text:
Bennoo gu Almaañ
Bennoo gu Almaañ
Tëraliin
- 1 Almaañ njëkk xare yu Napoleon yi:
- 2 Almaañ ci jamonoy Napoleon:
- 3 Almaañ ginnaaw ndajem Vienne mi:
- 4 Taxawaay bi nguurug Brusiya ame woon ci naal yi jëmoon ci Bennoo gu Almaañ gi:
- 5 1 Solofrayn
- 6 2 “Bennoog nduwaan gu Bavar” gi
- 7 3 Ak bennoo gu nduwaan gu Saksoniya
- 8 Jeexiital yi jeqiku gu atum 1848g defoon ci amug bennoo gu Almaañ gi:
- 9 Politigu Bismarck ci lu jëm ci bennoo gu Almaañ gi:
- 10 Bismarck wone na dogu gu mag akug takku contar teg gi Otris teg loxo Almaañ
- 11 Xarey Bismarck yi ngir taxawal bennoo gu Almaañ:
- 12 Xare yu Brusiya yi ak Danmark:
- 13 Xarey Brusiya ak Otris:
- 14 Xareb Brusiya ak Faraas
Almaañ njëkk xare yu Napoleon yi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Almaañ njëkk xarey Napoleon yi, dafa séddaliku woon ci lu jege ñatti téemeer ak juroom benn fukki diiwaan(360 diiwaan), yépp it ci ron imbraatóor gu Otris lañu nekkoon, walla li ñuy tudde Imbraatóor gu Rom gu sell gi. Almaañ gépp it genn nguur rekk a fa nekkoon gu mag te temb, mooy gu Brusiya. Nguur googu nag jëmoon na kanam, te ag yewwuteem fés, ci jamonoy buuram ba tuddoon Fredrick mu mag mi (Great Fredrick) (1740 -1786 g), mooy ki ko defoon muy nguur gu dëgër te am doole. Bu ko defee waa Almaañ yépp wëlbati seeni gët jëme ci nguur gii, ngir bëgg ag bennoo.
Almaañ ci jamonoy Napoleon:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Napoleon ak xarekatam ya xuusoon nañu ci diiwaani Almaañ yi, teg leen loxo. Daal di jawali ca nguurug Brusiya, gi nga xam ne jàmmaarloo woon na’ak ñoom cig njàmmaar ak fit, waaye Napoleon moom mujj na ko noot, te gañe ko ci mujj gi, ca xareb Yena ba, atum 1806g, daal di teg loxo péeyam ba Berlin. Napoleon merloo woon na lool waa Brusiya yi, ci dog gi mu dogoon ay wàll ci seeni suuf, te jébbaloon leen diiwaanu Saksoniya bi. Waaye nag ci geneen wàll, am na lu am njariñ lu mu fa indi, ndaxte wàññi woon na limub diiwaan yu Almaañ yi ba ci fanweer ak juroom ñeent rekk, te bu njëkk lu jege 360 lañu woon. Kon jëfi Napoleon jii, mbir la mom moo nooyal yoon wi, waajal ko ba ag bennoo gu Almaañ man a judd, man a taxaw.
Almaañ ginnaaw ndajem Vienne mi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ginnaaw bi Napoleon Bonaperte daanoo atum 1815g, ci lañu def ndajem Vienne, ñu jële fa ay saxal yu bari, bokk na ci yooyu, dagg Dóox bu Warsaw gu Poloñ gi, dagg ko ci Brusiya, te jox ko Riisi, bu ko defee ñu jox Brusiya moom itam diiwaanub Rayan ak xaaju diiwaanu Saksoniya. Daal di taxawal ag bennoo gu Almaañ gu làmboo fanweer ak juroom ñeenti nguur-nguuraan yu Almaañ, Otris jiite ko. Defiin wii nag mi ngi ame ci càkkuteeful Metternich, ak naj gi mu doon naj way daje yi, ngir ñu defal ko bëgg-bëggam boobu. Bennoo gu Almaañ gii juddoo ci ndajem Vienne mi, nekkoon na di lu manul a wéy, ndax kat Otris moom daa tàmbli woon di génne ay saxal aki ndigal yuy safaan tas-xibaar gu gore , te wéeroodi fenn, tey safaan mboolooy Almaañ yi daan sàkku ag bennoo te daan ko woote. Te Otris it daa mujjoon teg loxo ci jataayub bennoo gu Almaañ gi, te ga woon ko ci mu génne ay saxal yuy digale ñu fuglu daara yu kawe yi , ak leekol yi, ak ndaje yi añs.Doxaliin yooyu nag taxoon na ba ay kàddu jib yu ay waa Almaañ, di sàkku ñu fipp ci kaw Otris, tey sàkku ñu jeem a bennal Almaañ, ci keppaarug nguur gu Almaañ gu dëgër. Loolu mooy li xeltukatu Almaañ bi (Hegel) daan sàkku, te daan ko woote, moom ak ñeneen ñi daa jam bennoo gii nga xam ne Otris a ko moomoon daanaka, te tegoon ko loxo.
Taxawaay bi nguurug Brusiya ame woon ci naal yi jëmoon ci Bennoo gu Almaañ gi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Nguurug Brusiya dafa tàmbli woon di yëngu ngir dajale xeetu Almaañ wi, dugal leen ci genn nguur gu Almaañ gu ñu bennal. Mu daal di woon rëddal boppam ab politig bu muy jaar ngir àgg ci loolu mu bëgg. Mu daal di woon door ci dëgëral boppam ci biirum réew, defaraat doxaliinam , yekkati koom-koomam, soppi nosteg galag yi aju woon ci nduwaan ci mbooleem diiwani nguur gi. Ñu daal di taxawal noste gi nu daa wax (Solofrayn), di ag bennoo ci wàllug nduwaan, mooy li neenaloon nosteg nduwaan gi ci biir Almaañ. Nga xam ne li nekk ci biir réew mi cim njaay deesu ci génne duwaan. Nga xam ne daññoo fééexal yaxantu gi ci Brusiya, afal ko ba mu man a doxe ni ko soob, ci lu dul ñu ciy teg ay tënk-tënki galag mbaa yu nduwaan. Doxiinu Brusiya wii déy dees na ko lim mu dig soopiku gu mag ci taarixu bennoo gu Almaañ gi. Doxal nañu ko nag ci atum 1818g, ci biir ay diiwaanam yu biir yi. Diiwaan yooyu nga xam ne njëkk “Nosteg Solofrayn gi” danoo nekkoon ay diiwaan yoo xam ne bu ci nekk daa amoon nosteg bobb gu nduwaan(systeme autonome douanier), gu mu bokkul ak kenn. Waaye bi Solfrayn taxawee, lañu bennal biir Brusiya ci wàllug nduwaan, ginnaaw bi mu nekkee moom Brusiya di lu ñu séddale ci juroom benn fukki diiwaani nduwaan.
Waa Brusiya yi yëgoon nanu ne benno gi ci wàllug koom-koom mooy cëslaay li ñu war a teg bennoog Almaañ gi ci wàllug politig. Looloo taxoon kilifay Brusiya yi tàmbli woon a fexe nu ñuy def ba dugal yeneen diiwaani Almaañ yi ci bennoo gu nduwaan googu. Brusiya nag amoon na ndam ci li mu doon wut ci yenn ci diiwaan yu Almaañ yu ndaw yi, waaye nag jot naa dajeek ag jàmmaarloo gu mag ci yeneen diiwaan yu Almaañ yu mag yi, li ko waral mooy ñoom dañoo gisoon ne li gën ci ñoom mooy ñu sosal seen bopp ag bennoo gu ndawaan gu temb, ngir xeex ci bennog nduwaan gu Brusiya gi. Looloo fi indi woon ñatti bennoo yu nduwaan ci Almaañ, ñooy:
1 Solofrayn[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
2 “Bennoog nduwaan gu Bavar” gi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
nga xam ne mi ngi judd woon atum 1820g, maanaam ginaaw bi gu Solofrayn amee ba am ñaari at.
3 Ak bennoo gu nduwaan gu Saksoniya[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Mooy gi Saksoniya taxawaloon atum 1828g.
Kilifay Brusiya yi xamoon nañu ne diiwaani Almaañ yi danañu nangoo duggsi ci bennoo gu Solofrayn gi, bu ñu soppee sart yiy tax manees cee dugg. Looloo taxoon ñu soppi sarti Solofrayn yi, nga xam ne leegi dañoo sos ab jataay bu làmboo mbooleem ndawi yi ci bokk, buy saytu noste googu. Leegi nag lu fa duggati rekk ci li bawoo ci nduwaan mi ak galag yi ñu koy séddale mbooleem diiwaan yi, ci kem limub ña fa dëkk. Soppi yii de dimblee na ci yaatal gëwéelub Solofrayn, gën a yàkkali ab géewam. Leegi nag Bavar bokksi na ci ak Saksoniya ci atum 1934g, ca saa sa tam, nga tàmblee gis lu lay won ne Solofrayn moom tàmbli na a naat ak a am ag yokkute. Yaxantu ga tàmbli woon nay jar, di dox, mbay ma màgg, ndefar ga jëm kanam ci mbooleem diiwaan yi bokksi ci Solofrayn. Am na nag benn jëfka boo xam ne moo àntul Solofrayn, mooy moom de noste gu waa Almaañ xalaat ba def ko la, loxol Otris duggu ci, jenn doole it ju ko man a teg loxo yoonam nekku ci. Metternich gisoon na ay wi nekkoon ci noste gii, waaye bi mu koy gis fekk na waxtu wa jàll, manatu ca woon dara. Mu daal di bind Imbraatoor bu Otris bi ne ko: “Na la wóor ne nguuri Almaañ yi - bi lii amee de – di nañu nekki wenn yaram wu jàppaloo, ci ron kerug doxaliin wu Brusiya, te da na jàppeji Otris muy - moom - aw yaram wu di doxandeem, wu tumbrànke wu bokkul ciw yaramam”. Te kat waa Otris yi ñoom, ca dëgg-dëgg, duñu ay doxandéem ci waa Almaañ yi, ndax ñoo bokk xeet, làkk ak taarix. Man nañu ne Almaañ gépp mujj na bokksi ci Solofrayn gi, atum 1842g.
Xalaatu xeltu bu Hegel bi feddali woon na dooley nguur, ak ray gi muy ray jëmmaan (individu) ak lépp lu mu am, ngir sàmm dooleem akug màggam ak wegeelam. Nguur walla àtte – ci gis-gisu Hegel- cëslaayam mooy doole, ci doole rekk la man a dëgërale gëgg. Kon nguur walla àtte gu dëgër ci gis-gisu Hegel, mooy nguurug walla àtteg dëgg. Kon moom Hegel day mel ne moo teg ci loxol Brusiya lay wa di xeltu guy rafetal, di baaxal seen jëfi jiite googu ñu jiite woon bennalug Almaañ gi.
Ñu leeral leen ne bi 1848g di jot, fekkoon na Brusiya muy réew mu am kàttan ci tere Otris muy dugg ci mbiri nguur-nguuraani Almaañ yi. Naka noonu, nekkoon na it mu amoon kàttan ci jiite yëngu-yëngu gi jugoon ngir bennal Almaañ. Nguur-nguuraan yi bokkoon ci Solofrayn it, doon man a dimblante ci seen biir ci wàllug koom-koom, te daan jëflante ci lu dul yoonu Otris di ci nekk mbaa ñuy diisoo ak moom, walla ñu koy tàggu. Ci noonu nguur-nguuraan yooyu tàmblee xoole Brusiya bëtu kilifa. Ci noonu la bennoo gu koom-koom googu doon màgg ak a dëgër ci ro kerug Solofrayn, mujjoon di ab jéego bu mag jëm ci ag bennoo gu politig ak xare ci Almaañ.
Jeexiital yi jeqiku gu atum 1848g defoon ci amug bennoo gu Almaañ gi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ay jeqiku yu bari jot nañoo am ca Tugal atm 1848g. Ag jeqiku am ca Paris, am gu am ca Vienne, geneen ca Brusiya ak ay fipp ci Itaali ak Almaañ, yepp it di xëccu jëm ci ag gore , demokraasi ak xeetu .
Metternich mu màggat mii, mujjoon na manatul woon a noot jeqikuy Tugal yooyu, mbaa mu giimal leen, ni mu ko baaxoo woon a defe. Kërug Tugal gi mujj – ni ko Metternich di waxe – di kër gu màggat, te ràpp, ba àgg ci maneesatu cee yatt sax ab palanteer ciy miiram ngirug màggat, kon leegi li jaadu kay mooy ñu màbb ko, te wuutal fa geneen kër gu yees. Ca dëgg-dëgg nag loolu am na, ndax kat noste ga amoon ca la ëppoon ca réewi Tugal ya, daa mujjoon di lu ràpp, ngirug yàgg, mujj manatutoon a ñàkk ñu yeesalaat ko, te taxawalaat ko ci anam gu dëppoo ak li jamono laaj.
Metternich dawoon na, te daanu woon, ci noonu buurub Brusiya bi Frederick William mu ñeenteel mi daal di jug, woote am ndaje mu parlamaa, ngir ñu defaral Brusiya ab sartu réew bu bees. Mu dig aw askanam ne leen moo fas yeenee jiite yëngu-yëngu giy jug ci jéem a bennal Almaañ, ci benn bataaxel bu mu leen jàngal. Ndaw yi teewal Almaañ yépp teewe woon nañu ndajem atum 1848g moomu, ñu def fa ay gëstu ci lu aju ci Almaañ gu nekk benn. Ndajem parlamaa mii, ñi ngi ko gën a xame ci turu “Parlamaab Frankfort”. Ndaje ma ëmboon na lu bari ciy woykat (walla taalifkat) , aki xeltukat aki taskati xibaar aki ustaas. Ñatti saxal nag yu mag juddoo nañu ca ndaje ma:
- Bennal Almaañ ci njiitul buurub Brusiya.
- Ñu boole ci bennoo gu Almaañ googu, wàllug Almaañ gi bokkoon ci imbraatóorug Otris gi
- Génne Otris ci bennoo gu Almaañ gi.
Way daje yii ci Frankfort, (seenub lim àggoon na ci 830 ciy jëmm) tànnoon nañu buurub Brusiya bi Fredereick William mu ñeenteel mi, def ko imbraatóor ci Almaañ gu ñu bennal gi. Waaye Frederick moom daa bañoon ne du dëppoo ndëppul imbraatóor li ñu ko joxoon, te way daje yi joxoon ko ko, ndax da ne ndëpp li daal ndawi askan wee ko ko jox, waaye buur yeek kàggam yi joxuñu ko ko. looloo taxoon nanguwu koo sol.
La am nag mooy ne buuru Brusiya bi dafa bañ a jël ndëpp li, ndax xam ne Otris ak Riisi ànduñu woon ci bennoog Almaañ googu, te manoon nañoo xëy di duggati ci seeni mbir ngir loolu. Rawati na ne Otris moom jot na a noot fipp gi amoon ca péeyam ba Vienne. Nga rax ci dolli ne Buuru Brusiya bi, moom dafa gëmoon gisiinu “àq ak sañ-sañ bu Yàlla bi”, mooy gisiin wi naan ñoom buur yi Yàlla a leen fi teg, moom lanu fi wuutu, nit ñi teguñu leen fi, du keneen it. Looloo taxoon bu nangoo it ñu def ndaje moomu, muy mu Frankfort mi, jubluwu ci woon lu dul ngistal, waaye du liggéey bu fullawu, mbaa mu dëggu ci yoonu soppi.
Otris ak Riisi dimblante nanu ci màbb barlamaab Frankfort bi, ak naalam yi mu amoon te ñu jëm cig bennoo gu Almaañ, looloo waraloon jéem gi ñu doon def ngir bennal Almaañ ci ron kilifteefug Brusiya, ci atum 1848g, mujjul woon àntu. Waaye li muy àntoodi lepp teewul xalaat bi sax ci xoli ak xeli waa Almaañ yi. Ñu mujj (waa Almaañ ñi) xam ne daal duñu man a amalati seen bennoo googu ci anamug jàmm, mbaa gu sartu réew, ndaxte Otris àndu ci te mi ngi koy xeex ak doole. Looloo waraloon ñu jëloon seen yitte def ko ci amal am mbooloom xare mu dëgër, mu leen di man a may ñu man a génne Otris ak Almaañ cig njëlbeen, door a lijjanti nag nu ñuy doone benn ci ginaaw bi. Xalaat bii nag diisoowaale (chancelier) bu Brusiya bii di Bismarck, àndoon na ci te jàpple woon ko, dëgëral ko. Moom mooy Otto Von Bismarck, boroom kurpeñu weñ bi.
Politigu Bismarck ci lu jëm ci bennoo gu Almaañ gi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bismarck mi ngi judd atum 1815g, am njàggam mu kawe mu defe ko ca daaray Berlin ju kawe ja. Daal di dugg ag coldaar, génnati ca, dem nag féete ca boppam ca toolam ba. Mi ngi bokkoon nag ci njaboot gu woomle, gu ami alal yu rëy ca Brusiya. Sampoon na boppam niki lawax (candidat) ngir ñu fal ko ci bennoo yu Almaañ yi, atum 1848g, ñu tànnoon ko it muy ab cér ci parlamaa bu Brusiya bi. Liggéey na it ci toolub diplomasi, doonoon aji téewal réewam (l'ambassadeur) ca Butrsburg ca Riisi. Ginnaaw bi mu nekkal réewam ca Paris.foofee la ko William mu njëkk mi doon jiite Brusiya woowe woon mu juge Faraas, ngir jiite-si njiitug jawrin gi ci Brusiya. Bismarck nag nekkoon na ku gëmoon, te daa dëgëral noste gu nguur gu ñu joyal , te gëmoon ne buur daa war a am doole te am soldaar su dëgër, Jàngu bi jàpple ko ak garmi yi. Bismarck moom faalewutoon parlamaa bi. Gisoon na ne jëm kanamug aw xeet walla ag yéegam jëm ca kaw manul a ame ci lu dul ay buuram di ñu kawe ay yitte, ak ay kàngamam, waaye duñu ko ame mukk ci ay saxal (résolutions) yu juge ci ay parlamaa, aki nostey sarti réew (systèmes constitutionnels).
Bismarck yitteem jépp mi ngi ko jëmale woon ci génne Faraas ak Otris Almaañ, mu gisoon ne lii daal manul ame ci lu dul dooley xare ju mag, ju leen ci man a ga(manante leen). Ci noonu mu tàmblee liggéey ci dëgëral dooley xare ji, ak kàttanal ko. Mu daal di tas parlamaab Brusiya bi, ndaxte (moom parlamaa bi) daa bañoon ne du woote alal ji mu doon laaj ngir man cee dooleel soldaaram si, ci noonu mu tëjoon képp ku wuuteek politigam boobu, daal di digle ñu fuglu yéenekaay yi, daal di beddiku sartu réew mi, ne du ci sukkandikooti. Alal ji mu soxla woon mu génnelu ko ci ndigalul buur bi, bañ cee sukkandiku ci lu parlamaa bi.
Wàllug xeetu (nationalisme) nag moom gis-gis bi mu ci amoon moo gënoon a yaatu bi mu amoon ci sartu réew, ndax daa gisoon ne sartu réew moom, mi ngi ame mook ay jubluwaayam, ci ginnaaw bu ag xeetu amee ba noppi.
Bismarck nag neenalul mbooleem parlamaa bi mbaa mu tas ko lépp, moom kay da caa neenl walla mu soril ko ñatti mbir, ñooy:
- Coldaar gi
- Politigu bitim réew bi
- Fal ay jëwrin ak di leen folli
Bismarck wone na dogu gu mag akug takku contar teg gi Otris teg loxo Almaañ[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Loolu nag gën na a fése ci taxaw gi mu taxawoon ci dakkal politigu Otris bi muy teg Almaañ . Looloo taxoon Otris mujj woo buuri Almaañ yépp cim ndaje ca Frankfort, ngir sos ag bennoo gu lëngoo (walla gu federaal), guy doxal ab goornamaa, boo xam ne ay dooleem ak sañ-sañam mi ngi koy jële ci sart boo xam ne Otris moo koy defar, tër ko.
Bismarck gisoon na ne lii de ag anam gu yees gu Otris jëlati la, ñu muure ko mbubum diplomasi walla maslaa, ngir yéegati ci kaw waa Almaañ yi. Bismarck melaloon na sart boobu ne mooy sart bi gën a bon ci mbooleem yu mas a am ci kaw suuf. Ci noonu mu ne woon du teewe ndaje ma lu dul ci kaw ñu jox Brusiya ay àq aki yelleef yu tol ni yi ñu jox Otris ci ñaari mbir yii, ñooy:
- Dëggal ak wéyal jibalug bennoo gi
- Jiite benno gi
Bismarck ci taxawaayam bii, leerale na ci ne Otris daal moom ñàkk na kàttan ga mu amoon ci aakimoo moom rekk mbirum bennoo gu Almaañ gi. Te it won na nguur-nguuraani Almaañ yi ne Brusiya mii kat mooy jenn dooley Almaañ ji man a jiite bennoo gu Almaañ gi.
Bismarck jéem na a fàggu cofeelug Riisi, ngir mu bañ a féete fenn, bu ab xare tàkkee ci diggam ak Otris. Loolooo taxoon mu dugg ci lëj-lëju Poloñ bi, jàpple ci Riisi, kontar gori Poloñ yi defoon ag fipp kontar Riisi, ngir dañal ag àtteem te jéem a am ag tembte, ba man a amal ag àtte gu Poloñ gu temb.
Faraas nag àndoon na ca fipp ga, te jàpple ko, askanu Angalteer wi ànd ca, waaye goornamaa ba moom àndu ca woon, ndax daa ragaloon ag nguurug Poloñ gu katolig judd, guy dem di àndeek Faraans. Ci noonu Bismarck moom dem jàpple-ji Riisi, te jàpple googu gu amoon doole la, ndax moom réewam (Brusiya) daa taqaloo woon ak Poloñ, ba noppi taqalook Riisi. Te it nanguwutoon a ànd ak Faraas ak Otris kontar Riisi.
Xarey Bismarck yi ngir taxawal bennoo gu Almaañ:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bismarck xuus na ay xare ak lu bari ci réewi Tugal yi digoo’k Almaañ, ngir bennal diiwaani Almaañ yi. Ñu tudd ñatt rekk ci xare yooyu, ñooy:
Xare yu Brusiya yi ak Danmark:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bismarck xuus na ab xare safaan Danmark, atum 1864g, ànd ca’ak Otris, ngir nangu ñaari diiwaan yii di Shalswig ak Holistin, ñu doonoon ñaari Dóox (duché) yu bokkoon ci bennoo gu Almaañ gi te Danmark tegoon leen loxo.
Danmark mujjoon na ñàkk pexe, daal di deltu ginaaw wëlif ñaari dóox yooyu atum 1864g, bu ko defee Brusiya jël dóoxu Shalswig, Otris it àtte diiwaanu Holistin.
Xarey Brusiya ak Otris:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bismarck gisoon na ne xare bi moom – déet sikk – aji tàkk la ci diggante Brusiya ak Otris, te li ko waral du dara lu dul diiwaanu Holistin. Ndax kat mbir yi manuñu woon a nekk di wéy ci anam gii ñu nekke, di ay maslaa yu dëggoodi aki lijjanti yu xootadi aki juboo yu gàtti dig.
Bis bu Yàlla dogalee njortul Bismarck loolu mujj di dëgg, ba Brusiya am ndam, loolu de da na nekki muccug waa Almaañ ñi ci gàllankoor gii tukkee ci Otris, gu leen di teree nekk benn, tee bennoo gu Almaañ gu wér man a am. Màggug Brusiya ci wàllug politig ci biir bennoo gu Almaañ gi, mujj di luy jeqi njàqare ci Otris.
Solofrayn moom màgg na ci anam gu doy waar, rawati na bi ci nguur-nguuraan yu Almaañ yi tiim Géej gu bëj-gànnaar gi bokksee. Ci noonu lu sakkan jug ciy yooni weñ lënkale diggante wàll yu Almaañ yu wuute yi. Loolu tam dooleel bennoo gu koom-koom gi nga xam ne Brusiya mujj na di ci ki ci gën a jariñu.
Sabab yii rekk doyoon nañu ngir taal xeex bi ci diggante Brusiya ak Otris, rawati na ginaaw bi dooley Brusiya ji doxee jawali Holistin, nangu ko, te moom daa nekkoon ci ron kilifteefug Otris, ngir dëppoo gi amoon ci diggante Brusiya ak Otris atum 1865g.
Bismarck moom lijjanti woon na ba Riisi génne loxoom ci diggam ak Otris, loolu nag di ci jàpple gi mu jàpple woon Riisi ci giimal jeqiku(révolution) ga amoon ca Poloñ, atum 1853g. Dëppoo woon na ak Imbratóor bi Napoleon III, imbraatóoru Faraas, moom itam, ngir mu seetaan kook Otris, bañ cee dugal loxoom, li mu koy faye ci loolu nag mooy bàyyi kook yenn moomeel yi ci diiwaanub Rayn. Mu demati tapoo-ji (faire alliance avec)ak nguurug Itaali, gi nga xam ne li doonoon yitteem mooy nocci Venezia ci loxol Otris, ngir matal ag bennoom.
Xare bi amoon ci diggante Otris ak Brusiya xare la woon bu fëkk te gaaw, wéyutoon lu ëpp juroom ñaari ayu-bis, moo waraloon nu tudde woon ko xareb juroom ñaari ayu-bis yi. Dooley Brusiya ji jot na ca a am ndam ci kaw ju Otris ja ca xareb Sadwa ba, ca Bohima atum 1866g . Mu manoon a àgg sax (moom dooley Brusiya ji) ba ca Vienne, bu Imbraatóoru Faraas bii di Napoleon III jugutoon, dox tànki jàmm ci diggante bi. Ci noonu Bismarck daal di ñàkk pexe, taxawal xeex bi, ngir ragal Faraas dugg ci xeex bi ci wetu Otris. Te it Bismarck moom da ne woon na doylu nag ci am ndam gii mu am ci kaw Otris, ak dammte gii mu ko dammte, ndaxte soril na ko bennoo gu Almaañ cig wàll, te it bëggutoon a toroxal Imbraatóoru Otris bi, ngir loolu man na a tax bu jugee ëlëg moom Brusiya di xare-ji ak Faraas, Otris du ko sot, ci geneen wàll. Ag juboo amoon na ci diggante Brusiya ak Otris, ñu koy wax “juboog Braax gi”, atum 1866g. Ci la yii ame:
- Génnug Otris ci Bennoo gu Almaañ gi mu tegoon loxo, la ko dale ca jamonoy Metternich.
- Duggug mbooleem nguur-nguuraan yi nekkoon ci bëj-gànnaaru dexu Rayn gi, ci bennoo gu lëngoo (gu federaal) gu Almaañ ci ron njiitul Brusiya. Diiwaani bëj-saalum rekk a bokkutoon ci bennoo googu.
- Bàyyee gu Otris bàyyee Itaali Venezia.
Gis nga ko, Bismarck kat am na ay ngërte yu am solo ci xareem beek Otris. Moom de fare na fi bennoog Almaañ gu yàgg ga, indi fi leegi ag bennoo gu Almaañ gu yees, gu ame ci mbooleem réewi bëj-gànnaaru Almaañ, nga xam ne ñaari Dóox yii di Shalswig ak Holistin ci lañu woon, buuru Brusiya bi jiite ko. Bismarck nos na bennoo gu yees gi, wutal ko ab parlamaa (Rashstach), ndawi askan wa di fa daje, ak jataayub bennoo gu Almaañ gi (Bundasrat), ndawi diiwaani Almaañ yi bokk ci bennoo gu Almaañ gu bees gi di fa daje.
Bismarck it lijjanti na ba def ak diiwaani bëj-saalum yi bokkutoon ci bennoo gi, lijjanti woon na ba def ak ñoom genn tapoo gu xare .
Xareb Brusiya ak Faraas[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Xetug xare tàmbli woon na a xeeñ ak a jòlli ci diggante Fraans ak Brusiya, ginaaw bi Brusiya ndàmbee ndam ca xareb Sadwa ba. Ndaxte Faraas moom begutoon dara ci lii Brusiya amal ciy ndam ci kaw Danmark ak Otris cig wàll, ak àntul gi mu àntuloon bennoo gu Almaañ gu bëj-gànnaar gi, ci geneen wàll.
Faraas moom daa jàppe woon loolu muy aw xët ci digg ginaawam, ndaxte moom kat manul woon a dékku ag nguur gu Almaañ gu am doole ci wetam. Moom kay li ko sooboon mooy Almaañ des di nguur gu ñu dogat, ngir mu nekk moom Faraas di réew mi am kiliftéef ci sowwub Tugal bi. Moom kay jamono ju nekk, da daan kontar bennoog Almaañ gi, ni ko Otris kontare woon. Bismarck it tàmbli woon na a xalaat nu muy xëcce diiwaani Almaañ yu bëj-saalum yi ngir ñu bokksi ci bennoo gi. Jëf ju mel ni jooju nag Faraas du ko doon nangu, ndax moom tàmbli woon na di dugg ci mbiri diiwaan yu Almaañ yu bëj-saalum yi, ngir tee leen a bokki ca bennoo gu Almaañ ga nga xam ne Brusiya ko jiite woon.
Lëj-lëju ku jigéen ki waroon a donn Espaañ daal di taxaw, mooy lëj-lëj bi taaloon xare bi ci diggante Brusiya ak Fraans. Lëj-lëj boobu mi ngi tënkoo woon nii: gàngunaay gu nguurug Espaañ dafa féexoon , ginaaw bi lingeeru Espaañ bi Elisabeth dawee, ñu gaaral buur bi Leopold ndëpp li, moom mi ngi bokkoon ci njabootug Hohenzellern, di woon ab jegeñaaleb imbraatóor bu Brusiya. Waaye ak li Leopold di bañ lepp ne du sol mukk ndëpp li, teewul Faraas mer ci loolu, jàmbat ko ci buurub Brusiya bi, daal di sàkku ci moom mu warlu ne du ànd ci ñu samp kenn ku bokk ci njabootug Hohenzellern ci gàngunaayaug Espaañ gi. Waaye buuru Brusiya bi bañ, ndax loolu kat dafa xaw a laal teddngaam ak ngoram, te xaw a niru ag yabeel. Loolu nag mi ngi ame woon cim ndaje mu mu defoon ak aji teewal ju Faraas ja ca Ems. Bu ko defee buuru Brusiya bi yonnee ab day ca la juge woon ca ndaje ma, mu yonnee ko Bismarck, mi nga xam ne lepp li mu doon def mooy neggandiku ab pose ééngir jibal ab xare ci kaw Faraas. Ba mu ko defee, Bismarck xëy tas ci yéenekaay yi ay cofiit ca la bawoo woon ca ndaje mooma, ngir merloo ci Faraas. Loolu nag ni mu ko defe mooy génne ay baat yu xaw a wow, yu begloowul dara Faraas. Ci noonu Faraas jug, jibal ab xare ci kaw Brusiya, ci 14 sulet 1870g, te fekku ko woon jekk ngir xeex, te taxul woon it mu xalaat ci ngérte yi man a juddoo ci bii xare, bis bu ñu dàqee Fraans ci xeex bi.
Brusiya li ñuy wax xareb fëkk la doon def ak Faraas, maanaam gaawal ko, loolu nag jot na koo def ba am ci xam-xam ak jarbu ca xareem ba’ak Otris. Bi mu ko defee tàngooru xare bi sax di tar lu tollook juroom benni ayu bis, waaye tàmblee giim, ci ginaaw bi, rawati na ci ginaaw bi ay màndargay kawe ak ëpp doole tàmblee feeñ ci xeex bi ñeel Brusiya.
Xare bi bepp nag ci suufus Faraas la doon tàkke. Jotoon nañoo dàq Fraans nag ci xeex yu bari, bi ci gënoon a siw nag mooy bu Sedan ca satumbar 1870g, nga xam ne àggoon na ci Napoleon III manutoon a ñàkk a wommatu (se rendre), te nangu ne gañe nanu ko, ngir dàq yu metti yi te toftaloo, te yepp di yu nu teg ci kaw dooley Faraas ji ci biir suufus Faraas, te ray lu sakkan ciy soldaaram, te itam lu jege ñaari téeméeri junniy soldaari Almaañ sutuxlu ba ca xolub Faraas, te mu leer nàññ ne Faraas moom manatul a gañeeti Brusiya ca jamono joojee te manatu koo génneeti suufam. Loolu nag di woon ci 27 oktobar 1870g.
Ci noonu imbraatóor gu Faraas gu ñatteel gi daanu, ñu daal di taxawal ci Paris nosteg pénc gu ñatteel gi. Daal di teg Faraas ñeel Brusiya alamaanug xare gu toll ci juroomi bilyoŋi frank yu Fraans (loolu mooy tollook – daanak – alamaan bi Napoleon Bonaparte tegoon Brusiya bi mu ko dumaa ca xareb Yena ba, 1806g. Bu ko defee ñu juboo ci xarekati Almaañ yi duñu génn Faraas li feek fayeesul alamaan bi, (moom nag jotees na koo fay ci diirub ñatti at). Nga rax ci dolli dagg gi ñu dagge ñaari diiwaan yii di Alsaas ak Loren ci faraas, boole leen ci Almaañ.
Nii daal la bennoo gu Almaañ mate woon ci njiitul Brusiya, ci loxol góor gu dëgër gii ni weñ, Bismarck, mi nga xam ne dafa gëmoon bennal Almaañ ak doonte day ci dereet, ci weñ mbaa sawara. Bu ko defee imbraatóorug Almaañ gi daal di sosu, dib xew-xew nag bu fés ci taarixu Tugal bu bees bi.boroom gàngunaay gi (imbratóoru Almaañ bi) mujj di ku ñu joyal ab gogam ci def li ko neex ci nguur-nguuraan yu Almaañ yi. Sartu réew bu Almaañ bu bees bi yaxal na ñu sos ñaari jataay:
- Jataayu Bennoo gu Almaañ (Bundesrat)
- Jattayu (Reichstag)
Dooley yoonal ji nag mi ngi nekkoon ci Bundesrat, di jataay bi nga xam ne mi ngi ame woon ci juroom fukk ak juroom ñatti cér, ñu séddale leen ci nguur-nguuran yi nga xam ne ñoo amal imbraatóóor gu Almaañ gi. Brusiya nag moom rekk amoon na fukki kàddu ak juroom ñaar, ginaaw bi mu am ñaar fukki kàddu. Ak li Brusiya di moomadi li ëpp ci kàddu yi lépp ci Bundesrat, teewul mu gënoon fa’a guddub loxo, gënoon fa a am jeexiital ndax la ëppoon ca nguur-nguuraani Almaañ ya duggoon ca bonnoog Almaañ ga, dañoo takku woon ci Brusiya, te daawuñu woote lenn lu mu bëggul. Te daawuñu jàllale genn saxal ca jataay ba, bu fukki cér ak ñeent àndadee ca saxal ga. Bu dee nag jataayu Reichstag nag moom, man nanñu ne mooy jataayub askan bi, mi ngi ame woon ci ñatti téeméer ak juroom ñeen-fukk ak juroom ñaari cér, ñu leen di tànn ci anam gu sekkaree. Dooley jataay bii nag daanaka dañu koo lafañal, yòqeel ko . ndax nguur ak doole yi ñu ko joxoon ci ron sartu réew bu Almaañ bu bees bi, dañoo nekkoon di yu doyadi te ñàkk solo.
Bismarck nag, jiite na góornamaa bu Almaañ bi niki diisoowaale walla chancelier. Benn ci ñaari jataay yi manul woon ci moom dara, mu yoroon it sañ-sañ bu rëy, te ci ron kiliftéefam tam la Almaañ gu rëy gii gépp nekkoon, nga xam ne ña fa dëkkoon ca atum 1871g jege woon nañu ñeen-fukki milyoŋi nit, mujj àgg ci ñeen fukk ak juroom ñeenti milyoŋ ciy nit atum 1890g, di maanaam bi Bismarck faatoo ba am ñaari at.


c: text/html

text:
Saamóori Ture
Saamóori Ture mi ngi juddoo Mayambalandogo ci lu tollook 1830 g.j. Mu nekkoon ab yaxantukat, dajale woon na ab xare ngir nangu suuf yu bari, daal di taxawal ag Imbraatóor.
Dugg na ci Lislaam atum 1880 g.j, daal di wéy nag ci yaatal Imbratóor gi. Waaye xéy na cig mbetteel fenqoo ak Tubaab yi daan sanc, daal di jàmmarloo ak ñoom jàmmarloo gu tar : leeg-leeg ci anamug maslaa (diplomatie) jaare ko ci di def ak ñoom ay déggoo, lu ci mel ne déggoo gu Bisandogo ; leeg-leeg it ci anamug xeex ak ñoom.
Waaye waa Fràas yi ci njitug Gayni ñoo ëppoon ngànnaay : ndax ñoom amoon nañu ay kanó aki fetal yu aaytal. Bu dee Saamóori nag, moom dafa sukkandiku woon rekk ci fasam yi ak fetal yi tëgg yi daa liggéey. Jot naa daq nag tubaab yi te jàmmarloo ak ñoom diirub 12 at. Ci atum 1892 g.j, la dooley xareem ji tàmbalee doyadeek a loof ngir xeex yu bari yi, bu ko defee tubaab yi song Imbratooram gi. Saamóori lànkoon na ne du wommatu ( se rendre), mu daal di woon dem jëm penku taxawal fa ag nguur gu yees ci bëj gannaaru Tefesug bëñu ñay gi (Cote d’ivoire), waaye fekk na waa Fràas yi ak waa Angalteer xemmeemoon barab bii mu taxawal nguuram gi.
Ci atum 1898 g.j, waa Fràas yi bett nañu ko ca dàttub Gelemu (camp de...), ñu njaf ko, yobbu ko Gabon, fa la faatoo ci atum 1900 g.j daal di jël nguuram googu boole ko ci Cote d’Ivoire. Jàmarloo gu Saamóori Ture gi kontar tubaab yi dees na ko jàppe genn ci yi ëpp solo ci jàmmarloo yi ci sowwu Afrig. Sax na diirub 17 at. Yóbbe na canc gi ay ñakk yu takku.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kaabu
Kaabu, benn nguur la woon, ca bëj saalumu Senegaal ak kawu Gine Bisaawóo. Tey, mengoo na ak Diiwaanu Séeju, Kolda, ak li ko wër.
Tëraliin
Cosaan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Nguur gi, ñi ko taxawal, soose yi la.
Sunjata Keyta, jamono bi mu nekkoon buur bu jiite imbraatoor gu Mali (Manden), cosaan ne na, ki nekkon ci jalu Jolof, tooñ na ko.
Li mu ko tooñee tax, Sunjata Keyta buggoon mbugël buur ba Jolof bi.
Kon, Sunjata Keyta wotee xarekatam, ngir ñu dem Jolof, xeex ak buur bi fa ne woon.
Ku doon jiite xarekatam, benn dagu Sunjata la woon, bu ñu naan Tiramakan Tarawale. Ñoom ñepp ay soose lañu woon.
Ba ñu agsee Jolof, xeex neen ak wa Jolof, waaye ba noppi, dellusiwuñu Mali. Dañoo wacc ca dexug Gambi.
Ñu fa wacc nag, fekk fa ay soose ñu fa ne woon. Soose yi ñu fekk foofu, ñoom, dañu fa dëkkoon bu yag a yag sooga Tiramakan Tarawale ñow, waaye ñoom itam, Mali leeñ juge. Ci diggante dexug gambi ak li ñu wowee tey Kaasamaas, soose yi nekkoon nañu fa.
Kon Tiramakan Tarawale, dajale na soose yi yepp ne woon foofu, elif leen.
Waaye nag, ca bëj saalum, amoon na Baynuk yi ak Joolaa yi. Dañu fa amoon seeni nguur. Ñu sant Saane, Maane, Saaña, ak yeneen, ñoo doon yoree nguuri Baynuk ak Joola yi. Seen peey, di woon Mampatiŋ.
Tiramakan Tarawale, buuri Baynuk ak Joolaa yi, dañoo mujj seyante. Li moo jur li ñi wax Nancoo yi. Nancoo yi tabax nguuru Kaabu, ca jeexitu XIII xarnu.
Seeni mbootaayug[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Fariŋ Kaabu, mooy turu buuru Kaabu. Kooku, ci kawam, am na Mansa Manden, ki jiite Imbratoorug Mali.
Jiggeenu Fariŋ bi ñu leen wo Musu-Mansa. Meeni Fariŋ bi waroon juge ngir mëna falu, ñoom la. Meen moo gënoon am solo Geño.
Amoon na ay Laman, yore wallu suuf si, nekk ci suufu Fariŋ bi, ñooy Mansa-Ba yi.
Ñoom ñepp, ñu leen ne Nancoo.
Suuf si[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Kaabu, xajoon na ci fukk ak ñaar diiwaan. Ñooy:
Jimara, Sama, Paccana, Sankolla, Kantoora, Mana, Bajar, Tumaana, Caaña, Pakis, Kolla, Propana.
Peeyug Kaabu, Kansala, la woon. Diiwaan bu nekk, am peeyam.
Mujjam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Kaabu mujj na daan ndax Pël yi. Ca XIX xarnu, Pël yi nekkoon Kaabu, Nancoo yi dañu leen daan noot. Foofu, Pël yi dañoo yagoon soon ak Nancoo yi ñu leen daan soonal, ba ca njëlbeen. Kon Pël yi (ñu dëkkon Kaabu ci ay Fulakunda), ñoo woolu seeni benn mbokk, ñu naan ko Alfa Molo Balde. Ki, maamam ay soose lañu woon (sant Dumbuya). Alfa Molo Balde, ak Almaami yi bu Fuuta Jallon, and nañu, xeex ak Nancoo yi, ba daan leen. Ba loolu weesoo, ñu sanc seen nguur, di Fuladu, doomu Alfa Molo Balde di Muusa Molo Balde jiite ko. Ba tey, su ñu demee bëj saalumu Senegaal, am ñi wax Kaabu yeneen yi wax Fuladu. Pël yi nekk Fuladu, ñooy Firdu yi. Noonu la Kaabu mujjee, ci diggu XIX xarnu.


text:
1Orze' dela mbecy wes su dey. Gaze' nu za nu dey Jesuuz lo Pilato. 2Na ornu bru'ña dey loy, orze' brugyi' nu driib dey cyi toom. Orze' na dey: ―De̱ ya̱ byap de̱ yu ii ricy yu nu radza de mbecy ledza̱. Nunu rniiy nu walagy ñi nu rish de̱ tiñ nu rboo dey por cuen ni yu nu riib ic de nasyoong. Nunu ricy yu ub yu nu nac yu Mesías. Nunu nac yu rey ricy yu ―na dey. 3Orze' Pilato nay rab yum: ―¿A ru nac ru rey ni de mbecy Israeel? ―nay. Orze' nam rab mi yu: ―Laab ni gal nu ru mniir ―nam. 4Orze' gaze' nu Pilato mniiy lo de yu zub lo ni uz, gal nu lo de mbecy. Orze' nay: ―Ya̱ wangyap la̱ ni tub la falt ni mbecy ii ―nay. 5Tees de mbecy fert la zu dey. Orze' na dey: ―Yu ii ricy yu nu deet rac ledz de̱ nu nac coz nu rlyuuy. Nu loga la ni bicy yu Galilea. Na ga' ni' zi'l ricy yu lo de yu ni Judea ii ―na dey. 6Ornu Pilato güeñ yu de nu nde', orze' bdugyi'y lo dey ben a nac mi mbecy Galilea. 7Na ornu gud lagy yu nu laab mi mbecy Galilea, orze' bzuu nez yum zam lo Herodes, gun yu ze' riib ic yu Galilea por cuen ni gubier Rom, nunu tiem ze' riy Jerusaleeng. 8Orze' Herodes tona' la bet lagy yu ornu bzaac yu Jesuuz, gun bi rac tiem rlagy yu gzac yum, gun güeñ yu de coz nu rnii mbecy nu ricy mi. Orze' rgyish loy nu rlagy yu zac yu tub nusuriidz nu gyicy mi. 9Orze' zañ coz bdugyi'y lom. Tees Jesuuz rila wanniim. 10Ni' zi'l ze' yu' de uz zub lo gal nu de yu nu rlyuu leey ni Ñgyoozh. Orze' bzu fert dey, nunu briib zir dey cyi toom. 11Orze' Herodes gal nu de soldad niy shiñ bicy nu dey mi. Orze' bigy nu naañ dey mi. Orze' ptiish dey mi tub negy fin. Orze' bzuu nez dey mi tub tira' nu zam lo Pilato. 12Orze' dzi ze' Herodes nu Pilato bicy dey rishnap nu losa'y. Ze' anzir rzi lagy dey lo losa'y. 13Orze' Pilato bicy tublaazh yu de uz zub lo, gal nu de yu bel ni de mbecy Israeel, gal nu de mbecy gyedz ze'. 14Orze' nay: ―De ru yad nu der mbecy ii lo̱, nunu mnii der nu ricy yu nu radza mbecy. Tees ya̱ bdugyi' biigya̱ loy lo rgüii la der, nunu wangyapa̱ ni tub la falt niy nu nac cyi nu briib der tooy. 15Nunu ni' zi'l Herodes wangyap yu falt niy. Nde' nu ptush cyay yu yad yu lo̱. Gun yu ii sac la cyi nu bicy yu nu gyicy ñi nu yad ñi nu gat yu. 16Orze' nde' nu ya̱ grica̱ cashtig niy. Orze' gaze' nu gla̱a̱ yu ―nay rab yu de mbecy. 17Na de ña'n la, lat nu rzu' sa' ni Pas, Pilato rlagy ñi laay tub pres par nu gyicy yu nu gyet lagy de mbecy. 18Tees orze' dela dey dub ru' lay rbish tiy. Orze' na dey: ―¡Biit yu! ¡Orze' glaar Barrabás! ―na dey. 19Gun Barrabás mne' dey yu nañ yu' gyiib par nu bicy yu nu byach mbecy, nunu par nu biit yu mbecy. 20Tees Pilato rlagy yu nu glaay Jesuuz. Orze' gaze' nu mniiy lo de mbecy tuuba' tir. 21Tees orze' de mbecy dzi zir ye rbish ti dey. Orze' na dey: ―¡Cut ruy lo cruuz! ¡Cut ruy lo cruuz! ―na dey rab yu Pilato. 22Orze' Pilato tir chon la mniiy lo de mbecy. Orze' nay: ―¿La ñuu coz a̱' nap bicy yu? Ya̱ wangyapa̱ ni tub la cyi nu bicy yu nu gyicy ñi nu yad ñi nu gat yu. Orze' ya̱ grica̱ cashtig niy. Orze' gaze' nu gla̱a̱ yu ―nay. 23Tees de mbecy ze' rzaab rbish ti la dey nu rnii dey nu gat mi lo cruuz. Orze' par nu tanta' rbish ti dey, orze' nde' nu “O” mnii Pilato. 24Orze' Pilato pshet ic yu nu gyicy yu gal mod nu mnii dey. 25Gaze' nu blaay yu nu mnii mbecy. Yu ze' yu nu bicy nu byach mbecy nunu yu nu biit mbecy. Orze' bgu'y Jesuuz yaa dey par nu gyicy dey ca na nu rlagy dey. 26Na ornu za nu dey Jesuuz nu caa dey mi lo cruuz, orze' nez nu za dey bdzeel dey tub mbecy Cirene nu la Simo̱o̱. Yu ze' bruuy ngush yeed yu. Orze' pshet yaa dey yu. Orze' briib dey cruuz nim yeñ yu. Orze' bicy dey nu guy cruuz ze' cha cay ich Jesuuz. 27Nunu tona' la mbecy zigy za ca ich mi. Nunu lat dey yu' zigy biñ mñaa. Ruun dem nunu rbish tim za ca dem ich mi nu nac nu tona' la ricy shni dem nu nac Jesuuz. 28Orze' Jesuuz bgüiim lo de biñ mñaa ze'. Orze' nam: ―Der biñ mñaa Jerusaleeng, cue' gun der nu nac ya̱, sinu biiñ der nu nac ub der nunu nu nac i'ñ der. 29Gun shuub dzi nu nii mbecy: “Dzi ni biñ mñaa nu wanchu' i'ñ. Dzi ni biñ mñaa nu wangaal mdoo. Nunu ni' zi'l dzi ni biñ mñaa nu wangaagy mdoo”, nii dey. 30Orze' cugyi' de mbecy nu niiy gab yu de bicy: “¡Bish cya to̱o̱ de̱!”, niiy, nunu nii ga' dey gab yu de bicy miiñ: “¡I pcach de̱ ya̱!” niiy. 31Gun benu ni mod ricy dey nu yag ca', orze' dzi zir gyicy dey ornu cha wach ñi ―nam. 32Nunu za nu ga' dey cyup mbecy nu bicy cyi par nu caa dey yu tublaazh nu Jesuuz lo cruuz. 33Na ornu bru'ña dey lugaar nu la Calavera, orze' pcaa dey Jesuuz lo cruuz. Nunu pcaa ga' dey cyup mbecy cyi ze' lo cruuz. Tub yu pcaa dey yu par yaa beem. Ze' tuuba'y pcaa dey yu par yaa reg mi. 34Orze' na Jesuuz rab mi Ñgyoozh: ―Ñgyoozh uza̱, bicy sulagy ni dey, gun wagad lagy dey de coz nu ricy yu ―nam. Orze' de soldad bloo dey suert par nu cyez dey shab mi lat losa'y. 35Orze' de mbecy yu' dey rgüiiy lom. Nunu gal de fushtiz bgubdzaa dey mi. Orze' na dey: ―Bloo mbañ yu reña' mbecy. Na rlagya'ñ nu co mbañ yu ub yu benu rishli gaal nac yu Mesías, biñ nu bloo zu Ñgyoozh ―na dey. 36De soldad ni' zi'l bgubdzaa dey mi. Orze' becha' dey lom nunu briic dey ñup zii go'm. 37Orze' na dey rab yum: ―¡Benu ru nac ru rey ni de mbecy Israeel, bloo mbañ ub ru! ―na dey. 38Ze' par too cruuz ze' pcaa dey tub yala nu ta' letr. Orze' rniiñ: “Yu ii rey ni de mbecy Israeel”, rniiñ. 39Na tub yu nu ca cuit mi mnii ziy nim. Orze' nay rab yum: ―Benu ru nac ru Mesías, biñ nu ca lo cuen nu cyid, orze' bloo mbañ ub ru, nunu bloo mbaña' de̱ ya̱ ―nay. 40Tees tuuba' losa'y bdza'y niy. Orze' nay rab yuy: ―¿A wacchib ru lo Ñgyoozh? Gun bi ta' den laaba' lo cashtig. 41Gun de ub na yad ñi nu gzac zin, gun na drish na de coz nu bicy na. Tees yu ii rila wangyicy yu coz a̱' nap ―nay rab yu losa'y. 42Orze' na ga'y rab yu Jesuuz: ―Jesuuz, gyeza' lagy ru ya̱, ornu cugyi' nu gyub ic ru de mbecy nir ―nay. 43Orze' Jesuuz nam rab mi yu: ―Ya̱ rishli rne̱e̱ lor nu dzi na bi ri nur ya gyibaa ―nam. 44Orze' tub gyiib trocyup or widoo, orze' bet cow dutuub la lo yu gashtal gyiib chon or gudze. Orze' bzu yaa. 45Ni doo wancuic ñi yaa. Ze' negy nu zaab lugaar yon ni yu' nu driib zily mbecy Ñgyoozh pshelañ. Cyaal, cyaal lañ guc ñi. 46Orze' Jesuuz ye la brish tim. Orze' nam rab mi Ñgyoozh: ―¡Uza̱, byash lardo̱o̱! ―nam. Na ornu blazh mniim nde', orze' gut mi. 47Na ornu bzaac yu nu riib ic de soldad Rom de coz nu guc na, orze' brugyi' ryabic yu gyel mbecy ni Ñgyoozh. Orze' nay: ―Rishli gaal yu ii nac yu mbecy nu sac falt ni ―nay. 48Orze' dela mbecy zigy nu yu' lugaar ze', ornu bzaac dey nu ni guc, orze' gush nez dey zay. Rgyich yaa dey lyush yu. 49Tees dela mbecy nu yu' lo Jesuuz, nunu gaza' de biñ mñaa, biñ nu za ca ich mi nese nu bruum Galilea, orze' de yu ze' byeeñ gay lugaar ze'. Orze' zet yu' dey rgüiiy de coz nu guc ze'. 50Bzu tub mbecy nu la See. Yu ze' bruuy tub gyedz ni Judea nu la Arimatea. Nunu nac yu tub mbecy nap. Nunu ricy yu mod nu se'ñ. Nunu yu ze' nac yu tub yu nu zu riiñ lat de junt zub lo ni de mbecy Israeel. 51Yu ze' rgyish loy lo gyel gubier ni Ñgyoozh, nunu wangyicy yu tub zi'l riidz nu de yu nu gu' junt ze' ben lac mod ñgyicy nu dey Jesuuz. 52Orze' gush nez yu guay lo Pilato bdiiñ yu cuerp ni Jesuuz. 53Na ornu bi pshet yu cuerp nim lo cruuz, orze' ptiish yu cuerp nim ze' tub sab nu byaa nu lino. Gaze' nu briy ñi nañ tub gyerbaa cub nu bduguuñ nañ tub gyita'. Gyerbaa ze' nigul cui la añ. 54Nde' guc ñi dzi byer or gudze. Dzi ze' rzu lily dey par nu zu lagy dey sab. 55Orze' de biñ mñaa nu guca ich Jesuuz nese nu bruum Galilea gua nu dem See par ru' baa ni Jesuuz. Orze' bzaac dem lac mod briy cuerp nim. 56Na ornu bri dem yu' na, orze' bzu lily dem coz zguul gal nu coz nu coo dem cuerp ni Jesuuz. Orze' ornu pshuub dzi sab, orze' bzu lagy dem gal nu rniiñ lo leey nu gyicy dem.
Copyright
Learn More


text:
Agaripa
Ci angale ak ci faranse mooy Agrippa.
Buur Erodd Markus Yulyus Agaripa II bokkoon na ci juróomi buur ya tudd Erodd. Baayam itam Agaripa la tuddoon, mooy sëtu Erodd bu mag ba. Ci 27 g.K. la juddu. Yónni nañu ko Room ngir mu jàng. Ci 44 g.K., bi mu amee daanaka 16 at, baayam gaañu na. Ci 48 g.K. Erodd bu jóge Calkis (Chalcis), magu baayam dee na itam. Buur Këlódd Sesaar moo ko faloon buuru diiwaan yi baayam bu ndaw yilifoon, ba noppi ci 53 g.K. dolli ko ak yi maamam Filib ak Lisañas yilifoon. Mu nguuru ci Yude 48 ba 66 g.K.. Dafa séy ak rakkam Berenis (ñu bokk ndey ak baay). Dëj nañu Pool ci kanamam (Jëf 25:13-26:32) bi Agaripa amee daanaka 30 at te sooga jóge woon Room ngir sampu ci Yerusalem ak Sesare. Ci 65 g.K. Agaripa mënul noot yengu-yengu Yawut yi. Ci xeex bi mujj am, xare Room tas na réew mi ba dara desu ci 70 g.K.. Ci 75 g.K. nguuru Room may na Agaripa mu yilif wàll ci Siri. Gaañu na daanaka 100 g.K..
Ci Injiil Agaripa moo feeñ ci Jëf 25:13,22,23,24,26; 26:1,2,19,27,28,32.


text:
1Miy mi Pawlu, mi nit yey tèem Yeesu Kristu kà yey gàa Fay Tooy saanum worro, ni Yeesu Kristu tâage jàk dànda worro gi, 2mi kèbumfarre Timote, hàm takundi mum a yèk goosum. Nge Fay Tooy ni Yeesu Kristu Nitcoorra worro aw hîim mbâr waw, ni 'maton, ni tâam mbâri! 3A ye tayim a dees Makedoniya mi gàami nà, mu tâa bak a Efesu, ngam ha mu njang daw da nit ây kana kàlnji yèk rèeng gi, 4mu gàa daw, ta aw gatki yèk saga ni-Yude ây, ta aw yèergi yèk yòot nit ây gbèeni cen gi ba. Ngam jàk ây gi 'maa gaw 'maara hàanjum yèy, gaw mgbaanji koo jâ a jày yiɗi Fay ba, yey ge saanu di nirri a goosum gi. 5Gbèeni tèem yèk mgbèngda tâage yiide, anga a tinîir ɓetkumya ni dànjum mbâra, ni goosum takundi cen rèeng gi. 6A nit ây kana aw gbeeye orri a yèk maan, aw jòle a yèk ɓa hû go. 7Aw yiɗi tâarra nit kàlnjum yèk mgbèngda, koo ye tâa aw cèngni jày yèen mbâra ba, koo jày gàan ni gòyrra kpèw ɗa ba. 8Amma orro ot cèngni, yèk mgbèngda delliya ɗi to nirri tèenirre go kày gesi gi, 9to ɓaysirre go, yèk mgbèngda ti tâa ngam nit ây gòyge ɗèm ba, amma dii ngam nit makta ây, ni nit ây tâa aw rakɗe tuy ba, ni nit ây hàanje Fay, ni nit ây tèege jàk maarra, ni nit ây tâa aw coorre Fay koo jày tâage delliya gi ba, ni nit ây ɓàari too rra waw koo nuu rra waw, ni nit ây ɓàari nirri, 10ni ngam nit ây iire njeenu, ni nit ây kûunjiri nihun ni nihun, ni nit ây sàangi sàay ây, ni nit ây rèengri rèeng, ni nit ây hàari tihàani yèk rèeng, ni koo wun yewge a yèk kàlnjum takundi gi. 11Yèk kàlnjum yey ana a Yèk Kâwrra hîimin ha mi sak gi; Yèk Kâwrra Fak mbârsum ni 'mita wàa. 12Mi gàarre mbew di Yeesu Kristu Nitcoorra worro kpèwsim gi, ngam ey raptim kà nit mbâra, de iim ha mi tèe tèem wàa, 13dim nit yey maasi nà mgban nîir wàa gi, ɗàage nà ɗàari da nit goosum ta wàa, tâage nà ngàskiya gi. Amma mi kpàa 'maton a gin wàa, ngam mi tèe nà jàk ây gi a èca cèngnum ni èca goosum. 14Yeesu Kristu Nitcoorra worro ey hîimi gbaarra mbâr wàa, 'mèmsa ni goosum, ni yiide yey tâagina a gin wàa gi. 15Yey tâage yèk takundi, getke ha koo wuna e ngor gi: Yeesu Kristu dàarage a kparri, ngam ha e saani da nit ây tèege jàk maarra. Miy mi hòm daw tèerra jàk maarra a tîim waw pî. 16Amma mi kpàa 'maton a gin Yeesu Kristu. De lòne èfta tinîir wàa pî a gin mum tâage nit mbita jàk maarra hòmgi daw lang gi, ha mi tâa jàk kàlnum da nit ây gaw goosi nîir wàa, aw kpàa gûyrra tâam timgbàri gi. 17Coorra ni 'mita e tâa di Fay kpolo koo ningàa, tâa ge gbèe ba gi, tâa nirri ge rabu ba, wûunde tâam timgbàri ha tâam timgbàri. 18Timote hàm mum, mi wasumde jàk ây, getnji ni yèk yey lònin nà mgban a hak wey gi, ngam ha mu haani gbàat mbâra ni yèk ây gi. 19Sey mu mòo goosum ni dànjum tinîir mbâra. A nit ây kana woogifa dànjum tinîir mbâra gi, aw gbeesi goosum waw. 20A tîim waw dii Himinayu ni Aleksanda. Mi woo daw a kàn Seyɗan, ngam ha aw èngni kà yey, aw woofa maasum nîir Fay.
Copyright
Learn More


text:
1A dat maan càa, Yeesu de dige a riiy ɓèl ây ni riiy kaa ây. De sage Yèk Kâwrra wûun Fay. A lor ta wàa ra sàm cuk aw tâanjirre ni ey. 2A nikin ây kana, yuuni daw nà tindòom makta ây, ndòosi daw a àyci ây gi ɗa aw tâanjirre ni ey. Di Mariya sàni-Magdala dey yuunu nà tindòom ây jòròs, 3Yowanna kin wàa di Huja nit ɓèl a àay wûun Herode, ni Susanna, ni kin ây kana dèy. Aw mgbaanji dawrre ni bèeb ta waw di Yeesu ni lor ta wàa. 4Mûsa nit ây anga a riiy pî aw kimja a gin Yeesu. De yèe daw jày ni rèenjum yèy. 5De gàa: Nit yòorra yòoci taye ngam yòorra yòoci. A ye yòo gi, yòot kana de yaa a cewci orri. A nit ây de nafɗan, a jooy ây de dàan de atin. 6Yòot kana yaa a soori a fak kpata. Ye ɓuge, de kòyrre ngam soori ti tâa yengdiya ba. 7Yòot kana ɗa yaa a tîim cikci ây. De 'mitnjin, cikci de èwnjuwa. 8Yòot kana yaa a soor mbâra. De ɓugi, de 'mirre de njòre yòoci temèrre. Yeesu ye gbèe yèerra yèk yey, de bime de gàa: Nit yey tâage ni tuk rakni, sey e ragi! 9A lor ta wàa de gunuwan de gàan: Ji yiɗi gàarra rèenjunum yèk yey ya? 10Yeesu de gàa daw: Un un kpàa ot cèngnum jày tâa fûurriya a yèk wûun Fay. Amma a nit ây kana gi sey ni rèenjunum yèy gaw kàl daw, ngam koo aw rapɗe go ni nisi, gaw rap ba, koo aw raksirre go ni tuy gaw cèngsi ba. 11E rri yey jày yiɗi gàarra yèk rèenjum yey: Yèk Fay tâa kà yòoci. 12A nit ây kana aw rèenji ni cewci orri a gin yaa yòoci gi. Ye ragin yèk Fay, Seyɗan dàara e atfa yèy a tinîir waw, ngam ta aw goosi aw saa ba. 13A nit ây kana aw rèenji ni soor yey a fak kpata. Ye ragin yèk Fay, de ngorin ni tinîir kâwrra. Aw sisi ceni daw ba. Aw goosirre unji càa, amma mgbàr yey ge dàara daw jàk rûfrum, woo gaw woofa yèk Fay. 14A nit ây kana aw rèenji ni gin yey yaa yòoci a tîim cikci ây gi. Ye ragin yèk Fay, de digin. Amma jàk kparri, ni yèk bèebi, ni kâwrra jàk ây ye loosi daw tinîiri, de èwnjifan yèk Fay a tinîir waw, gaw rep jàk nîirra mbâra ba. 15A nit ây kana aw rèenji ni soor mbâra a gin yaa yòoci gi. Aw rake yèk Fay ngorin gi, aw mòo ni tinîir ɓetkumya ni dànda mbâra. Aw repɗe jàk mbâri a èfta tinîir waw. 16Yeesu de gàa daw: Cen nirri ge beng ebi a pittirla e kupti ni sey, koo e ii u mîis takrak ba, amma ii ge ii njet, ngam ha kayngum maan e fin da nit lekta ây a àay. 17Jày fûuge lang lò ge lòt mgbàr kana a nis nit ây. Yèk fûurriya ɗa lò ge lòt mgbàr kana, e tâa cèngnumya. 18Hû go iin hakkilo a jày raknu gi! Ngam nirri dii go ni jày, kpàa ge kpàasirra jàk kana. Amma nit yey èege jày, a gaw arru koo jàk yey dàne tâawe càa gi. 19Nuu wàa ni kaa rra wàa di Yeesu de dàaran a gin wàa. Aw kpàa orri aw kpèt a gin wàa ba, ngam mûsa nit ây dii dèy a farra. 20A nit ây de kàluwan de gàan: Nuu wey ni kaa rra wey aw gòyrre a gbaa, aw yiɗi un kpàanji. 21Yeesu de goosi de gàa daw: A nit ây rake yèk Fay, mbirge kà yey gàa yèk maan, aw tâage a kaa rra mum koo nuu mum. 22Unji kana Yeesu de lege a koombowal ni lor ta wàa, de gàa daw: Dàan ot yew a taga sòo ɓèl gi. 23Ye kurin koombowal, kûum mòowe di Yeesu. Hiski ɓèl de ana e kpàa daw a tîim sòo, ha koombowal gàarre e mûu ni sòo. Aw kèle gbeecu. 24A lor ta wàa de hèewrran aw mûysu di Yeesu, de gàawan: Nitkàlnjum Nitkàlnjum, ot gàarre ot gbee! Yeesu de ane; de kpânu di hiski ni yûurra sòo. Sòo ni hiski de gòyin, de tâan baak baak. 25Yeesu de gàa da lor ta wàa: U hâ tâa goosum tinîir wun ya? De tâa daw 'nang de tolin, de yèenjin de gàan: Nit yey nit ji rri ya? Ngam yèerre di hiski ni sòo, aw ragurre. 26De kurin aw dik a cewci Gerasina. Riiy maan dii a ɗàm kpees Galile. 27Yeesu ye cire a koombowal, nit kana a riiy maan de dàara a gin wàa. Nit yey dii ni tindòom makta. Diga mgban ti mgbapɗe lurra ba, ti tâarre a àay ba, amma tâarre a gook geb ây. 28Ye rabu di Yeesu, de bime ɓàng, de yaa a ɗàm kpees wàa, de taasi de gàa: Ji tâanjina ni muy ya, Yeesu Hàm Fay a faktiturum? Mi waamde, ta mu riisim 'màari ba. 29Yèe kà yey, ngam Yeesu gàawe nà di tindòom, e yuu a gin wàa. Tindòom mòowe nà diga mgban. Aw'mèmu nà di nit maan ni yuma titefki, aw gbalu nà ni tigbalni a nay. Amma ey 'nunsifarre ti'mèmni. Tindòom 'maawrre a nûri. 30Yeesu de gunu: Kà tâam nîir wey ya? De gàaw: Mûsa tâam nîir mum. Gàa kà yey, ngam a tindòom ây dèy leke nà a gin wàa. 31A tindòom ây de waawan di Yeesu, ta e gàa daw aw cir a gook yengdiya, aw tâa a farra ha mgbàr kiita ba. 32Mûsa gicim ây dèy aw dii aw faarre a kpàang gopri. A tindòom ây nà de waawan di Yeesu, e woo daw aw lek a is gicim ây. 33De hîi daw orri. A tindòom ây de yuun a gin nirri nà, de legin a is gicim ây. Mûsa gicim ây pî de lamin aw yaa a sòo. De wutkin a farra. 34A hàm faat gicim ây ye rabin jàk yey mbirge gi, de 'nòon. De digin aw sakra yèk maan a riiy ɓèl, ni riiy kaa ây tâage a cewci riiy maan. 35A nit ây de digin aw gop jàk yey mbirge gi, de kpèrrin a gin Yeesu. De kpàawan di nit yey yuuw mûsa tindòom ây nà tâarre a ɗàm kpees Yeesu, mgbapɗe lurra, dànde mbâra ni hakkilo. De tolin. 36A nit ây tâage a farra rapke jàk yey pî, de sagin daw kày kpàa ndòosum nit yey tâage nà ni tindòom ây gi. 37A ni-Gerasina ây pî de waawan di Yeesu e yuu a dees waw, e tayi. Ngam aw tole dèy. Yeesu de lege a koombowal e iri. 38Di nit yey yuuwan tindòom ây nà, de waaw di Yeesu aw diknji ni ey. Amma Yeesu de wasu de gàaw: 39Koy mu sak da nit ây jày pî mbirum Fay. De dige e kàl a riiy maan pî jày tèew Yeesu gi. 40Yeesu ye ira, a mûsa nit ây de ngoruwan ni tinîir kâwrra. Ngam aw pî aw waawrre nà. 41Nit kana nîir wàa Yayru de dàara. Nit maan wûun ɗi a àay gin kimjum. De ûu a ɗàm kpees Yeesu, de waaw e dàara a àay wàa. 42Ngam dii ni hàm nikin yer wàa ra sàm cuk, gàarre e wurri. Yeesu ye taynji ni ey, mûsa nit ây aw èwnjurre. 43Kin kana dii ni àyci yuurra njîim yeri ra sàm cuk. Cen nirri mbinge e ndòosu ba. 44De dàara a dat Yeesu, de mâa pètki lurra wàa. Yuurra njîim wàa de ndòo yaale. 45Yeesu de gune: Wun mâagima? A nit ây de hàlin. Piyèr de gàaw: Nitkàlnjum, mûsa nit ây aw kimjarre a gin wey, aw èwnjumde. 46Yeesu de gàa: Nirri mâame, ngam mi cèngni kpèw kpèw yuu a gin mum. 47Kin maan ye cèngni, ge kpàaw fûurra ba, de dàara ni timalni, de ûu a ɗàm kpees Yeesu. De sagu a tuk nit ây pî jày mbirgu nà mâanurra gi, kày ndòosi ɗa àyci wàa yaale. 48Yeesu de gàaw: Hàm mum, goosum a tinîir wey ndòosumge. Taysi mbâra! 49Yeesu ye yèe kà yey, nit kana ana a àay Yayru de gàaw: Hàm wey wurre. Ta mu loosu di Nitkàlnjum ba. 50Yeesu ye rage kà yey, de goosi de gàaw di Yayru: Ta mu tol ba, goosi a tinîiri, hàm wey saa ge saa! 51Ye kpèrrin a àay, Yeesu ti woo koo wuna e leknji ni ey ba, sey Piyèr, ni Yuhanna, ni Yakuba, ni too wàa ni nuu wàa di hàm. 52A nit ây pî aw umde aw taasirre. Yeesu de gàa daw: Ta un um ba! Hàm ti wut ba, amma kûu kûuye. 53De wâskuwan, ngam aw cèngni hàm wurre. 54De lege, de mòow di hàm nikini nà a kàn, de bime de gàa: Hàm mum, ani! 55Jungci wàa di hàm de koyra. De ane yaale. Yeesu de gàa daw, aw hîiw jày di hàm e rii. 56De tâa daw 'nang di too wàa ni nuu wàa. De mgbèng daw, ta aw sak koo di wuna jàk yey mbirge gi ba.
Copyright
Learn More


text:
1Orze' bruu Jesuuz Capernaum zam lo de yu nu la Judea nunu lo de yu nu ri tub la' ga' dzu gyoow Jordaang. Orze' tona' la mbecy zigy byatublaazh dey lom. Gaze' nu blyuum ni dey tuuba' tir laab gal nu nil ricy mi. 2Orze' bru'ña la be de mbecy fariseo nu gyicy dey preb mi. Gaze' nu na dey rab yum: ―¿A nap zuñ par lo leey ni Moisees nu zaan mbecy mñaay? ―na dey. 3Orze' na Jesuuz rab mi dey: ―¿La coz mnii Moisees nu gyicy mbecy? ―nam. 4Orze' na dey: ―Moisees bzaan yu nu co mbecy gyicy ni rishbeey. Orze' cyuu nuy mi ―na dey. 5Gaze' nu na Jesuuz: ―Moisees ni pcaay leey ze' nu nac nu zed lo der. 6Tees nese nu bzub gyi' gyishlombecy “Ñgyoozh psa' lagy mi tub yu gyeey nu tub biñ mñaa. 7Nde' nu de yu gyeey zeeñ yu uz yu nunu zeeñ yu ñaay par nu gyatublaazh yu nu mñaay. 8Orze' lo rup laa dey gyac dey se tub zi'l mbecy”, rniiñ. Nde' nu walaba' cyup dey nac yu, sinu se tub zi dey. 9Nunu nde' nu ni tub la mbecy wac gyicy yu nu gla' losa' cyup mbecy, benu bi nac dey mbecy nu bicy tublaazh Ñgyoozh ―nam. 10Despuees ornu ub zi lam rim nañ yu' nu de yu nu rsya' lom, orze' mnii dey lom nu shaal mi riidz ze'. 11Gaze' nu nam rab mi dey: ―Cyu zi'l la mbecy nu coy gyicy nu zaan yu mñaay, ze' chelaay nu tuuba' biñ mñaa, orze' yu ze' ricy yu cyi nu wangyicy paay nu mñaa logay. 12Nunu benu biñ mñaa com gyicy nu zaan mi ñgyeem nunu chelaam tuuba' yu gyeey, mi ze' ricy mi cyi nu wangyicy paam nu ñgyee logam ―nam. 13Orze' la be mbecy bru'ña nu dey de yu nguzh lo Jesuuz nu gal yaam dey. Orze' de yu nu rsya' lom rdza' dey ni de mbecy nu yad nu de yu nguzh ze'. 14Tees ornu bzaac Jesuuz nu rdza' dey, orze' wangyu' lagy mi. Gaze' nu nam rab mi dey: ―Bzaan der gyecha' de yu nguzh lo̱. Cue' niir lo dey nu ruu chuy, gun lugaar ze' nu riib ic Ñgyoozh, nde' lugaar nu yu' mbecy nu na gal nu na de yu nguzh ii. 15Ya̱ rishli rne̱e̱ lo der nu yu nu wazaan nu gyub ic Ñgyoozh gal nu ricy de yu nguzh ii, orze' wac chu'y ze' nu riib ic mi ―nam. 16Gaze' nu bdu' yaam de yu nguzh ze'. Bri yaam yu. Bdiiñ mi lo Ñgyoozh niy. 17Lat nu rash nez Jesuuz zam, bru'ña tub mbecy gusu tib yu lom. Orze' nay rab yum: ―Masht nap, ¿la ñuu coz rlagy ñi nu gyicya̱ par nu cui mbaña̱ tub la? ―nay. 18Orze' na Jesuuz rab mi yu: ―¿La gu rnii ga' ru nu nap ya̱? Se cyu' zir nu nap sinu tub zi la Ñgyoozh. 19Ru rad lagy ru de coz nu rcaa Ñgyoozh de mbecy nu gyicy yac dey. Cue' cut ru losa'r. Cue' gal ru mbecy nu wanchelaar. Cue' gyicy ru gubaan. Cue' riib ru gyidza too losa'r. Cue' gyicy ru gan tiñ nu nac gyel rguu. Pca lagy lo uz ru nunu pca lagy lo ñaar ―nam. 20Orze' mbecy ze' nay rab yum: ―Tees masht, dela nde' bi bicy yaca̱ ñii nese miiñ la ―nay. 21Gaze' nu Jesuuz bgüiim loy nunu pcam yu. Orze' nam rab mi yu: ―Ru ricy falt tub coz nir. Yaa cut ru dela coz nu yu' nir. Gaze' nu tiñ ze' cuic ru ni de mbecy zi. Orze' gyibaa gyad gyel nap nir. Nunu cyid ru cyid car icha̱ ―nam. 22Tees ornu güeñ mbecy ze' nu ni mnii Jesuuz, orze' byashni bgüiiy. Orze' gush nez yu yay, gun tona' la yu' gyel nap niy. 23Orze' Jesuuz bgüiim dub yub la lom. Gaze' nu na'm rab mi de yu nu rsya' lom: ―¡Dzi ga biigy nu chu' mbecy guani'ñ lat de mbecy nu riib ic Ñgyoozh! ―nam. 24Ornu de yu nu rsya' lom güeñ dey nu ni mniim, za nu la ic dey. Gaze' nu na'm rab mi dey: ―¡Tona' la biigy nu chu' mbecy lat de mbecy nu riib ic Ñgyoozh! 25A̱' biigy zir ded tub camey gyeegy gyi' tub gyishtiib gaze' nu chu' tub mbecy guani'ñ lat de mbecy nu riib ic Ñgyoozh ―nam. 26Orze' dzi zir za nu ic de yu nu rsya' lom. Gaze' nu na dey: ―Benu ni, ¿cyu gac gruu mbañ beni? ―na dey. 27Orze' Jesuuz bgüiim lo dey. Gaze' nu nam rab mi dey: ―Par de mbecy nde' coz nu rila wac, tees par Ñgyoozh walab ni, gun Ñgyoozh gac gyicy mi dela coz ―nam. 28Orze' na Bed rab yum: ―Ze' de̱ ya̱ bzeeñ de̱ dela coz nu yu' ne̱ de̱ nu yap ca̱ de̱ ich ru ―nay. 29Orze' na ga' Jesuuz: ―Ya̱ rishli rne̱e̱ lo der nu dela de yu nu bzeeñ yu', yu nu bzeeñ bicy, yu nu bzeeñ zan, yu nu bzeeñ ñaa, yu nu bzeeñ uz, yu nu bzeeñ i'ñ, yu nu bzeeñ yu ni nu nac ya̱ nunu nu nac de riidz nu sac nu bruu lo Ñgyoozh, 30orze' sac ni tub la dey ze' nu wayicy yu gan mas tub gaaynal tir sheñ zir de coz ze' gyishlombecy ii. Dey ze' gyicy yu gan mas tub gaaynal tir sheñ zir de yu'y, bicy yu, zan yu, ñaay, i'ñ yu, yu niy, nunu ni' gyicy yu gan nu gzac ziy. Nunu tiem nu yad par lo gad nu cui mbañ dey tub la. 31Tees zigy de mbecy nu gya zir zu na, dey ze' gyac yu mbecy nu gash zir zu par lo. Ze' zigy mbecy nu gash zir zu na, de yu ze' gac dey yu nu gya zir zu par lo ―nam. 32Orze' Jesuuz rcam zam par Jerusaleeng. Ub mi zub lom. Ze' par ich mi zaab de yu nu rsya' lom. Za nu la ic dey nunu rdzib dey lat nu za cay ich mi. Orze' gua nu reñ mi de trocyup de yu nu bloo sum ze'. Gaze' nu brugyi' rniim lo dey de coz nu gzac mi. 33Orze' nam: ―De ru rzac der nu na rcan zan par Jerusaleeng. Orze' ze' gu' dey ya̱, biñ nu byac mbecy, yaa de uz zub lo, nu yaa de mbecy nu rlyuu leey nu bzeeñ Moisees. Nii dey nu rlagy ñi nu gata̱ nu yu' falt ne̱. Gaze' nu gu' dey ya̱ yaa de mbecy yad. 34Orze' gubdzaa dey ya̱, nunu coo yeñ dey lo̱, nunu gaaz dey ya̱ nu cuart. Gaze' nu cut dey ya̱. Tees dzi chon gyabaña̱ ―nam. 35Orze' becha' Waa nu Santiag, de i'ñ Zebedeo lom. Gaze' nu na dey rab yum: ―Masht, de̱ ya̱ rlagy de̱ nu gyicy ru ca na coz nu diñ de̱ lor ―na dey. 36Orze' na Jesuuz rab mi dey: ―¿La coz rlagy der gyicya̱ du̱ ru? ―nam. 37Gaze' nu na dey rab yum: ―Bicy ñuu nu zub de̱ cuit ru ze' nu gzub ru nu gyel lily nir: tub de̱ par yaa beer, ze' tuuba' de̱ par yaa reg ru ―na dey. 38Orze' na Jesuuz rab mi dey: ―De ru wagad lagy der la coz rgyiiñ ru. ¿A gagye der gzuub ru'r taz nu gzub dey ru̱'? Nunu ¿a gagye der ded ru gyoow nu ya̱ deda̱? ―nam. 39Orze' na dey: ―Gagye̱ de̱ ―nay. Gaze' nu nam rab mi dey: ―Rishli gaal zuub ru' der taz nu ya̱ zuub ru̱' nunu ded der gyoow nu ya̱ deda̱. 40Tees par nu gzuub der par yaa be̱e̱ o par yaa rega̱, nde' walab cuen ne̱ ya̱ nu ni gyicya̱ du̱ der; sinu de lugaar ze', nde' par de yu nu pcui Ñgyoozh ―nam. 41Na ornu güeñ za' tii ga' de yu nu rsya' lom ze', orze' bdza' dey ni Santiag nu ni Waa. 42Orze' Jesuuz bredz mi dey. Gaze' nu nam: ―De ru rad lagy der nu de mbecy nu ricy gyel gubier ni reña' lugaar, dzi ricy dey gyel lily niy nu de mbecy shni. De mbecy zub lo zaab ricy lay mandaar dey. 43Tees lat de ru walab ni mod rlagy ñi. Ze' benu ca na der rlagy ru gac ru yu lily, orze' rlagy ñi nu gyicy ru coz nu rlagy de' zir losa'y. 44Nunu benu ca na tub yu nu ri lat der rlagy yu gac yu mbecy zub lo, orze' rlagy ñi gyicy yu de coz nu galagy ñi ni de' zir losa'y. 45Gun ya̱, biñ nu byac mbecy, a̱' yapa̱ nu gyicy mbecy coz nu rlagya̱, sinu par nu gyicya̱ coz nu rlagy mbecy nunu par nu gata̱, gun grisha̱ nu gruu zigy mbecy lo cashtig ―nam. 46Gaze' nu bru'ña dem tub gyedz nu la Jericó. Ornu bruum Jericó nu de yu nu rsya' lom nu de mbecy zigy, orze' gyernez ze' zub tub lo ca' rgyiiñ yu gun. Bartimeo lay. Ze' uz yu lay Timeo. 47Ornu güeñ yu nu laab Jesuuz Nazaret rded mi, orze' brugyi' rbish tiy. Orze' nay: ―¡Jesuuz nez Dabi, gushni ñuu lagy ya̱! ―nay. 48Orze' zigy mbecy bdza' dey niy, nunu mnii dey nu cue' cush tiy. Tees orze' rbish ti ga' zir yu. Orze' nay: ―¡Jesuuz nez Dabi, gushni ñuu lagy ya̱! ―nay. 49Gaze' nu gusu Jesuuz. Orze' nam: ―Bredz der yu ―nam. Gaze' nu bredz dey lo ca' ze'. Orze' na dey rab yuy: ―Briic baloor. Wes su gun rbedz mi ru ―na dey. 50Orze' gush za laay shab yu par ich yu. Wes suy carer zay lo Jesuuz. 51Orze' nam rab mi yu: ―¿La coz rlagy ru gyicya̱ du̱ ru? ―nam. Orze' na lo ca' ze' rab yum: ―Masht, ya̱ rlagya̱ nu zac nap la̱ ―nay. 52Orze' na Jesuuz: ―Yaa la ru na gun ru bicy cup ru consuel lo̱. Nde' nu byac ru ―nam. Orze' laab or la ze' byanap rzac yu nunu za cay ich Jesuuz par nez nu zam.
Copyright
Learn More


text:
Xiirtalukaay
Xiirtalukaay ab jumtukaayub mbëj la buy jur ab toolu bijjaakon su dawaanu mbëj jaaree ci biiram, muy dawaan bu wéy walla bu safaanu. Xiirtalu gi mooy kemu jëmm giy tax nuy man a natt dayoob man gi xiirtalukaay gi man a xiirtaloo. Ci xiirtalukaay gu xalaat kàttanu mbëj gi muy jël daf koy rënk ci toolu bijjaakon bi muy jóox. Su nekke nak ci xiirtalukaay gu dëgg, di lees defare ak ag lëmës gu ag wëñu wommatukaay, faww nu bàyyiwaale xel ci wàll wu kàttanu mbëj wiy yàqu, wi dul soppiku kàttanu bijjaakon, di doon liy jur tàngoor ci biiram.
Xiirtalukaay yi doon nañu ay jumtukaayu mbëj yu bari ci xeeti Wuutuloxo yu mbëj walla yu mbëjfeppal yees leen di jëfandikoo, yenn ci ñoom doxalukaay yu mbëj yeek soppalikaay yi, ci biir ndombo yu mbëj yu dawaan bu safaanu.
Defaram[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bokkaani (li bokk doon ko) ab xiirtalukaay ag lëmës la gees defar ak ag wëñu mbéll, naka-jekk përëm lay doon, gu ñu lal lenn lu tàcc luy ber (ab berukaayu mbëj), mooy tax ba lëmës-lëmës yi duñu laalante. Ngir yokk xiirtalu gi, lëmës gi ci ab dogub weñ (di saal bi) lañu koy defe. weñ gi faww mu am senniinu bijjaakon gu kawe, di li nuy wax ni benn jumtukaay bi di nangoo bijjaakon jàll ko.
Kàttan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Kàttan gi rënku ci xiirtalukaay bi (ñu koy natt ciy Joule) dafay yam ak dayoob liggéey bees soxla ngir am dawaan biy wal ci biiram ak itam ngir jur toolu bijjaakon bi, ba tax:
- I mooy dawaan biy wal ci xiirtalukaay bi;
- L di xiirtalu gi;
- E mooy kàttan gi rënku ci xiirtalukaay bi.
- W di liggéey bi
Nataal[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Nataali xiirtalukaay yu ndombo yees móol
Xeeti saali bijjaakon yu wuute yu ay xiirtalukaay(nataal yees defareek ab nosukaay). Ci saal bi lañuy lëmës wëñug mbéll gi dawaan biy jur toolu bijjaakon bi di jaar.
Bokktekki[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Taxañ


text:
Ñëwug waa-tugal ci Afrik
Fent ak wuññi yu mag yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci xarnub fukk ak juroom g.j, waa Tugal yi amal nañu ay wuññi (decouverte) yu bari yoo xam ne soppi nanu seenug dund, yi ëppoon solo ci wuññi yooyu ñooy wuññig moolukaay (imprimerie), ki ko def di Gutenberg ci atum 1450 g.j .
Bu njëkk téere yi ci loxo lanu leen daan binde te loolu daa na soxla waxtu wu baree bari, looloo waraloon téere yi seer te néew. Móolukaay nag mi ngi daan ame ci ay bind (forme) yu ñu liggéeye ci weñ, bind bu nekk daa na taxaw taxawaayu aw araf. Bu ko defee ñu raŋale bind yii nga xam ne ñooy defar jumla (phrase) yi ñu soxla, bu loolu jàllee, daa ji door a ñëw, jaar ci seen kaw, njëkk ñu leen di móol ciw këyit. Bu ko defee ñu jël benn yax bi( copie bi) def ci ay xët yu bari, ci noonu lañuy defare ab téere. Ci jamono jii waa Tugal yi xamoon nañu puudar (poudre à fusil) (moom nag – puudar - waa Siin na ko fentoon), ñu jëfandikoo ko ci ngànnaay yu sawara yi ñu njëkk a liggéey , xamoon nanu it buusal (moom nag wa Siin ak naar (arab) yee leen ko njëkk a xam), ñu liggéey ay gaal yu yees yu gën a gaaw te gën a man a jànkoonteek ngelaw yi ci mbàmbulaan yi . Wuññi yii nag ñoo tax mool yi man a def tukki bu sori ci biir géej gi, te wuññi ay suuf yu yees yoy waa Tugal yi xamuñu leen woon.
Ay tukki yu bari daal di nañuy taxaw jëm ci tefesi Afrig yi :
- Ci atum 1487 g.j, la Bartelemi Jaas agsi ca Boppu Yaakaar Ju Baax Ji ( cap de bonne esperance).
- Ci atum 1492 g.j, la Kristof Kolombo jugoon di wër aw yoon wu koy àggale End waaye mu far àgg cig mbetteel ci Amerig gi nga xam ne waa Tugal yi sax xamuñu woon ne am na.
- Ci atum 1498 g.j, la Vasko De Gama jugoon di wër Afrig tukkee ci bëj-saalum, daal di àgg End.
- Ci diggante 1519 ak 1522 g.j, la Magelan def ab tukki bob ci la wëre àdduna bi, ci lañu wone it ne àdduna bi dafa bulu (kol-kolu).
Digg (centre) yu yaxantu yu njëkk yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Waa Tugal yi bi ñu tàmbalee seen wuññi yooyu lañu gaawantu teg loxo suuf yii ñu wuññi : Mool yi toppante nañu ci tefesi Afriig yi, waa Portigaal yi jiitu ci, waa Espaañ yi topp ci, waa Olaand, waa Angalteer ak waa Frãs. Ci xarnub fukk ak juroom benn g.j, la waa Portigaal ak Espaañ teg loxo Amerig gu bëj-saalum gi, bu ko defee waa Portigaal ya jël fa sancu (colonie) bu Breesil féetele ko seen bopp, yeneen wàll ya ca des nekk ca ron ŋëb gu Espaañ. Way sanc yi ( les colonisateurs) tambali woon nañoo génne koom-koom yu mbell yi (yu mine yi), bay it yenn mbay yi niki bantu suukar ak póon ak wëtéen. Waa Tugal yi bëgguñu woon a dugg ci goxub Afrig, ñoom daal dañoo wutoon ay digg yu yaxantu ( centres commerciaux) ci tefes gi, aki waax yu ñuy faral a jaar bu ñuy dem End: benn ngir defar fa seen yaqu-yaqu yu gaal walla ngir wut fa ab dund walla ngir yaxantu, ndax dañu fa daan jënd ay marsandiis yu Afrig niki wurus ak bëñu ñay ak daakaande ak ay rëndaay ( condiments). Waa Tugal yi bi ñuy sanc tefes yi ak di fa tabax ay digg yu yaxantu, daje wuñu woon ak benn jafe-jafe bu juge ci waa Afrig yi, loolu daal ci jàmm lañu ko defe akug dal. Li am sax mooy way dëkk yi teeru nañu leen ci teraanga, jox leeni suuf ak jumtukaay yi manul a ñàkk. Diggi yaxantu yooyu nag ñi ngi daa ame ci yii :
- Dencuwaay ( magasin) bu ñuy denc marsandiis yi
- Ay dëkkuwaay ñeel waa Tugal yiy saytu digg yooyu
- Ab jàngu ( egliis)
- Benn saal bu ndaw bu ñuy teertoo way siyaaresi yi
Am na ci diggi yaxantu yi yoy ñi ngi leen di liggéeye ci melokaanu tata (fortification) ju terewu (difficile d’acces) ngir moytu ay cong yu ñu leen mana def. Waa Tugal yi dañoo gis ne seen xay gi moo gën a kawe gu dul moom, looloo waraloon ñu ga woon ko yeneen askan yi.


text:
Wiktionary:ay baati politig
Xët wii aw xëtu sémb la ngir sos ay baati wolof yu ñeel xam-xamu politig.
Doy na nga bind tekkeem ci wolof ci kanamu baat bi te joxe ci ay leeral. Sunu deme ba ànd ci ab baat nu soog koy utal aw xët. sunuy sos xëtu baat wi bu nu ci fatte defaale [[catégorie:baati wolof]] [[catégorie:politig]] . day tax baat bi duggu ci wàll wi mu bokk
Ngir am ay leeral ci tekkiy baat yi ci wu faraas demal ci bii dal
Ëmbiit
A[Soppi]
- accumulation du capital: njalum bopp-alal
- acratie: ag déet-nguur, ñakk-kilifteef
- ajustement structurel:jubanti gu cëslaay
- altermondialisme: ngérum geneen-àddinaal
- anarchie: ag nguuradi, ñakk-kilifteef
- anarchisme: ngérum ag nguuradi, ngérum ñakk-kiliftéef
- anomie: ag nosoodiku
- antisémitisme: noonu ag caam, ngérum safaancaam
- aristocratie:ag ngarmi
- assemblée nationale: péncum ndawi réew, péncum réew
- autarcie: ag doylu ci sa bopp, ag doylu
- autocratie: nguurug kenn
- autogestion: saytu gu poppu, yor-sa-bopp
- autodétermination : mujjal-sa-bopp
- autonomie : àtte gu boppu, àtte-sa-bopp
- autonomisme : ngérum àtte sa bopp
- autoritaire : aji jaay kiliftéef, aji-jaay-kiliftéef
- autoritarisme : ag jaay-kiliftéef, ngérum jaay-kiliftéef
B[Soppi]
- bénévolat: casino en ligne
- besoin : aajo
- bilderberg (Groupe)mbooloom Bilderberberg
- BIP 40: nattukaayu ñàkk ak yamoodi
- bipartisme: ngérum ñaari-làng
- bonapartisme : ngérum Bonapart
- bouc émissaire: gàttub njot
- bouclier fiscal: pakkub galag
- bourgeois : kenn ci maas gu diggu gi, ?
- bourgeoisie: maas gu diggu gi, ?
- boycott: ag dogoo
- bureaucratie: liggéeyu binduwaay, ?
C[Soppi]
- cacocratie: nguurug baadoolo
- capital : bopp-alal
- capital (Accumulation du):ndajalem bopp-alal (am na fof dajaloom bopp-alal)
- capitalisme: nosteg bopp-alal, ngérum bopp-alal
- carriérisme: ag ceet sa njariñ, ngérum njariñu
- cartel: ag déggoo
- caste : waaso
- censure:tere
- césarisme : nosteg xaysar, ngérum xaysar
- chauvinisme : ngérum Chauvin
- che-guevarisme : ngérum Che guewara
- chômage:ag xéyadi, ñakk-xéy
- citoyen: aji réewu
- civilisation: xay
- classe sociale: kuréel gu mboolaay
- clientélisme : njënd
- coalition: ag tappoo
- collectif: am mbooloo;ag mbootaay;lu ñu bokk
- collectivisme: ag mbooloo
- colonialisme : ngérum canc
- communautarisme :ag mboolaayal=(socialiser). ngérum askanal
- Commune: dëkk-dëkkaan
- communication :jokkoo
- communisme : mbokkte
- communisme de conseils: mbokkte gu ay jataay
- concurrence :ag gëpplante
- conditionnement: sart
- conservateur: aji wattoonte; aji watt
- conseillisme : ngérum diisoo
- consommation: ag lakk,ag jëfandiku
- consommation (Société de): mboolaayug jëfandiku
- constitution :sartu réew; ndeyi àtte ( aram fal)
- coopérative: mbootaayug jàpplante, jëfandoo
- coopération:jëflante:àndadoo liggeey, jàpplante, jëflante
- corporation: mbootaay, daayira, mbootaay
- corporatisme: ngérum mbootaay, ngérum daayira, ngérum mbootaay
- corruption: ger
- cosmopolite: doomi àdduna bi: aji dëkk ci réew yépp, ngérum
- cosmopolitisme: ag ndoomu-àdduna: ag dëkk ci réew yépp, ngérum ngérum
- coup d'Etat: nangu nguur, yong
- croissance:ag màgg
- culture:aada;caada
D[Soppi]
- décentralisation:ag diggadil
- décroissance: ag màggadi;deltu-ginnaaw;suux,rëppéelu;juunu;jëm suuf
- délocalisation:juge ci barab;tuxu
- démagogie: ag mbooloowu, ag nax-askan
- démocratie:demokaraasi,nguurug askan
- démocratie participative: demokaraasi gu ñu bokk
- démocratie représentative: demokaraasi guy wuutoo
- démocrature:demo-naxe,naxekaraasi, nguuru askan gu naxe
- député : ndawu réew;aji wuutu
- céréglementation: dindiy-àtte, woyofal,nosadil
- dérégulation: dindiy-àtte, woyofal,nosadil
- désobéissance civile: moy gu ñoñ
- développement: ag jëm-kanam;ag naat
- développement durable; jëm-kanam gu dëgër, guy wéy
- despotisme: nguurug doole, ndiktaatiir, nguurug kenn añs
- dialectique: dàggasante; joqalantey lay, yayante
- dictature : ndigtaatiir; ag doxe doole, ag doxe sañ-sañ
- dictature du prolétariat: ndiktaatiir gu liggéeykat yi
- dictocratie:demo-naxe,naxekaraasi, nguuru askan gu naxe
- discrimination:xàjjatle;raññatle
- doctrine:ngér
- doxocratie:nguurug xalaat, xalaatkaraasi
- droite: ndayjoor
- droite (Extrême): ndayjoor gu catu
- dyarchie:àtteg ñaar, nguur gu ñu ñaaral
E[Soppi]
- écologie: xam-xamu wërlaay
- économie:koom-koom
- égalitarisme: ngérum yam, ngéum yamoo
- égalité: ag yam, ag yamoo
- élection: tànn, fal,
- electoralisme : wutug falu, sàkkug tànnu
- emancipation: goreel (ab jaam)
- empire: imbraatóor
- emploi: liggéey, xéy
- enarchie: dooley-ENA, nguurug ENA
- entrisme: ngérum dugg
- épistémocratie: nguurug way xam yi
- équité: ag maandu
- ésclavage: ag njaam
- état : nguur
- éthique : jikko
- eurocratie: nguurug Tugal, Tugal-kraasi
- expertocratie: dooley-fóore, fóorekaraasi, nguur-fóore
- exploitation: jariñoo
- extrême droite : ndijoor gu catu
F[Soppi]
- fascisme: ngérum faasi walla ag faasi
- fédéralisme :ag lëngoo, ag federaal
- fédération: ag lëngoo, ag federaal
- féminisme: ag njiggéen, ag yamoo gu góor ak jiggéen
- féodalité: ag laman
- fiducie: kóoolute, tayle
- fiscal (Paradis): àjjanay galag
- forum: waxtaanuwaay, pénc
- forum social: pénc mu mboolaay
- franc-maçonnerie: yoonu way tabax yu gore yi, diiney way tabax yu gore yi
- fraternité: :ag mbokkoo, ab tariixa
G[Soppi]
- gauche: càmmooñ
- gauchisme: ngérum càmmooñ
- gaullisme: ngérum Góol, ngérum De Góol
- génocide: faagaagalal, alag, ray mbooloo
- gérontocratie: àtteg mag ñi, nguurug màg ñi
- gouvernance: àtte, saytu, doxal,jiite, wommat
- gouvernement: ag àtte, ag caytu, ag doxal, ag njiit,
- gratuit, gratuité: ci lu dul fay, ci anam gu ñu maye, ag maye, amul-fay
- guevarisme: ngérum Gewara
- gynarchie: nguurug jiggéen, caytug jiggéen
- gynocratie:njiiteg jiggéen, caytug jiggéen
H[Soppi]
- héritage: ag ndono
- hiérarchie: ag toftaloo, ag toppante
- humanisme: ngérum nite
- humanité: ag nite
I[Soppi]
- idéocratie: caytu gu ngér, nguurug ngér
- idéologie: xam-xamu xalaat, ngér
- I.D.H.: W.J.N, W.D.N
- impérialisme: ag imbraatóoral, ag réyal nguur
- indépendantisme: ngérim tembte, ngérum wéeroodi, ngérum moom sa bopp
- inégalité: ag yamoodiku, ag yamoodi
- inflation: ag walu, ag walu gu njëg
- information: xibaar, xamale, joxe xam-xam
- insurrection: ag buur, ag fipp, ag jeqiku
- intégration:ag bokk
- international situationniste:
- internationalisme:
- IPH: W.Ñ.N
J[Soppi]
- jacobinisme: ngérum Jakobin
- journalisme, journaliste : tasum xibaar, taskatu xibaar
- junte: ndiktaatiir gu xare, ag doxe doole gu xare(militaire)
K[Soppi]
- keynésianisme: ngérum Keynes
- kleptocratie:nguurug ger
L[Soppi]
- laïcité: ag diineedi, ag déet-diine, ag egliisadi, ag jàngubeedil
- langue de bois: làmmiñu dénk, waxi tappale
- léninisme: ngérum Lenine
- libéralisme: ngérum péexte, ngérum gore, ag tënkoodiku
- libertaire: lu aju cig péex, lu féex, lu gore
- libertarien:ku bokk ci ñoñ péexte ñi, kenn ci ñoñ gore ñi
- libertarianisme: ngérum ñoñ péexte ñi
- liberté: péex, ag péexte, ag gore, ag tënkoodiku
- libre-échange: joqalante gu af, wecceente gu gore, gu tënkoodiku
- lobby, lobbying: mbooloom naj, way bàyyiloo xel, mbooloom jeexiital
- localisme: ngérum tund, ag tundal
- logocratie: nguurug màndarga
- lutte des classes: xeexub kuréel yi
- lotocratie: nguurug tegoo-bant (nguurug lotori)
- luxemburgisme: ngérum Luxemburg
M[Soppi]
- majorité: ag ëppte, aw ëppiit
- manipulation:ag jariñoo, nax
- maoïsme: ngérum Maawo
- marché: ab ja
- marianne:mariyaan
- marketing: ag jawal, ag jaal, xam-xamu jaay,
- marxisme: ngérum Marx
- matérialisme: ngérum ne-ne,
- média: tasukaayu xibaar
- médiocratie: nguurug ñu suufe ñi
- mercantilisme: ag jaaykat, ngérum jaaykat, ag nja
- mercatique:ag jawal, ag jaal, xam-xamu jaay,
- mérite: ag yayoo
- méritocratie:nguurug yayoo
- monarchie:nguurug kenn
- mondialisation: ag àddinaal
- mondialisme: ngérum àdduna
- monopole: ag rënk, ag ngartaajoo, ag aldande
- monopartisme : ag genn làng
- motion de censure :ag rocci kóolute
- morale: xam-xamu jikko yi
- mutualisme :ngérum loxoy Kajoor
- mutuelle: lu ñu joqalante
- mutuelle: ab natt
N[Soppi]
- nation:aw xeet
- national-socialisme: ngérum nasi
- nationalisme: ag xeetu
- nazisme: ngérum Nasi
- négationnisme: ngérum weddi
- néocolonialisme :ngérum canc gu yees gi
- néocorporatisme: ngérum mbootaam mu yees mi
- néolibéralisme: ngérum péexte mu yees mi, ngérum afal mu yees mi
- néo-localisme: tundal gu yees gi, ngérum tund mu yees mi
- néonazisme: ngérum Nasi mu yees mi
- népotisme: ag njarbaat, ag jarbaatal, ngérum jarbaat
- nihilisme: ag daraal, ngérum dara,
O[Soppi]
- ochlocratie: nguurug mbooloo yi, nguurug baadoola
- oligarchie: nguurug kuréel,
- oligopole:jawub kuréel
- opinion: gis-gis, xalaat
- opportunisme: ag bàddoo, ag jariñoo, ngérum bàddoo, ngérum pose
P[Soppi]
- parlement:ab barlamaan, péncum mbooleem ndaw yi
- parlementarisme: ag barlamaan, ngérum péncum ndaw, ngérum barlamaan
- parti politique: làngug politig
- patrimoine: ndono l-
- patriotisme: ag bëgg-sa-réew, ag réewte
- paupérisation: ag ndóolal, ag ñàkkal
- paupérisme: ag ndóol
- pauvreté: ag ñàkk
- pétition:ag càkkutéef, mbindum càkkutéef
- peuple: ag bar, aw askan, am mbooloo
- phallocratie:nguurug ngóora
- P.I.B.: NJ.Ñ.B
- plébiscite: ag laaju gu mbooloo, ag laaj mbooloo mi
- ploutocratie: nguurug way woomle yi, nguurug woomle
- politique: politig, doxaliin, àttewiin, jiiteyiin
- polyarchie:nguurug mbooloo
- populisme: ag baral, ngérum askan, ag baab-mbooloo
- postdémocratie:ginnaaw-demokaraasi
- poujadisme: ag Pujade, yëngu-yëngu gu Pujade
- pouvoir: nguur, doole, sañ-sañ, kiliftéef
- pouvoir d'achat: man-manu jënd, kàttanug jënd
- précariat:ñu-pay-gu-saxadi
- précarité: ag saxadi, ak wóoradi
- président de la République: njiiti pénc mi, njiitu réew mi
- presse: am tasum yëglekaay yi
- presse écrite: yëglekaay yi
- privatisation: ag jàmbural,
- privilège: ag xejji, ag gënal, gënale
- progrès: ag jëm-kanam, ag dox
- progressisme: ngérum jëm-kanam, ngérum dox
- prolétariat :baadoola yi
- propagande: ag baab
- proportionnel: lu tolloo,
- propriété: ag moomeel
- protectionnisme: ag aar, ngérum aar
- publicité:siiwal
- physiocratie: nguurug dénd, nguurug mbay
R[Soppi]
- racisme: ag xeetal, ngérum xeetal
- radicalisme: ag reenu, ngérum reenu
- ratification: wéral, saxal
- réactionnaire:aji dellu-ginnaaw
- référendum: ag laaju
- réforme: ag yéwénal
- réforme structurelle: ag yéwénal gu cëslaay
- réformisme: ngérum yéwénal
- régime: ag noste, ag àtte, ag doxal
- régime parlementaire: nosteg barlamaan, nosteg péncum réew
- régime présidentiel: noteg njiit
- régionalisme: ag diiwaanal, ngéerum diiwaan, ag ndiiwaan
- relocalisation:ag tuxalaat, ag delloowaat
- rente, rentier: aji dugg, ngañaay
- représentation proportionnelle: ag teewal gu yamoo, gu tolloo
- république: pénc
- révisionnisme: ngérum xoolaat, ag xoolaat
- révolte: jeqiku
- révolution: ag jeqiku
- richesse: koom,
- royauté: ag nguur
S[Soppi]
- salariat, salarié
- scrutin: ag tànn, ag woote, ag fal
- sectaire: lu kuréel
- sectarisme: ngérum kuréel
- secte: ag kuréel
- ségrégation: tàqale, gënale, ràññatle
- S.E.L. : N.W.T
- sénat:jataayub mag ñi
- séparatisme: ag tàqalikoo, ngérum tàqalikoo
- service public: liggéey bu mbooloo mi, liggéey bu bar gi, liggéey bu ñu bokk bi
- simplicité volontaire: yombte gog nammeel, woyofal gog nammeel
- sionisme: ngérum sahyoon, ag sahyoon
- situationnisme:
- social: lu mboolaay
- social-démocratie: demokaraasi gu mboolaay, mbool-demokaraasi
- socialisme: ag bokkoo, ngérum bokkoo
- société: ag mbootaay, ag mboolaay, ag lonkoo
- société de consommation: mboolaay gu lakk, mboolaay gog jëfandiku
- sociologie: xam-xamu mboolaay; gëstu gu mboolaay
- solidarité: dimbalante
- souveraineté:ag cang
- souverainisme: ag cangal, ngérum cangal
- stalinisme: ngérum Stalin
- stochocratie:nguurug tegoo-bant, àtteg tegoo-bant
- stock-option:tànnug cér
- stratocratie: nguurug xare
- subsidiarité: ag kilifaal ndaw
- succession: ag wuutu
- suffrage: ag kàddul, ag dëgëral,ag wooteel
- synarchie:nguuru ay njiit, nguuru ay kilifa
- syndicat: mbootaayu ay liggéeykat
T[Soppi]
- taylorisme: ngérum Taylor
- tétrarchie: ag nguur gu ñeent
- technocratie: nguurug fóore
- théocratie: nguurug Yàlla
- totalitarisme : nguur gu joyu
- traditionalisme: ab baax
- travail:liggéey
- trotskisme ngérum Trotski
- TVA: galagu njëg
- tyrannie: nguurug doole
U[Soppi]
- ultralibéralisme: ag afal gu jéggi dayo
- universalisme: ag daj-àddina
- utopie: gént
V[Soppi]
X[Soppi]
Z[Soppi]
- zapatisme : ngérum Sapata


text:
1’Cue' nii der nu yu' falt ni losa'r gun orze' Ñgyoozh waniim nu yu' falt ni der. 2Gun mod nu gyicy der nu losa'r, laaba' mod ze' gyicy Ñgyoozh num de ru. Nunu laaba' beey nu tush pee der ni losa'r, laaba' beey ze' tush pee Ñgyoozh ni de ru. 3De ru na der gal nu na mbecy nu rgu' cuen toop mi' nu ri urlo losa'. Ze' yabicy nu ri urlo ub ru, nde' wagyicy cuen der ñii. 4Ze' benu ru ri tub yabicy urlor, orze' ¿lagu rnii ga'r lo losa'r: “Doo urlor gun lo̱o̱ toop mi' ze'”, rnii ga' der? 5¡A mbecy rzuu lo! Bloo yabicy ily nu ri urlor loga la, gun orze' nap zir zac ru toop mi' nu ri urlo losa'r. 6’Yu' mbecy nu na dey gal nu na che̱'. Cue' cuic der coz nap ni Ñgyoozh ni che̱' nis cush cya ma shet ru' ma der. Yu' ga' mbecy na dey gal nu na cuch. Orze' cue' cuic der de coz nu dzi sac nir ni cuch gun nis tab yu ma ñii. 7’Bdiiñ der lo Ñgyoozh, gun Ñgyoozh cuic mi de coz nu cyiñ der. Byub der ñii gun orze' gad ñi ni der. Mnii nu der mi, gun orze' shaal mi ro' ni der. 8Gun cyu zi'l mbecy nu rgyiiñ, gad ñi niy. Cyu zi'l mbecy nu ryub, gyad yuñ. Nunu cyu zi'l mbecy nu rnii num, shaal mi ro' niy. 9’¿Walab gaal grusu tub mbecy lat der nu cuic yu tub gyita' ni i'ñ yu ornu rgyiiñ yu tub gyishtily loy? 10¿O walab gaal cuic yu tub bily ni i'ñ yu ornu rgyiiñ yu tub bel loy? 11Gunca de ru nac der mbecy a̱' nap rad lagy der lac mod rbic ru coz nap ni i'ñ ru, ze' yegar Ñgyoozh, uz den, biñ nu zub gyibaa wabicy mi coz nap ni de yu nu rgyiiñ lom. 12’Nde' nu i mod bicy der: Gal mod nu rlagy ub der nu gyicy nu mbecy ru, orze' ni' zi'l mod bicy nu der dey. Gun nde' mod nu yaruu leey nu bzeeñ Moisees nu de riidz nu bzeeñ de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh. 13’Gu' der gyero' nu shii. Gun ro' nu gash de mbecy nez nu gyay par gabily, nde' tub ro' she nunu nde' tub nez zu. Nunu zigy dey gash yu nez ze'. 14Tees ro' nu gash mbecy nez nu gyay ze' nu cui mbañ yu, nde' tub ro' shii nunu tub nez las. Nunu ñuu zi dey gyap yuñ ―nam―. 15’Bzu der cuidad nu de mbecy rguu, de yu nu ricy nu rnii por cuen ni Ñgyoozh. De yu ze' ru'ña dey lat der. Rlyu nu na dey gal nu na tub shily mazh. Tees nañ lardoo dey nañ gal nu na tub lob dañ. 16De ru gac gyu' lo der dey nu nac de coz nu ricy yu. Gun tub ya gyech wac cuic ñi urbyay. Ni' tub ya gyech wac cuic ñi urlas mni. 17Tees tub yag benu nap nañ, orze' rbic ñi uugy nap. Ze' tuuba' yag a̱' nap na, nde' rbic ñi uugy wacyiiñ. 18Yag nu nap na ze' rila wac cuic ñi uugy nu wacyiiñ. Ze' yag a̱' nap na ze', rila wac cuic ñi uugy nap. 19Dela yag nu wacuic uugy nap gyi'ñ ñi, nunu chañ lo gyi. 20Nde' nu de ru gyu' lo der de mbecy rguu ze' nu nac mod nu ricy dey. 21’Walab dela mbecy nu nii lo̱: “Shuaana̱, Shuaana̱”, rniiy, walab dela de yu ze' gzac dey lo gyel gubier ni Ñgyoozh, sinu tub zi la de yu nu ricy zi'l coz nu rlagy Ñgyoozh, uz den, biñ nu zub gyibaa. 22Ornu shuub dzi nu ri bee Ñgyoozh ni dela mbecy, orze' zigy mbecy niiy lo̱: “Shuaana̱, Shuaana̱, de̱ ya̱ pshaal de̱ riidz ni Ñgyoozh nu nac rishbeey nir. Nunu nu nac rishbeey nir bloo chu̱ de̱ zañ nuras. Nunu nu nac rishbeey nir bicy de̱ zañ nusuriidz”, gnii dey. 23Tees ya̱ gne̱e̱ lo dey: “Rila a̱' yu' lo̱ de ru. Bruu chu der lo̱ ii, de ru mbecy shiñ ricy”, gne̱e̱ ―nam―. 24’Orze' na, dela de mbecy nu rzuub gyidag de riidz nu rne̱e̱ nunu ricy yu gal nu rne̱e̱, de yu ze' nac yu mbecy nu yu' shcab ni. Nay gal nu na tub mbecy nu bzaa tub yu'. Gush yu semient niñ nu gyita'. 25Orze' bet gyey. Nunu bri nis yu. Nunu bded tub gyey bi ily. Nunu bdugyiñ ich yu' ze' tees wangyet lag ñi, gun lo gyita' zub ñi. 26Tees dela de yu nu rzuub gyidag de riidz nu rne̱e̱, ze' wagyicy yu gal nu rne̱e̱, de yu ze' nay gal nu na tub mbecy nu sac shcab ni nu bzaay yu'y lo yu uzh. 27Orze' bet gyey. Nunu bri nis yu. Nunu bded tub gyey bi ily. Bdugyiñ ich yu' ze'. Orze' bdu' chu'ñ yu' ze'. Nunu coz ily guc ―nam. 28Ornu blazh mnii Jesuuz de coz ze', orze' de mbecy tona' la za nu ic dey nu nac de coz nu blyuum ni dey. 29Gun blyuum ni dey gal nu rlyuu tub mbecy nu ricy cup rishbeey, walab gal nu na coz nu rlyuu de mbecy nu rlyuu leey ni Moisees.
Copyright
Learn More


text:
Doxalukaay bu demandoo
Doxalukaay bu demandoo ab xeetu doxalukaay bu mbëj la bu dawaan bu safaanu. Diir bi wëndeeluwaanam di def ag wër dañu koo yamaleek baraayu dend bi koy dundal, maanaam dañuy demandoo ndax ci jamono ji dend bi nekke tus la wëndeeluwaan bi di tambali wër gu bees, loolu wuutale ko ak doxalukaay bu demandoodi. Xeetu doxalukaay bii manees na koo jëfandikoo niki ab safaanukaay, maanaam ab jurukaayu mbëj, te sax mooy bees gën a jëfandikoo ci digg yu mbëj yi, di barab yees di jóoxee kàttanu mbëj.
Defariin[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Doxalukaay bi ñaari wàll la am: benn bi di wëndeeluwaan bi, moom, mu am ci biiram benn limu seexi dotti bijjaan yees defaree bijjaan yu sax walla ay mbëjbijjaan. Ngir man a am mbëjbijjaan bi dawaan bu wéy lañuy dawal cii biir ay taxañ yees def ci wëndeeluwaan bi, naka-jekk taxañi përëm. Beneen bi di tekkaaralaan bi, moom it, am ci biiram ag lëmës gu yittewoo jur ab toolu bijjaakon buy wëndeelu ak ay dottam, segam ñaari dott yu bokk (bëj-gànnaar ak bëj-gànnaar walla bëj-saalum ak bëj-saalum) dañuy bëmëxante, ñaar yu wuute (bëj-gànnaar ak bëj-saalum) di bijjante, kon dottitoolu bijjaakon bu tekkaaralaan bi suñuy wëndeelu àndaaleek tool bi dañuy xëccaale dotti wëndeeluwaan bi ba tax moom ci boppam di wëndeeluwaale, kon nu amee ca ab doxalukaay.
Baraayu wëndeelu gi mi ngi aju ci baraayu dend bi koy dundal (ci misaal Senegaal 50 HZ), Diiwaan yu Bennoo yi 60 la). limu wër yi wëndeeluwaan bi di def benn simili bu nekk
- xelu toolu bijjaakon bi, ñu koy natt ci w/sim (wër ci simili), ñaata wër lay def ci simili bu nekk;
- f mooy baraay bi, ñu koy natt ci Hz;
- P mooy limi seexi dott yi
Limu seexi dott yi moo ngi yam ak limu taxañ yi, benn taxañ bu nekk benn seexu dott lay am: benn bu bëj-gànnaar ak beneen bu bëj-saalum.
Ag taalam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Taal ko doon na lu xawa jafe. Su doxalukaay bi taxawee, suñu ko joxee dawaan bu safaanu biy jur toolu bijjaakon buy wëndeelu bi biy wëndeel wëndeeluwaan bi, diisaayam dafay tax ba du ko man a topp, dafay wéy di taxaw. Ngir man koo taal kon dañu koy taqale ak ab doxalukaay bu demandoodi ngir mu tambalee wëndeelu ginnaaw bi ñu dindi ko daldi koy soog a jox dawaan bu safaanu bi ngi mu man di demal boppam.
Jëfandikoom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Doon na xeetu doxalukaay bu bariwul lees koy jëfandikoo, ag njëfandikoom dañu koo rekk yamale ci yenn jëfe yi rekk


text:
1Na rne̱e̱ lo der tub coz rishli: ya̱ wagu̱u̱ de ru, como naca̱ mbecy ni Crisht. Espiriit Yon ni Ñgyoozh, mi ze' riib ic mi nañ lardo̱o̱, nunu ya̱ rad lagya̱ nañ lardo̱o̱ nu wagu̱u̱. 2Ya̱ tona' la ricy shni. Dub laa tiem rac nañ lardo̱o̱ nu nac de losa̱'. 3Gun ya̱ rsa' lagya̱ nu nap zir benu zaa lagy Ñgyoozh ne̱, nunu nap zir benu gla' losa̱' nu Crisht, benu nde' gyicy ñi nu locyuub Ñgyoozh de bicya̱, de yu nu nac losa̱'. 4De yu ze' nez mbecy Israeel. Ñgyoozh bicy mi dey par i'ñ mi. Nunu nash dey gyel lily nim. De yu ze' bicy mi trat num dey. Yaa de yu ze', bzeeñ mi leey ni Moisees. Lo de yu ze', mniim lac mod riib zily mbecy mi. Nunu mniim nu segur la zañ lo coz nap gyicy num dey. 5De yu ze' nac dey nez de yu lily nu gu' gulas. Crisht gush mi nez dey ornu byac mi mbecy gyishlombecy ii, nunu mi ze' Ñgyoozh, biñ nu riib ic dela coz. Gyabic den gyel mbecy nim par tub la. Laab ni gac ñii. 6Tees Ñgyoozh waded la ricy yac mi de riidz nu mniim nu segur la gyicy mi. Gun walab dela mbecy Israeel nac yu mbecy Israeel nu rishli. 7Nunu walab dela mbecy nez Abraham nac yu i'ñ Abraham nu rishli, gun Ñgyoozh mniim lo Abraham: “De i'ñ Isaac, de yu ze' nez ru”, nam. Orze' Ñgyoozh wangyicy mi de' zir i'ñ Abraham par nez yu. 8Nde' yaruuñ nu ni tub la mbecy a̱' nac yu i'ñ Ñgyoozh nu nac nez zi'l yu, sinu de yu nu byac i'ñ Ñgyoozh nu nac de riidz nu mniim nu segur la gyicy mi, dey yu ze' zi'l gyicy mi dey par i'ñ mi nu rishli. 9Gun ni mod za riidz nu mnii Ñgyoozh lo Abraham. Orze' nam: “Ornu shuub tiem, ya̱ yapa̱, gun orze' gyicya̱ nu gaal Sara tub mdoo gyeey”, nam rab mi Abraham. 10Nunu walab nde' zi'l bicy mi, gun zu cyup i'ñ Rebeca tees tub zi'l uz dey. Uz de yu ze', nde' gyitoo bel ni den Isaac. 11- 13Tees anzir nu gal dey, Ñgyoozh mniim lo Rebeca: “Yu mi', yu ze' gyicy yu mandaar yu gush”, nam. Ni mniim mas nigul gal dey, nunu nigul gyicy dey ni tub la coz: ni coz nap, ni coz a̱' nap. Ni' riidz ii gyap ñi tuuba' riidz ni Ñgyoozh, ornu nam: “Ya̱ rca̱ Jacob, tees rzi lagya̱ lo Esaú”, nam. Orze' Ñgyoozh gac cuim ca na mbecy nu rlagy mi par nu gac nim. Nunu ornu ni ricy mi, orze' nde' walab nu nac nu la na tub coz nu ricy dey. 14Beni, dzi ga gruu su tub mbecy nu niiy nu Ñgyoozh wagyicy mi de coz nu se'ñ. ¡Rila walab ni! 15Gun Ñgyoozh mniim lo Moisees: “Ya̱ nap gyicy du̱ ca zi'l na yu nu rlagya̱, nunu gashni ga' lagya̱ ca zi'l na mbecy nu rlagya̱”, nam. 16Orze' benu Ñgyoozh nap ricy num tub mbecy, nde' walab nu nac nu ni rlagy mbecy ze', nunu ni walab nu nac nu dzi rboo loy, sinu nu nac nu rashni lagy mi yu. 17Gun riidz ni Ñgyoozh rzat ñi rey Faraón. Orze' rniiñ: “Ya̱ bicya̱ nu nac ru rey ni de mbecy Egipto, gun orze' gabe nu ya̱ gac gyicya̱ de coz ily nu nac de coz ily nu gyicy du̱ ru, gun orze' riib zily dela mbecy nu yu' gyishlombecy ya̱”, nam. 18Orze' Ñgyoozh rashni lagy mi ca na mbecy nu rlagy mi. Nunu ni' zi'l gac gyicy mi nu gyacyigy lardoo ca na mbecy nu galagy mi. 19Cyup ridz ruu su tub mbecy lat der nu niiy: “Benu ni, ¿lagu griib Ñgyoozh cyi ic mbecy?” niiy. “Mi ze' se cyu la gac gyicy gan mi, nunu se cyu la gac gyicy de coz benu ub mi walagy mi”, niiy. 20¡A̱ mbecy! ¿Cyu guc ru par nu niir lo Ñgyoozh lac mod rlagy ñi? Ru nar gal nu na tub gyis. ¿A gac nii tub gyis lo mbecy nu bzaañ: “¿Lagu ni mod bzaar ya̱?” niiñ? 21Tees mbecy nu rzaañ gac gyicy yu lac zi'l mod nu galagy yu nu gyicy nuy biñ. Gac zaay cyup gyis laab nu tub zi'l biñ. Zaay tub gyis cyit na par nu gabish riiñ lañ par tub gasht. Ze' tuuba'ñ zaay ñi par nu cyiiñ ñi la zi'l tiem nu galagy yu. 22Gal nu ricy mbecy nu rzaa gyis, ni' zi'l gac gyicy Ñgyoozh num mbecy. Rlagy mi cuic mi nu gad lagy den la na cashtig nim, gal nu de coz ily nu gac gyicy mi nu nac mod nu ricy num tub nac mbecy. Tona' la bicy cup mi pase̱z ni dey, tees de yu ze' bicy dey nu guzi lagy mi loy, nunu yad ñi ni dey nu nit loy. 23Tees bicy cup mi pase̱z ni dey, gun orze' gad lagy tub naca' de ub na nu dzi coz ily gyel lily nim. Orze' nac naa mbecy nu gushni lagy mi. Nunu nese gulas bi bzu lily mi den par nu gzac na lo gyel lily nim. 24Gun de ub na nac naa mbecy nu bzum nu gac nim. Nunu yu' mbecy lat na nu nac yu mbecy Israeel. Ze' yu' ga' dey nu a̱' nac yu mbecy Israeel. 25Ni mod za tub riidz nim lat de riidz nu bzeeñ Oseas. Ze' rniiñ: Ñgyoozh nam: “De mbecy nu walab mbecy ne̱, de yu ze' ya̱ ne̱e̱ nu nac dey mbecy ne̱. Nunu de mbecy nu wanca̱, ya̱ ne̱e̱ lo dey nu ya̱ rca̱ dey, ne̱e̱”, nam. 26Nunu laab lugaar ze' nu mne̱e̱, ze' rniiñ: “De ru walab mbecy ne̱”, rniiñ, orze' lugaar ze' gnii dey: “De ru i'ñ Ñgyoozh mbañ”, gnii dey, na Ñgyoozh, rniiñ. 27Ni' lat de riidz nu bzeeñ Isaías rzat ñi de mbecy Israeel. Ze' rniiñ: “Mas tona' la mbecy zigy de mbecy Israeel, mas gal nu sheñ yu uzh nu nguaa ru' nisyudoo ni zigy dey, tees ñuu zi zi'l dey gruu mbañ yu. 28Gun Ñgyoozh dzach za' lom de coz nu mniim nu gac gyishlombecy”, rniiñ. 29Nii nañ gal nu na nu mnii Isaías anzir, ornu nay: Bicy na nu Ñgyoozh, biñ nu rac ricy dela coz, cue' nzeeñ mi la be mbecy nez Israeel, orze' ñgyac den gal nu na' de mbecy nu gu' gyedz Sodoma, nu de mbecy nu gu' gyedz Gomorra, na Isaías. 30Orze' ¿lac ñuu niin? De mbecy nu walab mbecy Israeel, mas wanyub dey mod par nu gyanap dey par lo Ñgyoozh, tees na byanap dey lom nu nac nu ricy cup dey consuel lom. 31Ze' de mbecy Israeel byub dey tub mod nu gyanap yu lom nu nac nu ricy yac dey ni leey, tees wangyicy dey gan. 32Wangyanap dey lom, gun wanyub dey mod nu rlagy mi. Mod ze', nde' nu gyicy cup dey consuel lom. Tees byub dey tuuba' mod nu gyanap yu lom. Rlagy dey gyanap yu lom nu nac de coz nu bicy de ub yu. Jesucrisht nam gal na tub gyita', nunu de mbecy Israeel blagy gyi' dey too gyita' ze'. 33Ni mod za tub riidz ni Ñgyoozh ornu nam: Gyedz Sión ze' risha̱ tub gyita' nu glagy gyi' mbecy, tub gyita' nu gyicy ñi nu gyesaa dey. Yu nu gyicy cup consuel lo biñ nu nac gyita' ze', rila washi'ñ yu baloor, gun walab nu leew bicy cup yu consuel lom, rniiñ.
Copyright
Learn More


text:
1Na despuees ni de nu nde', bruu Baly Atenas, zay tub gyedz nu la Corinto. 2Ze' bdzeel yu tub mbecy Israeel nu la Aquila. Yu ze' tub mbecy Ponto, tees sa bruuy lo de yu ni Italia nu mñaay, tub biñ mñaa nu la Priscila. Bruuy Italia, gun Clau, yu nu riib ic de nasyoong, pcaay dela mbecy Israeel nu ruu dey tub gyedz ni Italia nu la Rom. Orze' Baly gua güiiy dey. 3Orze' byeeñ nuy de yu ze', nunu tublaazh la bicy dey riiñ, gun Baly nac yu tub yu nu rzaa yu' negy. Laaba' nde' dalje̱z nu ricy Aquila nu mñaay. 4De sab, dzi nu rzu lagy de mbecy Israeel, rza Baly nañ yu' nu rsya' de mbecy Israeel riidz ni Ñgyoozh, gun rlagy yu cuugy yu lardoo de mbecy Israeel, nunu tant mbecy nu walab mbecy Israeel. 5Na ornu bruu Silas nu Timoteo Macedonia za dey par Corinto. Orze' Baly wangyicy yu reña' riiñ. Se tub lo zi'l nu rshaal yu riidz ni Crisht. Naal la blyuuy ni de mbecy Israeel nu Jesuuz laab mi ze' Mesías, biñ nu bloo su Ñgyoozh. 6Tees ornu gua dey contr niy, nunu ornu shiñ mnii dey niy, orze' bdib yu shab yu par nu gabe nu wangash dey riidz ze'. Orze' nay: ―Benu de ru dune'r, laab der yu' falt nir. Ya̱ sac falt ne̱. Na par lo ya̱ cha̱ lat de mbecy nu walab mbecy Israeel ―nay. 7Orze' bruuy nañ yu' nu rsya' de mbecy Israeel riidz ni Ñgyoozh ze', zay cyiiñ yu yu' tub mbecy nu la Ticio Justo, tub yu nu rca Ñgyoozh. Yu ze' rcyiiñ yu cuit yu' nu rsya' de mbecy Israeel riidz ni Ñgyoozh. 8Tees Crispo, yu nu riib ic nañ yu' nu rsya' mbecy Israeel riidz ni Ñgyoozh, yu ze' nu dela famil niy bicy cup yu consuel lo Shuaan den. Nunu zigy zir mbecy Corinto güeñ dey riidz ni Crisht, nunu bicy cup dey consuel lom, nunu wi nis dey. 9Na tub rel Shuaan den Jesuuz bruu zac mi lo Baly mod ni pcaal. Orze' nam rab mi yu: ―Cue' dzib ru. Zaab nii lar riidz ne̱. Cue' checar nu niir lo de mbecy. 10Gun ya̱ nac du̱ ru. Ni tub la mbecy wac shiñ gyicy nuy ru, gun zigy de mbecy gyedz ii nac dey mbecy ne̱ ―nam. 11Orze' byeeñ yu ze' tub ña'n nu. Orze' blyuuy riidz ni Ñgyoozh ni de mbecy. 12Ornu Galión bdugyiy riiñ nu riib ic yu por cuen ni gubier ni Acaya, de mbecy Israeel byatublaazh dey nu cha dey contr ni Baly. Orze' gua nu dey yu ze' nu dri bee Galión ni de mbecy. 13Orze' na dey rab yu Galión: ―Yu ii rcuugy yu lardoo de mbecy nu cay Ñgyoozh tub mod nu za contr ni leey ―na dey. 14Na ornu Baly bicy peey niiy, orze' na Galión rab yu de mbecy Israeel: ―Benu bicy yu coz nu walab se'ñ, o benu bicy yu tub cyi ily nu tona' la shiñ, orze' rlagy ñi gyicy cupa̱ pase̱z du̱ de ru mbecy Israeel. 15Tees como rtub su der losa'r nu lac yaruu de riidz, nunu rtub su der losa'r nu nac ca na tub mbecy, nunu rtub su der losa'r nu nac leey ni ub der, orze' laab de ub ru rlagy ñi nu za' lo der gyel cha' ic ni ub ru. Ya̱ wari be̱e̱ coz nu na gal nu na nii ―na Galión. 16Orze' pcyuu nuy dey par ich yu' ze' nu dri beey ni mbecy. 17Orze' de mbecy pshet yaa dey Sosht, yu nu riib ic nañ yu' nu rsya' mbecy Israeel riidz ni Ñgyoozh. Orze' bdi dey yu laab ro' la ze'. Nunu Galión wangyicy cuen yu de coz nu bicy dey. 18Na despuees ni de nu nde', orze' Baly byeeñ yu zañ ru' dzi Corinto. Gaze' nu bruuy lat de bicy na za nuy Priscila nu Aquila nañ tub barc par lo de yu nu la Siria. Tub gyedz nu la Cencrea, anzir chu'y nañ barc, orze' bicy yu tub trat nu Ñgyoozh. Orze' bicy yagy yu tooy par nu gabe nu segur la gyicy paay nu trat ze'. 19Orze' bru'ña dey Éfeso. Ze' bzeeñ Baly Priscila nu Aquila. Orze' guay nañ yu' nu rsya' de mbecy Israeel riidz ni Ñgyoozh. Orze' bee nuy de mbecy Israeel riidz. 20Orze' mnishbaa dey loy nu tuñ tiem gyiyeeñ yu nuy dey tees wanshet ic yu. 21Tees ornu bruuy lo dey, orze' nay rab yu dey: ―Benu Ñgyoozh rlagy mi, ya̱ yap güi̱i̱ der tuuba' tir ―nay. Orze' gu'y nañ barc. Bruuy Éfeso zay. 22Orze' bru'ñay Cesarea. Orze' bruu ga'y ze' yay par Jerusaleeng. Yay nu niiy ñgyoozh nu de mbecy ni Crisht nu yu' ze'. Orze' bruuy Jerusaleeng zay par Antioquía. 23Na ornu pcyiiñ yu lugaar ze' tub tiem, orze' bruuy. Gusay lo de yu ni Galacia nu lo de yu ni Frigia. Bicy yu nu byafert zir ricy cup de mbecy consuel lo Crisht. 24Na tub mbecy Israeel nu la Apolos briy Éfeso. Yu ze' tub mbecy Alejandría. Tona' la nap za riidz nu rniiy, nunu nap ñuu rad lagy yu riidz ni Ñgyoozh. 25Nap blyuu mbecy niy de coz ni Shuaan den. Nunu fert la rniiy, nunu nap rlyuuy de coz ni Jesuuz. Tees par nu zu nis mbecy, tub zi la de coz nu blyuu Waa, de nde' zi'l rad lagy yu. 26Orze' brugyi' nu wachib lay rniiy lat de mbecy nañ yu' nu rsya' mbecy riidz ni Ñgyoozh. Na ornu Priscila nu Aquila güeñ dey de riidz nu mniiy, orze' gua nu dey yu par yu'y. Ze' nap zir pshaal dey de coz ni Ñgyoozh loy. 27Orze' Apolos mnii tooy nu chay par lo yu ni Acaya. Orze' de mbecy ni Crisht nu yu' Éfeso blocyuub dey yu, gun bzeed dey tub gyicy lo de bicy na nu yu' ze'. Mniiy lo dey nu nap gyicy nu dey Apolos ornu griy. Na ornu briy Acaya, tona' la nap blocyuub yu de yu nu brugyi' nu ricy cup consuel lo Crisht par nu nac faboor ni Ñgyoozh. 28Lat de mbecy zigy nap blyuuy nu dzi radza de riidz nu rnii de mbecy Israeel. Orze' wangaca' nii dey nu walab ni. Bzat yu riidz nu bzeeñ Ñgyoozh, ornu blyuuy ni dey nu Jesuuz, laab mi ze' Mesías, biñ nu ca lo cuen nu co mbañ mbecy.
Copyright
Learn More


text:
Baay Faal ba daa jóg ca fajar
Nga séén ko mu soli sagar
Boppam ba sëq xëki kawar
Yore këllëm bë di sikkër
Te faalewul xiifak mer
Moo demee kat xeex na badar
Kii turam wi dootul fay
Ku weddi lii laaj ko waa Ndar
Baay Faal jaaxal na waa Ndar
Baay Faal jaaxal na waa Ndar
Baay Faal ba daa jóg ca fajar
Mani kuur Yàlla daa jóg ca fajar
Nga séén ko muy soli sagar
Yore këllëm bë di sikkër
Kii turëm wi dootul fay
Ku weddi lii laaj ko waa Ndar
Baay Faal jaaxal na waa Ndar
Baay Faal jómmal na waa Ndar
Dundam ga neex na, sikkar sa neex lool
Baay Faal bi, Baay Faal idi moo di gënë góór
Sikkar sa moo tax mu jege Yàlla
Baay Faal bi, Baay Faal ku ko xamoon di nga maandu ci moom
Sa tool ya, sa teen ya, ca waañ wa, maajal ya
Baay Faal iigééy la xam
Baay Faal ndigël la xam
Baay Faal du xeex du xulóó
Ëg na nit, fónk na nit
Xeebul kenn, noon la yegeeg boroomam
Li mu li figééyat suñu boroom
Bëgg naa la Bay Faal
Ndongo li kii moo jege sunu boroom
Day ligééy di joxe
Moo tax Baay Faal jege na sunu boroom
Day ligééy di joxe
Day ligééy di joxe moo tax Baay Faal
Toggam ga neex na lool moo tax Baay Faal
Day maajal moo tax Baay Faal
Day sikkar moo tax Baay Faal


text:
1Yeesu ye cisa a fak gopri, mûsa nit ây dèy de furruwan. 2E rri yey nit rak isi de dàara de gbâyge a ɗàm kpees wàa de gàaw: Nitcoorra, gum kpàam ndòosum to mu yiɗi go. 3Yeesu de parre kàn wàa, de banggurra de gàaw: Mi yiɗige, sey àyci wey e ndòom! Rak isi nà ndòowe di nit maan yaale. 4Yeesu de mgbènggu de gàaw: Raksi mbâra, ta mu sak koo jâ di nirri ba. Amma dik mu kàlni is wey di nit daprum, mu 'maa jàk hîiri kà yey gàa nà Fay a defte Muusa, ngam kàlnum àyci wey ndòoye. 5Yeesu ye lege a Kafernahum, nit ɓèl sooje ây de dàara a gin wàa, de waawa, 6de gàa: Nitcoorra, nit tèem mum kûurre àyci wuta isi a àay, riirre 'màari dèy ni ɓèlla. 7Yeesu de gàaw: Di gim difa mi ndòosuwa. 8De goosi de gàaw: Nitcoorra, mi get ha mu lek a àay mum ba. Amma yèe yèy kpolo gbè, àyci wàa di nit tèem mum ndòo ge ndòowa. 9Ngam miy mi dii a kàn nit ɓèl kana, mi dii ɗa ni sooje ây a kàn mum. Mi gàaw go di nirri «digi», di ge digi. Mi gàaw go di nit kana «dàara», dàa ge dàara. Mi gàaw go di nit tèem mum «tèe jàk yey gi», tèe ge tèe hû go. 10Yeesu ye rage yèk maan, de tâaw 'nang, de gàa daw da nit ây futku gi: Takundi mi gàanurre, koo a tîim ni-Israyel ây mi haa kpàarra goosum kà yey a tinîir nirri ba! 11Mi gàanurre: A nit ây dèy a gaw ana a ɓani unji ni lekni unji, tâa gaw tâa a wûun Fay a faktiturum, aw rii tiriici ni Abraham, ni Isak, ni Yakob. 12Amma da nit ây gaw tâa ngin nà a wûun Fay, 'mà gaw 'màktifa daw a tuma kulpi a gbaa, a gin tâa umda rîsim ni riisum temgi. 13Yeesu de gàaw di nit ɓèl sooje ây: Koyi, e mbirum kà yey tâa goosum wey! Ayci ndòowe di nit tèem wàa nà a saa'i maan. 14Yeesu de dige a àay Piyèr. De kpàaw sàr wàa kûurre àyci mâarra isi. 15Yeesu de mòow a kàn, àyci wàa ndòowe. De ana e kàmurra tiriici di Yeesu. 16Ye cii mbona, de 'maaran a gin Yeesu nit ây dèy tâage ni tindòom makta ây. De yuuni daw da tindòom ây ni yèk wàa, de ndòosi daw da nit àyci ây pî. 17Mbire hû go ngam ha e gbèe jày gàa nà Isaya nit lònum yèk Fay: Ey atfage àyci worro, toge 'màar worro. 18Yeesu ye rabe a nit ây aw mûu dèy a cewci wàa, de gàa daw da lor ta wàa aw yewnu a taga kana a sòo ɓèl. 19Nit còycum kana de hèewrra de gàaw: Nitkàlnjum, mi yiɗi mi furrum a gin gum dik lang. 20Yeesu de gàaw: A gbaw ây aw dii ni gook ây, a jooy ây aw dii ni àay rra waw. Amma Hàm nirri gin kûunum hak wàa cenu ba. 21Nit kana a tîim lor ta wàa de gàaw: Nitcoorra, woom mi ir mi sipta too mum ɗà. 22Yeesu de gàaw: Furrimi! Woo daw da nit wuta ây aw sipti wurra waw. 23Yeesu de lege a koombowal. A lor ta wàa de furru wan aw diknji ni ey. 24E rri yey hiski ɓèl anage a sòo, de gîira sòo dèy a koombowal. Amma Yeesu ey kûurre. 25A lor ta wàa de hèewrran aw mûysuwa, de gàan: Nitcoorra, saanina, ot gàarre ot gbee! 26De gàa daw: Ngam jâ tolnu ya un nit èca goosum ây gi? De ane de kpânu di hiski ni sòo ɗa. Jày pî tâaye baak baak. 27De tâa daw 'nang da nit ây, de gàan: Nit yey nit ji rri ya? Ngam koo hiski ni sòo aw raguge. 28Yeesu ye kpèrre a taga sòo ɓèl a dees ni-Gadareni ây, de kpàanjin ni nit tindòom ây cuk a gook geb ây. Aw dii kà jàk nûr ây, ha a nit ây aw tol dawrre, aw kpàawrre hòmda a ot maan ba. 29De bimin de gàan: Mu Hàm Fay gi, ji tâanjina ni muy ya? Mu dàara ay gi ha mu riisina 'màari diga unji worro ɗà kpèrra ba yi? 30Mûsa gicim ây dèy aw dii a farra kpâarra càa, aw faarre. 31A tindòom makta ây nà de waawan di Yeesu de gàawan: To mu yuunina go, tèena ot dik ot lek a mûsa gicim ây gi. 32De gàa daw: Digin! De yuun a gin nit ây cuk nà, de digin aw lek a gin gicim ây nà gi. E rri yey mûsa gicim ây pî de lamin a kpàang gopri, de yaan a sòo ɓèl, de wutkin a farra. 33A hàm faat gicim ây de 'nòon a riiy ɓèl, de sagin da nit ây pî yèk nit tindòom ây cuk nà. 34A ni-riiy maan pî de yuun aw dàara a gin Yeesu. Ye rabuwan gi, de waawan e yuu a dees waw.
Copyright
Learn More