text:
Kàllaama
Kàllaama (fr : langue ; en : language)
Tëraliin
- 1 Làkk mooy cëslaayu ag yewwute
- 2 Ci loolu la Sayyid Qutub, di waxe ca teereem ba tudd Zilaalul Xuraan
- 3 Kon làkk moo'y ponk bi nga xam ne ci la sunu'g dund di tabaxu
- 4 Feeñu'g làkk yu bees yi
- 5 Làkki Tugal yi nag fii lañu bàyyikoo:
- 6 Am na ñu ne ndax wolof am na sax, niki xeet ?
- 7 Ana lu ku am’um xel di wooye am xaram naan ko kaay ?
- 8 Li ñu’y wax cosaan, da'y baat bu waa senegaal baaxoo wax, di ko tudd lu bari ci seeni wax
- 9 làkk moo'y yàlla ji'y faji aajo?
- 10 Waa ja daa wax:
- 11 Ndax da na dagan ñu jàppe baat yu jóox yi, lu bokk ci làkk wi ?
- 12 Tontu bi:
- 13 Lii nag gëstu la bu ñu doon def
- 14 Gongikuwaay
- 15 Xool it
Làkk mooy cëslaayu ag yewwute[Soppi]
Ñi ngi tàmbli suñuy wax ak jëf ci turu Yàlla(t.s) mi'y Rahmaan, di ki'y boroom yërmaande ju yaatu ji ñu jagleel mbooleem mbindéef yi, te'y Rahiim, di ki yor yërmaande ji mu'y jagleel ña nangu'g jaamoom. Di julli nag te'y sëlmal ci sunu sang, sangu'b ñu jiitu ñi ak ñu mujj ñi, aki ñoñam aki saabaam, ak aji liggéeyalam jii di sëriñ Tuubaa, ak xeetam wépp. Sunu wax ji dañu ko'y tàmblee cib aaya'b alxuraan, ñu ci'y tegtaloo li làkk ëmb, yor ko ci'y njariñ, ci gépp wàll, ci sunu dund gi. Sunu boroom nee na ci alxuraanam ju tedd ji:(( Wa hallama Aadamal asmaa kullahaa, thiumma haradahum halal malaayikati, fa xaala anbiuunii bi asmaayi haaulaayi in kuntum saadixiin)) di maanaa : Yàlla (t.s) jangal Aadama tur ya yépp, bi mu noppee, jël mbir yooyee won leen malaayika yi, ne leen wax leen ma seeni tur, bu ngéen léen xamee? ñu ne ko tudd nanu sa'g sell, amuñu benn xam-xam boo ñu xamalul,bu ñu xam, yaw yaa'y ku xam ki, te'y ku xereñ , ku am hikma ki. Kon yii tur ci jii aaya ju tedd, mant'a doon lu dul làkk, wi nga xam ne bokk na ci li Yàlla (t.s) njekk'a xamal Aadama (j.m) bi mu ko bëggee wàcce ci kaw dénd bi, ngir mu wuutu ko fi. Loolu nag li ko waral moo'y nekku'g làkk di benn ci móoli cosaan yi ñu teg sunu dund gi, tabax ko ci. Bu doonul woon moom, dund gi di lu nekk ci lu dul maanaa mu ñu xam, di lu gën'a jege ag mbàyyima ci ag nite, bu amul wuutlaay. Ma ne xoolal ma dund gu ñu rafleel ci làkk, nu mu war'a mel ? ndax moo'y googu di fees dell ak junj yi ñu'y jëfandikoo bu ñu'y wax ak ku luu, muuma mbaa ku tëx ? lii sax ca dëgg-dëgg xeet la ci làkk, làkk ëppu ko yéesu ko, ginaaw moom mbir la mu ñu'y def ngir déggante ci. Ndax kat làkk du lu moy ab jumtukaay, ngir waxante, ñu ko'y jëfandikoo ngir déggante ci sunu biir !, xanaa déggoo ñu naan làkku njanaaw yi , mbaa dundat yi, ba ci wu bàyyima yi?jubluwuñu ci lu dul li ñu'y joyal, ngir seen moroom yi dégge léen ci. Ginaaw nag bàyyima yi di nañu déggante ci loolu ci seen biir, kon loolu manatuñu ko'o jàppe lu dul aw lakk ni yeneen yépp. Waaye jeneeral dund gii nga xam ne dafa féex ba ci sax jumtukaay yi ñu'y jëfandikoo ngir junj, maanaam dund gi ñu rafleel ba ci jumtukaayu'b déggante rekk, nu mu war'a mel ? nu xeet ak mbir ya'y dox ci'y sidiitam, aki buumi xolam di mel ? wii xeetu dund de ci li ma jort, narul'a doon lu dul ag ndofe gu ñu joyal, naa doyloo yooyu baat ndegam amuma yeneen yu ko man'a leerale ni mu ware. Gii dund ci lu dul làkk, da na nekki gu maneesul'a leeral, xel it du ko xalam.
Ci loolu la Sayyid Qutub, di waxe ca teereem ba tudd Zilaalul Xuraan[Soppi]
Ci loolu la Sayyid Qutub, di waxe ca teereem ba tudd Zilaalul Xuraan, di tafsiir bu mag ci alxuraan, mu ca'y firi aaya bu sell bii di (( wahalla aadama ba maakuntum taktumuuna)), mu ne : (( xool ñu nag ñi ngi nii - ci bëtu'b xol, ak leerug basiira - di jàkkaarloo ak la malaaka ya nekkoon ca Malaul Ahlaa doon jàkkaarlool.... xool ñu ñun ni ngi nii di gis ag wàll ca mbootum Yàlla mu màgg moomee,nga xam ne mi ngi ko dénk nekktéef bii di kojug nit, bi mu ko'y jox caabi'y kuutlaay ji, mu war ko'o wuutu ci kaw suuf.
Mbootum kàttanu'g tudde mbir yi ay tur, wutal yëf yi ay xammeekaay yu tur, sekkare'b man'a jël jëmm yi, walla yëf yi tudde leen ay tur yu leen di def - te ñoom ay baat rekk lañu yu ñu wax - ñu'y ay junj aki sembool yu'y tekki jëmm yooyu ak mbir yooyu ñu leen tudde. Lii daal na la woor ne kàttan la gu am lool solo, ak xiima ci dundu'g nit ci kaw sii suuf. Ñi ngi'y xam solo sii, bu ñu'y jeneer coona bu mag bi ñu naroon'a jànkoonteel, bu ñu mayutoon nit kàttanu'g junj yëf yi, ak nit ñi ci'y tur. Xoolal coona bi naroon'a am ci déggante ak jëflante, ndax li naroon'a xew, moo'y ku bëgg'a déggante ak sa moroom ci mbir, da nga'y teewal moomale mbir, mbaa ànd ak moom ba ca loola, nga joxoñ ko ko, mbaa nga laal ko.... bu dee xorondoom ngeen soxla, war ce'e waxtaan, da ngeen ca'y dem, mbaa ngeen teewal ko, lu ko moy deet ag déggante ci loolu, bu dee doj la, fawwu ngeen dem ba ca doj wa, bu dee nit, munt'a ñakk ngeen teewal ko, lu ko moy du ngeen ca déggante.... Lii daal coona la bu kenn xalaatul'a dund ak moom, te dund gi tam narutoon'a wëy ci yoonam wii, bu Yàlla (t.s) mayuloon mbindéefam mii man-manu tudde mbir yi ay tur. Malaaka yi ñoom, jagle bii soxlawunu ko, ndax du lu manul'a ñàkk ci ñoom ci seeni jëf, moo waral mayeesu leen ko)).
Kon làkk moo'y ponk bi nga xam ne ci la sunu'g dund di tabaxu[Soppi]
Kon làkk moo'y ponk bi nga xam ne ci la sunu'g dund di tabaxu, su nu bëggee muy gu jege as lëf ci'g cilwiise aku'g taaxe,walla lenn lu am maanaa. Bi làkk nekkee nag ba noppi, te tax ñu jeggi mbooleem rombuwaay yii, ca ngënéelam la, ak jappndal gi mu nu defal ba nu man'a déggante ci suñu biir, ñewati na di jumtukaay bi dugg ngir teg sunu dund gii ca njobbaxtal lu kawe, la di ag nite, ak ca tolluwaay bu yekkatiku bee di bu ag taaxe, aku'g xay.
Bu doonul woon làkk, duñu doon man'a yekkati sunu dund gii ci xam-xam, ndax moo'y li'y tax nga man'a raññale mbir ak dundat yi, lu ci nekk nga ber ko nee, wutal ko turu boppam.
Làkk moo'y cëslaayu "ag yewwute"
Yewwute ñenn ñi naan ko "renaissance" ci francais di judduwaat, di ci araab "nahda" , di ci maanaa buur , buur nag bu nu ko waxee ci wolof moo'y jekki-jekki jug ,taxaw, ñeneen it di ko fire'e dekki, boo ko'y seet ci maanaa, yepp di wudd lenn, di la amoon ca Orob ca lenn ci'y jamonoom, di woon lu am solo, di lu waa Orob dul fatteeti, baat bii ñew ëmb maanaa mii mépp, di raññale jamono'y yewwute ci ngëmméen, judduwaat ginaaw ag dee, réer ci réeradi,xam ci xamadi, siggi ci segg, nërméelu ci taxaw, giim ci tàkk, xippi ci gëmm.
Bii baat daal jaasi la ju moo dog seen diggante ak jamono joj tëñëxu ak yewwoodiku moo ko muuroon, matale ko, xel mu gàtt lakkal leen ci, gisiin wu ñaaw sonal leen ci, ñu nekkoon ci biiram di way jemadi kanam, di ñu soxlawoo ag leer, ba Yàlla yee ay nit, niital léen ca làmpam bu leer ba'y leerale, jugloo leen ci'y nelaw, ñu nekk ci'g" yewwute" duggalaale ci ñeneen ñu dul woon ñoon, ba tay Orob gii, di lu leer, ca googale leer la tanqe, te ca la yewwoo it.
Kon ci gàttal yewwute fii mooy renaissance gi nga'y dégg ci kàllaamay franse te'y tekki ci maanaa yewwute rekk, ndax mooy judduwaat gu xam waral, ginaaw dee gu réer waraloon.
Làkk moo'y cëslaayu'g yewwute, du ma'a'y ki ko njëkk'a wax, am na ñu bari ñu wax lu ni mel, ci xalaatkat yi ak taarixkat yi, bu ñu dello as lëf ginaaw ànd ak sunu'y xalaat, ba ci xarnu'b fukk ak juroom ñatt ci jëmmi boppam, da nanu gis ne lu bari ci'y xalaatkatam aki ñoñ taarixam, ku ci mel ni Lodoviko Antoniyo Mortara ak Volteer ak Wilyaam Robertson 1721 - 1793, jëfandikoo woon nanu waxiin wu mel ne wii, ndaxte boole nanu ci mbàndarga yi'y raññale jamono'y yewwute, boole woon nanu ci doxu'g waxiini gox yi,juge ci'y waxiin dem ci ay làkk yu réew niki làkku'w Espaañ wu Itaali, wu Fraans ak wu Portigaal, ba fa mu yam.
Li gën'a yéeme moo'y Yojinyoo Jarin moom dafa jel mboleem amaliiti "yewwute" gi, sol ko ci benn baat, mooy " filolojiaa" , di baat bu am ñaari maanaa yu mag, mu njëkk mi, mu xat la, te daytalu(gàtt), moo'y (( dégg làkk)), mi ci des, moo gën'a yaatu te gën'a xóot, moo'y gëstu yu làkk, yu njàggat yi (adab) (ci tubaab les recherches linguistiques et littéraires).
Jarin gis na ne bu nu mane'e doxal yooni gëstu yu làkk ak yu njàngat yi, jaarale ko ci gëstu ci dénd bi(nature), jamono jooja aw yoon wu bees di na judd, di yoonu gëstu wu xam-xam wu di kojug làmb, (làmb ba daj rekk, amul waxi kese walla gisiin ), loolu moo ñu'y àggale ci xam-xami matematik yi. Nga dolli ci loolu ne làkk moo'y seetu bi nga'y man'a gise dundu'g nit gu xel gi, boo gisee ne làkku xeet wu nekk, ci jamono ju nekk, lenn la ci li'y wone am xelam, nga dolleeti ci ne ci lanu'y jànge xam-xam yi nga xam ne bu ñu nekkul woon,amuñu woon, dund gi du mel nii mu mel tay. Bu làkk amul woon nu xam-xam di juddoo ba'y gis jant bi.
Làkk moo'y cëslaayu ag yewwute bu nu ko waxee, dées na ko man a dëggal, rawati na ku jàng jii jamono, jàngat ko, xam la leen seen " waxiin" yu suufe ya ñu xeeb jariñoon - ñu ko'y woowe ci francais dialecte - ba ñu leen jëlee, def leen ay làkk yu xeet, yu réew, yu xam-xam, yu ñu fonk, yu ñu fas-yéene'e doxale seenu'g dund, sës ci seenu'g dox, sanni ca àll ba yeneen ya doon dox seen diggante ak xam, xam-xam, ak yewwute, mu'y làkk wu latin wi nekkoon di lu ñu neew xamoon, la gën a rëy ca mbooloo ma réere woon ko, te réere gi taxoon ñu reeroon te yewwoodiku.
Wii làkk, di wu Latin wi, nekkoon na di seenu'b coona, di seenu'w ay, di seen gàllankoor, di ab pakk ci seen digg ak jem-kanam, ndax la ëppoon ca xam-xam ya, bu ma waxul sax lépp, ca woowale làkk la nu ko daa binde, di ko ci jànge, te askan wa bu doon téeméer, lu yees fukk'a ko ci'y xam, mu'y ci misaal daanaka: nga xiif lool, ba'y bëgg'a dee, di wër loo lekk, ndeke lekk gi moom am nga ko, mi ngi ci sa ronu ay tànk, te ya'a ko moom, doo ci fay dara, xanaa kay da nga'y jël rekk jëfandikoo, te loolu lépp xamoo ko, te kenn'a ngi nii ci sa kanam, xam loolu lépp, te xam ne bu ko waxee, dootul jariñu ci, ni mu ko daa defe, kon na la ko bañ'a won, xamal la ne ya'a'y ki ko moom, ndax loolu man na'a waral sa'g wadd sòng ko, giir ko, ne ko fuuf, te bu booba'a su ko ab xiif gaarate'e du xam fu mu ko'y fajeeti ci'g càcc!.
Waaw waaw, ci'g càcc kay !, ndax lii ag càcc la, ndax xañ nit àqam, di ko jëfandikoo'k'a jariñoo sàcc ko la, te bàyyi ko nee mu toog ci'b xiifam, ci yitewoo àqam, ci taru'g yitewoom, càcc la de! . Loolu ku ni la du sàcc, laaj ko lu mu doon,moo raw sàcc, fëkk la, nax la, réeral la, dofal la, xiifal la, neewal doole la, nakk'a xam la, dofe la, suufe la, réer la, bon la, waxal lu la soob ne moom la.
Kii man'a xam nga ne ko doo fi xame, ndax làkk wi nga yor du wu ñu'y xame, wa kee yor'ay dëgg-dëegi aw làkk, ci la ñu war'a waxe, war ce'e jànge, war ce'e yëre, war ce'e gëstoo, war ce'e binde, te ci la nu war'a nekke nit, boo xamoon li ci addina bi bepp it te xamewoo ko ci doo kenn ku xam, ku ñu'y lim nga nga'y kenn ci ñu xamadi ñi, ñu réer ñi, ñi amalul seen réew solo. Lii nag sama gaa yi du'g réer, di'g dof, ak dofale, ak li la soob ci xeeti xelloodi?
Lii'ay li ñu doon def waa Orob ca jamono yu diggdoomu ya,maanaam " middle ages" ci angle, di nu ko def ci jii jamono - nga xam ne moo'y ju xam ci anam gu gaaw, ngir bari'g li ñu war'a xam - ndax li man'a xam te ëpp ci réew mi am nanu làkk wu ñu man'a xame ci's lëf ci'g gaaw, ak sakanal waxtu, ak ci's lëf ci'g wér, ak lëw. Kon jort naa ne la'y lañu war, moo'y la wa Orobi joojale jamono defoon, mu'y taxaw ci jël seen àq, delloosi seenu'm dem, feeñal seenu'm réer, sulli seen lu suulu.
Di na rafet nu indil leen sababi feeñug yile làkk.
Feeñu'g làkk yu bees yi[Soppi]
Làkku Latin, ci jamono yu diggdoomu yi,(moyen âges) moo nekkoon wa tasoon ca boroom xam-xam ya, ak niti diine ya, ak politgkat ya, ak niti adab ya, walla njaggatkat ya ( hommes de lettre) ak ustaas ya. La notoon nag ca nit na - di woon niti neen ñi rekk - ñoom déggunu woon wii làkk, lu tumbrànke la woon ca ñoom, seen làkki bopp yi'y yu seeni barab lañu déggoon.
Bi jamono'y "yewwute" dikkee, gelawu'l "fonk sa xeet" (nationalisme) upp ci Orob gepp, la lu bari ci xalaatkat yi, ak niti adab yi, ak woykat yi, tàmblee jeng jëm ci bind ak taalif ci seen làkki réewi bopp, niki wu Itaali, wu Espaañ, wu Fraans, wu Engle ak yu dul yooyu.
Bi mu ko defee, woykatu Itaali bi tuddoon Dante ( 1265 - 1321 g ) taalif Komedi (xisa bu'y reeloo) Bu sell bi ci làkku Itaali, naka noonu Petrarch ( 1304 - 1374 g ) mii nga xam ne li mu gisoom moo'y làkku Romam wii daal moo'y gën ja'a kawe'y jumtukaay ngir génne xasida'y woyam yi.
Bu ko defee Miguel de Cervantes moom itam def xisaam bu siw ba di (don kixota) ci làkku Espaañ, ci noonu it la Rabelais ( 1483 - 1553 g ) def, moom mi nga xam ne gisul lu gën làkkam wii di franse,ngir wuñi ci li'y yëngu ci biiram, ci njàggat (adab) lu fees dell ak xoromu ak mbóosóor (kaf).
Chaucer mi di'b angle ( 1342 - 1400 g) jug,moom itam, sotti ci'w làkkam woyam yu yéeme yi ci'b taar, rawati na nettali'y Kentrebry yi, nettali yooyu ñoo ko def kenn ci woykati angle yu mag yi, yi gën'a siw.
Làkki Tugal yi nag fii lañu bàyyikoo:[Soppi]
Làkki xeet yu Orob yi, ñi ngi sosoo ci màbbiiti Latin ak Tiyotin. Wu Itaali, wu Espaañ, wu Fraans, wu Portigaal, ñi ngi dagge ci Latin, wu almaañ, wu angale, wu danmark, wu suwed, wu oland, wu norwej, bàyyikoo ca Tiyotin.
Bokk na ci sabab yi jur doxug yile waxiin dem ci làkki réew, yu xeet, bokk na ci sabab yooyu, nekk gu làkku'w latin nekkoon di wenn, ba yàgg mu seddaliku di ñaar, wu ñu'y wax kalaasik, ak wu wilgeer . Kalaasik mooy lu yàgg la'y cosaan, wilgeer, di lu yomb, li nuy jëfandikoo. Kalaasik wi di wi politigkat yu mag yi, ak boroom xam-xam yi, ak niti diine yi daa waxe. Wu wilgeer wi, di wi niti neen yi di waxe, di ko jëfandikoo. Ci noonu kalaasik wi tàmblee nakk as lëf ci solo'om,ak dooleem, wilgeer wi tàmblee jël barabam, waaye wilgeer wi moom ci jëmmi boppam tàmbli na ci ginaaw bi di soppiku, ndànk-ndànk, jem ca leneen lu dul la mu doonoon, ci noonu ay waxiin yu bari te wuute bànqaasoo ca, ngir nocciku'g lenn ci mbooloo yii, juge ci yile barab dem ca yee,tas fa,ak soreente gi yii barab soreentee te wuute. Loolu jur yeneen mbooloo'y nit judd, mu ci nekk ak sa waxiinu bopp.
Waaye loolu moom teewul woon latin des fi di làkku diine wi te'y wu xamlu wi maanaam wu ofisel wi, ba mujj askan yi yoqat ko, te xam ne pakk la ci yoonu seen ag dox, aku'g jàll, ndax ña ëppoon ca ñoom xamuñu ko woon,dégguñu ko. Loolu yobb léen ci ñu xëy taxaw temb ci jële ko fi, sanni ko ci seen ginaaw, weccee ko'ok seen waxiin yooyee, te farlu bu baax ci jàllale leen, jëme leen kanam, tèkki ci li ñu soxla woon lépp ci yooyule téere yu am solo, te ñu bindoon leen ci laitin ca jamono jooja.
Ci noonu nit ñépp tàmblee gis koom mu rëy mii, di ko xam , te bu njëkk, daa xawoon'a jòmb ci ñoom ñu ko'y xam, ba ci'y jariñu. Lii nag day tegtale rekk li war, mu'y jëfandikoo làkku'w nday wi, niki lakk, ci wàllu'g ligéey ak jàng.
Reew yi nekkoon ci ron suku'b sañcaan yi ( colonialiste) yi, rawati na yi ci'y jëfandikoo làkki jàmbur yi ba leegi, niki tubaab, ak angle, ak yeneen, jàppe leen làkki ofisel, yii réew de ba leegi dañuñu di jànkoonte ak ag réer gu kawe te tas ci biiru'w askanam, ak koom-koom bu deltu ginaaw, ak ag des ginaaw gu rëy ak dund gu suufe. Kon làkk daa war'a nekk di lu yomb lool ci ni ko'y jariñoo, maanaam mu'y làkku'w la ëpp ca nit ña, niki wolof fii fi Senegaal, bu ko defee ñu bàyyil fi ni gën'a néew itam seen àq ci jariñoo seen làkki bopp, ci lefu'm jëf ak jàng. Waaye nag bu booba'a du man'a ñàkk'a jëfandikoo làkku la ëpp ngir jëflante. Ci noonu la ko'y joxe àqi nekk làkku'w ofisel wi.
Li nga xam ne sikk amu ci, moo'y gis nga ay yooni yoon, lu bari ci yeneen xeet yi ci reew mi nu'y wax wolof yu rafet ci anam gu jàppandi, ni ko ñépp di defe, ci lu dul ñu ko'y jàng, bu ma waxul li ëpp ci ñoom, te safaanu'b loolu néew na nga gis ko, maanaam wolof bu dégg yii làkk, loolu li ko waral du ne wolof bi daa yitewoowul ñeneen ñi, du caagéenu'g ñeneen ñi dañu'y sotti seen yite jépp ci làkku'w wolof aki mbiram, li am kay da di wolof day làkku jëflante wi tas, samp boppam ci géew bi, franse mii ñu'y jàpple sax manul'a bëre'ek moom mbaa mu gëpplante ak moom. Ndax moo'y làkk wi'y tàbbi ci say nopp, mu neex la mbaa mu naqari la, nga ko'y xam ci sañ-bañ.
Am na ñu ne ndax wolof am na sax, niki xeet ?[Soppi]
Man nag ma'y ku yitewoode'e tontu ci loolu, ndax ni mu ma ñoradee, waaye am na nag lu xaw'a am solo ci laaj bi, mu'y booy xool lu bari ci ñi ñu'y tudde wolof - ci laa maa ngii - seen dëgg-dëggi cosaan du wolof, man li may jàpp foofu moo'y wolof li mu'y tollool moo'y “ag cenegaal” , maanaam xeet wi moo'y waa-senegaal, làkk wi di wu senegaal, kon dootul wu giir, mbaa waaso, waaye wu xeet wi wépp’a, Serin Tuubaa amul lenni wolof, Alhaaji Maalik naka noonu te taxul woon nu dégg tukloor, kon day mel ni xalaat bii mi ngi jeng as lëf jëm ci'g yanu maanaa.
Bu ñu delloo ci li ñu nekkoon di wax mu'y war gi làkk war'a nekk di lu yomb ci ki ko'y jëfandikoo, da ma naan nit ñi daal li leen war moo'y def na waa sowwu defoon , muy tuxal seen waxiin yooyee, yòbb leen ci'y làkk, te sukkandiku ci, xamloo ci, su nu ko gisee muy lu mant'a ñàkk, maanaam bu nu fi gisee lenn lu'y gàllankoor seenu'g dox, di làkk wu fi jóox, wu ñu xamul ni ñu ko war'a xame, niki franse ci sunu-gaal.
Waaye nag amaa na loolu lepp du nu ko soxla, bu waxtu wa jàllee, ba nit ña dégg way jóoxi làkk yii ni ñu dégge seen làkku nday wi. Ndaxte làkk du yàlla ju ñu'y gëm, waaye kay jumtukaay la ngir déggante ni ma ko jorte.
Ahmad Amiin wax na ca téereem ba tudd Fajrul Islaam:(( aw làkk sàkkeesu ko ci genn jañ (maanaam jekki-jekkiwul rekk am), ñu mujj ñi bi ñu ko'y jële ci ñu njëkk ña du woon lu mat, li am kay moo'y nit ñi dañu'y sàkk ci seenu'g njëlbéen, ay baat yu tolloo ak seen aajo, bu yeneen mbir feeñee, nu sàkkal leen ay baat yu bees, bu ay mbir raafee amaa na ay baatam raaf. Làkk nag'a ngii nekk ci dund ak dee gu sax, naka noonu bàyyikoo yi (mooy baat yiy tukkee ci yeneen yi) ak waxiin yi, ak baat yi, ñoom itam dañu'y màgg , di yéeg ni xeet wi'y yéege, di ko magge)).
Yooyule làkk, di yu Orob yi de,gënuñu fenn, mbaa ñu kawe ci lenn sunu yos yu afrik yii, li fi nekk kay mooy ñoom dañu leen'a fonk, sonn ci, di def lu mel ne li Ahmad Amiin di wax mu'y sàkk baat yu bees saa su lu yees amee. Kon sama gaa yi, nanu doylu ci lii nu yor, ndax li sunu di neex, sama dàq na ko kat, te jéem ko'o jàllale,jëmale ko kanam, te tas ko ci mbooloo mi.
Du'y caaxaan la nit ka'y xalaate, ca la war'a waxe , ci maanaa li nga'y xalaat ci sa biir dënn, sa biir xel, mu'y jeqarbiku ci sa'y yëg-yëg jarul fireeti ci weneen làkk wu dul wi ko xalaat, ngir déggal ko ku nu jàkkaarlool ki, bu ko fekkee mu ko'y man'a dégg ci wi ñu ko xalaate,loolu li mu'y jur mooy yàq waxtu,te mu'y lu gànjaru.
Wax ju'y joriku, di dikk ànd ak kem bu rëy ci'g jàppandi, manul'a ame ci lu dul làkku'w nday wi nit ki juddwaalee, walla wi mu àndal ay at, di ci jàpp ak'a ŋoy, ci këram ak pénc ma, ja ba, ak daara ja, nga xam ne da'y faf fàtte wow ndayam wa, mbaa mu xaw ko'o fàtte,ba mujj wii di wu jóox sax mooy far di taxaw taxawaayu wu nday wi. Bu dee fii nag, gisagunu tubaab jël fi taxawaayu'b wu nday, wolof mi'y nday kay moo sax di nday ba leegi, ci moom rekk lanu'y man'a ame joriku gi nu sox la ci wax, misaalu'm loolu yaa ngi koy gis ci ñii di xëy ak'a gont ci leekoli nasaraan yi, ñoom de ca dëgg-dëgg da nanu ko dégg xayna , waaye lu ci ëpp, du ñu ci man'a génnee seeni xalaat ci'g joriku aku'g yomb, waxal sax aku'g dëggu, ndax dañu'y diriku ci seeni wax ak'a jàddantu, ak' a xootal fu nu ko waroon'a tondale, ba far wax ja day doon leneen lu dul la mu bëggoon'a doon, walla sax leeg-leeg ñu rax ko ak yennaat ci baati wolof, ngir noppalo'o ca, bu ko defee tubaab bi déggul ay wolof du xam li ñu'y wax, wolof bi déggul ay tubaab it naka noonu, kenn rekk'a ko'y xam ki boole ñaari làkk yi.
Li ma gis moo di Orob ca yaatoom ga, ak ca jégeente'y xeetam ya, ak seen ag niroo, ak gu làkk, ak bokk gisiin ak diine ak melo,ak - man nga ne - jëmuwaay, nga rax ci dolli, nekku'g yenn ci seeni làkk di - man nanu ne - yu addina bi bepp, niki angle, ak wu ko xaw'a jege niki francais, teewul ñoom ñu nekk di ñu jàpp ci seeni làkk, xeet wu nekk ca wosam, te teewu ko'o jàng nag yeneen yi, rawati na angle, di ci jokkoo saa su begge'e jëflante ak ñi déggul wa mu yor. Danmark ma nga'ak danwaam, Suwed wuwedam, da ma'a tayye'e lim, waaye wu ci nekk ak wosam, ba ci Belgik sax nga xam ne ñaari xeet yu wuute'e fa dekk, teewul xeet wu nekk, yor sa wosu bopp, te teewu la'a jàngi leneen ba ca wu sa moroom, bi nga ko gisee mu'y xam xam, ndax xam-xam du lu moy xam lu mat'a xam, te loola mat na'a xam, ndax da na jur ag rataxal diggante, jur ag xam sa moroom, jariñu ci, jariñ ko.
Addina bi dafa war'a sosu ci'g dimblante, jariñante, fonkante, deet jariñoo, ak dimbandikoo, te lii tubaab yi di def, du lu dul dimbadikoo, ak jariñoo, ci suñu'g suul, ray, joggi, nërméel mbooleem sunu yëf, ci taxawal seen yëf.
Wolof nag daa na wax : (( pesu'm kanam boroom'a ko'y fajal boppam)), kon nag pes nañu nu, lu nu'y xaar, du nu jug di door, mbaa nu'y daas ay jaase'eki gobar, li nu'y def kay moo'y jëfandikoo xel, ni ko seriñ Mbay JAXATE daa waxe, mu'y ab noon bu la noonu, boo'y xeex ak moom, bu mu ko yëg, na xëy rekk daanu door a xam ne ya'a ko daaneel , fa la sa'b noflaay di ëppe, ca la la nga'y jëfandikoo ci ngànnaay di gën'a néewe, ndax bu fekkoonte ne daa waroon'a jàmmaarloo ak yaw, nga'y jëfandikoo lu ne ngir moytu'y dóoram, ak di ko jéem a dóor, leegi fegal nanu la coona'b jéem'a dóor ak moytu, moom kay da nga'y agsi rekk dóor, mbaa nga jam, ndax moom yëgul ni ya'a ngi koy fexeel, bu ko defee mu dee, naaxsaay. Lii estraategi la ci.
Lu mel ni franse ci réew mi, manoon na fe'e nekke ni fi araab nekke, di'b soppe te bañ di'b noon, di luy dem ànd ak di demale, waaye jort ne moom rekk'a war'a dem?. Xoolal ci maanaa araab ñi ko jàng tay, ñoo'y ñi dégg wolof, ñooy ñi ko fonk, ñoo'y ñi ko'y suqali, loolu bu amee li mu wund moo'y ne araab ca mag ña jumtukaay la woon ngir jëm kanam ci xam-xamu diine waaye it jëmal kanam seen kàllaama gi nga xam ne tay daa fees dell aki baati araab yu ñu jox kàddu'g wolof, ci fi ko wolof amewul. Xoolal ma baatu’b jamono, mi ngi juge ci samaanu, maanaam juge ci mahnaa, yu mel nii yu sakkan lanu ci, daa nanu dem sax ba’y jëfandikoo as lef ci xarala, di sàkkal wolof ay jumtukaay yu làkk yu mu amutoon te ñu gis ko ci araab, te xam njariñam, xam ne man na leen'a amal njariñ, niki yaa'g askanal googu nekk ci araab, nu ko daa tollolee baatub koj , naan yef yu di koju'g nàggam, ci maanaa xam-xam bu di koju'g diine, jublu ci xam-xamu diine, mu'y mbaat sos su nu ko fonkee, man na'a am ay jeexiit yu am solo, ci ëllëgi làkk wi, ak ci diggale , di ci tubaab par l'intermediaire de , ak ci'g jonjoo, di ci tubaab en direct. Yii di baat yoy danu lay won ni araab jeexiitale ci wii làkk, du caagéenu danu di ay baat yu amul woon ci wolof, aha kay yu ci amoon lanu, waaye fii yeneen maanaa lanu yore yu bokkul ak yanu yoroon, nun itam bu nu gisee ne yii du yi nu soxlaati, walla maanaa yii jubul, am nanu sañ-sañ ci def ni nu neex, ndax ñoo'y boroom.
Kon noom ñaar way jàppante lanu woon yu'y dimbalante, dunu woon ay noon. Wolof am na ay waxiin yu bees aki baat yu yees, ci tabe'g làkku'w araab la ko ame . Ndax boo'y xool da nga'y gis ne woomle'g wolof aku'g riisam mi ngi ko jële, ci jël lu toll ne làkku'w araab ca yaatoom nga, ak tàllalikoom ga,firi lépp baat topp baat, loolu moo nekkoon seen anamu'g jàngale, nga xam ne da nu la'y wax baat firil la ko, ba mbooleem teere yi nu daa jàng ci araab - te yu bari lanu woon te wuute, ci fann yépp - ci nii la nu ko daa defe. Loolu jural leen nu mujj baat bu nu am ci araab ca woomam ga, nu am ko ci wolof.
Bu dee franse moom ci nga'y dégge wolof bu naan la : nga jéggal ma sama wolof daa leerul, te loolu ag xeexam ak ag jéem'a suulam'a ko waral, ag yaakaaram ne moom rekk'a war'a nekk ci kaw suuf'a ko waral, ak jeem'a toogam ci laltu gi, mu des ay barab yu nu man'a toog, mu teg ci ay tànkam, lal ci'y loxoom ne kenn du ci toog, moom reek, moo di li ko waral.
Kon de kii ku siis la, ku xat la,ku nay la,ku'y ngartaajoo la, ku'y nangu suufu's jàmbur la, ku yëg ne moom rekk la, ku am bëgg-bëggu suuxal la, lii nag ku ko mas'a am ya'a'y ki nar'a suux,nar'a neen,nar'a seey.
Waaye loolu lépp du tee mu'y lenn ci li ñu moom, moom nasaraan du moo moomati li nu ci moom, ndax ca Aljeeri de, kenn ci ay xalaatkatam nee na woon : franse de lenn la ci sunu am "màngiit" mi nu mànge ci tubaab yi. Màngiit moo'y xaniima, di ci maanaa li nga'y nangoo ci ki nga'y xareel, boo ko gañee, maanaam loolu moo'y li franse di ñëw lépp ngir nangu, jël ci doole, fitnaal, foñloo, fàtteel, taxaw ci doole,jaaye ko, teewul muy lu am solo, di lu ñu man'a xame'e, man ce'e jariñoo, kon bu nu ko jàppe njariñ lu nu'y sànni, waaye màngiit, mu nu mànge ca sunu xare ak ñoom, ndaxte addiis'a ngi nii bu naan : (("hikma" moo'y réeru'm jullit bi, fu mu ko gis daal na ko woor ne moo ca gën'a yay)). Hikma nag di lol boo ko doon firi da nga naan moo'y lépp lu rafet rekk, jekk, xellu, baax, di lu ñu xam, di lu am solo, ci dund, mbaa dee, xel mu rafet, ba fa mu yam. Kon franse li fe'ek ya'a ngi ci'y gis sa njariñ, moo xam lu adduna la mbaa leneen kon ci hikma la.
Waaye kay li'y li yéeme moo'y da ma'a gisagul ci réew yi'y dem, te'y dox, di dund, di jëm kanam, mu ci'y waxe ci'w làkk, bu feeñee, bu làqoo weneen, maanaam loolu mooy li xew tay ci sunu réew mi, nga xam ne bu ñu feeñee ci lu fés, mbaa nu'y jëflante ci anam gu ofisel, - "ofisel" ci li wolof mànge ci tubaab la - da nga nu'y gis nu'y waxe ci kallaama'y nasaraan, bu nu delloo fa sunu'y kër,di ko defe ci wolof, leeg-leeg sax nu'y rax la ñu'y defe ca franse yennat ci baati walof, kon mokkalaguñu, te loo mokkalul manoo ce'e jariñu, li'y li nu mokkal kay moo'y sunu wolof mii ñépp di wax,ku dégg franse ak ku ko déggul, ku'y ku ndaw mbaa nga'y mag.
Fii nga'y gis jëwrin ju mag ju taxaw di wax ci googule kàllaama ba yàgg mu ruur toolu'b wolof, fac ca soxlaam bu baax, mu mel ni daa déggatul tubaab, walla mi ngi ko'y bëgg'a sonnal, ndaxte nag ca dëgg-dëgg coona la, di wax lol boo ko déggee it, wi nga nàmp nga gën'a dégg, te ci nga gën'a gise sa bopp, ki nga'y waxal it moom la gën'a dégg, du am lenn lu mu ci'y xel ñaar, mbaa mu ko ci'y laaj,du caagéenu'g baat bu mu ci'y réere daanaka. Ba ci sunu njiit lii fi nekk tay, di Wadd, ba laa bég ruur toolu'b wolof ci biir waxi tubaabam, day mel ni da ce'e gën'a gis boppam, mbaa mu gën ko'o yòmb, mbaa noppal, wax leen ma lu mu ?.
Raw gu xam-xam gu mag itam boo'y xool, da nga naan demewu fi noonu, li sabab loolu moo'y ne nun li ñu'y daj ci dégg tubaab daa metti te rëy, te li mi'y jël ci ñun ci waxtu daa takku, loolo'oy li'y waral nu'y neenal xam-xam yi, moom kay fii fi Senegaal dégg franse doy na fi xam-xam, àgg na ci sunu njiitu réew lu njëkk la, xam-xamam bu mag ba nu doon naw lépp, du woon lu dul :naan na géeju'g franse, du ñu ne la benn xam-xam bu di koju'g tegnik mbaa xarala la xam.
Seriñ Tuubaa mi ngi ñu naan - ba mu ñu'y jàngal xam-xamu Lislaam - : jiitalal xam-xamu" tawhiid" mu'y li la'y xamal ni nga'y gëme Yàlla, kennal ko,wéetal ko, teg ca " fiq" mu'y ni nga'y jaamoo sunu boroom, ak "tasawwuf", waaye mu teg ca ne ak jumtukaay ya, mu jublu ci jumtukaay yi; làkku araab ak la mu'y àndal ngir nga man ko'o dégg, mu'y nahwu ba ak bayaan ba, "nahwu" di li'y nos làkk wi di ci franse grammaire, bayaan di li'y nos wax ji, di tax doo guddal lu waroon'a gàtt, loolu lépp, bi mu ko'y lim mu bokk ci xam-xamu diine, da leen'a tudde ay jumtukaay, mu jublu ci ne xamluwunu leen ngir seen jëmmi bopp, waaye ay raas lanu yu nu'y yéege jëm ci xam diinee, rawati na alxuraan mi nga xam ne manéesu ko'o, walla su c'ee xam te déggeesul araab mi nu ko wàcce, ndaxte làkk wu nekk, am na jagle'y boppam yu moom rekk'a ko moom, ku firi wor la léeb wa wax, rawati na lu mel ni alxuraan ca jafe'g làkk wa nu ko wàcce, ak màggu'g aji wàcceem.
Bu nu waxee màggu'g aji wàcce ji, da nga ci'y dégge màggu'g li nu wàcce, kon loolu màgg na màgg gu kenn mant'a dégg ci'g yòmb,ak'ub noflaay, lii moo'y li waral araab di jumtukaay ngir xam diine, di xaaj ci xaaji xam-xami diine yi, kon mag ñi jànguñu woon araab ngir jëmm ja, waaye jumtukaay la woon ngir xam la mu ëmb, loolu mooy safaanu'b ku mel ni Senghoor aki gaayam, noom làkk wi moo leen taxoon'a jug,nu sonn ci, sonle ci, bu taxutoon, doo def fo'o toll di dégg baatub frankofoni, lu mu'y wund ? tontu leen.
Yalla baax na, ba mu nu teralee ci nu nekk ci jii jamono di dellusiwaat ci sunu bopp, di ko tàmble’e fonk, di gestu li jar'a gestu, te lu ci gën'a rëy sunu kàllaama gii?, ndax giñ naa ne xam gi bu wóor, ak jëfandikoo gi ci fànn yépp di nanu jariñ lu bari, te'y jëf ay jëf ci yòmbal sunu'g dund. Da na nu yòbb tam ci nu'y dëgg-dëggi réew, dëgg-dëggi xeet, dëgg-dëggi ay mbòkk, yu gis ne am nanu lu nu bòkk, yu'y mbòkkoo ak'a joqalante ci'g nooy ak'ug jàppandi. Jëflante di na gën'a dolliko'o ratax, déggante gën'a yòmb,xam gën'a jàppadi, koom gën'a lëw, ndax xam-xamu koom di na gën'a yòmb'a jariñoo ci ligéeykat yi, jaaykat yi, naka noonu naataange di na raññiku ci wàll yu bari, ngir xéewal gi am te ame ci jàppandi'g xam mbir yi, ngir jumtukaay bu yòmb bii am te amutoon di sunu'w làkk.
Ana lu ku am’um xel di wooye am xaram naan ko kaay ?[Soppi]
la ko war kay moo'y mu ne ko bar, bar moo'y baat bi bàyyima bii xam, kon noppal sa bopp du nga nekk fa naan ko kaay, waaye xanaa bar mooy li sonleedi. Naka noonu ñu dégg ba noppi wii làkk, nga xam ne leegi xam xam-xam rekk'a nu war'a ñor, te dese nu, nu naan da nu'y bàyyi wii nu dégg nee, naan dañu’y xamlooti weneen door'a xamlu xam-xam yi taxoon ñu'y xamlu'w làkk, loolu jort naa ne dofe la, sànk waxtu la, sonnal sa bopp la.
Jàppoo ni sunu ligéeykat yii ca seen yewwute ga ak muus ga ak xarale ga, bu nu ci doon boole di leen seetal li nu aajowoo ci xam-xam bu aju ci seeni ligéey, defal leen ko ci seen làkku réew wi nu dégg, naan ko, xam ko xam gu xam kawewul, jàppoo ne bu loolu amoon du ñu fi xar baax, jëf fi ay kiimaan, def fi lu raw li tubaab yi di def, ba nu leen di naw ?.
Da ma'a yàgg'a dégg ci sunu biir ku naan nit ku ñuul daal, xawma lu mu def Yàlla, ba Yàlla gàttal'um xelam nii !, te loolu day mel ni bu nu ko'y wax, ñi ngi dëggal li tubaab bi yàgg'a wax yàgg ko'o jort ci ñun mu'y moom moo nu ëpp xel, walla sax moo'y ki ko am, nun li nu am du am xel, ndax xel ak ni mu màgge jòmb naa nekk ci yaram wu ñaaw, wu ñuul, wu tàyyeel wii. Am ku ma dégg te moom ku ñuul la, mu mel ni ku'y jàpple tubaab yi ci seen wax jooju naan: ((ñu ñuul ñi de àjjana bu ñu fa duggee, su nu fa yàggee yàq ko, naqaril ko. Tubaab yi nag ñoom, bu nu tàbbee sawara, su nu fa yàggee defar ko, neexal ko)), waaye boo'y xool sax da nga'y mel ni ku gis lu ni mel, te sabab bi du dara lu dul jumtukaayu jàng bi moo nekkul ci sunu loxo mu'y sunu làkku bopp, làkku jàmbur day waral nga gëm jàmbur, xeeb sa bopp, xoolal ci nun ñi'y làkk tubaab, sunu delluwaay, sunu jëlewaay, sunu ndëërlaay moo'y fraans, ak nu mu man'a rëye mbaa mu tuutee ni, kii moo'y ki nu gëm, bu nu ko gënoon'a xam it jort ne moo nu ko gën'a def, lii aji am la ju ñépp di gis, di ko dund.
Li ñu’y wax cosaan, da'y baat bu waa senegaal baaxoo wax, di ko tudd lu bari ci seeni wax[Soppi]
Li ñu’y wax cosaan, da'y baat bu waa senegaal baaxoo wax, di ko tudd lu bari ci seeni wax, mu mel ni day lu ñu fonk ba ci lool, mu mel ni fonk gi moo'y yoon, ndax boo'y xool, cosaan mi ngi bàyyikoo ci baatu sos, di kon fa nga sosoo, juge ca, bàyyikoo ca, bu dee nit la ndayam, baayam, dëkkam, réewam, aadaam, aam, lii moo'y cosaanam, ndax ci foofu la sosoo, bàyyiikoo fa, kon lii mooy cosaan. Waaye ndax li nu def fonk cosaan la ? Nan laaj sunu bopp bu baax te xootal laaj bi, ndax fonk nanu sunu bopp? Sunu cosaan ? Man dama naan déedéet, déedéet kay, ma dellu ne déedéet. Jort naa ne ci barabu fonk sunu bopp, tubaab bi mooy ki nu fonk, ci barabu sunu cosaan, cosaanam, lii'a'y li am, di li nekk. Tubaab bi la nu'y xëyal, di ko gontal, ak doonte as lëf ci sunu njariñ'a ngi ci, aw làkkam lañu'y sonn, bàyyi sunu wos, te kat làkk moo'y dëgg-dëggi cosaan, ndax mooy seetu bi'y wone boroon, te'y jimblang ji'y ëmb li xeet wi indi ci'y jaloore, aki mbanoore, aki aada'aki cosaan.
Kon moo'y mbuubs mi nga xam ne bu la réeree, la mu ëmb sànku, naaxsaay. Kon déet ag wuutu di ñeel ko. Tereesul jàpp weneen waaye na sa wos jiitu, ndaxte léeb wa nee na: li nga am boo ci séenéenul doo ñeetaane!. Mu'y ci maanaa li nga moom boo ko fonkee, mu doy la, nga doyloo ko, doo soxlaal kenn lennam. Mu'y lu wóor, ndax jort naa, lii fi nun bu nu ko fonkee, dem, te du nu sonn, mbaa nu'y ñee kenn.
Mu mel ne la Karlo LEFI waxoon di kok ku jàng "njàggat" lu Itaali - njàggat , fii mu'y tekki litterature ci nasaraan - da nga ko xam, mu ne woon:( Kristo s'è fermato a Eboli ), di ci maanaa Kristo, di yonnant Yàlla Hiisaa, ma nga yam ba mi'y def doxu'b nitale ba, yiwale ba, xayale ba, taaxale ba, diinele ba, yéwénal ba, ma nga yamoon ca Eboli, jotutoon’a àgg sunu dëkk, jublu woon ca loola ne "àtte" gi, walla ci ni nu ko gën'a baaxoo waxe "nguur gi" mu'y baat bu ma soof, ndax nguur moom nekkul lu dul fu'y buur di dunde nguur nekk fa, waaye mu begg'a wax ne nguur gi kon di gu Itaali, bi mu'y defar da fee bayyi sama dëkk bii jéemu ci dara, sama'w nit di ñu dofe, ñàkk am xel, ngir néewu'g li ñu leen sotti ci xam-xam, man itam ma ne naka noonu, ngir sunu ñàkk'a jëfandikoo sunu làkk, di jël wu keneen.
làkk moo'y yàlla ji'y faji aajo?[Soppi]
Ku wax lii de amaa na ñu ne ko: yaw de xanaa da nga'a faf jort ne làkk moo'y yàlla ji'y faji aajo, rawati na bu dee sa wosu bopp?, ndax da'y mel ne lu'y xeeti man-manu def, ak jëmale kanam, jumtukaayi jàll ak jàllale jox nga ko ko, kon daal moom rekk doy na ngir dox ? ma ne déet, du loolu la'a bëgg'a wax, li ma jublu kay, moo'y moom de moo'y gën ji jumtukaay, te'y gën ji dokk ci ku mant'a ñàkk'a sukkandiku bu'y doy, gàttalaakonu'b dox la, yombalaakonu dund la, mbokkalaakon la, bennalaakon la, di boolewaakon, di taxaakonu yëg sa bopp, fonk sa bopp, tasaakonu xam-xam, jàppandilaakonam, dabalewaakon, ak ak ak.
Man de maa ngi naan te du ma dañ naan: jël leen ko! moom'a de!. Moom'a de, moo'y li ñu'y teral, di ñu jugal, di nu doxal, di tax nu'y xalaat, di bind, di yër, yëglekaay yi'y lëw, di jàngu, ay bindkatam di dolliku, taalifkat yi'y yokk, yëngu-yëngu gu xam-xam di gën'a sawar, cawarte'g caada ak gu saxaafa gën di dëggu, gën di fés, gën di laalu.
Bindante di mujj di nekk ci lu dul ab coona, ci's lëf ci'g gaaw, ci'b noflaay, ci'g ratax, ci lu dul xalaat, mbaa toggoo, wàlla yenn anami moytu. Kon moom la, mooy noflaay bi, di jàll gi, di naatange gi, di meññ gi, di woom gi, di fulla ji te'y yéeg gi. Xoolal as lëf ci yitewoo gu tar, ak jublu gu mag gi nga'y seetlu fii mu nekk, ci sunu mbiri réew ak mbiri xibaar, te loolu li ko jur du dara lu mo'y xibaar gi nu'y xibaar askan wi ci seen làkku bopp wi, nga xam ne jamono jii, ñépp'a yewwu, kenn gënul'a xamati ki jàngul li'y xew ci réewam, ci wërlaayam, ci goxam, njiitu'l réew mi sax gënul'a xamati gone gi'y gën di gone li'y wëndéelu ci mii réew, ak ca mee. Lii lépp ngënéelu'l sa'w làkk'a, da'y wëy nag ba ca lu dul xibaar, àgg ca mbooleem lu dox mbaa mu raam ci lu nekk, di yombal, di gaawal, di àggale, di noppale, di soreele fitna.
Seetlu naa mu bokk ci la ma seetlu, ne leegi jàngkat yi ak jëfandikookati internet yi dañoo am ag jeng jëm ci bu nu'y bindante di ko defe ci wolof, rawati na bu nu yakkamtee, li leen jañ ci di ko def boo ko xoolee, lu yanu maanaa la, te yéeme, mooy noflaay bi ci nekk, ak gaaw gi, ak nakk'a faale gi ak ñàkk ge'e xalaat, mbaa ragali yaq ci nasaraan, kon lii lépp, ay pakk lañu ci sunu ay xalaat di dox, sunu'y xel di xelli, suni'y xalima'y sotu, sunu'y daa di soosu, nu'y joyal sunu'y gog ci di bind li'y jeqiku, ak'a fuur, di buur ci sunu'y xol, war'a nekk di lu nu'y yaxal ci keyit yi, ba way bañ ñi kumpa di ko war'a xam.
Am na jeneen aji feeñ (fenomene) ju am ci jamono jii, moo'y ñu bari ci ndonga yi'y bindante ay bataaxel (sms) ci ëyukaay yi (telefon) danu ko'y def - bu nu ko deful ci wolof - ci franse bu nu daggat, maanaam , bu nu dog la ca'y sonnale, mbaa mu ca'y yàqloo, ngir ma gën'a leer, danu ko'y bind ci anam gi nga ko'y dégge man ko'o xam, déet gi mu ware, ci maanaa ci barabu mais nu bind mee, veux nu bind ve. Loolu ba tay da'y wund lakkal gu leen wii làkk lakkal, ci mbindiin wi, dégg gi, jël gi mu'y jel seen waxtu, ak jafe gi ci ñoom, leeg-leeg nga gis ci ku ci def lu sakkan ci dundam ci jàng ko ci'g tar te du tax mu àgg ci fi ci war, te wolof kat mi mu jàngul, masu ce'e sonn, ma nga ko dégg dégg gu xar baaxe, kon kii bu ko jàngoon, mu yiteel ko ni ko franse yitéele, nu mu'y mel ? laaj naa la ko.
Xanaa kawe, xanaa raw, xanaa noppalu, xanaa sakkanal waxtu, xanaa gaaw'a àgg, fees, yewwu ci'y nelaw, xippi, taxaw, jàll, romb.
Waa ja daa wax:[Soppi]
Màggat mu màggat ci am njàggu'm tubaab, jabaroo   tubaab, tubaab la, tubaab ngéen dénk seen gaal gii dëggel na, kii du bëggati ku dul tubaab, lu dul tubaab, dara ci boppam, li mu moom du ko ñorati,te ñii nag ñoo'y ñi ñi'y faral'a dénk sunu gii gaal, kon waxuma la jengal ko, waaye diigal ko la ñi'y def ! Ñoom xamunu joow gaal, li ñu'y wax permanaat la nu xam (promanade), ànd ak seeni jabar mbaa'y ndaw, xaj topp ci, ñu'y def leeg-leeg ñu sanni ko ab bant, mu wadd for, nu ko'y xonte li ëpp ci sunu njël li, bu ab baykat di dee ci'b xiif, te moo'y ki taxawal koom mi, ñu'y jënd ay way màggi mbéregaan (oto), naan lu manul'a ñàkk la, te doonoon ñu ñàkk. Ñoo dugg walla, su nu taxawul ci doon sunu bopp, ci lepp, ak fepp!.
Xam nga réew mii da dul mu nu yore xam-xam waaye nasaraan, firnde ji moo'y lu waral ña fi nekkoon te doonoon ay boroomi xam-xam te di ñu nasaraanoodi, nanguwuñu woon leen'a jox'ub nosam, bu ko defee nu ko'y wommate xam-xam ak leer, bëgg sa bopp, sa réew, sa njariñ, sanni nee lu keneen, waaye loolu lepp, du man'a nekk, ndax du sunu mos mu keneen la, te keneen ki tubaab la, kon moom ñoru ko mu'y dem, di dox, di jëm kanam, li ko ñor kay na des ci'y loxoom, mu'y digale ni nu k'oy yoree, ndax mu man di sax di lu mu moom, waaye tay nga dee de,yaw tubaab!, lii de jaral nanu sunu ay bakkan ak yu doom, ndax ñoo'y ñi ko moom, kon tëyyal sa yëf te ba no'ok li'y sunu, lii'a'y li waraloon mu dénkoon ko màggat ma màggatoon ca njàggu'm tubaab ma, te jabaroo ca, xalaatu ko'o dénk keneen ku ko mo'y, ndax moo'y genn wàllam, di ki mu wóolu, di mbuus mu ñuul mu ñu sol yaxi tubaab, yàpp wa, xel ma, xalaat ya, nii la ko jenn waay ju Mbayeen daa waxe. Xoolal ma kii nga xam ne naan na géeji xam-xam yi te defewu ko ci tubaab ni nu ko'y def, danu ko'y yòbb ba ca àll ba, nu jox ko fa as ndiggante su gàtt ci waxtu ci benn leekol, mu fa'y joxe ay bind (cours) ci wu araab, ak doonte la mu jàngi woon du làkku'w araab, da ci doon jànge rekk kay.
Gisati nga fii firnde ju leer ne ñoom de xam ñoru leen du caagéenu'g xam-xam, li leen ñor kay moo di njàngu'm tubaab, lii nag waa-réew mi, ñoo'y ñi ko war'a dindi, sunu bëggee boy, joy, tàkk, wëy, di yéeg, ànd ak way yéeg ñi. Mii du dem li fe'ek nii la.
Bu nu dee ñoñi "li fi nekk" (realistes) , dañu naan: nanu bàyyi li fi nekk mu nekkal boppam, du nu ko ga kenn mbaa nu ko ci'y manante (forse), nit ñi tànnal seen bopp ci anamu'g demokaraasi, bu ko defee làkk wu nekk nu jox ko àqam ak li mu yayool ci ndimbal, aar, jàllale, nga xam ne déet ag noono, loolu man na'a nekk sunu ndimbal, sunu njariñ, te ñu sanni nee li nu'y wax ofisel, am as lëf ci'g nooy "flexibilite", ubbiku, ci mbooleem làkk yi, ubbiwaat bu baax sunu làkk wii mu man'a ëmb, guux baat yu bari yi ko'y noppal, te bañ di sonn ci di leen wutati ñu'y juge ci boppam, fu nu gise ne lii moo yell fii, nu ne loolu la, ba kero lenn di taxaw taxaw gu fés, gu leer, gu deesul sikkati, man nga ne loolu sax am na ci wolof ci sunu gaal, waaye du tee nga ne am na yenn ruq yu jar'a gën'a ubbi, mu aju ci tas mbind mi, gën ko'o jàngale, gën ko'o yaatal, ba kero booba, ak ba ginaawam sax na ñu'y jëfandikoo lu fi nekk, te xam ne sunu yëf'a, waaye ci anam gu maandu, gu yamoo, te yell, gu dul gaañ kenn.
Lii nag am ci sunu tele bi, nga xam ne daa mel ni yëfi kenn la du lu nepp bokk, ñaaw na. Di xibaar lu toll nii ci'w nit, moom li nga leen di di xibaare, nga ne as daggiit ci waxtu lanu leen di man'a jagleel, bu dee ñeneen ñi nga xam ne ñoo'y ñi gën'a néew, te'y ñoñ boo ko doon seet sax, da nga naan matunu fukk ak dara ci teemeer ci askan wi, nga jël la ëpp ci waxtu jox leen ko, nu'y xibaar xibaar yi ci franse te nga ne yeete’e la tax'a jug? ay fen la de, ay nar la, li waral jëf jooju kay moo di màggat mu jabaroo tubaab'a la ko digal ci taxawal keneen nërméel nu, suul nu, suul sunu teddnga, sunu'g xam, yekkati keneen ki nga xam ne ca dëgg-dëgg wart'a woon'a sax aajowoo gile yekkati.
And ak loolu lepp du tee "ag jam" (critique) di lu man'a ñàkkadi ñeel ñenn ci sunu Imaam yi, ndax itam jël lu tol ne mbooloo mu toll ci ay teemeeri teemeer, nga'y wax ak ñoom di ko def ci làkk wu nu xamul, teg loolu diine, loolu dofeel la, yàq waxtu la, yab nit ñi la, xeeb sa bopp la, xamadi la, xamadi màggu'g diine la, ndax lu nu rafetlu la ci fu nu'y xutbaa nit ñi ci ajjuma, ginaaw ay jullit lanu, ñu laal ci's lef ci araab, làkk wi'y wu alxuraan, loolu boo ko'y xool ag sonn'a ngi ci, ci jàng ko ngir man'a xam Alxuraan, waaye it xamante ak sa yeneen mbokki jullit yi, ndax moo war'a nekk làkku ofisel wu addina'y jullit ñi, di dox ci'g bennale, ci 'g boole, ci'g xamalante, ci jappandal ag jokkoo ci biir jullit ñi. Waaye tekkiwul ne danu fe'e war'a nekk naan xar mi kaay, te'm dégg rekk bar .
Aji laaj laajoon na ne : ndax li nu'y jële ci jàngu bu nasaraan bi ci xam-xam, man na'a wuutu li nu ci'y ñàkke ? ab laaj'a ngoogu, di bu diis, bu rëy, bu am maanaa, bu soxla ku ko tontu. Man la ma ca jéem, ci tontu bi, moo'y benn baat , bi ma jortul ne keneen du ko ci weesu, moo'y déet, déedéet. La nu fa'y ñàkke te mu'y lu gànjaru, di lu am solo, moo'y li nu fonk'a wax, mu'y cosaan, làkk nag ñëw di li ko'y jëmmal, di ko taxawal, di ko wuutu, di ko nekkal, di li nga xam ne ci lu dul moom déet cosaan. Kon lu nu fa man'a xame réer nanu, ñàkk nanu, gàttañlu nanu, dof nanu, ñàkk nanu jumtukaay ba, jumtukyu'b yombal ba, bu noppal ba, bu gaawal ba, bu rataxal ba, bu jooral ba, ba'y déggale te'y bennale, di yombale ag jokko, te di ab xamalewaakon.
Làkku'w jàmbur niki doju pakkastal ci yoonu jëm-kanamu réew yi ko'y jëfandikoo te taqoowunu ak moom taqoo nga ca war:
Sunu boroom (t.s) nee na (( wamaa arsalnaa min rasuulin illa bilisaani xawmihii, liyubayyina lahum)) mu'y : yonniwunu benn yonnant ci'w nit ndare bu danu ko'o waxloo ca làkk wa ñu dégg. Lii Yàlla sax ci di ko def, bu amee lu mu'y tegtale de du weesu waru'g wax ak nit ñi, jàngal leen, ci wi nu màgge, dégg ko dégg ga ca war.
Ndax da na dagan ñu jàppe baat yu jóox yi, lu bokk ci làkk wi ?[Soppi]
Baat yu jóox yi ñooy yi dugg ci làkk wi te bokkuñu ci woon, niki baati tubaab walla araab yi nu'y gis ci wolof.
Bokk na ci li yayoo xamle, mu'y làkk moo'y li nit ñi di wax di ci déggante'e, maanaam jaaduwul ñu naan bii baat bu franse la, walla bee kon nanu ko sanni, te nit ñi ci lanu doon gën'a déggante'e ca bu wolof ba ko fa doon wuutu, Ahmad Amiin nee na ca teereem ba tudd Fajarug lislaam: (( Araab yi de ca njëkk lislaam jële woon nanu lu sakan ci'y baat ci làkku faaris, di wu waa Iraan wi, ak wu Rom, ak wu Isipt, ak wu Ecopi, yooyu baat seen yaxantukat yi daa dem foofa'a ko daa indaale, nu duggal leen ci seen làkk wi, boole ko ci, waaye nag araabeel leen, maanaam dëppale leen ak sart yi seen làkk laaj, ci noonu Alxuraan ñew tudd leen )). Kon nag bépp baat bu nu man'a jële ci làkk, daa war'a lemu ci sarti sunu'w làkk.
Amiin neeti na ci benn teere bi: (( Yahood yi de am nanu ag jeexital gu mag ci làkku araab, tàbbal nanu ci ay baat yu bari yu araab yi xamutoon,ak ay term yu diine, yu nu xamul woon,baat bu mel ne jahannama ak shaytaan, ak Ibliis lenn lanu ci)), waxaat na ba tay ci bii teere: (( woykati araabi nasaraan yi, ku ci mel ne Xussu'bnu Saahida, ak Ummayata'bnu Abii Salt, ak Hadyu'bnu Sayd, ñoom duggal nanu ci araab ay baat aki toggaliin (taraakiib) yoy araab yi xamunu ko woon, ni ngi naan Ummayata'bnu Abii Salt moo xamal araab yi waxiinu " bismikal laahuma" , mu'y ci maanaa (ci sa turwi yaw buur bi ) ñu ci'y tàmblee ay wax aki jëf, Xussu it moo'y ki njëkk'a wax "ammabahdu" )). Ammabahdu di baat bu nu'y jëfandikoo ngir teqale wax ju bokkul ak ji la tax'a jug,mu mel ne nga'y bind bataaxel, nuyyoo, wax li'y ànd ak nuyyoo bi, ba noppi war'a jëm ci wax ji ne ( leegi nag:).
Lan moo'y jafe-jafe bi ku senegal ki di jànkooteel, ngir làkk yu bari yii nekk ci réew mi, fekkante fi, ñu'y yu jàmbur yi ak yu réew mi, te nu jël yu jàmbur yi teg leen ci kaw yu réew mi ?
Nitu'g neen ci sunu réew mii, bu duggul leekol, ak doonte dugg na ko te bu tubaab, da nga ko'y gis jamono ju nekk mu'y jànkoonte'ek lu bari ci'y jafe-jafe, ci lu aju ci ag jëflanteem ak nit ñi, aku'g jokkoom ak ñoom. Jafe-jafe yooyu lu ci ëpp, li ko'y jur moo'y ñàkk'a déggoo gi'y am ci digganteem ak ñoom, te loolu da na àgg ci jural ko ag fasu (complexe), ak ñàkk'a wóolu sa bopp, ndax lu ëpp ci waa senegaal da nu'y gëm ne seeni mbir keneen'a leen ko war'a lijjantil. Bu ci nit soxla'a dara lu war'a bàyyikoo ci "àtte" gi (goornemaa), mel ni ab dokimaa, walla lenn lu ko réew mi ameel ci àq, moom da'y gëm ne li war moo'y mu gëstu ku ko gën'a dégg tubaab, te li gën'a bari du ñeme'e wax sax ay xalaatam ak lu xalaat yi am solo !, ndaxte déggul tubaab walla lenn ci baati tubaab yi'y jox waxam jooju xiima ak fulla, loolu yobb na ñenn ñi ci nu'y wone ne dégg nanu tubaab, ba'y tudd ci seeni wax lenn ci baati tubaab yoy ni nu ko'y waxe sax manunu ko, te xamunu ni nu ko'y binde, te fekk na jamono ji nu ko'y def, fees nanu dell ak baati wolof yu man'a wuutu yooyule di yu franse. Ba ci jàngkat bi génne ci daara'y tubaab yi, te déggu ko bu baax, (ñu néew lanu ñi ko ci dégg, dégg ga ca war, ndax lu sakkan la'y jël ci seen waxtu), moom itam, day faral'a jànkonte'ek’ug fasu, walla kompleks, gi'y faral'a dal ñi'y waxe li dul seen làkk, bu ñu'y wax - te taxul ñu xoot ci lool - ak boroom yile làkk, walla ku leen ci gën'a sori. Jafe-jafe yi aju ci wàll gii maneesu ko'o takk, dees leen di lim ci'y teemeer, danu ne woon nanu ci indi yenn rekk.
Nu ne woon nu taxawlu as lëf fii ci ag wàll gu àggoon nanu ci ci'y wax, te mu'y lu maneesul'añàkk’a jaaraat, ngir am gi solo, ak yiteel gi mu def lii nu nekk di wax, loolu moo'y taxawaay yi lenn ci boroom xam-xami joojale jamono ame woon, ci yee niti seeni réew, xoolal ma ku mel ni Petrarch, nga xam ne bokk na ci li ko taxoon'a siw yile taxawaay, ba daa fàggul boppam dàkkantalu boroomu'g nite, Te dara joxu ko woon loolu lu mo'y yitewoo gi mu yitewoo woon xay gu yàgg ga (civilisation ancienne), walla bind gi mu doon def ci làkku'w itaali wi doonoon aw waxiin rekk ca jooja jamono.
Waaw lu tax Petrarch mii doon binde ci wu itaali wi, te fekkoon fi lakku'w latin wi népp daa binde ? Loolu de tontu li mooy bindul woon lu dul ngir nit ñi xam ko te jariñu ci li mu'y bind, kon li am solo moo'y nu xam li mu'y bind, man ko'o jariñoo, du mu bind ko ci latin. Lu mel ne jeqiku gii ( revolution) mooy li seriñ Suhaybu defoon bu yàggul, ba mu bindee ci wolof téereem bu am solo boobee di Qurratul Hayni ci xam-xamu diine, loolu tax nit ñi sottiku ci kawam ci'g fuqale, ñépp jariñu ci, ngir nekk gi mu nekk ci wolof, te kat téere'y diine ya'a ngi fi ak yu adduna yi, te kenn xoolu leen ngir nekk gi nu nekkul ci wu kocc. Kon man nanoo wax ne Petrarch mii moo gënoon'a ñaw te ëpp xel mbokki boroom xam-xamam yi, ndax day mel ni moo leen gënoon'a xam li xewoon, bi mu gisee ne warul ci mom mu bind ci latin, te làkk wu nu gën'a dégg'a ngi fi. Deesul sikk it ne moom dey ab jeqikukat la woon ( revolutionaire) bu bokkoon ci ni gisoon ne du man'a ñàkk ñu soppi ba ci làkk wi nga xam ne weesuwul fii mu nekk ab gàllankoor ci yoonu jëm-kanamu'g askanu Itaali wi, bi mu nekkee ci dëgg-dëggi aajowoo ag jëm-kanam, ak yéeg gu xel ak gu xalaat. Mu gisoon ne bu bëggee def jëf ju am solo ci yee, ak xamal askan wi, li ko war moo'y mu wut anam gu yòmb gu koy jàppndal loolu gën ji jàppndal, te di tax ba ñu'y man’a alawtiku li mu leen di sànni ci xam-xam ca na mu gën'a yòmbe. Lii'a ko yobb ci mu binde ci wu itaali, ba nee wu latin wi. Ci misaal sunu njiit loolee di Senghoor , nga xam ne foo toll nu ko'y tudd te du kenn, moom de boo'y xool da nga naan moom de bindul woon xanaa ngir mbokkam yii di waa senegaal, Ndax kat li ëpp ci réew mii déggunu tubaab, nga rax ci dolli dafa meloon ne ab nasaraan la , walla ku leen doon ligéeyal ci sunu kaw. Làkk'a ngi fi woon nii di wolof, di wu ñépp déggoon, walla li gën'a yaatu ci réew mi, bu Senghoor gëmoon réewam ba di ko ligéeyal, du woon binde ci tubaab, li ko waroon kay moo'y mu defoon ko ci wolof, walla sax ci séeréer ci li gën'a néew. Walla mu digale ñu firi ko ci yile làkk, mbaa mu sàkk jëwrin ju féetewoo jëmale leen kanam, ndax ëlëg ñu man'a xëy di'y làkk yu gën'a am ag koom, te gën'a yomb'a jëfandikoo. Walla kay mu soññoon sunu boroom xam-xam bu mag ba Seex Anta, mii nga xam ne lii rekk'a ko masoon'a ñor, ci mu wëy ca yoonam woowee,te gën ko'o jàpple ci xalaat ak doole, waaye deful loolu, moom kay da ko doon xeex ci anam gu ñaaw, di ko gàllankoor ci mu amal bile naal. Moom nag ca dëgg-dëgg moo'y ki fi nekkaloon tubaab bi, ndax yiteem jépp nekkutoon lu dul di gëstu lenn ak lu mu man'a tuuti tuuti ci lu ko man'a askanale ca waa-Orob ya, li'y tegtal ci loolu moo'y waxam jii ci téereem bi tudd ( poesie de l'action), mi ngi ci naan: (( j'ai probablement une goutte de sang portugais qui est frequent en Europe mais rare en Afrique noir )) maanaa mi di : man dey ku dem am naa as toq ci dereeti Portigaal, ndax man da maa bokk ci mbooloo'm dereetu'm (A) mi bari lool ca Orob te néew lool ci Afrik. Loolu mu wax ngir mu wutal ko lay daa jël yaayam ji nekkoon ku dëkk jiwaalo, taxaw temb ne Gine'g Portigaal gi la cosaanoo, ak li nday ji daa wax lepp naan cosaanoowu fa. Kon kii soreewul ak ka woy wa taxoon'a jug mu'y :((Màggat mu màggat ci am, njàggu'm tubaab, jabaroo   tubaab, tubaab la, tubaab ngéen dénk seen gaal gii )). Waaye daa mel ne da ma laa gis nga naan waaw lu tax seriñ si daa binde ci araab te wolof nekkon fi ?
Tontu bi:[Soppi]
Seriñ si de li am ba mam, moo'y ci araab lanu daa binde, waaye ak ci wolof, te araab de li leen ci jañoon du jëmmi làkk wi rekk du woon it gòndiku ci, walla fònkadi wii di seen wos, mbaa foñ ko te weddi ko, ba loolu di leen ci'y tee di binde ak'a tase seeni xalaat. Li fi nekk moo'y ñoom seenu'g xér gu tar ci nit ñi doon ay jullit yu dégg seen diine, rawati na alxuraan mi deesul dégge ci lu dul araab, moo leen àggale woon ci ag wàll ci seeni ligéeyi xam-xam rawati na la ca aju woon ca diine ñu ko daa defe ci araab. Ñoom de dañoo gëmoon - te loolo'ooy li waroon- ne alxuraan mii kat aji nekk la ju fees dell aki kiimaan aki way lòttal (aji lòttal nag bu nu ko waxee ci xam-xamu diine mooy lol Yàlla rekk'a ko man, lòttal na mbindéef yi ag defam). Benn tafsiirkat - seen gëm-gëm laa la'y wax- amutoon kàttanu'g leeral ko, mbaa mu indi lepp ca tafsiir ga ca war, ak leeral ga mu yayool, moo taxoon nu gisoon ne nit ñi daal ci masala mii, ñoom ñépp'a ci yam, maase ci ni bëñi peñe, kon li leen doon noppal ci seen gis-gis, moom'y nit ñi maaseendoo jàng araab, ku ci nekk lijjantil ko sa bopp, settantalal sa bopp ci way teddi aaya yii, ci lu dul nga'y sukkandiku ci kenn. Ndax kat kenn gënu leen ce'e man'a dimbale seen bopp, bu nu déggee araab, bu nu ko deful nag, lu nu ci man'a ame itam am raxasiit rekk lay doon, aw desiit, ag wall ca lépp rekk la’y doon, du weesu yu njëlbeenu yi rekk , deet yu mag yi. Waaye jàngale gi ci araab ak bind ci, teewu leen woon di bind ci wolof ak'a bindante, ak di ko jéem'a jàllale, ci taalif ci ay woy yu rafet te sakkan, fees dell aki baat yu xoot, yu naroon'a réer moos bu nu ko deful woon, aki masala'y nahwu (grammaire), amoon nanu ay xisa yu yéeme, ami nettali yu adabé (yu njàggaté), aki cax yu xoot yu daa dimbalee ci màggal am xel, rawati na mu gone gi. Seen woy yooyu ak nettali yi danu daan fees - ci li ëpp - ak lu’y yare,loolu bokkoon na ci li daa dimbale yarkat yi, ndaxte ñu ci ëppoon fekkoon nanu nit ñi nu di boroomi jikko yu rafet yi ñu dégge ci woy yooyu ak léeb yooyu.
Xoolal ma léeb wu mel ni ( Kumba am nday) niki misaal ci ay nettali yu di kojug yar, yu'y dund, tukkee ci sunu réew mi, moom de lu am solo la ndax daa fees dell aki misaal yu kawe. Moom de day soñ ngone yi, rawati na jigéen ñi, ci ñu ràngoo jikko yu rafet yi, ñu'y muñ, farlu, nangoo dee ci lu baax. Loolo'oo tax ñu man ne ñaari làkk yii, daal duñu wooni noon, waaye way mottaleente lanu woon, yu daa dimbalante, bii ñu ko'y jëfandikoo ci li ëpp, ci wàllu'g diine ak jàppe ko jumtukaay bu am njariñ ci dégg alxuraan mu tedd mi, te fiqu ci jile diine, ndax faqiih moom muy ku xam fiq, maneesu ko'o nekk ci lu dull dégg bu baax araab, kenn mant'a dégg jile diine, di jariñu ci xam-xam bi ci nekk te déggoo araab, loolu xaw naa jòmb. Senghoor sax seere na loolu ca ( poesie de l'action) , mu ne: (( je suis pour le mainien du Latin coome langue universelle de l'Eglise catholique, tout comme je duis pour le maintien de l'arabe comme langue de l'Islame)) maanaa mi di man ànd naa ak ñu tëyye fi Latin niki làkku egliisu kotolik bu adduna bi, ni ma ànde ci nu def araab lakku lislaam. kon nag li nu sañ'a wax mooy mag ñi de, wolof lanu jàppe woon seen làkku ofisel, te daa nanu sonn it ci jëmale ko kanam, daa sukkandiku ci loolu ci làkku araab, seenu'w jàngaliinu araab it walla xam-xami diine ñi ngi ko daa defe ci di tekki baat yi ci wolof, baat bu nu la wax rekk wax la ba mu tollool ca wolof, loolo'o jur riisu'g wolof gii, fees dell ak baati araab yu nu wolofal, tax it ba yeneen baat ci wolof am yeneen maanaa, yeneen tëggiin it sosu yu manul woon'a ñàkk, te feeñe ci wonu'g araab.
Ndax nag du'g dofe, nu sanni nële sunu lakku nday wii, ngir jël weneen wu keneen, di ko jëfandikoo niki ofisel - naan dafa yor ci way yayale'y xam-xam ak yu xay yu wosam amadi - ci jàngal sunu'y doom yu ndaw ak yar leen. Ñun de ci loolu danu'y jàmmaarloo ak lu sakkan ciy coona ci xamal leen, te déggal leen ci anam gu dëgër, te gaaw. Ndax gënul woon'a dëppoo ñu jëfandikoo sunu wos wii, ngir mu gën no’o jappandi - ca anam ga mu gën'a yaatoo - nu sol leeni xam-xam ci lu dul gën ja'a neewi coona?.
Ndax yellul ci nun nu jéem'a lijjanti sunu jafe-jafe yu bari yii nga xam ne foo wëlbatiku gis leen, ñu'y yu koom ak ak ak, te'y yoo xam ne jafe ge'e lijjanti foo ko takk weesu na ko, te ñu soxla lool ku ci jéem, te bàyyi nag sonn gii nu'y def - ci kem bu rëy bii ci'g farlu ak yitewoo - ci yekkati jeneen aada walla kiltiir ju di kojug jàmbur ?. Ñun de foo nu fekk ni ngi wax, ba sunu'y gimiñ yi sax - ci li'y feeñ - xanaa amatunu beneen ligéey bu leen war ci seenu'g dund, bu dul joyal baatu'b frankofoni, jaarale ko ci diggante seeni bëñ ànd ce'ek as lëf ci'm mbég ak màggal. Bii baat de da'y dikk di bawoo ci put gi ci'g diis, bijj nag ay mbiccam, di lu ñu peege mbalaanu'm wurus mu wormaal ak jox àq, bu ko defee mu bocciku nag ci'g rëy mel ni moo'y buur bi, te fekk na ne nëbbul ci diggante ay lem-lemam lu toll ne peppu suuf ci maanaa, aha kay, xanaa mi nekkul lu dul sanni ca àll ba, lépp lu la fi sa maam bàyyil ci ndono lu xam-xam mbaa cosaan, te'y sonn ci jañ pono'y aada'y tubaab ak aw làkkam jëm ca kanam, ak yitewoo ko mel ne moo'y lépp, sànni ca sa ginaaw lépp loo moomoon ci làkk ak xay, naaneey: du dara lu dul ag wëy (paase) aku'g dellu ginaaw, te ag teew amul ñeel ku amul'ug wëy .
Man de noonuwuma tubaab waaye xam naa ne yayoowul ci ñuñ gii yitewoo gu mag... ci sunu's alku.
Lii nag gëstu la bu ñu doon def[Soppi]
Lii nag gëstu la gu ñu doon def, bëggoon ce’e génne lii nu peek, wër nu ci’y jafe-jafe, rawati na yi ci di yu aju ci sunu li làkk li laal. Waaye nag ba tay gëstu la gu njàggat, gu nu jublo’o def ngir génnewaale ci as lëf ci taaru’b wolof, ak li mu làmbool ci’g nooy ak man’a ëmb. Mu doon it ag woote jëme ci luñutu ak jam (critique ), ak def lu mel ne lii gu tukkee ci geneen wàll gu nu moy . Kon sunu yëf’a ngoogu, di lu aajowoo xalaat, xool, sònn, yitewoo ak jàllale. Na léen wóor nag ne ci’g solowoom ak’ug déetam , népp la ñeel, népp’a ko ñeel it, ndax sunu mbir la , di ménn ci yi nu man’a jëmale kanam, bu ñu ko fonkee, ci li ma jort.
Gongikuwaay[Soppi]
Abdu Xaadir KEBE
Xool it[Soppi]
- ay rajo yuy wax wolof ak tele:


c: text/html

text:
Aten
37°58′N 23°43′E / 37.967, 23.717
Ci angale mooy Athens; Ci faranse mooy Athènes
Aten dëkk bu mag la, ci réewu Geres mooy péey ba sax, te siiw na ngir xam-xam ba'ak njàng ma, ak caada ja. Yaakaarees na ne lu ëpp téeméeri junni ciy way dëkk ñoo fa dëkke. Nekkoon na péeyu nguuru waa Geres, bi tuddoon Atig (Attique). Tey mu tudd Aten .
Sancees na Aten daanaka 3.000 at Nj. Is (njëkk Iisaa). Daanaka 500 at njëkk Iisaa fekkoon na mu am nguur gu yaatu lool. Waaye Geres dafa ñàkkoon suuf. Moo tax waa Geres yi tuxu, di sanc ay dëkki Geres yu bari ca Tugal ak Asi gu ndaw gi.
Moone ca jamonoy Pool dafa ñàkk xaalis. Amatuñu nguur, te diiwaanam Atig dafa tuuti - dénd bu tollook 2.600 kilomet kaare matul sax benn departemaŋ ca Senegaal. Amul feneen ca Atig fu gën a sore Aten 40 kilomet. Seen suuf musuñoo doy seen soxla. Taw bi barewul woon, lu tollook taw bi ñu am ca noru Senegaal. Ñetti cér ca ñeent ca suuf si amul njëriñ ci bey te yu bare ci yi des amoon njëriñ ca bey garabu oliw rekk. Amoon nañu mbélli xaalis waaye fekk nañu ne jeex nañu tàkk laata jamono nguuru Room. Tamit seen doole ci jaay wàññiku na, ndax doole yeneen dëkk yu mel ni Ancos, Korent, Efes, ak Alegsàndiri.
Dëkku njàng la woon, bu amoon jenn daara ju kawe 'iniwersite'. Naka noonu siiw nañu ndax seen xam-xam ak seen waxin, ndaxte waxin lañu ca gën a jàngale. Wax ak a déglu lu bees rekk lañu daan xinte. Amoon na ay mbooloo boroom xam-xam. Benn ca mbooloo boroom xam-xam moo tuddoon Epikuren. Kureel la woon, bi sës ci njàngalem Epikuur (mu faatu 270 at lu jiitu jamano Kirist) te fonk bànneex, ba mucc ci bépp tiis. Gëmuñu Yàlla, waaye ñu gëm ne àddina dafa sàkk boppam te amul boroom. Te boo deeyee amul dara lu ciy topp. Nekkatuloo daal. Beneen mbooloo dafa tuddoon Estowisen. Kureel la woon, bu sës ci njàngalem Senon (mu faatu 265 at lu jiitu Kirist). Fonk nañoo naagu, ba bañ a yég dara, muy bànneex mbaa naqar.
Dëkk bi fees na dell ak màggalukaayu yàlla yi ñu defare marbar, yu réy-a-réy te rafet, nataal ya ñu yett, kenu ya, robine ndox bi ñu tudd 'fonteen' ak yeneen rafetaay. Ca diggu dëkk ba amoon na benn tund wu am ay màggalukaay rekk. Ëpp nañu fukk. Nekk na daanaka 100 meetar ca kaw niwo dëkk ba. Ca ñetti boor am na mbartal bu jub xocc mel ni miir. 'Akëropool' la tudd.
Benn ca màggalukaay ya moo doon màggalukaayu Sës, yàlla ju gën a mag ca diine Gereg. Àggaleeguñoo tabax màggalukaay ba ca jamono Pool. Waaye ba noppi amoon na 104 kenu marbar, bu nekk am kawewaayu 17 meetar ak yaatuwaayu 2 meetar! Kawewaayu màggalukaay ba moom ca boppam moo doon 27 meetar. Ca biir amoon na nataalu Sës bi ñu defare wurus ak iwaar. Bokkoon ca ñeenti màggalukaay yu gën a réy ca àddina si ca jamono.
Màggalukaay bu gën a am solo moo doon li ñu tudd 'Parténon' bi ñu defaroon ngir yàllay dëkk ba, maanaam, Atena. Guddaay 72 meetar la, yaatuwaay 34 meetar, te kawewaay 20 meetar. Ca kaw kenu ya amoon na nataal bu ñu yett bu wëroon tabax bépp ca 92 wàll. Wàll bu ne indi na benn ca seeni nettali yàlla. Amoon na beneen nataal bi ñu yett ca diggante kenu ya bu amoon 600 melo ya - ay góor, ay jigéen ak ay bàyyima yi bokk ca ña indi seen yàlla Atena benn yére wurus at bu nekk. Guddaayu nataal bi mooy 160 meetar. Te def nañu nataal yi ngir ñi taxaw ca suuf di ko xool yaakaaroon nañu ne dañuy jàkkaarlook nataal ba, fekk na ne nekkoon na 10 meetar ca seen kaw.
Waa Aten jaamu nañu ay yàlla yu bare. Waaye yàllay dëkk ba moo doon Atena. At bu nekk ci weeru yuuliyoo, amoon nañu benn màggal lu diir 8 fan. Ca fan yu jëkk ya def nañu ay joŋante, rawante gaal ya, fas ak sareeet ya, rawante ca woy ak nettali, ay mbumbaay. Ca juróom-benneel ba fan, ca fajar, saraxalekat ya ak magi dëkk ba, jiitu nañu mala ya ak waa dëkk ya yépp, ñu dox ca biir dëkk ba, ba egg Panténon fu ñu def sarax ya, te ñépp lekk yàpp. Sarax nañu 100 mala, mooy nag ak xar, at mu nekk.
Amoon na bérab ci biir dëkku Aten bu tudd Areyopas. Nekkoon na ci kaw wenn tundu xeex wu kawe. Amoon na ay siis yi ñu defare woon doj ngir kureelu dëkk ba manoon faa daje. Indi nañu Pool foofu ngir mu waareji.
Ni dëkki Gereg yépp amoon na pénc bu ñu tudd 'Agora'. Amoon na ñaar sax - benn bi waa dëkk ba tabaxoon ak benn bi waa Room tabaxoon. Ay péncu doj lañu yi ñu rafetal ak kenu yu réy ak nataal ya. Ñoo doon maase, ak grand palaasu dëkk ba, te fu ñu doxale nguur. Foofu itam amoon na ay màggalukaay ak ay saraxalukaay. Ci dëgg-dëgg mënuloo dem fenn ca dëkk ba te gisul benn màggalukaay walla nataalu yàlla.
Amoon na ay powukaay itam. Ñoom itam dañuy kéemaane. Benn ca ñoom woyuwaay la bi ñu teg ne mooy bu gën a rafet ca àddina si. Beneen mënoon na toogal 17.000 nit, te léeg-léeg dina fees ba ëpp loolu sax! Amuñu jot a lim bépp tabax bu yéeme bu nekkoon ca Aten bi fa Pool ganesi.
Dëkku Gereg la woon waaye amoon ay Yawut itam.
Aten dafay feeñ ci Injiil ci Jëf 17:15,16,21,22; 18:1; 1Tes 3:1.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ne-ne
Ne-ne, ñu xame ko ci frãse ci((matière))mooy li toggale (li composer) wépp yaram wu am ag nekk gu nu man a laal (une réalité tangible. Ñatti melokaanam yi ñu gën a miin nag, ñooy melokaan wu dëgër(l'état solide), wuy yol (l'état liquide) ak wu gaasu (l'état gazeux). Moom day jël barab(elle occupe de l'espace)te kemub ne-ne (la quantité de matière) ñi ngi koy natte ci jóor(la masse) (bu fekkee ne mbir mi dafa aju ci waññ xaajiiti ne-ne(particules de matière), deesi jëfandikoo mol(la mole) ).Ci noonu, ci xam-xamu jëmm, lepp lu am ab jóor rekk ne-ne la. Ci biir loolu, ne-ne yu ñu miin yi ñu wër, ñi ngi sosoo ci ay bariyon,kon ci waxiin wi nu baaxoo, boo ci déggee baatub ne-ne, nanga xam ne ne-ne bu bariyon lañu jubloo wax. Tekkiin wii kon boolewuñu ciboson yu dàttu (les bosons fondamentaux), yi nga xam ne ñooy tuxal ñeenti doole yu dàttu yi ak doonte am nañu ab jóor ak/walla genn kàttan.


text:
Tugal mooy wàll wi féete penku goxub Tugalasi, ci baax dees koy jàppe niki benn ci juroom-benn walla juroom-ñaari goxi àdduna bi. Gox baa gi digu ci sowwu ci mbàmbulaanug Atlas gi, ci bëj-gànnaar ci dottub Bëj-gànnaar bi, yem ci géej gu Diggu gi ci bëj-saalum. Ay digam ci penku dese nañoo leer, dinay faral di jur ay werante; li ko waral mooy ni mu taqalook goxub Asi.
Waa-Islaand jàppees na leen ni waa-tugal (donte féeteem ci degalub Tugal-Aamerig), ak mbooleem dun yi ci géej gu Diggu gi, Sipër mi gën a jur coow, ci wàllu melosuuf. Riisi ak Tirki ñi am li ëpp ci seen suuf ca Asi, waaye day ni rekk li ëpp ci seen taariix réewi gox bi lañu ko bokkal.
Ngir xóotal: Melosuufug Tugal Tugal a ngi yaatoo 10 392 855 km² (fukki junni-junni ak ñetti-fukki-junni ak juroom-ñent-fukk ak ñaar ak juroom-ñetti-téeméer ak juroom-fukk ak juroom). Di benn ñetti Afrig walla benn ñenti Asi walla Aamerig.


text:
Sowwu Tugal
Sowwu Tugal benn la ci diwaani Tugal yi, waaye tekki gi ñu ko jox taxu kaa jub. da ñuy jàpp ne mi ngi toll ci diggante Mbàmbulaanu Atlas yem ci peggu Bëj-saalumu Tugal ak Penku Tugal.
Waaye ci lu ëpp da ñuy boole Diggu Tugal ak Bëj-gànnaaru Tugal ci Sowwu Tugal. Soo nee waa sowwu dafa mel tugal gépp ngay wax, ba mu des gu penku. Kon ay peggi Sowwu Tugal leerul
Gis-gis yi ñuy jàppee sowwu tugal da fay wuute.
Bu njëkk[Soppi]
Ay réewam[Soppi]
- Almaañ
- Andoor
- Ótriis
- Beljik
- Danmaark
- Ispaañ
- Finlaand
- Faraas
- Girees
- irlaand
- Islaand
- Itaali
- Liechtenstein
- Luksembuur
- Malt
- Noorwees
- Olaand
- Portugaal
- Nguur-Yu-Bennoo
- San Marino
- Suwis
- Suweed
- Batikan
Bii gisin moo ngi judd ci ñaari dank (bu sowwu ak bu penku) yi juddoo ci xare bu sedd bi.
Ñaareel bi[Soppi]
Sunu xoolee ni ko Kureelu Mbootaayu Xeet yi jàppe réew yi fa ne ñooy Faraas, Almaañ, Beljik,...


text:
Dawaan bu safaanu
Dawaan bu safaanu (DS walla AC ci wu-angalteer: Alternating Current) màndargoo ag walug dawaan guy soppiku ci jamono muy ci taraay walla ci jubluwaay.
Tëraliin
Doxiin[Soppi]
Naka-jekk dawaanu mbëj suñu koy séddale, ci dawaan bu safaanu bu baraayam sax ci 50 Hz walla 60 Hz lees koy defe (+ ak - bi dañuy safaanu ci watatukaay bi juroom-fukki saa yu ne). Dawaan bi ak dendu mbëj bi, ci biir watatukaayu mbëj bi, seen Demiin dafay mel ne bu ab duusub sin.
Jëfandikoo gu dawaan bu safaanu mi gi jóge ci li jurukaayu dawaan yi, ci yaxanaay ci koom-koom ak seenug yomb a defar, di jur dawaan bu safaanu ci anam gu yomb, kon dawaan bi ci boppam kenn du ko soppiwaat laataa ag jëfandikoo.
Fi njariñ li gën a feeñee sax mooy séddaleeb dawaan bu safaanu bir na ne moo gën a yaxan dawaan bu wéy ci séddaleeb dend bu kawe (ñakkug kàttan gi ci buum yu gudd yi moo gën a néew). rawatina, ci diggante gu gennwéq walla wéq yu bari, bir na yaxanaay gu ñettiwéq di gees gën a jëfandikoo ndax néewteey ñakkug kàttan ngir njeexitu Joule (moo tax dijjaayu watatukaay yi gën a néew, maanaam wëñ yu gën a sew); jëfandikoog dawaan bu safaanu bu ñettiwéq lawal na buumi yóbb yi ci diggante yu gudd lool yi.
Genn Màndarga gu am-solo gu dawaan bu safaanu, ba waral ci genn wàll li tax ñépp jël ko, mooy yomb gee jëfandikoo fu nekk, yomb gee soppi ci lim yu wuute ci taraayu dawaan, ci ndimbalu soppalikaay yi, ak ñakkug kàttan gu digu.
Donte yenn jumtukaay yi dawaan bu wéy lañuy doxe, waaye loolu manees na koo ame ci dawaan bu safaanu, sunu jëfandikoo ab jubbantikaay.
Suñu jëfandikoo ag xaralag mbëjfeppal gu kàttan gu ñaw, manees naa jëfandikoo dawaan bu wéy ngir am dawaan bu safaanu, jur ko ci yenn anami baraay, melokaanu duus ak taraay jaare ko ciy jumtukaay yees duppee jallarbikaay.
Taariix[Soppi]
Ca njalbeenu njëfandikug kàttanu mbëj ci ndefar gi ci XIXu xarnu daawaan bu wéy lañu doon jëfandikoo, ndax li mu doonoon lu neex a rënk ciy tegle ak li mu gën a wóor dawaan bu safaanu. Tomb bu mujj bi Thomas Alva Edison mooy ki ko doon wax ci lees tuddewoon xareeb dawaan yi.
Dawaan bu safaanu, gi soloom doonoon lu beneen xaaj bi boole woon Nikola Tesla ak George Westinghouse doon aar, manul a ñakk ci njëfandiku gu ab soppalikaay, moom mi tax ñuy man jokkalante mbëj mi ci diggante yu gudd. Te itam doxalukaayu mbëj yu dawaan bu safaanu ñoo gën a wóor te gën a yaxan yu dawaan yu wéy yi.
Ci jamono jii ci àdduna bi dawaanu mbëj ci ñaari baraay lañu koy séddalee, 50 Hz(Tugal, Asi, Afrig) ak 60 Hz(Diiwaan-yu-Bennoo ak goxu Aamerig bépp ci lu daj, genn xaaju sapoŋ) ak taraay yu wuute.
Xool it[Soppi]
Téerekaay[Soppi]
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Theory and Calculation of Alternating Current Phenomena (McGrawHill, 1900)
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Electric Discharges, Waves and Impulses (1914) * (en)Charles Proteus Steinmetz: Theoretical Elements of Electrical Engineering (1915)
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Theory and Calculation of Electrical Apparatus (1917)
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Theory and Calculation of Transient Electric Phenomena and Oscillations(McGrawHill, 1920)
- (en)Louis Cohen: Formulae and Tables for the Calculation of Alternating Current Problems (McGraw-Hill, New York, 1913)
- (en)Ernst Julius Berg: Electrical Engineering, First Course (McGrawHill, New York, 1916)
- (en)Ernst Julius Berg: Electrical Engineering, Advanced Course (McGrawHill, New York, 1916)


text: 1Teófilo, leñ libre nii klootyee gon pkën, lëën pkë kchë nii beeñtsyey Jesús ni kchë nii bluuy xaa destye worñee bislo xaa, 2axte tse nii lëë xaa byëp kpaa. Antes nii kyey xaa kpaa, lëë xaa kwle xaa nii kak xapostle xaa ni lëë xaa beeñ kseedy xapostle xaa por Kyalbini Ntson parñee kyeñ xaa pe cos kuuñtsyey xaa. 3Aan loxsye kuty Jesús, choow kpidz byaklo xaa lo meñ, xluuy xaa nii nli mbañ xaa ni xñee xaa xa nak xkyalwnabey Dios. 4Worñee lëë Jesús bii no lady apostle, lëë xaa chëb lo apostle: —Kchoody to leñ kyedzy Jerusalén. Kol kwës axte nii kak cumplir xtiits Dios nii bluyaa tsiñee niyaa 5nii lëë Juan pchoobnis con nis sye, per xlyëëdre lëë do chobnis con Kyalbini Ntson. 6Lëë Jesús nche ksa apostle tsi lëë xaa kwnabtiits lo Jesús chëb xaa: —¿Pe lëë wor kutsiñ nii lëël ktee kyalwnabey lo meñ Israel stub? 7Lëë Jesús kwëb chëb: —Xyaldy to nii kaknan do pa wor o pa tsee gaa kuuñtsyey Dios nii no kuuñtsyey xaa. 8Per tsiñee lëë Kyalbini Ntson sëëb leñ styoo do, lëë Dios kneetsy kyalwnabey lo do parñee kñee do cho nakaa lo meñ Jerusalén, ni lo meñ Judea, ni lo meñ Samaria, ni axte kchë lo meñ nii mastre sit nche lo kislyu. 9Loxsye chëb Jesús ngo, nche kuyak meñ, lëë xaa byëp kpaa. Lëë xaa kwnity tu leñ xkey aan bikchedre nyan meñ xaa. 10Lëë meñ nche klëp lo leñ kpaa mentre lëë Jesús sijkë, tsiñee lëë chop xaa xab rusy byaklo lo meñ, 11chëb: —Meñ Galilea, ¿penak nii singueetyee nche klëp lo do leñ kpaa? Sinak nii konak to sey Jesús kpaa, kan do kpikche xaa. 12Loxsye ngo lëë meñ bi kiy nii lë Olivos, lëë meñ sey Jerusalén. Kiin tu mily metre kwsë meñ porñee kexka Jerusalén sob kiy Olivos. 13Tsiñee lëë meñ ptsiñ leñ kyedzy, lëë meñ kwey laañee xkwës Pedre, ni Jacob, ni Juan, ni Ndresy, ni Felip, ni Max, ni Bartolomé, ni Mateo, ni Jacob xiñ Alfeo, ni Simoñ xaa nii kwyo lady tub tiiy xaa nii pcholë Cananista, ni Judas betsy Jacob. 14Tugak pkaal lsa meñ ksa meñ betsy Jesús, ni Mariy xñaa Jesús, ni stubla kwnaa par kutiitsni meñ Dios. 15Leñ tse go lëë siik tu kyoow kaly meñ nii xniladzy xtiits Jesús pkaal lsa aan lëë Pedre chëb lo meñ go: 16—Beetsy, lëë Kyalbini Ntson gon psaani leñ kik David tsiñee kwnee xaa leñ kitsy nii kë xtiits Dios xa kuuñtsyey Judas, ni nol gaa nii lëëw kak cumplir. Lëë Judas nak xaa nii kwnech lo meñ nii kwnaasy Jesús. 17Wi Judas kwyo lady no, ni wi xaa kwë lo tsiiñ re. 18Per lëë xaa kwxii tublë lyu con tumi nii kozh xaa por xtol xaa. Loxsye ngo lëë xaa kukyab nxixto lo lyu go aan lëë xaa kotsy xkyee. 19Tsiñee lëë meñ nii no Jerusalén biño, lëë meñ go kwloolë lyu go Acéldama. (Tiits ko nak sinak nii xñee ñe: Laañee pxee cheñ.) 20Leñ libre nii kë salmos xñee sinrii: No nii kyaanladzy lidzy xaa, ni ni tu cho tsody leeñgo. Ni xñee gako: No nii so stu xaa nii so xlugar xaa. 21’Lëë bla xaa nii tugak kwënal lëë noo destye tse nii pchoobnis Juan Jesús axte tse nii lëë Jesús byëp kpaa ncheno nu. Nonguial tsigo busy nii kpee tu xaa go sëëb lady noo parñee ksa noo xaa kñee nii nli pañ Jesús. 23Tsigo lëë xaa pso tu xaa nii lë Matías, ni stu xaa nii lë José. (No schop lë José: Tuwo nak Barsabás, lëë stuwo nak Justo.) 24Loxsye ngo lëë xaa biily lay lo Dios chëb xaa: —Tat Tios, lii nii nanoo pe xsya leñ styoo catuu noo, bluuy dyon cho xaa re kwlel 25parñee kuñ xaa tsiiñ nii psaan Judas tsiñee lëë Judas sey laañee xyal kyey xaa. 26Lëë xaa kwloo suert, aan lëëtyee lëë Matías pchalo. Destye wor go lëë Matías kwsëëb lady ksa tsiiptub apostle.


text:
Penku gu Sori
Penku gu Sori mooy barab bi nga xam ne moo ëmb yenn réew yu Bëj-saalum-penku Asi, ak yenn diwaani Siin, ak Ooŋ Koŋ, ak Singapoor, ak Réewum Maleesi, ak dunu Taaywaan.
Ci diwaan bii di nan fa gis ay réew yu wuute, ca wàllu koom ak xarala. Ci genn wàll di nan fa gis Taywaan ak Koom-koomam gu naat, ak dunu Hoŋ Koŋ aky taaxikawam yi gën a kawe ci àdduna bi, ak. Ci geneen wàll, ay réew yu seen koom-koom cëslaayu, ba tay, ci mbéy, waa kaw gi nekk ci coona.
Limbari yi joxe nañ ay lim yuy firndeel ni Ooŋ Koŋ jiitoo ci Koom ak ci Xaral ci àdduna bi.


text:
Alxuraan
Téeree ngii di benn ci yi ñu gën a yër ci àdduna bi, mooy téere bees sellal ci lislaam, di fi jullit ñiy ball-loo seen yoon di Shariiha, ak ci sunna siy dundiinu Yonnant bi (jàmm yal na nekk ci moom), kon nag bu am solo la lool fi jullit ñi. Alxuraan: Alxuraan mooy téere bu sell bi ñeel jullit ñi, mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal gu Lislaam gi, ci ginnaawam la Sunna di ñëwe. Li njëkk a wàcc ci Alxuraan it mooy laaya wi njëkk ci saaru Halaq muy : «Jàngal ci sa turu boroom bi bind (sàkk) »
Alxuraan nag mooy waxi Yàlla ji mu wàcce ci Yonentaam ba Muhammad, Jibriil nag mooy ndawul Yàlla tey malaaka mi ko wàcce; ngir nag Yonent bi jottali ko nit ñépp,. Moom nag fa Yàlla dees koo bind ca àlluwa jees wattu ja (Lawhul Mahfuus), àlluwa jii nga xam ne Yàlla bind na ca lu nekk njëkk mu koy sàkk. Wattu googu nag Yàlla la soob, mu bëgge ko noonu, noonu la ko waxe: «Nun noo wàcce Alxuraan, te nun noo koy wattu»


text:
Seere
Seede: wax Laa Illaaha Illal Laah, Muhammadun Rasuulul Laah, muy ci maanaa Yàlla rekk mooy buur, Muhammad (j.m) moo di ndawam li mu yonni ngir mu wuutu ko fi, di jàngal nit,ñi di leen xamal li Yàlla bëgg ci ñoom.
Loolu nag di tekki dugg ci diine ju bees, wommatu ñeel Yàlla, bàyyi la nga nekkoon, nekk leegi ci lu bees lii la Yonnant bi woo, tënku ci ak lu mu metti metti, ak lu jamono soppiku soppiku.
Wax laa illaaha illal laah[Soppi]
Wax laa ilaaha illal laa amul benn buur bu dul yàlla,Muhammad,yonantub yàlla’a - yal na yàlla dolli xéewal ak mucc ci moom,ak ñoñam aki sahabaam- mooy ngën ji lu kuy wax di wax,ku ko weddi it pert rekk,ku ko saxal tey teewlu maanaa mi da na tonowu,te du dajeek nëx-nëx.(Waxi Seex Ahmadu Bamba)


text: 1Lëë Jesús kwtsyetsy ksa tsiipchop xpëëdscuel, aan lëë xaa ptee tiitspey lo xaa parñee kwii xaa kyalbini mal leñ styoo meñ, ni kuuñ kyak xaa meñ xsyaknë. 2Lëë ksa lë xapostle xaa nche kë nu: Simoñ, xaa nii kwloolë gak xaa Pedre, ni Ndresy betsy Pedre, ni Jacob ni betsy xaa nii lë Juan (Xiñ Zebedeo nak xaa chop xaa), 3ni Felip ni Bartolomé, ni Max ni Mateo (Lëë Mateo kok xaa nii ptop tumi kyedzy par kyeyo Roma), ni xiñ Alfeo nii lë Jacob ni Tadeo, 4ni Simoñ nii kwyo lady tub tiiy xaa nii pcholë Cananista ni Judas Iscariote (Lëë Judas pko Jesús ña xaa xñabey). 5Lëë Jesús pxaal ksa tsiipchop xpëëdscuel, per lëë xaa chëb kazh lo xaa: —Tsidy to tañ nii no meñ sit, ni sëëbty to leñ xkyedzy meñ Samaria. 6Sink kol tsi lo meñ Israel nii nak sinak mëkwxiily nii ncheno tañ. 7Kol tsi aan kol këb nii lëë wor kutsiñ nii lëë Dios kñabey. 8Kol kuñ kyak meñ xsyaknë, ni kol kuñ kpañ meñ kuty, ni kol kuñ kyak kchë meñ nii xyodz lady, ni kol kwii kyalbini mal leñ styoo meñ. Singosy kwaa do kyalwnabey parñee kuuñtsyey do kchë cos re. Por ngo, kñabty to tumi lo meñ. 9’Koydy to tumi, 10ni koydy to bols nii jkiiñ lo do nëz. Ni koydy to ladx par ktsyëë xab to ni koydy to kyalkidy par ktsyëë lab to, ni koydy to yag nii ksoxka do. Pe tsinidy kik to nii dyon pe kaw do, por kchë xaa nii xkyë tsiiñ nonguial nii kyaan meñ xaa. 11’Tsiñee ktsiñ do tu kyedzy wiñ o tu kyedzy ngol gaa, kol kyub tu xaa nii knee lidzy kwës to aan siko kol kwës axte nii kpi do kyedzy ko. 12Ni tsiñee gaa sëëb to tu leñ yu, kol jkëëptyux kchësy meñ nii no leñ yu go. 13Deelñee skëëtyag meñ nii no leñ yu go nii kluuy do, kol nab nii kakni Dios meñ go, per deelñee jkëëtyagty meñ gow kaknidy Dios meñ go. 14Per deelñee kneesty meñ lidzy kwës to ni kaklasty meñ kon nii xluuy do, kol kchoo yu go o kyedzy go gaa, aan kol kwib yuti nii xña niy do. 15Por nli xñen nii tse nii lëë Dios kuñ kyalxtisy, ntseebre kyalnë nii tedy meñ go que kyalnë nii tedy meñ Sodoma ni meñ Gomorra. 16’Lëën kxal lëë do laañee no meñ ntseeb nii ntseeb si ntseeb kchë ma tox nii chuty mëkwxiily. Per nsiñ kol kak sinak nsiñ mëël, ni kol kak ndoo sinak tu palom. 17Ligier kol kak, por lëë meñ tsikso lëë do lo xaa xñabey ni lëë meñ kiñ lëë do leñ ktoo. 18Ni axte lo xtisy ni lo rey tsikso meñ do por naa. Siko lëë do kñee xtitsaa lo meñ xñabey ni lo meñ sit. 19Per tsiñee lëë do ktsiñ lo xaa xñabey pe tsinidy kik to nii dyon xa kñee do o pe këëb kaa to, por tsiñee tsitsib kñee do, lëë Dios ksyaab leñ kik to pe cos kñee do. 20Ni kchëë gaa tiits nii kchoo chuw do, lëdy xtiits tow, sink xtiits xkyalbini Tat Tioso. 21’Ni so gaa tse nii lëë meñ kñabey kety betsy ni so tse nii misme pxosy meñ kñabey kety meñ, ni so tse nii lëë xaa wiñ kakniladzy pxosy aan lëë xaa kñabey kety xaa. 22Kchësy meñ klëë lo do, porñee xsoob to xtitsaa. Per deelñee xekw to te do kchë lo kyalnë go stelaa do. 23Tsiñee ktilyni meñ do tu kyedzy, kol kxooñ, kol tsi stu kyedzy. Porque xsobaa nii karty ksa kyedzy nii nche Israel no tedy to tsi lëë mguiy nii pxaal Dios kiid stub. 24’Mastre non maestre lo mëëdscuel ni mastre non patrón lo mos. 25No nii tsoxko mëëdscuel kak sinak maestre, ni no nii tsoxko mos kak sinak xpatrón. Deelñee xñee meñ nii xaatox nakni xpixwan yu, ¿pe toodyxe ntseebre nii kñee meñ lo meñ lidzy xpixwan yu? 26’Ktsyebty to meñ, por nody tu cos ngueetsy nii kchukëdy, ni nody tu cos tsilaan nii kak ndoondy. 27Kchësy nii chutiitsaa lo do lo nguey kol kutiitso xña lo ngbidz. Ni kchësy kaa nii xñe tsilaanaa lo do kol tsëp kik yu aan nguiedzy kol neew. 28Ktsyebty to meñ nii chuty, por chilody kuty meñ go xkyalmbañ do. Kol ktsyeb xaa nii schilo kuty xkyalmbañ do ni schilo kxaal lëë do linfiern. 29’¿Pe karty kaa nayak kan do nii xtyo chop mguiñ wiñ con bla pes? Per ni tu ma chejty deelñee xteejty Tat Tios tiits. 30Aan lëë lëë do axte kits kik to ngab lo Tat Tios. 31Ktsyebty to, por mastre non do lo mguiñ. 32’Kchësy meñ nii xchoo xfavoraa lo kislyu re, schon xfavor meñ go tsiñee lëë meñ go klyañ lo Tat Tios. 33Per lëë meñ nii kchoody xfavoraa lo kislyu re, ni naa kchoody xfavor meñ go lo Tat Tios. 34’Këbty to tsaaplaa syelyaa lo kislyu re parñee tsodre tily. Lëdyo gon, sink lëën syelyni tily. 35Lëën syely parñee ktilyni mëëdpkiy pxosy, ni ktilyni mëëd kwnaa xñaa, ni ktilyni nkwxizh xñaatsaap. 36Misme kchë meñ lidzy meñ ktily. 37’Kchë meñ nii xkëstyoo pxosy ni xñaa aan xkëstyoody naa nonguialdy kak meñ go xpëëdscuelaa, ni meñ nii xkëstyoo xiñgan o xiñtsyaap kaa aan xkëstyoody naa nonguialdy kak xpëëdscuelaa. 38Ni deelñee chaklasty meñ te kyalnë ni kiidnaldy meñ naa, nonguialdy kak meñ xpëëdscuelaa. 39Kchë xaa nii choxko kteelaa xkyalmbañ kety. Per lëë xaa nii pe sinidy kik, nikxe kety xaa, lëë xaa kpañ porñee xniladzy xaa xtitsaa. 40’Kchë meñ nii chantsi lëë do, chantsi naa. Ni kchësy meñ nii chantsi naa, chantsi Tat Tios nii pxaal naa. 41Kchë meñ nii chantsi tu profet nii pxaal Dios jkaa nii ktee Dios lo profet ko. Ni kchë meñ nii chantsi tu xaa buen jkaa nii ktee Dios lo xaa buen go. 42Kchë meñ nii ktee tub xig nis yag ki xaa nii no xladaa, lëë Dios ktikche xkyalnsaak meñ go.


text:
Fattalukaay(mbëj)
Fattalukaay ab cër la bees di jëfandikoo ci biir ndombo yu mbëj yi, di fees di rënk kàttanu mbëj niki toolub mbëjtekkaaral, yani mbëj yi ñoo fay tase dankaloo fa.
Dafay am ñaari làcc, yu tapp yees defaree ak lu man a wommat mbëj, yu làng ak benn diggante bi. Ñaari làcc yi yani mbëj yu dekkarloo fay nekk, wenn làcc wi yan bu ëpp (+) lay am weneen wi bu yées (-), segam ñaari yan yu dekkarloo dañuy xëccante, waral juddug toolu mbëjtekkaaral bi. Taraayu tool bee ngi aju ci limu yani mbëj yi nekk ci diggante làcc yi, moom itam aju ci dendu mbëj bi. Ngir bañ benn yan jóge ci wenn làcc dem ci weneen, faww ñu def lenn ci seen diggante, lenn loolu lees di woowee ab lankmbëj, man naa nekk ngelaw rekk walla këyit mbaa lépp luy bañ mbëj jàll ko. Ab fattalukaay bu nekk dafay am ab def (C) ñu koy natt ciy farad (F), dayoom a ngi aju ci lankmbëj bi, mooy li nuy wax dayoob toolu mbëj bi gën a rëy bi nga xam ne su ko weesoo yani mbëj yi man a jóge ci wenn làcc dem ci weneen, di luy waral itam yàqug lankmbëj bi.
-
- I mooy dawaan bi;
- U mooy dendu mbëj bi ci diggante ñaari làcc yi;
- C mooy defu fattalukaay bi.
-
- mooy coppiteeg dend bi ci jamono. Su dendu mbëj bees teg ci diggante làcc yi soppeekoo limu yani mbëj yi soppeeku, toolu mbëjtekkaaral bi soppeeku itam. Kon am na benn limu dend bees warul a weesu lu ko moy fattalukaay bi dafay yàqu, lakk.


text:
Tëriinuw nosukaay
Ci xam-xamu nosukaay tëriinuw nosukaay walla tëriin kepp , am mbooloom ay càkkuteef la gees binde ci genn kàllaama gi gu ab nosukaay war a jëfe . Di ag càllalay càkkuteef gu xellu te nosu, mbooloom ay cantaane yuy indi saafara ci yenn xeeti jafe-jafe. Aw tëriin wees bind cig kàllaamag masin, wu ab nosukaay man a doxal dees na ko wax itam tëriin wu doxalu walla tëriin wu ñaarñaaloo. Aw tëriin wees bind ci kàllaama gu assembly walla ci tëriin wu tolluwaayam kawe, nosukaay bi dafay jëfandikoob boolekaay walla ab tekkikaay ngir man koo doxal, dees na ko wax tëriin wu gongikuwaay.
Saa yoo yëngalee janax ji walla nga bind ak sa arafukaay, nosukaay bi ab santaane bees ko jox la jëfe, santaane yu jóge ci benn walla ay tëriin. Santaane yooyu ñooy di déglu bë jëfandikukat bi te di leen jëfe: ubbi ab dencukaay, bind, xayma, seet añs. Jëfekaay bi mooy wàll wi nekk ci nosukaay bi biy jëfe càkkuteef yi nekk ciw tëriin. Jëfiin wi mooy yoon wi nosukaay bi di jaar, jéego ci jéego, ngir jëfe càkkuteef yi. Kiy bind aw tëriin lees di woowee ab tëralkat


text:
Jurukaayu mbëj
Jurukaayu mbëj ab jumtukaay la buy tax ñuy man a jël wenn xeetu kàttan wi soppi ko kàttanu mbëj. Naka-jekk xeeti kàttan yees di soppali gu mbëj ñooy gu doolerandu, gu simi, gu leer ak gu tàngoor. Jurukaayu mbëj yi dañu leen di séddale ci jurukaayu dawaan ak jurukaayu dend, bu njëkk bi manees na koo, itam, séddale ci jurukaayu dawaan bu safaanu ak jurukaayu dawaan bu wéy.
Jurukaayu dawaan ak bu dend[Soppi]
Àtteb ohm mooy yamale giy wone digaale gi ne ci diggante dawaan ak dend ci biir ag ndombo gu mbëj. Bu ci yokku sa moroom wàññeeku su ngóora gi soppikuwul.
Tekki:
- P ngóora gi, ñu koy natt ciy watt.
- V mooy dend bi ne ci diggante ñaari cati wommatukaay bi , volt mooy bennaanu nattam.
- I mooy dawaan biy jàll ci wommatukaay bi, ampere mooy bennaanu nattam.
Jurukaayu dawaan[Soppi]
Ab jurukaayu dawaan mooy tax nu man a am dawaan bu sax, limam ci biir ag ndombo gu mbëj gu mu nekk du soppiku ci coppiteg dend bi, limu dend bi man naa nekk lu ne te moom du soppiku.
Jurukaayu dend[Soppi]
Ab jurukaayu dend moom mooy tax dend bi ci ag ndombo di sax, dayoom du aju ci dawaan bi.


text: 1Mentre gaa lëë Saulo tugak nonee nii lëë xaa kuty xpëëdscuel Jesús. Por ngo, lëë xaa kunee lo xaa nii xñabey lo pxosy. 2Aan lëë xaa kwnab tublë kitsy parñee con xtiitspey xaa nii xñabey lo pxosy lëë xaa tsinaasy kchë meñ nii no xlad Jesús nii chi kchë ktoo nii sob Damasco. Nol kik xaa nii lëë xaa tsikni kchë meñ nii kñaasy xaa Jerusalén, nikxe kwnaaw nikxe gaa mguiyo. 3Per lëë xaa merle ktsiñ Damasco, tsi lëë tu bini nii sëëd sëëb kpaa bibëly kyako kwi xaa. 4Lëë xaa byab lyu, aan lëë xaa biñ tsiy tu xaa nii xñee: —Saulo, Saulo, ¿penak nii xsaksil naa? 5Tsigo lëë Saulo kwnabtiits chëb: —¿Chool? Aan lëë tsiy xaa go kwëb chëb: —Naa nak Jesús, xaa nii xsaksil. 6Tsigo lëë Saulo bislo xisy lo kyalxtseeb chëb: —¿Pe cos chakladzyoo nii kuuñtsyeyaa? Aan lëë Jesús chëb: —Kuxche aan kwey leñ kyedzy. Siko no tu xaa nii kñë pe cos kuñoo. 7Kchë xaa nii ksa Saulo si ptsyeb, porñee biñ xaa tsiy xaa nii kwnee, per ni tu cho kondy xaa. 8Loxsye ngo lëë Saulo kuxche lo lyu, per tsi lëë xaa pxaly lo xaa pchilodre nyan xaa. Nak nii lëë xaa nii ksa xaa si kwseñ ña xaa par ktsiñ xaa Damasco. 9Siko kwlës xaa tson kpidz. Pchilody nyan xaa, aan ni tu pe tawdy xaa ni ni tu pe kowdy xaa. 10Leñ kyedzy Damasco kwyo tu xaa nii xniladzy xtiits Dios nii pcholë Ananías. Lëë Dios byaklo lo xaa lo tu mgaal chëb: —¡Ananías! Aan lëë Ananías kwëb chëb: —Lëën nrii, Tat Tios. 11Tsigo lëë Dios chëb: —Kuxche aan kwseñ nëz nii xñee meñ Tubli, aan tsiñee ktsiiñoo laañee sob lidzy Judas kwnabtiits por tu xaa Tarso nii lë Saulo. Lëë xaa noyutiitsni naa. 12Lëë xaa kon tu xaa nii lë Ananías lo mgaal nii xsyëëb laañee nix xaa, xob ña lady xaa parñee kpikche kan xaa stub. 13Tsiñee lëë Ananías biñ ngo, lëë Ananías chëb: —Tat Tios, ndaly meñ noyutiits lon xa nak xaa go ni kchë kyalnë nii no kteedy xaa kchë meñ nii xniladzy lii nii no leñ kyedzy Jerusalén. 14Lëë na lëë xaa sëëdak nu con xtiitspey xaa nii xñabey lo pxosy par koy xoo xaa kchë meñ nii xniladzy lii. 15Per lëë Dios chëb: —Kwey, por lëë xaa kwlen parñee kluuy xaa xtitsaa lo meñ sit ni lo xrey meñ sit ni lo meñ Israel. 16Lëën kluy kchë kyalmban nii tedy xaa por naa. 17Tsigo lëë Ananías kwey laañee kwlës Saulo. Tsiñee lëë xaa kwyo leñ yu, lëë xaa pxob ña xaa lady Saulo aan lëë xaa chëb: —Saulo, lëë Jesús, xaa nii byaklo lool nëz nii sëëdoo, pxaal naa parñee kpikche kanoo stub ni sëëb Kyalbini Ntson leñ styool. 18Wor go kazh lëë tublë cos nii nyaa si nyaa lbey pchoo lo xaa aan lëë xaa kon stub. Tsigo lëë xaa kuxche aan lëë xaa kwchobnis. 19Loxsye ngo lëë xaa taw par jkaa xaa fuersy stub. Lëë Saulo kwlës bla kpidz lo meñ nii xniladzy xtiits Dios nii no Damasco, 20aan lëë xaa bislo xluuy xaa xtiits Dios lo meñ leñ ktoo, xñee xaa nii lëë Jesús nak Xiñ Dios. 21Kchësy meñ nii pkëëtyag nii kwnee xaa xsee, xñee: —¿Pe lëdy lëë xaa gue nayak kënlaag kchë meñ Jerusalén nii no xlad Jesús? ¿Ni pe lëdy kaa par tsikni xaa kchë meñ nii kñaasy xaa lo xaa xñabey lo pxosy sëëd xaa nu? 22Per lëë Saulo pkaare fuersy, aan axte beeñ kchop xaa kik kchë meñ Israel nii no Damasco, tsiñee xñee xaa lo meñ nii nli lëë Jesús nak xaa nii pxaal Dios. 23Lëë kwloxo bla kpidz, lëë meñ Israel kwnee lsa dyon xa kuty xaa Saulo, 24per blyëëdy lëë Saulo koknano. Aan tsel kyool ni yutsye kwche mbës xaa chu puert nii kë chu kyedzy par kuty xaa Saulo. 25Per lëë meñ nii no xlad Saulo kwloo Saulo leñ tu tskwidy ngol aan lëë xaa blity meñ tub chex pyedzy nii ntse kyako kyedzy wor kyool, aan singo lëë Saulo kwtelaa. 26Tsiñee lëë Saulo ptsiñ Jerusalén, lëë xaa kokladzy nsyëëb xaa lady meñ nii nakle xpëëdscuel Jesús, per kchësy meñ ptsyeb kon xaa porñee bnilasty meñ nii wi xaa tse nak xpëëdscuel Jesús. 27Per lëë Bernabé kuni xaa lo apostle. Aan lëë Bernabé bitiits nii lëë Saulo kon Jesús nëz, ni lëë xaa bitiits xa mod kwnee Jesús lo Saulo, ni lëë xaa bitiits nii ptsyebty Saulo kwnee Saulo lo meñ Damasco cho nak Jesús. 28Loxsye ngo lëë Saulo kwsëëb lady xpëëdscuel Jesús leñ kyedzy Jerusalén aan lëë xaa bislo xñee xaa cho nak Jesús lo meñ. 29Bitiitsni xaa ni ptilytiitsni xaa meñ Israel nii xñee tiits griego, per lëë meñ go kwyoxko kuty xaa. 30Tsiñee lëë meñ nii nak xpëëdscuel Jesús byeño, lëë xaa kuni Saulo kyedzy Cesarea, aan siko lëë xaa pxaal xaa nëz Tarso. 31Leñ tse go mbëë pañ kchë meñ nii bniladzy xtiits Dios nii kwyo Judea, ni Galilea, ni Samaria ni ptsyeb meñ go Dios. Lëë Kyalbini Ntson beeñ meñ go yudar, por ngo lëë meñ nii xniladzy xtiits Dios ptyalyre. 32Leñ tse go lëë Pedre kutedy lo kchë meñ nii xniladzy xtiits Dios, aan lëë xaa kutedy lo meñ nii xniladzy xtiits Dios nii no leñ kyedzy nii lë Lida. 33Leñ kyedzy ko lëë xaa kutedy lo tu xaa nii pcholë Eneas. Kok xon iz nii chilody tsische Eneas, porñee tyub xaa kutoo. 34Lëë Pedre chëb lo xaa: —Eneas, lëë Jesucrist kuuñ kyak lii. Kuxche aan ptuub xtal. Wor go kazh lëë Eneas kuxche, 35aan kchësy meñ Lida ni meñ Sarón nii kon kuxche Eneas bniladzy xtiits Dios. 36Tiemp ko kwyo tu kwnaa nii xniladzy xtiits Dios leñ kyedzy Jope nii pcholë Tabita. (Lëë con tiits griego xñee meñ me Dorcas.) Tugak chuñ me yudar meñ nii no lyaadzy. 37Lëë Dorcas kwxaaknë aan lëë me kuty. Loxsye pkasy meñ me, lëë me pxob meñ tu leñ yu nii sob klaa. 38Kexka Lida nche Jope. Por ngo, tsiñee lëë meñ Jope nii xniladzy xtiits Dios biñ nii lëë Pedre so leñ kyedzy Lida, lëë meñ go pxaal chop xaa nii kunitiits lo Pedre chëb: —Klyëëdyoo, sinusy kol tsoo Jope. 39Lëë Pedre sinal aan tsiñee lëë xaa ptsiñ, lëë meñ kuni xaa laañee xoob tuukwnaa go, aan lëë kchësy kwnaa viud ptyop kyako kwi xaa choon xluuy kchë vestid ni mankw nii psaa Dorcas worñee bii mbañ me. 40Tsigo lëë Pedre kwlii kchësy meñ ley, lëë xaa psoxib, aan lëë xaa kwnee lo Dios. Loxsye ngo lëë xaa buy lo kwnaa kuty ko, aan lëë xaa chëb: —Tabita, kuxche. Tsigo lëë me pxaly lo me. Tsi lëë me kon Pedre, lëë me kwsobli. 41Lëë xaa kwseñ ña me aan lëë me psoli xaa. Loxsye ngo lëë xaa kwtsyetsy meñ nii xniladzy xtiits Dios ni lëë xaa kwtsyetsy kchë kwnaa viud nii nche worñee lëë xaa ptsiñ parñee kan meñ nii lëë me pañ. 42Lëëw koknan kchësy meñ nii no leñ kyedzy Jope, aan ndaly meñ bniladzy Dios. 43Ndaly kpidz kwlës Pedre lidzy tu xaa nii xkuutsy kidy nii pcholë Simoñ nii no leñ kyedzy ko.


text:
Wikbaatukaay
Wikbaatukaay ab baatukaay barilàkk bu ubbeeku la, di benn ci sémbi Wikimedia Fondation yi. Baatub «Wikbaatukaay» dafay junj sumb bu wolof bu boobu sémb, di Wiktionary ci wu-angalteer. Mook Wikipedia ñoo bokk doxiin, di lu ubbeeku te dàttu ci nosteg wiki, lees man a jëfandikoowaat ci anami GFDL.
Tëddiin[Soppi]
Yéeney sémb bi mooy sos ab baatukaay bees di duggal làkki àdduna bi yépp. Ci bu wolof baat yépp a fiy nekk ak seen tekki ci yeneen làkk waaye ci wolof lañu leen di faramfaccee, joge seen gongikubaat, seeni bokktekki, safaantekki, waxiin, añs.