text:
Itaali
Itaali (Pénc mu Itaali) réewum Tugal (Óróop) Itaali men la ci réew yi nek ci Bëj-saalumu tugal,
ngir xootal Taarixu Itaali xoolal Fii
Ni Itaali meloon njëkk xare yu Napoleon yi:[Soppi]
Itaali laata a Napoleon di ko teg loxo, di ko nangu, nekkutoon réew mu ñu bennal , nekkutoon it di mu am ag temb, moom kay daa seddaliku woon, doon fukki xaaj ak ñaar, yu doon topp ak a nekk ci ron kiliftéefug ay nostey politig yu wuute: nosteg nguur ca Savoia, Piemonte, Napoli, ak nosteg pénc ca Venezia ak Geneva, ak ag àtte gu paab ca Rom, ak gu Dóox ca Toskaana ak Parma, ak xaaj yoo xam ne dañoo nekkoon ci waawug imbraatóor gu Otris gi, ñooy Milano ak Lombardia.
Piemonte nag moo nekkoon nekkteg politig gi gënoon a dëgër, te ëppoon doole ci nekkte yooyu. Ña ëppoon ca njiit ya yilifoon nekkte yooyu, ay diktaatóor lañu woon, rawati na ñi ci waa Otris jiite woon, cig jonjoo mbaa cig jonjoodi .


c: text/html

text:
Tansani
Tansani am réewum penku Afrig la, féete ci peggi mbàmbulaanug End . Keeñaa ak Ugandaa ñoo ko féete bëj-gànnaar, Ruwandaa, Buruundi ak Kongóo-Kinshasa nekk ci sowwoom, Saambi ak Malawi nekk ci bëj-saalum-sowwoom, Mosambik nekk ci bëj-saalumam.
Réew mi tollu na ci 945 087 km²
te am 39 384 223 ciy way-dëkk, ay bantu rekk a fa dëkk. Péeyam mooy Dodoma, mi ngi nekk ci biir réew mi, waaye dottub koom-koom bi dëgg mooy Dar es Salam gi doonoon péey bi, féete ci tefes gi. kiswahili ak wu-angalteer ñooy làkki nguur ga, teewul ne itam araab am na fa doole, rawati na ci duni Sansibaar ak bu Penda.
Tansani ju tay jii a ngi judd ci booloog Tanganyika ak Sansibaar ci 26 awril 1964, gannaaw, ci lu yàggul dara ñu am seenug tembte ci Nguur-Yu-Bennoo yi. Bokk na ci Commonwealth dale ci atum 1961, bokk na itam ci Mbootaayu Xeet yi dale ci 14 desambar 1961.
Taariix[Soppi]
Ci 1953, Julius Nyerere, ab jàngalekat la woon bu judd ci 1922, ci bi muy am 31 at la ñëw ci boppu TAA (Tanganyika African Association, mbootaayu waa-afrig bu Tanganyika), mu daldi koy soppi ag làngu politig dëgg, ci lu gaaw, tudde ko Tanganyika African National Union doon woote ngir ag tembteg seenum réew. Ci 9 desambar 1961 la leen ko Nguur-Yu-Bennoo yi jox, ci jàmm. Ci ndoorte li jëwrin ju njëkk la doonoon, ginnaaw pal gu desambar 1962 gi, mu doon njiitu réew ju njëkk ju Tanganyika.
Ci 10 disambar 1963 la Sansibaar ak Pemba am seenug tembte, 26 awril 1964 la Tanganyika ak Sansibaar booloo ngir sos li tudd tay Réewum Tansani. Nyerere doon njiitu réew ma, Abeid Karume mi doonoon njiitu réewum Sansibaar nekk jëwrin ju njëkk ji, ci Tansani. Donte booloo gi amoon na, waaye ba-tay jii Sansibaar moo yoral boppam yenn yi. Njiitu réewum Tansani moo ko yoral li ñeel politig, kaaraange, mbiri biti-réew, añs, moom mu yural boppam njàngale mi ak koom-koom,..
Melosuuf[Soppi]
Tansani réew la mu nekk ci xaaju kol-kol bu bëj-saalum féete ci Penku Afrig. Ay digam yu dénd ñooy mbàmbulaanug End gi ci penku, dojuw Kilimandjaro ak déegub Victoria bi ci bëj-gànnaar, déegub Tanganyika bi ci sowwu, déegub Malawi ci bëj-saalum-sowwu ak dexub Ruwuma ci bëj-saalum
Lëkkalekaay yi biti[Soppi]
Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Suwaasilaand • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Xavier Rovira Rojas
Xavier Rovira Rojas - dioudo Mataró, Catalonia, si atoum 1977 si diourombénèlou wèr wi si att bobou, mathematicien la té guénè keur you mag you niouy wakh Valldemia Marist ak Autonomous University. Kou khariagne la si wal wowou tey liguéyè Plaut (Acctus) fofou sa Barcelona si atoum niari diounni ak niar ba niari diounni ak niet diougué fa dem fofou niouy wakh Northgate Arinso si atoum niari diounni ak niet sa Barcelona lègui mou ngui fi si Wiyen.
Basketeur la tamit bou nékon si équibou Valldemia si atoum diounni diourom nièneti temer diouro nièneti niar ak niari diounni ak diourom ben fofou sa CE ak si atoum diounni ak diourom ben ba diounni ak diourom niet Argentona fofou sa CB.


text:
Nit
- El Hadji Cissé, Nataalkat djargogne.org
- Fatou Diome, bindakat
- Ismaël Lô, woykat
- Djibril Dio Mambéty,bindkat
- Youssou N'Dour, woykat
- Ousmane Sembène,bindkat, cinemaakat
- Momar Thiam
- Seriñ Abdu Xaadir Gueye Badar, Gëstukatu wolof [1]
Nit nak mooy képp ku sosoo ci Aadama (doomu Aadam) nité nak moom lanu soxla ci nit ndax bo nité wul app duff gay donn. nit moom la yalla miy sossakon bi gëna bëgue ci limu soss li gënn ci limu soss it nit la li mu gëna téral ci limu soss it nit la waya nakk ndax nit moomii xamna buppëm ? buka xamèe li ku war mooy mu nité


text:
Nettali 82: Mordekay ak Esteer
NAÑU dellu ginnaaw ba tuuti at bala Esras ñów Yerusalem. Mordekay (Mordokaï) ak Esteer (Esther) ñooy waa Israyil yi gën a mag ci nguuru Pers. Esteer mooy jabaru buur bi. Mbokkam Mordekay mooy kilifa gi topp ci buur bi. Nañu seet naka la loolu lépp ame.
Waajuru Esteer dee nañu bi mu nekkee xale bu tuuti. Mordekay moo ko yar. Asuerus (Assuérus) mooy buuru Pers. Am na benn kër buur gu nekk ci dëkku Susan (Suse). Mordekay bokk na ci ñiy liggéeyal buur bi foofu. Mu am bés, jabaru buur bi tudd Wasti (Vashti) bañ a def li ko buur bi santoon. Buur bi daldi tànn beneen jigéen pur mu nekk jabaram. Xam nga kan la tànn ? Jigéen bu rafet bi tudd Esteer.
Ndax gis nga fii nit ki bare tiitar ak ñi koy sukkal ? Amaan (Hamân) la. Kilifa gu mag la ci réewu Pers. Amaan dafa bëgg Mordekay sukkal ko itam. Waaye yaa ngi gis fii Mordekay toog. Mordekay bëggul sukk ci kanamu Amaan. Pur moom, kenn warul a sukkal nit ku bon ku mel ni Amaan. Loolu tax na Amaan mer lool ba def lii :
Amaan wax na buur bi ay fen ci waa Israyil. Mu ne ko : ‘ Ay nit ñu bon lañu, te duñu topp say ndigal. War nañu leen a rey.’ Asuerus xamul ne jabaram, waa Israyil la. Mu daldi topp Amaan te digal bés bu ñu war a rey waa Israyil yépp.
Bi Mordekay déggee ndigal boobu, mu jaaxle lool. Mu yónnee ci Esteer, ne ko : ‘ Fàww nga wax ak buur bi, ñaan ko mu muccal ñu. ’ Ci yoonu Pers, kenn warul a dem gis buur bi bu fekkee ne du moom moo la woo. Waaye Esteer dem na, fekk buur bi woowu ko woon. Buur bi daldi ko tàllal yetu wurus bi mu amoon. Loolu dafay wone ne waruñu koo rey. Esteer woo buur bi ak Amaan ci lekk bu neex te bare bu mu leen di toggal. Bi ñu nekkee foofu, buur bi laaj Esteer lan la bëgg mu defal ko ko. Esteer ne ko dina ko ko wax bu ñu ñówee, moom ak Amaan, ci beneen togg bu mu leen di toggal ci ëllëg si.
Ci ëllëg si, bi ñu doon lekk, lii la Esteer wax buur bi : ‘ Man ak sama xeet lañu bëgg a rey. ’ Buur bi mer. Mu ne : ‘ Kan moo sañ a def loolu ? ’
Esteer ne ko : ‘ Ku bon ki ñuy xeex noonu mooy Amaan ! ’
Buur bi gën a mer. Mu wax ñu rey Amaan. Ginnaaw loolu, def na Mordekay kilifa gi topp ci moom ci réew mi. Mordekay fexe ba buur bi jox beneen ndigal buy may waa Israyil ñu mën a xeex bés bi ñu leen naree rey. Ndegam Mordekay léegi nit ku mag la, ñu bare ci réew mi dimbali nañu waa Israyil te ñoom mucc nañu ci seeni noon.
Téere bi tudd Esther ci Biibël bi.
Laaj yi
- Ñan ñooy Mordekay ak Esteer ?
- Lu tax buur Asuerus bëgg a takk beneen jabar, te kan la tànn ?
- Kan mooy Amaan, te lu tax mu mer lool ?
- Lan la buur bi digal, te lan la Esteer def bi mu déggee li ko Mordekay wax ?
- Lan moo dal Amaan, te lan lañu def Mordekay ?
- Naka la waa Israyil mucce ci seeni noon ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Esther 2:12-18.
Esteer wone na ne am “ xol bu nooy te dal ”, am na solo lool. Naka la defe loolu (Est. 2:15; 1 Piy. 3:1-5) ?
- Jàngal Esther 4:1-17.
Esteer amoon na bunt ngir wone ne fonk na lépp lu jëm ci jaamu Yàlla dëgg ji. Ñun it, lan lañu mën a def tey ngir wone ne bëgg nañu Yexowa te dañu bëgg takku ci moom (Est. 4:13, 14; Macë 5:14-16; 24:14) ?
- Jàngal Esther 7:1-6.
Naka la ñu bare ci mbooloo Yàlla tey defe lu mënoon a tax ñu fitnaal leen, mel ni li Esteer defoon (Est. 7:4; Macë 10:16-22; 1 Piy. 2:12) ?


text:
Diiwaan yu Bennoo
Diiwaan-yu-Bennoo, walla Diiwaan-yu-Bennoo yu Aamerig ci anam gu gudd am réew la mu séddaliku ci juroom-fukki diwaan, ñent-fukk ak juroom-ñett yi ñoo taqaloo te féete ci diggante Mbàmbulaanug Atlas ak Gu-Dal gi, penku ba sowwu, Kanadaa moo féete bëj-gànnaar, Meksik nekk ci bëj-saalumam. Alaskaa ci la bokk donte taqu ci, mi ngi nekk ci sowwu Kanadaa. Hawaii moom mi ngi ci diggu mbàmbulaan Gu-Dal gi. Réew mi am na fukk ak ñenti diiwaan yu tasaaroo ci géeju karayib yi ak Gu-Dal gi. Péeyam mooy Washington.
Diiwaan-yu-Bennoo yi ci 2008, 302 ciy miliyoŋ ciy way-dëkk lañu amoon, loolu tax muy ñetteelu réew mi ëppi nit ci àdduna bi, ci ginnaawu Siin ak End. Réyaayam toll ci 9,4 junni km², di ñeenteel ci àdduna bi, ci ginnaawu Riisi, Kanadaa ak Siin. Gàddaay gi bari na fa lool, ba tax muy réew mi ëppi xeet yu jaxasoo ci Suuf si. Koom-koomam mooy bi gën a woomle ci àdduna bi, te moo am njuddéef mu ñumm mu biirum réew (NJ.Ñ.B) mi ëpp ci àdduna bi.
Tur wi[Soppi • modifier le wikicode]
Turu Réew mi Thomas Paine moo ko tànnoon ci bés bi ñuy am seenug temb ci 4 sulet 1776. Woowiin wu gàtt wi, wi ñuy faral di jëfandikoo ci sunuy waxtaan, ci njàngale mi ak ci lonkoyoon yi, mooy «Diwaan-yu-Bennoo» (ci wu-angalteer di United States, ñu tënk ko ci US). Wu gudd wi ñu koy faral di jëfandikoo ci këyiti nguur gi «Diwaan-yu-Bennoo yu Aamerig».
Taariix[Soppi • modifier le wikicode]
Jamono njëkk-kolomboo (Laataa 1492)[Soppi • modifier le wikicode]
Ci Alaskaa lañu gise jeexiti nit ki fa njëkk a teew, ci weti 20 000 at nj.j, ci tefesu atlas ci wetu 13000 at nj.j. Nit ñi njëkk a dëkk ci réew mi ñoo nga bàyyikoo ca Goxub Asi, jaare woon ko ca xat-xatu Bering. Ci ginnaaw bi la fa waa-tugal yi ñëw.
Jamonoy canc (1492-1775)[Soppi • modifier le wikicode]
Christophe Colomb moo wuññi goxub Aamerig ci 1492, at ma ca topp mu nemmeeku barab bi nekk Poortorikoo tay jii. Ci XVIu xarnu la réewi Tugal ya fa ëppoon doole doon seet ay jàlluwaay ci bëj-gànnaar-sowwu ak ay am-am, ci seeni tukki ci topp tefesu Atlas gi ñu dem ba taxawal fa ay sancu yu sax. Ci bëj-saalum waa-espaañ yi sos fa seenub sancu duppee ko Espaañ-gu-Bees, di amal ay tukki-gëstu ci biir réew mi. Ci bëj-gànnaar-sowwu waa-riisi yi sanc fa ci li topp tefesu Mbàmbulaanu Gu-Dal gi. Ci la tubaab yi tàmbalee yaxantu ak askan yi fa cosaanoo.
Ci diggante XVIIu ak XVIIIu xarnu, ndànk ndànk, la fukk ak juroom-ñetti sancu waa-angalteer taxaw ci tefesu penku gi, Lii mooy maamu Diwaan-yu-Bennoo yi. Waa-fraa yi nemmeeku pegu Misisipi dal di fay sos Luisiyaan
Ngir xóotal yëral foofu: Taariixu Aamerig


text:
Dinañu amal ab lëll ca reewum France ci waallu jëmale kanam koom koomu islaam ci aduna bi yëpp
Waallu bitim reew lëll bii nga xamni dañukoy amal ci waallu koom koomu islaam tey 30 aought lañukoy amal ca reewum France
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet (pagehalal) ni: gox biidi strabourg mooy dalal lëll bi nga xamni dañukoy def ci waallu koom koomu islaam
Lëll bii ci teewaayu ayy borom xam xam yi nga xamni seen xam xam dafa naac ci waallu koom koomu islaamm ayy jaangalekatu islaam ak koom koomu islaam dinañu waxtaan ci waallu koom koom ak yorinu bank ci islaam ci fukki att yii mujju ci aduna bi ak koom koomu islaam ci reewu tugël yi ak koom koomu islaam ci reewum Malezie ak beep produits boo xamni nii dañukoy jëfandikoo te mu dëppoo ak islaam
Ci cëppaa ndawu waxtaan wi dinañu daje tënkk leepp loo xamni nii waxnañukofa
Lëll bii su fukki waxtu juroom ñaar jotee ba tekk fanweeri simili lañukoy door ba fukki waxtu ak juroom ñent tegee fanweeri simili ci sale yi nga xamni falañii amalee lëll yi ci gox biidi strabourg
1279631


text:
Ŋaañnañu kaamilu al xuraan ca suuf sa nga xamni islaam fala njëkk feeñ
Waallu bitim reew taskatu xabaaru reewum arabie saoudite xamlenañu amalnañu ayy ŋaañ al xuraan ci daara ju kawe ji nga xamni moom lañu jagleel soxna yi ca gox biidi (Yanbah)
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo aju ci television biidi (Al Alam) ni: daara jii nga xamni moo neekk ci (Yanbah) nga xamni dafa aju ci daara ju kawe jiidi Tayiba neekk ci reewum Arabie saoudite ayy nitt gisnañu ayy kaamilu al xuraan yu ñu saandi ci ayy mbalis ci biir daara ji
Suñu sukkandikoo ci xabaar dinañu waxni batiment bi nga xamni nonggo daara yi falañu neekkoon dañuko waroona geen gannaaw bi nga xamni geennañu dañu feekk ayy kaamilu al xuraan ci mbalis bi
Keen ci ñi nga xamni ñoo dëkk ci gox biidi (Yanbah) moo xamle xabaar bii te yitt waxna ni ñi nga xamni ñoodoon ligeey ci waallu setal bërëb ñoo saandi kaamilu al xuraan yi ci mbalis mi
Nataal yi sa wesaarenañuko ci internet bi
1276780


text:
Ñungi amal ca reewum Chine ayy daara ngir jaangal al xuraan ñeel ñi nga xamni dañoo am jafejafe ci waallu degg
Yënggu yënggu al xuraan programme jaang al xuraan ñeel ñi nga xamni dañoo am jafejafe ci waallu deegg ci nimbalu kureel biidi yënggu ci waallu dimbalante ci reewum Chine lañuko amalee
Këru tasukaayu xabaaru al alxuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamni ñoo leen teewal ci reewu tugël yi ni: kiidi (Chaamil alayaf) nga xamni moo feent ñaangin wii waxna ni: daara yii nga xamni dañu cii jaangale al xuraan ci daara jiidi jaangale diine (do arsaane of) bii neekk ci gox biidi (Gurunii) ci reewum Chine
Yookkna ci ni:ligeey programme bu melnii jafenawoon lool ndax bii mooy njëlbeenu yoon ñukoy amal ci reewum chine
Waaye nak li jara xam mooy ñaar fukki nitt ak juroom ci ayy gune ak ayy waxambaane yoo xamni nii dañoo am jafejafe ci waallu deeg deeg ñoo teewoon ci daara ji
1184084


text:
Amalnañu jotaayu sargal ak deelloo njukël soxna yi nga xamne dañoo woottu kaamilu al xur’aan bi ci reewum Afganistan
Waallu yenggu yenggu al xur’aan yi xew xewu sargal ak maaggal fukk ak juroomi soxna yoo xamne nii dañoo mokkal al xur’aan ci diiru ñett att ci daara jii ñu duppee këru al xur’aanu ñu ñaakk seen bakan ci yoonu yaalla neekk Kabul ci peyu reewum afganistan
Këru tasukaayu xabaaru al xur’aan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamne ñoo teewal (ikna) ci Asie ni: jotaayu sargal ak tatagal ñeel soxna yi nga xamne danoo mokkal kaamilu al xur’aan bi yëpp ci teewaayu soxna yooyu lañuko doon amalee ak lu toollu ci juroom been fukki soxna 28 aught lañuko amaloon ci daara jooju ñu duppee xaatami nabiyiin neekk ci gox biidi Kabul peyu reewum Afganistan
Kiidi ayatollah ( Muxsinii) nga xamne moo sos daara jiidi xaatamu nabiyiin te yitt mooy ki nga xamne moo jiite mbootaaybi nga xamne moo ëmb borom xam xamu shiit yi neekk ci dëkk bi waxna ni: soxna yii nga xamne dañoo mokkal al xur’aan bookkna ci alalu reew mi boo xamne nii dafa am solo loll te yaakaaru reew mi dace book waxnañu yitt ni soxna yii nga xamne dañoo mokkal al xur’aan ñoom lañu gëna yaakaar ci wesaare diine ak wesaare caaday islaam ci biir reew mi
Moom yookkna ci nix am ayy jaangale al xur’aan doyna rek ci xam xam mu xamle ni: saakku xam xamu al xur’aan dafa wara aandak xam ayy jaangale al xur’aan
Lii jara xam mooy jamono jii nga xamne ñungi wax ak yaw ñungi taambali classe yi nga xamne danu cii jaangale anam bi nga xamne ci lañii jaangale baatt bu neex ak jaangale mokkal al xur’aan ñungikoy amalee ci daara jiidi xaatamu nabiyiin
852318


text:
amalnañu ab gaaralu al xuraan ak gaaralu teere al xuraan yi ñu bindee loxo ca reewum Kazakhstan
Yenggu yenggu al xuraan dinañu amal ab gaaralu al xuraan ak teere al xuraan yi nga xamne dañuko bindee loxo alxamiis bii ñu wees yemoo ak 18 Avril lañuko amal
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamne ñoo leen teewal ca Asie ni: borom xam xam ak kilifay diine yi neekk ci reewum Kazakhstan ñoo njëk teew ci gaaral bii ngir neemeekusi gaaral bii, ci bërëb biidi Almaatii lañii amal gaaral bii
Te ci fan yii ñu dëkkmal nonggo daara yi ak nonggo daara yu neekk ci daara yu kawe neekk ci reew mi e yi ak centre yu bari te wute dinañu ñëw neemeekusi gaaral bii
Kiidi Amir Tuyaax bayif nga xamne gestukat la ci muse teere yi nga xamne dafa raar ci gox biidi Almati waxna ci gaaral bii ni: lu ëpp ci teere ak mbir yi nga xamne gaaralnañu ci gaaralu al xuraan bii dafay deellu ci juroom ñett xarnu ci ginaaw
Fas yeenewuñu yem ci gaaralu al xuraan bii nga xamne dinañuko amal ci diiru ñaari ayu bës waaye dinañu gaaral yitt teere al xuraan yi nga xamne dañuko teekki ci ayy kaalaama yu wute te nga xamne ba leegi ñungiko deeñ ca muse bii neekk ca Alamati
991148


text:
dinañu amal jotaayu xabaar ci jonŋante al xuraan aduna wërngëlkëp
Waallu yenggu yenggu al xuraan ñaar fukk ak juroom ñenteelu jonŋante al xuraan aduna wërngëlkëp yii dinañu amal ab jotaayu xabaar ci lu jëm 12 juin ci tewaayu njiitu kureel biidi yenggu ci waallu dimbalante
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna ni: jotaayu xabaaru ñaar fukk ak juroom ñenteelu jonŋante al xuraan aduna wërngëlkëp bii 12 juin lañukoy amal su fukki waxtu jotee ci salle bi nga xamni falañii amalee ndaje yi ci batiment bi ñu duppee Chaxid Maxalati ci dalu kureel bii nga xamni dafay yenggu ci waallu dimbalante
Kiidi Oustad Ali Muxamadi nga xamni ndawalu njiitu jaalarbi bi ci reewum Iran te yitt moo jiite kureel biidi yenggu ci waallu dimbalante ak dimbali neew ji doole ji dina teew ci jotaayu xabaar bii dina wax mbooleem doxalin yi nga xamni dinañuko amal ci jonŋante bii
Li jara xam mooy ñaar fukk ak juroom ñenteelu jonŋante al xuraan aduna wërngëlkëp bii 18 juin lañukoy door ba 23 juin ci attmii ñu neekk ci salle bi nga xamni fa lañii amalee lëll yi ci Teharan
1024336


text:
Waallu bitim reew teere biidi (chiite) nga xamni professeur Guraan Larson ak David torfal nga xamni ayy jaangalekatu ci daara ju kawe lañu móólnañuko ca reewum Suede
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamni ñoo leen teewal ca reewu tugël ni: teere dafa wax ci neekkinu chiite yi nga xamni ñooy yeewoo ci reewum Suede suñu sukkandikoo ci xabaar bii dinañu wax chiite yi nga xamni ñoo njëkka ñëw ci reewum Suede ñungi baayeekoo ca Reewum Uganda dem caTerolahtaan
Li jara xam mooy suñu sukkandikoo ci xabaaru nguur gi dinañu wax ni chiite yi nga xamni ñooy yeewoo ca reewum Suede toollunañu ci 165654 lu toollu yitt ci 250000 doomu aadama ñungi feekk baax nak ci reew yiidi Afganistan ak Liban ak Pakistan ak Irak ak Iran ak Inde
1305054


text:
Bataaxal bi nga xamni moom la njiitu revolution bi def ci waallu ajj gi yeenekaayu reewum Sierra Leone genneenako
Waallu bitim reew bataaxalu Ayatollah Xamanayii njiitu revolution bi ci reewum Iran ci ajj gi móólnañuko ci yeenekaay bu neekk ci reewum Sierra Leone ci nimbalu ki nga xamni moo teewal reewum Iran ci waallu caada ca reewum Sierra Leone
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna ni: suñu baayee xel ci solo gi nga xamni bataaxalu Ayatollah Xamanayii amnako borom xam xam yi ak xalaatkatu reewum Sierra Leone ak ñi nga xamni dañii yënggu ci waallu xalaat yëpp ci reew mi moo waral ñu taannko móólko defko ci yeenekaay yi
Taskatu xabaaru reewum Sierra Leone bataaxal bii ñungi jëlee ci biblioteque bu ndaw bi nga xamni moo teewal reewum Iran ci reewum Sierra Leone ci waallu caada wesaareko ci reew mi yëpp
Li jara xam mooy bataaxalu njiitu revolution reewum Iran bii ñungi def ci yeenekaay biidi Ayubii ak News yezen ak yeenekaay biidi Times ak yeneeni yeenekaay
1304553


text:
Taariix
Mooy xam-xam bi'y gëstu la xewoon demb. Di itam mbooleem ay Jëf ak ay xew-xewu demb, la ko dale ca ña nu jiitu woon ba ci nun. Taariixkat mooy ki'y gëstu di bind ci wàllu taarix
Xam-xamu taariix moo nuy melalal mbiri dëkk yeek dëkk-dëkkaan yu yàgg ya, ci biir jamonoy taariix, ak mbiri seen way dëkk. Da na nu waxal it ca dund ga fa amoon. Ci gàttal daal, xam-xamu taariix day gëstu li-wéyi nit (dembam) cig matale. Da na wuññi (feeñal) it nekkiin ak dundiin yi nga xam ne nit jaar na ci jànkoonteek ñoom ci dundam gu gudd gi, ci biir ay jamono yu dabante te toftaaloo, bu ko defee mu gëstu anami jëm-kanam yi nga xam ne nekktéef bii (di nit) amal na leen ci taariixam bu gudd bi, ci noonu loolu jural ñu ñu jange ci daj-dajam (li mu jot a dund) yooyu wéy, aki ndamam, te jéem a moytu ay pakkastalam aki rëcc-rëccam ya jàll.
Bu lii amee nag dina nu gis njariñ ak ngënéeli gëstug xam-xamu taariix.
- Lenn ci taariix bu àdduna bi
Tëraliin
Li ñu jublu ci jàng taariix[Soppi • modifier le wikicode]
Taariix dinanu ko jang ngir mu yombalal ñu xam mboolaayi nit ñi ci anam gu xereñ, te dégg (nand, gis), xàmmee it buum yi leen boole.
Gëstu dundug buur yeek imbraatoor yi rekk du lenn rek li nu war a yitteel ci taariix, li ci gën di farata kay mooy gëstu dundug mbooloo yi ak bennaan yi (benn-benn nit ñi). Ak gëstu jafe-jafe yi daa yeesu ci seenug dund bis bu Yàlla sàkk, te jéem leen a wutali saafara yu dëppoo, ba maas giy ñëwi ëlëg man cee jariñu.
Digal taariix (wutal ko aw dig)[Soppi • modifier le wikicode]
Ngir digal ab xew-xew fàwwu mu am ab tombub boy (fa muy dooree). Ay tombi boy yu bari nag am nañu te taariix man na cee tàmbalee. Nasaraan yi ñoom seen tombub boy mooy juddug Yonnant Yàlla Isaa, ca lañuy taariixe seeni xew-xew, bu dee jullit ñi ñoom seeni xew-xew ñi ngi leen di wutaluw dig wu bawoo ca gàddaayug Yonnant bi(j.m) juge Màkka ga mu ganee àdduna, dem Madiina. Xew-xew bii nag mi ngi fiirook (dajeek) atum 622 ci taariixu juddug Yonnant Yàlla Isaa.
Jamono yi[Soppi • modifier le wikicode]
Donte taariix mooy la xewoon ba àdduna sosoo ba léegi, taariixu nit ñi, suuf si, jawwu ji,... Waaye ci déggoo taariix ñu ngi koy tàmbalee ca ba ñu sàkkee mbind, séddale ko ci ay jamono. Li nga xam ne ay téere yu ñu bindoon moo ñu ko xamal.
Njëkk-taariix(mooy taarixu ñi fi nekkoon laataa sàkkug mbind)
Taariix( mooy lépp li xewoon ca ba ñu sàkkee mbind ba leegi). Taariix ci boppam dañu koo sédale ci ay jamono.
Jamono ju yàgg ja: (feeñug nit ci suuf ba daanu'g nguuru rom gu mag ga ci 476)
Jamono ju diggu ja: ( ba feeñug Amerig ci 1492)
Jamono ju bees ja: (ba fippug waa-frãs ci 1789)
Jamono ju mujju ji:( ba ci sunu bis yii)
Njëkk-taariix[Soppi • modifier le wikicode]
Boroom xam-xam yi, ginnaaw gëstu gu ñu def ci suuf si, wuññi nañu ay jeexiit (reste;vestige;trace) yu yàgg: ay jumtukaay, ay xor, ay doj, añs yuy tegtale ne suuf sii déy aw nit dëkke woon na ko njëkk ay junniy at, jamono jooja la nuy tudde njëkk-taariix.
Moom nag mi ngi séddaliku ci ñaari xaaj:
- Jamonoy doj wu ñu yatt
- Jamonoy doj wu ñu xacc (wu ñu ñawal)
Ci ngënéelul jeexiit yii lanu xame njëkk-taariix. Nit ci jamono jii da daan tuxu rekk, di jëfandikoo ay ngànnaay aki jumtukaay yu njëlbéenu (primitive) (doj yu ñu yatt, ay ngànnaay, ay xeej aki xepp). Bi jamono gënee dox, seen dund gi soppiku, ñu xam leegi sawara, jëfandikoo ko ci togg ñam yi. Ci jamonoy doj wu ñu xacc wi, lañu tàmbalee dajaloo, sóobu ci mbéy, sàmm ak ràbb ak liggéey jumtukaay yu xànjar yi, tàmbali it di def yenn liggéeyi fànn yi niki bind ci doj (ciseler ;graver), ak yatt. La ko dale ca 3500 n.j.g (njëkk judd gu yonnant Yalla Isaa), la weñ feeñoon, ñu fent it mbind. Bi weñ feeñee, fentees it mbind la njëkk taariix jeex, taariix daal di tàmbali.
Ñenn ci ay taariixkat[Soppi • modifier le wikicode]
Seex anta Joob(Cheikhe Anta Diop)
Paate sow
Téerekaay[Soppi • modifier le wikicode]
paate sow (wo): Dembi Senegaal, 1998


text:
Reewum Inde mooy dalal lëllu aduna wërngëlkëp bii ñuyy amal ci waallu gëstu al xuraan
Waallu xalaat ak xam xam lëllu aduna wërngëlkëp bii ñuyy amal ci waallu gëstu al xuraan ci gox biidi (azamgare) neekk ci (Otarpardas) ci reewum Inde ci weeru decembre ci attmii ñu neekk
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamne ñoo leen teewal ca Asie ni: lëll bii ci teewaayu gëstukatu shiit yi ak sunna yi ci waallu al xuraan lañukoy amal ci fan yiñuu maaggal juroom fekkeelu att daara ju kawe jiidi (Arashaad) neekk ca Inde
Suñu sukkandikoo ci xabaar dinañu wax ni lëll bii ñett att ci ginaaw lañuko waroona amal waaye jafejafe yi nga xamne amnañuko ci biir reew mi ak jafejafe yi nga xamne amnañuko ci waallu caada moo waral amaluñuko waaye ci nimbalu yaalla ren jii dinañu amal lëll bi ci teewaayu gëstukatu al xuraan yi
Bookkna ci programme yi nga xamne dinañuko amal lëll bii ayy programme ci waallu caada yoo xamne nii nonggo daara yu neekk ci daara yiidi jaangale islaam ñookoy amal dinañufa joxe yitt ayy neexal yu am solo ñeel ñi nga xamne danoo weer seen aliwa
987173


text:
Dinañu amal ab daara buy jaangale al xuraan ak xam xamu al xuraan yi ca reewum Pakistan
Waallu yënggu yënggu al xuraan yi dinañu amal ayy daara ci diir bu gaat ngir jaangale al xuraan ak xam xam yi nga xamni moo aju ci al xuraan ci weeru koor gi ca Panjamb ci reewum Pakistan
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamni ñooko teewal ca Asie ni: daara yii nga xamni dañukoy amal ci diir bu gaat ci waallu al xuraan ci nimbalu Oustad Abid Xuseyn xuseynii ci njëlbeenu weeru koor gi lañukoy amal jagleelko ndaw ñi dinañuko wëyal ba cëppaa ndawu weeru koor gi
Li jara xam mooy kiidi Oustad Xuseynii ayy xalaat yu bari la am ñeel ndaw ñi ci weeru koor gi daara yii ñuyy amal ci diir bu gaat gannaaw bi ñu jullee suba noppi lañukoy door ci diiri fanweeri simili ci jumaa ji nga xamni moom lañu duppee Imaam Ali neekk ci gox bi
1050319


text:
Njàngat
Baatu Njàngat day tekki mbooleem ay mbind yuy wax ci ay koj. Ni ko Ñenn ñi di gisee du yem rek ci mbind yu ñu taaral waaye am na it njàngatu kàddu, maanaam yu yemm ci ay kàddu. Sunu xoolee mboolaay yu mel ne yu waa Afrik yi xamul woon bind, seenum njàngat ci kàddu la yemoon.
Tëraliin
Tekki[Soppi • modifier le wikicode]
Njàngat day di ab fànn gu am genn melokaan gi ci jokkoo, muy ci mbind walla ci kàddu, di tax ñuy man a jëfandikoo làkk bi bu baax te di am njeexit ci baatukaay bi. Njàngat da fa yaa te bariy fànn, li leen di wuutale mooy mbindin walla ndefu téere yi. Taaral gi am na ci lu am solo.
Ci lu ëpp dañ koy jàppee ni ag fànn. Waaye itam doon na lu jafe rëdd ay peggam rawatina su nuy bind ci xeltu, ci xarala walla yeneen.
Ladab[Soppi • modifier le wikicode]
Njàngat day di ab fànn gu am genn melokaan gi ci jokkoo, muy ci mbind walla ci kàddu, di tax ñuy man a jëfandikoo làkk bi bu baax te di am njeexit ci baatukaay bi. Njàngat da fa yaa te bariy fànn, li leen di wuutale mooy mbindin walla ndefu téere yi. Taaral gi am na ci lu am solo.
Ci lu ëpp dañ koy jàppee ni ag fànn. Waaye itam doon na lu jafe rëdd ay peggam rawatina su nuy bind ci xeltu, ci xarala walla yeneen.
Ladab[Soppi • modifier le wikicode]
Ladab baat la bu bawoo ci araab, di ci araab adab. Adab nag ci araab am na ñaar ba lu ko ëpp ciy tekki, waaye ñaar yi ci gën a siiw, bi ci njëkk mooy Adab: di baat bu Sëriñ Tuubaa (y.y.g) bari lu mu jëfandikoo ci téereem bii di Nëhju, di téere bu tëriit li (sujet bi) jëm ci yar ak dugal ci nit ñi ay teggiin (aadaab) di mbooloo(pluriel) ci adab. Bi ci des di bi ñu tax a jug, moom nag adab la nu laaf ci ag L muy leegi ladab, lu tax nu laaf ci L gi, loolu ñi ngi ci roye Lislaam te bu njëkk Islaam la woon, waaye ginnaaw ak L gi la ko wolof yi di gën a man di wax ak a tudd, moo waral - ci li nu wax - nu koy boole ci baatu araab bi, lii nag làkk woo gis ci àdduna bi am na ko, boo demee ci araab da cee fees dell, ay baay yu nu lem ba manees koo wax ci làkku araab, te doonuñu woon ay baati araab ñu mujj bokk ci làmmiñu araab te bu njëkk bokkuñu ci woon. Lu ni mel fees na dell ci Alquraan, am it ci làmmiñu araab wu jamonoo wii, sundus, istabraq ak yu ni deme duñu ay baati araab te ñi ngi ci Alquraan, lu mel ni qubtaan, di capitain dees koo jengal ba araab yi man koo wax waaye juddoowu ci añs. Waaye nag Ladab ca daaray majaalis ya, maanaam fa mag ña daan jànge, nga xam ne seenuw jàngiin da daan tegu ci firi baat topp baat, maanaam pirim baat-baat, nga `xam ne lees la wax tekkil la ko ci wolof bu ñu nee bismil-laa ne la : maa ngi tàmbalee ci turu Yalla, ar-rahmaani: kay aji yërame ci àddina añs. Bu dee ci tekkiin wii, Adab di baat bi nuy wax Ladab: njàngat lees ko daa firee, walla xam-xamu mbind.
Kon manees na ne: Ladab,
Buñu bëggee muy wolofi kese ñu ne: Njàngat, walla xam-xamu mbind
Ci: Farãse:
- CORRECTION
- BELLES-LETTRES
- COURRIER
- LITTÉRATURE
Ci làkkuw Angalteer:LITERATURE
xeeti njàngat[Soppi • modifier le wikicode]
Ci mbindin mi walla waxin wi la ñuy sukkandiku ngir man a xammee xeeti njàngat yi:
- Taalif
- Léebu
- Dal bu aju ci Léeb: http://www.leebone.com/
Su nu jàppee ne njàngat ab mbooloom ay baat yu am bopp di wax ci lenn li la. Kon man nanoo wax Njàngatu xam-xam, Njàngatu koom-koom, Njàngatu diine, Njàngatu woy, añs.
Tekkiinu njàggat[Soppi • modifier le wikicode]
Njàggat benn la ci anam yi nit di génnee ak a feeñale li nekk ci moom ciy yëgg-yëgg aki xalaat aki ñeewant aki gis-gis, jaare ko ci ay mbind walla bindiin yu rafet te wuute, moo xam woy la ( maanaam poesie) walla wesar (bind ci lu dul di ko nos, maanaam safaanub woy) walla wesar wu ñu nos. Loolu nqg di ubbil nit ay bunt ngir mu am man-man ci feeñal ak génne li ñu manul a génne walla ñu koy man a feeñale ci geneen anam walla melo. Njàggat nag day takku takku gu dëgër ci làkk. Dëgg-dëggi njuréef walla ngérte li juddoo ci làkk ñu bind ko, walla caada ja ca juddoo, day nekk di lu dencu walla lu wattuwu ci biir melokaani njàggat yi aki peeñ-peeñam, te ñoom danuy wuute kem ni gox yi di wuutee jamono yi di ko wuutee. Jamono ju nekk tam ay soppiku da ciy sosu akug jëm kanam akug wuute ak xeetu ànd ak jamono yi
Man ngéen a xool foofu ci suuf,cuq ci lëkkalekaay yooyu, ngir déglu as lëf ci wolofali Sëñ Mbay JAXATE ak Sëñ Muusaa KA:
- http://www.touba-internet.com/wolofal/serigne-moussa-ka-jazaou-shakor-guej-gui.html
- http://www.archive.org/details/wolofal
- http://www.htcom.sn/spip/magal2006/magal/wolofal.htm
- http://www.almouridiya.org/index.php?option=com_musicbox&task=view&Itemid=73&catid=19&id=5
Waxi Seex Anta Joob ju aju làkk[Soppi • modifier le wikicode]
Làmmiñ ak jamono
- Làmmiñ wi ngànnaay la, paaka la, balay ñaw nga daas ko;làmmiñ wu ñu jariñoowul, mi ngi mel ne paaka bu xumaag. Tubaab yi bi ñu fi ñëwee, réew mépp dañu koo yore ci seen làmmiñu bopp.Moo taxoon ba sunu làmmiñ yi des ginnaaw.Li la daan tax a jëm kanam, li la daan tax a am loo dundale sag anjaboot ci weneen làmmiñ nga daan jaar am ko...Loolu moo taxoon ñu sàggane sunu làmmiñ yii.Waaye du caagéenu dañu cee manul woon a waxe li ñu bëgg a wax...
Dangeen di xam ne aw làmmiñ, jëfandikukaay la boo xam ne lu am xel dem ci àdduna aw làmmiñ man na koo tudd, am xel ay gàtt, aw làmmiñ gàtt!Waaye lu am xel man a jëm ci àdduna rekk, aw làmmiñ man na koo tudd;aw làmmiñ gàttul.
Nit kiy wax nag fi xelam yam, fi jàngam yam, fi gis-gisu àddunaam yam, foofu rekk la ay waxam man a yam...
Waaye boo demee ba sam xel gis leneen rekk, làmmiñ dina ko tudd. Lu ko waral? Amul benn baat boo xam ne bii yenu nga sa maanaa ci cosaan, amul!Mooy li nga xam ne - waxoon naa ne...dinaa cuq tuuti xel yi...ndax defe naa ne, yéen jàng ngeen xam-xamub làmmiñal...xam ngeen ne De Saussure (boroom xam-xam bu mag la woon ci wàllu làmmiñal) wone na loolu.Làmmiñ du loo xam ne tay baat yi dañoo juddu rekk daal di yanu seeni maanaa. Baat bi coow luy génn ci gémmiñ kepp la! Kepp! Amul sax menn maanaa. Ndax bu ko amoon wenn làmmiñ ay am, kon lu jug rekk xel yépp nenn lañu koy tudde.Wenn tur wi di moom te loolu amul.
Jukki bii tibbees na ko ci waxtaanu Seex Anta Jóob, mu amoon ci awril 1984 ca Cees


text:
Ñi nga xam dañoo ëppal ci diine terenañu niññi maaggal Xadiir ci reewum Egypt
Waallu bitim reew Mahmuud Jaabir bookk ci njiitu chiite yu neekk ci Egypt xamlena ni fete biidi xadiir bokkna ci fete yu gëna magg ci chite waxna yitt ni:salafiste yi ak ñi nga xamni dañoo ëppal ci diine dañii tere chiite yi amal seen feetu Xadiir
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet (vetogate) ni: kiidi Mahmuud Jabbaar bookk ci njiitu chiite yi ci reewum Egypt waxna ni: Xaadir dafa feekk ci feete yi nga xamni moo gëna magg ci islaam rawatina na ci chiite yi
Mahmuud Jabbaar yookkna ci ni: ci reewum Egypt sa amuñu bërëbu boo xamni nii foofu lañii amalee ayy feetu chiite ci bitim reew sa lañii amalee ayy feete
Kiidi Jaabir waxna ni: te xadiid bu siiw bii nga xamni yonente bi dafay wax ni (baayeenaa leen al xuraan ak sama njaboot su ngeen ci jaappee du ngeen reer mukku) amna teere sunnite yoo xamni sa indinañu addiis bii soo demee ci saxiix muslim ak Albanii ak yeneeni teere waa Axlu Sunnite
Mahmuud Jaabir ci cëppaa ndaw gi waxna ni: chiite yi nga xamni ñooy yeewoo ci reewum Egypt muñuñu bërël feete bii nga xamni mooy Xadiir ndax salafiste duñu leen ci baayi ci seen jaam
1304145


text:
Waallubitimreewcentreislamiquebiingaxamni moo neekk ci angleterreguddiguneekkdafayamalayyxewxewngirfattalikuxewxewu Karbala jamonoyiisañungikoyamal
Kërutasukaayuxabaaru al xuraanyi (ikna) teneekk ci Iran xabaarnajëleeko ci ñingaxamniñooleenteewalcareewutugël yin i: suñusukkandikoo ci xabaaryingaxamni moo baayeekoocacentreislamique bi dañii wax waxtaanyiingaxamnimoomlañiiamal ci centreislamique bi ngaxamni moo neekkca London ci kalaamayanglaislañukoydefee
Waayeyittdañiiamalayyxeewxewunaxarlu ci biircentreislamique bi ngaxamni moo neekkca London ci kalaamayOrdu ,saayufukkiwaxtuakjuroomñettjotee ci reewumangleterredañiiamalayyxewxewufattalikuImaamXuseynakxewxewukarbala ci kalaamayarab , waxtaanyingaxamnimoomlañiiamal ci kalaamayanglaissuaarfukkiwaxtujoteelañukoyamal ci bësbiidiashuraaktasuasufukkiwaxtujoteelañukoy door bagannaaw bi ñujulleetisbaarbanoppi
1316590


text:
Aten
37°58′N 23°43′E / 37.967, 23.717
Ci angale mooy Athens; Ci faranse mooy Athènes
Aten dëkk bu mag la, ci réewu Geres mooy péey ba sax, te siiw na ngir xam-xam ba'ak njàng ma, ak caada ja. Yaakaarees na ne lu ëpp téeméeri junni ciy way dëkk ñoo fa dëkke. Nekkoon na péeyu nguuru waa Geres, bi tuddoon Atig (Attique). Tey mu tudd Aten .
Sancees na Aten daanaka 3.000 at Nj. Is (njëkk Iisaa). Daanaka 500 at njëkk Iisaa fekkoon na mu am nguur gu yaatu lool. Waaye Geres dafa ñàkkoon suuf. Moo tax waa Geres yi tuxu, di sanc ay dëkki Geres yu bari ca Tugal ak Asi gu ndaw gi.
Moone ca jamonoy Pool dafa ñàkk xaalis. Amatuñu nguur, te diiwaanam Atig dafa tuuti - dénd bu tollook 2.600 kilomet kaare matul sax benn departemaŋ ca Senegaal. Amul feneen ca Atig fu gën a sore Aten 40 kilomet. Seen suuf musuñoo doy seen soxla. Taw bi barewul woon, lu tollook taw bi ñu am ca noru Senegaal. Ñetti cér ca ñeent ca suuf si amul njëriñ ci bey te yu bare ci yi des amoon njëriñ ca bey garabu oliw rekk. Amoon nañu mbélli xaalis waaye fekk nañu ne jeex nañu tàkk laata jamono nguuru Room. Tamit seen doole ci jaay wàññiku na, ndax doole yeneen dëkk yu mel ni Ancos, Korent, Efes, ak Alegsàndiri.
Dëkku njàng la woon, bu amoon jenn daara ju kawe 'iniwersite'. Naka noonu siiw nañu ndax seen xam-xam ak seen waxin, ndaxte waxin lañu ca gën a jàngale. Wax ak a déglu lu bees rekk lañu daan xinte. Amoon na ay mbooloo boroom xam-xam. Benn ca mbooloo boroom xam-xam moo tuddoon Epikuren. Kureel la woon, bi sës ci njàngalem Epikuur (mu faatu 270 at lu jiitu jamano Kirist) te fonk bànneex, ba mucc ci bépp tiis. Gëmuñu Yàlla, waaye ñu gëm ne àddina dafa sàkk boppam te amul boroom. Te boo deeyee amul dara lu ciy topp. Nekkatuloo daal. Beneen mbooloo dafa tuddoon Estowisen. Kureel la woon, bu sës ci njàngalem Senon (mu faatu 265 at lu jiitu Kirist). Fonk nañoo naagu, ba bañ a yég dara, muy bànneex mbaa naqar.
Dëkk bi fees na dell ak màggalukaayu yàlla yi ñu defare marbar, yu réy-a-réy te rafet, nataal ya ñu yett, kenu ya, robine ndox bi ñu tudd 'fonteen' ak yeneen rafetaay. Ca diggu dëkk ba amoon na benn tund wu am ay màggalukaay rekk. Ëpp nañu fukk. Nekk na daanaka 100 meetar ca kaw niwo dëkk ba. Ca ñetti boor am na mbartal bu jub xocc mel ni miir. 'Akëropool' la tudd.
Benn ca màggalukaay ya moo doon màggalukaayu Sës, yàlla ju gën a mag ca diine Gereg. Àggaleeguñoo tabax màggalukaay ba ca jamono Pool. Waaye ba noppi amoon na 104 kenu marbar, bu nekk am kawewaayu 17 meetar ak yaatuwaayu 2 meetar! Kawewaayu màggalukaay ba moom ca boppam moo doon 27 meetar. Ca biir amoon na nataalu Sës bi ñu defare wurus ak iwaar. Bokkoon ca ñeenti màggalukaay yu gën a réy ca àddina si ca jamono.
Màggalukaay bu gën a am solo moo doon li ñu tudd 'Parténon' bi ñu defaroon ngir yàllay dëkk ba, maanaam, Atena. Guddaay 72 meetar la, yaatuwaay 34 meetar, te kawewaay 20 meetar. Ca kaw kenu ya amoon na nataal bu ñu yett bu wëroon tabax bépp ca 92 wàll. Wàll bu ne indi na benn ca seeni nettali yàlla. Amoon na beneen nataal bi ñu yett ca diggante kenu ya bu amoon 600 melo ya - ay góor, ay jigéen ak ay bàyyima yi bokk ca ña indi seen yàlla Atena benn yére wurus at bu nekk. Guddaayu nataal bi mooy 160 meetar. Te def nañu nataal yi ngir ñi taxaw ca suuf di ko xool yaakaaroon nañu ne dañuy jàkkaarlook nataal ba, fekk na ne nekkoon na 10 meetar ca seen kaw.
Waa Aten jaamu nañu ay yàlla yu bare. Waaye yàllay dëkk ba moo doon Atena. At bu nekk ci weeru yuuliyoo, amoon nañu benn màggal lu diir 8 fan. Ca fan yu jëkk ya def nañu ay joŋante, rawante gaal ya, fas ak sareeet ya, rawante ca woy ak nettali, ay mbumbaay. Ca juróom-benneel ba fan, ca fajar, saraxalekat ya ak magi dëkk ba, jiitu nañu mala ya ak waa dëkk ya yépp, ñu dox ca biir dëkk ba, ba egg Panténon fu ñu def sarax ya, te ñépp lekk yàpp. Sarax nañu 100 mala, mooy nag ak xar, at mu nekk.
Amoon na bérab ci biir dëkku Aten bu tudd Areyopas. Nekkoon na ci kaw wenn tundu xeex wu kawe. Amoon na ay siis yi ñu defare woon doj ngir kureelu dëkk ba manoon faa daje. Indi nañu Pool foofu ngir mu waareji.
Ni dëkki Gereg yépp amoon na pénc bu ñu tudd 'Agora'. Amoon na ñaar sax - benn bi waa dëkk ba tabaxoon ak benn bi waa Room tabaxoon. Ay péncu doj lañu yi ñu rafetal ak kenu yu réy ak nataal ya. Ñoo doon maase, ak grand palaasu dëkk ba, te fu ñu doxale nguur. Foofu itam amoon na ay màggalukaay ak ay saraxalukaay. Ci dëgg-dëgg mënuloo dem fenn ca dëkk ba te gisul benn màggalukaay walla nataalu yàlla.
Amoon na ay powukaay itam. Ñoom itam dañuy kéemaane. Benn ca ñoom woyuwaay la bi ñu teg ne mooy bu gën a rafet ca àddina si. Beneen mënoon na toogal 17.000 nit, te léeg-léeg dina fees ba ëpp loolu sax! Amuñu jot a lim bépp tabax bu yéeme bu nekkoon ca Aten bi fa Pool ganesi.
Dëkku Gereg la woon waaye amoon ay Yawut itam.
Aten dafay feeñ ci Injiil ci Jëf 17:15,16,21,22; 18:1; 1Tes 3:1.


text:
PHP
PHP Làkku Day la bu ubbeeku te jàppandi, defees na ko ngir sos ay xëti web yu matale jaare ko ci ab seddalekatu HTTP3, waaye it di nay man a dox niki beneen làkk bu man a doon ci anam gu biiru, PHP làkk wuy màgg la ba ci sumbu 5 ci doxiin aki melo yu mat, akuk woom ci ag kàngoom. Yaxub PHP sos na ko moom Rasmus Lerdorf ci atum 1995, fim ne ñiy toppatoo yokkte gi ak di ko saytu moodi The PHP Group (Mbaaluk PHP gi), PHP Tëriin lu ubbeeku la ci Sarti PHP dëppalees ko ak Sarti GNU General Public License (GPL)
misaalum xëtu PHP.php / PHP.php4 /PHP.php5 PHP.phtml


text:
Kaabu
Kaabu, benn nguur la woon, ca bëj saalumu Senegaal ak kawu Gine Bisaawóo. Tey, mengoo na ak Diiwaanu Séeju, Kolda, ak li ko wër.
Tëraliin
Cosaan[Soppi • modifier le wikicode]
Nguur gi, ñi ko taxawal, soose yi la.
Sunjata Keyta, jamono bi mu nekkoon buur bu jiite imbraatoor gu Mali (Manden), cosaan ne na, ki nekkon ci jalu Jolof, tooñ na ko.
Li mu ko tooñee tax, Sunjata Keyta buggoon mbugël buur ba Jolof bi.
Kon, Sunjata Keyta wotee xarekatam, ngir ñu dem Jolof, xeex ak buur bi fa ne woon.
Ku doon jiite xarekatam, benn dagu Sunjata la woon, bu ñu naan Tiramakan Tarawale. Ñoom ñepp ay soose lañu woon.
Ba ñu agsee Jolof, xeex neen ak wa Jolof, waaye ba noppi, dellusiwuñu Mali. Dañoo wacc ca dexug Gambi.
Ñu fa wacc nag, fekk fa ay soose ñu fa ne woon. Soose yi ñu fekk foofu, ñoom, dañu fa dëkkoon bu yag a yag sooga Tiramakan Tarawale ñow, waaye ñoom itam, Mali leeñ juge. Ci diggante dexug gambi ak li ñu wowee tey Kaasamaas, soose yi nekkoon nañu fa.
Kon Tiramakan Tarawale, dajale na soose yi yepp ne woon foofu, elif leen.
Waaye nag, ca bëj saalum, amoon na Baynuk yi ak Joolaa yi. Dañu fa amoon seeni nguur. Ñu sant Saane, Maane, Saaña, ak yeneen, ñoo doon yoree nguuri Baynuk ak Joola yi. Seen peey, di woon Mampatiŋ.
Tiramakan Tarawale, buuri Baynuk ak Joolaa yi, dañoo mujj seyante. Li moo jur li ñi wax Nancoo yi. Nancoo yi tabax nguuru Kaabu, ca jeexitu XIII xarnu.
Seeni mbootaayug[Soppi • modifier le wikicode]
Fariŋ Kaabu, mooy turu buuru Kaabu. Kooku, ci kawam, am na Mansa Manden, ki jiite Imbratoorug Mali.
Jiggeenu Fariŋ bi ñu leen wo Musu-Mansa. Meeni Fariŋ bi waroon juge ngir mëna falu, ñoom la. Meen moo gënoon am solo Geño.
Amoon na ay Laman, yore wallu suuf si, nekk ci suufu Fariŋ bi, ñooy Mansa-Ba yi.
Ñoom ñepp, ñu leen ne Nancoo.
Suuf si[Soppi • modifier le wikicode]
Kaabu, xajoon na ci fukk ak ñaar diiwaan. Ñooy:
Jimara, Sama, Paccana, Sankolla, Kantoora, Mana, Bajar, Tumaana, Caaña, Pakis, Kolla, Propana.
Peeyug Kaabu, Kansala, la woon. Diiwaan bu nekk, am peeyam.
Mujjam[Soppi • modifier le wikicode]
Kaabu mujj na daan ndax Pël yi. Ca XIX xarnu, Pël yi nekkoon Kaabu, Nancoo yi dañu leen daan noot. Foofu, Pël yi dañoo yagoon soon ak Nancoo yi ñu leen daan soonal, ba ca njëlbeen. Kon Pël yi (ñu dëkkon Kaabu ci ay Fulakunda), ñoo woolu seeni benn mbokk, ñu naan ko Alfa Molo Balde. Ki, maamam ay soose lañu woon (sant Dumbuya). Alfa Molo Balde, ak Almaami yi bu Fuuta Jallon, and nañu, xeex ak Nancoo yi, ba daan leen. Ba loolu weesoo, ñu sanc seen nguur, di Fuladu, doomu Alfa Molo Balde di Muusa Molo Balde jiite ko. Ba tey, su ñu demee bëj saalumu Senegaal, am ñi wax Kaabu yeneen yi wax Fuladu. Pël yi nekk Fuladu, ñooy Firdu yi. Noonu la Kaabu mujjee, ci diggu XIX xarnu.


text:
Diggu Aamerig
Diggu Aamerig mooy xaaj bi nekk ci digg goxu Aamerig, ci diggante Meksik (bokk ci Bëj-gànnaaru Aamerig), ak Koloombi (bokk ci Bëj-saalumu Aamerig). Ay melokaanam ñooy li mu nekk di ab séla ci diggante ñaari Aamerig yi, ak li mu doon it ab jàllu, ngir man a jòge ci Mbàmbulaanu Atlas dem ci Mbàmbulaan gu Dal gi. Ca réewu Panamaa la boobu jàllu nekk.
Séwógaraafi[Soppi • modifier le wikicode]
Réew ya fa nekk:
Taariix[Soppi • modifier le wikicode]
Ay xay yu mag juddoo nañu ci bii diiwaan, yu ci mel ne yu Maya yi. Waa Espaañ ñooy waa Tugal yi fa njëkk a ñéw. Ñoom ñoo aakimoo woon nguuri Maya yi, dal di leen di noot ci lu mat ñetti xarnu. Daanaka réew yi nekk ci Diggu Aamerig yépp làkkuw Espaañ lañuy wax.
Bi ñu amee seenug tembte, ci ndoorteelu 1800, la leen ay jafe-jafe yu bari ganesi. Looloo tax li ëpp ci taariixu réewi Diggu Aamerig yi, ba ci 1900, ay daane nguur ak ay xaree ci gën a fés.
Koom-koom[Soppi • modifier le wikicode]
Li ëpp ci am-am yi nekk ci diwaan bi, suufu mbéy la te li ci ëpp ci loxoy ñenn nit ñu néew la nekk. Mbéy mi, ba tay, moo ëpp solo ci seen koom-koom, njudéef (produit) yi ñu soxla ngir seen dund dañu koy jéggaani bitim-réew. Seen campéefi koom-koom yi tamit li ci ëpp ay doxandéem a leen moom.


text:
jarajeef wa Lam FAAL FM Kaolack.mangi Siaare wa rajo bi yepp.di NUUYU SERigne Alioune TOURE ak Taala CUUN et tout le personnel bonne continuation
Dieureungéne Dieuf yéne wa Lamp Kaolack séne Liguéy Sétena té Sélena !!!
Serigne Alioune TOURE Beug Serigne TOUBA Borom Pencoum Kaolack gnongilay bégééééé loubary T& dila gnanale Goudefane ak Wer ak personelle bi yép .
Serigne Mbacké Diéne borom yor yorou Touba
Serigne Issa Borom Ndiangaléme Serigne Bi
Tala THIOUNE – Assane TOURE ak gnép rék
Dieureungéne Dieuf . Yalanaléne Serigne TOUBA sAMAL bOPAME
sala malicoum serigne issa none wa itali nogue deklou ndiangalim borom touba thi milan dieradife
lamp fallfm radio xarnou bi moye sunuo radio lamp falll tv moye tele senegal
Serigne Aliou TOURE Nio ngilay nianale goudefane ak Wêr !
Yanginouy bégal sassouné si Ndenki li ak pencoum kaolack
Boule nouye fatéti nioune wa italy Bergamo si ndenki li.
Yala naléne Yalla Takhawou té ngéne ngeureumale Serigne Touba
serigne bi mngui laye ziar dila tèèwlou
mangui ziar sama tourando di sama dieuwrine
ziar nalen lou barry folene tolou dellene wax amine ndax fougnou tolou danioulenni nianal lou barry te dilene tewlou fognou toloumouy S Aliou Toure beug S Touba ci pecum kaolack Di S talla Thioune ak ki di S Issa ci ndiangualem serign bi yeppa am solo yalla guen fii yaggu loll ak Ndecki ci lamp fall yeppa am nieurigne rawna ci bou taybii
ziar nala bo wer s aliou tore bege s touba ma gi lay deglo depu italy ma gi ziar sa ma make s issa mbaye
Soxena Astou Dieureudieufati ! Niongi délo ziar bi bouwér !Tawfex
Serigne adama diouf (diourbel) moyy sant bepp personnel bou lam fall fm akk oditeurs yii
11 Commentaires
Participer au forum


text:
Suba lañii dindi mbalaanu kaaba gi def ci bu bees
Waallu bitim reew suba lañii muur kaaba gi beneen mbalaan bu bees toombe ak bës biidi Arafa neekk ci Maakka
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bii neekk ci internet (AL Ixraam) ni: att mu neekk dañii dindi mbalaanu kaaba gi def ci beneen ci bës bi nga xamni mooy Arafa ci ajj gi mbalaan mi nak suñuko dindee dañukoy jox keen ci nitt yu gëna raañeeku ci aduna bi
Suba dañoo das yeene dindi mbalaan bi nga xamni moo neekk ci Kaaba gi daaw ba leegi def beneen bu ñuul boo xamni nii suwaa lañuko deferee
Kiidi Muhamad Abdullah Bajuda nga xamni moo jiite këru ligeeyukaay bi nga xamni mooy defar mbalaan bi nga xamni moom lañii lal ci kaaba gi waxna ni: lu toollu ci ñaar fukki million ak ñaar ci kopparu reewum Arabie Saoudite lañu def ci mbalaan bu bees nga xamni moom lañii def ci kaaba gi , baat yi nga xamni moom lañu bind ci mbalaan mii nak mooy keen du yaalla kudul moom Allah te yitt moo yoonni yonent bi
1302390


text:
Jàngoroy Ebola
Jàngoroy Ebola ñu gënoon koo xamee ci Jàngoroy yaram-wu-tàng ju Ebola jenn xeetu jangoro la juy dal nit walla yenn bàyyima yi te doomu-jàngoro bu ebola di ko joxe. Xàmmeekaayu jangoro ji mi ngi tàmbalee feeñ ci diggante ñaari fan ba ñetti ayubés ginnaaw bi la doomu-jàngoro bi duggee, ngay ame yaram-wu-tàng, put guy metti, sidit yuy metti ak bopp buy metti. Ginnaw feeñte yu njëkk yii, naka-jekk, yi ciy topp ñooy, xel-muy-teey, waccu ak biir-buy-daw. Su ñu àggee fii ci jàngoro ji, ñenn nit ñi dañuy tàmbalee am ay nàcc-nàcc yu man a nekk ci biir yaram wi walla ci biti. Repp gee dee ci nit ñi ko amee dina àgg ci dayoo bu réy.
Jàngoro ji manees na koo jël ci boo laalee dereet walla wal-walaan yu yaramu ab bàyyima (golo walla njugup) walla nit ñu ko am. Ba tay jii jàppees na ne maneesul a wàllante jàngoro ji jaare ko ci ngelaw li ci ab barab.
Ginnaaw bi ko kenn nit jële, jàngoro ji man naa tas jaare ci moom. Ñi ko ame ba wér ci man nañoo wéy di ko man a wàllaate ñaari weer ginnaaw seenug wér jaare ko c seen manniwa.
Amagul genn xeetu pac gu wór gees xam ngir fac njangoroy Ebola. Xeetug pac gi gën a jàppandi ci jamono jii mooy di leen jeem a naanloo ndox mu doy (di ndox mu am tuuti suukar ak xorom) walla ñu leen di sol ay wal-walaan. Jàngoro ji ju man a rayaate la, lu ci ëpp ci 50% (juroom-fukk ci téeméer) ba 70% (juroom-ñeent-fukk ci téeméer) ci ñi muy dal ci dee lañuy mujjee. Jangoroy yaram-wu-tàng ju Ebola ñoo ngi ko njëkkeen gis ca Sudaan ak ca Kongóo. Naka-jekk njàngoro ji dafa daan faral di yem rek ci yenn barab yu ndaw yu beru ci yenn réewi Afrig yu ron-sahara yi. Ci atum 1976 (di at mi ñu ko njëkkee gis) ba 2013, lu néew 1 000 nit ci at mu nekk daan nañ ko jël. Wàllante gi gën a réy gu Ebola moo ngi ame ci ndoorteelu 2014 te barab yi mu gën a tasee ñooy réew yu Gine, Siraa Leyoon, Libeeria a Niseeria. Ci oktoobar 2014 jappees na ne lu mat 10 000 nit jot nañu koo am.
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • modifier le wikicode]
- Ebola Virus Haemorrhagic Fever - Proceedings of an International Colloquium on Ebola Virus Infection and Other Haemorrhagic Fevers held in Antwerp, Belgium, 6-8 December, 1977
- Questions and Answers about Ebola Hemorrhagic Fever - Center for Disease Control (CDC), retrieved 10 July 2006
- www.healthocrates.com - Articolo sulla febbre emorragica dell'Ebola


text:
Aattekatu reewum Tatarstan yi amalnañu ab ndaje
Waallu dundin aattekatu reewum Tatarstan yi deemb talaata 10 septembre amalnañu ab ndaje ca Xazan ci peyu reewum Tatarstan
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci reewu tugël yi ni: ndaje mii ci sale bu magg bu neekk ci centre bu magg bi yor mbiru diine yi ci reewum Tatarstan lañukoy amalee ci teewaayu mbooloo mu takku ci ayy aattekat ak ayy borom xam xam ak ayy nittu diine ci reewum Tatarstan
Ci ayy kaaddu kiidi Fadli Of nga xamni mooy aattekatu bi magg ci reewum Tatarstan waxna ni jaangatnañu saytunañu neekkin ak toolluwaayu aattekat yi ci reewum Tatarstan ak leepp loo xamni nii moo war ci tabaski bi ak faratay natt zakat ak faratay cakŋ ak sëy ci islaam
Waaye yemuñu foofu ndax aattekat yi xalaatnañu ci seen programme ak seen doxalin yu bees yi nga xamni moom lañu wara doxal
1286230


text:
Penku gu Sori
Penku gu Sori mooy barab bi nga xam ne moo ëmb yenn réew yu Bëj-saalum-penku Asi, ak yenn diwaani Siin, ak Ooŋ Koŋ, ak Singapoor, ak Réewum Maleesi, ak dunu Taaywaan.
Ci diwaan bii di nan fa gis ay réew yu wuute, ca wàllu koom ak xarala. Ci genn wàll di nan fa gis Taywaan ak Koom-koomam gu naat, ak dunu Hoŋ Koŋ aky taaxikawam yi gën a kawe ci àdduna bi, ak. Ci geneen wàll, ay réew yu seen koom-koom cëslaayu, ba tay, ci mbéy, waa kaw gi nekk ci coona.
Limbari yi joxe nañ ay lim yuy firndeel ni Ooŋ Koŋ jiitoo ci Koom ak ci Xaral ci àdduna bi.


text:
Wërlaay
Wërlaay gi di ci tubaab (environnemt) mooy dénd bi maanaam (nature bi) ak li ci nekk ciy way dund ak yu dundul, ci gàttal daal adduna bi nu wër ci kaw suuf si. Xam-xamu wërlaay mooy biy jéem a indi ay tontu ci yenn laaj yi aju ci nan la dénd biy jëfe ak a jëflanteek way nekk yiy dund ak yeneen way nekk yi, walla nan lay jëflanteek digg bi ko wër moo xam digg bu kimya la (simi) walla bu dénd (nature). Digg bii moom lanuy tudde “Noste gu wërlaay”. Looloo waral nuy gis noste gu wërlaay muy luy ame ci ay way nekk yuy dund ak yu dee walla yu way. Xam-xamu wërlaay mooy jàng ak gëstu way nekk yiy dund ak séenug séqoo ak li leen wër ak jeexiital gi nuy def ci sunug séqoo ak suuf si. Nosteg wërlaay mooy mbooleem jëfka (facteurs) yu dundul ak mboolaay (société) yiy dund yu xeet yi nekk ci benn gox walla barab. Dénd bi day wëndéel mbir yi mu jëfandikoo woon ngir delloo leen ñu mujjaat di mbir yu am solo ak njariñ. Càllalag ñam ci kaw suuf si, aw melo la ngir wone ni kàttanug ñam di dugge ci wërlaay gi. Foofu ñam da fiy juge ci aji nekk dem ci jeneen n gir jox kàttan dundat boobu di sàqami ñam wi ak a reesal, gépp càllalag ñam nag ci jant bi lay tàmbalee. Dundat yi - nit ci la - munuñoo liggéey seenub dund, looloo tax manul a ñàkk mu jot ci dundam boobu jële ko ci gàncax yi walla yeneen dundat yi, looloo waral ñuy jàppe dundat yi ay way lakk walla ay way jëfandiku (consomateur), mujjantalu dundug dundat it mooy ag feccikoom (ag tasam) jaare ko ci ay mikrob walla ay gàncax ngir mujjati di suuf, gàncax gi muucooti ko ngir liggééyati ci ñam wu beesati. Lii nag moom lanuy tudde “Càllalag ñam”, bokk na ci jëfkay dénd yi ci nosteg wërlaay gi te am ci jeexiitalm it: leerug jant bi ak ker gi ak tàngoor wu diggdóomu wi ak séddalig sewogaraafi gi ak ngelaw li ak barab yu yékkatiku yeek yu suufe yi ak melokaanu suuf seek ndox mi. bokk na ci jëfkay kimya yi yiy bàyyi ay jeexiital ci nosteg wërlaay gi: tolluwaay (niveau) bu ndox yi ak ngelaw li walla jawwu ji ci suuf si ak kem ni way dundal yu gàncax yi di seeye ci suuf si ak ndox yi ak tooke yi ci nekk, ak xoromus ndoxum géej ak oksijiin bi ci seey.
Wërlaay[Soppi • modifier le wikicode]
Ci baax, wërlaay - walla barabub jëf mbaa mbir, maanaam fu lëf nekk mbaa deesi defe ko fa - mi ngi ame ci jëmm yi (substence), peekte ti (circonstance), mbir yi walla nekkiin wi ko peek wër ko, te di fa ame.
Bu dee ci wàllug dundat (biyoloji) rawati na ci wàllug dénd (ecoloji)day tekki lépp lu man a def ay jeexiital yu jonjoo ci doxug walla màggug mbaa jëm kanamug mbir yi (metabolosmo)walla nekkiinu jëmm walla xeet wuy dund ( SPECIE VIVENTE), loolu nag leer ci la, ngelaw, ndox, suuf ak yeneen nekktéef yiy dund.


text:
Mbind mi*
1. Jàppal lii
à warul a wéet, fàww mu am araf wu ko féete wàllu ndeyjoor te loolu mënul a nekk lu dul baatoodi bu ñu séexal (tàkk), walla q nga xam ni jikkoy baatoodi bu ñu séexal la làmboo (sàq), walla ñaari baatoodi yu dend (ànd).
2. Maaska yi
Maaskay téj «accent aigu»ci e, ee, o ak oo rekk la mën a tegu. Bu ko ci am ci baatal yooyu moo gën a tëju bi ko amul : xel mu ñaw /xél yu gaaw, genn garab/ génn réew mi, door liggéey bi, / dóor kaña gi.
Maaskay tijji «accent grave» ci a rekk la mën a tegu, a bi ko am moo gën a ubbeeku bi ko amul, mel ni diggante takk na jabar / matt maa ngiy tàkk, njaay mi dafa lamb / làmb ja tas na, and wi fey na / ànd bi neex na.
3. Seetlul bu baax baat yi nees leen war a binde :
Ngeen, leen, seen, leen, -oon, woon, loolu, boobu…duñu am maaska, doontele sax dikke nañu leen niki lu tëju ; nanga xam ni loolu du jikko jamono la.
Yéen dafa war a am maaska.
Njàmbaas yu mel ni : -adi, -al, -ale, -ali, -andi, -andoo, -ante, -anti, -antu, -arci, -arñi, -at… foo leen fekk, nanga leen bind ak -a-, doontele, sax yenn saa yi, cig dégg, ñu teg mbubbum [ë] ci seen kow ; amuñu seen taxawaayu bopp, sikkim lañu, geestoo leen yóbbaale, ñoom lañuy fekk ci : xamadi, jubadi ; sagal nit, muñal nit; fabal ndab li, dëppal ndab li ; tollale, méngale ; mottali, suqali; àndandoo, turandoo; waxante, dóorante ; rogganti, jubbanti ; toggantu, liifantu; lemmarci, fottarñi, bittarñi ; tojat… Noonu nga war a jëfe ci mbindum -am, màndargay moomeel ; deel bind : teral na baayam, teral na jëkkëram. Mbindin woowu nag warul a soppi dara ci waxin wi yell.
4. Teqaleyinu baat yi
Am na ci téere bi ñaari àlluwa yuy wone màndarga yiy ànd ak tur yi ak màndarga yiy ànd ak njëfka yi (verbes). Mën nañoo dimbali way-jëfandikoo yi ci teqaleyinu baat yi. Nanga jàpp ni ay royukaay lañu, ndax ku gis nu bind ki, ka, kooku, soxlaatul nu wax ni bu ci nekk ci ñoom dees koy teqale ak li mu dendal, kon way-jëfandikoo yi mën nañoo jëlil seen bopp : nit ki, nit ka, nit kooku..
Noonu la deme ci beneen xët wi def njëfka yeek seeni topp, ndax ku gis beyuma woon, war a jëli gisuma woon . Xéy na sax dina am ñu naan waaw, lu waral boole -oon, teqale woon, nu war a tontu foofu rekk ni làmmiñ wee ko defal boppam, ndax diggante -oon ak ndeyu baat bi, amul lenn lees ci mën a roof ; te loolu dalul woon, ndax am na lu mën a jaar seen diggante, niki ci gisuma ko woon.. Waaye nag bu la baat yii di ñëw nax, rawoon na, tawoon na, ñëwoon na…. dees koy boole ndax mbirum –oon la, moo fekksi raw, taw, ñëw.
Ba loolu wéyee, nu tënk fii as lëf baat yees war a boole ak yees war a teqale.
Booleel :
– njàmbaas yi nu lim léegi ak yii di ñëw dees leen di boole ak seen ndey : ñaawtéef, mbégte, fajkat, julliji, kaaraange, defarlu, muslaay, wérle, jooyloo, raxasle, gëstu, jullikaay, dëkkaale, jëflante… ;
– ñaari màndargay yii di -u, ak -i , nga xam ni seen taxawaay moo di fas kóllëre diggante ñaari tur walla diggante seen ak aw tur, dees koy boole ak li jiitu : saamu kànja, doomi réew mi, seeni mag, seenug kër ;
– màndargam moomeel bii di -am, nga xam ni jéll na aji-wax ji ak ki muy waxal féetale kàddu gi ci jaambur, dees koy boole ak li ko jiitu : nijaayam, jëkkëram ;
– leen : dees koy boole ak li ko jiitu ci santaane yi, ci tere yi ak ci gàntal : waxleen ko ko, buleen ko ko wax, waxuleen ko ko.
Teqaleel :
– a dees koy teqale ci mbind mi, terewul nag ci wax ji mu mën ànd ak li ko jiitu, dafa war a wax dëgg, war na leen a wax dëgg, muus a ngiy jooy ci néeg bi, Umar a ubbi bunt bi., dafay woy ak a fecc.. Su fekkee ni nag baat bi ko jiitu arafu mujjantalam ab baatal la, dees ko cay taf : muus moomoo ngi ci biir (muus moomu + a), muus mee ubbi bunt bi (muus mi + a) ;
– ak dees koy teqale ak li ko wër : ndey ak doom, dafa ànd ak metitu bopp. Waaye nag, su fekkee ni baat bi ko jiitu, arafu mujjantalam ab baatal la, ñoom ñaar dañuy ànd seey ba soppeeku, kenn dootu leen a mën a sàkkal aw dig, bu boobaa nag, benn baat ngay bind, mel ni ci : mburook soow (mburu + ak).
– leen dees koy teqale su génnee ci anam yi nu jëkk a wax : waxuma leen ko, ma wax leen lu leen tiital.
– suma, sama, sa, sunu, suñu, seen, nga xam ni ay màndargay moomeel lañu, dees leen war a teqale.
* Jukki bii Soxna Aram Faal a ko defar


text:
Fan lañu mën a ame ay tont yu leer ci ay laaj yu am solo ?
Ci njàng mu sore ?
Ci mag ñi ?
Walla ci Biibël bi ?
LII LA BIIBËL BI WAX CI YÀLLA
“ Sa Kàddu mooy dëgg. ” — Yowaana 17:
Ay milioŋi nit ci àddina si sépp gis nañu ci Biibël bi ay tont yu leer ci seeni laaj yu am solo.
Ndax bëgg nga bokk ci ñooñu ?
Suñu palaas bi ñu moom ci internet mën na la ci dimbali.
JÀNGAL ci internet bi
Ay tont ci laaj yu jëm ci Biibël bi
Lu mën a dimbali njaboot yi ñu am jàmm ci seen biir
SEETAANAL ay wideo yu sukkandiku ci Biibël bi
Ay njàngale ak ay woy ngir xale yu ndaw yi
Ay xelal ngir ndaw yi
SOTTIL ci sa ordinatër ay téere yu mel ni
CI LAAJ YU AM SOLO YII BAN MOO LA CI GËN A ITTEEL ?
Ci dëgg, kan moo ilif àddina si ?
Ndax coono àddina dina mas a jeex ?
Ndax ñi dee dinañu dundaat ?
Xoolal tont yi Biibël bi joxe ci laaj yooyu ci jw.org.
(Demal ci TÉERE YI > TÉERE YI)


text:
Waxtaan:Dawaan bu safaanu
cey boo manoon di defaale ci diggante ay xala ay tekki seen ci fr!
- loolu yaakaaroon naa nekk waxoon nanu ci, man ni ma bëgg di liggéeye mooy bind lépp wolof rekk, baat yi nag, seen tekki, def leen ci wikbaatukaay ndax loolu moo tax ñu sos ko. ci biir jukki yi nag di fa defi lëkkalekaay yu fay jëme. Donte yenn baat yi nekkaguñu fa waaye dinaa leen fa dugal ndànk-ndànd. --Ibou (xëtu waxtaanuwaay) 14 Samwie 2010 à 08:46 (UTC)
boo gisee ma koy wax , damaa beggoon su ma gisee yooyu baat ci fr, nuy tax ma man a xam ba xam amul yu gën a méngoo ngir nu wottee leen ak yooya, bu ko defee fu ma ci noppee rekk bu la neexee dindi, waaye boo ko gisewul noonu it déet jafe-jafe , nawees na liggéey bi --Abdu Xaadir Kebe (xëtu waxtaanuwaay) 15 Samwie 2010 à 02:18 (UTC)


text:
Nettali 61: Dañu def Daawuda buur
SÓOL mu ngi jéem a jàppaat Daawuda. Mu jël 3 000 nit ci nitam yi gën a aay ci xeex, ñu dem wut Daawuda. Bi Daawuda déggee loolu, mu yónni ay nit pur ñu dem seet ci ban béréb la Sóol ak nitam yi war a fanaan. Ginnaaw loolu, mu woo ñaar ci nitam yi, ne leen : ‘ Kan mooy ànd ak man, dem fu Sóol ak nitam yi nekk ? ’
Abisay ne ko : ‘ Man, dinaa dem. ’ Abisay moomu, magu Daawuda bu jigéen bi tudd Seruyaa moo ko jur. Daawuda ak Abisay dem fu nit ñooñu nekkoon, dox ndànk ngir kenn bañ leen dégg, fekk ñépp a ngi nelaw. Ñu jël xeej bi Sóol amoon ngir xeex ak potu ndoxam bi nekkoon ci wetu boppam. Kenn gisu leen, kenn déggu leen ndaxte ñépp a ngi doon nelaw, nelaw bu xóot.
Xoolal Daawuda ak Abisay léegi. Jóge nañu fi Sóol nekkoon, dem fu xaw a kowe. Lii la Daawuda yuuxu kiy jiite ñiy xeex ngir waa Israyil : ‘ Abner, lu tax doo xool ngir aar sa kilifa gi nekk buur bi ? Xoolal ! Ana xeejam ak potu ndoxam ? ’
Sóol yeewu. Mu xàmme baatu Daawuda. Mu ne : ‘ Ndax yow la, Daawuda ? ’ Ndax gis nga Sóol ak Abner fii ci suuf ?
Daawuda tontu ko ne : ‘ Waaw, man la, buur, sama kilifa. ’ Mu laaj ko lii : ‘ Lu tax nga bëgg maa jàpp ? Ana lu bon li ma def ? Sa xeej mu ngi nii, buur. Na am ku ñów jëlsi ko. ’
Sóol daldi ne : ‘ Def naa lu bon. Def naa lu amul benn njariñ. ’ Daawuda dem yoonam, Sóol ñibbi. Waaye lii la Daawuda xalaat : ‘ Sóol dina ma mas a rey. Bàyyil ma dem ca réewu Filisti. ’ Te loolu la def. Daawuda nax ñi dëkkoon Filisti ba ñu foog ne ñoom la faral léegi.
Ginnaaw loolu, waa Filisti dem xeex ak waa Israyil. Sóol ak Yonatan dee ci xeex boobu. Xolu Daawuda jeex. Mu bind benn woy bu rafet buy naan : ‘ Sama xol jeex na, Yonatan sama mag. Céy, ni ma la bëgge woon ! ’
Ginnaaw loolu, Daawuda dellu na ci dëkku Ebron bi nekk ci Israyil. Ñi bëgg doomu Sóol bi tudd Isboset nekk buur ñu ngi xeex ak ñi bëgg Daawuda nekk buur. Waaye niti Daawuda ñoo gañe. Daawuda amoon na 30 at bi ñu ko defee buur. Nguuru na ci Ebron lu mat juróom-ñaari at ak génn-wàll. Mu am fa ay doom yu góor, boole ci ñi tuddoon Amnon, Absalom ak Adoniya.
Daawuda ak nitam yi dem nañu xeex ba nangu dëkk bu rafet bi tudd Yerusalem. Ki gënoon a sawar ci xeex boobu mooy Yowab. Kooku it, doomu Seruyaa la, magu Daawuda. Daawuda bëgg ko neexal ndax li mu def. Mu def ko njiit ci xarekatam yi. Léegi Daawuda mu ngi nguuru ci dëkku Yerusalem.
1 Samuel 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6; 2 Samuel 1:26; 3:1-21; 5:1-10; 1 Chroniques 11:1-9.
Laaj yi
- Lan la Daawuda ak Abisay def bi Sóol doon nelaw fu moom ak nitam yi doon fanaan ?
- Yan laaj la Daawuda laaj Sóol ?
- Bi mu jógee ci Sóol, fan la Daawuda dem ?
- Lan moo jeexal xolu Daawuda ba mu bind benn woy bu rafet ?
- Ñaata at la Daawuda amoon bi ñu ko defee buur ci Ebron te yenn ci doomam yi naka lañu tuddoon ?
- Ginnaaw loolu fan la Daawuda nguuru ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal 1 Samuel 26:1-25.
Li Daawuda wax ci 1 Samuel 26:11, lan lay wone ci ni Daawuda doon gise ni Yexowa doxale kiliftéefam, maanaam kiliftéefu Yexowa (Sab. 37:7; Room 13:2) ?
Boo defee lépp ngir baax ak nit fekk moom du la fey lu baax, li Daawuda wax ci 1 Samuel 26:23, naka la lay mën a dimbalee ngir xam ni nga war a gise loolu (1 Buur. 8:32; Sab. 18:20) ?
- Jàngal 2 Samuel 1:26.
Naka la karceen yi tey mënee “ bëggante mbëggeel gu tar ” mel ni bëggante bi amoon diggante Daawuda ak Yonatan (1 Piy. 4:8; Kol. 3:14; 1 Ywna. 4:12) ?
- Jàngal 2 Samuel 5:1-10.
Ñaata at la Daawuda nekke buur, te naka lañu xaaje at yooyu (2 Sam. 5:4, 5) ?
Lan moo taxoon Daawuda nekk nit ku mag, te loolu lan la ñu war a fàttali tey (2 Sam. 5:10; 1 Sam. 16:13; 1 Kor. 1:31; Fil. 4:13) ?


text:
Sowwu Tugal
Sowwu Tugal benn la ci diwaani Tugal yi, waaye tekki gi ñu ko jox taxu kaa jub. da ñuy jàpp ne mi ngi toll ci diggante Mbàmbulaanu Atlas yem ci peggu Bëj-saalumu Tugal ak Penku Tugal.
Waaye ci lu ëpp da ñuy boole Diggu Tugal ak Bëj-gànnaaru Tugal ci Sowwu Tugal. Soo nee waa sowwu dafa mel tugal gépp ngay wax, ba mu des gu penku. Kon ay peggi Sowwu Tugal leerul
Gis-gis yi ñuy jàppee sowwu tugal da fay wuute.
Bu njëkk[Soppi]
Ay réewam[Soppi]
- Almaañ
- Andoor
- Ótriis
- Beljik
- Danmaark
- Ispaañ
- Finlaand
- Faraas
- Girees
- irlaand
- Islaand
- Itaali
- Liechtenstein
- Luksembuur
- Malt
- Noorwees
- Olaand
- Portugaal
- Nguur-Yu-Bennoo
- San Marino
- Suwis
- Suweed
- Batikan
Bii gisin moo ngi judd ci ñaari dank (bu sowwu ak bu penku) yi juddoo ci xare bu sedd bi.
Ñaareel bi[Soppi]
Sunu xoolee ni ko Kureelu Mbootaayu Xeet yi jàppe réew yi fa ne ñooy Faraas, Almaañ, Beljik,...


text:
Nettali 29: Li tax Musaa daw
XOOLAL Musaa. Mu ngi daw Misra. Gis nga ñi koy dàq ? Ndax xam nga lu tax ñu bëgg ko rey ? Nañu jàng loolu.
Musaa màgg na ci kër Firawna, buuru Misra. Musaa, ku am xel la woon te kilifa gu mag la woon. Xamoon na ne moom bokkul ci waa Misra. Xamoon na ne waajuram, ay waa Israyil lañu te ay jaam lañu.
Benn bés, bi mu amee 40 at, Musaa dem na seeti mbokkam yi, maanaam waa Israyil. Dafa bëggoon a gis ni ñu doon dunde. Mu gis lu bon li ñu leen doon def. Mu gis benn waayu Misra di dóor kenn ci jaami Israyil. Musaa geestu fu nekk, gisul kenn, mu rey waayu Misra ji, suul ko.
Ca ëllëg sa nag, mu génnaat, seetiwaat mbokkam yi. Mu foog ne dina leen mën a dimbali ñu mucc ci seen njaam gi. Waaye bi mu gisee ñaari waa Israyil di xeex, Musaa wax lii ki tooñ : ‘ Lu tax ngay dóor sa moroom ? ’
Waa ji tontu ko ne : ‘ Ku la fal njiit ak àttekat ci suñu kow ? Ndax danga ma bëgg rey, ni nga reye waayu Misra ja ? ’
Musaa daldi tiit. Léegi xam na ne mbir mi feeñ na. Firawna sax xam na ko ba mu yónni ay nit ngir rey Musaa. Loolu moo tax Musaa di daw Misra.
Bi Musaa jógee Misra, dafa dem fu sore ci réewu Majan. Foofu mu xamante ak njabootu góor gu tudd Yétro, te takk doomam bi tudd Sipora. Musaa daldi nekk sàmmkat te sàmm xaru Yétro yi. Nekkoon na 40 at ci réewu Majan. Léegi am na 80 at. Benn bés Musaa mu ngi doon sàmm géttu Yétro, lu doy waar xew te loolu soppi na dundu Musaa yépp. Nañu seet loolu ci nettali bii di topp.
Gàddaay gi 2:11-25; Jëf ya 7:22-29.
Laaj yi
- Fan la Musaa màgge, waaye lan la xamoon lu jëm ci waajuram yi ?
- Lan la Musaa def bi mu amee 40 at ?
- Lan la Musaa wax waayu Israyil bi doon xeex, te lan la ko kooku tontu ?
- Lu tax Musaa daw Misra ?
- Bi Musaa dawee, fan la dem te kan la taseel foofu ?
- Lan la Musaa doon def ci 40 at ginnaaw bi mu génnee Misra ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Gàddaay gi 2:11-25.
Musaa jàng na ay at yu bare lépp lu jëm ci xam-xamu waa Misra yi. Waaye naka la wonee ne Yexowa la gëm, wone it ne fàttewul ne ci mbooloo Israyil la bokk (Gàdd. 2:11, 12; Yaw. 11:24) ?
- Jàngal Jëf ya 7:22-29.
Lan lañu mën a jàng ci li Musaa jéem a def ngir muccal mbooloo Israyil ci waa Misra yi ak kàttanu boppam (Jëf. 7:23-25; 1 Piy. 5:6, 10) ?


text:
Njàngale 11
Ban njariñ lañu mën a am ci topp xelal yi nekk ci Biibël bi ?
1. Lu tax ñu soxla ñu tette ñu ?
Ki ñu sàkk moo ñu ëpp xam-xam. Dafa ñuy toppatoo ni baay bu ñu bëgg. Sàkku ñu ngir ñu jiite suñu bopp. (Jérémie 10:23) Ni xale soxlaa waajuram tette ko, noonu lañu soxla Yàlla tette ñu. (Isaïe 48:17, 18) Xelal yi nekk ci Biibël bi, ay maye la yu jóge ci Yàlla ngir tette ñu. — Jàngal 2 Timote 3:
Sàrtu Yexowa yi ak xelalam yi dafa ñuy jàngal ni ñuy ame dund bu neex fi ñu tollu nii, ak ni ñuy ame ëllëg dund gu dul jeex. Ndegam Yàlla moo ñu sàkk, jaadu na mu tette ñu. Kon war nañu ko gërëm ci ni mu ñuy tettee ak mbëggeel, te war nañu topp ay sàrtam ak ay xelalam. — Jàngal Sabóor 19:
2. Yan xelal ñoo nekk ci Biibël bi ?
Xelal yi nekk ci Biibël bi mën nañu ko jëfandikoo ci fànn yu bare, waaye sàrt moom mën nañu ko topp ci benn fànn rekk. (Deutéronome 22:8) Bu ñu nekkee ci dara, war nañu jëfandikoo suñu xel ngir xam ban xelal bu jóge ci Yàlla lañu mën a topp. (Proverbes 2:
3. Yan ñaari xelal ñoo ëpp solo ?
Yeesu waxoon na ne am na ñaari xelal yu gën a am solo. Bu jëkk bi dafa ñuy xamal lu tax nit di dund — ngir xam Yàlla, bëgg ko, te jaamu ko ak takkute. Xelal bu jëkk boobu, war nañu ci bàyyi xel ci lépp lu ñuy def. (Proverbes 3:6) Ñiy topp xelal boobu dinañu xaritoo ak Yàlla, am bànneex dëgg ak dund gu dul jeex. — Jàngal Macë 22:36-
Ñaareelu xelal bi dafa ñuy xiir ñu am diggante bu rattax ak suñu moroom. (1 Korent 13:
4. Ban njariñ lañu mën a am ci topp xelal yi nekk ci Biibël bi ?
Xelal yi nekk ci Biibël bi dafay jàngal njaboot yi naka la leen mbëggeel mënee boole ba ñu nekk benn. (Kolos 3:
Bu ñu toppee xelal yi nekk ci Biibël bi, duñu yàq suñu alal walla suñu xel. Xoolal njaatige yi, bu ñuy wut ay nit pur ñu liggéeyal leen, dañu faral di wut ay nit yu jub te fonk seen liggéey ni ko Biibël bi waxe. (Proverbes 10:
Topp xelal yi nekk ci Biibël bi mën na la aar ci feebar. (Proverbes 14:30 ; 22:24, 25) Bu ñu toppee sàrtu Yàlla ci bañ a màndi, loolu dina ñu aar ci feebar yiy reye walla aksidaa. (Proverbes 23:20) Yexowa terewul ñu naan sàngara, li mu tere mooy ñu ëppal ci. (Psaume 104:15 ; 1 Korent 6:


text:
Ndakaaru
Ndakaaru (Dakar) Nekkoon péyu Afrig gu sowwu gu fraase (ASF, walla AOF ci FR), Ndakaaru fimne mooy Péyu reewum Barug Senegaal akit goxub Ndakaaru, tolluwaayam ci péeteg sowwu bu Afrig, ci jegeem Daanaka-dun bu Kap-Wert, waral na sancug notaakon yu jëkk yi, Akit yaxantu ak Àdduna bu bees bi, te ame na peetewaayu ngëneel ci jëflanteg cosaani Saa-Afrig yi ak Saa-Tugal yi. Fa lees Taxawalee woon Xumbalu Àddina bu fànni ñuule (jaam yu ñuul) bu njëkk bi ci xalaatu Leopool Sedaar Sengoor atum 1966, Dëkk bii mooy toogu bu Këru-gëstu bu dàttu bu Afirg gu ñuule (KDAN, walla IFAN ci FR) akit bu Bànk bu diggu bu guuri Afrig gu sowwu (BDGAS walla BCEAO ci FR)


text:
Ubbinanañu ab daara joo xamne dafay jangle mokkal al xur’aan ci reewum chine
Yenggu yenggu al xur’aan yi xew xew ak xumbu xumbu tijji daara joo xamne dafay jaangale mokkal al xur’aan ak anam yi nga ci lañii mokkalee al xur’aan ci gox biidi (gurdemes) ci reewum chine
Këru tasukaayu xabaaru al xur’aan yi (ikna) te neekk ci Iran ci lëkklóó ak ñi nga xamne ñooko toogal ca tugël xabaarna ni: kiidi (waaxaa xashaxaan of) njiitu kureel gi nga xamne dafay yenggu ci jaang ak jaangale ak waallu yar ak yookk ak wesaare diine ak jikko yu baax yi ci reewum chine waxna ni: li nga xamne moo gënoona am solo ci ligeey ak tabax daara jii nga xamne dafay yenggu ci waallu jaang ak mokkal al xur’aan te neekk ci gox biidi (gurdemes) daanaka noppina
Mu yookk ci ni: xew xew ak xumbu xumbu ubbite daara jii nga xamne dafay yenggu ci waallu jaang ak mokkal al xur’aan ayy nonggo daara yoo xamne nii dañoo mokkal al xur’aan teewoon nañu ci xumbu xumbu yi ak ayy borom xam xam yu dëkk ci gox bi ak ayy sëriñ ak ayy kilifa diine ak leen ci ayy ambassadeuru reewu arab yi
Kiidi (xaashaxan) waxna ni: diir bi nga nonggo daara dinañuko def ci daara ji ngir woottu ak mokkal dina toollu ci ñett att li jara xam key mooy njëlbeenu daara joo xamne nii dafay yenggu ci jaang ak jaangale al xur’aan ci gox biidi (Tcentoroy) ci dëkk bii (Kurchaloevsk) lañu tijji nii
Ci gox biidi (guruzanii) yitt ñungifay amal daara joo xamne dafa fs yeene liegeey ci waallu mokkal al xur’aan ak jaang teere yaalla bu teed
847241


text:
Jëflante diggënte Amerique ak reew yu neekk ci Golf bi moo mana saxal jaam ci golf bi
Waallu bitim reew Muhamad Al baradaay nga xamni ab politician la bu magg ci reewum Egypt deemb waxna ni jëflante diggënte reewum Amerique ak reewum Iran moo mana indiwaat jaam ci Golf bi
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci yeenekaay bii neekk ci reewum Egypt (Al misruyul Yawm) ni: kiidi Muhamad Al baradaay nga xamni ab politician bu raañeekula ci reewum Egypt deemb waxna ni jëflante diggënte ñaari reew yi reewum Amerique ak reewum Iran moo mana saxal jaam ci golf bi
Kii nga xamni dafadoon ligeey ak njiitu reewum Egypt gannaaw Muhamad Mersi ci waallu bitim reew waxna ni: ñaakka jëflante reewum Iran ak reewum Amerique moo waral tey jii ñu gis ayy jafejafe yu bari ci golf bi leegi nak occasion bii nga xamni amnañuko ngir waxtaan ci ñaari wall yi nañu fexe ba duñuko ñaakk
Li jara xam mooy kiidi Muhamad Al Baradaay bi takk der taambalee di jëfandikoo doole ngir jaamarloo ak ñi nga xamni ñoo aand ak president Morsi nga xamni takk der yi ñooko daax ci nguur gi ci la teekki noomba tankkam
Al Baradaay moo jiitewoon agence international de l’energie ataumique ci 1997 ba 2009
1295201


text:
ñaareelu jonŋante diine yi nga xamni ci reewum Senegal lañukoy amalee ñ
Waallu bitim reew ñaareelu jonŋante diine bii ñu duppee (xasiida wurus) ngir xamle ñi nga xamni seen xam xam dafa naac ci waallu al xuraan, jonŋante yii nak ci television bi nga xamni mooy touba jonŋante bii nak ca Dakar lañukoy amalee peyu reewum Senegal
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bii xamni mooy (APS) ni: mbebetu ñaareelu jonŋante diine bi ñu duppee (xasiiday wurus) mooy xam ak raañee ñi nga xamni seen xam xam dafa naac ci waallu al xuraan ak ñaangum al xuraan dinañu taan yitt ci jonŋante bii ñi nga xamni ñoo gëna raañeeku ci ñaangum al xuraan
Daaw nak moo neekkoon njëlbeenu yoon ñuyy amal jaonŋante bii nga xamni moom lañu duppee (xasiida wurus) waaye ñi nga xamni ñooy nonggo daara al xuraan yi bëggoonnañu bu baax programme bii jonŋante bii ci reew mi yëpp lañuko amalee ci television bii nga xamni mooy Touba TV
Jonŋante bii nga xamni ci taambali att mu bees mii lañukou amal ñi nga xamni ñooy bookk ci jonŋante bii gannaaw bi ñu weesoo waall bu njëkk bi dañii duggu ci ñaareelu waaye leepp nak ci yar ak teeggin lañukoy amalee ci television bii nga xamni mooy Touba TV neekk ci Dakar ci peyu reewum Senegal
Faan ak mbir yi nga xamni ci lay jonŋantekat yi di jonŋante mooy musique bu aju ci diine ak ñaangum al xuraan ak faannu waxtaan ci diine ak ñaangum al xuraan bu seel
1296697


text:
Wikbaatukaay
Wikbaatukaay ab baatukaay barilàkk bu ubbeeku la, di benn ci sémbi Wikimedia Fondation yi. Baatub «Wikbaatukaay» dafay junj sumb bu wolof bu boobu sémb, di Wiktionary ci wu-angalteer. Mook Wikipedia ñoo bokk doxiin, di lu ubbeeku te dàttu ci nosteg wiki, lees man a jëfandikoowaat ci anami GFDL.
Tëddiin[Soppi]
Yéeney sémb bi mooy sos ab baatukaay bees di duggal làkki àdduna bi yépp. Ci bu wolof baat yépp a fiy nekk ak seen tekki ci yeneen làkk waaye ci wolof lañu leen di faramfaccee, joge seen gongikubaat, seeni bokktekki, safaantekki, waxiin, añs.


text:
Cosaan
Cosaan
Ci angale mooy tradition. Ci faranse mooy tradition.
Ci xëtt wi, dama see fas yeeni jeema tekki ani lan moodi cosaan. Sama weerukay ci walu xam-xam moodi jangat-nit . Bile baat, manko tëggé ci (anthropologie), manaam anthro=nit ak pologie=jangat. Cosaan, aada, ak luñuubaaxo daño fasoo, dugantè lu bari. Waayé, ci sama gis-gis, cosaan moy reenu askan, manaam fu aw askan bayee koo. Bilep firi daa ajju si walug bërëp (espace). Cosaan, mana firi batay luñu donnu ci makk ñi. Kon ci tënkk, cosaan, moy reenu askan, di delu waayu askan. Ndaxte cosaan moy lunġa xamni moom la maam yi daan def. Boo länkalee cosaan ak aada, di luñu baaxo def, loolu moo lay jox "culture". Culture nak moo gena mattalee boy séet. Ndax baat la bu emb mboleem fan yu doomu aadam fèntt, ligeey, ak lumu deffar ak loxoom, wala mu xeltu ko ta mu jem ci walu dundam, man nañ jappé "culture". Kon, suma suka ndikoo ci lii ma fessäl, dama jeema wax ne, cosaan mooy "tradition", "origine"; aada mooy "coutume". Waayé buma juumul, baatu "culture" dafa boolee aada ak cosaan. Cosaan nak, ci walu xeltu, baat bu jaxaso la. Ndax tekkina ay jëff (actes), ay gis-gis (vision), mbaax (valeurs), ak ay mbir yuñu don nee ci maam yi la moo waral mu lëntt. Sama laac moo: cosaan "embu" wala ab yan bu makk ñi doon aw laantoo, dalee ko ci maam yu yag ya ba si jamonoy tay ji? Wala book, cosaan, nekul rek ab embu bu nga xamê si dara soppe ku wucci la ta ñu don nee ci maam yi , waayè mbir muy soppee ku la. Manaam luñuy jellee ci makk ñu jekk ya, ta diko mengalee ak nekinu tay, mélè kaanu tay. Gëstukat yu barri daño jappu ne bu fekeeni cosaan ab embula, kon du luñu wara soppi; waaye bu nekkee lu dox la, dalee ko ci jamano yu yàg ya, kon luy walbatiku. Nittu jamano boo jel, dañu tànn ci seen cosaan ay lëffin, wacci licci dess. Rax ci dooli, dañuy fentt ay mbir yu bees dolli ca. Bilee gis-gis, booy seet, moo gena am maana, gena dal xèl. Ndax day junjju ne, aw askan warula wax ni sama cosaan kon duma ko bayyi. waaye day tànn li gena rafet ci cosaan, baayi li mengowul ak jamanom. Waaye timit, nguuruk reew munek war jôk aar cosaanam ci coppiku aduna bu gaaw bilee. Cosaan, don te mengo tul ak, danu ko wara dencci fu woor ngir elek ci bir sunu doom ak sunuy set man xam lu seeni maam doon doxale seen aduna. Cosaan ak aaday Reew yi eup doolee dañu wali ci cosaanu reew yi new doolee, ak dileendi nasaxal. Jokkoo ak waxtaanu cosaan yi, manaam ni ñuy abalaantee, lu baaxla. Bu loolu amul, yokkute du am. Wante lii warut ta tax nu bayi sunu yos./
Bu njekk, borom xam-xam yi bayoo tuggal ta see gëstu ajju ci walu jangat-nit, daño weddi woon ni nit ku ñuul amul aada ak cosaan. Li lalloon bilee weddi moodoon ne see dëkk yi ñoo bagoona noot, jalgate axu doomu adam, moom (coloniser) ngir asaloo seeni kom-kom. Bi aduna doxee ba nootagee bi jeex, bu afrik moom boppam, xam-xamu tubaabbi tasaaro, ñeppu nagu nagn ni askan yeppa am aada ak cosaan, ak seeni mbaax (valeurs). Nit ku nuul bu melni Seex Anta Job, jok takku gestul nu sunu cosaan fumu bayee ko. Ligee yam wanee ne nit yu nuul no tabaxoon Ezipt bu yaag ba. Lolu di ndam lu rey si xeetu nit ku nuul.Ndax te bo xamul fo jogee, do xam fo jem. SEEX LO


text:
Seex Anta Jóob
Seex anta jóob a ngi judd ci 29 tabaski ci 1923 ca Jurbel- dee ci 7 diggi gàmmu ci atum 1986 ca Ndakaaru doonoon ab taariixkat bu di doomi Senegaal. Moo fésal li Afrig, rawati na Afrig gu ñuul gi indi ci xayug àdduna bi. Doonte yenn ci ay yebbeem(thèse), ba tay, am na ñu ko nanguwul rawati na ñenn ci waa Tugal ñi, li ëpp ci li mu bind wér na ñépp.
Waxi Seex Anta ci lu aju ci cosaanul nit
Tëraliin
nit ki ak jëfam[Soppi • modifier le wikicode]
Seex Anta Jóob mi ngi judd ci 29 tabaski ci atum 1923 ca Céytu, ci diiwaanu Jurbel, ci digg Senegaal. Bi mu amee 23 at la dem Pari ngir jàng jëmm ak simi, ba yàgg mu boole ci taariix ak Xam-xami mboolaay yi. Moom gis-gisu boppam la amoon ci lu ñu daa jàngale ca jamono yooyule, naan Afrig amul démb.
Ci 1951 la bind ab yebbi ci yoonalug (direction) Marcel Griaule ca Daara ju kawe ju Paris, mu wax fa ne Isipt gu yàgg ga, ay waa afrig yu ñuul a fa dëkkoon, ni it làkk ak caaday waa Isipt ñoo tas ci Sowwu Afrig. Donte ay ustaasam nanguwuñu yooyule gisiin, waaye ni ko Doué Gnonsoa waxe, juroon na ay yëngu-yëngu yu bari bi mu ko defee téere, duppee ko Réewi ñu ñuul ñi ak caada, boobu téere bi mu siiwal ci 1954. Ci 1960 la mujj jot ay lijaasaam. Ci jenn jamono ji muy wéy di tàggatu ci jëmmug saal ca Faraas. xam-xamam màccoon na jëm ci fànn yu bari.
Dafa sukkandikuwoon ci bindkati waa geres yu yàgg yooyule di Herodote ak Strabon ngir topp te wéral gisiinam woowu (gisiin:théorie) naan waa Isipt yu yàgg ya ak waa afrig ñu ñuul ñi benn lañu ci jëmm (seen melow der, melokaanu kawar, wu bakkan ak wuy tuñ). Bi mu xoole xoolaat xibaar yi mu am, la ni caadaay waa Isipt, caadaay ku «ñuul» la. Ci wàllu làkk, mu gis ne wolof ak làkku waa Isipt yu yàgg ya ñoo bokki maam.
Ci atum 1970, Seex anta bokk ci mbooloom xam-xam, ci ndigalu UNESCO, miy war a bind ab téere ci taariix bu matale bu Afrig. Ci li ñeel mbindum boobule téere, la bokk ca ndajeem réew yi ca Xaayra, mu fay méngale gëstuwiinam ak ay ngérteem ak yeneen boroom xam-xam yi ci àdduna bépp te seen xam-xam ñeel wàll wi. Bi ndaje moomu weesoo lañu ko féetale xaaj bu mu war a bind ci cosaanu waa Isipt yu yàgg ya. Saxal gu mujj (rapport final) gu moomule ndaje fésal na dëppoo ga amoon ci diggante boroom xam-xam ya, ba mu des kenn, ci li Seex Anta Joob ak Théophil Obenga indi woon, ñeel nuroog caada gi nekk ci diggante Isipt gu yàgg ga ak Afrig gu ñuul gi. Ci noonu Ustaas (professeur) Jean Vercoutter biral yii kàddu: «Isipt waa Afrig la woon ci mbindiinam ak ci xalaatiinam». Ustaas Leclant it gis wenn melokaan wi ci seen jikko ak xalaatiin. Waaye ba tay jii, yenn boroom xam-xam yi dañoo jàpp ne ca Isipt ñu ñuul rekk a fa dëkkoon ba bés bi ñuy ñàkk séenug tembte, ñeneen ñi jàpp ne am njaxas a fa nekkoon, maanaam ay xeet yu bari.
Ci geneen fànn, mu dugg ci politig ci 1947, di xeex ngir tembteg Afrig ak bennoog Réewi Afrig yi.
Seex Anta Joob a ngi génn àdduna ci Ndakaaru ci diggi gamu 1986. Jàppe woon nañu ko niki bindkatu waa Afrig bi gën a ràññeeku ci XXu xarnu bi.
Ay Gisiinam ci taariix[Soppi • modifier le wikicode]
Seex Anta Joob ci téere bi mu mujj a bind, laata génnug àddunaam, la dajale ngertey liggéeyam yépp, di ci gaaral gisiinu taariix wi mu def, di ci tontu it taariixat yi koy ŋaññ.
Ni xayug ku ñuul jiitoo[Soppi • modifier le wikicode]
Seex Anta gisoon na ne nit ki njëkk Afrig la fekk-baax, mi ngi feeñ ci li wër barabi gëweelu Afrig gi, ci diiwaanu Laamaar yu Mag yi. Su nit njëlbéenoo Afrig, kon ci gisiinam, Seex Anta, gis ne feñtey xay yi njëkk, Afrig rekk la war a man a ame. Kon, Afrig du rekk am na démb, waaye xayam mooy gi njëkk. Ni ko Nathalie Michalon waxe, nit a ngi juddoo Afrig, fa la ag xereñam dooree, mu juge fa dem ci yeneen diiwaan yi. Ci Afrig la nit tàmbalee sàkkiy jumtukaay, samp kër, di bay di togg, añs.
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • modifier le wikicode]
- Jëfu Seex Anta Joob ci ankhonline.com.
- Degglu Seex Anta Joob ci cesaire.org.
- dalub Africamaat
- Ab jangat ci Joob ak Senghor gu Buubakar Bori Joob.
- Seex Anta Joob, ki delloo nit ku ñuul gëddam, ci Le Monde Diplomatique
- Yebbiy Seex Anta Joob, liggéeyub Djibril Samb
- Seex Anta Joob ca Guwaadalup


text:
Nettali 66: Jabaru buur bu tuddoon Yesabel te nekkoon ku bon
GINNAAW Yérobowam, ay buur yu bon kese ñoo ilif 10 giir yi. Buur bi tudd Akab moo ci gënoon a bon. Ndax xam nga lu tax ? Jabaram moo gënoon a tax mu mel noonu. Yesabel la tudd. Ku bon la woon.
Yesabel bokkul ci waa Israyil. Baayam moo doon buuru Sidon. Yesabel dafay jaamu yàlla ju dul dëgg ji tudd Baal. Tax na ba Akab ak waa Israyil yu bare jaamu Baal ñoom itam. Yesabel dafa bañ Yexowa lool te rey na ay yonentam yu bare. Am na ñu waroon a nëbbu ci ay pax ci biir montaañ yi ngir ñu bañ leen a rey. Bu Yesabel bëggee dara, dina dem sax ba rey nit ngir am loolu.
Benn bés, xolu buur Akab neexul woon dara. Yesabel laaj ko : ‘ Lu tax sa xol neexul ? ’
Akab ne ko : ‘ Li ma Nabott wax moo tax. Dama bëgg jënd toolu reseñ bi mu moom. Waaye nanguwul. ’
Yesabel ne ko : ‘ Bu ci sonn. Dinaa def ba nga am ko. ’
Yesabel bind ay leetar, yónnee leen ay njiit ci dëkk fi Nabott nekk. Mu ne leen : ‘ Jëlleen ay wayu, wax leen ñu ñów seede ne Nabott wax na lu bon ci Yàlla ak ci buur bi, ba pare yóbbuleen ko ci biti dëkk bi te sànnileen ko ay xeer ba mu dee. ’
Bi ñu waxee Yesabel ne Nabott dee na, lii la wax Akab ci saa si : ‘ Jógal dem nangu toolam. ’ Ndax nanguwuloo ne Yesabel dafa war a fey lu bon a bon li mu def noonu ?
Jamano ñów, Yexowa yónni góor gu tudd Yexu ngir Yesabel fey li mu def. Bi Yesabel déggee ne Yexu dafay ñów, mu komaase di pastelu ak di defaru ngir rafet lool. Waaye bi Yexu agsee ba gis Yesabel ci palanteeru kër buur bi, mu woo góor ñi nekkoon foofu, ne leen : ‘ Sànnileen ko ci suuf ! ’ Loolu lañuy wone fii. Sànni nañu ko ci suuf, mu dee. Noonu la Yesabel, jigéen bu bon bi, mujje.
1 Buur yi 16:29-33; 18:1-4; 21:1-16; 2 Rois 9:30-37.
Laaj yi
- Kan moo doon Yesabel ?
- Lu tax xolu buur Akab jeex benn bés ?
- Naka la Yesabel fexee ba jëkkëram Akab am toolu Nabott bi amoon ay reseñ ?
- Kan la Yexowa yónni ngir yar Yesabel ?
- Xoolal li ñuy wone foofu. Lan moo xew bi Yexu àggee kër Yesabel ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal 1 Buur yi 16:29-33 ak 18:3, 4.
Naka la réewu Israyil meloon bi buur Akab doon nguuru (1 Rois 14:9) ?
- Jàngal 1 Buur yi 21:1-16.
Naka la Nabott wonee fit ak takkute ci Yexowa (1 Buur. 21:1-3; Lév. 25:23-28) ?
Bu ñu gisee li Akab def bi mu amee lu ko naqari, lan lañuy jàng ci li ñu war a def bu amee ku tas suñu yaakaar (1 Buur. 21:4; Room 5:3-5) ?
- Jàngal 2 Rois 9:30-37.
Lan lañu mën a jàng ci ni Yexu saware woon a def li Yexowa bëgg (2 Rois 9:4-10; 2 Kor. 9:1, 2; 2 Tim. 4:2) ?


text:
Ay nite you râgnékou
Limou mbiryi: 36
-
Mouhammad dômou Sâlih Alhousaymîne Wolof
Môy Mouhammad dômou Sâlih dômou Mouhammad dômou Soulaymâne dômou Abdourahmane dômou Ousmane dômou Abdoullah dômou Abdourahmane dômou Ahmad dômou Mouqbil thi jâbôtouk Mouqbil thi njabôtouk Rayyis Alwouhaybî At-tamîmî, gnènntèloul mâmame lagnou dâkkanetalé Ousaymîne mou sîwéko, té mingui bôkk thi
-
Sâdoul Ghâmidî Wolof
Sâdou dômou Saîd Al- Ghâmidî sîwé bâtam bou nèkh bi, yilimâne ak khoutebakatou jâkka bou gnouy wakh Kânou -Dammam- thi Arabi Sawdite, di aji sawtou centarou al-khourâne bi gnou douppé Imâm Ach-Châtibî tèm nèkk thi Dammam.
-
Alioune dômou Abdour Rahmâne Al-Houzayfî Wolof
-
Âdil dômou Sâlim Al-Kalbânî Wolof
Cheikh Âdil dômou Sâlim Al-Kalbânî kènnla thi jânggkatou Al-khorâne yi sîw thi âddouna bi thi jângginam bou nèkhbi tèy jèkhanetal thi radio yi ak télé yignou jaglèl Al-khourâne.
-
Abdour Rahmâne dômou Abdoul Aziz As-Soudaysî Wolof
Yilimâne ak khoutbakatou Makka
-
Saoûd dômou Ibrahim Ach-Chouraymî Wolof
Yilimâne thi jâkka Makka
-
Salâh dômou Mouhammad Al-Badr Wolof
Yilimane ak khoubakate thi jâkka Yonnènetebi (Yalla na Yalla joulli thi môme)
-
Mohammed Ahmed lo Wolof
-
Abdoul Mouhsine Al-Qâssim Wolof
Yilimâne ak khoutbakate thi jâkkap Yonnènetebi (Yalla na Yalla joulli thi môm)
-
Housseyn dômou Abdoul Aziz Ali Cheikh Wolof
Yilimane ak khoubakate thi jâkka Yonnènetebi (Yalla na Yalla joulli thi môme)
-
Mohammed Cheikh Sene Wolof
-
Abdoul Bârî As-Soubaytî Wolof
Yilimane ak khoubakate thi jâkka Yonnènetebi (Yalla na Yalla joulli thi môme)
-
Fâriss Abbâd Wolof
Fâriss Abbâd: mi ngui thiôssânô Yémène.Di borôm bâte bou nèkh té râgnèkou. Enrezistéréna ay téré kham-kham ak Kâmil bou mate. Bôkkna thi yolimânou jâkka Alioune dômou Abî Tâlib thi Ad-dawha thi sôwwou Arabi Sawdite
-
Abdoullah dômou Awwâd Al-jouhanî Wolof
Yilimânou mâkka
-
Cheikh Abou Bakr Ach-Châtiry Wolof
Cheikh Abou Bakr Ach-châtiry mi ngui joudd atoum 1970 thi jidda môy yilimânou joumây Al-Fourqâne thi Nassîm Jidda. Mi ngui dègnth sokhna am thi gnènnti dôm. Dâkkanetalam môye Abou Abdourrahmane. Ay lijâssâm thi jângg: dipolomou jângg Al-khourâne bou tèddbi thi hafs bi jogé thi Âssim thi serignam bî di Aymane Rouchdî Souwayd thi atoum 1416 thi gâddây gui, wayé thi jèkhinetaloup atoup 1420 thi gâdây gui amna tamite diplomoup mâjèstèr thi saytou alal.
-
Djibril Dièye Wolof
-
Mahmoud Khalîl Al-Houssary Wolof
Cheikh Mahmoud Khalîl Al-Houssary môy serignou mbôlème jânggkatou égipteyi, di jîtémbôtâyou jânggkatou al-khourane yithi addounabi. Mi ngui jouddou thi tâmbalik atoum ajj thi atoum 1335 thi gâddây gui tôllôk 17 sèptembar thi atoum 1917 thi atoup toubap. Thi deukk bougnou douppé Chabrae namla bi jôkk thi tâMahmoud Khalîl Al-Houssarynetâ tho sôwwou égipte. Mi ngui fâtou thi ngônou altiné16 mouhârram atoum 1401 thi gâday gui tôllôk 24 nôwembar 1980 thi atoum toubap guinnâw joulli gué. Limou enregistré thi alkhourâne: kâmil thihafs jogué thi âssim atoum 1961 thi warch bi jogué thi nâfi' 1964 qâroune ak doûrî jogué thi abî Amr bou Basra thi atoup 1968, kâmil biy jânggalé thi 1969, kâmil bou ând ak piri thi 1873. Yimou tâlîf: attèy jânng al-khourâne, foukki jânggine thi Ach-châtibiyya ak Ad-dourra, mândargâm kham fi ngua wara tâmmbalé ak fi ngua wara takhawé thi jamono bi ngua jângg al-khourâne, Oubbité guou reuy gui thi mouslou ak kâbbar, jèkhite bi geuna rafète thi dounndoup foukkak gnènnti jânggkate yi, ânddak al-khourâne bou tèdd bi, njângginou warch joggé thi Nâfi bou madîna, njângguinoup Doûrî bi jogé thi Abî Amr Al-Basrî, lèrou kholyi thi njânggoum imâm Yaqoûb, yônn wou yômb nguir njângginoup imam Abî Jâfar, bèglé gou rafète thi dajalé digganeté Ach-Châtibiyya ak Ad-Dourra, yônn bou bèss thi kham-khamou ni gnouy jânggé al-lhourâne
-
Ibrahim Khali Lô Wolof
-
Mouhammad Ayyoûb Wolof
-
Mâhir dômou Hamad Al-Mouaykhilî Wolof
Yilimane ak khoubakate thi Makka


text:
Yukkute coong yi nga xamni ñungikoy amal ca reewum Russie
Waallu bitim reew fan yii gisnañu coong yi nga xamni moom lañii amal ci kaw islaam dafa yookk bu baax amna ab jumaa ju neekk ca bët gaanaaru reew mi bu ñu soong
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet (On Islam) ni: police bu neekk ci reewum Russie xamlena ni doornañu ayy gëstu ak ayy enquete ngir ñu xam ñi nga xamni ñoo def lakk gii ci jumaa jii
Xew xew bii nga xamni moo am ci jumaa jiidi (velgugraad) mooy njëlbeenu coong boo xamnii amalnañuko ci jullit yi nga xamni ñoo neekk ca bët gaanaaru reew mi
Lu jiitu xew xew bii amna been dalu islaam bi nga xamni moo neekk ci gox biidi (Kuktal) waaye amna ku ñu ci tekk loxo yaakaar ni moo def jëf ju ñaaw jii, ndax camera cacher yi dañuko filmer feekk mungi def jëf ju ñaaw jii
Ci beneen xew xew bu tiis ci ayu bës bii ñu wees jumaa ji nga xamni moo neekk (Kbardino) amalnañufa ayy coong, diine islaam mooy ñaareelu diine ci reewum Russie teemeer boo jël ci askanu reewum Russie fukki yi ak juroom ayy jullit lañu askanu reew mi nak toolluna ci 145 million
1307934


text:
Alxuraan
Téeree ngii di benn ci yi ñu gën a yër ci àdduna bi, mooy téere bees sellal ci lislaam, di fi jullit ñiy ball-loo seen yoon di Shariiha, ak ci sunna siy dundiinu Yonnant bi (jàmm yal na nekk ci moom), kon nag bu am solo la lool fi jullit ñi. Alxuraan: Alxuraan mooy téere bu sell bi ñeel jullit ñi, mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal gu Lislaam gi, ci ginnaawam la Sunna di ñëwe. Li njëkk a wàcc ci Alxuraan it mooy laaya wi njëkk ci saaru Halaq muy : «Jàngal ci sa turu boroom bi bind (sàkk) »
Alxuraan nag mooy waxi Yàlla ji mu wàcce ci Yonentaam ba Muhammad, Jibriil nag mooy ndawul Yàlla tey malaaka mi ko wàcce; ngir nag Yonent bi jottali ko nit ñépp,. Moom nag fa Yàlla dees koo bind ca àlluwa jees wattu ja (Lawhul Mahfuus), àlluwa jii nga xam ne Yàlla bind na ca lu nekk njëkk mu koy sàkk. Wattu googu nag Yàlla la soob, mu bëgge ko noonu, noonu la ko waxe: «Nun noo wàcce Alxuraan, te nun noo koy wattu»


text:
-
Cosaan
-
Solo cosaan ciw askan Cosaan soo kooy seet, mënees naa wax ne, mooy xàncc biy boole ay nit ba ñu mëna ràññee ne nit ñooñee ñooy askan sangam. Ndax soo demoon téy marse Sàndaga, […]
-
-
-
-
-
-
Tombukutu: Saay-saay yi defati nañu fa ñaawtéef… Tey ci Tombukutu, waay-fippu yiy bàkkoo lislaam te naan dañuy jihaad defati nañu fa ñaawtéef yu bon: ndax dañoo dug ci xabru ay waliyu yu mag, toj leen ba […]
-
Sàrti ndaali-Maali Tamsir Anne (tekkikat bi) Ndaali-Maali walla Mande benn la woon ci nguuru nit ku ñuul yu mag yi nekkoon démb ci déndub Afrik. Moo fi wuutu woon ndaali GANA ci […]

seg_langs: unk wol_Latn unk wol_Latn unk unk unk unk unk unk wol_Latn unk wol_Latn


text:
Jëfandikukat:Abdu Xaadir KEBE
Ñi ngi siyaare man de doomi Senegaal laa juy dund fii mu nekk ca Ndakaaru ak Tuubaa, di jaabante ci diggante bi ci mujjug-ayu bis gu nekk daanaka, nekkoon naa nag Itaali, di naa wax wolof mooy làkk wi ma dàqal ci làkk yi ak araab, frãse, àngale ak itaalien, wu ci nekk nag déggiin wu wér laa ko dégg, ab dongob daara laa woon nag bu jàng alxuraan ba mokkal ko, demoon naa Aamerig ak Faraas ak Espaañ, taalif naa as lëf ci wolof, tekki ci it ay téere, bari na lu ma dugal ci wiki bi ciy jukki, ab metlang (entrpreneur) laa ci B.T.p maanaam tabax laay liggéeye, may ñaan ñun ñi sopp wii làkk te man koo jëmale kanam ñu xamante, booloo ngir def ci ay liggéey yu man a amali Sunu gaal njariñ.
Abdou Khadre KEBE sakkmultiservices@hotmail.com


text:
Nettali 52: Sedeyon ak 300 góor yi mu àndaloon
NDAX gis nga lu xew fii ? Ñi ngay gis ñépp, ay waa Israyil lañu te dañuy dem xeex ngir waa Israyil. Ñi sëgg dañuy naan. Ki taxaw seen wet mooy àttekat bi tudd Sedeyon (Guidéôn). Mu ngiy xool ni ñuy naane.
Xoolal bu baax ni góor ñooñu di naane. Am na ñuy sëgg ba ci suuf, dugal seen gémmiñ ci biir ndox mi. Waaye am na kenn kuy tanq ndox ak loxoom, ndax mu mën a gis li ko wër. Loolu am na solo ndaxte Yexowa moo wax Sedeyon mu tànn rekk ñi xoolaale li leen wër bi ñuy naan. Ñeneen ñi, Yàlla nee na dañu war a ñibbi seen kër. Dinañu gis lu tax.
Waa Israyil amaat nañu léegi coono yu bare ndaxte toppuñu li Yexowa wax. Waa Madyan ñoo leen ëpp doole léegi te ñu ngi leen di fitnaal. Waa Israyil daldi jooy te ñaan Yexowa mu dimbali leen. Yexowa daldi leen dimbali.
Yexowa wax na Sedeyon mu dajale ay xarekat. Sedeyon daldi am 32 000 góor. Waaye ak 135 000 soldaar lañu war a xeex. Ba tey lii la Yexowa wax Sedeyon : ‘ Góor ñi nga am fii, ëpp nañu. ’ Lu tax Yexowa wax loolu ?
Ndaxte bu Israyil gañee xeex bi ak Madyan, mën na am ñu foog ne seen doole moo tax te soxlawuñu woon Yexowa dimbali leen. Kon Yexowa nee na Sedeyon : ‘ Waxal ñi ragal ñépp ñu ñibbi. ’ Mu am ci 22 000 ñu ñibbi. Léegi, 10 000 rekk ñoo des ngir xeex ak 135 000 soldaaru Madyan yi.
Waaye déglul li Yexowa wax ! Nee na : ‘ Dangeen bare ba tey. ’ Mu ne Sedeyon mu wax nit ñi ñu dem naani ci dex bi. Te ñiy sëgg ñépp ba def seen gémmiñ ci ndox mi, na leen wax ñu ñibbi. Yexowa dig na Sedeyon lii : ‘ Dinaa la may nga yóbbu ndam li ak 300 góor ñi doon naan di xoolaale li leen wër. ’
Bésu xeex bi jot. Sedeyon xaaj 300 góor ñooñu, ñetti xaaj. Mu jox góor gu nekk benn béjjén ak benn pot fu ñu dugal benn bant buy tàkk ngir mu nekk làmp. Ci booru minwi, ñu daldi wër fu soldaar yooyu doon fanaan. Jékki-jékki rekk, ñépp a ëf ci seen béjjén, toj seeni pot te yuuxu : ‘ Jaasi Yexowa ak bu Sedeyon ! ’ Bi soldaar yi yeewoo, seen xel jaxasoo, ñu tiit ñoom ñépp, daldi daw, waa Israyil yóbbu ndam li.
Juges pàcc 6 ba 8.
Laaj yi
- Lu tax waa Israyil nekk ci coono yu bare ?
- Lu tax Yexowa ne Sedeyon ñi war a ànd ak moom ci xeex bi dañu bare ba ëpp ?
- Ñaata góor ñoo desoon ginnaaw bi Sedeyon waxee ñi ragal ñu ñibbi ?
- Xoolal li ñuy wone foofu te waxal li Yexowa def ba wàññi ñi waroon a xeex ak Sedeyon ba ñu mat 300 góor.
- Naka la Sedeyon doxale xeex bi ak 300 góor ñi, te naka la Israyil yóbboo ndam li ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Juges 6:36-40.
Lan la Sedeyon def ngir mu wóor ko ne xam na li Yexowa bëgg ?
Naka lañu mënee xam tey li Yexowa bëgg (Prov. 2:3-6; Macë 7:7-11; 2 Tim. 3:16, 17) ?
- Jàngal Juges 7:1-25.
Lu ñu mën a jàng ci 300 góor ñi doon xool bu ñu doon naan ak ñi doon naan te bañ a xoolaale li leen wër (Juges 7:3, 6; Room 13:11, 12; Efes 5:15-17) ?
Am na lu 300 góor ñi jàngoon ci Sedeyon, bi ñu doon xool ni mu doon defe. Ñun it, naka lañu mënee jàng ci Sedeyon bu mag bi, maanaam Yeesu Kirist, bu ñu koy xool (Juges 7:17; Macë 11:29, 30; 28:19, 20; 1 Piy. 2:21) ?
Naka la Juges 7:21 di ñu mën a dimbalee ñu kontaan ak bépp liggéey bu ñu mbootaayu Yexowa mën a dénk (1 Kor. 4:2; 12:14-18; Saag 4:10) ?
- Jàngal Juges 8:1-3.
Bu ñu amee werante ak suñu benn mbokk ci ngëm, lan lañu mën a jàng ci ni Sedeyon defe ak waa Efrayim (Prov. 15:1; Macë 5:23, 24; Luug 9:48) ?


text:
Nettali 70: Yunus ak jën bu réy bi
XOOLAL nit ki nekk fii ci biir géej gi. Am na poroblem, de. Jën bi dafa ko bëgg a wann ! Ndax xam nga kan la ? Yunus (Yona) la tudd. Nañu seet li ko dugal ci coono bu metti boobu.
Yunus, yonent Yexowa la. Bi Alisa deewee ba mu yàgg tuuti, lii la Yexowa wax Yunus : ‘ Demal ci Niniw, dëkk bu réy boobu. Lu bon li nit ñi di def foofu bare na lool. Dama bëgg nga wax ak ñoom ci loolu. ’
Waaye Yunus bëggul dem foofu. Mu daldi dugg ci gaal gu doon bàyyi Niniw ginnaaw, dem fu sore. Li mu daw noonu, neexul Yexowa. Mu daldi indi ngelaw bu réy a réy ci kow géej gi. Gaal gi bëgg a suux. Nit ñi tiit lool, ñu nekk di yuuxu te di ñaan seeni yàlla ngir ñu dimbali leen.
Lii la leen Yunus mujj a wax : ‘ Man, Yexowa laay jaamu, Yàlla mi sàkk asamaan ak suuf. Fii ma ne nii, maa ngi daw, ngir bañ a def li ma Yexowa wax. ’ Ñi nekkoon ci gaal gi ne ko : ‘ Lan lañu war a def ngir ngelaw bi taxaw ? ’
Yunus ne leen : ‘ Sànnileen ma ci biir géej gi ngir mu dal. ’ Waaye ñoom, bëgguñu def loolu. Ngelaw bi daldi yokku. Ñu mujj ko sànni ci biir géej gi. Ngelaw bi taxaw, géej gi ne remm.
Bi Yunus di nuur ci biir géej gi rekk, jën bu réy bi ñów wann ko. Waaye Yunus deewul. Ñetti bëccëg ak ñetti guddi, mu ngi ci biir jën bi. Réccu na léegi li mu déggalul Yexowa te bañ a dem Niniw. Ndax xam nga li mu def ?
Yunus dafa ñaan Yexowa mu dimbali ko. Yexowa daldi def ba jën bi waccu Yunus ci kow suuf. Ginnaaw loolu, Yunus dem na Niniw. Ndax loolu wonewul ne, def lépp lu ñu Yexowa wax, am na solo lool ?
Téere bi tudd Yona ci Biibël bi.
Laaj yi
- Kan mooy Yunus, te lan la ko Yexowa wax mu def ?
- Ndegam bëggul dem fi ko Yexowa yónni, lan la Yunus def ?
- Lan la Yunus wax ñi doon liggéey ci gaal gi ne loolu lañu war a def ngir ngelaw bi taxaw ?
- Xoolal li ñuy wone foofu. Lan moo xew bi Yunus doon dugg ci biir géej gi ?
- Ñaata fan la Yunus def ci biir jën bu mag bi, te lan la doon def foofu ?
- Fan la Yunus dem ginnaaw bi mu génnee ci jën bu mag bi, te loolu lan la ñuy jàngal ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Yona 1:1-17.
Naka la Yunus doon gise liggéeyu waare bi mu naroon a def ci Niniw (Yona 1:2, 3; Prov. 3:7; Eccl. 8:12) ?
- Jàngal Yona 2:1, 2, 10.
Bu ñu gisee li xewoon ak Yunus, lu tax mu mën ñu wóor ne Yexowa dina ñu may li ñu koy ñaan (Sab. 22:25; 34:7; 1 Ywna. 5:14) ?
- Jàngal Yona 3:1-10.
Ci bu jëkk, Yunus deful li ko Yexowa santoon, waaye ba tey Yexowa kontine na di jaar ci moom ngir wax ak nit ñi. Lu tax loolu di seddal suñu xol (Ps. 103:14; 1 Piy. 5:10) ?
Bu ñu gisee li xewoon ak Yunus ak waa Niniw, lu tax waruñu foog ne xam nañu naka la nit ñi ci gox bi di gise li ñu leen di wax ci waaraate bi (Yona 3:6-9; Eccl. 11:6; Jëf. 13:48) ?


text:
Nettali 28: Naka la Musaa rëcce bi mu nekkee liir
XOOLAL liir bi nekk fii di jooy. Mu ngi jàpp loxo jigéen bi. Liir bi, Musaa la. Jigéen bu rafet bi, ndax xam nga kan la ? Doomu Firawna la. Firawna mooy buuru Misra.
Yaayu Musaa bëggul woon ñu rey doomam. Kon dafa ko nëbb ba mu am ñetti weer. Waaye xamoon na ne dinañu ko mujj a gis. Kon, am na lu mu def ngir mu rëcc.
Dafa jël benn pañe, defar ko ci fasoŋ boo xam ne ndox du ci dugg. Mu dugal ci Musaa, teg pañe bi ci barax yi, maanaam ñaxu dex yi nekkoon ci booru dex bi tudd Niil. Mu wax magu Musaa, Miryam, mu nekk foofu te bañ a sore pañe bi ngir seet lan mooy xew.
Yàggul dara, doomu Firawna ñów, bëgg a sangu ci Niil bi. Jékki-jékki rekk mu gis pañe bi ci barax yi. Mu woo benn jigéen bu ko doon liggéeyal, ne ko : ‘ Jëlal ma pañe bale. ’ Bi doomu Firawna ubbee pañe bi, mu gis benn liir bu rafet lool ! Liir bi, Musaa, mu ngi doon jooy. Jigéen bi yërëm ko. Bëggul woon ñu rey ko.
Miryam daldi ñów. Moom ngay gis fii di wax ak doomu Firawna. Mu ne ko : ‘ Ndax danga bëgg ma wutal la ci jigéeni Israyil ku koy nàmpal ? ’
Jigéen bi ne ko : ‘ Waaw, demal. ’
Miryam daldi gaaw a dem woo yaayam. Bi yaayu Musaa ñówee, doomu Firawna ne ko : ‘ Yóbbul xale bii, nàmpalal ma ko, ma fey la. ’
Kon, yaayu Musaa, doomam ci boppam la doon toppatoo. Bi Musaa demee ba xaw a mag tuuti, yaayam yóbbu ko ci doomu Firawna, jigéen bi daldi ko jàppe ni doomam. Loolu moo tax Musaa màgg ci këru Firawna.
Gàddaay gi 2:1-10.
Laaj yi
- Liir bi ñuy wone foofu, kan la, te loxo bi mu jàpp noonu, loxo kan la ?
- Lan la yaayu Musaa def ngir ñu bañ koo rey ?
- Xale bu jigéen bi nekk foofu, kan la, te lan la def ?
- Bi doomu Firawna bu jigéen bi gisee liir bi, lan la ko Miryam wax ?
- Lan la doomu Firawna wax yaayu Musaa ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Gàddaay gi 2:1-10.
Lan moo may yaayu Musaa mu mën a yar te jàngal Musaa bi mu nekkee xale bu ndaw, te naka la ko waajur yi tey mënee roy (Gàdd. 2:9, 10; Deut. 6:6-9; Prov. 22:6; Efes 6:4; 2 Tim. 3:15) ?


text:
The Web's #1 Hindi Lyrics Web Site
Browse Lyrics by Title
(mere dil ko qaraar aa jaayen - 2 tu jo hans de o tu jo hans de tu jo hans de bahaar aa jaayen) - 2 mere dil ko qaraar aa jaayen - 2 koi saza de koi sitam kar pher na lekin aise nigaahein - 2 dil ki sadaayen tujhako bulaayen tere liye bechain hain baahen mere mehboob meri kasam hai tujhe - 2 aa ke apane galen se lagaale mujhe gore tan pe nikhaar aa jaaye - 2 tu jo hansde o tu jo hans de tu jo hans de bahaar aa jaayen mere dil ko qaraar aa jaayen - 2 tujhako pata na tujhako khabar hai dilbar meri kya majboori - 2 is jeevan mein pyaar se jyada aur bhi hai kuchh kaam jaroori main tere pyaar mein yu hi aanhen bharu - 2 meri jaane tamannna bata main kya karu ke tujhe aitbaar aa jaaye - 2 tu jo hansde o tu jo hans de tu jo hans de bahaar aa jaayen mere dil ko qaraar aa jaayen - 2