sin, kaa dem no chos iina mi. 10Dem rang bout Gad an bout uu an wa rait iina Gad yai, kaa, luk ya no, mi a go a mi Faada duo piipl tingk se mi a sina. Mi a go bak a mi Faada an unu naa go si mi no muo. 11An dem rang bout ou Gad joj piipl, kaa di wan we ron tingz iina di worl, Gad rait im aaf aredi.
12“Mi av nof muo sitn fi se tu unu, muo dan unu kyan tek iin rait ya nou. 13Bot wen di Spirit we shuo di chuu sitn dem bout Gad kom, im gweehn mek unu nuo aal a di sitn dem we chuu. Im naa go taak aafa im uon. Im onggl ago taak wa im ier mi Faada se, an im ago tel unu wa ago apm. 14Im ago shuo ou mi big an powaful, kaaz im ago ier wa mi se an tel unu it bak. 15Evriting we mi Faada uon, a fi mi tu. A dat mek mi se di Spirit ago tek wa mi se an mek unu nuo it fi unuself.
16“Likl bit fram nou unu naa go si mi no muo, den likl bit afta dat unu gweehn si mi.”
17Wen Jiizas don se dat, som a im falara dem se tu dem wan aneda se, “A wa im miin wen im se, ‘Likl bit fram nou unu naa go si mi no muo, den likl bit afta dat unu gweehn si mi’? An wa im miin wen im se, ‘Kaa mi a go a mi Faada’?” 18Dem kip aan a aks aks, “A wa im miin wen im se, ‘Likl bit fram nou’? Wi no get we im a se.”
19Jiizas si se dem did waahn aks im bout it, so im se tu dem se, “A wa mi dis se unu a aks unu wan aneda bout, ‘Likl bit fram nou unu naa go si mi no muo, den likl bit afta dat unu gweehn si mi’? 20Mi a tel unu fi chuu chuu se unu gweehn ala an baal, bot di piipl dem iina di worl ago wel api. Unu ago sad, bot dat a o chienj an unu ago wel glad. 21Wen wan uman a av pikni shi iina uol iip a pien, kaa di taim fi shi av pikni kom. Bot wen shi av ar pikni, shi no memba di pien agen sieka ou shi glad se sumadi baan kom iina di worl. 22A sed wie so it go wid unu: Unu iina pien nou, bot mi gweehn si unu agen, an unu a glad iina unu aat, an nobadi kyan go mek unu no api agen. 23Da taim de, unu naa go aks mi notn agen. Mi a tel unu fi chuu chuu se mi Faada gweehn gi unu eniting unu aks fa kaa unu a mi falara. 24Aal nou unu no aks fi notn kaa unu a mi falara. Aks an unu wi get we unu aks fa, so dat unu kyan riili riili api.
25“Mi a yuuz picha langwij tel unu dem sitn ya. Taim a kom wen mi naa go taak da wie ya agen. Mi ago taak tu unu plien an chriet bout mi Faada. 26Da die de, unu gweehn aks fi tingz kaa unu a mi falara. Mi naa se mi gweehn aks mi Faada fi notn fi unu. 27No, kaa mi Faada lov unu, kaaz unu lov mi an unu biliiv se a Gad mi kom fram. 28Mi lef fram wich paat mi Faada de an kom iina di worl. Rait ya nou, mi a lef di worl fi go baka mi Faada.”
29Den im falara dem se tu im se, “Si'it de, a nou yu a taak plien an chriet an naa taak iina picha langwij! 30A nou wi nuo se yu nuo evriting, an yu no niid nobadi fi aks yu notn. Sieka dat, wi biliiv se a Gad sen yu kom iina di worl.”
31“Unu biliiv nou?” Jiizas se tu dem. 32“Unu luk! Di taim a kom — an it de ya aredi — wen aal a unu ago skyata an go a unu yaad. Unu ago lef mi wan. Bot mi no de pan mi uon, kaa mi Faada de ya wid mi.
33“Mi tel unu dem sitn ya so dat unu kyan av piis iina unu aat kaa mi an unu a wan. Iina da worl ya, unu gweehn av chobl an sofarieshan. Bot no fret! Mi don win di fait wid di worl.”
Copyright
Learn More


text:
1Xacan' ngulo'o angujle 'ñan se'en su sca chco tlyu nu luhui, tyi'a can' ndaa na chendyu 'in nten, nducui xaa na tsaña'an nchca ti' sca cunan, lo' tyi'a can' nducua na se'en nducua Ndiose lo'o ñi nu lca Slya'. 2Chco tlyu can' su na tlu'hue la tucueen loo quichen can', scaa tso' na nducua yca nu ndaa chendyu 'in nten, tsa tichcua loo mti ndyi'yu loo na, scaa loo mti ndyi'yu loo na cunda scaa coo', lo' lca' yca can' najo'o na 'in nten sca chcui chendyu nu cu'ni chca 'in ne'. 3Ñi xiya' lo' a caan 'a yuhue' chon' nten ndi'in quichen can', si'yana Ndiose lo'o ñi nu lca Slya' ntsu'hui cha' culo ñi tñan se'en can', lo' jun nu lca nguso 'in ñi tucua tloo ñi 'in, 4xacan' ña'an tloo ca jun 'in ñi, lo' ntsu'hui cha' cha'an nii ñi tuchcan jun. 5A ntsu'hui 'a cha' ti' qui'ya tla can', ñi a 'ni 'a cha' 'in jun lo'o quii' nu tu'hui xaa 'in jun, uta xaa 'in cucha, si'yana Ndiose X'nan na tu'hui ñi xaa can', lo' taa ñi cha' cuiya' culo jun tñan tsala xaa. 6Ti' juin la angujle 'ñan: A tucui nu cu'ni tucua ti' lo'o cha' re si'yana lca na cha' nu ñi. Ñi X'nan na, cui' Ndiose nu nxiycui' nguso 'in, ngua'an tñan ñi angujle 'in ñi si'yana ca cuiya' ti' nchgaa la ña'an nu lca nguso 'in ñi, cha' nu cua' nchcui cuii' cha' tsato'o. 7¡Ña'an jan ñi, nan' cua' ljyaan ndla ti! Tsu'hue ca xu'hue nu xu'hua se'en cha' nu nchcui' Ndiose loo quityi re. 8Nan' yu Xuhua, na'an lo' ngune 'ñan nchgaa cha' re. Xa nu ngune 'ñan lo' na'an cha' re, mdyi'ya xtyin' si'yana cu'ni tnu 'in angujle nu ngulo'o 'ñan nchgaa cha' re, 9una juin 'ñan: A cu'ni cuaña'an si'yana lo'on nan' ta'a lca na nguso 'in Ndiose, lo'o nchgaa jun ta'a na nu nxiycui' Ndiose 'in, lo'o nu nxu'hua se'en cha' nu nducua loo quityi re. Can' cha' 'in Ndiose cu'ni tnu. 10Ti' juin la angujle can': A tucun ti'in cha' nu ycui' Ndiose nu nguinu scua loo quityi re, si'yana cua' nchcui cuii' cha' tsato'o na. 11Tsalca nten nu a ngui'ni tñan tsu'hue, tsa quiñan tu' can' lo'o cha' ngunan' 'in. Nu nducun', cu'ni tu' can' cha' nducun'. Cui' cuaña'an nu ngui'ni tñan tsu'hue, taa can' juesa cu'ni la tñan tsu'hue, lo' nu nda'an lo'o cha' tiyaa nu luhui, tsa quiñan can' tyu'hui sca chendyu nu luhui. 12Ña'an jan ñi, nan' cua' ljyaan ndla ti, lo' lyi'yan na nu su'huan lyiyan' 'in cunda scaa tucui cua' ña'aan tñan m'ni. 13Nan' lcan letra Alfa lo'o Omega, nan' la ña'an cua' ndi'in ti' culoo lo' a ntsu'hui cha' tsatii cha' 'ñan, nan' lcan ñi nu cua' ndi'in ti' culoo, lo' ndi'in tsala xaa. 14Una tsu'hue ca xu'hue nchgaa nu nguiten ste', si'yana qui'ni ca'an 'in lo'o yca nu ndaa chendyu, lo' cuaña'an tca sten can' scasca tulo'o 'in quichen can'. 15Una xni' quinu ton nde lyiya', tsatlyu lo'o nu bta'a, nu nguiten yu'hui lo'o ña'an tucui ti, nu ndujui nten, nu ngui'ni tnu lcuin jo'o, nchgaa nu cuiñi lo'o nu nducui ti' cha' cuiñi. 16Nan' lcan Jesús, lo' ngua'an tñan angujle 'ñan si'yana quitsa' 'in um nchgaa cha' re, cha' nu ntsu'hui cha' ca cuiya' ti' nchgaa ta jun ta'a na. Nan' lcan ticui' ta nten 'in Davi, lo' lcan cuii nu ndu'hui xaa tsu'hue ña'an xa tlya. 17Ndeña'an nchcui' Espíritu lo'o Cuilyi'o ñi nu lca Slya': Cuan lya um. Cui' cuaña'an chcui' nu quine 'in cha' re: Cuan lya um. Cha' ntsu'hui nu nguityi ti' tca caan, lo' nu nchca ti' co'o tyi'a nu taa chendyu 'in tsala xaa, tca co'o 'in na xu'hue ti. 18Nan' nsu'hua tiyaan 'in nchgaa nu ne 'in cha' nu nchcui' Ndiose loo quityi re: Cha' ntsu'hui nu tya cula cha' re, Ndiose xitijin ñi 'in can' nu ti'i tsaña'an nu ti'i nu nguinu scua loo quityi re. 19Cha' ntsu'hui nu culyijyi su'hua cha' nu nchcui' Ndiose loo quityi re, cui' cuaña'an lyaa ñi cha' tsu'hue nu qui'ni ca'an 'in can' nu nducua loo quityi nu ndaa chendyu 'in nten, ñi a qui'ni ca'an 'in can' lo'o cha' tsu'hue nu ndi'in loo quichen nu cua' mdo'o hui 'in Ndiose, cui' cuaña'an lo'o nchgaa la ña'an cha' tsu'hue nu nducua loo quityi re. 20Ñi nu ndaa suun cha' re nchcui' ñi: Nu cha' ñi s'ni, cua' ljyaan ndla ti. Amen, cha' ñi Ñi X'nan hua Jesús, cuan lya um. 21Cui' cha' tsu'hue 'in Ñi X'nan na Jesucristo quinu lo'o um nchgaa um. Amen.
Copyright
Learn More


text:
Lislaam
'Lislaam jenn diiney asamaan (monothéiste) la (walla ju jenn yàlla), ju Muhammad (j.m) doon woote ca Dunu Araab ba (arabie) ca VIIeelu xarnu, Moom nag jenn la ci ñatti diine yees di wooye (diine yu ibraayma) yi, ñooy (diiney yahood, nasaraan ak Lislaam). Ñi ko gëm ñu leen di wooye ay "Jullit", mu bawoo ci baatub julli biy wund nangul Yàlla (t.s) di dégg ay ndigalam, ndax kooy julli ngir moom di ko jaamu nangul nga ko te ronu cig ronam, baatub jullit nag ci araab mooy (Muslim) giy tekki "aji jébbalu", aji nangul Yàlla, ndax jullit bi naafequl day déggal Yàlla, wéetal ko, ronu ci ron keppaaram, tënku cig nosteem, raggu cig bokkaaleem, dañtalu ci ñoñam (ñoñ bokkaale). Loolu nag ag bayliku gu mag la gu tukkee ci nit ñeel Yàlla, féete ci moom, jox ko boppam ci lépp lu muy def.
Jullit ñi dañoo gëm ne Lislaam mooy diine ji Yàlla mujj a wàcce ci (diiney asamaan) yi, te moom nasaxal na ya ko fi jiitu ci diine, (maanaam wotte na leen) ni ko Alxuraan waxe: «Tay jii laa leen matalal seen diine te mottali sama xéewal ci yéen, te gërëm naa Lislaam muy seen diine » (Taabal (mayida) 3), waxati ko: «Wàcce nañu ci yaw téere ba ànd ak dëgg, muy dëggal li ko fi jiitu ci téere, te di ko féete kaw » (Taabal 48).
Jullit ñi tam dañoo gëm ne Muhammad ab yonent la bu bawoo fa Yàlla, mooy ki ub nabiyu yi ak yonent yi, moom nag Yàlla da koo yonni ci ñaari way dijj-bopp yi (Jinne ak Nit). Bokk na ci dàtti pas-pasu Lislaam gëm ne am na jenn yàlla ju fi nekk moom rekk mooy Yàlla "Allaa", te ñoom (juliit ñi) anafiya lañuy topp muy diiney Ibraayma.
Jullit ñi dañuy Gëm Yàlla, Gëm Malaaka yi, Gëm Téere yi, Gëm Yonnant yi it mboole seen, yi fi jiitu woon, ak Gëm Bis Pénc te Gëm Dogal bi, ak Alxuraan mooy téere bi ñu wàcce ci Muhammad mu tukkee ci Yàlla, jaare ci Jibriil, Alxuraan nag mooy balluwaayu yoonal bu njëkk bi ci Lislaam, teg ci Sunna. Ponki Lislaam nag juróom lañu:
- Seere
- Julli
- Natt asaka
- Woor
- Aj Màkka ci ku ko man benn yoon
Moom lañuy jàppe ñatteel ci dawaan yu mag yu diiney jenn-yàlla yi bokk ci njabootugDiiney Ibraayma yi. Moom nag diine la ju wuuteek diiney Yahood ak ju nasaraan ji mu bokkal ay wàll yu bari yu niroo. Moom nag mooy jaaro bu mujj bi ca càllalag diine ja yonent ya indi woon mu bawoo woon ca Yàlla, la ko dale ca Noohin romb mbooleem yonent yi ba ci Muhammad (j.ñ) mi tëj Yonent gi ak téere yi ci téeéreem bii di Alxuraan.
Alxuraan nag mooy téere bi jullit ñiy sukkandiku ci seen yoonal, bu jàllee sunna ñëw, di jëf ak waxi Yonent bi Muhammad (j.m), mook Sunna ak yeneen ñaar ñooy bañlluwaay yi jillit yiy ball-loo seeni àtte ak yoon (sariiya), yeneen ñaar yi di "ijmaah" (dajeg boroom-xam-xam yi) ak Qiyaas (nattale). Moom Alxuraan nag waxi Yàlla la ju ñu wahyu Yonent bi jaare ko ci Jibriil, muy lol daa wàcc ci anam gu toftaloo te toppante, ci diir bu tollu ci 23 at.
Lu tollook 1,5 milyaar ciy jullit ñi ngi ci àdduna bi. Ñoon nag dañoo séddaliku ci ay dawaan yu limu, ñooy ci tur dawaanu Sunna, bi ëmb lu tollook 80 ak 85% ci jullit ñi, ak bu Siiya bi nga xam ne ma nga ëppe ca Iraan, ci biir Sunna am na fa ay bànqaas niki tasawuf, naka noonu ci Siiya.
Tëraliin
- 1 Xamale ko
- 2 Ag sosoom
- 3 Pas-pas ak Sariiya
- 4 Ay baat aki waxiin
- 5 Barab yu sell yi:
- 6 Sariiya bu Lislaam
- 7 Ngérum Lislaam
- 8 Tasug Lislaam akug wisaaroom ak ni jullit ñi séddalikoo ci àdduna bi
- 9 Ay ngér yu fiq
- 10 Lislaam ak yeneen diine yi
- 11 Voir aussi
Xamale ko[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Baatub Lislaam day tekki jébbalu ci jenn Yàlla ji amul moroom amul ku mu bokkal (laa sariika lahuu) joxe sa bopp gii nag ci teeyug bakkan lay ame. Fi Jullit ñi Yonent yépp ay jullit lañu, Ibraayma, Musaa ak Isaa (j.ñ), ndax ñoom niki jullit yépp dañoo tënku ci ay àtte yu Yàlla, te topp ci, kon jébbalu nañu te nangul Yàlla, bu ko defee Yàlla di leen dëgëral ak a dooleel ci ay kéemtaan (miracles)
- Baatub Jullit nag li muy tekki mooy ki aju ci diiney Lislaam di ko doxal, di julli tey def mbooleel àttey Yàlla yi.
- jullit nag leeg-leeg mu tekki aw xeet, walla aw nitu am réew niki ña dëkk ca Bosni, ñooñu ay Jullit lees leen di wooye, naan Kurwaat Serb ak Jullit
Lislaam nag du lu ñu jagleel aw askan wëliif weneen, walla aw nit bàyyi weneen, moom de ag woote la ñeel mbindéef yépp, ngir amal ag maandute ak yamoo ñeel mbindéef yépp. Lislaam daa taxaw ci ag nite ak yamale mbooleem bennaani mboolaay gu Lislaam gi, du def genn ràññatle ci diggante ku am ak ku ñàkk, ku am doole ak ku ko néewle, garmi akub baadoola. Neewul wenn xeet a gën moroom ja ndare ci ragal Yàlla ak topp ko. Loolu mooy dàtt bi jëfi jullit di tegu ngir man a baax, lu ko moy déet. yàlla a ngi wax ci Alxuraan: «Yéen nit ñi, ñun de bind nañu leen ci góor ak jigéen, te def leen ay askan aki giir ngir ngéen xamante, (te ngéen xam ne) ki gën a tedd ci yeen fa Yàlla mooy ka ca gën a ragal Yàlla, Yàlla ku xam la, ku dañ-kumpa la (dara umpu ko) » (saaru néeg (Hujuraat) 13)
Yonent bi Muhammad (j.m) nee na: «Ndax duma leen xamal ku di ab jullit? Kok nit ñi wóolu nañu ko ci seen alal ak seen bopp, ab jullit mooy ki nit ñi mucc ci làmmiñam ak loxoom, jiyaarkat mooy ki jiyaar ak bakkanam ci topp Yàlla, aji gàddaay mooy ki gàddaay ñaawtéef yeek bàkkaar yi»
Ag sosoom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lislaam feeñ na ca Dunu araab ba ca juroom ñaareelu xarnu g.j, (ginaaw juddug Isaa), ci loxol Muhammad mom Abdul Laa (j.m), mi xéyoon di woo nit ñi ci ñu gëm pas-pas buy woote jaamu Yàlla miy kenn tey ku wéet te ba jaamug xërëm yi, mu boole ci indiwaale fi meneen mbooloo ciy ponk aki xalaat ak pas-pas, loolu nag di ndigal lu bawoo fa Yàlla miy kenn tey ku ñàkk maas, (Allaa), rax ci it Alxuraanالقرآن ju araab ju ñu wàcce ci Muhammad (j.m) mu tukkee ci Yàlla jaare ci malaaka Jibriil, mii daa jàng Alxuraan jii ci Muhammad ci anam gii nuy wooye "Wahyu".
Pas-pas ak Sariiya[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Jullit ñi dañuy gëm ne Muhammad (j.m) daa dikk ngir mottali te tëj bataaxelub Yàlla bi mu yonnee yonent yi ko fi jiitu woon niki Ibraayma, Musaa, ak Masi Isaa mom Maryaama (y.j.ñ) te ñoom Yonent yooyu yépp ay jullit lañu, te dañuy gëm it ne Anafiya ji ñu nekk mooy cëslaayu diiney Ibraayma. Dañuy gis it ne wuute gi ci diiney asamaan yi ci sariiya la (maanaam àtte yi) waaye du ci pas-pas bi te sariiyab Lislaam nasaxal na (wuutuna fi) mbooleem sariiya yi ko fi jiitu woon.Kon diiney Lislaam mi ngi ame ci pas-pas ak sariya. Pas-pas bi di mbooleem dal (principe) yi nga xam ne jullit bi war na leen a gëm, ñoom nag way sax lañu, duñu soppiwku ak lu yonent yi soppiku. Sariiya nag aw tur la ñeel àtte yu jëf yi nga xam ne man nay wuute ak a soppiku ci soppikug yonent yi, bu ko defee bi mujj a ñëw di nasaxal (di fi wuutu) bi ko jiitu.
Alxuraan nee na: «Wàcce nañu ci yaw téere bi ànd ak dëgg, muy dëggal la ko fi jiitu ci téere te di ko féete kaw (di ko nasaxal), àtte leen ci li Yàlla wàcce te bul topp seeni bànneex ba bàyyi li la dikkal ci dëgg, ku mu ci yeen defal nañu ko aw yoon akum ngér, bu sooboon Yàlla mu def leen wenn xeet, waaye da leen di nattu ci li mu leen indil, njëkkanteleen yiw yi, ca Yàlla ngeen di dellu, bu ko defee mu xibaar leen fi seenug wuute nekkoon» (saaru Taabal 48) {وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ عَمَّا جَاءكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجاً وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَـكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُم فَاسْتَبِقُوا الخَيْرَاتِ إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ }المائدة48
Ay baat aki waxiin[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
"Allaa":Yàlla, mooy yàlla jiy dëgg ji yayoo ag jaamu moom rekk, moom mooy Aji bind jiy Aji sàkk, kiy melal, ki moom tur yu rafet ya ak melokaan yu kawe ya, ki bind nekk gi(àdduna bi) tey ki nga xam ne moom rekk a ko man, mooy ki moom asamaan yeek suuf si. Yàlla nag yonni na yonent yi ngir ñu woo nit ñi ci ñu jaamu ko moom rekk te bàyyi jaamu ku dul moom.
"Yonent bi", yonentub Lislaam mooy Muhammad mom Abdul Laa mom Abdul Mutalib mu Quraysin, mi ngi judd ci 571 ci Màkka gu tedd gi. Ag njabootam ñu xame ko ci turu njaboot gu Haasim, ngir askanale ko ca maamam Haasim mom Abdu Manaaf. Yàlla yonni na ko jox ko diiney Lislaam atum 610 g.j te booba ma ngay def xalwatu ngir jaamu ca xuntim Harraa. Xamees na ko ci njëkk ak ci ginaaw yonent gi ci ay jikko yu rafet, dëggu ak wóor, looloo waraloon ñu ko daa wooye "Ku dëggu, Ku wóor ki", mi ngi faatu ci bisub altine 12 ci rabiihul lawal atum 11 g (mu gàddaay gu Yonent bi)te booba ma nga amoon 63 ciy at.
Alxuraan: Alxuraan mooy téere bu sell bi ñeel jullit ñi, mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal gu Lislaam gi, ci ginnaawam la Sunna di ñëwe. Li njëkk a wàcc ci Alxuraan it mooy laaya wi njëkk ci saaru Halaq muy : «Jàngal ci sa turu boroom bi bind (sàkk)»
Alxuraan nag mooy waxi Yàlla ji mu wàcce ci Yonenteem bi Muhammad, Jibriil nag mooy ndawul Yàlla tey malaaka mi ko wàcce; ngir nag Yonent bi jottali ko nit ñépp,. Moom nag fa Yàlla dees koo bind ca àlluwa ju ñu wattu ja (Lawhul Mahfuus), àlluwa jii nga xam ne Yàlla bind na fa lu nekk njëkk mu koy sàkk.Wattu googu nag Yàlla la soob, mu bëgge ko noonu, noonu la ko waxe: «Ñun ñoo wàcce Alxuraan, te ñun ñoo koy wattu»
Barab yu sell yi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lislaam am na ñatti barab yu sell, ñooy Màkka gu tedd gi, Madiina gu leer gi ak Quts (sorisalem):
Fa la Yonent bi Muhammad (j.m) ganee àdduna, mooy tam barabub wàccug Wahyu gi, fa la doorees it woote gi. Fa la Masjidul Haraam it nekk (Jumaa ja wër Kaaba ga) gi ëmb Kaaba gu tedd gi nga xam ne Ibraayama'a ko tabax ak doom ja Ismaayil (j.ñ), fa la jullit yiy jublu it ngir jóoxi séen faratay aj. Kaaba gi mooy xiblay jullit ñi, fa lañuy jublu ci mbooleem seeni julli.
Madiina :
Madiina gu leer gi (madiinal munawwara ci araab), njëkk Lislaam (Yasrib) la tuddoon, ñi ngi ko tudde Madiinal Munawwara, walla Madiinatur Rasuul (dëkkub Yonent bi) ginnaaw Lislaam. Fa la Masjidun Nabii nekk (Jàkkay Yonent bi)
Quds :
Quds nag dafa mel ne turam wiy tekki "ag sell", di barab bu ñu sellal fi jullit ñi, fa la masjidul aqsaa nekk, (Jàkkay Aqsaa) ca Palestin, muy jàkka ji Yonent bi siyaare woon ca guddig "rañaan ga ak yéeg ga", mooy guddi gi ñu farataale julli. Fa la Yonent bi jiite woon cig julli mbooleem nabiyu yeek yonent yi. Masjidul Aqsaa nag mooy benn pàkk bi nga xam ne mbooleem diiney Ibraayma yi yépp sellal nañu ko: Lislaam, Nasaraan ak diiney Yahood
Sariiya bu Lislaam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci gëm-gëmu jullit ñi Sariiya bu lislaam (walla yoon wiy àtte ci lislaam) mooy nos mbooleem wàlli dund yu wuute yi, gu politig, gu mboolaay, gu koom-koom ak gu jëmm. Loolu nag ag kéemtaan nekku ci ginnaaw moom mi taxaw ci Alxuraan ak Sunna dafa bawoo ca Aji bind ju tedd ji te màgg (Yàlla). Sariiya nag am mbooloom ay yoon la (ay àtte) yuy leeral séqoo ak digaale yi am ci diggante nit ak Yàlla (t.s) ak diggante nit ak nit ak mboolaay gi ak àdduna bi. Day leeral it li dagan a def ak li daganul. Yi ëpp solo ci àtte yii ñooy ponki Lislaam yiy juroom te ñu leeraloon leen.
Lislaam tam day waral jullit bi di tënku ci Sariiya, di ci àttee ay lëj-lëjam ak xiiroo ak ŋaayoo mbaa xuloo yiy am ci diggante jullit ñi, day waral it ci jullit bi muy ràngoo jikko yu rafet.
Gongikuwaayu Sariiya bu njëkk bi nag (walla ab balluwaayam) mooy Alxuraan, moom nag ag wahyu la gu tukkee ca Yàlla ñeel ab yonentam Muhammad (j.m) mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal yi ak àtte yi ci Lislaam, Yàlla (t.s) warlu na ne dina ko wàttu cig soppi mbaag wëlbati: «Innaa nahnu Nassalnaas Sikra wayinnaa lahuu la haafisuun». Alxuraan yaxal na ci waraug topp ndigali Yonent bi (j.m) ndax ay waxam ag wahyu lañu gu tukkee fa Yàlla (t.s), Alxuraan nee na : «Du waxe bakkan, li muy wax ag Wahyu la gees koy wahyu», looloo tax deesi jàppe Sunnas Yonent bi (moom am mbooloom ay wax la aki jëf yu Yonent bi (j.m)) muy gongikuwaay bu ñaareel bi ñeel Sariiya walla yoon ci Lislaam.
Sunna nag nga xam ne mooy ñaareelu gongikuwaay bi, dajalees na ko ci am mbooloom ay téere, niki Sahiihul Buxaarii, ak Sahiihul Muslim ak yeneen téere yu Addiis.
Ñatteelu gongikuwaay bi nag balluwaayu wuute la ci diggante ñaari ngér yii di Sunna ak Siiya: Waa Siiya ñoom dañoo gis ne Addiis yi bawoo ca Ahlul Bayt (Njabootug Yonent bi (j.m)) ñooy ñatteelu gongikuwaay bi ñeel Sariiya, téerey Addiis yi nekk fi ñoom dafa ëmb waxi Yonent bi (j.m) ak waxi Ahlul Bayt,seen téereb addiis it mooy téereb Kaafii bu Kaliinii (كتاب الكافي للكليني)
Ñeenteelu gongikuwaay bi mooy Qiyaas walla “nattale” (maanaam nattale mbir mu amul ab àtte ci mbir mu mu nirool mu ko amoon)
Ngérum Lislaam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lislaam day dox ak a liggéey ci teggi toroxte wëliif nit ñi, tee leen a toroxlu ñeel ku dul yàlla (t.s). Mu gis ne doyodal gi gën a réy gi nit mas a dajeel ak toroxte mooy muy jaamu aw doj mbaag garab walla dundat (bayyima), mbaa muy toroxlu ñeel mbindéef muy dund mbaa mu dee, moo xam nit la mbaa lu ko moy, ci noonu mu aaye ñuy jàppe ay fóore mbaay làbbe (الأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ)ay yàlla te ba fi Yàlla. Mu jugati moom Lislaam xeex tooñaange yi ñennat ci nit ñi di teg seeni moroom yu néew yi doole, loolu leer na bu baax ci Alxuraan :{وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِيقاً مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ }[2] «Buleen di lekk seeni alal ci seen biir cig “neen” (ci lu dul dëgg, ci bàkkaar) ak di ci jox way àtte yi (di ci gere) ngir (rekk)ngeen lekk ab kuréel (ab lim) ci alali nit ñi ci bàkkaar te booba xam ngeen ko» Alxuraan waxati it ne : {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّ كَثِيراً مِّنَ الأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ }[3] «Yeen ñi gëm, ñu bari de ci fóore yi ak làbbe yi dañuy lekk alali nit ñi cig neen tey dëdduloo wëliif yoonu Yàlla wi, ñiy dëxëñ (denc) wurus ak xaalis te duñu leen def ci yoonu Yàlla, nanga leen bégal ci mbugal mu tar»
Loolu mujj na di ab balluwaayu doole ak kàttan ñeel Lislaam, ngir yamale gi ci nekk ñeel nit ñi ñépp, amul xejj ak séen, ab bàkkam di “Ab araab gënul ab ajam (ku dul araab), ab ajam gënul ab araab, ku weex gënul ku ñuul, ku ñuul it gënewul ku weex lu dul ragal Yàlla (tënku ciy ndigalam teet ay tereem, nit ñépp ci aadama lañu bawoo, te moom ci suuf la bawoo ” kon manuñoo gënantee ciw melo mbaag ndawal, waaye ci jikko ju rafet ji ëmbu ci ragal Yàlla giy waral di tënku ci ay ndigalam aki tereem te loolu mooy ag xay dëgg-dëggi xay, ndax mooy waral nit di def ag nite, di wormaale tey xam ne mook ñepp a yam, mook ñepp a bokk fu ñu juge, mooy Aadama, te moom cosaanam du dara lu jar muy jàpp ne kenn la, mbaa moo gën kenn, suuf sii muy joggi ak a puup, ak a saw ci la bawoo, kon déet ag gëne di ko ñeel lu dul cig ragal Yàlla giy njobbaxtal cig baax akug yiw.
Déet ag xeetal (racisme), déet ag kuréelal (def ay classes sociales). Bu ko defee, ngér mii xéy di luy doog a am ci taariixu àdduna bi, ci nguur gog ki ko doon àtte, di ko doxal ab yonent la, ab sartu réewam di Alxuraan ja juge ca Yàlla, bu ko defee aw askanam di xéewu ci xéewalug maandute ak kaaraange.
Jullit ñi dox nañu ci wisaare maandute ak yoon ci mbooleem ruqi àdduna bi, yëngu it ci yekkati tooñaange, toroxte ak doyadal wëëliif way néew yi doole ak ñu ñu noot ñi. Looloo jur nit ñi sottiku ci diine ji ci ay mbooloo, buur yi daal di koy xeex ak way jalgati yi ngir li ñu ci gis ci ag tiital ñeel seeni nguur, ñu xam ne seeni nguuru way jeex lañu, seeni nguur way dañ lañu feek lu néew, way tuxoo ci seeni loxo lañu, ndax seeni njaboot ak seeni càmmiit (administrés) tàmbali nañoo tàbbi ci diine ju yees ji.Loolu mooy mbóotum gaaw a tasug Lislaam ci mbooleem pàkki àdduna bi ci diir bu gàtt bu weesuwul at yu néew, loolu nag jaaxal na boroom xam-xami taariix yi ak boroom xam-xami mboolaay yi.
Saaba bii di Ribhi'Bn Haamir génn na loolu ci anam gu leer ca waxam ja:(Yàlla moo nu yonni ngir nu génne ku ko soob ci jaamug jaam yi, yobbu ko jaamu boroom jaam yi, ngir ñu jële ko ci xatug àdduna jëme ko cig yaatoom, xettali ko ci jengug diine yi, yobbu ko ci maandug Lislaam..mu yonni ñu ak diineem ji ci mbindéefam yi, ngir ñu woo leen jëme leen ci, ku nangu loolu ñu nangul ko, dellu wëliif ko (ba ko ci jàmmam), ku bañ nag ñu xeex ko ba fàww, ba kero ñuy àgg ca dëelub Yàlla ba. Ñu ne ko : luy dëelub Yàlla ba? Mu ne: Àjjana ñeel ki dee ci xeex ak ki bañ, ak tuufu (gañe) ñeel ki des (ki deewul).
Tasug Lislaam akug wisaaroom ak ni jullit ñi séddalikoo ci àdduna bi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Muhammad (j.m) aki saabaam tàmbali woon nañu di woo giiri araab yi ci ñu dugg ci Lislaam, ba mujj nguurug Lislaam gii doon doog a sosu ci Madiina di gu am doole ak kàttan, mu daal di sóobu ci ay kollarante yu politig, yu diine ak Quraysin, ci noonu giir yi daal di séddaliku ci yuy ànd ak Muhammad (j.m) ak yu koy safaan, di ànd ak Quraysin, loolu wéy nag di nekk ba kero bi ñu ubbee Màkka (fath Makka) te duma way bokkaale ñi (am ndam ci seen kaw), booba la la ëppoon ca giir ya bennoo woon ci ron raayab Lislaam.
Ginnaaw bi Yonent bi génnee àdduna, ay Xalifaam wéyoon nañu di woote jëme ci Lislaam ak a nos Jiyaar gi ngir wisaare diiney Lislaam ak tas maandute ak yoon te yekkati tooñ wëlif nit ñi, ba mujj digi nguurug Lislaam gi mujj àgg Siin ci penku bi, akMbàmbulaanug Atlas ci sowwu bi, Lislaam it wéy cig yaatoom akug tasam jaare ko ci yaxantukati jullit yi doxoon jëm penku ak bëj-saalum ci Asi, ak cig wokkoo ak riisoo ak wàll yi gdigoo ak dig (frontières) yu Lislaam yi ci Afrig ak Tugal. Am na it ñu bari ci lokkikat yi (les conquérants) ñoñ tàbbi woon nañu ci Lislaam bi ñu agsee ci barabi Lislaam yi, ñu ci mel ne Mongool yi ak ñenn ci ñi doon def Xarey jooñe yi ak Tataar yi.
Kuy xeeñtu (suivre) Sariiya bu Lislaam dana gis ne moom dey daa farataal ci bépp jullit mu nekk ab wootekat jëme ci Lislaam; di digale lu baax di tere lu bon, di sonn it ngir nit ñi dugg ci Lislaam ciy mbooloo, ngir jëfe waxi yonent bi (j.m): ((Yàlla gindee ci yaw jenn waay moo gën ci yaw àdduna ak li ci biiram)), Lislaam kon gaweesu ko ci mag muy woote walla boroom xam-xam buy génne ay fatwaa, mbaa ñu jagleel ko jenn jàkka wëlif jeneen. Lii kon menn la ci mbóoti wisaarook Lislaam ci àdduna bi ci jàmm mbaa xare.
Ay ngér yu fiq[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ngérum fiq moo man a gis day ball-loo àttey Sariiya yi ci tegtal (adila) yi rot (nekk) ci Alxuraan ak Sunna, dëppoo nag ak ay ponk aki cosaan yu fiq yu leer, manees na leen a tudde ay daara yu fiq (écoles de jurisprudence) ngir dëppoo gi ñu def ci pas-pas bi (alhaqiida) ak cosaan yi (al-usuul), waaye man nañoo xaw a wuute ci àtte yi ñuy ball-lu. Ngéri fiq yu ñeent yi tas nañu ci anam gu yaa ci ñoñ Sunna ñi, te mujj di lu kilifawu (officel) ci li ëpp ci seeni téere, ñoom nag (ngér yooyu) ñooy ijtihaad (ay liggéeyi xel) yu fiq yu lëng yi ñeel ñeenti Imaam yu ñoñ Sunna ñi ak mbooloo mi (Ahlus sunna wal jamaaha), ñoom nag nii lañu toftaloo ci taariix:
- Imaam Aboo Haniifa Annuhmaan, am ngéram mooy mu Haniifa walla Aniifa, mbaa Anafi, moom ngér moomu nag mi ngi sosoo ci Baxdaad ca Iraag
- Imaam Maalig Ibn Anas, am ngéram nag di Maaliki walla mu Maalig mi ngi sosu ca Ijaas ca Madiina (almunawara)
- Imaam Muhammad Bn Idriis As-shaafihii, ñu koy dàkkantale Shaafihi, am ngéram di saafihi walla saafihiya, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraak
- Imaam Ahmad Bn Hanbal, am ngéram di Anbali, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraak
- Imaam Dawuda bn Aliyu As-saahirii, am ngéram di Saahiriya, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraag
Ngérum fiq mu waa Siiya yu Fukk-ak-ñaar-yi, mooy fiq bu Jahfar, bi ñuy askanale Imaam Jahfar As-saadiq
Lislaam ak yeneen diine yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Alxuraan de ëmb na am njàngale mu jëm ci wormaal yeneen diine yi. Alxuraan daa wormaal diiney Yahood ji ak ju nasaraan ji, ngir jàppe gi mu leen jàppe ñuy ay diine yu Ibraayma. Alxuraam mi ngi feddali ne daa ñëw ngir feddali diiney asamaan ju sell ja ñu wàcce woon ca Ibraayma (j.m) te yahood yeek nasaraan yi soppi ko, wëlbati ko(soppi walla wëlbati (التحريف) amaa na mu tekki lu gën a sori déggiin wu ñaaw mbaa wu juum ñeel ab yax (texte), déggiinu mbir mii ak maanaam ci ay tolluwaay yu mujj ci taariixu Lislaam mujj na di : ay xaaj ci Injiil ak Tawreet baaxatuñu). Ñeneen ñu duli jullit it dëggal nañu soppi googu walla "tahriif" googu.
Salaat (julli)[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Jullit bi am na juroomi jullit yu koy war ci bis bu nekk, yooyu ñi ngi leen di wooye julliy farata (salaatul fariida) ci araab, ginaaw yooyu nag am na fi yeneen yu ñuy wooye "naafila" ñooy yi ñuy def cig coobarewu ngir yokk ab yool, ngir jaamu Yàlla gees la tegul cig farataal.
Julli daa war a nekk di lees di def cig laab : bu la fekkee cig laabadi, kon dangaa war a jàpp (ablution).
Julli nag dees koy def cig jublu xibla (maanaam jublu ca Kaaba ga nekk Màkka) ; aji julli ji daa war a yéene def julli gi ko tax a jug ci anam gu leer, yéene jooju moom lañuy wax:(niyah)ci araab.
Voir aussi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bibliographie[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Avertissement : la bibliographie ci-dessous est proposée à titre indicatif. La littérature sur l'islam étant abondante, riche et variée, seuls quelques livres sont proposés. Toutefois, ces livres n'ont pas tous la même valeur didactique et leur choix repose sur celui de plusieurs éditeurs de cet article. Leur présence sur cette liste n'est en aucun cas gage de sérieux de l'ouvrage.
- Charles Saint-Prot. Islam: l'avenir de la Tradition entre révolution et occidentalisation. Paris, Le Rocher, 2008, 620 pages.
- Jean-Claude Barreau De l'Islam en général et du monde moderne en particulier, Editions Le pré aux clercs, 1991, collection Pamphlet
- Mahmud Shaltut, L'islam : dogme et législation, Al bouraq, 1999
- Tahar Gaïd, La Femme musulmane dans la société, Iqra, 2003
- Fdal Haja, Assalihats, les femmes vertueuses, Universel, 2005
- Charles-André Gilis, Études complémentaires sur le Califat, Al Bustane
- Tabari - Traduit par Hermann Zotenberg, La Chronique de Tabari (5 volumes), rééditée en 2001 par Actes Sud en deux volumes Volume I (ISBN 978-2-7427-3317-0), Volume II (ISBN 978-2-7427-3318-7)
- Ibn Taymiya, Lettre à un roi croisé, 2005, Tawhid
- Mohammed ben Jamil Zeino, Comment comprendre le Coran ?, Éditions Chama, 2005
- Dalila Adjir- Adlali Beghezza, Entrée interdite aux animaux et aux femmes voilées, Akhira Distributions
- Roger Du Pasquier, Découverte de l'islam, Seuil, 1984 (Comprendre l'islam de Frithjof Schuon, Seuil, 1976)
- Michel A. Boisard, L'Humanisme de l'islam, Albin Michel
- Dominique Sourdel, Vocabulaire de l'islam - N°3653, PUF, Collec. « Que sais-je ? », Nov. 2002
- Anne-Marie Delcambre, L'islam des interdits, Éditions Desclée de Brouwer, 2003, (ISBN 2-220-05415-2)
- Mohammed Arkoun, Ouvertures sur l'islam, Grancher, 1992
- Michel Reeber, L'Islam, Les Essentiel Milan, 1999 (pour une première approche)
- Paul Balta, L'Islam, Le Monde édition, 1997 (également pour une première approche)
- Malek Chebel, Manifeste pour un islam des lumières, Hachette, 2004
- Abdallah Penot, Le Coran, Alif Editions, 2004.
- Denise Masson, Le Coran, Paris, Folio, 1992 (une traduction aussi juste que poétique).
- traduction d'AbdAllah Penot, La Doctrine de l'unité, selon le soufisme, Alif Editions.
- Al Nawawy, traduction d'AbdAllah Penot, Les Jardins de la piété, Alif Editions
- Henry Corbin, Histoire de la philosophie islamique, Folio, 1989 (ISBN 978-2070-323531)
- Fatima Mernissi, Sultanes oubliées, Femmes chefs d'État en Islam, Albin Michel
- Eva de Vitray-Meyerovitch, Anthologie du Soufisme, Albin Michel
- Ligue francise de la femme musulmane, Éducation des enfants en islam , LFFM
- Bernard Lewis, Islam, Quarto Gallimard (ISBN 978-2070-774265)
- Abdallah Penot, L'Entourage féminin du Prophète, Alif Editions.
- Brahim Labari, Recettes islamiques et appétits politiques, Paris, Syllepse, 2002.
- Edouard-Marie Gallez, Le Messie et son prophète, Aux origines de l’Islam, 2 tomes, Tome 1. De Qumran à Muhammad, Tome 2. Du Muhammad des Califes au Muhammad de l’histoire, Versailles, Éditions de Paris (un résumé sur le lien suivant : http://www.ict-toulouse.asso.fr/ble/site/659.html) cette publication a constitué la thèse de doctorat en théologie / histoire des religions qu’Edouard-Marie Gallez a soutenue à l’Université de Strasbourg II en 2004.
- Histoire de l'Islam : Fondements et doctrines de Sabrina Mervin (Présentation de l'éditeur : De la Jâhiliyya à l'islam. Le Coran. Le prophète comme modèle. Le droit islamique et sa méthodologie. L'élaboration de la théologie. Les schismes dans l'islam. Le chiisme duodécimain. Théories et pratiques du soufisme. Les réformistes, entre réaction et modernisme. Les courants de pensée dans l'islam contemporain), Poche: 311 pages, Nouv. éd (19 septembre 2000), Collection Champs Flammarion, ISBN-10: 2080830090
- Alfred-Louis de Prémarre, Les fondations de l'Islam, entre écriture et histoire, Seuil, 2002, 522 pages.
- Alfred-Louis de Prémare, Aux origines du Coran, Téraèdre 2005, 144 p
- Christoph Luxenberg, The Syro-Aramaic Reading of the KoranA Contribution to the Decoding of the language of the Koran, Hans Schiler Verlag, 2007.


text:
saafaral ay lonku ci ay jëfandaayu kàddu Bluetooth ak ay wone yu amul buum
Kàddu Bluetooth
Sudee bës ci bitoŋuLonkci barabu toppatoo gisul sa jëfandaayu kàddu biy doxee Bluetooth, jéemal lii:
Wérlul ni sa jëfandaayu Windows dafay nangu Bluetooth ak ndax taal nañ ko. Dinga gis ab bitoŋu Bluetooth ci barabu toppatoo gi.
Wérlul ni jëfandaayu kàddu biy doxee Bluetooth mu ngi takk te mën nañ ko gis. Ni nga koy defee dafay wuute ci jëfandaay yi, kon xoolal leeral yu àndak sa jëfandaay wala nga dem ci daluweb defarkat.
Continue reading saafaral ay lonku ci ay jëfandaayu kàddu Bluetooth ak ay wone yu amul buum Kàddu BluetoothJëfandaayi Miracast Sudee bës ci bitoŋuLonkci barabu toppatoo gisul sa jëfandaayu kàddu biy doxee Bluetooth, jéemal lii: Wérlul ni sa jëfandaayu Windows dafay nangu Bluetooth ak ndax taal nañ ko. Dinga gis ab bitoŋu Bluetooth ci barabu toppatoo gi. Wérlul ni jëfandaayu kàddu biy doxee Bluetooth mu ngi takk te mën nañ ko gis. Ni nga koy defee dafay wuute ci jëfandaay yi, kon xoolal leeral yu àndak sa jëfandaay wala nga dem ci daluweb defarkat. Sooy seet yeneen jëfandaay yuy doxee Bluetooth yu wuute ak yu kàddu, demal ci xëtu Jekkali Bluetooth bi. Demal ci Jekkal yi, tànnal Jëfandaay yi, tànnal Bluetooth tànnal jëfandaay bi, tànnal Dindi jëfandaay, te nga jéemaat leen kuupale.


text:
1Yeesu ye gbèese yèerra yèk ây gi pî, de gàa da lor ta wàa: 2Un cèngni, a dat unji cuk daprum Paska ii ge ii. Hîi gaw hîiw di Hàm nirri ngam aw gbalu a minjum kpiiri. 3Ɗo a nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ta waw da ni-Yude ây, de kimjin a ɓeeri a àay Kayafas nit ɓèl daprum. 4De yèenjin kày gaw mòow di Yeesu ni gâra aw ɓàru gi. 5Amma de gàan: Ta ot mòow a unji daprum ba, ngam ta mûsa nit ây aw an ni yèy ba. 6Yeesu dii a Betaniya a àay Simon nit rak isi. 7A ye tâa e rii tiriici, nikin de dàara ni kîrnga num mgbirgumya, sàar maan àye dèy. De tuusurra a hay di Yeesu. 8A lor ta wàa di Yeesu ye rabin kà yey, de ngòl daw de gàan: Ngam jâ mboysifa jày kà yey ya? 9Num yey gesi ngin aw sàani seede dèy, aw hîi da nit èca ây. 10Yeesu ye cèngsi aw yèe kà yey, de gàa daw: Ngam jâ yèergu un di kini gi ya? Jàk mbâri mbirimda. 11Ngam a nit èca ây aw dii a tîim wun koo ningàa. Amma miy gim tâanji ni un unji pî ba. 12Kin yey tuusimdage num mgbirgumya a is mum, mbangsim ngam siptunum mum. 13Takundi mi gàanurre, koo u hâ gaw sak Yèk Kâwrra a deesi gi pî, kà gaw kàl ɗa jày mbire kin yey ngam aw ɓaysunuwa. 14Yuda Iskariyo, nirri kpolo a tîim lor ta Yeesu ra sàm cuk, de dige a gin nit ɓèl ta waw da nit daprum ây. 15De gun daw: Ji gun hîim to mi hîinu go Yeesu a kàn wun gi ya? De sagurran seede sarrdi ra taan kà gàarra kurra taan. 16Diga mgbàr maan de kàme ot mbâri ngam e hîi daw Yeesu a kàn waw. 17A unji ɗaarra daprum tàarri njàngna cen, a lor ta Yeesu de dàaran a gin wàa, de gunuwan: U hâ yiɗum ot dik ot mbangsum gin riirra tiriit Paska ya? 18De gàa daw: Digin a riiy ɓèl gi a gin àni, un gàaw: Nitkàlnjum gàa: Unji mum hèerage, rii gim rii tiriit daprum a gin wey ni lor ta mum. 19A lor ta Yeesu de digin, de mbirin kà yey gàa daw gi, de mbangsin tiriit Paska. 20Ye cii mbona, Yeesu de tâa e rii tiriici ni lor ta wàa ra sàm cuk. 21A ye riin gi, Yeesu de gàa: Takundi mi gàanurre, nirri kpolo a tîim wun mòo ge mòom ni gâra. 22Tinîiri de ày daw dèy da lor ta wàa, de gunuwan kpolo kpolo: Nitcoorra, dim gàa muy yi? 23Yeesu de goosi de gàa: Nit yey ciini kàn wàa a sek kpolo ni miy, ey ge mòom ni gâra. 24Hàm nirri wu ge wut kà yey tâa yèk hak wàa kètiya a defterre Fay gi. Amma 'màari waawrre di nit yey ge mòow di Hàm nirri ni gâra gi. Ge hòmu ngin della di nit maan, to aw kpàaw go ngin ba. 25Yuda nit yey ge mòow di Yeesu gi, de gàaw: Nitkàlnjum, dim gàa muy yi? De goosi de gàaw: Eeye, kà yey gàam gi. 26A ye riin gi, Yeesu de arre tàarri de gàa mbew di Fay, de cèenje de hîi da lor ta wàa, de gàa daw: Arrin un rii! Yey tâage is mum. 27De arre ɗa kop ni jàk njoorray, de gàa mbew di Fay, de hîi daw de gàa: Njoon un pî! 28Ngam yey tâage njîim mum, njîim raknjunum nit ây ni Fay, ge tuu yèk nit ây dèy ngam yaafum jàk maarra waw. 29Mi gàanurre, gim njoosirra sòo repta timgbokcum gi niyey ba, ha mgbàr yey gim njoonji ni un woy fûuya a wûun Too mum a faktiturum. 30Ye kâan ndûu 'misunum nîir Fay gi, de yuun de tayin a gopri korrom. 31Yeesu de gàa da lor ta wàa: Ni tuma yey un pî mgbò gun mgbòl ngam mum, un woomfa. Ngam dii kètiya a defterre Fay, gàa: Ɓà gim ɓàru di hàm faaci, dòor mgbâay ây ye gaw yeski a cewci pî. 32Amma a dat ye gim gûysi a wurra gi, ɗàa gim ɗàanu dikta a dees Galile. 33Piyèr de gàaw di Yeesu: Koo aw pî aw mgbòl go ngam wey aw woomfa gi, miy gim mgbòl ba sam. 34De goosi de gàaw: Takundi mi gàamde, ni tuma yey ɗoko tigòmja e bim gi, hà gum hàlim nak taan. 35Piyèr de gàaw: Koo kpèrrim go ot wutnji ni muy gi, gim hàlum ba sam. Hû go gàawan a lor ta wàa pî. 36Yeesu kpèrre ni lor ta wàa a gin înuwan Gecemane. De gàa daw: Tâan ay gi, miy mi dik ɓày go mi waara Fay. 37De arre Piyèr ni hàm ta Jebede cuk gi, aw diknji ni ey. De ɗaa rakta ngòlòm ni taarra tinîiri. 38De gàa daw: Tinîiri àyimde, yiɗi e ɓàrimi. Tâan ay gi, waatinjin ni miy! 39De dige a ɗàm kpeesi càa, de ûuni tiigi wàa a deesi e waa Fay, de gàa: Too mum, to ge tâa go, hèenimfa kop 'màar yey gi. Amma mbir kà yey yiɗum muy, naa kày yiɗi miy. 40Yeesu de ira a gin lor ta wàa taan nà, de kpàa daw aw kûurre. De gàaw di Piyèr: Koo njamdi kpolo un kpàa waatum ni miy ba yi? 41Mûyin un waa Fay, ngam ta un lek a jàk rûfta ba! Takundi, tinîir nirri yiɗi goosum, amma is wàa dàngge. 42Yeesu de dikse bak nak cukti e waa Fay, de gàa: Too mum, to ge tâa go ba ha kop 'màar yey e hèesi e woom ba, sonaa mi njooni, sey jày yiɗum muy e mbiri. 43De isa a gin lor ta wàa taan nà, de kpàa daw aw kûurre bak, ngam nistikûum bûri daw nisi dèy. 44De woo daw, de dikse e waa Fay nak taanti, de yèese ni yèk ây nà bak. 45A dat maan de isa a gin lor ta wàa, de gàa daw: Ha yey un kûurre bak un wuysirre yi? E rri yey saa'i hèerage, ha aw hîiw di Hàm nirri a kàn nit makta ây. 46Anin ot tay! E rri yey nit mòorra mum ni gâra hèera gaarra. 47Yeesu a ye yèe bak, Yuda nirri kpolo a tîim lor ta wàa ra sàm cuk de kpèrran ni nit ây dèy. Aw dii ni ɓet ɓèl, ni suu ây. Aw ana a gin nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ta waw da ni-Yude ây. 48Yuda nit mòorra Yeesu ni gâra gi raknjige ni nit ây e ii daw ticèngsunum, gàaye: Nit yey gim kabu gi ey ɗi, mòowan. 49De hèewrra yaale di Yeesu, de gàaw: Soko Nitkàlnjum! De kabuwa. 50Yeesu de gàaw: Sooba, tèe jàk yey 'maaguma ay gi! A nit ây de dàaran de yaawrran gbi di Yeesu, de mòowan. 51Nirri kpolo a tîim nit ây tâanji ni Yeesu gi de nduu ɓet ɓèl, de njaa tuk nit tèem wàa di nit ɓèl daprum. 52Amma Yeesu de gàaw: Leknisi ɓet ɓèl a gin tâam wàa! Ngam a nit ây atke ɓet ɓèl aw haani gbàaci gi, ni ɓet ɓèl gaw gbee. 53Mu cèngni, miy gim kpàaw waarra di Too mum, ha e tèenima kòsòng mûsa sooje malayka ây ji ge hòm di ujinè ra sàm cuk ba yi? 54Amma kày ge kpàaw gbèerra jày gàa a defterre Fay gi ya? Ngam gàa nà mgban, sey e mbir kà yey. 55Yeesu de gàa da nit ây mòogu gi: Kay, un dàara ni ɓet ɓèl ni suu ây, un mòom kà nit ngorgum jày! Unji pî mi tâarre nà a àay Fay waam mi kàlnji, un mòom ba. 56Amma jàk ây gi pî mbire kà yey, ngam ha e gbèe yèk ây kèrin nà nit lònum ây gi. A dat maan a lor ta wàa pî de woowfan, aw ɗul aw 'nòo. 57A nit ây mòogu nà di Yeesu aw 'maawe a àay Kayafas nit ɓèl daprum, a gin kimjin nit còycum ây ni toonji ây gi. 58Piyèr de futfa daw kpâarriya, ha de kpèrre a àay nit ɓèl daprum nà. De lege a ɓeeri e tâanji ni lor ây, ngam e rapti kày ge gbèe yèk maan gi. 59A nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni nit raknjum ây pî de kàmin yèk seedamku rèeng a hak Yeesu, ha aw yaanu a kiita wurra. 60Amma aw kpàa yèk yey getke ba, koo ye tâa nit seedum yèk rèeng ây aw dàara dèy gi. A dat maan a nit ây cuk de dàaran, de gòyin 61de gàan: Nit yey gàaye: Kpàa gim kpàa aasum àay Fay, mi jâasi unji taan. 62Nit ɓèl daprum de ane, de gàaw di Yeesu: Gum ɓoo mu goosi koo jâ a yèk ây 'maaran a hak wey gi ba yi? 63Amma Yeesu de tâa baak baak. Nit ɓèl daprum de gàaw bak: Mi waamde ni nîir Fak beengiya, kàlna to muy tâage go Kristu Hàm Fay gi! 64Yeesu de goosi de gàaw: Hû go gàam muy. Ɗo mi gàanurre: Diga kòsòng ra gun rap Hàm nirri tâarre a riina Fak mbinum, ra gun rabu ɗa dàararre ni titurum. 65De ngòlu di nit ɓèl daprum, de ngase lurra wàa de gàa: Ey maasi nîir Fay. Ji got kàm nit seedum ây bak ya? E rri yey un rage kày maase nîir Fay. 66Ji dànnu ya? De goosuwan de gàan: Gerre ɓàta, aw ɓàruwa! 67De yîmurran ticèkti di Yeesu, de cubuwan. A nit ây kana ɗa de lòsuwan, 68de gàan: Mu Kristu, lònina wun lòskum go gi! 69Piyèr dii a ɓeeri. Sapri tèerra tèem de hèewrra de gàaw: Muy ɗa mu tâanjirre nà ni Yeesu ni-Galile gi! 70Amma de hàle a ɗàm kpees nit ây pî, de gàa: Mi cèngni jày gàam gi ba. 71De yuura a nin gbaa. Sapri kana de rabu, de gàa da nit ây tâage a farra: Nit yey tâanjirre nà ni Yeesu ni-Nasaret. 72Piyèr de hàle bak, de hàa ni tihàani de gàa: Mi cèngnu di nit maan ba. 73A dat maan càa a nit ây gòyge a farra de hèewrran de gàan: Takundi, muy ɗa mu nit waw ɗi kpolo, ngam yèerra yèk wey lònumu. 74De gàa: Mi hàarre ni hàacu, jày e ɓàrimi, mi cèngnu di nit maan ba! Tigòmja de bime yaale. 75Piyèr de ɓayse yèk yey gàaw nà Yeesu gi: Ɗoko tigòmja e bim gi, hà gum hàlim nak taan. De yuu a gbaa, de ume ti umni àyrriya.
Copyright
Learn More


text:
by Aby Ndour
Archive for the ‘Wolof’ Category
ConfusionJune 2, 2008
RambaxJune 1, 2008
by Aumar Puhlo Sow
GoorMay 28, 2008
by Aby Ndour
TajaboneMay 12, 2008
A beautiful song… by Ismaël Lô In case the video doesn’t show up, you can watch this one. Mida, Ta…..tajabone de nuy tajabone Ta…..tajabone de nuy tajabone Abdu u iambaar gniari malaykala Ch’awé étchiko daan si séroo Muomu muhnilda degëm du lingaan Muomu muhnila degëm woor nga-am Ch’awé etchiko daanu si seroo Muomu muhnida […]
4-4-44May 6, 2008
by Youssou Ndour 4-4-44, 4-4-4-44 moom sa bopp, moo neex 4-4-44, 4-4-4-44 gis say mbokk, moo neex Boo lékkee ba suur war ngaa gërëm, war ngaa gërëm ñi dugg ci waañ wee, waañ wa tàng na Fi mu tóllu nii war ngeena bég, war ngeena bég ci independans bi, ak ñi ko indi 4-4-44, […]
Létt MaMay 4, 2008
Youssou Ndour Du nii, du nii bëgg naa nga létt ma walla book nga firi ma Xamal ma lu leer Danga maa woolu sa gallè ma ñëw ni xale Yaw daal yaw tóppal fële Danga ba di tappale Su fekkeni parewo waru loo di yónéé Ngall yaw bul ma defloo lu ma nin ñi di […]


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Ñu jàpp te nangu ne sagu doomi aadama ak sañ-sañam yépp-dañu yam te kenn mënukóo jalgati, te lu lépp nekk na cës laay ci taxufeex ci mbirum àtte ak jàmm ci biir àdduna.
Ñu jàpp ne ñakk xam ak soofantal sañ-sañi doomi aadama indi na aymusiba yu tar tax képp kuy dund fippu. Temano egsi na ba mu nekk ci doomi aadama ñu mën a wax, xalaat, ci seen coobare, bundxatal, nàkk dëddu leen.
Ñu jàpp ne am na solo lool ñu aar sañ-sañi doomu aadama ak ay matukaay ci wàllu yoon; ngir doomu aadama moomu kenn du ko sonal, muy fippu ci nootaange ak lu koy bunduxatal.
Ñu jàpp ne am na solo lool ñu góor-goorlu ba gën a rataxal jokkalante gi diggante xeet yi.
Ñu jàpp ne ci bataaxal boobule mbootaayu xeet yi yeesalaat na ay pas-pasam jëme ko ci sañ-sani doomi aadama yu tolloo, ci sag, ci bir lépp lu aju ci dundin diggante góor ak jigéen, ci biir tawfeex gu yaa.
Ñu jàpp ne réew yi ci bokk jël nañu ay matukaay ngir dëgëral jokkalante gi ak mbootaayu xeet yi, ñu naw it bu baax sann-sañi doomi aadama ak tawfeex yu wóor ci biir àdduna yépp.
Ñu jàpp ne ànd taxawal sañ-sañ yeek tawfeex yi nekk na lu am solo lool ngir, darajaal matukaay yooyu.
Ndaje mu mag mi biral na ci bataaxal bii ne xeet yépp, réew yépp ak kurel yépp ñu jàpp li ci nekk, ci seen xel, te ñu góor-góorlu, ñu jaarale lii lépp ci njàng mi ak yar gi.
Ñu lawal sañ-sañ yeek taawfeex yi jël aymatukaay ci biirak bitim réew.
Ñu nangu te di doxal fépp ci anam gu wér ci biir xeet yi sosoo ci réew i bokk ci mbootaay gi ak gox yi bootu ci ñoom.
Doomi aadama yépp danuy juddu, yam ci tawfeex ci sag ak sañ-sañ. Nekk na it ku xam dëgg te ànd na ak xelam, te war naa jëflante ak nawleen, te teg ko ci wàllu mbokk.
Ku ne mën naa wax ne am na ay sañ-sañ ak ay tawfeex yu sosoo ci bataaxal bii te amul xeej ak seen, rawatina ci wàllu xeet, melo, awra, làkk, diiné, peete ci wàllu politig, xalaat, réew mbaa askan woo mën ti sosoo, ci it wàllu juddu alal ak lu mu mën ti doon.
Rax sa dolli amul xeej ak seen ci politig, yoon, mbaa doxalin wu aju ci bitim réew mbaa suuf soo xamne nit ki fa la cosaanoo; réew moomu mbaa suuf soosu moom na boppam walla deet, mbaa ñu yamale yengu-yëngoom.
Nit kune war naa dund ci tawfeex ak kaaraange.
Waruñoo def kenn jaam mbaa mbindaan. Njaam ak njaayum jaam nanguwunu ko ci anam gu mu mën ti doon.
Waruñoo mbugal, tutal, mbaa teg kenn lu metti lool lu yelloo wul ak doomu aadama.
Nit ku ne am na sañ-sañ ñu war kaa nangul darajaam ci wàllu yoon.
Népp a yam ci kanamu yoon. Te it amul xeej ak seen, ku ne yoon woowu war na laa aar. Népp war nañu leen aar ci luy jalgati liñu tënk ci bataaxal bii ak bepp yëngu-gëngu buy indi par-parloo.
Nit ku ne am na sañ-sañ dem ci berebi àtte kaay yi ci reewam saa yoo xamne sañ-sañam yooyu dëppook sàrti réewam mba yoon jalgati nañu ko.
Menuñoo jàpp, tëj, mbaa genne kenn réewam te tegunu ko ci yoon.
Ci lu wér, nit kune mën naa egg ci berebu atte kaay wax li ko naqari ci anam gu jub, te baña ànd ak par-parloo, ne dañu ko taxal.
1. Bépp nit bu ñu taqal cimbir mu tar jàppe nanu ko ku set ba loolu ñu ko taxal leer nàññ ginnaaw bi ñu ko attee. Te ñu taxawu ko ci lépp lu koy aar ci atte boobule.
2. Duñu tëj kenn ci ay jëfam mbaa lu mu fàtte mbete loolu mu jëf ci jamono jooju nekkul mbir mu tar ci wàllu yoon, ci biir ak bitim réew. Foofu it yoon du ko teg lu dul limengóok li mu def ci jamono jooju.
Kenn warula xuus ci dundinu doomu aadama, bu njabootam, ci lu jëm ci këram mbaa lu mengóok moom, di damm it jarajaam. Buñu jalgatee yii nit kune am na sañ-sañ ñu aar ko ci wàllu yoon.
1. Nit kune am na sañ-sañ wëndeelu ni mu ko neexe, tànn it dekkuwaayam ci biir réew bu mu mën ti doon.
2. Nit kune am na sañ-sañ génn réew mu mu mën ti doon. Fimu dëkk it bokk na ci-ak it dellusi ci réewam.
1. Nit kune bu ñu ko mbugalee am na sañ-sañ làqu ji, mbaa ñaan ñu làq ko ci yeneni réew.
2. Su fekkee ne nit ki dañu koy toppu ginnaaw bi mu defee jëyyi, mbaa yëngu-yëngóon méngóowul ak li mbootaayu xeet yi tëral, sañ-sañ boobu.
1. Nit ku ne am na sañ-sañ xeetoo cim réew.
2. Mënuñu ne nit ki xeetoowul cim réew te teguñu ko fenn, mbaa ñu xañ ko sañ-sañ su bëggee soppi xeetoom ak réewan.m
1. Jigéen mbaa jóor saa yu matee amul xaaj ak seen, ak waaso bu mu mën ti bokk, réew, mba diiné am na sañ-sañ sëy ak it sos njaboot. Ñoo yam it sañ-sañ, balaa ñuy sëey, ci biir sëy ak it bu seen sëy tasee.
2. Sëy kenn menunuko fas, xanaa lu jiitu ku ne ci way-dencante yi joxe xalaatam.
3. Njaboot nekk na menneef gu am solo ci askan wi.
1. Ngay dund yaw doww mbaa ak mbooloo am nga sañ-sañ am loo moomal sa bopp.
2. Menuñoo xañ kenn am aman.
Nit kune am na sañ-sañ xalaat ak sa goom ci wàllu diine, soppi it diineem mba ngëmam, am na it tawfeex feeñal diineem, mbaa ngëmam, ak mbooloo, mbaa moom doww, fu àdduna daje mbaa deet, jarali ko ci njàngale mi, ci ay jëf, ci jaamu yi ak xarbaax.
Nit ku ne am na sañ-sañ wax mbaa bind lu ko soob. Ci waxam yooyule kenn menuko ce bundu xatal. Te it am na sañ-sañ di gëstu, di jot, di wasare ci anam gu yaa ay xabaaraki xalaat ak ay jumtukaay yu mi Men ti jefandikóo.
1. Nit kune am na sañ-sañ woote ab ndaje, mbaa sos mbootaay ci jàmm.
2. Mënuñoo bokk loo kenn ci mbootaay te àndu ci.
1. Nit ku ne am na sañ-sañ bokk ci ñiy doxal mbiri réewam. Mu teewal fa boppam, mbaa mu yabal ab ndaw mu teewal ko fa.
2. Nit ku ne am na sañ-sañ, amul xeej ak seen liggéey ci bépp béréb buy doxal mbiri réewam.
3. Pas-pasu askan mooy cëslaay buy dëgëral lépp luy doxal réew. Pas-pas gile war na feeñ ci palin yu yiw yu ñu wara amal léeg-léeg ci tannin gu yaa te am sutura,mbaa topp yoon wu wóor wu andak taw feex ci wàllu pal.
Nit ku ne meññeefu askan wi am na sañ-sañ ñu aar ko ci giru dundam. Ci dundam war na ci am xol bu sedd ci sañ-sañam yooyu, lu aju ci koom-koomam, ci dundinam ak ci lépp lu aju ci aadaam te di ko jox maanaa ak yookkute gu ànd ak tawfeex ci wàllu darajaam, loolu lépp nag ku ne doomu réew mi indi dooleem ak di jokkalante ak bitim réew te mu méngook tërërin ak am-amu réew mu ne.
1. Nit ku ne am na sañ-sañ liggéey, tànn it ci eanam gu ko neex liggéeyamm te mu dëppóok ay sàart yu yam te baax ci wàllu liggéey. Te it ñu aar ko ci ñàkkub liggéey.
2. Amul xeej ak seen ku néppam nanu sañ-sañ ñu fay leen, te loolu méngóok li mu aliggéey.
3. Keépp kuy liggéey am na sañ-sañ ñu jox ko pay gi mu yellool, baax te mën koo dundal ak njabbotam te mu yellook sagu doomu aadama, mu mottaliku it ak yeneeni pexe su mënee am ngir aar dundinam.
4. Nit ku ne am na sañ-sañ samp mbaa bokk ci ay kurel yu koy taxawu ci wàllu liggéeyam.
Nit ku ne am na sañ-sañ noppalu, feexal xolal ak it di yamale diirub liggéeyam ak it léeg-léeg muy për, bër gu ànd ak xaalis.
1. Nit ku ne am na sañ-sañ am dundingu yamamaay ngir dëgëral wér-gi-yaramam, raataageem ak bu njabootam, lrawatina ci wàllu lekk col, dëkkuwaay, lépp lu aju ci wàllu paj ak bépp yëngu-yëngu gu am farata ci wàllu dundam. Am na it sañ-sañ ñu aar ko bu liggeeyatul bu feebaree, bu amee laago, ñàkk saxnaam mbaa sërinam, mbaa màgget, mbaa mu ñàkk li muy suturloo ci anam yu dul ci cootareem.
2. War nañu beral loxo, dimbali képp ku tollu ci am doom ak it gune yi. Bépp xale bu juddu ci sëy, mbaa bu judduwul ci sëy ñoo bokk benn anam buñ leen di aare.
1. Nit ku ne am na sañ-sañ ñu jàngal ko, njàng mi waruñu ci fayaku lu mu bon bon ci njàng mu suufe mi te am solo. Njàng mu suufe mi lu war la. Njàng mu xarala mi, te it aju ci wàllu liggéey war nanu koo wasaare. Amul xeej ak seen njàng mu kawe mi ubbil nañu ko képp ku ko yelloo.
2. Njàng war naa indi naataange gu yaa ci ddoomi aadama te it war na dëgëral ñu naw sañ-sañi doomi aadama aki tawfeexam ci anam gu yaa-wat na it rataxal déggóo gi ak yokkute mbootaayu xeet yi ngir jàmm sax.
3. Waajur yi ñoo jëkk am sañ-sañ ci anam gi ñuy yare seeni doom.
1. Nit ku ne am na sañ-sañ bokk ci dépp lu aju ci caaday askan wi, di bànneexu ci lu cu aju ak it bokk ci lépp luy suqali xarala gi ak lu ciy meñ.
2. Nit ku ne am na sañ-sañ ñu aaral ko lépp lu aju ci lu mudefar ci wàllu la xarala, mbind mbaa lu aju ci wàllu caala.
Nit ku ne war naa tawaxu dëpp lu aju a askan wi, ak lu aju ci bitim réewam ba sañ-sañ ak tawfeex yi bataaxalu xeet gi ëmb mën a sax.
1. Nit ku ne am na ay wareef yu ko war digganteem ak dëkkandoom yi ngir dëgëral ci anam gu ya darajaam.
2. Nit ku ne buy doxal ay sañ-sañam aki tawfeexam war naa sallook li ko yoon may, ngir mu mën a nangu, naw, sañ-sañ nawleem ba léepp lu aju ci yiw, teey ak naataange gu yaa sax ci askan wi.
3. Sañ-sañ yeek tawfeex yi mënuñukoo doxal ci anam gu deppoo-wul li mbootaayu xeet yi misër mbaa taxawal.
Ci fànn gu mu mën ti doon ci bataaxal bii, bépp réew, mbootaay mbaa nit, warul doxal mbaa def luy yàq sañ-sañ yeek tawfeex.


text:
Tëriinuw nosukaay
Ci xam-xamu nosukaay tëriinuw nosukaay walla tëriin kepp , am mbooloom ay càkkuteef la gees binde ci genn kàllaama gi gu ab nosukaay war a jëfe . Di ag càllalay càkkuteef gu xellu te nosu, mbooloom ay cantaane yuy indi saafara ci yenn xeeti jafe-jafe. Aw tëriin wees bind cig kàllaamag masin, wu ab nosukaay man a doxal dees na ko wax itam tëriin wu doxalu walla tëriin wu ñaarñaaloo. Aw tëriin wees bind ci kàllaama gu assembly walla ci tëriin wu tolluwaayam kawe, nosukaay bi dafay jëfandikoob boolekaay walla ab tekkikaay ngir man koo doxal, dees na ko wax tëriin wu gongikuwaay.
Saa yoo yëngalee janax ji walla nga bind ak sa arafukaay, nosukaay bi ab santaane bees ko jox la jëfe, santaane yu jóge ci benn walla ay tëriin. Santaane yooyu ñooy di déglu bë jëfandikukat bi te di leen jëfe: ubbi ab dencukaay, bind, xayma, seet añs. Jëfekaay bi mooy wàll wi nekk ci nosukaay bi biy jëfe càkkuteef yi nekk ciw tëriin. Jëfiin wi mooy yoon wi nosukaay bi di jaar, jéego ci jéego, ngir jëfe càkkuteef yi. Kiy bind aw tëriin lees di woowee ab tëralkat


text:
Ndajem Berlin
Ndajem Berlin mi ngi am ci 15 diggi tabaski 1884 au 26 diggi gamu 1885.
Réewi Tugal yi tàmbali nañu di sanc Afrik, maanaam di ko koloniise, ay réeroo nag daal di tàmbalee am ci seen biir ñoom waa Tugal yi, yoy xaw na leen a yobbu ci ay xare, loolu mooy li xewoon ca Isipt atum 1869 g.j, ndax kat Faraas ak Angalteer, ku ci nekk daa bëggoon a teg loxo ci yonalub Suwes.
Ca Tiniisi, Faraas ak Itaali xat-xatloo nañ fa ngir jéem faa teg tànk.
Ci mbalkam Kongóo (bassin du Congo), (diggu yaxantu bu mag bi) ag xëccoo amoon na fa ci diggante Faraas, Portugaal ak Buurub Beljik ngir féetewoo ko. Ngir tee xare am, njiitul Almaañ li di Bismark daa woo woon kilifay réewi Tugal yi cim ndaje ca Berlin.
Réew yii nag ñooy : Faraas, Angalteer, Beljik, Almaañ, Poortugaal, Ispaañ ak Itaali… Liggéeyu ndaje mi nag wéy na ñatti weer (la ko dale ca diggi tabaski 1884 ba diggi gamu 1885 g.j). Ndaje mii jël na ay saxal yu am solo :
- Saxal ponk yi ñuy sance (coloniser) sancu yu bees yi. War na ci aji sanc ji (le colonisateur) bu bëggee sanc am réew mu waajal ab xare ( armée) yëggal it yeneen réew yi nar gi mu nar loolu.
- Sañ-sañu yaxantu ci kaw dex yi.
Ndaje mi nag bàyyi na fi ay ngérte (résultats) yu naqari: réew mu nekk di njëkkantee teg loxo wàll gi gën a rëy ci Afrik, ngir ragal ay dëkkandoom di ko fa xatal. Lii moo doonoon tàmbalig rawante gi ci wàllug sanc. Ci atum 1900 (maanaam bi ndaje mi amee ba am fukki at ak juroom) la mbooleem suufi Afrik yi rot ci ŋëbug waa Tugal yi.Koju lëkkalekaay bi


text:
1Orze' bzaaca̱ tub anc bet yu nu bruuy gyibaa. Orze' yu ze' zu yaay ya gyiib ni gabily. Nunu nuu ga'y tub caden ily. 2Orze' anc ze' bicy yu gan low dañ ze'. Laab ma ze' nac ma bily nu nil zu nese gulas. Nunu nac ma nuras. Nunu nac ma nushow. Orze' ma ze' pcyiig yu ma nu caden par tub miily ña'n. 3Orze' pshet lag yu ma gyerye ily nu rnii dey gabily. Orze' psoow nicy yu ro' niñ. Orze' pcaay tub beey loñ. Gun orze' cue' ga' nu gad mod nu guu ma de mbecy nu yu' de lo la nasyoong gashtal za' la tub miily ña'n. Na ornu lazh tub miily ña'n ze', orze' rlagy ñi nu dulaa ma par ñuu zi zi'l tiem. 4Orze' bzaaca̱ de yashily ze' nu gyub ic mbecy. Nunu bzaaca̱ de mbecy nu zub lo de yashily ze'. Orze' Ñgyoozh briic mi rishbeey nu gri bee dey ni losa'y. Orze' ni' zi'l bzaaca̱ de espiriit ni de yu nu pcyug mbecy too nu nac nu bzat dey Crisht nunu nu nac nu pshaal dey riidz ni Ñgyoozh. Orze' de yu ze' wanriib zily dey ni bañ dañ ze' ni nab ma. Ni wanca beey ni ma cyuga dey, ni yaa dey. Orze' de yu ze' byabañ dey. Orze' byub ic dey tublaazh la nu Crisht par tub miily ña'n. 5De' zir de mbecy gut wangyabañ dey gal bza' la tub miily ña'n ze'. Nde' tir loga la nu gyabañ mbecy. 6¡Dzi ni de mbecy benu gaza'y gyabañ yu tir loga la! ¡De yu ze' nac yu mbecy ni Ñgyoozh! Saca' mod nu gat dey tuuba' tir. Orze' de yu ze' gac dey uz nu gzu riiñ lo Ñgyoozh gal nu lo Crisht. Nunu gyub ic dey tublaazh nu mi ze' tub miily ña'n. 7Na ornu za' tub miily ña'n na, orze' dulaa nuras gruuy nañ gyerye ze'. 8Orze' yu ze' cha guuy de mbecy nu yu' dela nasyoong nu yu' dutuub la gyishlombecy. Cha guuy nasyoong Gog nu Magog. Orze' gyicy tublaazh yu dey par gyel yuu. Zigy dey gac yu gal nu nguaa yu uzh ru' nisyudoo. 9Orze' rush las dey dutuub la gyishlombecy. Orze' ri lo' dey lugaar ze' nu gyeche de mbecy ni Ñgyoozh. Nunu ri lo' ga' dey gyedz nu dzi rcam. Orze' gruu gyi gal gyibaa gyet ñi. Orze' nde' nit loñ dey. Orze' gya' lo dey. 10Orze' nuras, yu nu bguu de yu ze', orze' shet lag dey yu lo tub gyel ni gyi nu asufre. Orze' bañ dañ ze' gal nu mbecy fals nu rnii por cuen ni Ñgyoozh ze', de yu ze' bi bet lag dey gyel ze' anzir. Orze' lugaar ze' gzac zi dey dzi rel la par tub la. 11Gaze' nu bzaaca̱ tub yashily. Zily nac ñii. Nunu caacy ñi. Nunu bzaaca̱ biñ nu zub lo yashily ze'. Lat nu zub mi lugaar ze' orze' mnit gyishlombecy, nunu mnita' gyibaa. Orze' wacabee la ca zañ. 12Orze' bzaaca̱ dela mbecy nu bi gut nu zu par lo ze' nu zu yashily ze'. De yu lily, nu de yu gyidz, dela dey zuy par lo yashily ze'. Gaze' nu byaal lo de libr. Orze' ni' zi'l byaal lo libr nu ta' nu la de mbecy nu cui mbañ. Orze' de mbecy nu bi gut duri bee ni dey dub gal mod nu bicy dey gal nu bi cañ lo de libr ze'. 13Gaze' nu dela añ nu ri lo nisyudoo bruu zaca' dey, nunu dela añ nu yu' lugaar ze' nu yu'y bruu zaca' dey. Orze' tub ga la dey duri bee niy dub gal nu na coz nu bicy dey. 14Orze' lugaar ze' nu cha mbecy ornu gat yu, lugaar ze' bet lag ñi lo gyel ni gyi ze'. Gyel ni gyi ze', nde' lugaar nu rnii dey nu gat mbecy nu cyupa'. 15Orze' cyu zi'l mbecy nu sac nu la lo libr nu ta' nu la de mbecy nu cui mbañ, orze' de yu ze' gyet lag yu lo gyel ni gyi ze'.
Copyright
Learn More


text:
1Ca̱a̱ de̱ lo gyicy nu zeed de̱ lo de ru de riidz ni biñ nu bi zu nil nese anzir nu gzub gyi' gyishlombecy. De̱ ya̱ güeñ de̱ riidz nu mniim. Nunu bzaac urlo̱ la̱ de̱m. Gun bgüi̱i̱ de̱ lom, nunu gul ya̱a̱ de̱m. Mi ze' nac mi biñ nu la riidz ni Ñgyoozh, biñ nu rbic gyel mbañ. 2Orze' bruu zac biñ nu rbic gyel mbañ ze' lat de̱ ya̱. Nunu bzac de̱m, nunu ne̱e̱ de̱ lo der cyu nac biñ nu rbic gyel mbañ nu rila walazh. Mi ze' biñ nu nil gulas nac nu Ñgyoozh, Uz den. Tees Ñgyoozh, Uz na, bicy mi nu bruu zac mi lo de̱ ya̱. 3Orze' shaal de̱ lo der de riidz nu güeñ de̱, gal nu de coz nu bzaac de̱, gun orze' gac nu der de̱ ya̱. Orze' de ub na gac du den Ñgyoozh Uz na gal nu I'ñ mi Jesucrisht. 4Orze' rca̱a̱ de̱ de riidz ii, gun orze' gyet lagy de̱ gashtal ze' nu wagaca' la. 5Nii riidz nu güeñ de̱ nu mnii Jesucrisht lo̱ de̱. Nunu shaal de̱ ñii lo der: Ñgyoozh nam gal nu na ze' yu' yaa, gun dzi yon mi. Par lo Ñgyoozh sac la cyi. 6Benu niin nu nac dun mi, ze' laab tiem ze' rded na ricy na cyi, orze' rguun, nunu wagyicy den gal nu rlagy Ñgyoozh. 7Tees benu rded na ze' nu yu' yaa gal nu Ñgyoozh zum ze' nu yu' yaa, orze' nac du den losa'n. Nunu nu nac reñ I'ñ mi, Jesucrisht, gyecy dela cyi den. 8Benu niin nu sac cyin, orze' rguun laab ub na, nunu wacsaan den nu chetib ic coz rishli nañ lardoon. 9Ze' benu shuub ru' den de cyi nu ricy na, orze' mi ze' ricy paam, nunu ricy mi coz nu se'ñ. Orze' gyicy sulagy mi dela cyi den, nunu cyib mi dela coz cyi nu ricy den. 10Benu nii den nu sac cyin, orze' ricy na nu Ñgyoozh nac mi tub biñ rguu, nunu wacsaan na nu chetib ic riidz nim nañ lardoon.
Copyright
Learn More


text:
1Nou piipl kom tel mi se unu av som piipl mongks unu we a du aal kaina seks sin. Di sitn dem we dem a du so bad dat no iivn di piipl dem we no nuo Gad wuda du dem. Mi a ier bout ou man aal a sliip wid im stepmada. 2An unu a buos bout unuself! Unu no tingk se unu shuda a eng dong unu ed iina shiem an a baal? Unu no tingk se unu shuda kik out di wan dem we a du dem sitn de? 3Iivn duo mi no de de, mi spirit de de wid unu. An mi don joj di wan dem we a tek paat iina aal kaina seks sin. Mi joj dem an mi tel unu aredi wa unu fi du wid dem, laik se mi did de de wid unu. 4Wen unu gyada tugeda an mi spirit de de wid unu, wid di rait an di powa we di Laad Jiizas Krais gi wi, 5unu fi an uova di wan dem we a du aal kaina seks sin tu sietan. An dem uova so dat sietan kyan mash dem op. Dat a di onggl wie dem wi chienj dem wiez an ton we fram sin. An wen dem ton we fram sin an get siev, Gad naa go ponish dem wen im kom bak fi joj di worl. 6Unu no fi buosi-buosi a no gud sopm dat! Unu no nuo se a onggl wan likl bit a yiis yu niid fi mek di uol a di duo swel op? 7Unu mos get rida aal a di sin we de iina unu laif, jos laik ou wi dash we uol yiis. Unu mos get rida it so dat unu kyan komiin laik fresh duo we naa no yiis iina it. Kaaz dat a wa unu riili fi bi sins Gad mek unu nyuu wen unu biliiv iina Jiizas. Kaaz Jiizas ded fi set wi frii, im komiin jos laik di biebi shiip we dem did kil a paasuova taim. 8So no mek wi selibriet di paasuova festival wid uol yiis — yiis we ful op a bad main an wikidnis. Mek wi selibriet it wid bred we naa no yiis — di bred we gud an kliin.
9Iina di leta we mi did rait tu unu, mi did tel unu se unu no fi av notn fi du wid piipl we a tek paat iina no kaina seks sin. 10Wen mi se so mi neva did a taak bout di piipl dem we no biliiv iina Gad. A chuu se som a dem piipl de tek paat iina seks sin an som a dem griidi. Som a di piipl we no biliiv iina Gad, tiif ada piipl sitn dem an som a dem worship aal kaina faalz gad. Bot ef a did dem mi did a taak unu kudn liv no we — unu wuda afi lef da worl ya. 11Wen mi did rait unu mi did a taak bout piipl we se dem biliiv iina Gad. No av notn fi du wid nobadi we se dem a Gad pikni bot a tek paat iina aal kaina seks sin. No av notn fi du wid dem ef dem waahnti-waahnti, tiif ada piipl sitn dem, worship faalz gad, tel lai ar jringk tu moch. No iivn iit wid dem piipl de.
12Kaaz wa bizniz mi av a joj piipl we no biliiv iina Gad? A no di piipl we biliiv iina Gad wi fi joj? 13Gad wi joj di piipl we no biliiv iina im. “Ron di wikid piipl dem fram mongks unu.”
Copyright
Learn More


text:
1:1 Man njiit li maa leen di bind, yaw soxna su tedd si, yaw ak say doom. Bëgg naa leen bu wér ci sama xol, jéllale naa sama bopp sax, waaye itam képp ku xam dëgg gi.
1:2 Te dëgg gee tax nuy def noonu, dëgg gi dëkk ci nun, tey ànd ak nun ba fàww.
1:3 Yàlla Baay bi ak Yeesu Krist, Doomu Baay bi, dinañu nu may yiw, yërmande ak jàmm, ànd ak dëgg ak mbëggeel.
1:4 Gis naa ci say doom, ñuy jaar ci tànki dëgg, ni nu ko Baay bi digale, te bég naa ci lool.
1:5 Léegi nag soxna si, maa ngi lay dénk lii: nun ñépp nanu bëggante, te loolu du dénkaane bu bees, waaye moom lanu jotoon ca njàlbéen ga.
1:6 Lii mooy mbëggeel: nu wéer sunug dund ci ndigali Yàlla; loolu mooy ndigalam, la nu jotoon ca njàlbeen ga, te ci lanu wara jaar.
1:7 Maa ngi wax loolu nag, ndaxte am na ñuy sànke ñu bare, ñu tasaaroo ci àddina si, te nanguwuñu ne Yeesu Krist wàcc na, nekk nit. Kooku aji sànke la, di Bañaaleb Krist.
1:8 Kon moytuleen, ngir baña ñàkk seen añub coono, waaye ngeen am yool bu mat sëkk.
1:9 Képp ku saxul ci dénkaaney Krist, xanaa di ko weesu, bokkul ci Yàlla; ku sax ci dénkaane yi, bokk nga ak Baay bi ak Doom ji.
1:10 Ku ñëw fi yaw, te indaalewul dénkaane yooyu, waxuma nga bañ koo teeru rekk, waaye bu ko nuyu sax.
1:11 Ku ko nuyu, bokk nga ciy ñaawteefam.
1:12 Bëggoon naa leena wax lu bare ci bataaxel bii, waaye lépp xajul ci kayit. Kon nag fas naa yéenee ñëw, ba jàkkaarlook yeen, nu waxtaan ci, ngir sunu mbég mat sëkk.
1:13 Say doomi rakk, ji Yàlla tànn, ñu ngi lay nuyu.


text:
Seere
Seede: wax Laa Illaaha Illal Laah, Muhammadun Rasuulul Laah, muy ci maanaa Yàlla rekk mooy buur, Muhammad (j.m) moo di ndawam li mu yonni ngir mu wuutu ko fi, di jàngal nit,ñi di leen xamal li Yàlla bëgg ci ñoom.
Loolu nag di tekki dugg ci diine ju bees, wommatu ñeel Yàlla, bàyyi la nga nekkoon, nekk leegi ci lu bees lii la Yonnant bi woo, tënku ci ak lu mu metti metti, ak lu jamono soppiku soppiku.
Wax laa illaaha illal laah[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Wax laa ilaaha illal laa amul benn buur bu dul yàlla,Muhammad,yonantub yàlla’a - yal na yàlla dolli xéewal ak mucc ci moom,ak ñoñam aki sahabaam- mooy ngën ji lu kuy wax di wax,ku ko weddi it pert rekk,ku ko saxal tey teewlu maanaa mi da na tonowu,te du dajeek nëx-nëx.(Waxi Seex Ahmadu Bamba)


text:
1Ngam maan miy Pawlu mi nit yey leknimin a kultuma yèk Yeesu Kristu ngam wun, un nit ây èege nà yèk Fay gi, mi waarre Fay ngam hak wun. 2Takundi, un un rage yèk tèem mum yey hîim Fay a mbâr wàa, ha mi tèe ngam wun. 3Ni lònum jày cèngninim dànda wàa fûurriya, kà yey ɗàamifa dun kèta càa gi. 4Un janggirre go yèk maan, kpàa gun kpàa ɓaysum jàk cèngnum mum a yèk Yeesu Kristu tâage nà fûurriya gi. 5Mgbàr kana yèk fûurriya gi ti tâa cèngnumya a gin nit ây ba, kà yey lòni Fay kòsòng ni Jungci wàa da nit tèerra ây ni nit lònum ây, tâage nit della ta wàa gi. 6E rri yey jày gàa yèk yey tâage nà fûurriya gi: A gin Yeesu Kristu ni Yèk Kawrra, a nit ây èege nà yèk Fay aw 'mèmsi ni ni-Yude ây a jàk koyrra yey hîi Fay gi, aw dii isi kpolo, aw 'mèmsi ni aw a yèk mòonjum kàn. 7Mi nit tèerra tèem ɗi a sakta Yèk Kâwrra ngam mbâr Fay, hîigim a tèerra ni mbinum wàa gi. 8Miy nit yey hòmge luurra a tîim nit della ta wàa di Fay pî, mi kpàa mbâr wàa ha mi sak yèk gbaarra mbâr Kristu da nit ây èege yèk Fay, 9ha mi cèngnini daw da nit ây pî jày tâage dànda Fay fûurriya, fûuge diga ɗaarra jày pî a gin Fay Tooy mbangsum jày pî, 10ngam ha kòsòng a nit kimjum ây aw cèngnini daw jàk kana 'nang 'nang a còycum Fay da tiɗàm kpees ây, ni jàk mbinum ây a faktiturum. 11Diga ɗaarra jày pî Fay yiɗige kà yey a dànda wàa, de tèe jàk maan ni Yeesu Kristu Nitcoorra worro. 12Ot goosu go di Yeesu Kristu gi, kpàa got kpàa lekta a gin Fay ni dànda tinîir worro pî, tolnji cen. 13Hû go mi waanurre, èfin tinîiri yèk 'màar mum riimi ngam wun gi, 'maa ge 'maara dun jàk 'mita. 14Ngam maan mi gbâygirre a ɗàm kpees Tooy Bèl. 15A ni-gbaa ây pî a faktiturum ni deesi aw kpàa nîiri a gin wàa. 16Mi waawrre, ngam e kpèwsunu tinîiri ni Jungci wàa a gbaarra 'mita wàa, 17ha a goosum wun Kristu e tâa a mîis tinîir wun, ha un tâa gaktiya, rîirriya a yiide. 18Mi waawrre di Tooy Ɓèl, ngam un kpàa cèngnum ni nit della ta wàa pî jày tâage kpàklum, ni yâkta, ni yengda, ni 'mita a yiide Kristu gi, 19ha un cèngni mbâra yiide wàa hòmge cèngnum koo jàk hâ pî, ngam un mûuni ni jày mûuge a gin Fay pî. 20Fay tâage ni mbinum e mbir jày hòmge dèy di jày waana, koo di jày dànna gi pî, ge mbir ni kpèw kpèw tèe a tîim worro gi, 21e tâa ni 'mita a gin nit kimjum ây ni gin Yeesu Kristu, koo ningàa tâam timgbàri ha tâam timgbàri! Amen.
Copyright
Learn More


text:
Imbraatóor gu Songaay
Imbratóor gu Songaay :
Ci juroom ñaareelu xarnu g.j., la askanu Songaay wi dëkkoon ci tefesug dex gu Nijeer gi taxawaloon ag nguur gog péeyam moo nekkoon Gaawo. Mali nag moo tegoon loxo askanu Songaay wi ci xarnub fukk ak ñatt g.j., waaye ñoom jotaatoon nanu ci seenug temb te ñi ko waral di njabootug Soni gi ci xarnub fukk ak ñeent, daal di tàmbalee naat. Soni Aal-Béer (maanaam Aal mu mag mi) moo nekkoon buur bi la ko dale ca 1464 g.j., ba 1492 g.j., wutaloon na nguurug Songaay xare (armée) bu am doole, mu daa def ay ubbi (conquête) ngir yaatal nguuram gii nga xam ne mujj na tuxoo ci nguur dem cig imbraatóor gu ñu mujj tudde Songaay walla Gaawo. Bi Aal Béer dee la kenn ci ay njiiti xareem teg loxo ci nguur gi, daal di wutal boppam dàkkantalu Askiyaa (maanaam imbraatóoor bi), moom nag àtte na ba ci 1528 g.j., mu gën a rëyal mbooloom xareem mi, wéy ci ubbeem yi, bu ko defee imbraatóor gi mujj tàlleeku dale ca mbàmbulaanug atlas ba ca Borno ci penku bi, dalewaat ca Jini ci wàllug saalum gi ba ca digi Marog ci wàllug bëj-gànnaar gi. Gii imbraatóor nag àggoon na ci njobbaxtalam ci jamonoy Askiyaa Muhammad. Buur bi moo daa jox ndigal foŋsaneer yi, di lijjanti diiwaan yi, benn gongikuwaayu alal bi nguur gi amoon mooy yaxantug tàkk gi.
Nguur gi nag, réew yi mu feggool xuppoon nanu ko : ci atum 1591 g.j., buurub Marog yabaloon na ab xareem ñu jaar ci tàkk gi ngir song Gaawo, moom nag amoon na ndam ci waa Songaay ngir ngànnaayi sawaraam yi mu jénde woon ci waa Tugal yi. Ci nii la Songaay tàmbali woon di doyadi ak di dagu.


text:
Taariixu Itaali
Tëraliin
- 1 Bennal gu Itaali
- 2 Jeexiital ya Napoleon bàyyiwoon ca Itaali:
- 3 Itaali ginaaw ndajem Vienne:
- 4 Yewwuteg xeetu (nationalisme) ni mu xëye rekk am te màgg ca Itaali:
- 5 Fàttalees léen
- 6 Nguurug Piemonte ak Bennalug Itaali:
- 7 Cavour ak bennalug Itaali:
- 8 Xare yi amoon ci diggante Piemonte ak Otris:
- 9 Coona yi Garibaldi doon daj ci Itaali doon benn:
- 10 Samp Victor Emmanuel muy buuru Itaali:
- 11 Def Rom péeyu nguurug Itaali gi:
Bennal gu Itaali[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ni Itaali meloon njëkk xare yu Napoleon yi:
Itaali laata a Napoleon di ko teg loxo, di ko nangu, nekkutoon réew mu ñu bennal , nekkutoon it di mu am ag temb, moom kay daa seddaliku woon, doon fukki xaaj ak ñaar, yu doon topp ak a nekk ci ron kiliftéefug ay nostey politig yu wuute: nosteg nguur ca Savoia, Piemonte, Napoli, ak nosteg pénc ca Venezia ak Geneva, ak ag àtte gu paab ca Rom, ak gu Dóox ca Toskaana ak Parma, ak xaaj yoo xam ne dañoo nekkoon ci waawug imbraatóor gu Otris gi, ñooy Milano ak Lombardia.
Piemonte nag moo nekkoon nekkteg politig gi gënoon a dëgër, te ëppoon doole ci nekkte yooyu. Ña ëppoon ca njiit ya yilifoon nekkte yooyu, ay diktaatóor lañu woon, rawati na ñi ci waa Otris jiite woon, cig jonjoo mbaa cig jonjoodi .
Jeexiital ya Napoleon bàyyiwoon ca Itaali:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Napoleon, bi mu nangoo Itaali, dafa lijjanti ba boole xaajam yu politig yu bari te wuute yooyu ci ñatti nguur rekk, ñooy: Nguurug Alp gu bëj-gànnaar gi, walla Itaali, ak Nguurug Savoia, ak Nguurug Napoli. Mu wutaloon réew mi mépp, wenn yoon , daal di dindi galag ak tënk yu koom-koom yi amoon ci wàllug ndefar ak yaxantu, ak mbay. Mu ubbi leekol yi ngir jàngal doomi réew mi, mu may waa Itaali ñi ñu man di jot ci pal yi, te kat bu njëkk waa Otris rekk a ci manoon a jot. Looloo tax ñu man a wax ne Napoleon de mooy ki ji njiyum bennoo gu xeet ci suufus Itaali, mooy ki leen def ñuy xeeñtook a gént am réew mu Itaali mu man a am, mu ñu bennal.
Itaali ginaaw ndajem Vienne:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ndajem Vienne mi – ci xalaati njiitu jawrin ju Otris jii di Metternich-Winneburg – seddale woon na Itaali, def ko juroom-ñaari xaaj, ñooy:
Ñoom ñaar nag, mujj nañu leen boole, def leen benn, teg leen ci ron kilifteefug Otris. Ginaaw nag Metternich fexe woon na ba yay njiiti ndaje mi, gëmloo leen “dalu desal fi lu yàgg la ca yàggam ga” maanaam lu nekk, nañu ko delloo na mu meloon, loolu nag moo indi ndaje mi delloosi njiiti nguur yu ndaw yu Itaali yu njëkk ya, ñu delloosi leen ci seeni pal, tegaat leen ci seen barab.
Metternich ak gëtam yi mu tasoon ci gox yépp, jéemoon nañoo fuglu yëglekaay yi, daan naj it gépp cawarte gu politig. Ci noonu ñu daa tëj gor ñi ci kaso yi, daan xañ way dëkk yi pali ñoñ yi (siwil) yi ak yu xare yi nga xam ne bi Napoleon ñëwee jox na leen ko,mu daan leen weccee ak ay waa Otris (moom metternich), te daan leen teg ay galag yu diis te sonnle.
Yewwuteg xeetu (nationalisme) ni mu xëye rekk am te màgg ca Itaali:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Politigu noteel bi Metternich yore woon, ak li muy tar lepp, taxutoon mu man a rekki yëg-yëg bi waa Itaali yi ame woon, ak xam ngi ñu xamoon am solo gi bennal seen réew mi, te booloo ci wàllug politig amoon solo, loolu nag mi ngi am, ginaaw bi ñu ci ñamee’s lëf ci jamonoy Napoleon. Bi nga xamee ne politig bu ñaaw boobu fa amoon, mayu leen woon ñuy def seeni cawarte ak jëfi politig, ci lu bér, te nëbboodiku, bi loolu amee lañu wéeru ci di def seeni yënguy politig cig làqu ak fésadi.
Bu ko defee, ay booloo yu politig yu sekkare tàmblee sosu ci dëkki Itaali yu mag yi, li leen taxoon a jug di bennal Itaali, bokk na ci yooyu:
- Booloo gu Karbonaari (ñoñ këriñ)
- Ak booloo gu Itaali gu waxambaanee gi.
Booloo gu Karbonari, moom mi ngi sosoo ca Napoli, daan def ay jataayam - ngir làqatu - ci barabi ligeeykati këriñ yi, walla lakkati mat yi, mu mujj nag tas ci mbooleem Itaali. Mbooleem kureeli askanu Itaali wi nag bokkoon nañu ci, baykat yi, liggéeykat yi, boroom mecce yi, yaxantukat yi, boroom xel yi, añs. Li leen manke woon nag, mooy dañoo nosuwutoon bu baax, te ni ñu daan naale ak a rëdde seeni mbir tam dafa dese woon a tegu ci yoon, looloo taxoon li nu bëggoon daawul àntu, te seeni noon daa leen gaaw a noot, te daa àntoodil seeni fipp.
Waaye nag booloo gii, di gu Karbonari gi, jot na fee taal yëg-yëgu xeetu ci Itaali, te lijjanti ba mu sax fi di tàkk, ak doonte daje na’ak coona yu bari, te nu teg ko lu sakkan ciy mbugal.
Bu dee booloo gi tuddoon “Itaali gu Waxambaanee gi”, moom Jozeph Mazzini (1805 – 1872 g) moo ko sosoon, ginaaw bi mu nekkee ab cér ci booloo gu Karbonari gi. Mazzini mii, moom waay Itaali la woon ju xéroon ci réewam ak xeetam, nekkoon it ab xeltukat bu bokkoon ci ñoñ nite ñi , bu gëmoon ne xeetu nit ñepp benn lanu, te bëggoon lool goreg askan yi , moom nag jot na’a àgg ci xëcc cig wàllam boroom xel yi ci Itaali, te fàggu ñeewanteg nitug neen ku Itaali ki, akug cofeelam.
Bokkoon na ci jubluwaay yi gënoon a tax booloo gii am, goreel Itaali ci àtteg Otris, ak duma àtte gu paab gi nga xam ne Otris a ko daa dimbleek a dëgëral, ak fexee bennal réewum Itaali mi, ci ron ag noste gu pénc.
Yëngu-yëngu yii, mujjoon nañu naat, te dox, bijjaloon it boppam lu sakkan ci waxambaane yi ak xalaatkat yi, àggoon nañu ci lu toll ci juroom fukki junniy waxambaane, yu weesu ay ñeen-fukki at yooyu. Mazzini dimblante na’ak Garibaldi, moom Garibaldi, ab ab waa xare la woon, bu itaali, bu gëmoon bennug Itaali, te gëmoon ne dañoo war a gorewu ci àtte gu Otris gii bóof ci suufus Itaali si. Ci noonu lañu jot a taxawal ñoom ñaar, ag àtte gu pénc ca Rom, ca moomeeli paab ga, ak ca Venezia, atum 1848g. Waaye Otris moom, ca dooleem ju bari ja, faagaagal yëngu-yëngu googu, daal di dàq Mazzini mu daw, làqu ca Anggalteer. Ag woote nag feeñ na fa, jëm ci ñu def nattukaay yi benn, xaalis bi, ak peesekaay yi , ci mbooleem diiwaani Itaali yi aki nguur-nguuraanam, rawati na bi ndefaram tàmblee màgg, yaxantoom gën a jëm kanam. Boroom liggéey yi nag ak boroom boppi alal yi , gisoon nañu am njariñ gi gore ci koom-koom amoon njariñ, ñu tàmbli woon a sàkku ñu sosal leen ay yooni weñ , yuy taqale diggante bëj-gànnaaru Itaali ak bëj-saalumam, te nu uppi mbooleem ja yu Itaali yi, ci kanamu yaxantu gu Itaali gi, te bañ cee indi yenn jafe-jafe walla ay mbugal yu doxaliin , walla ay galag yu man a tee bennoo gu yaxantu gi am ci Itaali.
Fàttalees léen[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ñu fàttali léen ne barab yu bari de ci bëj-saalumu Itaali, yu deltu-ginaaw lañu woon ci wàllug ndefar, koom-koom, mboolaay ak politig. Looloo taxoon xalaat yi jëmoon ci bennoo, mi ngi gënoon a dëgëre ci fi ñuy wax Itaali ( di nguuru Alp gu bëj-gànnaar gi) ak ci digg bi. Foofa daal la wooteg bennoo gi gënoon a tare ci yeneen wàll yu bëj-saalum yi. Ndax kat wàlli bëj saalum yi dañoo jëmutoon kanam dara ci wàllug ndefar, yaxantu, politig ak mboolaay. Lii a waraloon woote gi, jëme ci bennoo gu koom-koom, yamoon rekk ci digg Itaali ak ci bëj-gànnaar gi. Ñi ëppoon it ci xalaatkat yi ak boroom xam-xam yu Itaali yi, ñi ngi dëkke woon digg bi, ak ci bëj-gànnaar gi.
Ak li boole Itaali, def ko menn réew doon nekk càkkuteful ñépp lépp, teewul yenn ci nguur-nguuraan yi, ak Dóox yi , kontaroon ko, ndaxte ñoom dañoo ragaloon ne loolu de, moo xam leegi la walla ci kanam, bu amee, di na fi indi ag bennoo gu politig, te loolu bëgguñu ko woon, ndax kat ñoom seeni njariñi nguur yooyu moo leen gënaloon njariñul Itaali li. Ci noonu, nguurug Paap gi kontar ko, naka noonu gu Otris gi nga xam ne amoon na kilifteef gu yaatu, ak sañ-sañ bu mag ci Itaali. Ndax moom daa gisoon ne bu Itaali bennoo ci wàllug koom, boole ay nguur-nguuraanam, aki dóoxam, loolu du wund lu dul ne moom kat (Otris) waxtuw génnam Itaaliee ngi bëgg a jot, ci lu dog. Te loolu du ko nangu mukk.
Nguurug Piemonte ak Bennalug Itaali:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci bëj-gànnaaru Itaali ag nguur a ngi fi woon, ñu koy wax nguurug Piemonte walla Sardeñaa, ka nekkoon ca gàngunaay ga, di woon Victor Emmanuel. Moom Piemonte nag, nguur la woon gu ame woon ci ñeenti xaaj yu taqaloowul, ñooy:
- Savoia, mi ngi nekkoon ci kaw doji Alp yi, tiim wàllug Faraas gi dend ak Itaali, moom nag diiwaan la bu gën a yor ay màndarga yu Faraas ci yu Itaali, moom itam taxu ko woon a jëm kanam mbaa mu woomle, ak
- Sardeñaa, moom dun la, bu nekk ci géej gu diggu gi, xaw a sori Piemonte, ak
- Genova , moom nag, nguurug Piemonte jot na ci, ci ginaaw xarey Napoleon yi ci Tugal.
Di nanu gis fii ne Piemonte moom yorul woon nguur gu àttanoon coonay bennal Itaali, waaye nag yoroon na yenn yu rëy ci yiy taxawal réew mu mag, yu ko mayoon mu man a yanu yan bu diis bii. Ñu tudd ci yi ci ëpp solo:
- 1 Ab buuram daa gëmoon ag àtte gu tegu ci sartu réew, te daa gëmoon it bennoo gu Itaali.
- 2 Njiitul jawrinam lii di Cavor, - mi ngi doonoon njiitul jëwrin atum 1851g – daa gëmoon moom itam te sopp sartu réew ba Angalteer defoon, te bëggoon lool Itaali doon benn, te nekk ci ron ndëppul Piemonte.
- 3 Piemonte amoon na dooley xare joo xam ne, li ko daa wone mooy soldaaram sii nga xam ne jot nañoo xare ba am ci xam-xam, jarbu ko.
- 4 Piemmonte moo nekkoon làqatuwaay bi politigkat yi ñu daa sonale ci nguuri Itaali yeneen yi daan làqatoo.
- 5 Màgg gi koom-koom doon màgg ci Piemonte, moo gënoon a gaaw, gi mu doon def ci feneen ful Milano.
- 6 Nguurug Piemonte, gu sori woon loxol Otris la, nga xam ne daawul man a dugg ci mbiri biiram.
Cavour ak bennalug Itaali:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Cavour mii (1810 – 1861g), nekkoon na di ku gëm bennoo gu Itaali, waaye nag ci ron ag àtte gu nguur gu sartu réew , goo xam ne buurub Piemonte bee koy jiite, moom kon ci loolu la wuute woon ak Mazzini mi nga xam ne da doon woote ag bennoo gu Itaali ci ron ag àtte gu pénc. Moom de daa gëmoon ag yéwénal gu politig, gu koom-koom ak gu doxaliin , ngir Itaali man a doon benn. Mu gisoon ne nguurug Piemonte am na kàttanug dàq Otris mu genn Itaali, ak naj nguurug Paab gi daa lënkaloo ak Otris, bu lënkaloo woon (moom Piemonte) ak jeneen doole ju réew, ju mel ne Faraas mbaa Britani.
Cavour mi ngi yoroon njiitug jawrin gi ci atum 1851g, bi mu ko defee nag, mu tàmblee waajal am réewam ngir mu man a jiite liggéey biy bennal Itaali.
Ci noonu mu sotti yitteem ci xarekatam yi, waajal leen ba ñu man a jàmmaarlook mbooloom xare mu Otris mi, te man leen a génne Itaali, mu jug ci suqali koom-koom bi, defar ay yooni weñ , yu lënkale mbooleem dëkki Piemonte yi, daal di jamonool mbay mi ak ndefar gi, defar ay yoon, neenal galag yeek mbir yi man a tënk yaxantu ak ndefar, tege ay galag yu nduwaan yu mag ngir aar ndefar gu barab gi, yéwénal nosteg galag gi, daal di sos lonkoo yu askan yi ak bànk yi.
Bu dee lu aju ci doxaliin , ak yéwénal yu biir réew mi, moom da fee daal di woon buddee doxaliin wu yàgg wa fa nekkoon, daal di jël ay matuwaay yoo xam ne tax nañu ba yoon ci réewum Itaali gën a jamonoo, jële fi lu bari ci ay jàngu, maanaam ay egliis, wàññi dooley politig ju paab gi, tàqale àtte geek Jàngu bi.
Kafor mii nag xamoon na ni réewam mi tuutee woon, bu ñu ko tollalee ak Otris walla Britani, mbaa Faraas, am Riisi, ak Brusiya, waaye loolu lépp teewutoon mu gëmoon ne bennug Itaali daal, mbirum aw xeet la, manul a ñàkk, te itam mbirum àdduna bépp la, laaj na réew yi sonn ci, te jeem koo faj ci nu mu gën a gaawe, mu dogu woon ci sóobu ci géewub politig bu àdduna bi, ngir yékkati kàddug Piemonte ci àdduna bi ba ñépp dégg ko, ci ndajey Tugal yi.
Ci noonu mu digal Parlamaa bu Piemonte mu nangu ñu yonnee ab kuréelub xare bu Piemonte ngir mu bokki ca xareb Xarm ba , àndoon ca ak Britani ak Faraas, ngir sàkkoo ci xaritoo ak Imbraatóor bu Faraas bii di Napoleon mu ñatteel mi, (Napoleon III), te ame ca ñeewantug Britani akug jàppaleem ci li mu bëgg.
Kuréelu xare gu Piemonte googu, ak doonte bariwu ci ñu ci dee ca xareb Xarm ba, ndax ñu bari ci ñi ci dee ci mbasum koleraa lañu deewe, teewul Kafour moom lijjanti na ba ñu yëg Piemonte ci kanamu ndawi Tugal yi, ca ndajem juboole ma ñu doon def bi xareb Xarm bi jeexee.
Kafour sàkku na fa ca Fraans mu dimbli ko ci Otris, ndaxte nguurug Piemonte moom rekk manul a dàq imbraatóorug Otris gu dëgër gii. Kavour ci njëlbeen gi, li ko gënaloon mooy Britani jàpple ko, safaan Otris, waaye Britani moom, bëggutoon a xeex ak Otris, xeex bu ko amalul njariñ.
Bu dee Fraans nag, nga xam ne péncam mi , Napoleon III moo ko jiite woon, moom Napoleon III mi nga xam ne daa jàppe woon Itaali am ñaareelu réewam, ndax moom doom la woon ca Napoleon I - ginaaw doomi mbokkam la woon - te Napolen I mi ngi cosaanoo Corsica. Moom Napoleon III, ku soppoon waa Itaali la, te xéroon ci seeni àq aki yelleef ci gore te doon benn, moom de bokkoon na ci ñi gënoon a siw ci woote ag xeetu ci Tugal. Politigu bitim réewam it mi ngi ko tegoon ci bañ Otris mi dendoon ak moom. Te ginaaw Piemonte it réew mu nekk ci wetu Faraas la, loolu taxoon na mu bëgg mu nekk réew moo xam ne yoonu Otris du ca nekk.
Cavour lënkaloo na ak Napoleon III, ñu def dëppoo ga nuy wax (Plombiere) ci 21 sulye atum 1858g, dëppoo googu, la mu yaxal mooy:
Ñu taxawal ag nguur gu Itaali ca bëj-gànnaaru Itaali, buurub Piemonte jiite ko, ak geneen nguur ci digg bi. Moomeeli paab gi moom ñu bàyyi leen fi, te bañ a laal dara ci nguurug Napoli, gi nekk ci bëj-saamu Itaali, bu ko defee nag, genn bennoo gu ame cig dëppoo lënkale leen ci njiitug paab bi. Fraans nag li muy ame ci loolu mooy ñu bàyyee ko Niis ak Savoia.
Xare yi amoon ci diggante Piemonte ak Otris:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Kafour wéy na di cokkaas Otris, rawati na bi ko Napoleon III yonnee ñaari témeeri junniy xarekat, ngir ñu xeexle ko safaan Otris, loolu nag amoon na ci ginaaw dëppoog (Polombiere) gi . Kafour am na la mu bëggoon muy jeqi Otris, yëngal ko, ndax moom kat (Otris) mujjoon na jekki-jekki rekk sàkku ci Piemonte mu nocci ay ngànnaayam ci diir bu gàtt, bu weesuwul ñatti fan, mu tóllanti loolu ci jug jawali Piemonte ànd ak ay xarekatam atum 1859g. Taarixkat yi firee nañu loolu ne ag wuyyusi la gu Otris def ci li ko Piemonte doon yàgg a cokkaas, ak a dëkk.
Nii daal la xare bi tàkke ci diggante Otris ak Piemonte, waaye nag Otris a njëkk a song, ci noonu Faraas itam jibal ab xareem ci kaw Otris. Soldaari Piemonte yi ak yu Fraas yi jot nañoo duma Otris, dàqe ko ca xare ba ñuy wax Maginta ak Salvarino, waaye Napoleon III moom daa xëyoon rekk taxawlu ci xare bi, daal di gise ak Imbraatóor bu Otris bi, def ak moom ag wéer-ngànnaay, dellu xaatim ak moom ag juboo, te diisoowu ci ak nguurug Piemonte. Wéer-ngànnaay gii nag mooy li jur ci ginaaw bi, li ñuy wax juboo gu Siyorix atum 1859g. bokkoon na ca tomb ya ëppoon solo ca juboo ga:
1 Otris bàyyee Piemonte Lombardi
2 Sos booloo gu Itaali ci njiitul Paab bi ci tur
3 Venezia day des ci moomeelug Otris, waaye bokk ci bennoo gu Itaali gi
4 Delloosi ñi yilifoon Dóox yi nekkoon ci digg Itaali ci seen barab, ak seeni pal, ginaaw bi leen askan wi follee.
5 Boole Niis ak Savoia ci Faraas.
Taarixkat yi, firee nañu taxawal xare gu bette gi nga xam ne Napoleon III, defoon na ko, ne daal li ko waraloon, mooy daa bañoon ag nguurug Itaali gu dëgër am, taxaw, rawati na bi mu tàmblee gis lenn ci Dóox yi nekkoon ci digg Itaali tàmblee bokksi ci Piemonte.
Bokkoon na it ci li ko ko taxoon a def, jeem a gëramloo Katoligi Faraas yi nga xam ne dañoo tàmbli woon a mer ci néewal gi ñuy néewal doole nguurug paab gi ci Itaali, te Otris a ko daan jàppleek a dëgëral.
Kafour nag moom, daa daal di woon xàcc , walla tekki ndombaam, bi mu sàkkoo ci buur bi Victor Emanuel ba soon ngir ñu wéy ci xare bi ak doonte Faraas génne na ci loxoom, waaye mu lànk mom buur bi.
Askani Dóox yi bañ nañu ne duñu nangu mukk ñu delloosi ña leen yilifoon bu njëkk, ni ko tombi juboo gu Siyorix gi yaxale(stipuler), ñu ne woon daal ñoom leegi dañuy dem bokki ca nguurug Piemonte. Ci noonu ay jeqiku am yu toftaloo, ci Parma, Modena, Romaña ak Toscana, di woote ag bokki ca Piemonte. Kafour dellusi na yoraat njiitug jawrin gi, ngir sonal gu ko askan wi sonaloon ci mu dellusi, ci biir Piemonte ak ci biti.
Nii daal la Itaali doone benn ci diiwaan yi nekk ci bëj-gànnaar gi ak digg bi. Kafour dara deseetu ko woon lu dul mu fexee nangu Venezia, ak moomeeli paab bi, ak nguurug Napoli gi boole leen ci Itaali.
Coona yi Garibaldi doon daj ci Itaali doon benn:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garibaldi moom ku bëggoon la te gëmoon bennug Itaali. Moom nag soldaar la woon bu dëgër, jàmbaare te ñeme. Mujjoon na it bokk ci jàmbaari Itaali yi siiwe woon ag wooteg bennoo gu xeet, te daan ci liggéey. Garibaldi mii, tukkee na Genova atum 1860g, ànd ak lu jege junniy xarekat yu bokkoon ci way coobarewu(les volontaires) yu Itaali yi ñu tudde woon “Boroom simis yu xonq yi”. Daal di wàcc ak ñoom Sisil, jot faa dàqe doole ya fa nekkoon te àndoon ak buurub Napoli bi, ginaaw diirub ñatti weer. Daal di jéggi xat-xatu Sisil bi (le détroit de Sicile) , dugg ak dooley xareem ji Napoli, ci lu dul jàmmaarloo gu am solo. Ci noonu Napoli mujj ak dëkk yi nekk ci ronam, dugg ci bennoo gi.
Samp Victor Emmanuel muy buuru Itaali:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Dooley Piemonte ju xare ji jawali woon na ca diiwaan ya nekkoon ca ron kilifteefug Paab bi, mu jotoon a nangu moomeeli Paab bi yépp, lu ci dul Rom. Ci noonu xarekati Piemonte yooyu jawali woon ca soldaari Garibaldi ya, ca Napoli, ci ndigalul Kafour, ñu àndandoo nag xeex ba nangu mbooleem diiwaan yi nekkoon ci ron nguurug Napoli, te Garibaldi manu fa woon àgg moom rekk. Ci noonu Victor Emmanuel ñëw, dugg Napoli, ni ku am ndam di dugge ci dëkk bu ñnu xare ba nangu ko.
Parlamaa bu Itaali bu bees bi def na ndajeem mu njëkk, ca Torino, bisub 18 feewrye atum 1861g. Ca ndaje ma lañu ndëppale Victor Emmanuel , def ko buurub Itaali gu ñu bennal gi.
Ginaaw bi Itaali taxawee di ag nguur gu ñu bennal, ba am juroomi weer la Kafor faatu, ci sulet atum 1861g. Garibaldi it bàyyi politig, ndax kat moom li ko taxoon a jug mooy liggéey ci Itaali doon benn, waaye soxlawutoon ay pali politig.
Def Rom péeyu nguurug Itaali gi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Waa Itaali yi delloosi nañu Venezia gi Otris tegoon loxo, nangu woon ko, delloosi gi di ci atum 1866g, mu mujj nag moom Venezia di ab diiwaan ci Itaali, ginaaw ba ñu fa dàqee dooey xare ju Otris ji. Nanguwaat googu nag ñi ngi ko mane ci ñàkk a tal gi leen Otris ñàkkoon a tal, ngir xeex bi mu nekkoon di ko def ak Brusiya. Faraas it ay xarekatam génnoon nañu Rom, ngir sotti gi Faraas sotti woon yitteem ca xareem ba’ak Brusiya. Bi mu ko defee soldaari Itaali yi daal di leen fay wuutu, ci 20 sebtambar atum 1870g, ñu daal di jibal ci anam gu kilifawu (officiel) ne Rom daal mooy péeyu nguurug Itaali gu ñu bennal gi.
Doxaliin wii merloo woon na Paab bi, yobbu woon ko ci mu bañ a nangu loolu, ne woon it du man a summiku ci sañ-sañu politigam yi te du nangoo raflewu ci nguuram gi.
Noonu la mbir mi nekke woon ba 1929g, ca la genn dëppoo ame ci diggante Mossolini ak Paab bi, dëppoo googu mayoon na Paab bi mu doxe nu ko soob ci mbiri diine ji, te am ag tembte gu mat ca Vatikaan, am it sañ-sañ ci yabal ay way teewal ca bitim réew. Ñu wutal ko nag (moom Paab bi) njëlul boppam lu mu jagoo (son propre budget).
Nii nag la Itaali doone woon benn, muy lol ay doomam a ko xeex. Doomam yoy dañoo jëloon seen coona bepp def ko ci goreel ko, bennal ko, te fuqarcee ko ci ngëbug jàmbur, bu leen ruuroon, teg leen loxo. Bennoo gii de lu ñepp soppoon la, ndaxte doole la ci ñoom, di teddnga, di tembte te dig fonk sa xeet. Bennoog Itaali du lenn lu dul meññatum sellal ak gëm ag bennoo. Mooy wuyyu gu mag ga, ca woote ga Michiavelli doon woote, moom mi doon sàkku ciw nitam ca téereem ba tudd “buur bi” te looloo njëkkoon bennoo gi ci ay xarnu, mu doon sàkku ci ñoom ñu liggéey ngir bennal seenum réew.