text:
Fattalukaay(mbëj)
Fattalukaay ab cër la bees di jëfandikoo ci biir ndombo yu mbëj yi, di fees di rënk kàttanu mbëj niki toolub mbëjtekkaaral, yani mbëj yi ñoo fay tase dankaloo fa.
Dafay am ñaari làcc, yu tapp yees defaree ak lu man a wommat mbëj, yu làng ak benn diggante bi. Ñaari làcc yi yani mbëj yu dekkarloo fay nekk, wenn làcc wi yan bu ëpp (+) lay am weneen wi bu yées (-), segam ñaari yan yu dekkarloo dañuy xëccante, waral juddug toolu mbëjtekkaaral bi. Taraayu tool bee ngi aju ci limu yani mbëj yi nekk ci diggante làcc yi, moom itam aju ci dendu mbëj bi. Ngir bañ benn yan jóge ci wenn làcc dem ci weneen, faww ñu def lenn ci seen diggante, lenn loolu lees di woowee ab lankmbëj, man naa nekk ngelaw rekk walla këyit mbaa lépp luy bañ mbëj jàll ko. Ab fattalukaay bu nekk dafay am ab def (C) ñu koy natt ciy farad (F), dayoom a ngi aju ci lankmbëj bi, mooy li nuy wax dayoob toolu mbëj bi gën a rëy bi nga xam ne su ko weesoo yani mbëj yi man a jóge ci wenn làcc dem ci weneen, di luy waral itam yàqug lankmbëj bi.
-
- I mooy dawaan bi;
- U mooy dendu mbëj bi ci diggante ñaari làcc yi;
- C mooy defu fattalukaay bi.
-
- mooy coppiteeg dend bi ci jamono. Su dendu mbëj bees teg ci diggante làcc yi soppeekoo limu yani mbëj yi soppeeku, toolu mbëjtekkaaral bi soppeeku itam. Kon am na benn limu dend bees warul a weesu lu ko moy fattalukaay bi dafay yàqu, lakk.


c: text/html

text:
Yanu mbëj
Yanu mbëj, ag jagle gu dàttu la ci wàll-wàllaani ab ne-ne, mooy tax seenug man a digaale ci ndimbalu tooli mbëjbijjaakon yi. Doole jiy judd ci googu digaale mooy sabab ag yëngu ci biir ne-ne bi, muy ab dawaanu mbëj. Bennaanu natt bu benn yan mooy Coulomb. Yan bi gën a ndaw bees man a natt mooy bi ab mbëjfepp di yanu, ñu koy faral di binde e = -1,602 10-19 c.
Yanu mbëj am mbir mees di janeer la, du lees man gis ak bët, dafa di aw tur wees jox genn feeñte gi ngir man a faramface wenn xeetu doxiin wi, di njeexiitam. Yanu mbëj man naa am ñaari xar-kanam yu wuute, di yees jàppee yu "dekkarle" ; benn bi di bu baax (+) beneen bi di bu bon (-). Ñaari yan yu wuute (bu baax ak bu bon) dañuy bijjante, ñaar yu bokk (ñaar yu baax walla ñaar yu bon) dañuy bëmëxante.
Yan yu bon yi lañuy faral a tudde ay mbëjfepp, yu baax yi di ay feppsaal ndax ñooy yiy nekk ci biir saalu xarefulwoon bi te kemu seen yan yam ak yu mbëjfepp yi te dekkarloo.
Dawaanu mbëj man naa am ñetti sabab: walug ay feppsaal (yan yu bon) walla walug ay mbëjfepp (yan yu baat), walla seenug wal ñoom ñaar ñépp ci jubluwaay yu dekkarloo.
Ngir bañ ay jaxasoo mbëjkat yi dañoo ànd ci ne walug yan yu baax yeey dawaanu mbëj, ci liñuy tudde dawaanu déggoo, ndax bu njëkk dañoo foogoon ne doxug wàll-wàllaan yu baax yeey jëmmal dawaan bi, donte tay jii dem nañu ba xam ne safaan bee nekk: dawaanu mbëj doxug mbëjfepp yee ko jur. Ndax feppsaal yi duñu ay wàll-wàllaan yuy dox, ci saalu xarefulwoon bi lañu sax dëkk. Bànqaasi xam-xam yi yittewoo gëstu yile feeñte ñooy xaralaymbëj ak mbëjfeppal.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1:1 Nu ngi leen di bind ci mbirum Ki ñuy wax Kàddug dund, moom mi amoon ca njàlbéen ga; mi nu dégg te gis ko ak sunuy bët, mi nu xool te laal ko ak sunuy loxo.
1:2 Dund feeñ na, te gis nanu ko; te moom lanuy seedeel, di leen yégal dund gu dul jeex, googu nekkoon ci wetu Yàlla Baay bi te feeñu nu.
1:3 Li nu gis te dégg ko, nu ngi leen koy yégal, ngir yéen itam ngeen bokk ak nun. Te dëgg-dëgg bokk nanu ci Baay bi ak Doomam, Yeesu Kirist.
1:4 Nu ngi leen di bind yëf yii, ngir sunu mbég mat sëkk, nun ñépp.
1:5 Xebaar bi nu dégg ci Yeesu Kirist, di leen ko yégal, mooy lii: Yàlla Leer la, te genn lëndëm nekkul ci moom.
1:6 Su nu waxee ne, bokk nanu ci moom, tey dox ci lëndëm, danuy fen ci sunuy wax ak sunuy jëf.
1:7 Waaye bu nuy dox ci leer, ni mu nekke moom ci boppam ci leer, kon bokk nanu ci sunu biir, te deretu Yeesu Doomam dina nu sellal ci bépp bàkkaar.
1:8 Su nu waxee ne amunu bàkkaar, kon nax nanu sunu bopp, te dëgg nekkul ci nun.
1:9 Su nu nangoo sunuy bàkkaar ci kanamam, fekk kuy sàmm kóllëre la te jub, ngir baal nu sunuy bàkkaar te sellal nu ci lépp lu jubadi.
1:10 Su nu waxee ne defunu bàkkaar, teg nanu ko kuy tebbi waxam, te kàddoom duggagul ci sunu xol.
2:1 Samay doom, maa ngi leen di bind yëf yii, ngir ngeen bañ a def bàkkaar. Waaye su kenn defee bàkkaar, ba tey am nanu ku nuy rammu ci Baay bi, mooy Yeesu Kirist mu jub mi.
2:2 Te moo joxe bakkanam, ngir dindi sunuy bàkkaar, te du sax sunuy bàkkaar rekk, waaye yu àddina sépp.
2:3 Ci lii lanu xame ne, xam nanu ko: sàmm ay ndigalam.
2:4 Ku wax ne xam nga ko, te sàmmoo ay ndigalam, dangay fen, te dëgg nekkul ci yaw.
2:5 Kuy sàmm kàddug Yàlla, dëgg-dëgg sa mbëggeel ci Yàlla mat na sëkk. Ci loolu lanu xame ne, nekk nanu ci moom.
2:6 Ku wax ne ci Yàlla nga sax, fàww nga dund, ni Yeesu Kirist daan dunde moom ci boppam.
2:7 Samay soppe, li ma leen di bind du ndigal lu bees, waaye ndigal lu yàgg la; la ngeen jotoon ca ndoorte la. Te ndigal lu yàgg loolu, mooy kàddu gi ngeen déggoon.
2:8 Teewul ndigal lu bees laa leen di bind, lu amoon ci dundu Yeesu, te am it ci seen dund; ndaxte lëndëm gaa ngi wéy, te leer gu wóor gi fenk na xaat.
2:9 Ku wax ne yaa ngi ci leer, tey bañ sa mbokk, yaa ngi ci lëndëm ba tey.
2:10 Kuy sopp sa mbokk, yaa ngi dëkk ci leer, te luy yóbbe nit bàkkaar du nekk ci yaw.
2:11 Waaye kuy bañ sa mbokk, ci lëndëm nga nekk, di ci dox, te xamoo foo jëm, ndax lëndëm muur na say bët.
2:12 Samay doom, maa ngi leen di bind,ndax baalees na leen seeni bàkkaar ci turu Kirist.
2:13 Maa ngi leen di bind, yéen baay yi,ndax xam ngeen Ki nekkoon ca njàlbéen ga ba tey.Maa ngi leen di bind, yéen waxambaane yi,ndax daaneel ngeen Ibliis.
2:14 Bind naa leen, samay doom,ndax xam ngeen Yàlla Baay bi.Bind naa leen, yéen baay yi,ndax xam ngeen Ki nekkoon ca njàlbéen ga ba tey.Bind naa leen, yéen waxambaane yi,ndax yéena ngi dëgër,ndax kàddug Yàllaa ngi dëkk ci yéen,te daaneel ngeen Ibliis.
2:15 Buleen sopp àddina ak li ci biiram. Ku sopp àddina, mbëggeelu Baay bi nekkul ci moom.
2:16 Ndaxte lépp lu nekk ci àddina, maanaam bëgg-bëggu yaram ak xemmemu bët ak réyug àddina, loolu du jóge ci Baay bi waaye ci àddina.
2:17 Te àddina day wéy, waaye kuy def coobareg Yàlla dinga sax ba fàww.
2:18 Samay doom, waxtu wu mujj wi jot na! Dégg ngeen ne, benn Bañaaleb Kirist dina ñëw; te dëgg la, bañaaley Kirist yu bare feeñ nañu. Ci loolu lanu xame ne, waxtu wu mujj wi jot na.
2:19 Ci sunu biir lañu jóge, waaye bokkuñu woon ci nun; ndaxte su ñu bokkoon ci nun, kon dinañu des ci nun. Waaye dàggeeku nañu nu, ngir mu leer ne, kenn ci ñoom bokkul woon ci nun.
2:20 Yéen nag, Aji Sell ji sol na leen Xelam, te yéen ñépp am ngeen xam-xam.
2:21 Bind naa leen, du ndax xamuleen dëgg, waaye ndax xam ngeen ko, xam it ne wenn fen du jóge ci dëgg.
2:22 Kan mooy fenkat bi? Mooy kiy weddi ne Yeesu mooy Kirist, Almasi bi. Kooka mooy Bañaaleb Kirist, biy weddi Baay bi ak Doom ji.
2:23 Ku weddi Doom ji, amuloo itam Baay bi; ku seedeel Doom ji, am nga it Baay bi.
2:24 Yéen nag, la ngeen déggoon ca ndoorte la, na sax ci yéen. Loolu ngeen déggoon ca ndoorte la, su saxee ci yéen, dingeen sax yéen itam ci Doom ji ak ci Baay bi.
2:25 Te li mu nu digoon mooy lii: dund gu dul jeex.
2:26 Bind naa leen lii ci mbirum ñi leen di bëgg a réeral.
2:27 Yéen nag, Xel mi leen Kirist sol a ngi dëkk ci yéen, te soxlawuleen kenn jàngal leen dara. Waaye Xel mi mu leen sol, mi ngi leen di jàngal lépp, te li mu leen di jàngal mooy dëgg; kon nag saxleen ci moom, ni mu leen ko jàngale.
2:28 Gannaaw loolu nag yéen samay doom, saxleen ci Kirist, ngir bés bu feeñee, nu am kóolute ci kanamam te bañ a rus ba sëngéem cig dikkam.
2:29 Gannaaw xam ngeen ne ku jub la, dingeen xam it ne, képp kuy def lu jub juddu nga ci moom.
3:1 Xool-leen mbëggeel gi nu Baay bi jox, ni mu réye, ba nu man a tudd doomi Yàlla. Te moom lanu. Moo tax àddina xamu nu, ndaxte xamu ko woon, moom itam.
3:2 Samay soppe, léegi doomi Yàlla lanu, te li nu nar a nekki feeñagul, waaye xam nanu ne, bés bu Almasi bi feeñee, dinanu nirook moom, ndaxte dinanu ko gis, na mu mel.
3:3 Te képp ku am yaakaar jooju ci moom, dinga sellal sa bopp, ni mu selle moom.
3:4 Ku def bàkkaar, jàdd nga yoon; ndaxte bàkkaar mooy jàdd yoon.
3:5 Te xam ngeen ne Yeesu Kirist feeñ na, ngir dindi bàkkaar yi, te moom amul benn bàkkaar.
3:6 Képp ku sax ci moom, doo sax ci bàkkaar; kuy def bàkkaar, gisuloo ko te xamuloo ko.
3:7 Samay doom, bu leen kenn nax! Kuy def lu jub, ku jub nga, ni Kirist jube moom ci boppam.
3:8 Kuy def bàkkaar, ci Seytaane nga bokk, ndax Seytaane ca njàlbéen ga ba tey day bàkkaar. Te Doomu Yàlla ji ñëw na, ngir nasaxal jëfi Seytaane.
3:9 Ku juddu ci Yàlla doo def bàkkaar, ndax Yàlla sol na la jikkoom, te doo man a sax ci bàkkaar, ndax juddu nga ci Yàlla.
3:10 Lii mooy ràññale doomi Yàlla ak doomi Seytaane: képp ku dul def lu jub bokkoo ci Yàlla; naka noonu itam ku soppul sa mbokk bokkoo ci Yàlla.
3:11 Ndaxte xebaar, bi ngeen déggoon ca ndoorte la, mooy lii: nanu bëggante,
3:12 te bañ a mel ni Kayin, mi bokkoon ci Ibliis, ba rey rakkam. Lu tax mu rey ko nag? Ndaxte ay jëfam dañoo bon, te yu rakkam jub.
3:13 Bokk yi, bu leen àddina bañee, buleen ci jaaxle.
3:14 Mbëggeel gi nu bëgg sunuy bokk moo nuy xamal ne, jóge nanu ci dee, tàbbi ci dund. Ku bëggul sa mbokk, yaa ngi ci dee ba tey.
3:15 Képp ku bañ sa mbokk, reykat nga; te xam ngeen ne, ku rey nit amuloo dund gu dul jeex.
3:16 Ci lii lanuy xàmmee luy mbëggeel: Kirist joxe na bakkanam ngir nun; te nun itam war nanoo joxe sunu bakkan ngir sunuy bokk.
3:17 Waaye ku am alalu àddina te gis sa mbokk nekk ci soxla, nga dummóoyu ko, nan la mbëggeelu Yàlla dëkke ci yaw?
3:18 Samay doom, bunu bëggante ci wax mbaa ci làmmiñ rekk, waaye ci jëf ak ci dëgg.
3:19 Ci loolu lanu xame ne, nu ngi ci dëgg; te waxtu wu sunu xol di xeex ak nun, dinanu ko dalal ci kanamam; ndaxte Yàllaa ëpp sunu xol te xam na lépp.
3:21 Samay soppe, bu nu sunu xol daanul, kon man nanoo jege Yàlla ak kóolute.
3:22 Te lépp lu nu koy ñaan, dinanu ko jot ci moom, ndaxte nu ngi sàmm ay ndigalam, di def lu ko neex.
3:23 Ndigalam mooy lii: nu gëm turu Doomam, Yeesu Kirist, tey bëggante, ni mu nu ko digale.
3:24 Kuy sàmm ndigalu Yàlla, dinga sax ci moom, mu dëkk ci yaw. Te Xel mi mu nu jox, moo nuy xamal ne, dëkk na ci nun.
4:1 Samay soppe, buleen gëm xel mu nekk, waaye nattuleen xel yi, ba xam ndax ci Yàlla lañu jóge walla déet, ndaxte naaféq yu bare yu mbubboo turu yonent jóg nañu, tasaaroo ci àddina si.
4:2 Ci lii lanu xàmmee Xelum Yàlla: mépp xel mu nangu ne, Yeesu Kirist ñëw na, nekk nit, ci Yàlla la bokk.
4:3 Waaye mépp xel mu nanguwul Yeesu, bokkul ci Yàlla. Xel moomu mooy xelum Bañaaleb Kirist, mi ngeen déggoon ne dina ñëw, te léegi sax mu ngi ci biir àddina.
4:4 Yéen samay doom, ci Yàlla ngeen bokk, te daan ngeen yonent yu naaféq yooyu, ndaxte Ki nekk ci yéen moo ëpp doole ki nekk ci àddina.
4:5 Ñoom ci àddina lañu bokk; moo tax ñuy wax waxi àddina, te àddina di leen déglu.
4:6 Nun nag ci Yàlla lanu bokk. Ku xam Yàlla dinga nu déglu; ku bokkul ci Yàlla doo nu déglu. Ci loolu lanuy xàmmee Xel miy dëgg ak xel mi dul dëgg.
4:7 Samay soppe, nanu bëggante, ndax mbëggeel ci Yàlla la bawoo; képp ku bëgg sa mbokk nag, ci Yàlla nga juddoo, te xam nga Yàlla.
4:8 Ku bëggul sa mbokk, xamuloo Yàlla, ndax Yàlla mbëggeel la.
4:9 Nii la Yàlla wonee mbëggeelam ci nun; yónni na ci àddina jenn Doomam ji mu am kepp, ngir nu am dund ci moom.
4:10 Lii mooy mbëggeel, du sunu mbëggeel ci Yàlla, waaye mbëggeelam ci nun, ba mu yónni Doomam, mu joxe bakkanam, ngir dindi sunuy bàkkaar.
4:11 Samay soppe, bu nu Yàlla bëggee nii, nun itam war nanoo bëggante.
4:12 Kenn musul a gis Yàlla, waaye bu nu bëggantee, Yàllaa ngi dëkk ci nun te mbëggeelam mat na sëkk ci nun.
4:13 Ci lii lanuy xame ne, sax nanu ci Yàlla, te moom itam dëkk na ci nun: sol na nu Xelam.
4:14 Te nun gis nanu te seede ne, Baay bi yónni na Doom ji, mu nekk Musalkatu àddina.
4:15 Képp ku nangu ne, Yeesu Doomu Yàlla la, Yàlla dëkk na ci yaw, te yaw it sax nga ci Yàlla.
4:16 Mbëggeel gi Yàlla am ci nun, xam nanu ko te gëm ko. Yàlla mbëggeel la, te képp ku sax ci mbëggeel, yaa ngi sax ci Yàlla, mu dëkk ci yaw.
4:17 Ni Kirist mel, noonu lanu mel nun itam ci àddina. Ci loolu la mbëggeel mate sëkk ci nun, ngir nu am kóolute bésu àtte ba.
4:18 Genn ragal amul ci mbëggeel, waaye mbëggeel gu mat sëkk day dàq ragal. Ndaxte ragal day ànd ak mbugal; te ku ragal, mbëggeel matul sëkk ci yaw.
4:19 Danuy wéy ci mbëggeel, ndax moo nu jëkk a bëgg.
4:20 Su kenn nee: «Bëgg naa Yàlla,» te bëgguloo sa mbokk, dangay fen; ndaxte ku bëggul sa mbokk mi ngay gis, doo man a bëgg Yàlla mi nga gisul.
4:21 Te jox na nu ndigal lii: ku bëgg Yàlla, nga bëgg sa mbokk.
5:1 Képp ku gëm ne Yeesu mooy Almasi bi, juddu nga ci Yàlla; te ku bëgg waajur, dinga bëgg itam ki mu jur.
5:2 Xam nanu ne, bëgg nanu doomi Yàlla yi ci lii: bëgg Yàlla tey sàmm ay ndigalam.
5:3 Ndaxte mbëggeel ci Yàlla mooy sàmm ay ndigalam; te ay ndigalam diisuñu.
5:4 Ndaxte képp ku juddu ci Yàlla day noot àddina; te li nuy noote àddina mooy sunu ngëm.
5:5 Ku noot àddina mooy kan? Mooy ki gëm ne, Yeesu mooy Doomu Yàlla.
5:6 Yeesu Kirist mooy ki ñëw, jaar ci ndox ak deret; du ci ndox rekk, waaye ndox ak deret. Te Xelu Yàlla mi moo koy seedeel, ndax Xel mi mooy dëgg.
5:7 Ndaxte am na ñetti seede:
5:8 Xel mi, ndox ak deret, te ñoom ñett ñépp, ñoo bokk benn baat.
5:9 Seedes nit, dinanu ko nangu, waaye seedes Yàlla moo gën a wóor, ndax boobu seede mooy li Yàlla seede ci Doomam.
5:10 Ku gëm Doomu Yàlla ji, am nga seede boobu ci sa xol. Ku gëmul Yàlla, teg nga ko kuy tebbi waxam ndaxte gëmuloo li Yàlla seede ci Doomam.
5:11 Te seede si mooy lii: Yàlla jox na nu dund gu dul jeex, te dund googoo ngi ci Doomam.
5:12 Ku am Doom ji, am nga dund; ku amul Doomu Yàlla, amuloo dund.
5:13 Maa ngi leen di bind yëf yii, yéen ñi gëm turu Doomu Yàlla ji, ngir ngeen xam ne, am ngeen dund gu dul jeex.
5:14 Kóolute gi nu am ci kanam Yàlla mooy lii, su nu ko ñaanee dara ci coobareem, dina nu nangul.
5:15 Gannaaw xam nañu ne, dina nangu lépp lu nu koy ñaan, xam nanu it ne, li nu ko ñaan, jox na nu ko.
5:16 Ku gis mbokkam, muy def bàkkaar bu jarul dee, na ko ñaanal, te Yàlla dina ko may dund. Ku def bàkkaar bu jarul dee laa wax. Ndaxte am na bàkkaar bu jar dee; boobu taxul may wax, mu ñaanal ko.
5:17 Gépp jubadi bàkkaar la, waaye am na bàkkaar bu jarul dee.
5:18 Xam nanu ne, képp ku juddu ci Yàlla doo sax ci bàkkaar, waaye Doomu Yàlla ji mooy wottu sa bakkan, ba Ibliis du la manal dara.
5:19 Nun nag xam nanu ne, nu ngi ci Yàlla, te àddina sépp a ngi tëdd ci loxoy Ibliis.
5:20 Xam nanu ne, Doomu Yàlla ji ñëw na te may na nu xel, ba nu man a xam Aji Wóor ji. Te nu ngi ci Aji Wóor ji ak ci Doomam Yeesu Kirist. Kooku mooy Yàlla ju wóor, ji yor dund gu dul jeex.
5:21 Samay doom, wottuleen seen bopp ciy xërëm.


text:
Diiney Afrig
Ca Afrig, diine yi yagg nañu fa am. Diine yi am Afrig (yawut, kirist, lislaam), ñoo bokk cosaan. Ca jamono nguuru Kuus amoon, tey di nekk wa Sudaan, nit ñoo fa nekkoon, dañu daan nekk ca diine yu jekk am ca adduna, ci li taarixkat wonee. Ca diine boobu, nit yi dañu daan gëm benn Yalla. Li ñu wax monotheisme ci nasaran.
Wa Misra tey di nekk Isipt, ba Sudan, diine boobu moo fa amoon. Ca diine boobu, yalla, mel ni lislaam, ay yu bare la amoon, tur bu nekk wonee benn jikko bu yalla. Ca tur yi amoon na: Ra, Amon, Atoum, Aton, etc.
Taarixkat yi, ñu mel ni Seex Anta Joob, walla Sarwat Al Anis Al Assiouty, wonee nañu, diine yawut, kirist ak Lislaam, foofu (wa Misra) lañu cosaanoo. Ndax yonent yi ñu nekk ca diine yawut ak kirist, mel ni Ibrayima, Muusa, Issa, ca seen teree, biibël ak tora, deeni ne, jaar neen Misra, te foofu, jang nañu yu bare ci diine bu fa nekkoon. Ba noppi yobale nañu Diine boobu ca seen bokk yawut.
Taarixkat yi wone nañu tamit, yawut yi nekkoon ca reewum nit ñu ñuul yi, di wa misra, ñoo doon nit ñi ñu wowee habiru walla hyksos , ci keyitu jamono jii ñu seet.
Turu ñu fekk ci askanu yawut ak naar, yu bare, ca diine afrig boobu la joge:
- Ibrahim, mooy Ib-Ra-Him, ca lakku wa misra bu fa amoon bu jekk mooy, ku am yalla (Ra) ca xolam.
- Muussa, mooy Messu, ku yalla jur.
- Sara, Sa-Ra mooy, doomu yalla.
- Myriam, Meri-Amon, ku yalla begg. Amon mooy benn turu yalla ca diine Afrig.
Ca Misra, lakk bu fa amoon, ro en kemet (lakku reewum nit ñu ñuul yi), la tudde woon, seen bind di medu neter (baatu yalla). Lakk boobu moo jur ay lakk yu bare ci biir afrig, ci li taarixkat yi mel ni Theophile Obenga firndel.
Wa misra mooy fu xeet yi nekk ca biir afrig tey, cosaanoo, te diine bi fa amoon, yobu nañu ko ca fu ñu dëkk tey. Di Reew yi Afrig bu nekk ca suuf Saara. Ndax waaso yi nekkoon wa Misra, dañoo mujj gadday ca biir afrig, ndax amoon naa ay doxandem bu leen fekk seen reew, te leen noot ak di leen teg dund bu meti. Yoro Booli Jaw, bokkoon ci garmi newoon wa Waalo, wax na ci naka xeeti nekk Senegal daaw reewum Misra ba agsi dexug Senegal ca njeelbeen, te li cosaan doon wax rekk la doon tekki.
Bi ñu wacce ca Afrig boobu, xeet yi tassaroo nañu fa, te ba noppi xeet ku nekk, amoon na benn tur ngiir tudd yalla:
- Mandinke yi, Bambara, Jula, Xasonke, yalla, Maa lañu ko daan tuddee.
- Sooninke yi, Aari.
- Pël yi, Geno lañu daan wax.
- Séeréer yi, Roog Seen
- Joolaa yi, Emitai
- Sonraï yi dëkk ca Mali ak Niseer, Yarkoï
- Bassari ak Bedik yi, Ununga
- Dogon yi: Amma
- Yoruba yi Ca Niseeria: Olodumare
- Masaï yi ca Kenya: Engaï
- Zulu yi ca Afrig bej Saalum: Inkosi
- Akan yi, ca reew mi Togo, Gana, kote diiwaar: Mawu Lisa
- Wa Ecoopi: Waqa
- wa Kongo ca xeet yi Bantu: NzamBe
Diine boobu amoon ci afrig ba leegi, gestukat yi, nigritism walla kemitism, yeneen wax animism ca nasaraan, lañu ko tudd. Waaye, ñu nekk ca Afrig, te ñu doxal diine boobu, am nañu yeneeni tur ngir tudd ko. Day wuute ci xeet yi. Ndax xeet bu nekk, ci seen lakk, dinañu ko joox benn tur. Wante, diine boobu, feppu mëna nekk ca Afrig, benn la.
Xam nañu ni, ca xeet bu nekk, Yalla wacc na ay yonent. Li mooy tax diine afrig boobu, am seen yonent.
Asar, yonente bu jekk am ca aduna ca diine boobu, boo demee ca Misra. Am na tur yu bare: Issa (ca lislaam moye Issa), Oni (ca diine nasaraan moye Ori). Taarixkat yi ne nañu, taarix bu Asar moo jur taarixu Issa bu yoonu Kirist ca Biibël. Ausar ca xeet Anu la bokkoon, benm xeet bu amoon bu jekk, dëkkoon ca Sudan (Nguruu Kush), ñoom ñoo tabax nguuru Misra, ak Buur Fari ba, mu tuddoon Narmer (Sooninke yi xam neen ko, te Nare Mari lañu ko wowee). Ay Firaouna lañu woon, di tur bu ñu fekk ci lakk yi am Senegaal (Fari, Farba, Faren, etc). Aset (turu Aïssata ci moom la joge). Moo doon jabaru Ausar. Aset ak Ausar ñoo jur Hor, seen doom. Natal bi ñu wone yaayu Yesu/Issa, mu tudd Maryama, ak domam, ca natal bi ñu wonee Aset ak doomam Hor la joge. Set. Ca diine afrig amoon Misra, mooy Seytan. Satan ca diiney kirist, wala Seytan ca diiney lislaam. Liggeeyam mooy mu sonal nit yi ca adduna, tek leen coono. Djehuty, ki moo indaale xam xam, ak bind, ca adduna. Ñu mën ko boole ak Idrissa ca lislaam, wala Henoch ca dinne nasaraan.
Amoon na ajjana (seshet iarou ci diine Afrig) ak safaara nit ñu bon doon dem, di Duat, Al-Jahim ca lislaam, l'enfer ca diine nasaraan.
Maât, doon yoon wu baax ñit ñii waroon ne suñu buggoon dem seshet iarou, am barke.
Ñoom ñoo yonent yu gëna am solo ca diine Afrig bu amoon wa Misara, ndax am na yeneen, te xeet yi ca afrig, bu nekk, ba tey, am nañu tur yu bare ngir tuddu yonent yi. Ca diine bii, Neteru moo doon turu yonent yi. Bu ñu xolee ci lakk yi Afrig yi, ñu gis ay baat bu ko niroo (nutar, ntori, tooru, tuur, etc).
Ca yoonu imbraator gu gana, lislaam ñow na soowu Afrig, ca jamono boobu, lislaam ak diiney bu Afrig, ca jamm lañu doom dëkkando. Ak tubaap yi, diiney nasaraan ñow wa diggu afrig ak Afrig bu penku. Waaye ñu jekk topp yoonu Kirist ci adduna, ñooy askan wi mu tudd Kopte, baawo ci askanu wa misra. Ak Jiyaar yi jullit defoon ca XIXee xarnu, diine bu Afrig ba, waññi na bu baax. Tubaap yi tamit ak canc gi, def neen ñi, diine afrig boobu mu waññi bu bari.
Waante am na ay xeet, diine lislaam walla kirist lañu nekk, waaye dañu duggal ca seen gëm, ay gëmu nekk ca diine afrig, mel ni joola yi, walla Bantu yi, Lebu yi, Akan yi.
Téerekaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- La Philosophie africaine de la période pharaonique, Théophile Obenga.
- L'Origine négro-africaine des religions dites révélées, Doumbi Fakoly.
- Bilal le prophète, Doumbi Fakoly.
- Parenté génétique de l'égyptien pharaonique et des langues négro-africaines, Seex Anta Joob.
- Théophile Obenga, Origine commune de l'égyptien ancien, du copte et des langues négro-africaines modernes. Introduction à la linguistique historique africaine.
- Nations nègres et culture : de l'antiquité nègre égyptienne aux problèmes culturels de l'Afrique noire d'aujourd'hui, Seex Anta Joob.
- Cossanu Afrig cib nataal, Seex Anta Joob.


text:
Jëfandikukat:Ibou
Wolof: Sama tur mooy Ibrahima Fall, Ibou di sama dàkkantal. Ci samag dund gu dëggu damay liggéey niki defarkatu jëfekaay. Maa ngi am ab lijjaasa ci Xereñug Boppal ca daara-ju-kawe ju Bologna ca Itaali.
Ci 2007 laa tambalee jàng wolof. Mooy làkk wi ma gënn a neex te it mooy sama làkk ci meen. Ci 2007 itam laa bindu ci Wikipedia tamblee cëru ci liggéey bi. Ab yorkat laa ci. Maa tekki jokkalekaay bu mediawiki bépp ci wolof
li ëpp ci li may jàng mooy téere taariix, roman, taalif ak xeltu. Téere bi ma njëkk a jàng mooy "nations négres et cultures" "Reewi ñu ñuul ak cosaan" bu Seex Anta Joob.
Taggat-yaram bi ma gën a neex mooy futbòl.
English: My name is Fall Ibrahima, I have a degree in Automation Engineering in the university of Bologna in Italy. I am a software developer.
I started contributing in Wikipedia wolof in 2007. I am administrator in this Wiki and Wiktionary (wikbaatukaay). I translate the mediawiki interface into Wolof.


text:
Wiktionary:ay baati politig
Xët wii aw xëtu sémb la ngir sos ay baati wolof yu ñeel xam-xamu politig.
Doy na nga bind tekkeem ci wolof ci kanamu baat bi te joxe ci ay leeral. Sunu deme ba ànd ci ab baat nu soog koy utal aw xët. sunuy sos xëtu baat wi bu nu ci fatte defaale [[catégorie:baati wolof]] [[catégorie:politig]] . day tax baat bi duggu ci wàll wi mu bokk
Ngir am ay leeral ci tekkiy baat yi ci wu faraas demal ci bii dal
Ëmbéef
A[Soppi]
- accumulation du capital: njalum bopp-alal
- acratie: ag déet-nguur, ñakk-kilifteef
- ajustement structurel:jubanti gu cëslaay
- altermondialisme: ngérum geneen-àddinaal
- anarchie: ag nguuradi, ñakk-kilifteef
- anarchisme: ngérum ag nguuradi, ngérum ñakk-kiliftéef
- anomie: ag nosoodiku
- antisémitisme: noonu ag caam, ngérum safaancaam
- aristocratie:ag ngarmi
- assemblée nationale: péncum ndawi réew, péncum réew
- autarcie: ag doylu ci sa bopp, ag doylu
- autocratie: nguurug kenn
- autogestion: saytu gu poppu, yor-sa-bopp
- autodétermination : mujjal-sa-bopp
- autonomie : àtte gu boppu, àtte-sa-bopp
- autonomisme : ngérum àtte sa bopp
- autoritaire : aji jaay kiliftéef, aji-jaay-kiliftéef
- autoritarisme : ag jaay-kiliftéef, ngérum jaay-kiliftéef
B[Soppi]
- bénévolat: casino en ligne
- besoin : aajo
- bilderberg (Groupe)mbooloom Bilderberberg
- BIP 40: nattukaayu ñàkk ak yamoodi
- bipartisme: ngérum ñaari-làng
- bonapartisme : ngérum Bonapart
- bouc émissaire: gàttub njot
- bouclier fiscal: pakkub galag
- bourgeois : kenn ci maas gu diggu gi, ?
- bourgeoisie: maas gu diggu gi, ?
- boycott: ag dogoo
- bureaucratie: liggéeyu binduwaay, ?
C[Soppi]
- cacocratie: nguurug baadoolo
- capital : bopp-alal
- capital (Accumulation du):ndajalem bopp-alal (am na fof dajaloom bopp-alal)
- capitalisme: nosteg bopp-alal, ngérum bopp-alal
- carriérisme: ag ceet sa njariñ, ngérum njariñu
- cartel: ag déggoo
- caste : waaso
- censure:tere
- césarisme : nosteg xaysar, ngérum xaysar
- chauvinisme : ngérum Chauvin
- che-guevarisme : ngérum Che guewara
- chômage:ag xéyadi, ñakk-xéy
- citoyen: aji réewu
- civilisation: xay
- classe sociale: kuréel gu mboolaay
- clientélisme : njënd
- coalition: ag tappoo
- collectif: am mbooloo;ag mbootaay;lu ñu bokk
- collectivisme: ag mbooloo
- colonialisme : ngérum canc
- communautarisme :ag mboolaayal=(socialiser). ngérum askanal
- Commune: dëkk-dëkkaan
- communication :jokkoo
- communisme : mbokkte
- communisme de conseils: mbokkte gu ay jataay
- concurrence :ag gëpplante
- conditionnement: sart
- conservateur: aji wattoonte; aji watt
- conseillisme : ngérum diisoo
- consommation: ag lakk,ag jëfandiku
- consommation (Société de): mboolaayug jëfandiku
- constitution :sartu réew; ndeyi àtte ( aram fal)
- coopérative: mbootaayug jàpplante, jëfandoo
- coopération:jëflante:àndadoo liggeey, jàpplante, jëflante
- corporation: mbootaay, daayira, mbootaay
- corporatisme: ngérum mbootaay, ngérum daayira, ngérum mbootaay
- corruption: ger
- cosmopolite: doomi àdduna bi: aji dëkk ci réew yépp, ngérum
- cosmopolitisme: ag ndoomu-àdduna: ag dëkk ci réew yépp, ngérum ngérum
- coup d'Etat: nangu nguur, yong
- croissance:ag màgg
- culture:aada;caada
D[Soppi]
- décentralisation:ag diggadil
- décroissance: ag màggadi;deltu-ginnaaw;suux,rëppéelu;juunu;jëm suuf
- délocalisation:juge ci barab;tuxu
- démagogie: ag mbooloowu, ag nax-askan
- démocratie:demokaraasi,nguurug askan
- démocratie participative: demokaraasi gu ñu bokk
- démocratie représentative: demokaraasi guy wuutoo
- démocrature:demo-naxe,naxekaraasi, nguuru askan gu naxe
- député : ndawu réew;aji wuutu
- céréglementation: dindiy-àtte, woyofal,nosadil
- dérégulation: dindiy-àtte, woyofal,nosadil
- désobéissance civile: moy gu ñoñ
- développement: ag jëm-kanam;ag naat
- développement durable; jëm-kanam gu dëgër, guy wéy
- despotisme: nguurug doole, ndiktaatiir, nguurug kenn añs
- dialectique: dàggasante; joqalantey lay, yayante
- dictature : ndigtaatiir; ag doxe doole, ag doxe sañ-sañ
- dictature du prolétariat: ndiktaatiir gu liggéeykat yi
- dictocratie:demo-naxe,naxekaraasi, nguuru askan gu naxe
- discrimination:xàjjatle;raññatle
- doctrine:ngér
- doxocratie:nguurug xalaat, xalaatkaraasi
- droite: ndayjoor
- droite (Extrême): ndayjoor gu catu
- dyarchie:àtteg ñaar, nguur gu ñu ñaaral
E[Soppi]
- écologie: xam-xamu wërlaay
- économie:koom-koom
- égalitarisme: ngérum yam, ngéum yamoo
- égalité: ag yam, ag yamoo
- élection: tànn, fal,
- electoralisme : wutug falu, sàkkug tànnu
- emancipation: goreel (ab jaam)
- empire: imbraatóor
- emploi: liggéey, xéy
- enarchie: dooley-ENA, nguurug ENA
- entrisme: ngérum dugg
- épistémocratie: nguurug way xam yi
- équité: ag maandu
- ésclavage: ag njaam
- état : nguur
- éthique : jikko
- eurocratie: nguurug Tugal, Tugal-kraasi
- expertocratie: dooley-fóore, fóorekaraasi, nguur-fóore
- exploitation: jariñoo
- extrême droite : ndijoor gu catu
F[Soppi]
- fascisme: ngérum faasi walla ag faasi
- fédéralisme :ag lëngoo, ag federaal
- fédération: ag lëngoo, ag federaal
- féminisme: ag njiggéen, ag yamoo gu góor ak jiggéen
- féodalité: ag laman
- fiducie: kóoolute, tayle
- fiscal (Paradis): àjjanay galag
- forum: waxtaanuwaay, pénc
- forum social: pénc mu mboolaay
- franc-maçonnerie: yoonu way tabax yu gore yi, diiney way tabax yu gore yi
- fraternité: :ag mbokkoo, ab tariixa
G[Soppi]
- gauche: càmmooñ
- gauchisme: ngérum càmmooñ
- gaullisme: ngérum Góol, ngérum De Góol
- génocide: faagaagalal, alag, ray mbooloo
- gérontocratie: àtteg mag ñi, nguurug màg ñi
- gouvernance: àtte, saytu, doxal,jiite, wommat
- gouvernement: ag àtte, ag caytu, ag doxal, ag njiit,
- gratuit, gratuité: ci lu dul fay, ci anam gu ñu maye, ag maye, amul-fay
- guevarisme: ngérum Gewara
- gynarchie: nguurug jiggéen, caytug jiggéen
- gynocratie:njiiteg jiggéen, caytug jiggéen
H[Soppi]
- héritage: ag ndono
- hiérarchie: ag toftaloo, ag toppante
- humanisme: ngérum nite
- humanité: ag nite
I[Soppi]
- idéocratie: caytu gu ngér, nguurug ngér
- idéologie: xam-xamu xalaat, ngér
- I.D.H.: W.J.N, W.D.N
- impérialisme: ag imbraatóoral, ag réyal nguur
- indépendantisme: ngérim tembte, ngérum wéeroodi, ngérum moom sa bopp
- inégalité: ag yamoodiku, ag yamoodi
- inflation: ag walu, ag walu gu njëg
- information: xibaar, xamale, joxe xam-xam
- insurrection: ag buur, ag fipp, ag jeqiku
- intégration:ag bokk
- international situationniste:
- internationalisme:
- IPH: W.Ñ.N
J[Soppi]
- jacobinisme: ngérum Jakobin
- journalisme, journaliste : tasum xibaar, taskatu xibaar
- junte: ndiktaatiir gu xare, ag doxe doole gu xare(militaire)
K[Soppi]
- keynésianisme: ngérum Keynes
- kleptocratie:nguurug ger
L[Soppi]
- laïcité: ag diineedi, ag déet-diine, ag egliisadi, ag jàngubeedil
- langue de bois: làmmiñu dénk, waxi tappale
- léninisme: ngérum Lenine
- libéralisme: ngérum péexte, ngérum gore, ag tënkoodiku
- libertaire: lu aju cig péex, lu féex, lu gore
- libertarien:ku bokk ci ñoñ péexte ñi, kenn ci ñoñ gore ñi
- libertarianisme: ngérum ñoñ péexte ñi
- liberté: péex, ag péexte, ag gore, ag tënkoodiku
- libre-échange: joqalante gu af, wecceente gu gore, gu tënkoodiku
- lobby, lobbying: mbooloom naj, way bàyyiloo xel, mbooloom jeexiital
- localisme: ngérum tund, ag tundal
- logocratie: nguurug màndarga
- lutte des classes: xeexub kuréel yi
- lotocratie: nguurug tegoo-bant (nguurug lotori)
- luxemburgisme: ngérum Luxemburg
M[Soppi]
- majorité: ag ëppte, aw ëppiit
- manipulation:ag jariñoo, nax
- maoïsme: ngérum Maawo
- marché: ab ja
- marianne:mariyaan
- marketing: ag jawal, ag jaal, xam-xamu jaay,
- marxisme: ngérum Marx
- matérialisme: ngérum ne-ne,
- média: tasukaayu xibaar
- médiocratie: nguurug ñu suufe ñi
- mercantilisme: ag jaaykat, ngérum jaaykat, ag nja
- mercatique:ag jawal, ag jaal, xam-xamu jaay,
- mérite: ag yayoo
- méritocratie:nguurug yayoo
- monarchie:nguurug kenn
- mondialisation: ag àddinaal
- mondialisme: ngérum àdduna
- monopole: ag rënk, ag ngartaajoo, ag aldande
- monopartisme : ag genn làng
- motion de censure :ag rocci kóolute
- morale: xam-xamu jikko yi
- mutualisme :ngérum loxoy Kajoor
- mutuelle: lu ñu joqalante
- mutuelle: ab natt
N[Soppi]
- nation:aw xeet
- national-socialisme: ngérum nasi
- nationalisme: ag xeetu
- nazisme: ngérum Nasi
- négationnisme: ngérum weddi
- néocolonialisme :ngérum canc gu yees gi
- néocorporatisme: ngérum mbootaam mu yees mi
- néolibéralisme: ngérum péexte mu yees mi, ngérum afal mu yees mi
- néo-localisme: tundal gu yees gi, ngérum tund mu yees mi
- néonazisme: ngérum Nasi mu yees mi
- népotisme: ag njarbaat, ag jarbaatal, ngérum jarbaat
- nihilisme: ag daraal, ngérum dara,
O[Soppi]
- ochlocratie: nguurug mbooloo yi, nguurug baadoola
- oligarchie: nguurug kuréel,
- oligopole:jawub kuréel
- opinion: gis-gis, xalaat
- opportunisme: ag bàddoo, ag jariñoo, ngérum bàddoo, ngérum pose
P[Soppi]
- parlement:ab barlamaan, péncum mbooleem ndaw yi
- parlementarisme: ag barlamaan, ngérum péncum ndaw, ngérum barlamaan
- parti politique: làngug politig
- patrimoine: ndono l-
- patriotisme: ag bëgg-sa-réew, ag réewte
- paupérisation: ag ndóolal, ag ñàkkal
- paupérisme: ag ndóol
- pauvreté: ag ñàkk
- pétition:ag càkkutéef, mbindum càkkutéef
- peuple: ag bar, aw askan, am mbooloo
- phallocratie:nguurug ngóora
- P.I.B.: NJ.Ñ.B
- plébiscite: ag laaju gu mbooloo, ag laaj mbooloo mi
- ploutocratie: nguurug way woomle yi, nguurug woomle
- politique: politig, doxaliin, àttewiin, jiiteyiin
- polyarchie:nguurug mbooloo
- populisme: ag baral, ngérum askan, ag baab-mbooloo
- postdémocratie:ginnaaw-demokaraasi
- poujadisme: ag Pujade, yëngu-yëngu gu Pujade
- pouvoir: nguur, doole, sañ-sañ, kiliftéef
- pouvoir d'achat: man-manu jënd, kàttanug jënd
- précariat:ñu-pay-gu-saxadi
- précarité: ag saxadi, ak wóoradi
- président de la République: njiiti pénc mi, njiitu réew mi
- presse: am tasum yëglekaay yi
- presse écrite: yëglekaay yi
- privatisation: ag jàmbural,
- privilège: ag xejji, ag gënal, gënale
- progrès: ag jëm-kanam, ag dox
- progressisme: ngérum jëm-kanam, ngérum dox
- prolétariat :baadoola yi
- propagande: ag baab
- proportionnel: lu tolloo,
- propriété: ag moomeel
- protectionnisme: ag aar, ngérum aar
- publicité:siiwal
- physiocratie: nguurug dénd, nguurug mbay
R[Soppi]
- racisme: ag xeetal, ngérum xeetal
- radicalisme: ag reenu, ngérum reenu
- ratification: wéral, saxal
- réactionnaire:aji dellu-ginnaaw
- référendum: ag laaju
- réforme: ag yéwénal
- réforme structurelle: ag yéwénal gu cëslaay
- réformisme: ngérum yéwénal
- régime: ag noste, ag àtte, ag doxal
- régime parlementaire: nosteg barlamaan, nosteg péncum réew
- régime présidentiel: noteg njiit
- régionalisme: ag diiwaanal, ngéerum diiwaan, ag ndiiwaan
- relocalisation:ag tuxalaat, ag delloowaat
- rente, rentier: aji dugg, ngañaay
- représentation proportionnelle: ag teewal gu yamoo, gu tolloo
- république: pénc
- révisionnisme: ngérum xoolaat, ag xoolaat
- révolte: jeqiku
- révolution: ag jeqiku
- richesse: koom,
- royauté: ag nguur
S[Soppi]
- salariat, salarié
- scrutin: ag tànn, ag woote, ag fal
- sectaire: lu kuréel
- sectarisme: ngérum kuréel
- secte: ag kuréel
- ségrégation: tàqale, gënale, ràññatle
- S.E.L. : N.W.T
- sénat:jataayub mag ñi
- séparatisme: ag tàqalikoo, ngérum tàqalikoo
- service public: liggéey bu mbooloo mi, liggéey bu bar gi, liggéey bu ñu bokk bi
- simplicité volontaire: yombte gog nammeel, woyofal gog nammeel
- sionisme: ngérum sahyoon, ag sahyoon
- situationnisme:
- social: lu mboolaay
- social-démocratie: demokaraasi gu mboolaay, mbool-demokaraasi
- socialisme: ag bokkoo, ngérum bokkoo
- société: ag mbootaay, ag mboolaay, ag lonkoo
- société de consommation: mboolaay gu lakk, mboolaay gog jëfandiku
- sociologie: xam-xamu mboolaay; gëstu gu mboolaay
- solidarité: dimbalante
- souveraineté:ag cang
- souverainisme: ag cangal, ngérum cangal
- stalinisme: ngérum Stalin
- stochocratie:nguurug tegoo-bant, àtteg tegoo-bant
- stock-option:tànnug cér
- stratocratie: nguurug xare
- subsidiarité: ag kilifaal ndaw
- succession: ag wuutu
- suffrage: ag kàddul, ag dëgëral,ag wooteel
- synarchie:nguuru ay njiit, nguuru ay kilifa
- syndicat: mbootaayu ay liggéeykat
T[Soppi]
- taylorisme: ngérum Taylor
- tétrarchie: ag nguur gu ñeent
- technocratie: nguurug fóore
- théocratie: nguurug Yàlla
- totalitarisme : nguur gu joyu
- traditionalisme: ab baax
- travail:liggéey
- trotskisme ngérum Trotski
- TVA: galagu njëg
- tyrannie: nguurug doole
U[Soppi]
- ultralibéralisme: ag afal gu jéggi dayo
- universalisme: ag daj-àddina
- utopie: gént
V[Soppi]
X[Soppi]
Z[Soppi]
- zapatisme : ngérum Sapata


text:
jaar jaar serigne abdou khadre mbacké
Jaar Jaari Serigne Abdou Khadre Mbacké
mi ngi juddoo njaarem (Diourbel). Tambaleefa njangum alxuraan ci daara Serigne Moustafa Gëy jàkarlook kër Seriñ Mor Mbaye Cissé (kër Gumak) ba jéexal, bind fa ñett (3) kaamil.
Ginaaw ba mu jugefa dem Touba ngir jàngi xam xamu diiné ci kër Serigne Affia Bousso ( imaam jumaa Touba).
Ci àtum 1996 la bayikoo Touba ñëw Dakar ngir jàngaléfa alxuraan ak xam xamu diiné ci daara Seriñ Cheikh Awa Balla Gëy.
Ci bisu 8 Mai 2002 la taxawal daaray bopam ngir difa weyël jàngalé alxuraan ak diiné ci Cité Fadja.
Ci weeru Novembre 2004 la toxoo foofée dem Parcelles Assainies Unité 17 ngir weyël ligeey boobu. itéem yepu moodi xamlé diiné lislaam ak di tarbiya ak
di tarqiya taalibe yiko Yàlla boléel ba kérook ñuy am ngërëmal Sunu Boroom ( subhaanahu wa ta-a-laa).
Yalnako Sunu Boroom tàxawu ci ligeey boobu muy ligeeyal Yàlla tadiko jàrée ci yoonu Serigne Touba, ta mu am ci jàmm ak sutura, am ci ndam ak sutura
ak ngërëmal Serigne bi!!!


text:
1:1 Man Pool, mi ñu tëj kaso ngir Kirist Yeesu, ak sunu mbokk Timote, noo lay bind, yaw Filemon sunu soppe ak sunu nawle ci xeex bi;
1:2 te fàttewunu sunu jigéen Afiya, ak sunu àndandoo ci xeex bi Arkib, yéen ak mbooloom ñi gëm, miy dajee sa kër.
1:3 Na leen Yàlla sunu Baay ak Boroom bi Yeesu Kirist may yiw ak jàmm.
1:4 Duma la noppee boole ci samay ñaan, di ci sant Yàlla sama Boroom,
1:5 ndaxte dégg naa sa ngëm ci Boroom bi Yeesu, ak sa mbëggeel ci gaayam yu sell yépp.
1:6 Li may ñaan nag a ngi nii: nga xam bu wér ngëneel, yi nu am yépp ci sunu bokk ci Kirist, ba tax bokk gi nga am ci Yàlla ci kaw ngëm meññ i njariñ.
1:7 Ci dëgg-dëgg sa mbëggeel bégal na ma bu baax, ba dëfël sama xol; ndaxte xam naa, sama mbokk, ni nga féexale xoli gaayi Yàlla yu sell yi.
1:8 Am na lu ma la bëgg a ñaan; teguma ko ci sañ-sañ bu mat bi ma Kirist may, ci teg la ndigalu def sa warugar,
1:9 waaye dama lay ñaan ci mbëggeel gi nu séq, man Pool màggat, mi ñu tëj kaso ci turu Kirist.
1:10 Maa ngi tinul sama doomu diine Onesim, mi ma jur ci Kirist fii ci kaso bi.
1:11 Amul woon sa njariñ démb, waaye tey amal na nu njariñ, yaw ak man.
1:12 Maa koy yebal fi yaw, waaye xamal ne, mooy sama reeni xol.
1:13 Dama koo bëggoon a téye fi sama wet, ngir mu taxawal la, di ma dimbali, li feek maa ngi ci kaso bi ngir xebaar bu baax bi.
1:14 Waaye bëggumaa def dara loo àndul; noonu ndimbal li nga may defal du nekk sañul-bañ, waaye mu ànd ak xol bu tàlli.
1:15 Xëy na sax dafa tàggoo woon ak yaw diir bu gàtt, ngir nga jotaat ci ba fàww;
1:16 waxuma léegi ni jaam rekk, waaye lu ko sut, xanaa mbokk mu dëggu ci xol, fekk looloo raw ag njaam. Mbokk la ci man, rawatina ci yaw, muy sa jaam ci aada, di sa mbokk léegi ci Boroom bi.
1:17 Soo ma jàppee ni nawle nag, teeru ko, ni su ma la doon ganesi.
1:18 Soo ko naree topp genn tooñ mbaa benn bor, topp ma ko.
1:19 Man Pool maa ngi lay bind ak sama loxob bopp ne, dinaa la ko fey; bëggumaa yegg ci ne, sag dund sax ci man la jaar!
1:20 Waaw yaw sama mbokk, dimbali ma ci Boroom bi, te seral sama xol ci sunu bokk ci Kirist.
1:21 Noonu bind naa la, ndax wóor na ma ne, dinga ma déggal, ba weesu sax li ma la sant.
1:22 Te itam nanga ma waajal néeg, ndaxte yaakaar naa ne, Yàlla dina nangu seeni ñaan, ba delloosi ma leen.
1:23 Sama mbokk Epafras, mi ma nekkal fi ci kaso bi ci turu Kirist, mu ngi lay nuyu.
1:24 Samay àndandoo ci liggéey bi, Màrk, Aristàrk, Demas ak Luug, ñu ngi lay nuyu.
1:25 Na yiwu Boroom bi Yeesu Kirist ànd ak seen xel.


text:
Sëriñ Muhammadu Faliilu Mbàkke
Sëriñ Muhammadu Faliilu Mbàkke (dàkkantal: Sëriñ Fallu, Sëñ Fallu, Fàllu Galas, Alaaji Fàllu) gane àdduna ca Daaru Salaam (kërug jàmm) nekk ci tundu bawol ca réewum Senegaal ci 27 ndeyu-koor (rajab) atum 1305 ci gàddaay gi yamoo ak atum 1887/88.
Mu tombe ak bis bi turandoom Sunu Sang Muhammad (jàmm i Yàlla ak xéewalam ci kawam) riñaanee ci ndingalal boroomam ànd ak sunu Sang Jibriil (jàmm ci moo) war daaba ju deesi woowe «Al-buraax», Ci rañaan googii la ko Yàlla sunu boroom joxee julliy joróom di ponk bi ëpp doole ci lislaam, waral ko ci mboolem jullit ñi, ak xeet i xam-xam yu mu fi sotti ngir nun ak ya ko ñeel ci ag jagle, Muy guddi gu màgg ci Lislaam, guddi gi nu xéewal gi dikkale juge fa Aji-Màgg gi. Sëriñ Fàllu Mbàkke génn na àdduna ci atum 1968 (dund 81 ciy at) ci ginnaaw bi mu nekke xalifab Sëriñ Tuubaa ci atum 1945 ba 1968. Sëriñ Fàllu Mbàkke mom Seex Ahmadu Bàmba Xaadim Rasuul (baayam) mi sos yoonu muriid ak Soxna Awa Buso (ndayam) doomu Sëriñ Muhammadu BUSO (Sëriñ Mbusóobe) nijaayu Sëriñ Tuubaa, Mu bawoo ci njaboot gu sell gii, di askan wu ragal Yàlla daa jàng tey jàngale, dëkkoo jaamu Yàlla te di ko jaamulu, di ay wàlliwuy Yàlla yu mat, Mu cosaano ci askanu Sëriif gog calale ga dem na ba ca Imaam Hasan mom Imaam Aliwu mom Abii Taalib ak Faatima mom Muhammad Yonentub Yàlla (jàmmi Yàlla ak xéewalam ci ñoom). Mu dondoo ci loolu (doonte ag njub déesu ko dondoonte waaye dees na ci yare, te moo baaxoo am) ag cell, Yar, xam, ngëm ak melo ya war ci doomu Soxna, ci yooyu jikko lako ay way-juram yare te nàmptal ko ci.
Tëraliin
Am njàngam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci loolu mu dal jàng ci bi muy làq 8 i at, dalee ci njàngum Alxuraan téereb Yàlla bi, ci jàngalekat bu tudd Sëriñ Ndaam Abdu Rahmaan LO ca dëkkub Ndaam deesi ko woowe «Aalimun Xabiir» ak ci Sëriñ Moor Jaara Mbàkke miko tuural Alxuraanam, ba wattu Ko wattu gu yéeme ci ab taar, ba daan a wax ni:«Ku ma bokkalul jàng ci Sëñ Moor Jaara maala man ci alxuraan» ngir di wone taarub wattu alxuraan gi mu fa jële, ginnaaw bi baxoo woon na di bind ay kaamil di jox Baayam Seex Ahmadu Bàmba, ku taaru woon am mbind la, (Yàlla xéewalal na nu ba nu gis te jànge ci am mbindam), muy kaamilu alxuraan bu rafet wallaahi! te wér ci ay yàq, batay di firndéel rafetug alxuraanam, limu bind ci ay kaamil nag lotteef na ci di ko takk mbaate xayma, waaye dondoos na ci ay ñeenti fukk ci ay kaamil yu mu bind ci ay yoxoom yu bokkul, Ñaar fukk ak juróom ñatt (28) ya baayam Seex Ahmadu Bàmba la ko jox àddiya.
Ginnaaw njàngum alxuraanam jàng na xam-xamu diine ca Maam Moor Jaara Mbàkke (Boroom Saam) Ak Maam Cerno Ibra Faati Mbàkke, niki jennal Yàlla ak ngëm (Tawhiid, iimaan), Àttey Lislaam akuw yoonam (Fiq), Séllal ak jaamu ngir Yàlla dong (Ihsaan, Tassawuuf), bamu xarañe ko, Ginnaaw bi sëriñ bi jugee ci tukkib géej gi la ko mottalil xam-xam boobu ci Gànnaar ci dëkk bees di wax Xumaag, Mu ànd ak Sëriñ Moodu Mustafaa Mbàkke ak Sëriñ Moodu Roqaya BUSO mom Sëriñ Mbàkke Buso.
Ci njàng moomu nag ak yar bi, mu fàggoo ci lislaam ju mat sëkk, ragal Yàlla maandu, bëgg alxuraan, jëfe ab xam-xamam, di boroom ngor, muñ, ak jikko yees taamu. Mu doon ku xarañe làkku araab itam, ba bind na ci ladabu araab lu sakkan, ci xeet i nose di ci ñaan ak a sant Yàlla, tey julli ci Yonent bi.
Lenn ci ay jikkoom akug taalibewoom ci Sëriñ Bi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Sëriñ Fàllu Mbàkke Di Ab jullit bu di doomi jullit, Nangu te seere ni: «Amul jenn Yàlla ju dul Allaa, (Yàlla aji sàkk ji yélloo wul Wayjur, mbaa doom, ëppante naak di bokkaale ak kenn, Mooy dégg, Mooy gis) Muhammad (Jàmmi Yàlla ak i xéewalam ci kawam) ndawul Yàlla la, (ndaw lumu jox Bataaxal bu ñeel nit ak jinne la,). As gor su di doomi gor, di ku sàmmu, ragal Yàlla lool, Gëm Yàlla diko jaamu, Sopp Yonent bi di topp sunnaam, Bëgg Sëriñ Tuubaa lool topp ay ndigalam, fonk ay bokkam te nawloo leen, di ab jullit bu koy jëfe, di as gor su gore, di ab jàngkat buy jàngale, di boroom xam-xam bu koy jëfe, di boroom alxuraan ci wattu ak ci bind, doon ku nangu dogal te man a muñ, doon ku yaru te daa yare, doon ku ñime njaboot te di leen taxawu, Ku woyof la woon te bëgg aw nit, ubbéeku lool te bari jàmm, ku manoona waxtaan te xarañ i wax, ku xeluwoon te daa xelale, ku xoromu te bari fulla, ku dégg wolof te man a tontu, ku bari yërmande tey jéggale, waxees nani daa tolloon ci màqaama mu kawe Yàlla, ba tax lu waay defat i neex nako, darra metteetu ko, lu waay def muni baax na, du sikk kenn du sikk lenn.
Ku Am ag taalibe la woon, ba waxees nani bi ñu nekkee Xomaag ci Gànnaar Sëriñ bi daa xëy bis woote, Sëriñ Moodu Mustafaa Mbàkke, Sëriñ Fàllu Mbàkke ak Sëriñ Moodu Roqaya BUSO mom Sëriñ Mbàkke Buso ne:
ci loolu Yàlla xiir Sëriñ Fàllu mu ni Sëriñ bi jébbalu naa, jaay samag njuréel jënde ko ag taalube, Ba loolu sax moongi koy féddali ci ag xasidaam moom Sëriñ Fàllu naan:
Ku bëggoon Sëriñ Tuubaa lool, sopp ko, topp ko, yaakaar ko, roy ko, naw ko te sawar lool ci waxtaane ko, bariwaana xista yoy moo nu ko leeral, niki li xewewoon Jeewal ci tukkib Sëriñ bi ak yuni mel. Ku soppoon Seex Ibra Faal, naw ko ci ag taalubeem, daa ko roy, yittewoo aw doxiinam te daa yéem ak taalubéem, amoon it ci moom ab cer bu rëy.
Ci taalube googu la wéy di ko dunde ak way-yur wi diirub limuy dund, noonu la amewoon yitte yu màgg yu mu def ci defarug jumaay njaaréem, Ginnaaw bi fi Sëriñ bi jugee ci atum 1927, mu wéy ci yooyu tànk i taalube, topp tey déglu Sëriñ Moodu Mustafaa magam doon xalifab Sëriñ bi ca booba, ba ci ndigalul Sëriñ Moodu Mustafaa la deme demam gu siiw ga Màkka ngir aji, mottali yéeney Sëriñ bi ju ko yittéeloon te bëggoon ko ci xolam, ba daan waxni:
Ba ci loolu Sëriñ bi tànnaloon boppam ñimu war a àndal ngir Aji, ñu doon: Sëriñ Mbàkke BUSO, Sëriñ Siidi Maxtaar Mbàkke Gaawaan (Maam Seex Anta) ak Alaaji Mayoro Faal, waaye njëkk muy matal yéene jooju wuyji Boroomam. Ci atum 1928 Sëriñ Moodu am yéeney yabal Sëriñ Fàllu mu ànd ak ñooñii Sëriñ bi tànnoon, ku ci nekk ci ñoom yobbaale kenn ci ag njabootam, ñu aji màkka Aj gu jéeme te bari ay xew-xew, ak i xar-baax yu kawe, Ginnaaw Sëriñ Fàllu dafa xeesoon pecc ni Sëriif gi mu doon, ak cell gi nekkoon ci moom, ba mu demee yéem na léen lool, mook ñi mu àndal ci séen i melokaan akug ragal Yàlla te xam Ko, ame baatin bu jege, te bari xam-xam lool niki Sëriñ Mbàkke mi doon ab mufti.
Waykat ba Sëriñ Muusaa KA tënk lii ci ne:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Allaahu dhool fadlil aziim () Kum jox ngënéel deefi la yéem Faadilu mooy fadlu hamiim () Turam wi doyna xarnu bi Mooy doomi shamsun wa xamar () Mbàkkeek mbusóobe duñ ko jar Moo nàmp yaari meeni ngor () Mooy Bàmba tay ci xarnu bi Saddiiti baayam lay royaat () Leerug cosaan ga day royaat Nday jaa di xayru muhsinaat () Moo donn mbóoti xarnu bi Mooy noobalub lislaam finun () Mboolem shariif yi moo ci gën Donoy usaynu wal-Hasan () Maay xaadamam ci xarnu bi Ma wax la lëf ci ay jikkoom () Lewet woyof ànd ak sagoom Niru na baay ba mat na doom () Ëmb na kersag xarnu bi Dem na ba màkkam jullikaay () Haj na siyaare ngën ji baay Te ëndiwul alal di jaay () Nawleem amul ci xarnu bi Taalifi baayam'ay wayam () Moo donn duusi xam-xamam Moo naan ci géejug hikkamam () Sirroom ba doyna xarnu bi Yàlla na am lamuy mébat () Ci nun nu am li nuy mébat Ci moom te yal nan ami sët () Yu gën a gëm waa xarnu bi
Lenn ci ay jëfam ak i xarbaaxam:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Xilaafa gi: Ci tànk yooyu ba ci 1945 Sëriñ Moodu Mustafaa Mbàkke wàcc-liggéey, Sëriñ Fàllu di xalifab Sëriñ Tuubaa Mbàkke, nekk ci di ko liggéeyal Muriid yépp jox ko séen kàddu, di déglu ay ndigalam, Mu sóobu ci yeggale jumaay Tuubaa ànd ko ak mboolem taalube yi, ñu topp ci ginnaawam, ngir yeggale naalub lislaam bu rëy boobii, di jumaa ji gën a rëy ci afrig, mu def ko it juróom i sooroor, tudde bu mag ba Làmp Faal ngir fàttalikoo ko Seex Ibra Faal taalubeb Sëriñ Tuubaa. Yàlla dimbali ko mu yeggale liggéey bu rëy boobii dul fay mukk ci 7 suwe atum 1963, mu ubbi ko te jiite njaalbeenu julli ga, mbooloo mu takku teew fa.
Ba mu ca jugee teg ca ni: "Fàllu neena «Galas» ci tuubaa" manaam dematu ma fenn tuubaa rekk, batax deesi ko woowe ginnaaw bi Fàllu Galas. Ci biir liggéeyub jumaa ji waxees nani Sëriñ Fàllu toog na mbooloo mi nekk ci liggéey bi di yanuy dem ak a dikk, am góor gu ca nekk di yanoondoo ak mbooloo mi, Sëriñ Fàllu woolu ko mu ñëw mu ni ko "wax ma ñaata nga fi liggéey joxees la ko ?" mu wax ko Sëriñ Fàllu jox koko muni mes! kenn gisatu ko, Sëriñ Fàllu ni: "kooku dey góor mag la (Ibliis)". Loolu di wane basiira bu xóot ci waa tasawuuf ñi, ngir gisub basiira, boo ci gisee man a xam li nga gis lumu doon, niki gisub bët, loolu basiira bu diis gann lay wone ca gaaña.
Def na ay liggéey yu am solo ci luy yokk dëkk ba, ak diko dëppale ak soxlay nit ñi, niki defar ab fooraas bi fa njëkk nekk Daaru Manaan ngir jox way-dëkk yi séen soxla ci ndox, di jottal kuraŋ ca dëkk ba, akit rëdd ak jubale penku kër ya ngir mu dëppoo ak melow dëkk ba. Sëriñ Fàllu sos na ay dëkk niki ko kilifay Muriid yi baaxoo ngir man faa yare ak a bay a ka jàngale, dëkk ya ñooy: Ndindi, Madinatu Salaam, Aaliya Mbepp, ak Tuubaa Bogo...
Sëriñ Fàllu nag moo woote màggalug Tuubaa ngir Muriid yi àndandoo defee si ko Tuubaa, ginnaaw njaalbéen ga fu waay nekk rekk, ca kër Sëriñ Tuubaa ga fa nekk walla kër seexub muriid ba fa nekk lees ko daa defe, mu mujj ko woote ci Tuubaa ngir ñépp ku ko man defee si ko fa, nu diko defe noonii ba jamono jii, ay milyoŋ i nit di ko teewe at mu nekk, ci ndigalul xalifa bu fi nekk.
Sëriñ Fàllu nag boroom i xarbaax la woon, bu waa-senegaal xamandoo, ku amoon mayug Yàlla la, May gees di wax «KUN» Fayakuun (na am mu am) nga xamni yonent bee ko njëkk a feeñal ci kaw suuf, Sëriñ Tuubaa donde ko ci moom, rafaatale ko ñenn ci ag njabootam ak i taalibeem, Sëriñ Fàllu bokk na ci ñi yoroon xéewalug Yàlla gu rëy googu, Yàlla mu yaatu mi te barile lool, rëyle, yaatule te bëgg lool ku koy ñaan, Yàlla miy wax ne: «Ngëneel (fallu/fadlu) ci yoxoy Yàlla, di na ko jox ku ko neex» di maye lu ko soob ci nguuram gu yaatu gi dul jeex walla di wàññiku, Neena ci Hadiisu Qudsi (Waxtaan wu sell) ne: ña njëkk ak ñi mujj ci nit ñi ak jinne yi mbooleséen, bu ñu taxawoon ci benn barab ñaanandoo li ñu bëgg ma mayandoo léen ko, du tax mu wàññi sama nguur gi ludul niki nga jël ab puso jam ko ci géej la cay taqe ci ndox ak la fa des noonu la li ma fajee séen ajo di toll, cey! nguuram gu rëy gii mu bokkul ak jenn walla kenn.
Sëñ Fàllu yor may googu boole ak yërmànde di ci dimbali jaami Yàlla yi, ci di léen fàggul ab taw, fu ñu ko soxlaa, maneesu la takk ñaata yoon la baykat yi ñëw ci Sëriñ Fàllu ngir ñaan loo ko ab taw, dàqal léen njéeréer yi fi teewoon, ci ay jamonoom di lekk mbayum waa-senegaal, mu dagaan ko Yàlla, mu def ko ci anam gu jéeme, akit di faj way-tawat yi ci ndigalul Yàlla.
Sëriñ Fàllu daan na wax ak mala yi, niki bu siiw bii te werloos ko: Amna bis taalube yu Sëriñ Fàllu liggéeyloo woon ay tool, te fas wa ko waroon a bay di bañ ba tax liggéey ba yeexe, xayna Sëriñ Fàllu dem fa, ñu jàmbat ko ko noonu niko moo waral liggéey bi yeexe, Sëriñ Fàllu di toŋal fas wa naan ko: "Ndax rusoo lii ? sa moroom yépp bëgg a liggéey ngir ngërëmul Sëriñ Tuubaa, yaw nga am foo ci man a bokke di bañ ! dëgg-dëgg bett ngama dé!." ña fa teewoon neeñu, fas wa daadi sëgg, ba mu tàmbalee liggéey ba nangootul a taxaw, jant so maneesu ko wàcce, mu melni ku xabtalu.
Waxees nani am na jëmm ju bawoo ndakaaru ni woon daal day jébbalu ci Sëriñ Fàllu waaye dakoy natt ci ay mbir, mu juge Ndakaaru jëm Tuubaa, ñëw ba ci yoon wi ni day wàcc gas ñatti pax, ndax Sëriñ Fàllu dina ko xam bu yeggee am déet, Mu gas pax ya, jawal tuubaa, mu yegg ag mbooloo mi bari, mu bokk ci buuxante bi, Sëriñ Fàllu toppoo naan: May léen boroom ñatt i pax ya ca yoon wa mu yegsi ! waaja yéemu, fekk xamul ni nitug Yàlla suturas Yàlla lay làmbool, maneesu koo suufeel mbaa diko wàcce, ku Yàlla yekkati la te suturaal ko.
Amna góor gu dëkkoon yaraax (nëbbees na tur wa ngir ag njabootam ginnaaw tuub na) doon kilifa lool, waaye Yàlla nattoo ko muy naan sàngara su metti te diko nëbb, bëgg koo bàyyi mu të ko, bis mu dem Tuubaa siyaare ji Sëriñ Fàllu, beru ak moom jàmbat ko tawatam, Sëriñ Fàllu neko: "waxu mala sàngara waaye lépp lu deefi xelli ci bitéel rekk dootoo ko naan" ba ni fi góor gi jugee ci 1986 darra lu deefi xelli ci biteel rekk noppi na ci, ci lu dul coobareem, ngir loolu la bëggoon te man a lu ko boppam.
Nettalees nani Sëriñ Fàllu daan na dekkal ku dee, loolu it xarbaax la bu yéeme, bu naqaree dégg te mooy li am, Kon ana gan dekkal lees di wax ? waaw lii a jar a laaj, ndax boroom basiira (ciiw) yi neeñu bakkan man naa dem ñatti yoon ci dundug nit, ci nan ? ñu ni nit Yàlla man na koo defal ay àpp ci nu mu neexe, ñatt i àpp yi man naa mucc ci ñaar yi, mooy ni:
- Bu njëkk bi, ngir rëcc ci, day doon ku fegu, te moytu lool, di muzlu ci ay yi, Yonent bi neena:«ñi ci bàmmeel yi li ci ëpp làmmeñ moo léen fa yobbu (manaam ayu làmmeñ gir ñàkk a muzlu)»
tey sàmm bakkanam kem kàttanam, niko ko Sariya digale, walla mu am yërmàndey Yàlla.
- Bu ñaareel bi: fàww mu doon ku set wicc, di ko sàkku ci Yàlla, di saraxe niko Yonent bi di waxe ne: «Sarax day feg dee» dee googu lay feg, akit yéene nit ñi jàmm walla mu am lool ku koy feg ci lor yi niki ab Sëriñ bu mat ba Sëriñ.
- Bu ñatteel bi moom kenn du ko weesu, mooy dig bi Yàlla naan: «Bakkan du rot lu dul ci ndigalul Yàlla ci dig bees takk».
Dee-dee yii nag, ku koy weddi xayna, xamoo fi nu saytaane féete, Yàlla may nako ci nun, lu baree bari, man nay daw ci sunu biir dereet te yàql nu rekk a ko tax a jug ak fowe nu, ba ku dul fegu ci Yàlla, di muzlu ci moom, lu nekk man nako ci yaw, ba ci ñi am i rab aki xàmb ci réew mi, am na ci ñu am lu léen di daaneel lol man naa yobbu séenug ruuh, bis walla ay bis, ñuy door a dundaat, lu am la fi te saytaane moo léen di fowe ndax mucclu wu ñu ci, ku gëmul ni dekkal yu melnii ma wax man naa nek: Rikk! jox nu ag leeral ci lu waral ñii séen i ruuh di dem ak a déllusi ? ku weddi lëf teg fa lëf mbaa delloos fa lëf la nga fa jëlewoon rekk.
Lenn ci ay Waxam:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Sëriñ Fàllu Daan na wax ni:
- Bu ñu nee kii doomi «diw» la, mu ne: «diw doomi ràkkal la; fexee doon ràkkal a gën»
Wax ju fees dell ak i njariñ man a jàjji bépp doomi Soxna ci mu jéema melni baayam te bañ a rekk doyloo mbaaxug baayam, ngir ni ag mbaax déesu ko dondu.
- «Xaw a dof mbaa xaw a dee rekk a fi nekk»
Manees cee degge, kuy wut Yàlla nekk di jëf mu nduru ci nit ñi jëf i dof, moo gën ñàkk Yàlla ba ëllëg nga xaw a dee.
- «Dee leen bëgg ndir lu waay bëgg am ca darra»
Wax ju am solaati, manees cee xame ni ci ag bëgg rekk lees di ame mboolem càkkutéef yi, ag bëgg nag ci ngëm la bokk, Yonent bi (jàmm i Yàlla ci moom) nee: «Kenn ci yéen du gëmm lu may da maa gën a bëgg baayam, doomam ak mboolem nit ñi» Lu waay bëggul def ko du ko ca may njariñ.
- "Li baax ci mag «Këll!», «Këlëj»"
Wax ju baax ji mag ci dëgg nag, «Këll» jox ko mu lekk ba suur këll, «Këlëñ» bàyyi ko mu tëdd dallu.
- Amna ñaar ñu yoroon ak fital (pistoler) soxla xaalis ni dañu koy jaay i Sëriñ Fàllu, ñu yegsi niko:lii de fital la da nu koy jaay, Sëriñ Fàllu ni léen ayca! defaral ma xool,
Waaji diko di defar fital gi te fekk mu jëm ci Sëñ Fàllu, mu ni ko déet jëmale ko nale, Waaja neko: déet darra nekku ci, Sëñ Fàllu niko: «waaw kon jëmale ko fi darra nekkul fii maa fi ne»
- Amna jëmm ju masa ñëw ci Sëriñ Fàllu diko jàmbat Yaayam, naan ko dafa naqari dereet lool, ba kenn manu la dëkk am moom, Sëñ Fàllu neko: aah! mbaa du jooy guddi ?
Déggal lii tontu lu yéeme rekk! waaw! ndax kune ci nun daanga jooy guddi sa nday diko muñ ak a jug dila topptoo, nga tee koo nelaw, kon nag, lu nu ñu def bi nu màgge rekk war nanu koo muñe loolu. .........
Mottali:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Waaw-kay! kenn ci kiimaan i Yàlla, Màndargay Yàlla yi, bokk ci ñi Yàlla gaaral sunu kanam, ngir nu am firnde ci ni, Ku defal Yàlla lii am lii, neko Sunu sang Muhammad waxe: Ku dox jëm ci Yàlla akub Yonentam; Yàlla daw jëmsi ci yaw» wone it ni Yàlla ku laabiir la, kuy maye lune, di bégal ab jaamam ci lu ko soob, Sëriñ Fàllu Mbàkke mom Sëriñ Tuubaa nag mooy ñaareelu xalifab Sëriñ Tuubaa ginnaaw bi mu wuutoo Sëñ Moodu Mustafaa ci atum 1945 ba 1968 mu wàcc-liggéey Sëriñ Abdu Laat Mbàkke wuutu ko di xalifab Sëriñ Tuubaa.
Sëriñ Muhammadu Faadl mii nag lees di defal Màggalug «Kazu Rajab» 27 ndeyi-koor ci at mu nekk ca Tuubaa, ak barab yi muriid yi féete, niki kër Sëriñ Tuubaa yi ci àddina si.
Kazu Rajab nag bis la bu màgg lool ci lislaam, ngir ni ci lees wàcce julli, ci la Yonent bi (jàmm i Yàlla ak i xéewalam ci moom) riñaane woon wuyuji wooteb boroomam ca asamaan ya, ci guddi gii la gise ak Maamam Ibraahima ak Ismaayil, am mboolem Yonent Yàlla yi (jàmm ci ñoom) jiite léen julli ca Bëyti Al-Maqdis (nee bu sell ba), ci lako Yàlla yéege ba fa moom, ñii ni gis nako ñee ni gisu ko, waaye lu ci man a am daal, Yàlla nettali na nu ni: ñëw na ba sës ci moom rikk, Yàlla gaw ko ci diggante ñaari xala niki (), loolu lépp nag Màggug guddi gi lay wone, Kon Yàlla nanu Yàlla wonale ak barkeb guddi gi, nu séddu ci, te Yàlla baaxe nu ca xam-xam boobee ci ñeeloon Yonent bi (jàmm i Yàlla ak xéewalam ci moom) kem sunu tolluwaay.
Sëriñ Muhammadu Faadl Mbàkke, noongi ñaan ci Yàlla mu dolli ay leeram, dolli koo yërëm, dolli koo gërëm te xéewale nu ci barkeem, Ci barkeb turandoom Mahammad (jàmm i Yàlla ci moom).


text:
Weeri wolof
Weeri wolof, ci arminaatu gàddaay gi, walla bu jullit ñi mbaa bu Lislaam, ab arminaat bu weer la, buy sukkandiku ci doxiinu weer wi ngir xam ak natt weer wi. Jullit ñi danañu ko jëfandikoo ci bépp barab, rawati na ngir natt ak xam xew-xewi ak bisi diine yi. Ki ko sos nag mooy Omar Ubn Xattaab (g.m), daal di def gàddaayug Yonent bi (j.m) juge Màkka dem Madiina muy ab tàmbaleem, looloo waral deesi tudde ko arminaatub gàddaay gi. Ak doonte arminaat bi ci jamonoy jullit ñi lañu ko sos, teewul turi weer yi ak arminaatub weer ñu leen daa jëfandikoo lu jiitu Lislaam.
Yenn ci réewi araab yi, mu ci mel ne Araabi Sawdit, moom ci nguur geek askan wi dañuy jëfandikoo arminaatub gàddaay gi niki arminaat bu kilifawu di ci taariixe ci bindante yiy am ci diggante liggéeyuwaayi nguur gi, waaye nag lu ci dul moom, askani araab yi ci des yépp arminaatu Garegori (bi dale ci juddug Yonent Yàlla Iisaa) lañuy gën a jëfandikoo..
Arminaanub gàddaay gi mi ngi ame ci 12 weer yu weer wi, maanaam atum gàddaay gi mi ngi tollook 354 bés daanaka, maanaam 354.367056 ci ay bés. Weer wi ci arminaatu gàddaay gi, benn mu nekk 29 walla 30 bés (ndax doxug weer wu feeñ wi 29.530588 bés la). Ginnaaw nag wuuteg 11 fan am na ci diggante arminaatu judd gi ak bu gàddaay gi, ñaari arminaat yi duñu jamonoo mukk (duñu tolloo mukk) looloo waral dëppale leen di gën a jafe.
Weer ci arminaatu gàddaay gi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Tamxarit
- Diggi-gàmmu
- Gàmmu
- Rakki-gàmmu
- Rakkaati-gàmmu
- Maami-koor
- Ndeyi-koor
- Baraxlu
- Koor
- Kori
- Diggi-tabaski
- Tabaski


text:
Képp
du dégg nag lii ma leen wax mel ni nit ju am xel, ku tabax këeram, samp
ko ciw doj. (1)
Ba nu noppee, taw
bi daldi sóob, wal mi ñëw, ngelaw li jóg, ñu dal ci kaw kër ga; waaye
màbbul, ndaxte mu ngi jàpp ca doj wa. Waaye képp ku dégg lii ma leen
wax, te jëfewuloo ko, dinga mel ni ju ñakk xel, ku tabax këram ci gànnuus
bi. Ba mu noppee, taw bi daldi daldi sóob, wel mi ñëw, ngelaw li jóg,
ñu dal ci kaw kër ga, mu màbb, ba ne tasar. (2)
Da fa amoon ñaari
nit yu dem ca kër Yàlla ga, di ñaan. Ken ki ab Farisiya la, ki ci des
juutikat. Farisiya baa nga taxaw, di ñaan ci xelam naan: Yaw Yàlla ga,
maa ngi lay sant ci li ma melul ni ñeeneen ñiy sàcc, di def lu jubadi
te di njaaloo, rawatina juutikat bii. Ayu - bés gu nekk damay woor ñaari
yoon, di joxe asaka ci lépp lu ma wuut.
Waaye juukikat ba
moom, ma nga fu sore , ca gannaaw, ci biir kër Yàlla ga, te bëggula
siggi sax xool ca asamaam sa. Waaye ma ngay fëgg dën nam te naam: Yaw
Yàlla, yërëm ma man miy bàkkaarkat.
Maa ngi leen koy
wax, nit kooku, ba muy ñibbi këram, moom la Yàlla átte ni ju jub; ndaxte
képp kuy yekkatiku dees na la suufeel, te kuy suufeelu, ñu yekkati la.
Bàyyileen xale yi,
ñu ñëw ci man, te buleen tere, ndaxte ñu mel ni ñoom ñoo yelloo nguuru
Yàlla. Ki woyeful ni xale, nangu nguuru Yàlla doo ci mëna dugg. (3)
Ku fas yéene wey
ci bëgg-bëggu Yàlla, dina xam ndax sama ngjangale ci Yàlla la jòge walla
ci sama coobare. Li may jàngale jóggewul ci man, waaye ci ki ma yónni
la jóge. (4)
Dina am jamano jo
xam ne, du ci tund wala du ci Yérusalem ngeen di jaamoo Baay bi. Nun
yaawut yi, xam nanu li nuy jaamu, ndaxte kiy musal àddina ci Yawuut
la joge. Gëmal lii: Jamanoo dina ñëw, te agsi na ba noppi ñiy jaamu
Yàlla Baay bi dunu seet ci tund bii wale ci bale. Te kenn du ne mu ngii
wale wale mu nga fale.
Jaamu kat Yàlla
yi dëgg dinañu jaamu Baay bi ci xel ak ci dëgg. Ñooñu nag, ñooy jaamu
Baay bi, ni mu ko bëggee. Noonu, bu ñu noppee ñoom, doj yiy xaacu. (5)
Ndax njaguleen la
Dawuda defoon, ba mu xiifee moom ak ña mu àndaloon? Xanaa yéguleen ni
mu dugge woon ci kër Yàlla ga, gis fa mburu ya ñu njébbal Yàlla, nu
daldi ko lekk. Fekk loolu jaaduwul mu lekk ca moom walla ña mu àndaloon
ci yoonu Musaa. Te it ndax jánguleen ci yoonu Musaa, ne sëriñ sa ca
kër Yàlla ga teraluñu bésu noflaay bi, te tooñuñu. Waaye ma ngi leen
koy wax, am na ci seen biir ku sut kër Yàlla ga. Mbind mi nee na: Yërmande
la bëgg, waaye du rendi saraxi mala. Su ngeen xamoon lu wax joóju tekki,
kon dungeen teg tooñ ñi tooñul. Ndaxte Doomi nit ki mooy boroom bésu
noflaay bi.
Ku fi amoom jur,
mu daanu ci kámb ci bésu noflaay bi, ndax doo ki jàpp, génne ko? Nit
nag, ndax ëppul maana mala? Bu ngeen mane xarafal nit bésu noflaay bi,
ngir baña wàcc yoonu Musaa, lu tax nag ngeen mere ma, ndax li ma ci
wéral nitu lëmm? Bàyyileen di àtte ci ningeen di gise, te di atte dëgg.
Bésu noflaay bi, den leen ko jagleel, waaye atte ma taxa ñëw ci àddina;
ngir ñi gumba gis, ñiy gis gumba. (7)
XIIWËL YI
Ki
barkeel mooy kiy degu kàddug Yàlla te di ko topp (1)
Bu njaatigeem ñëwee,
te gis muy def noonu, surga boobu dina am ngërëm. (2)
Yeen ñi xam seen
ñàkk doole ngir neex Yàlla, barkeel ngeen,
Ndaxte nguuru Yàlla Aji Kawe ji yeena ko yelloo.
Yeen ñi nekk ci naqar, barkeel ngeen, ndax dees na dëfal seen xol.
Yeen ñi lewet, barkeel ngeen, ndax dingeen don àddina si.
Yeen ñi xiif te mar njub, barkeel ngeen, ndax dees na leen yërëm.
Yeen ñi am xol bu sell, barkeel ngeen, ndax dingeen gis Yàlla.
Yeen ñiy wuut jàmm, barkeel ngeen dees na leen tudde doomi Yàlla.
Yeen ñi ñu fitnaal ndax seen njub, barkeel ngeen, ndaxte nguuru Yàlla
Aji kawe ji, yeena ko yelloo.
Barkeel ngeen, bu
ñu leen di saaga, di leen fitnal, di leen sosal lépp lu bon ngir man.
Bégleen te bànneexu, ndax seen yool dina réy laaxira. Ndaxte noonu lañu
daan fitnaale yonent yi fi jiitu. (3)
Li nga ma gis a
tax nga gem? Ki bég mooy ki gëm te gisu ma! Waaye yeen barkeel ngeen,
ndaxte seeni bët a ngi gis, seeni nopp di dégg!
Agsileen, yeen ñi
sama Baay barkeel, jëlleen nguur gi ñu leen waajal li dale ci njàlbéen
àddina. (5)
DOOLEY ÑAAN BI
Ba
léegi ñaanaguleen dara ci sama tur, ñaanleen mu nangu, bu ko defe, seen
mbég mat sëkk .(1)
Dem nga seeti sa
xariit ci xaaju guddi, ne ko: Xariit lebal ma ñetti mburu. Dafa am sama
xariit bu ma ganesi, te awuma dara lu ma ko jox. Waaye kooku nekk ci
biir néegam, dina ko tontu ne: Bu ma lakkel, tëj naa bunt bi ba nopppi.
Te tëd man ak sam njaboot; mënuma jóg dina la jox dara. Maa ngi leen
koy wax, su jógel jox ko li muy laaj ndax li ñu xaaritoo it, ndax la
kee ñak jom dina tax mu jox ko lépp li mu soxla. Moo tax ma ne: Ñaan
leen, ñu may leen. Ndaxte képp kuy ñaan, dinga am; kuy seet, dinga gis,
kuy fëgg, ñu ubbil la. (2)
Dafa amoon cib dëkk,
benn áttekat bu ragalul Yàlla te faalewul mbindeef. Amoon na itam ca
dëkk ba jigéen bu jëkkëram faatu ju daan faral di ñëw ci moom, ñaan
ko. Attekat ba bañ lu yàgg, waaye am bés mu ne ci xelam: Raguluma Yàlla
te faalewuuma mbindeef, waaye jigéen jii sonal na ma. Kon dina ko àtte,
ngir mu bañata ñëw di ma sonal, di ma réy ak ay wax.
Ndax Yàlla du àtte
njub mbooloom mi mu tànn te ñu koy ñaam wall guddi ak bëccëg? Ndax dina
leen xaarlo? Maa ngi leen koy wax, dina leen àtte ju ci lu gaaw. Waaye
bu Ràmmukat bi di Almasi bi te di Doomu nit ki ñëwee, ndax dina fekk
ngëm ci àddina si? (3)
Te iit bu ngeen
di ñaan, buleen bareel wax amul njëriñ, mel ni ñi xamul Yàlla. Ñoom
defe nañu ne, Yàlla dina leen nangul ndax seen wax ju bare. Buleen nirook
ñoom, ndaxte seen Baay xam na seeni soxla, laata ngeen ko koy wax. (4)
Yonent Yàlla Esayi
bind na ne: " Sama kër dinañu ko woowe këru ñaan ci Yàlla. (5)
Bu ngeen di ñaan
Yàlla, lépp lu ngeen ko mana laaj, gëm leen ne jot ngeen ko, te dingeen
ko am. Bu ngeen saxe ci man te saxal samay gádu ci seen xol, lu ngeen
ñaan mu nangu . (6)
Yeen
nag nii ngeen ware ñaane:
Sunu Baay bi ci nekk ci kaw,
Na sa tur sell,
Na sa` nguur ñëw,
Na sa coobare am ci suuf mel ni ci kaw
May ñu tey li ñu ware dunde;
Te Baal ñu sunnuy tooñ;
Bu nu teg ci yoonu náttu, waaye nga
musal nu ci lu bon.
Ndaxte yaw yaa yelloo nguur gi
Ak màggaay yi bo fàww. Amiin. (7)
ALAL SI ASAMAAN
Defalleen
nit ñi li ngeen bëgg ñu defal leen ko (1)
Dafa amoom Borom
alal, yuy sol yére yu rafet te jafe, tey dund bés bu set dund gu neex.
Fekk miskin nu ñuy wax Lasaar daan tëdd ca buntu këram, fees dell ak
ay góom, te bu sañoon, di lekk ci desiti ñam wiy rot ci lekkukaayu boroom
alál ji. Xájj yi sax daan nañu ñew, di ñëw di mar ay góoman. Noonu miskin
ma faatu, malakaa yi yóbbu ki ca wet Ibrahima. Boroom alal ja itam dee,
ñu suul ko. Bi ñu koy mbugal ca safara, nu séen fu sore Ibrahima ak
Lasar ci wetam. Noonu mu yuuxu ne: Maam Ibrahima, yërëm ma! Yebalal
Lasar, mu sëp catal baaraaman ci ndox, seralal ma sam làmmiñ, ndaxte
maa ngi sonn lool ci safara sii! Ibrahima ne ko: Sama doom, fáttalikul
ne, jot nga sa bànneex ci àddina, fekk Lasar dëkk ci tiis. Loolu tax
xolam sedd fii, yaw nag, ngay sonn. Rax - dolli it ma na kàm gu xóot
sunu digante ak yeen ba tax ñi bëgga jóge fii jëm ci yeen, walla ñi
bëgga jóge foofu jëmsi ci nun, duñu ko man. Noonu boroom alal ja ne:
Kon nag, maa ngi lay ñaam nga yebal Lasar ca sama kër baay, ndaxte am
naa fa juróomi rakk. Na leen artu ngir ñu baña ñëw ñoom itam ci bérabu
mettit wii. Ibrahima ne ko: Say doomu baay, ñu ngeek Yoonu Musaa ak
téreey Yonent yi. Nañu leen déggal. Borom ala ja ne ko: Déedeet, maam
Ibrahima waaye su kenn dekkee, dem ca ñoom, dinañu tuub seeni bàkkaaar.
Waaye Ibrahima tontu koo ne: Su ñu dégluwul Musaa ak yonent yi, kon
ku dekki sax, du tax ñu gëm. (2) Te bu ngeen dee leble te yaakaar ci
ndelloo, ban ngërëm ngeen ciy am? Bàkkaarkat yi it dañuy lebal seeni
moroom, ngir ñu dello leen ko. Képp ku la ñaan, may ko, te ku nangu
say yëf, bu ko ko laaj. (3) Ci dëgg ma ngi leen koy wax, li jigèen ju
ñakk jee dugal ci defufaay bi moo ëpp maana alalu ñeneen ñi ñëp. Ñoom
ñëp dañu sàkksu ci seen barele, waaye moom dafa sàkku ci néewleem, ba
far ko joxe lépp, toog. (4) Samay xarit, dugg ci nguuru Yàlla lu jafee
ngoogu! Giléem jaar ci bën-bënu pusa, moo gëna yomb borom alal dugg
ci nguuru Yàlla. Loolu të na na nit, waaye tëwul Yàlla. (5)
Buleen dajale
alal ci àddina, fu ko max ak xomaag di yàqe, ak fu sàcc di dugg, jot
ko. Waaye dajaleleen alal ci laaxira, fu ko max ak xomaag dul yaqe,
ak fu sácc dul dug jot ko. Ndaxte fu sa alal nekk, fa la sa xol nekk
itam. (6)
Wottuleena
def seeni jëf yu jub ci kanamu nit ñi, muy ngistal, lu ko moy, dungeen
am yool ci seen Baay bi nekk ci kaw. Booy sàkk sarax nag, bul yeble
ci sa kaman, ñu yéene la. Noonu la naaféq yi di def ca jàngu ya ak ca
mbedd ya, ngir nit ñi màggal leen. Ci dëgg maa ngi leen koy wax, jot
nañu seen pey gépp. (7)
Booy sàkk sarax,
bu sa loxob cámmooñ xam li sa loxob ndeyjoor di def, ngir sa sarax nekk
kumpa. Noonu sa Baay bi dara umpul, dina la ko delloo. (8)
Mayeleen te
dinañu leen may. Dinañu leen ëmbal matt bu baax bu ñu rokkas te yengal
ko, mu fees bay tuuru. Ndaxte dees na leen nattal ak natt bi ngeen di
nattale. (9)
Dafa amoom
waa ju bare alal, te ay toolam nangu lool, muy werante ci xelam naan:
Nu ma wara def? Ndaxte amatuma fuma dajale sama ngóob mi. Noonu me ne:
Nii laay def; daaneel sama saq yi, defaraat yu gëma réy, ba man cee
dajale sama dugub ji ak sam am-am jépp. Te diina kañ sama bopp ne: Yaw
mii, am nga alal ju bare, ju mana dem ay ati at, noppalal sa yaram,
di lekk, di naan, tey bégg. Waaye Yàlla ne ko: Ñàkk xel! Guddig tey,
dees na jël sa bakkan. Kon li nga dajale lépp, ku koy moom! Noonu laa
Yàlla di def ñiy dajale alal ci àddina si te tóppatoo wu ñu mbiru Boroom
bi. Te iit, moom àddina sép lu muy jëriiñ nit, bu ñakkee bakkanam? Te
it lu mu wara wécce bakkanam?
NGËM LIY RANDAL AY TUND
Ñu
bare dinañu ñëw, joge ci penku ak soowu, bokk lekk ci nguuru Yàlla Aji
kawe ji. Waaye ñi waroona bokk ca nguur ga, dees na leen sànni ci biti,
ci lëndëm gi. (2)
Bu ñaar ci
yeen déggoo ci àddina, ngir ñaan lu mu mana doon, sama Baay bi nekk
ci kaw dina leen ko may. Ndaxte fu ñaar walla ñetti nit boloo ci sama
tur, naa ngi ci seen biir. (3)
Ñi ma gëm dinañu
ànd ak firnde yii: Ci sama tur dinañu dàq rab yi, di wax làkk yu bees,
di jàpp jaan ak seeni loxo, te buñu naane lu ñu tooke, du leen wàññi
dara, je jàrag ju ñu teg loxo, mu wér. (4) Su ngeen ame ngëm gu tuuti
niw peppu fuddën, kon dingeen ne tund wi: " Jóggel fii, toxu fale te
dina fa dem."
Moo tax maa
ngi leen koy wax, bu ngeen di ñaam Yàlla, lépp lu ngeen ko mana laaj,
gëmleen ko, te dingeen ko am. (5)
Ci dëgg maa
ngi leen koy wax, lépp lu ngeen yeew ci àddina dees na ko yeew ci asamaan,
te lépp lu ngeen yiwi ci àddina dees na ko yiwi ci asamaan (6)
Gëmal rekk
te baña tiit. Ku gëm man la lépp. (7)
TEEY, YËRMËNDE, AK BAALE
Waaye
ki mgëggeelam néew dafa fekk ñu baal ko lu tuuti. (1)
Da fee amoon
ñaari nit, ñu ameel bor been leblekat. Keen kaa ngi ko ameel téeméeri
junni ci xaalis, ki ci des fukki juuni. Waaye kenn ci ñoom mënu ko fey.
Noonu mu baal leen bor ya. Ci ñaar ñooñu nag, kam moo ko ciy gëna bëgg?
(2)
Loolu moo tax nguuru
Yàlla Aji kawe ji dafa mel ni buur bu bëgga waññ alalam ak ay jaraafam.
Ba mu tàmbale waññ nag ñu indil buur ba ka ko ameel xaalis bu baree-
bare. Waaye jaaraaf ja amu lu mu feye. Kon nag sangam santaane ñu jaay
ko moom ak jabaram ak ay doomam ak lépp lu mu am, ngir fey bor ba.
Bi loolu ame jaraaf
ja gém, gis benn moroomu jaraafam bu ko amel ay junni. Mu daldi ko jàpp,
poñe ko, ne ko: Fey ma li nga ma ameel. Noona nag moroom ja daldi daanu
cu suuf, ñaan ko ne: Muñal ma, dina la fey. Waaye moon nanguwu ko, mu
dem tëj ko kaso, ba kera muy fey li mu ko ameel. Bi ay morooma gise
loolu nag, ñu daldi am naqqar wu réy, daldi dem , xamal seen sáng li
xew lépp. Sáng ba nag woolu jaaraaf ba, ne ko: Yaw jaraaf ju soxor nga!
Baal na la bor bépp, ndaxte tinu nga ma. Lu tax yaw itam yërëmoo sa
moroom ni ma la yërëme. Noonu sáng ba mer jébbal ko ñiy fitnaale ca
kaso ba, ba kera muy fey li mu ko ameel lépp. Noonu la ma sama Baay
bi ci kaw di def bu ngeen baalul ku nekk seem mbokk ak xol bu sedd.
(3)
Waxuma la ba ci
juróom-ñaari yoom, waaye bi juróom ñaar fukki juróom-ñaari yoon. Gawala
juboo ak ci law yóbbu ngeen layooji, bala ngeena eggsi ngir bañ ki ngay
layoo jëbbal la àttekat ba, kooka jox la alkaati ba, ñu tëj la. (4)
Te iit dégg ngeen
ne, waxoon nañu: Bët, bët a koy fey, bëñ, bëñ a koy fey. Waaye man maa
ngi leen di wax ne: Bu leen bañ ku leen def lu bon, waaye ku la pes
ci sa lexu ndeyjoor, jox ko ba ca des. Ku la bëgga kalaame ngir jël
sa turki, nga boole ca it sa mbub mu mag. Ku la ga ko yenul ko doxud
ben kilomet, àndal ak moom ñaar. Mayal ku lay ñaan, te bul jox gannaaw
ku lay leb. (5)
Te it bu ngeen di
ñaan, fekk ngeen jáppal ken dara, baal leen ko ngir seen Baay ci kaw
baal leen seeni tooñ, yeen itam. Bu la sa moroom tooñee, demal disoog
moom ci pett. Bu la dëggloo, tég nga sa xarit boobu ci yoon. (6) Su
ngeen baalee ñi leen tooñ, seen Baay bi ci kaw dina leen baal seeni
tooñ, yeen itam. (7)
DUND WIY MEÑÑ
Dingeen
leen xàmmee ci seeni jëf. (1)
Yeena di xoromas
àddina. Bu xorom si sàppee, nan lañu koy delloo cafkaam? Du jëriñati
dara, lu du ñu sanni ko ci biti, nit ñi dox ci kawam.
Noonu garab gu baax
gu nekk dina meññ doom yu neex, waaye garab gu bon dina meññ doom yu
bon. Garab gu baax mënula meññ ludul doom yu neex. Garab gu nek, gu
gul meññ doom yu neex, dees na ko gor, sànni ko ca safara sà. Ci seeni
jef nag ngeen leen di xàmmee. (2) Ab nit amoon na ci toolam garab bu
ñu naan figg. Benn bés mu ñëw di ko raas si, fekku ci benn doom sax.
Noonu mu ne surga ya: Ñetti at a ngii may ñëw di raas si garab gi te
duma ci fekk dara. Gor ko, lu tax muy xatal tool bi? Surga ba tontu
ko ne: Sàng bi, bàyyiwaat ko fi at mii. Dina wàqi taat wi, def ci tos.
Xajna dina meññi. Bu ko deful nga gor ko. (3)
Liy feeñal sama
ndamu Baay moo di gëna meññ tey wone noonu ne, samay taalibe ngeen.
Noonu nit ku baax, l u baax lay wax jëla ko ca fa mu denc lu baax, te
nit ku bon lu bon lay wax, jële ko ca fa mu denc lu bon. (4)
Dafa amoon beyjat
bu demoon jiyi. Bi muy saaw toolam nag, len ci pepp mi wadd ci kaw yoon
wi, picci yi daldi ñëw, lekk ko lépp. Leneen ci pepp mi wadd ci bérab
bu bare ay doj te néew suuf, mu daldi sax bu gaaw, ndaxte suuf si barewul.
Waaye bi jant bi naajee mu lakk, wow, ndaxte amul ay reen. Leneen nag
wodd ci biir ay xaaxaam, xaaxaam yi daldi jóg, tànc ko. Li ci des dal
ci suuf su baax, nangu ba def ab gub. Lii àntu ba mat téeméeri yoon
lu ëp la mu ji woon, lii maat juróom benn fukk yoon, li ci des fanweer.
WËR, WËRAL YARAM AK RUU
Ñi
wër soxlawuñu fajkat, ñi wéradi ñoo ko soxla. (1)
Xam leen ne:
Yirmande la bëgg, waaye du rendi mala. Ñëwu ma ngir woo ñi jub, waaye
de maa ñëw nbir bàkkaarkat yi mëna tuub seen bàkkaar. Ki Seytaane tenk,
ndax ken waru koo yiwi? (2)
Ma wax ne: Baal
nañu la say bàkkaar, walla ma ne: Jógal te dox; lan moo ci gëna yomb?
Ndax ngeen mëna xam ne Doom nu nit ki am na sañ-sañ ci kaw suuf bu mu
baale bàkkar yi. Ci loolu mu ne ko: Ñibbil, na am ni nga ko gëme. Sa
ngëm faj na la demal ci jámm. (3)
Kan ci yéen su amoon
téeméeri xar, te benn réer ci, nooy def? Ndax doo báyyi ca perlukaay
ba júroon fukki xar ya ak juróon ñeent, toppi ma réer, ba bis ko? Te
boo kos gisee, dinga ko gàddu ak bànneex, yóbbu ko kër ga. Boo àgge
ca kër ga, dinga woo say xarit ak say dékkandoo, ne leen: Kayleen baneexu
ak man ndaxte gis na sama xar ma réeroon. Maa ngi leen di wax lii: Ci
noonule, dina am mbég ci asamaan, bu ben bàkkaarkat tuube ay bàkkaaram.
(4) Te, it bu jigéen dencoon fukki libidoor, ben réer ca, nu muy def?
Ndax du taal ab làmp, bàle kër ga, seet fu nekk, ba gis ko? Bu ko gisee,
dina woo ay xaritam ak ay dëkkandoom, ne leen: Kaayleen bànneexu ak
mam, ndaxte gis naa sama alal ja réeroom, Maa ngi leen di wax lii: Ci
noonule malakaay Yàlla yi di ame mbèg ci benn bàkkaarkat bu tuube ay
bàkkaaram. (5)