text:
Bisimilaahi Rahmaani Rahiimi…
Ñu fas yeeney dollee denkënte ak di dollee fàtleente.
Ñin koy jëmële nak ci tomb bi nga xam ne mbooleem liy yiiwu àdduna ak yiiwu àllaaxira ci la ko sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa dëxëñ. Mbooleem yonant yi mu yónni yépp ci la leen digël ñu teg ci seen tànk. Mbooleem ñi leen topp ñépp yit ci la leen digël ñu teg ci seen tànk. Mooy tomb bi nga xam ne ci la mucc nekk ci àdduna ak ci àllaaxira, ci la texe nekk ci àdduna ak ci àllaaxira, ci la làq ngërëmël sunu Boroom nekk ci àdduna ak ci àllaaxira.
Mooy tomb bi nga xameenteni jaam bu ci tënku sunu BOROOM dana ko musël ci fitnaay àdduna ak ci àllaaxira, musël ko ci njàqaray àdduna ak ci àllaaxira.
Mooy tomb bi sunu BOROOM denkóon ñu njëkk ña ak ñu mujj ña ñu tënku ca.
Mooy tomb bi nga xam ne ku weex gënul ku ñuul, ku ñuul gënul ku weex lu dul ci boobii tomb.
Tomb boobii mooy lan : “At-taqwaa”, maanaam ragal-Yàlla.
Ragal sunu BOROOM moodi jaam bi fexe bab xolam bépp pas-pas bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ caa nekk, fexe yit ba aw làmmiñam bépp kàddu bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ ko caa wax, góorgóorlu bu baax ba ci ay cërëm bépp jëf bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ ko caa jëf.
Lan mooy pas-pas bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm ?
Moodi : jaam bi wéetal Boroomam ci fas ci xolam, ta muy dëgg ci moom, ne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa Buur bu am la, am gu tàambaleewul fenn ta yemuwul fenn, ta soqikuwul ci lenn it, ta nuróowut ag kenn walla lenn ci jëmmëm, ci jëfëm ak ci melokaanam, ta lépp lu am moo ko amal ci coobareem Subhaanahu wa Tahaalaa.
Bu fasee loolu ci xolam ci digganteem ak Boroomam, am na yit lu ko war ci diggam ak ay moroomam. Ba ca njëkk mooy mu watandiku rëy, ak kañaan ak naw jëf ak jëf bëgg ñu di ko tudd ak ngistal :
Rëy moomii, jaam bi bu xoolee la ko sos ak fa muy mujj rëy xaju fi. Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa waxoon na Sëydinaa Muusaa bul jàpp ni yaa gën kenn feek seenóo sa bopp ci biir aljana seen kookee ci biir safara. Rëy it mooy la alagoon ibliis.
Kañaan itam, jaam bi war na di ko moytandiku ndax day lekk jëf ni sawara di lekkee matt, ta mbugëlum aji añaan ci àdduna lay tàmbalee ndax limu bëgg muy dëñug xéewël cib jaam sunu BOROOM du ko def mukk ci ludul coobareem, ndax sunu BOROOM mooy ki ko ko defal. Waxtu wu gisee sunu BOROOM dollikoy xéewël day daaldi dollikook tiit ak njàqare ta duca mën dara. Kon li war jaam bi rekk, moodi lépp lub jaam am mu yeene ko ko ba mu melni moom moo ko am, loolii mooy liy noppal nit ki ci añaan.Naw jëf itam ak jëf bëgg ñu di ko tudd, jaam bi su gisee ni bindul boppam, dees koo amal rekk, xiir ko ci li muy jëf, kon na sant kako amal ta xiir ko ca lamuy jëf, ta sant ko ca.
Ngistal itam jaam bi, waxtu wu tawxiitam mate, sunu BOROOM man nako caa musël. Ndax su boobaa yit day gis ni moom jëful waaye day jottali jëf ja rekk.
Kon loolu mooy li war jaam bi ci digëntéem ak Boroomam, ak ci digëntéem ak ay moroomam.
Jaam bi yit di góorgóorlu bu baax, ba aw làmmiñam du ci yëkkëti benn kàddu bu Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Mu cay wattandikoo jëw ak rambaaj ak wax lu amut :
Jëw mooy wax ci sa moroomum jaam loo xam ne su ko deggóon du ko gënël. Ta li ci sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa wax ci téeréem bi war naa tax jaam bune war koo moyandiku : muy nimu ko nuróolée ak lekk meddum nit. Kon bépp jaam boo xam ne bëggoo sa moroomum jaam faatu ñu suul ko ba mu am ñatti (3) fan ngay dagg ay cërëm di sex, war ngay wattandiku kon di tóog fenn di tudd sa moroomum jaam, ci loo xameenteni su ko déggoon du ko gënël.
Jaam bi war nay wattandiku rambaaj. Muy di dox di wax luy yàq digënte ay jaam walla di yàqal ab jaam ci moroomum jaam, loo xam ne manoon na caa am aw yiiw. Jikko la joo xam ne jëmm juko ame du dugg aljana mukk mukk.
Jaam bi war nay wattandiku wax lu amut, ndax loolii ci jikkoy nàfeq la bokk ta nàfeq ci xur wa gënë suufe ca sawara mooy dëkkuwaayam.
Kon jaam bi ni mu wara sanee ab xolam, noonii la wara sanee aw làmmiñam, ñëwit ci cër yi ci des. Muy fexe ba ay gëtëm du ci xool lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, ay noppam noonu mu bañ cee deglu lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, ay loxoom it mu bañ cee jëf lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, biiram it mu bañ caa def lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, pëyëm it noonu mu bañ koo dugël fu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Nga xam ne mooy sanee xol bi ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, sanee làmmiñ wi ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, sanee ay cërëm ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Fexe ba sab xol doo ci ëmbël kenn lu ñaaw, saw làmmiñ doo ci wax kenn lu ñaaw, say cër doo ci jëflante ak kenn lu ñaaw. Li nga bëggël sa bopp nga bëgël ko mbidéef yépp. Di wax ci ñépp lu rafet, di jëflante ak ñépp lu rafet. Loolu mooy melokaan wi nga xam ne moom la sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa soññ ñépp ci ñu melowoo ko. Mooy melokaan wi nga xamente ni nit ki lu mu bari bari xamxam ta melowoowu ko, mook ki xamut dara ñoo yem. Mooy melokaan wi Yonent bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam) wax ni : ñi ko ame ñoo gënë yey ci moom, ñuñ mana doon ak fuñu mana nekk. Loolu mooy : “At-taqwaa”.
Looloo tax it sunu BOROOM ñaax jaam ñépp ñu mel woowii melokaan ngir ñu mënë mucc ci safara mi nga xam ne ay nit ñoo koy xamb ak ay doj, ta sunu BOROOM dëële ko way weddi yi.
Mooy melokann wi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa wax ni jaam bu nekk war na koo melowoo, ngir bàyyi xel bis ba nga xam ne benn bakkan du manal moroom ma dara, ta képp ku melowoowutoon woowii melo deesuti nangu ci moom am rammu, deesuti jàpp ci moom ag maandu, deesuti ko dimbëli yit.
Ba tay sunu BOROOM wax ne Al-quraan nekk na waare ñeel way ragal Yàlla yi.
Mu dellu wax ne, moom sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa : “Laysal birru…”.
Du caageeni ag topp mooy ngeen di jëmële seeni xar-kanam ci penku wala sowwu.
Waaye ag topp mooy nga gëm sunu BOROOM, wéétël ko ci jëmmëm ak ci jëfëm ak ci melokaanam, ta lépp lu mu dogal ci yaw nga gërëm ko, gëm bis bi mujju ba nga xam ne lépp lum bind muy nit ak jinne ak malaaka, kune mu laaj la lam la santoon na nga ca def, ak gëm amug malaaka yi nga xam ne ay jëmm lañ yu sunu BOROOM bind cig leeram, gëm teere yi, ne ci sunu BOROOM lañ bàyyikoo, jëm ci jaamam yimu tànn, gëm yonant yi ne ndawi sunu ImageBOROOM lañu subhaanahu wa tahaalaa yu mu tànn.
Ngay joxe sa alal ànd ak bëgg nga ko, waaye nga diko joxe ngir jëmmi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa. Nga diko jox say jegeñaale, nit ña la jege cig mbokk, ak jirim ñi, ak miskiin ñi, ak doomi yoon.
Jirim mooy ku ay waajuram gaañu ta amagul kattanug fàggu.
Miskiin mooy koo xam ne amul lu ko doy ci dund ak koddaay ak dëkkuwaay.
Doomi-yoon mooy ab tukkikat boo xam ne day tukki tukki bu dagan ta lamu amewoon jeex, nga dimbiliko ci lu ko yeggele famu jëm ak lu ko delloosi famu jogewoon, ngir jëmmi Yàlla. Tukkib lëggéey ngir fàggu loo tëyée sag ragal Yàlla, tukkib jaamu Yàlla la.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta xam, xam bu wóor ni yeen ñépp dana ñu leen pang ëllëg ngeen jëm ci moom.
Gaa ñi nga xam ne ñu sax cig ragal Yàlla lañu, ñooy waay-gañe ñi ci yiiw ak tawfeex aki xéewël ëllëg yawmal-xiyaam
Sunu BOROOM dana wërsëgël ku ko soob ci ludul benn coono.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xam ne kenn ku nekk ci yeen dana dajeeg Moom ba jàpp ne moom rekk la sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa bindoon..
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta yewenël seen digënteeg nit ñi.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xam ne sunu BOROOM ku dañ kumpa la, ku xam bépp mbir la, ci lu nëbbu ak ci lu feeñ, ci jamono june, ci waxtu wune ak ci saa sune..
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xam ne sunu BOROOM Aji-gis la ci gis gu sax, ci li ngeen di jëf lépp, ci jamono june, ci waxtu wune ak ci saa sune.
Yeen waay-gëm ñi na ngeen sax cig ragal Yàlla, ta ngeen di won gànnaaw lépp lu daganul ci njaay, ndeem way-gëm ngeen. Képp ku tuub, dugg ci lislaam, lépp loo amewoon ci lu daganul na nga tàqalikoo ak moom, rawatina yaw miy aji-gëm.
Mu dellu wax ni na ngeen sax cig ragal Yàlla ta bàyyi xel bés bi nga xam ne danañu laxas, tëdd ci lalum ndee, jëm ci sunu BOROOM, ta sunu BOROOM dinañu fay sunuy pas-pas, sunuy kàddu ak sunuy jëf.
Jëmm ju ne nay ragal Boroomam bi ko bind ta moom ko ta melal ko.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla, sunu BOROOM xamal leen li ko soob ci xamxamam bi tàmbaleewul fenn ta yemuwul fenn, ta sunu BOROOM mooy Aji-xam bépp mbir xam gu sax.
Loolu mooy waral “ah-lu tasawuuf” di jihaad ak seen bakan ngir jikko yi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut deñ ci seen biir, ndax jikko yooyu ñooy kiiraay bi dox diggënte jaam bi ak xamxamu ladunii (mooy xamxam bi bàyyeekoo ci sunu BOROOM ta du jaar ci jenn jëmm).
Jikko yooyu maanaawoo ni rëy, ngistal, rambaac, jëw, di jëf bëgg ñu di ko tudd, ak yu maanaawoo ni ñoom.
Jaam bi nag bu sellalee ab xolam, sellal aw làmmiñam, sellal ay cërëm, sellal gu sax, sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa dana ko ca xamal la ko soob.
. . . . . . .
Ñeel na gaa yi sax cig ragal Yàlla, fa seen Boroom, itasi wurus ak yuy jamaa ak yuy oor yu taaru taaru gu jéggi dayo. Di daw ca suufu itaas yooyee ay dex, ñuy way sax ca biir kër yooyee, ñeel leen fa ay soxna yu taaru taaru gu jeggi dayo, muy ay soxna yunu laabalit, ay soxna yudul gis baax mukk. Dex yooyee maanaam dexu sàngara la ak dexi lem ak dexi meew ak dexi ndox. Ñuy aji way làq ngërëmël sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, làq gu sax. Sunu BOROOM aji gis la, gis gu sax, ci jëfi jaamam yépp.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta topp ci gànnaaw Yonant bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam), fu mu teggee tànkam ngeen teg fa seen tànk, ta bëgg ko bëgg gu wér, mu gënël leen seen bopp, seen alal ak seen njaboot.
Naka sama BOROOM mooy ki ma bind, mooy ki leen bind, ta melal leen, ta moom leen, na ngeen sax ci di ko jaamu : lii mooy aw yoon wiy aji-jub.
Li fi nekk, bépp jëmm buy matale wollareem ak Boroomam ak moroomam boole ci sax cig ragal Yàlla, na xam ne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ku bëgg aji-waay-ragal-Yàlla yi la.
Dafa bokk ci aaya boobii li tax mu wàcc, waa ah-lul kitaab ñi nga xam ne seenub yonant daf leena xibaaroon dikkub Yonant bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam) képp kuko ca gëm ta topp ko, sunu BOROOM ku bëgg aji-waay-ragal-Yàlla yi la.
Yeen waay-gëm ñi …..
Lan mooy gëm Yàlla?
Gëm Yàlla moodi wéetël sunu BOROOM ci jëmmëm, ci jëfëm ak ci melokaanam, xam ne ku ci wéet la, gëm malaaka yi, gëm yonant yi ak téere yiñu andi, gëm dogal moo xam aw yiiw la wala safaan ba, gëm bis péñc ba, gëm aljana ak safara ak siraat. Jaam bi su gëmee dëgg dëgg ngëm mooy tax sunu BOROOM bëgg ko. Ta mbëggum sunu BOROOM mooy tawféex si jaam bi.
Yeen waay-gëm ñi loolii, na ngeen ragal Yàlla, dëgg-dëgg ragal ko, ndax mooy tax ngeen mucc.
Dëgg-dëgg ragal Yàlla mooy nga jihaad ak sa bakan ba àgg ci sa xol dóotóo ci mana xalaat ludul màggug sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ak lu mu gërëm, say kàddu dóotóo ci mana yëkkëti benn kàddu budul bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm, say cër dóotóo ci mana jëf jenn jëf judul ju sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm.
Kon nag Yàlla bu dee dikk mukk, ndare mu nekk ngeen di waay-jébbël seen lépp seen BOROOM subhaanahu wa tahaalaa.
Kon :
Su ngeen muñee ta sax cig ragal Yalla, pexeem seeni noon du leen lor mukk, ndax suñu BOROOM ku peek la, li seeni noon di jëf ngir mu baña jëmsi ci yeen, ta sunu BOROOM du ko antul mukk.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla, ngeen di waay-sant sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa. Ndax ragal Yàlla mooy tax nit ki ak ngëmëm mënë yokku, ngëmëm su yokkoo mooy tax muy gënë wàkkiirlu ci Boroomam, su wàkkiirloo ci Boroomam, sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa yoral ko léppëm. Su boobaa ag cant rekk moo cay top.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ndax ngeen di waay-texe, texe gu màgg ta sax.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ngir ngeen mana mucc ci safara mi sunu BOROOM dëël waay-weddi yi.
Na ngeen topp Yalla ak Yonantam ngir sunu BOROOM yërëm leen.
Na ngeen gaaw jëm ci njéggël gu bàyyikoo ci sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ak aljana joo xam ni yaatuwaayam yaatoo na ni assamaan yi ak suuf yi, ta sunu BOROOM dëël ko waay-ragal Yalla yi.
Waay-ragal Yalla yi, ñooy gaa ñi nga xam ne dañiy joxe seen alal ci yoonu Yalla, ci jamono ba ñu barilee ak néewlee, ci jamono bañu nekkee ci xat-xat ak yolom-yolom, ci jamono bañu nekkee ci bekkóor ak naataange. Ak gaa ña nga xamente ni danañu nëbb seen mer, di jéggël nit ñi, seetu ñu ci ab jullit ak kudul jullit. Sunu BOROOM ku bëgg aji-waay rafetal seeni pas-pas la, rafetal seeni kàddu, rafetal seeni jëf.
AlXuraanul-Kariim ag leeral gu bir la akug teqale la ñeel dëgg ak neen, ñeel nit ñi, doon it ag njub ñeel aji-waay-sóobu ña, doon it aji-waare ñeel waay ragal Yalla yi.
“Mbaax nag mooy jaam boo xam ne melowoo na melokaan yi sunu BOROOM gërëm yépp ci digëntéem ak Boroomam, ak ci digëntéem ak ay wayjuram, ak ci digëntéem ak ay dëkëndóom, ak ci digëntéem ak mbooléem jaam ñépp”.
Yeen nit ñépp na ngeen ragal seen BOROOM, maanaam na ngeen feg ci seen xol lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, feg ci seen làmmiñ lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, feg ci seeni cër lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, ñeel seen BOROOM bi leen bind ci benn bakkan muy Aadama. Mu bind ci bakkan boobii soxnaam muy Awa. Mu jële ci ñoom ñaar ay góor ak ay jigéen yu baree bari.
Sunu BOROOM nekk na kuy janoog ñépp ak lépp ak fépp, ci jamono june ak waxtu wune ak saa sune, ta di leen fuglu.
Na ñuy ragal sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ci li waay-faatu yi bàyyi gannaaw, tay wax wax ju jub ta noppi.
Su ngeen yewënëlee ci li ngeen weesu ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut ci pas-pas ak ci kàddu ak ci jëf ta bañati caa dellu, sunu BOROOM nekk na jégglaakoon ci képp ku yewënël ci limu weesu, ta fas yeene bañati caa dellu.
Denkk naa gaa ña nga xam ne ab téere dikkaloon na leen, ta bàyyikoo ci samay ndaw, njëkk yeen, ak yeen tamit lima leen denkk, benn denkaane bi rekk la : mooy sax cig ragal Yalla.
Na ngeen di dimbalante ci seeni xam-xam, ak ci seeni alal, ak ci seeni kàddu, ak ci seeni jëf, ak cig ragal Yalla. Ta ngeen di baña dimbalante ci jëfu ñaawtéef, ak pas-pasu ñaawtéef, ak kàdduy ñaawtéef, tay baña dimbalante cig noonoo ci diggënte yi. Ta ngeen sax cig ragal Yalla ta xam ne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ku tar mbugël la ci waay-tooñ yi.
Na ngeen sax cig ragal Yalla. Sunu BOROOM kat Aji-xam la, xam gu sax, ci lépp lu nit ëmb ci dënnëm ta di ko nëbb, ci suba yi ak ci ngoon yi, ci waxtu wune, ci jamono june ak ci saa sune.
Na ngeen sax cig ragal Yalla, sunu BOROOM mooy wéeruwaayu waay-gëm ñi.
Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, waay-sax cig ragal Yalla yi rekk lay nangul seeni pas-pas ak seeni kàddu ak seeni jëf.
Yeen waay-gëm ñi na ngeen sax cig ragal Yalla, ta sàkku wasiila wu ngeen doxale séen diggënte ag moom.
Wasiila moomii day laaj ag leeral : man naa nekk jëmm ju bokk ci jëmm yi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa tànn, def ci moom leeram ak yërmandeem ak njeggëlëm ak tawféexëm ak barkéem : mooy yonant yi ak kummalul awliyaa-u yi.
Sunu BOROOM bula defalee tàwféex, nga dajeeg ñoom, nga jox sa bopp sa BOROOM ta jaarale ko ci ñoom, mooy li sunu BOROOM waxoon yonant bi.
Soo dajewut ag jëmm yu melni jëmm yooyii, nga topp ci seeni jeexit : tënku ca AlXuraan ak sunna, baña ëppël baña sàggan niko mawlaanaa Cheikh Ahmadou Bamba waxe ci téeréem biñuy wax « masaalikul jinaan ». Kon wasiila man naa nekk jëmm, man naa nekk jëf.
Ta ngeen di jihaat ci yoonam wi ci seeni bakkan ak ci seeni jëf bu ko laajee, ndax ngeen texe.
Na ngeen sax cig ragal Yalla ndeem nekk ngeen di waay-gëm.
Loolu li ko waral mooy ñi nga xam ni duñu ay jullit ta di nàññ diine ji ak di ci jëf luy yàq, benn jullit warul leen a jàppe ay xarit, waaye koo xam ne du jullit man nañuy maslaa ak moom.
Kon nit ki su gëmee Yalla, dëgg dëggi ngëm, waruta jàppee noonu lislaam yi ay xarit.
Ahlul kitaab » gëm nañu Yalla subhaanahu wa tahaalaa, gëm Yonant Yalla bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam), gëm AlXuraan bi mu wàcce ci moom, jëfe ay ndigëlëm, teet ay tereem, kon sunu BOROOM jéggël leen seen ñaawtéef yépp, tàbbal leen ci aljana ja nga xam ne xéewël la gu mat ta sax.
Na ngeen sax cig ragal Yalla mi nga xam ne dees na leen pang ëlëg jëmële leen ci moom.
Na ngeen ragal Yalla ci mboléem seeni mbir, ta ngeen deglu ci ay ndigëlëm ta topp ko, sunu BOROOM du gindi nit ñay waay-gennug-topp.
Ndax du ngeen xellu!
Dundug adduna nekkut lu dul la ca not : am po, ay bànneex ak naqar.
Kon kërug-ëllëg mooy kër gi dul gent mukk, ànd ak bànneex bu dul gent mukk, moo gën ñeel ña nga xam ne ñu ko bàyyiwoon xel lañu ci sane seenub xol ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seenub làmmiñ ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seeni cër ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, ta saxoon ca.
Na ngeen xupp ta fàttali, ci bis bi nekk ci kanam tay ñëw, gaa ña nga xam ne danañu ragal seen bàmmeel fett, ñu genn ca, dox jëm ci bis boobee, ànd ak njàqare ak tiis, di wuyyu wooteeb sunu BOROOM bu ñu sañuta baña wuyyu, te amut kenn ci ku ñu mana wéeru ku dul sunu BOROOM, amut kenn ku leen ca mënë xettali ku dul sunu BOROOM. Ndax ñoom ñu tënku cig ragal Yalla, ci sane seenub xol ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seenub làmmiñ ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seeni cër ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut.
Na ngeen di taxawal julliy juróom (5) ta ànd akug teewlu màggug sunu BOROOM bi ak kawewaayam ak sellaayam, ta ngeen ragal ko. Ta mooy tënku ciy ndigëlëm teet ay tereem, ta lumu dogal ci yeen ngeen gërëm loolee. Ta boole ci rafetal seen digënte ak jaam ñi, ta kenn ku nekk ci yeen bàyyi xel ni ëllëg dees nako pang, jëmëleko ci moom.
Koddaayal ragal Yalla moo gën adduna ak li ci biiram, mooy pas-pas bu sell ak kàddu yu sell ak jëf yu sell ; waaye sunu BOROOM moo koy jagleel ku ko soob ci jaamam yi.
Gox bu mu mana doon, su fekkoonte ni tënku nañu cig ragal Yalla gu mat sëkk, sax ca la leen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa digël, teet lamu leen tere, ta lu mu dogal ci ñoom ñu gërëm loolee, gànnaaw ba ñu ko gëmée, da na leen ubbil ay barke ci assamaan yi ak ci suuf si. Waaye bi ñu yeggee ci ñàkka rafetal seen digënte ak seen BOROOM ak ci seen diggënte ak seen moroom, ci la leen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa tegge lañu foogutoon ba mukk ci ay musiba aki balaa, ta du leen teggeeku mukk it, feeg delluwu ñu ci ag raggal Yalla.
Muusaa waxoon na ay nitam dimblikoo leen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, ta ngeen muñ, ta xam ni suuf si sunu BOROOM danako donnloo ku ko soob walla ñu ko soob ci ay jaamam. Muj gu rafet ñeel na waay-ragal Yàlla yi.
Sama yërmaande daj na ñépp, waaye nag danaa ko jagleel ñeel ña nga xam ne ñu sax cig ragal Yalla lañu ak maandu ak rafetal, tay genne asaka ci seen alal su ca waree. Ñuy gaa ñuy gëm lañu samay kaawtéef yu may feeñal ci samay jaam.
Ñi nga xam ne dañoo sax cig ragal Yalla, waxtu wu seytaane tàbbalee ci seen xol ittey moy, dañuy daaldi dellóosi seen xel, xam ni yool buy sax ba fàww moo gën mbugël bu dul dëñ ba mukk.
Ci misaal rekk, dafa am waxambaane bu taqoo ak jàkka. Ab soxna diko woo, bëgg koo tàbbal ci biir kërëm, dëñul diko man manee ba diko bëggë dugël ci biir néegëm, mu fàttaliku diisug aaya bii daaldi xëm. Ba mu ximmlikóo mu diko man maneewaat, mu fàttalikuwaat diisug aaya bi, ci la daaldi faatu.
Na ngeen sax cig ragal sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, ta ngeen di yewënël seeni digënte. Moodi kune lamu bëggël boppam mu bëggël ko moroomam, digënte bu ñagas itam ngeen dox ca wax ca kàdduy yiw ngir diggënte ba defaru.
Na ngeen sax cig ragal Yalla ta topp yonantam bi, ta ngeen tek seen tànk ci limu leen digël ta teet limu leen tere su ngeen nekkee di way gëm, ndax loolu moodi màndargam gëm.
jukki bi: http://www.maoulhayat.com/


c: text/html

text:
Umsindo remix
"Umsindo remix" mu ngi nekk lan? "Umsindo remix" mu ngi nekk wày ab. Suba, ñùn dinanu woy "Umsindo r
Butterflies
"Butterflies" mu ngi nekk lan? "Butterflies" mu ngi nekk wày ab. Suba, ñùn dinanu woy "Butterflies".
Dilema
"Dilema" mu ngi nekk lan? "Dilema" mu ngi nekk wày ab. Suba, ñùn dinanu woy "Dilema". Kaddù. Chorus
Ma'cheri
"Ma'cheri" mu ngi nekk lan? "Ma'cheri" mu ngi nekk wày ab. Suba, ñùn dinanu woy "Ma'cheri". Kaddù. N
Give me you
"Give me you" mu ngi nekk lan? "Give me you" mu ngi nekk wày ab. Suba, ñùn dinanu woy "Give me you".
Yoshili
"Yoshili" mu ngi nekk lan? "Yoshili" mu ngi nekk wày ab. Suba, ñùn dinanu woy "Yoshili". Kaddù. Intr

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Help:Soppi xët yi
Tekki ëmbéefu ab wiki lu yomb la:
- Bësal ci làccu xët wi "Soppi" wi nekk ci kaw xët wi.
- Amalal say coppite ci mbind mi.
- Bësal ci bësu bi "Wattu xët wi".
Nii la yombe!
Contents
Sarti Coppite gi, Déeggooy Coppite gi ak melokaanal
Sàrt bi njëkk ci soppi ab wiki mooy bul ragal. Wéyal - soppil. yeneen nit di nañ jubanti njuumte yi ngay def, kon jéemal te bul ragal! Xeeti Déeggoo yu nekk am nañ fi, ay sàrt aki gisiin ci nees di soppee aw xëtu wiki, waaye sàrtu bul ragal mooy bi ëpp solo ci yépp!
Ab coppite man naa doon xise bu bees bu mat walla xët wu bees, man a doon it kepp ab jubantib mbindiin. Ci lu-daj, deel jéem di yokk walla di soppi am mbind ngir mu gën a leer te dàttu. Li gën a te am-solo mooy jéem di yokk ci ëmbéefu wiki bi lu koy gënal.
Soo nammee jëfandikoo yenn xeeti melokaanal, niki ay koj yu bees walla dijjal am mbind, man nga ko ci jëfandikoo mbidiinu wiki bi walla bësu yi ci bànqaasu jumtukaayi soppi gi, féete ca kaw soppiwaay ba. Xoolal ndimbal gi ci melokaanal aw xët ci anami melokaanaliy xët yees gën di jëfandikoo.
Tënkug coppite gi
Laataa ngay denc aw xët, man ngaa duggal karmat gu gàtt ci boyot bu "Tënk :", tënk fa say coppite. Bul ko farataal ba mu ëpp walla nekk fa diir bu yàgg: doy nañ kàddu yu gàtt ci loo soppi. Ci misaal, man ngaa wax 'jubantib mbindiin'
Tënk gi dees koy denc ci wetu sa coppite, di tax nit ñi man di topp coppite yi ci wiki bi ci ni mu gënee.
Wonendi
Doon na lu baax di jëfandikoo bësu bu "Wonendi" ngir gis ni say coppite di meliji ginnaaw boo leen dencee. Loolu it ñeel na topp coppite yi ndax saa yoo dencee say coppite, ñeneen ñi dañ koy gis niki coppite gu bees, gu tàqalikoo ak yeneen yi. Doonul luy war di nekk sa xel di la ëlam, waaye doon na baax nga koy jëfandikoo ngir man di jubanti njuumte yi ci say mbind laataa nga leen di denc. Lu ko moy dangay nekk di soppeek soppiwaat wenn xët wi ngir jubanti mbind yi nga duggaloon.
Woneeg coppite yi
Man nga itam jëfandikoo bësu bu "Wone samay soppi" biy tax nga man di gis wuute yi ci sumb bu teew beek bi ngay soppi.
Protected pages
Pages that are protected cannot be edited by anyone except users of a specific group. Protected pages will instead display "View source" instead of edit. In that case, to edit a protected page, contact a user who has permission to edit the page. The default protection levels are as follows:
- None (allow all users)
- Autoconfirmed (block new and unregistered users)
- Sysop (block all users except administrators)
Yeneen soppiwiin
Ak coppite yu wiki man ngaa tàmbli xët wu bees, topple (walla tuddewaat) walla sax far aw xët:
Fàttlikul ne sa yéene mooy gënal ëmbéefu wiki bi ak say coppite.
Waxtaan
Jukki bu nekk am an xëtu waxtaanuwaay fooy man di defey laaj, joxey xalaat walla waxtaaney beqi. Xoolal Ndimbal:Xëti waxtaanuwaay.


text:
Unite now (x4)
Afriki yewul naac na (x4) Unite now
Téy lagnu geum afreeca beug dunde jeum kanam
Téy lagnu geum sugnu euleuk wékkuwul ci kéne
Xam fignu jeum oh farafina !! xamél ci xambe fitna
Gnila meune délo ginaw say ennemies deug deug
Gni wéddi sa meun meun gnila yagg deug fél sa geud
Afreeca fimou jaaré ay yoonam dafa xaré
Jonganteek ay jafé jafé gniko jiité dougnou jeufé
Sen kaddu dé jaggul dou wallu jaroul gnoukoy gaddu
Xalé yi xiif di saraxu kom kom gi dé di wattatu
Ganay yi geune sakkan lambe ta se kémb jarrul
Alleu bi soppeeku taax yi lékk tool yi réggul
Marral békoor fallu baykatt bi soldaaru
Afriki yéwul naac na (x4) yéwul naac na
Afreeca yéwul naac na (x4) Unite now
Bismarck limou teureul jiggu gnu gno bagn seuggu gnu
Lou takh gnu beug gno neube jant bi lé né faang? fok
Naaj bi teub gnu APE bignu signé xaax teuf beuggu gnu
Cheikh Anta Diop inddina tonttu mboleem civilisations
Afreecay sen penkku wolof bambara toutsi bantus
Afreeca Unite bougn ko gantu wolof nga ni namppu gnu babtou
Filé sign juddo beug ko faatlu lakk bou rafé té ni mouk mouk dou sanku
Sélection des chansons du moment


text:
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
. page n. xët mi : Ubbil xët juróom ñeent ! Ouvre à la page neuf!
. pagne n. sér bi, sër bi, pendal mi : Jënd na sér bu rafet. J’ai acheté un beau pagne.
. paie n. peyoor bi : Jot naa sama peyoor. J’ai reçu ma paie.
. pain n. mburu mi : Mburu mi dafa wow. Le pain est sec.
. paix n. jàmm ji : Jàmm ci la lépp xaj. Rien ne vaut la paix.
. palissade n. sàkket wi : Dama sàkket sama kër. J’ai clôturé ma maison avec une palissade.
. palper v. làmb : Doktoor baa ngiy làmb sama biir. Le médecin palpe mon ventre.
. paludisme n. sibbiru si : Sibbiru si dafa bare ci nawet bi. Le paludisme est très répandu pendant l’hivernage.
. panaris n. bëy bi : Sama loxo dafa bëy. J’ai un panaris au doigt.
. panse n. bàq gi mbàq gi : Raxas nañu mbàqu xar mi. On a lavé la panse du mouton.
. pantalon n. caaya ji, tubéy ji : Damay sol sama tubéy. Je porte mon pantalon.
. papier n. kayit wi : Damay bind ci kayit wi. J’écris sur le papier.
. papillon n. lëpp-lëpp bi : Jàpp naa benn lëpp-lëpp. J’ai attrapé un papillon.
. paradis n. àjjana ji. Yàlla nanu Yàlla yóbbu àjjana ! Que Dieu nous amène au paradis !
. paralyser (se) v. làggi : Tànki xale bi dañu làggi. L’enfant a les jambes paralysées.
. parcelle n. waar wi : Damay bey sama waar. Je cultive ma parcelle.
. pardonner v. baal, jéggal : Yàlla nana Yàlla baal ! Que Dieu nous pardonne !
. parent n. mbokk mi : Am naa ay mbokk ci Ndar. J’ai des parents à Saint-Louis.
. paresseux adj. tayel : Sa jabar ji dafa tayel. Ton épouse est paresseuse.
. parler v. wax : Maa ngiy wax ak yow. Je parle avec toi.
. partager v. bokk, séddale : Damay séddale mburu mi. Je partage le pain.
. partir v. dem : Damay dem sama kër xarit. Je pars chez mon ami.
. passer v. jaar, aw : Démb, jaar naa ci sa kër. Hier, je suis passé chez toi.
. pastèque n. xaal bi : Jënd naa xaal bu réy. J’ai acheté une grosse pastèque.
. patienter v. muñ, taaxirlu : Nanga muñ bu baax ! Il faudra beaucoup patienter !
. patron n. kelifa gi : Sunu kelifa ñëw na. Notre patron est arrivé.
. payer v. fey : Maa ngiy fey boroom butig bi. Je paye le boutiquier.
. pays n. réew mi : Senegaal mooy sunu réew. Le Sénégal est notre pays.
. pêcher v. napp : Damay napp ay waas. Je pêche des carpes.
. penser v. xalaat : Damay xalaat sama yaay. Je pense à ma mère.
. percer v. bëtt, bënn : Sama saag dafa bëtt. Mon sac est percé.
. perdu adj. réer : Sama caabi réer na. Ma clé est perdue.
. père n. baay bi : Sama baay dafa tukku. Mon père a voyagé.
. personnalité n. faayda ji : Nit dafay am faayda. L’être humain doit avoir de la personnalité.
. personne n. nit ki : Gis naa ay nit ci ëtt bi. J’ai vu des personnes dans la cour.
. péter v. doxat, yuusal (sans bruit) : Danga doxat sànq. Tu as pété tout à l’heure.
. peuple n. askan wi, xeet wi : Sama askan a nga Maali. Mon peuple est au Mali.
. peur n. ragal gi / avoir peur ragal, tiit : Dama ragal xaj bi. J’ai peur du chien.
. peut-être conj. sub. amaana, xëy-na : Amaana ma dem Amerig. Peut-être que j’irai en Amérique.
. pied n. tànk bi : Sama tank dafay metti. J’ai mal au pied.
. piège n. fiir gi : Jàpp naa jinax ak fiir gi. J’ai attrapé la souris avec un piège.
. pierre n. xeer wi, doj wi. For naa ay doj. J’ai ramassé des pierres.
. pigeon n. petax mi / pitax mi : Petax mi naaw na. Le pigeon a volé.
. piler v. dëbb, soq : Jigéen ñaa ngiy dëbb dugub ji. Les femmes pilent le mil.
. pilier kenu bi : Julli, kenu lislaam la. La prière est un pilier de l’Islam.
. piller v. lël : Sàcc bi lël na sama kër. Le voleur a pillé ma maison.
. pilon n. kuur gi : Jigéen jaa ngiy soq ak kuur gi. La femme pile avec le pilon.
. pilment n. kaani gi : Def naa kaani ci yaasa bi. J’ai mis du piment dans le yassa.
. piquer v. jam : Pont a ma jam ci tànk. J’ai été piqué par une pointe au pied.
. pirogue n. gaal gi. Damay jàll dex gi ak gaal. Je traverse le fleuve en pirogue.
. plage n. tefes gi : Tubaab yaa ngiy sangu ci tefes gi. Les Blancs se baignent sur la plage.
. pleurer v. jooy : Xale baa ngiy jooy. L’enfant est en train de pleurer.
. pluie n. taw bi : Taw bi barewul ci Ndar. Il n’y a pas beaucoup de pluie à Saint-Louis.
. poche n. jiba ji, poos bi : Denc naa sama xaalis ci sama jiba. J’ai gardé mon argent dans ma poche.
. poisson n. jën wi : Jën yi bare nañu ci dex gi. Il y a beaucoup de poissons dans le fleuve.
. pondéré adj. teey : Góor gi dafa teey. L’homme est pondéré.
. pondre v. nen : Ganaar yi nen nañu. Les poules ont pondu des oeufs.
. porte n. bunt bi : Tëj naa bunt bi ak caabi. J’ai fermé la porte à clé.
. pourrir v. nëb : Màngo yi dañu nëb. Les mangues sont pourries.
. poussière n. pënd bi : Tey, pënd bi dafa bare. Il y a beaucoup de poussière aujourd’hui.
. pouvoir n. nguur gi : Sama nijaay mu ngi ci nguur gi. Mon oncle est dans le pouvoir.
. précéder v. jiitu : Yaa ma jiitu Senegaal. C’est toi qui m’as précédé au Sénégal.
. prendre v. fab, jël : Yaa jël samay caabi. C’est toi qui as pris mes clés.
. présent adj. verbal teew : Dinaa teew ci ngénté li. Je serai présent au baptême.
. presque conj. daanaka : Sama liggéey jeex na daanaka. Mon travail est presque terminé.
. prêter able : Tey dama able sama oto. Aujourd’hui, j’ai prêté ma voiture.
Yéré, kenn du ko able. Un habit, on ne le prête pas.
. prêter à quelqu’un abal : Abal ma sa oto suba ! Prête-moi ta voiture demain !
. prévoir fàggu : Nanga fàggu loo añe. Il faut prévoir de quoi déjeuner.
. prix n. njëg gi : Xam naa njëgu oto bi. Je connais le prix de la voiture.
. profond xóot : Teen bi dafa xóot. Le puits est profond.
. promener (se) v. doxantu : Damay doxantu ci tefes gi. Je me promène sur la plage.
. propre set : Sa kër gi set na wecc. Ta maison est très propre.
. propriétaire n. boroom bi. Yaay boroom kër gi. Tu es le propriétaire de la maison.
. protéger v. aar, saytu, yiir : Ñakk, dafay aar xale yi. La vaccination protège les enfants contre les maladies.
. provenir v. jóge, bawoo, tukkee : Biiñ baa ngi jóge farañs. Le vin provient de la France.
. proverbe n. léebu bi : Sama téere bi am na ay léebi wolof. Mon livre a des proverbes wolof.
. provision n. ndugg li. Sama ndugg li jeex na. Ma provision est finie.
. puce n. fel wi : Sa kër gi dafa bare fel. Il y a beaucoup de puces dans ta maison.
. pudeur n. kersa gi : Sa xarit bi dafa bare kersa. Ton ami a beaucoup de pudeur.
. puiser v. duy, root : Maa ngiy duy ndox ci teen bi. Je puise de l’eau au puits.
. puits n. teen bi : Jigéen ñaa ngiy root ci teen bi. Les femmes puisent de l’eau au puits.
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
Le Petit Wolof est un dictionnaire vivant. Revenez le voir souvent !


text:
Feppmaandu
Feppmaandu as wàll-wàllaanu xarefulwoon bi la. Di wenn ci wàll-wàllaan yi dàtt saalu xarefulwoon bi. Ni ko turam di junjee, feppmaandu dafa maandu moo tax amul yanu mbëj (du bu baax(+) mbaa bu bon(-)). Feppmaandu yeek feppsaal yi su ñu leen boolee ñooy nekk saalu xarefulwon bi. Ngir ab xarefulwoon, dañuy bind Z limu feppsaal yi, A di limu feppsaal + feppmaandu. Kon limu feppmaandu yi dafay doon N =A-Z.
Lefu feppmaandu mi ngi toll ci 939,56533 MmV. Ki ko wuññi mooy jëmmaan bu waa-angalteer ba James Chadwick ci 1932.


text:
Ndax ñi dee dinañu dundaat ?
Ndax dinga ne . . .
waaw ?
déedéet ?
xéyna ?
LAN LA BIIBËL BI WAX CI LAAJ BOOBU ?
Ñi dee “ dinañu dekki ”. — Jëf ya 24:
LI MU WAX, BAN NJARIÑ NGA CI MËN A JËLE ?
Day dëfël sa xol boo amee mbokk bu gaañu. — 2 Korent 1:
Doo ragal a dee. — Yawut ya 2:15.
Dinga am yaakaaru gisaat say mbokk yu gaañu. — Yowaana 5:
NDAX MËN NGA GËM LI MU WAX CI LAAJ BOOBU ?
Waaw waaw, xoolal liy topp :
Yàlla moo sàkk dund. Biibël bi nee na Yexowa Yàlla “ mooy jox ñépp bakkan ”. (Jëf ya 17:24, 25 ; Sabóor 36:10) Ki nga xam ne moom mooy jox ñépp bakkan, kooku wóor na ne mën na dekkil ku dee.
Yàlla mas na dekkil ay nit. Biibël bi wax na ci juróom-ñetti nit yu dekki ci kaw suuf. Amoon na ci ay xale, ay mag, ay góor ak ay jigéen. Amoon na ci ñu yàggul woon a dee, waaye kenn ci ñoom dee woon na ba am sax ñeenti fan bala ñu koy dekkil ! — Yowaana 11:39-
44.
Yàlla yàkkamti na defaat loolu. Yexowa ci boppam bëggul mukk nit dee ; dafa gise dee ni noon. (1 Korent 15:26) Dafa bëgg lool noot noon boobu te dekkil ñi nekk ci xelam, ñu dundaat ci kaw suuf. — Job 14:14, 15.
LOO XALAAT CI LAAJ BII ?
Lu tax ñuy màgget di dee ?
Biibël bi dafa ciy tontu ci NJÀLBÉEN GA 3:17-19 ak ROOM 5:12.


text:
UME 2
Yën ci wun Nasiën batsi?
1. Wékawun ngë ka përo ko wi Nasiën batsi ja wi?
Nasiën batsi leemp inja wun, te leempun ngëko bëliëng. Kaats ujundi te ci wun narikaba. (Psaume 90:2) Nul ci wun ajug kakuran kawar kan ci ki di Biblë. (1 Timothée 1:11) Ngë ka përo ko wi na ja wi par nul leemp inja wun. — Jangiri Révélation 4:11.
2. Wé Biblë jawun uleka Nasiën batsi?
Iñaan netse win Nasiën batsi, par ngë purirëts pëwinul, ape inja uforsa ni bëlipal. (Jean 1:18; 4:24) Maa uci ngë teen ngëko ngi na leemp ngi, ngë purir pëme yën ci wun Nasiën batsi. Nasiën batsi leemp m’ko m’cumal. M’ko ka piban ne nul añgal inja te na lipë. Urëmbar batsi, ngëpesaj ni umundu ka piban ne Nasiën batsi aka uforsa. — Jangiri Romains 1:20.
Ngë purir pëwatsës ume uleka Nasiën batsi uci nja kë jangir Biblë. Di Biblë ngë purir pëme ko wi Nasiën batsi ñgal wi, ni ko wi na bër wi, ngë purir buts pëme ko wi nu ro wi uci bañaan do uwar o umaal. — Jangiri Psaume 103:7-10.
3. Katim Nasiën batsi ka jaa um?
Yeesu aja: “Paapu [nan cii di batsi], katimu kajënts ka ciin kan dëmbana ki.” (Lukas 11:2) Balon ka ja Nasiën batsi ka itim icumal pi, Narikaba ni Ajug. Maa yi cits itim, Nasiën batsi ka katim kaloole rin. Di kara pëleents aka bi katim Nasiën batsi ku rua bi. Di Manjaku katim Nasiën batsi ka rua “Jeuva.” Maa balon ka ru buts kul “Yahweh.” — Jangiri Psaume 83:18.
Di ilon Biblë, katim Nasiën batsi pënana, a ba tsu Ajug o Nasiën batsi. Maa bi Biblë picana bi, katim Nasiën batsi ci rul ko un wokan wi ngëyas 7.000. Yeesu leents bañaan katim Nasiën batsi bi nu jukan bi bukul. — Jangiri Jean 17:26.
4. Ne Jeuva tsunkar inja?
Unoor abuër di umundu tsari, maa ko wi ñgalats pëja ne, Jeuva tsunkarëts inja. Balon bañaan jaar ne Jeuva ka tsu inja wun unoor pa pëteen-teenan inja, maa ko wi cits ucar. — Jangiri Jacques 1:13.
Nasiën batsi wët inja përat ko wi ngë ñgal wi përo. Ngë wara pëlilan bi na wët inja bi përat ne nja ka fetsul o ngë ri ka fetsul. (Josué 24:15) Maa balon rat përo bañaan umaal, kawun unoor cum di umundu. Jeuva lilanëts pëwin kawaraats ki bañaan kë ro ki. — Jangiri Genèse 6:5, 6.
Jeuva ci Nasiën batsi ni m’mee atsunkar inja. Añgal inja pëci uwar di ubira. Di ka jon nu ba ni unoor ni bañaan bi kan nooran biki bacints bukul. Maa aka ko un ka wi na wama wët unoor pa ko tiës. Di Ume 8, nja kéé me ko un ka wi. — Jangiri 2 Pierre 2:9; 3:7, 13.
5. Um bi ngë purir bun pëwok Nasiën batsi?
Jeuva ja inja pëwokul, nja ka ñakan ni nul di bëñaan. Atsunkar kara iñaan. (Psaume 65:2; 145:18) Nul añgal pëpërar bañaan. A roon nu win uforsa wi nja kë ro wi pa përo uwar, ñgal bi nja kë juban bi. Ngë ci bajuban, maa ko wi laañgats inja pëwok Nasiën batsi o pëci bëfetsarul. — Jangiri Psaume 103:12-14; Jacques 4:8.
Jeuva wël inja wun ubira, kawun ngë ka pëpe pëñgalul. (Marc 12:30) Uci m’ci tsi pëwatsës umeu uleka Nasiën batsi a kë ro ko wi na ja wi, kë piban ne m’ñgalul te kë pe pëwokul. — Jangiri 1 Timothée 2:4; 1 Jean 5:3.


text:
Sàmba Seytaane ak Amari Njullit
Traducción al Español no está disponible
Cuento Uolofe
Région de ThiesSenegal
Cuentista
Ndèye Ngom
— Léeboon!
— Waaw kon… ay ca ñu may ko déglu. Aa... du ngeen déglu?
— Léeboon... daa... amoon...
— Amoon na fi…
— Daan na am.
— Ba mu amee yeen a fekke? Sàmba Seytaane la woon ak Amari Jullit… leegi si tey seen baay bàyyi leen fi, dem tukki ne leen: “Seen yaay bu amee doom na ngeen jël béy wi reyal ko ko. Fas wi bu amee doom na ngeen tibb ci ngooñ mi jalal ko”.
Yalla def seen yaay jëkk a am xale. Leegi mu tibb ngooñ dem jalal yaayam. Yaayam ne ko: “Ey Sàmba Seytaane. sa baay de waxula woon lii”.
Mu ne ko: “Dangay bëgg lekk, bëggoo ma rey la”. Yaayam ni ko: “Man de du ma lekk ngooñ”. Mu dàldi koy jam mu dee. Léegi si tey fas wi am doom. Mu dàldi rey bëy wi tegal fas wi. Fas wi di ŋexal. Mu dàldi koy jam xeej mu dee. Mu dàldi tëdd ca lal ba. Dàldi ne liir bi: “Kaay jëndal ma sigareet”. Liir bi di jooy. Mu dàldi ne ko: “Aan! May wax ngay jooy”! Mu dàldi koy fetal mu dee. Mu dàldi dem war mool wa nga xam ne démb la juddu dàldi ne ko: “Mool wi demal jëndëli ma sigareet. Mool wiy tërëf, mu dàldi koy jam xeej mu dee!
Léegi si tay Amari jullit ñëw ne ko: “Ey… Sàmba Seytaane. lii nga def dey sama baay waxula ko woon!” Mu ne ko: “Man dey rey naa leen. Na ñu dem war gëléem ga”. Ñu dem, di daw, di daw, di daw ba yegsi ci benn lawbe. Mu ne ko: “Lawbe, abal ma sa semmiñ ma wàññi tànki gëléem gi ndax tànk yi da ñoo gudd”. Amari Jullit ne ko: “Eey Sàmba Seytaane., tee ngaa bañ a def noonu”! Mu ne ko:”Noonu dey laay def!” Daldi dagg ñéenti tànku gëléem ga. Gëléem ga dàldi fay yam.
Ñu daldi dem, di dox ak seeni tànk, di daw, di daw ba ci génn kër. Ñu daldi ne boroom kër gi: “Ñun dey fu nu fanaan la ñu bëgg”.
Buur ne leen: “Aa… man dey am naa fu ngeen fanaan. Waaye nag fi ma leen di fanaanal dey bare na ñoo xam ne du ma leen fa fanaanal”.
Ñu ne ko: “Fanaanal ñu fa rekk”. Ñu dàldi tëdd ba xaaju guddi, Sàmba Seytaane. jóg dagg kooyu fas u buur ba. Ne ko rapp ca taal ba, di lekk. Dàldi ne Amari jullit: “Ñëwal rekk ñam ni mu neexee, kaay rek ñam”. Amari Jullit dàldi ne bëret jog, dàldi ne ko: “Na nu daw”! Te xam ne tey rekk la ñu nuy rey”.
Ñuy daw, di daw, di daw ba ci genn daqaar. Ñu dàldi cay yéeg. Leegi bi ñu yéegee nag, buur jóg ak waa këram. Ñu takk seeni bool. Ne da ñuy daw ba fu ñu leen dabee rekk rey leen. Ñu dem ba ca daqaar ga ñu yeek, ñu taxaw fa daldi tàmbale togg. Togg seen yàpp ba mu ñor. Ñu daldi ne: “Bu ñu añee ba noppi ñu jóggaat”. Naka la ñu pare rek, Sàmba Seytaane. dàldi ne Amari Njullit: “Na ñu wàcc. Man de dinaa añ ci añ bii”!
Mu ne ko: “Eey sàmba Seytaane.!”
Mu ne ko: “Dinaa ci añ de”! Dàldi dagg ñaari bantam yu am lonku. Mu lonk ndab li, lonk cin li. Toog, yekk, lekk ba pare. Ne ko kàŋ ca nelu buur ba.
Ñu ne: “Wooy jinne yi”! “Waay, jinne yi kay”. Ñu dàldi tëb ne: “Wooy jinne yi ñëw na ñu ci su ñu kaw. Ay nu ñuy def”? Dàldi daw. Ñu dàldi tëb ñoom itam, ni cëpp wàcc. Dàldi ñoom itam daw. Daw ba ca kër gaynde ya. Ñu ne gaynde gi: “Nun dey, danoo amul fu nu fanaan, fu nu wara dal!” Gaynde gi ne leen: “Man dey man na maa ànd ak kenn rëbbi, keneen ki desal ma ci samay doom”. Amari Njullit xam na jikkoy Sàmba Seytaane., dàldi ne: “Na Sàmba Seytaane. ànd ak yaw rëbbi, man ma desal la ci kër gi.” Mu ànd ak sàmba Seytaane.. Lu ñu gis rek Sàmba Seytaane. ni ko: “Dawal, tey nijaay gaynde rey la”! Saa yu gaynde demee ba di ko bëgg a rey rekk, mu ne ko: “Ey budul woon sa mag ja ca kër ga, ndax maa ngi rëbb ngir sama xale yi am lu ñu dundee, lu ma gis ba bëgg koo jàpp rekk nga dàq ko”. Sàmba Seytaane. ne nijaay gaynde: “Loolu de yaa xam”. Ñu jàppee ko noonu, ba mujj amuñu dara. Ñu dàldi ñibbisi. Gaynde ne Amari Njullit: “Bu dul woon yaw, da naa rey sàmba Seytaane. ndax lu ma gis ba bëgg koo rey rekk, mu ne ko dawal tay nijaay Gaynde rey la”. Leegi Amari Njullit daa di ko ne: “Na nu ànd kon dem rëbbi. Moom ñu bayyi ko ci kër gi”. Léegi ñu ànd di japp, di japp ba mu bari.
Sàmba Seytaane. dàldi jàpp doomi Gaynde yepp rey. Dàldi léen sàam ci bunt u kër ga. Dàldi ne: “Bii man, bii Amari Njullit, bii Gaynde”. Dàldi toog ca buntu kër ga di léen xaar. Amari Njullit toog ba mu yàgg, mu dàldi ne nijaay Gaynde: “Toogal fii, man ma dem may la ndox”. Mu ne ko: “Déedeet, na nu dem rekk.” Mu ne ko: “Walaay tόogal fii rek”. Na ka la ñëw rek yém ci sàam yi ne ko: “Laay, doomi Gaynde yi nga rey ba saam leen nii. Bu ñu yaboo daw”. Mu ne ko: “Noonu dey laa léen def”. Ñuy daw, di daw, di daw ba ab céeli fëkk léen. Sàmba Seytaane. ne céeli ba: “Taxawal, sama gënnug poon gaa nga ma bàyyi ca Nijaay Gaynde te di naa ko jëli”. Amari Njullit ne ko: “Gënnug pόon”? Mu ne ko: “Waawaaw”. Mu dem feek Gaynde jooy ba nelaw ci kaw doom ya. Sàmba Seytaane. dàldi jël gënnug poon ga. Dàldi koy tux ba mu yànj dàldi koy ruux ca taatu Gaynde ga. Gaynde ga tëb di ko dàq, di ko dàq ba céeli ba fëkk ko. Bi ko céeli ba fëkke nak, ñuy dem di dem ba yàgg, mu daadi ne: “Li ci taatu céeli bi dey day nurook saa mbaxanam baay ba. Lii dinaa ko luqati.” Ne ko luqéet! Céeli ba ànd ak ñoom ñu daadi ne dàrrr daanu ci suuf daadi dee.
Ba yàgg mbonaat ñëw, yor yaru dund ak yaru dee dàldi koy bàcc Amari Njullit mu jog. Amari Njullit ne ko: “Andi ma bàccal la Sàmba Seytaane., lu ko moy bu jógee da na la rey”. Mbonaat mi ne ko: “Maa koy bàcc de”! Ne ko yar ba téll. Sàmba Seytaane. tëb dàldi ne: “Eey waay, mbonaat? Da ma koy lakk”. Dàldi ne Sàmba Seytaane.: “Téyeel ma ma dem taxani”.
Mu téye. Na ko la ko téye ba Sàmba Seytaane. dem. Mu ne mbonaat ma: “Dawal! Awal nii, boo ko deful di ngéen daje.” Sàmba Seytaane. daldi dajeek mbonaat ma. “Ñaari mbonaat! Man benn, Amari Njullit benn”. Amari Njulllit ne ko: “Boo baa de”! Mu ne ko: “Bu réeroon de ma ñaf sa ndey”. Daldi koy jàpp, lakk, lekk.
Ñu dàldi ànd dem ba ci benn meer. Ñu fekk ko muy foot. Sàmba Seytaane. dàldi ne: “Waaw meer! Man de ñaari yoon yii ban nga ciy jaar ba tekki”? Meer ba ne ko: “Wii yoon dey dangay rey nit, di rey, ba àgg falu buur. Wële nak, dangay def lu neex, di tëdd fu neex ba yegg gumba”. Sàmba Seytaane. ne meer ba: “Man de ci yaw laay tàmbalee” ne ko dexet rendi. Kee moom, Amari Njullit, aw fee, di def lu neex ba àg gumba. Sàmba Seytaane moom di reyante ba àgg falu buur. Amari Njullit di yalwaan ba fekk Sàmba Seytaane. mu toog. Sàmba Seytaane. ne ko: “Amari Njullit danga maa yalwaan si”? Mu ne ko: “Man kat xaw ma fi”. Mu ne ko: “Man la Sàmba Seytaane.! Danga maa yalwaansi”? Mu ne ko: “Waawaaw”. Sàmba Seytaane. yónnee ay puso yu bari, dàldi koy samp ca néeg ba. Fu ne mu samp fa puso, ba néeg bi daj dàldi fàq juroom ñaari yaru daqaar. Dàldi ne Amari Njullit: “Jàllsil”. Jàpp ko di ko door, réll. “Gumba neel jarr”? Amari Njullit ne: “Nee naa jarree”.
Foo fu la léeb doxee tàbbi aljana!


text:
UME 9
Jeremias wëtats pëleents përim Jeuva
Balon doon bu kë ji nja o bu ka riabatsër nja uci nja kë leents bukul përim Jeuva. Ko wi apurir pëtsu nja, nja ka ñgal pëwëtan pëleents përim Nasiën batsi. M’par ba ko wi? — Biblë a ñakanan ulon upaas nan ñgali Jeuva, maa aruka ko nu wëtan pëleents përimul. Katimul ka jaa Jeremias. Nja ka tsas pëmeul uwar.
Bi Jeremias ci bi upaas, Jeuva jaul na leents bañaan ba wëtan ngëko gan waraatsa ngi. Kowan a nooran pa Jeremias a na lal. A na ja Jeuva: ‘Imeets ko wi ndë ja wi. Man wam napats.’ Maa Jeuva jaul: ‘Cats lal. Man juraru.’
Din a Jeremias jund pëleents bañaan, aja bukul ba wëtanëts ba përo ngëko gan waraatsa ngi bu ka win. M’jaar ne bañaan ro ko wi Jeremias ja wi? — Bu roots. Bu ci di pëjiul a ba riabatsërul mak. Balon do ñgal pëfiñgul! Wé Jeremias ro wun? — A lal a na ja: ‘Nji katse ka leents bañaan përim Jeuva.’ Jeremias ee ro ko wi na ja wi? — Bitse ro. A ñgal Jeuva mak kawun na purirëts pëwët pëleents përimul. Jeuva buëran Jeremias par wëtats pëleents përimul.
Bëlon bëyaas, balon bañaan ba waraatsa biki wat Jeremias di pëlik pëwandal, pan cum pi bëni. Jeremias kaats m’lik ni bariala rul. Bu ro ñgal pëwët Jeremias rul nu cats. Maa Jeuva jurarul, a na buër!
Wé m’purir wun pëjuk di Jeremias? — Ñgal bi na ro bi lal, Jeremias doots wët pëleents përim Jeuva. Uci kë leents përim Jeuva, bañaan purir pëjiu o bu ka riabatsëru. M’purir pëkawa o kë lal. Maa tsë wët pëleents përim Jeuva. Jeuva ka ci di pëjuraru bi na jurar bi Jeremias.
JANGIRI DI BIBLË
Jérémie 1:4-8; 20:7-9; 26:8-19, 24; 38:6-13


text:
Help:Tàmbli xët wu bees
Bari na anam yoo manee tàmbli xët wu bees.
Dafay aju ci xeetu xët wi nga namma tàmbli, ci wiki bi walla ci tur wi.
Contents
Jëfandikoo Wikilinks
MediaWiki yombal na lëkkale xëti ab wiki ci jëfandikoo am mbindiin mum taxawal (xoolal Special:MyLanguage/Help:Links)
Soo (walla keneen kum doon) sosee ab lëkkalekaay buy jëme cib jukki bu amagul, lëkkalekaay bi dees koy xonkal, niki nii
- Notes:
- This sample displays that underline style unconditionally. The underline displayed below the text of actual links will be normally be hidden by default and made visible only when the link is hovered by the mouse or selected by keyboard navigation, if the wiki (or the user's preferences) uses the default MediaWiki styles.
- The actual color of links is also dependant of the default wiki styles, and the design of Wiki pages may still override these default colors.
Soo bësee cib lëkkalekaay bu xonk daf la yóbb ci xëtu soppiwaayu jukki bu bees bi.
Bindal say mbind ci lu yomb, bës Wàttu rekk xët wi sosu.
Ginnaaw bi xët wi sosoo, lëkkalekaay bi day soppiku jóge xonk mujj doon baxa (yolet xët yi nga jot a ubbi) won la ni xët wi leegi am na.
Naka-jekk nii mooy yoon wi gën ngir sos xët wu bees, ndax day tekki ni dale ca njëlbéen ga xët wi am na lum bon bon weneen wum lëkkalool ci wiki bi (te it dinga ko bëgg a lëkkale ak yeneeni xët yum ndirool ginnaaw bi).
Sooy sos xët wu bees te sosoo njëkk ab lëkkalekaay bu cay yóbbe, war ngaa laaj sa bopp: ndax xët wi séq naak dara lees di waxtaane bi bii wiki?
Tamit, Nan nga yaakaar la aji-nemmeeku ji di def ba gis xët wi.
Ci lu-jaadu amul lenn luy war a waral sosug aw xët te jiitaluñ njëkk lëkkalekaay bu cay jëme
Ca xëtu ceet ga
Soo seetee aw xët wu amul (ci jëfandikoo boyotu ceet ba ak bësu bu "Ayca" ci ndijooru xët wi), dees la won aw xët wu am ab lëkkalekaay ngir sos xët wu bees wi.
Jëfandikoo ab URL
Man ngaa jëfandikoo ab URL bu wiki bi ngir sos xët wu bees.
Ab URL bu ab jukkib wiki bi naka-jekk nii lay mel:
http://www.example.net/index.php/ARTICLEor
http://www.example.net/wiki/ARTICLE
Soo dindee
ARTICLE def fa turu xët wi nga namma sos, dees nañ la yóbb ci xët wu këmm di wone ne amul wenn jukki wu ne tudd wu amagum.
Soo bësee ci làcc wu "Soppi" wi ci kaw xët wi dalay yóbb ci xëtu soppiwaayu jukki boobu, di fa ngay man a sosee xët wu bees wi, duggal fa say mbind te denc leen.
Jëfandikoo ab royukaayu Sosukaayu jukki
Tafal mbind miy toftal ci wenn xëtu wiki bi:

type=create
width=100
break=no
buttonlabel=Create new article
default=(Article title)

Loolu dafay jóox ab boyot fu jëfandikukat yi man a bind koju jukki bi, mu jur aw xët wu ne tudd.
Lii di na tax jëfandikukat yu aayul yi noonu man di sosi xët ci lu yomb.
Sos ay jubluwaat ci sa xët wu bees wi
Bul fatte duggalaale ay jubluwaat sooy sos aw xët.
Soo xalaatee ne keneen man naa seet xët wi nga sos ak weneen tur walla mbindiin, sosal jubluwaat yu la fay yóbb.
Xoolal Special:MyLanguage/Extension:InputBox.
Aar sa xët wu bees wi
Naka-jekk xët wu bees ñeneen ñi dañ koy man a soppi (loolu mooy gis-gis bi jiitu cib wiki)
Su loolu wéyee, ab yorkat man naa 'aar' aw xët, su ko soobee, ngir bañ yenn jëfandikukat yi soppi ko.


text:
Bismil Laahir Rahiimir Rahiimi.
Was salaatu was salaamu halaa man laa nabiyya bahdah.
Ñu fas yéeney dollee deŋkënte ak di dollee fàtleente.
Ñiŋ koy jëmële nak ci tomb binga xamne mbooleem liy yiwu àdduna ak yiwu àllaaxira ci lako sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa dëxëñ. Mbooleem yonant yimu yónni yépp ci la leen digël ñu tek ci seen tank. Mbooleem ñi leen topp ñépp yit ci la leen digël ñu tek ci seen tank. Mooy tomb bi nga xamne ci la mucc nekk ci àdduna ak ci àllaaxira, ci la texe nekk ci àdduna ak ci àllaaxira, ci la làq ngërëmël sunu Boroom nekk ci àdduna ak ci àllaaxira.
Mooy tomb bi nga xameenteni jaam bu ci tëŋku sunu BOROOM dana ko musël ci fitnay àdduna ak ci àllaaxira, musël ko ci njàqaray àdduna ak ci àllaaxira.
Mooy tomb bi sunu BOROOM deŋkóon ñu njëkk ña ak ñu mujj ña ñu tëŋku ca.
Mooy tomb bi nga xamne ku weex gênul ku ñuul, ku ñuul gënul ku weex ludul ci boobii tomb.
Tomb boobii mooy lan : “At-taqwaa”.
Ragal sunu BOROOM nak moodi jaam bi fexe bab xolam bépp pas pas bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ caa nekk, fexe yit ba aw làmmiñam bépp kàddu bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ ko caa wax, góor góor lu bu baax ba ci ay cërëm bépp jëf bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ ko caa jëf.
- Lan mooy pas pas bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm ?
Moodi :Jaam bi wéetal Boroomam ci fas ci xolam, ta muy dëgg ci moom, ne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa buur bu am la, am gu tàambaleewul fenn ta yemuwul fenn, ta soqikuwul ci lennit, ta nuróowutak kenn wala lenn ci jëmmëm, ci jëfëm ak ci melokaanam, ta lépp lu am moo ko amal ci coobareem Subhaanahu wa Tahaalaa.
Bu fasee loolu ci xolam ci diggamak Boroomam, am na yit luko war ci diggamak ay moroomam. Ba ca njëkk mooy mu watandiku rëy, ak kañaan ak naw jëf ak jëf bëgg ñu diko tudd ak ngistal :
Rëy moomii, jaam bi bu xoolee lako sos ak famuy mujj rëy xajufi. Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa waxoon na Sëydinaa Muusaa bul jàpp ni yaa gën kenn feek séenóo sa bopp ci biir aljana seen kookee ci biir safara. Rëyit mooy la alagoon ibliis.
Kañaan itam, jaam bi war na diko moytandiku ndax day lekk jëf ni sawara di lekkee matt, ta mbugëlum aji añaan ci àdduna lay tàmbalee ndax limu bëgg muy deñug xéewël cib jaam sunu BOROOM duko def mukk ci ludul coobareem, ndax sunu BOROOM mooy kiko ko defal. Waxtu wu gisee sunu BOROOM dollikoy xéewël day daaldi dollikook tiit ak njàqare ta duca man dara. Kon li war jaam bi rek, moodi lépp lub jaam am mu yéene koko bamu melni moom mooko am, loolii mooy liy noppal nit ki ci añaan.
Naw jëf itam ak jëf bëgg ñu diko tudd, jaam bi su gisee ni bindul boppam, dees koo amal rekk, xiir ko ci limuy jëf, kon na sant kako amal ta xiir ko ca lamuy jëf, ta sant ko ca.
Ngistal itam jaam bi, waxtu wu tawxiitam mate sunu BOROOM man nako caa musël. Ndax su boobaa yit day gis ni moom jëful waaye day jottali jëf ja rekk.
Kon loolu mooy li war jaam bi ci digëntéem ak Boroomam, ak ci digëntéem ak ay moroomam.
- Jaam bi yit di góor góor lu bu baax ba aw làmmiñam du ci yékkëti benn kàddu bu Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul. Mu cay wattandikoo jëw ak rambaaj ak wax lu amut :
- Jëw mooy wax ci sa moroomum jaam loo xamne su ko deggóon duko gënël. Ta li ci sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa wax ci téeréem bi war naa tax jaam bune war koo moyandiku : muy nimu ko nuróolée ak lekk meddum nit. Kon bépp jaam boo xamne bëggóo sa moroomum jaam faatu ñu suul ko ba mu am ñatti (3) fan ngay dagg ay cërëm di sex, war ngay wattandiku kon di toog fenn di tudd sa moroomum jaam, ci loo xameenteni suko deggóon duko gënël.
- Jaam bi war nay wattandiku rambaaj. Muy di dox di wax luy yàq digënte ay jaam wala di yàqal ab jaam ci moroomum jaam, loo xamne manoon na caa am aw yiw. Jikko la joo xamne jëmm juko ame du dugg aljana mukk mukk.
- Jaam bi war nay wattandiku wax lu amut ndax loolii ci jikkoy naafeq la bokk ta naafeq ci xur wa gënë suufe ca sawara mooy dëkkuwaayam.
- Kon jaam bi nimu wara saŋee ab xolam noonii la wara saŋee aw làmmiñam, ñëwit ci cër yici des. Muy fexe ba ay gëtëm duci xool lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, ay noppam noonu mu bañ cee deglu lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, ay loxoomit mu bañ cee jëf lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, biiramit mu bañ caa def lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, pëyëmit noonu mu bañ koo dugël fu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Nga xamne mooy saŋee xol bi ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, saŋee làmmiñ wi ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, saŋee ay cërëm ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Fexe ba sab xol dooci ëmbël kenn lu ñaaw, saw làmmiñ dooci wax kenn lu ñaaw, say cër dooci jëfléente ak kenn lu ñaaw. Linga bëgël sa bopp nga bëgël ko mbidéef yépp. Di wax ci ñépp lu rafet, di jëfléente ak ñépp lu rafet. Loolu mooy melokaan wi nga xamne moom la sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa soññ ñépp ci ñu melowooko. Mooy melokaan winga xamenteni nit ki lumu bari bari xamxam ta melowoo wuko, mook ki xamut dara ñoo yem. Mooy melokaan wi Yonent bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam) wax ni : ñiko ame ñoo gënë yey ci moom, ñuñ mana doon ak fuñu mana nekk. Loolu mooy : “At-taqwaa”.
Looloo taxit sunu BOROOM ñaax jaam ñépp ñu mel woowii melokaan ngir ñu mënë mucc ci safara minga xamne ay nit ñoo koy xamb ak ay doj, ta sunu BOROOM dëële ko way weddi yi.
S.2 – V.24
Muy :
S.2 – V.41
Mooy melokann wi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa wax ni jaam bune war nakoo melowoo ngir bàyyi xel bis ba nga xamne benn bakan du manal moroom ma dara, ta képp ku melowoowutóon woowii melo deesuti nangu ci moom am rammu, deesuti jàpp ci moom ag maandu, deesuti ko dimbëli yit.
Muy :
S.2 – V.48
Ba tay sunu BOROOM waxne Al-quraan nekk na waare ñeel way ragal Yàlla yi.
Mu dellu waxne, moom sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa : “Laysal birru…”.
Du caageeni ag topp mooy ngeen di jëmële seeni xar kanar ci wàllu peŋku wala ci wàllu sowwu.
- Waaye ag topp mooy nga gëm sunu BOROOM, wéétël ko ci jëmmëm ak ci jëfëm ak ci melokaanam, ta lépp lumu dogal ci yaw nga gërëm ko, gëm bis bi mujju ba nga xamne lépp lum bind muy nit ak jinne ak malaa-ika kune mu laaj la lam la santoon na nga ca def, ak gëm amug malaa-ika yi nga xamne ay jëmm lañ yu sunu BOROOM bind cig leeram, gëm teere yi, ne ci sunu BOROOM lañ bàyyikoo, jëm ci jaamam yimu tànn, gëm yonant yi ne ndawi sunu BOROOM lañu subhaanahu wa tahaalaa yumu tànn.
- Ngay joxe sa alal àndak bëgg nga ko, waaye nga diko joxe ngir jëmmi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa. Nga diko jox say jegeñaale, nit ña la jege cig mbokk, ak jirim ñi, ak miskiin ñi, ak doomi yoon.
- Jirim mooy ku ay waajuram gaañu ta amagul kattanug fàggu.
- Miskiin mooy koo xamne amul luko doy ci dund ak koddaay ak dëkkuwaay.
- Doomi yoon mooy ab tukkikat boo xamne day tukki tukki bu dagan ta lamu amewoon jeex, nga dimbiliko ci luko yeggele famu jëm ak luko delloosi famu jogewoon, ngir jëmmi Yàlla. Tukkib lëggéey ngir fàggu loo tëyée sag ragal Yàlla, tukkib jaamu Yàlla la.
- Ak ñi nga xamne dañiy laaj nga di leen jox ngir jëmmi Yàlla, mooy ñiy yelwaan.
- Ak ab jaam bu bindënte ak sangam ngir mu warkoo jox luy tax mu goreel ko, kooku dees nako dimbali ngir lumuko wara jox, ngir mu gore.
- Boolecaag di taxawal julli, tay natt asaka, ak di matale sa digente ak sa BOROOM ak linga wóllareente ak say moroom, ci jëf ak ci wax.
- Ak di muñ bula sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa nattoo ag ñàkk, ak di muñ bula sunu BOROOM nattoo tawat. Ak di muñ boo nekkee ci waxtuw jàkkaarloo ak nooni lislaam yi ci xeex, ak ngay muñ waxtu woo nekkee ci jihaat ak sa bakan.
Ñooñii dëy ñooy dëggël, ñooñii ñooy ñi ragal Yàlla yit.
S.2 – V.177
Mooy aaya bi nga xamne melo yi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm ci jullit yépp mingi ci aaya bi.
Ba tay sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa di wax ni yéen way gëm ñi bind nañ ci yéen koor ni ñuko bindeewóon ci ñi leen njëkkóon, ngir ngeen mana ragal Yàlla.
Koor nak ñatti(3) daraja la :
- Darajaay koor gu njëkk ga, mooy bàyyi lekk ak naan.
- Koorug ñaareel ga, mooy wooral sa cër yépp ci lu neexut sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, ci biir weeru koor ak ci ludul weeru koor, muy ci jamono bune, ci waxtu wune ak ci saa sune.
- Koorug ñatteel gi, mooy goor goor lu bubaax ba sab xol dooci xalat lenn ludul sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa.
Aaya boobii mooy :
S.2 – V.183
Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ba tay mingi wax ni : saŋe leen seenub xol ci lépp luma gërëmut, saŋe seenub làmmiñ ci lépp luma gërëmut, saŋe seeni cër ci lépp luma gërëmut ngir ngeen mana texe. Ndax jaam bi munuta texe mukk ci ludul mu làq ngërëmël sunu BOROOM, ta munuta làq ngërëmël sunu BOROOM ci ludul mu sax ci limu ko digël ta teet limu ko tere, boole ca lumu dogal ci moom mu gërëm ko.
S.2 – V.189
Ba tay na ngeen sax cig ragal Yàlla ta xamne sunu BOROOM ku àndak way ragal Yàlla yi la ci ndimbalal àdduna ak wu àllaaxira.
S.2 – V.194
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta xamne sunu BOROOM ku taral mbugëlëm la ta saxal ko ci way won gànnaaw lamu digle ta nekk ca lamu tere.
S.2 – V.196
Na ngeen xamne naka ngën gi yóbbël ci àdduna ak ci àllaaxira mooy ragal Yàlla. Kon na ngeen ma ragal yéen way boroom xel yi. Ndax boroomum xel mooy kiy ràññee lépp liko topp liko sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa digël di jurël, ci àdduna ak ci àllaaxira ; mooy kiy raññee yitam lépp liko moy liko sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa digël di jurël ci ay naqar aki tiis ; mu tànn topp liko sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa digël teet lamu ko tere.
S.2 – V.197
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta xam xam bu wóor ni yéen ñépp dana ñu léen pang ëlëg ngéen jëm ci moom.
S.2 – V.203
Gaa ñi nga xamne ñu sax cig ragal Yàlla lañu, ñooy way gañe ñi ci yiw ak tawfeex aki xéewël ëlëg yawmal xiyaam.
Sunu BOROOM dana wërsëgël kuko soob ci ludul benn coono.
S.2 – V.212
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xamne kenn ku nekk ci yeen dana dajeeg Moom ba jàpp ne moom rekk la sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa bindóon.
S.2 – V.223
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta yewenël seen digënteeg nit ñi.
S.2 – V.224
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xamne sunu BOROOM ku dañ kumpa la, ku xam bépp mbir la, ci lu nëbbu ak ci lu feeñ, ci jamono bune, ci waxtu wune ak ci saa sune.
S.2 – V.231
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xamne sunu BOROOM aji gis la ci gis gu sax, ci li ngeen di jëf lépp, ci jamono bune, ci waxtu wune ak ci saa sune.
S.2 – V.233
Yéen way gëm ñi na ngeen sax cig ragal Yàlla, ta ngeen di won gànnaaw lépp lu daganul ci njaay, ndeem way gëm ngeen. Képp ku tuub, dugg ci lislaam, lépp loo amewoon ci lu daganul na nga tàqalikoo ak moom, rawatina yaw miy aji gëm.
S.2 – V.278
Mu dellu wax ni na ngeen sax cig ragal Yàlla ta bàyyi xel bis bi nga xamne danañu laxas, tëdd ci lalum ndee, jëm ci sunu BOROOM, ta sunu BOROOM diñu fay sunuy pas pas, sunuy kàddu ak sunuy jëf.
S.2 – V.281
Jëmm june nay ragal Boroomam bi ko bind ta moom ko ta melal ko.
S.2 – V.282
Na ngeen sax cig ragal Yàlla, sunu BOROOM xamal léen liko soob ci xam xamam bi tàmbaleewul fenn ta yemuwul fenn, ta sunu BOROOM mooy aji xam bépp mbir xam gu sax.
S.2 – V.282
Loolu mooy waral ah-lu tasawuuf di jihaad ak seen bakan ngir jiko yi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut deñ ci séen biir, ndax jiko yooyu mooy kiiraay bi dox digënte jaam bi ak xam xamu ladunii (mooy xam xam bi bàyyeekoo ci sunu BOROOM ta du jaar ci jenn jëmm).
Jikko yooyu maanaawoo ni rëy, ngistal, rambaac, jëw, di jëf bëgg ñu diko tudd, ak yu maanaawoo ni ñoom.
Jaam bi nak bu sellalee ab xolam, sellal aw làmmiñam, sellal ay cërëm, sellal gu sax, sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa danakoca xamal la ko soob.
. . . . . . .
Ñeel na gaa yi sax cig ragal Yàlla, fa seen Boroom, itasi wurus ak yuy jamaa ak yuy oor yu taaru taaru gu jéggi dayo. Di daw ca suufu itaas yooyee ay dex, ñuy way sax ca biir kër yooyee, ñeel leen fa ay soxna yu taaru taaru gu jeggi dayo, muy ay soxna yunu laabalit, ay soxna yudul gis baax mukk. Dex yooyee maanaam dexu sàngara la ak dexi lem ak dexi meew ak dexi ndox. Ñuy aji way làq ngërëmël sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, làq gu sax. Sunu BOROOM aji gis la, gis gu sax, ci jëfi jaamam yépp.
S.3 – V.15
Na ngéen sax cig ragal Yàlla ta topp ci gànnaaw Yonant bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam), fumu teggee tànkam ngéen tek fa séen tànk, ta bëgg ko bëgg gu wer, mu gënël leen seen bopp, seen alal ak seen njaboot.
S.3 – V.50
Naka sama BOROOM mooy kima bind, mooy kiléen bind, ta melal léen, ta moom léen, na ngéen sax ci diko jaamu : lii mooy aw yoon wiy aji jub.
S.3 – V.51
Li fi nekk, bépp jëmm buy matale wollareem ak Boroomam ak moroomam booleci sax cig ragal Yàlla, na xamne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ku bëgg aji way ragal Yàlla yi la.
Dafa bokk ci aaya boobii li tax mu wàcc, waa ah-lul kitaab ñi nga xamne seenub yonant daf leena xibaaroon dikkub Yonant bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam) képp kuko ca gëm ta topp ko, sunu BOROOM ku bëgg aji way ragal Yàlla yi la.
S.3 – V.76
Yéen way gëm ñi …..
Lan mooy gëm Yàlla?
Gëm Yàlla moodi wéetël sunu BOROOM ci jëmmëm, ci jëfëm ak ci melokaanam, xamne kuci wéet la, gëm malaa-ika yi, gëm yonant yi ak téere yiñu andi, gëm dogal moo xam aw yiw la wala safaan ba, gëm bis péñc ba, gëm aljana ak safara ak siraat. Jaam bi su gëmee dëgg dëgg ngëm mooy tax sunu BOROOM bëgg ko. Ta mbëggum sunu BOROOM mooy tawféex si jaam bi.
Yéen way gëm ñi loolii, na ngéen ragal Yàlla dëgg dëgg ragal ko, ndax mooy tax ngéen mucc.
Dëgg dëgg ragal Yàlla mooy nga jihaad ak sa bakan ba àgg ci sa xol dóotóo ci mana xalaat ludul màggug sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ak lumu gërëm, say kàddu dóotóo ci mana yékkëti benn kàddu budul bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm, say cër dóotóo ci mana jëf jenn jëf judul ju sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm.
Kon nak bu dee dikk mukk ndare bu nekk ngéen di way jébbël séen lépp séen BOROOM subhaanahu wa tahaalaa.
Kon :
S.3 – V.102
Su ngéen muñée ta sax cig ragal Yalla, pexem seeni noon du léen lor mukk ndax suñu BOROOM ku peek la li séeni noon di jëf ngir mu baña jëmsi ci yéen, ta sunu BOROOM duko antul mukk.
S.3 – V.120
Na ngéen sax cig ragal Yàlla, ngéen di way sant sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa. Ndax ragal Yàlla mooy tax nit ki ak ngëmëm mënë yokku, ngëmëm su yokkoo mooy tax muy gënë wàkkiirlu ci Boroomam, su wàkkiirloo ci Boroomam, sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa yoralko léppëm. Su boobaa ag cant rekk moo cay top.
S.3 – V.123
Na ngéen sax cig ragal Yàlla ndax ngéen di way texe texe gu màgg ta sax.
S.3 – V.130
Na ngéen sax cig ragal Yàlla ngir ngéen mana mucc ci safara mi sunu BOROOM dëël way weddi yi.
S.3 – V.131
Na ngéen topp Yalla ak Yonantam ngir sunu BOROOM yërëm léen.
S.3 – V.132
Na ngéen gaaw jëm ci njéggël gu bàyyikoo ci sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ak aljana joo xamni yaatuwaayam yaatoonani assamaan yi ak suuf yi, ta sunu BOROOM dëël ko way ragal Yalla yi.
Way ragal Yalla yi, ñooy gaa ñinga xamne dañiy joxe seen alal ci yoonu Yalla, ci jamono bañu barilee ak néewlee, ci jamono bañu nekkee ci xat xat ak yolom yolom, ci jamono bañu nekkee ci bekkoor ak naataange. Ak gaa ñanga xamenteni danañu nëbb séen mer, di jéggël nit ñi, settee wuñuci ab jullit ak kudul jullit. Sunu BOROOM ku bëgg aji way rafetal séeni pas pas la, rafetal séeni kàddu, rafetal séeni jëf.
S.3 – V.133 & V.134
Al Xuraanul Kariim ag leeral gu bir la akug teqale la ñeel dëgg ak neen ñeel nit ñi, doonit ag njub ñeel aji way sóobu ña, doonit aji waare ñeel way ragal Yalla yi.
S.3 – V.138
“Mbaax nak mooy jaam boo xamne melowoona melokaan yi sunu BOROOM gërëm yépp ci digëntéem ak Boroomam, ak ci digëntéem ak ay wayjuram, ak ci digëntéem ak ay dëkëndóom, ak ci digëntéem ak mbooléem jaam ñépp”.
S.3 – V.198
Yéen nit ñépp na ngéen ragal séen BOROOM, maanaam na ngéen feg ci séen xol lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, feg ci séen làmmiñ lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, feg ci séeni cër lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, ñeel séen BOROOM bi léen bind ci benn bakkan muy Aadama. Mu bind ci bakkan boobii soxnaam muy Awa. Mu jële ci ñoom ñaar ay góor ak ay jingéen yu baree bari.
Sunu BOROOM nekk na kuy janloog ñépp ak lépp ak fépp, ci jamono bune ak waxtu wune ak saa sune, ta di léen fuglu.
S.4 – V.1
Na ñuy ragal sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ci li way faatu ñi bàyyi gannaaw, tay wax wax ju jub ta nupi.
S.4 – V.9
Su ngéen yewënëlée ci li ngéen weesu ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut ci pas pas ak ci kàddu ak ci jëf ta bañati caa dellu, sunu BOROOM nekk na jégglaakoon ci képp ku yewënël ci limu weesu, ta fas yéene bañati caa dellu.
S.4 – V.129
Denk naa gaa ñanga xamne ab téere dikalóon naléen, ta bàyyikoo ci samay ndaw, njëkk yéen, ak yéen tamit lima léen denk, benn denkaanebi rekk la : mooy sax cig ragal Yalla.
S.4 – V.131
Na ngéen di dimbléente ci séeni xam xam, ak ci séeni alal, ak ci séeni kàddu, ak ci séeni jëf, ak cig ragal Yalla. Ta ngéen di baña dimbléente ci jëfu ñaawtéef, ak pas pasu ñaawtéef, ak kàdduy ñaawtéef, tay baña dimléente cig noonoo ci digente yi. Ta ngéen sax cig ragal Yalla ta xamne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ku tar mbugël la ci way tooñ yi.
S.5 – V.2
Na ngéen sax cig ragal Yalla. Sunu BOROOM kat aji xam la, xam gu sax, ci lépp lu nit ëmb ci dënnëm ta diko nëbb, ci suba yi ak ci ngoon yi, ci waxtu wune, ci jamono bune ak ci saa sune.
S.5 – V.7
Na ngéen sax cig ragal Yalla, sunu BOROOM mooy wéeruwaayu way gëm ñi.
S.5 – V.11
Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, way sax cig ragal Yalla yi rekk lay naggul séeni pas pas ak séeni kàddu ak séeni jëf.
S.5 – V.27
Yéen way gëm ñi na ngéen sax cig ragal Yalla, ta sàkku wasiila wu ngéen doxale séen digënte ag moom.
Wasiila moomii day laaj ag leeral :
- Man naa nekk jëmm ju bokk ci jëmm yi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa tànn, def ci moom leeram ak yërmandeem ak njéggëlëm ak tàwféexëm ak barkéem : mooy yonant yi ak kummalul awliyaa-u yi.
Sunu BOROOM bula defalee tàwféex, nga dajeeg ñoom, nga jox sa bopp sa BOROOM ta jaarale ko ci ñoom, mooy li sunu BOROOM waxoon yonant bi.
S.48 – V.10
- Soo dajewutag jëmm yu melni jëmm yooyii, nga topp ci séeni jeexit : tëŋku ca Al Xur-aan ak sunna, baña ëppêl baña sàggan niko mawlaanaa Cheikh Ahmadou Bamba waxe ci téeréem biñuy wax « masaalikul jinaan ».
Kon wasiila man naa nekk jëmm, man naa nekk jëf.
Ta ngéen di jihaat ci yoonam wi ci séeni bakan ak ci séeni jëf bu ko laajee, ndax le ngéen texe.
S.5 – V.35
Na ngéen sax cig ragal Yalla ndeem nekk ngéen di way gëm.
S.5 – V.57
Loolu liko waral mooy ñi nga xamni duñu ay jullit ta di ŋàññ diine ji ak di ci jëf luy yàq, benn jullit waruléena jàppe ay xarit, waaye koo xamne du jullit man nañuy maslaha ak moom.
Kon nit ki su gëmee Yalla, dëgg dëggi ngëm, waruta jàppee noonu lislaam yi ay xarit.
ahlul kitaab » gëm nañu Yalla subhaanahu wa tahaalaa, gëm Yonant Yalla bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam), gëm Al Xur-aan bimu wàcce ci moom, jëfe ay ndigëlëm teet ay tereem, kon sunu BOROOM jéggël léen séen ñaawtéef yépp, tàbbal léen ci aljana ja nga xamne xéewël la gu mat ta sax.
S.5 – V.65
Na ngéen sax cig ragal Yalla mi nga xamne dees na léen pang ëlëg jëmële léen ci moom.
S.5 – V.96
Na ngéen ragal Yalla ci mboléem séeni mbir, ta ngéen deglu ci ay ndigëlëm ta topp ko, sunu BOROOM du gindi nit ñay way gennug topp.
S.5 – V.108
Ndax du ngéen xellu!
Dundug adduna nekkut ludul laca not : am po, ay bànneex ak naqar.
Kon kërug ëllëg mooy kër gidul geent mukk, andak bànneex budul geent mukk, moo gën ñeel ña nga xamne ñuko bàyyiwoon xel lañu ci saŋe séenub xol ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, saŋe séenub làmmiñ ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, saŋe séeni cër ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, ta saxoon ca.
S.6 – V.32
Na ngéen xupp ta fàttali, ci bis bi nekk ci kanam tay ñëw, gaa ñanga xamne danañu ragal séen bàmmeel fett, ñu génn ca, dox jëm ci bis boobée, andak njàqare ak tiis, di wuyyu wooteeb sunu BOROOM buñu sañuta baña wuyyu, te amut kenn ci kuñu mana wéeru kudul sunu BOROOM, amut kenn ku léen ca mënë xettali kudul sunu BOROOM. Ndax ñoom ñu tëŋku cig ragal Yalla, ci saŋe séenub xol ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, saŋe séenub làmmiñ ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, saŋe séeni cër ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut.
S.6 – V.51
Na ngéen di taxawal julliy juróom (5) ta andakuk teewlu màggug sunu BOROOM bi ak kawewaayam ak sellaayam, ta ngéen ragal ko. Ta mooy tëŋku ciy ndigëlëm teet ay tereem, ta lumu dogal ci yéen ngéen gërëm loolee. Ta boole ci rafetal séen digënte ak jaam ñi, ta kenn ku nekk ci yéen bàyyi xel ni ëllëg dees nako pang, jëmëleko ci moom.
S.6 – V.72
Koddaayal ragal Yalla moo gën adduna ak lici biiram, mooy pas pas ju sell ak kàddu yu sell ak jëf yu sell ; waaye sunu BOROOM moo koy jagleel kuko soob ci jaamam yi.
Gox bumu mana doon, su fekkoonteni tëŋku nañu cig ragal Yalla gu mat sëkk, sax ca laléen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa digël, teet lamu léen tere, ta lumu dogal ci ñoom ñu gërëm loolee, gànnaaw bañu ko gëmée, dana léen ubbil ay barke ci assamaan yi ak ci suuf si. Waaye biñu eggee ci ñàkka rafetal séen digënte ak séen BOROOM ak ci séen digente ak séen moroom, cila léen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa tege lañu foogutóon ba mukk ci ay musiba aki balaa, ta du léen teggeeku mukkit feeg dellu wuñu ci ag raggal Yalla.
S.7 – V.96
Muusaa waxoon na aw nitam dimblikoo léen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, ta ngéen muñ, ta xamni suuf si sunu BOROOM danako donnloo kuko soob walla ñuko soob ci ay jaamam. Muj gu rafet ñeel na way ragal Yalla yi.
S.7 – V.128
Sama yërmande daj na ñépp, waaye nag danaako jagleel ñeel ñanga xamne ñu sax cig ragal Yalla lañu ak maandu ak rafetal, tay genne asaka ci séen alal suca waree. Ñuy gaa ñuy gëm lañu samay kaawtéef yu may feeñal ci samay jaam.
S.7 – V.156
Ñi nga xamne dañoo sax cig ragal Yalla, waxtu wu seytaane tàbbalee ci seen xol ittey moy, dañuy daaldi déllóosi séen xel, xam ni yool buy sax ba fàww moo gën mbugël bu dul deñ ba mukk.
Ci misaal rek, dafa am waxambaane bu taqoo ak jàkka. Ab soxna diko woo, bëgg koo tàbbal ci biir kërëm, deñul diko man manee ba diko bëggë dugël ci biir néegëm, mu fàttaliku diisug aaya bii daaldi xêm. Bamu ximmlikóo mu diko man maneewaat, mu fàttalikuwaat diisug aaya bi, ci la daaldi faatu.
S.7 – V.201
Na ngéen sax cig ragal sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, ta ngéen di yewënël séeni digënte. Moodi kune lamu bëggël boppam mu bëggël ko moroomam, digënte bu ñagas itam ngéen dox ca wax ca kàdduy yiw ngir digënte ba defaru.
S.8 – V.1
Na ngéen sax cig ragal Yalla ta topp yonantam bi, ta ngéen tek séen tànk ci limu léen digël ta teet limu léen tere su ngéen nekkee di way gëm, ndax loolu moodi màndargam gëm.
S.8 – V.1
_________________________________________
FII LA XAAJ BU NJËKK BI YEM.


text:
Mbëj
Mbëj da di ag feeñte gu gisuwul ak bët, guy feeñ ci ag wootalante walla bëmëxante ci diggante yani mbëj yi. Ci gattal mooy gépp feeñte gu juddu ci jàmmaarloo gi nekk ci diggante: feppsaal yi, ñoom ci lu ëpp da ñuy tekkaaral, ak mbëjfepp yi nga xam ne ñoo ëpp yëngu-yëngu, ci biir xarefulwoon bi. seenuw demiin jur ab dawaanu mbëj.
Su ñu ko boole ak bijjaakon, mu jur beneen banqaas bi ñu duppee mbëjbijjaakon. Mbëj moo yor ay feñte yu jëmm yu mel ne melax, toolu mbëj ak dawaanu mbëj (ci lu bari dañ leen di jaawale).
Mbëj doon na “jaamu” nit bi gën, doon tamit raññeekayu àdduna bu bees bi. Dafay leeral sunu dëkkuwaay yi di doxal sunu këri koom-koom yi te jegeele nit ñi gënoon a soriyante.
Yanub mbëj[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Yanub mbëj doon na lu ñu man a natt te man koo jëfandikoo, waaye doonul lu neex a faramface ak ay baat yu yomb a nand, ndaxte yombul leeral melokaan yi mu am dëgg-dëgg. Xayna li gën mooy wax lan la ak li muy sabab. lépp (lu mu man a doon) lu am yanub mbëj, man nañoo wootalante walla bëmëxante. Li gëstu yi wone mooy am na ñaari xeeti yani mbëj, benn bi lañuy woowe yan bu baax (+) moom mooy nekk ci biir saalu xarefulwoonu ne-ne yépp ak yan bu bon (-) (mbëjfepp) ñoo nekk ci li wër saalu xarefulwoon yi. Naka-jekk yan yu baax yu saalu xarefulwoon bi dañuy tolloo ak limu yan yu bon yu mbëjfepp yi ko wër.
Dawaan bu wéy ak bu safaanu[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ba fii danoo jàppoon ne, gépp ndombo goo jël, mbëjfepp yi dañuy yëngu saa su ne jëm ci benn jubluwaay ci biiram. Yenn saa yi nag dawaan bi du sax ci maase, muy ci doole walla ci jubluwaay bi. Ag noste mbaa ag ndombo gu ne mel lees di wax dawaan bu wéy. Am misaal man naa nekk ag noste gu ab tegle di doxal. Donte sax aajowoowul dawaan bi di am genn jubluwaay gu sax. Bari nañu ndombo yu mbëj yees di jëfandikoo yuy safaan jubluwaayu seen dawaan ci biir ndombo gi.
Gii xeetu dawaan lees di wax dawaan bu safaanu. Ndombo yu mbëj yu ëpp yi ñuy jëfandikoo, dawaan bu safaanu lañu. Cig ndombo gu dawaan bu safaanu, dafay laaj waxaale tamit baraayu ni dawaan bi di safaanoo, taraayu dawaan bi ak dend bi ci ndombo gi, moom rekk , bu mujj bi, doy na su fekkee dawaan bu wéy la. Ci baraay bi lañuy natte ñaata yoon la dawaan bi di soppi jubluwaay ci benn saa.
Mbëj ak Bijjaakon[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Liy wër ab mbëjfepp walla leneen lu mu man a doon lu am ab yanub mbëj day am melokaanu luy dox, moom lañuy tuddee toolu mbëj.
Soo jallaxee ay mbëjfepp, day am benn tool bu wër seenub jublu, moom la ñuy tuddee toolu bijjaakon. Dooley tool boobu dafa aju ci limu mbëjfepp yiy daw ak seen gaawaay, maanaam, ci yeneeni kàddu, ci dawaanu mbëj bi.
Soo jallalee ab dawaan ci ag lëmës, gu nekk wëñu përëm, ci nimu waree, lëmës googu day mel ne bijjaakon gu weñ, day xëcc walla bëmëx yeneen lëmës yi mu yemal wëñ. lëmës gu mel noonu su fekkee danga koo defaree ak ag wëñu përëm goo wëndeel cib weñ, day gën a yokk toolu bijjaakon ba cay juddoo. Su fekkee dangaa am ay lëmës yu bari, yu ñu wëndeel wëñ ci weñ, yu man a wëndeelu, nga boole leen ak yeneeni lëmës yu dul wëndeelu, yu am toolu bijjaakon bu tar, yu dawaan jaar, day jur jenn dooley doolerandu. Doole joogu moy wëndeel lëmës yu man a wëndeelu yi, mu daal di man a def liggéeyu doolerandu. Mu nekk ab jumtukaay bi ñuy woowe doxalukaay bu mbëj. Tay jii, doxalukaay yu mbëj yi ñooy doxal bépp wuutuloxo, tambalee bi ci gën a ndaw ba ca ba gën a ngande. Doxalukaay yi dañoo bari te am ay melokaan yu wuute.
Soppalikaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Njariñ li ci jëfandikooy noste yu dawaan bu safaanu moo ngi ci li ñuy man a yokk walla waññi dayoo bu ab dendam ci jëfandikoo jumtukaay bees di woowee soppalikaay. Ab soppalikaay ñaari taxañ yu tàqalikoo lay am, yees ber, yu ay wëñ yees lëmës cib dankub weñ (saalu soppalikaay bi). Ab dawaan bu safaanu su walee ci taxañ bu njëkk bi, ab toolu bijjaakon daf fay juddoo, mu jur moom itam, ab dend buy soppeeku ci jenn jamono ju nekk ci ñaareelu taxañ bi. Su ñu jëlee benn dayoo bu saal bi (weñ gi) ak yenn limi lëmësi wëñ yu taxañ yi, dees na man a yokk walla waññi dend bi ci nees ko bëgge. Kon, ab Soppalikaay di nanu tax a man a jëfandikoo dend bu suufe, ngir sunu kaaraange, ci kër yi, te terewul nu man koo jokkale, mu jóge cib digg bu mbëj bu sori, cib dend bu kawe. Manees naa jëfandikoo ab soppalikaay ciy fowekaay yu mbëj ak ci yeneen jumtukaay yu ndaw yu mbëj ba-tay. Maneesul a jëfandikoo soppalikaay cig ndombo gu dawaan bu wéy, ndaxte dawaan bi toolu bijjaakon ba muy jur duy soppiku.


text:
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
. jalouser (en amour) fiir : Sa jëkkër dafa fiir. Ton mari est jaloux.
. jamais mukk : Duma naan mukk sàngara. Je ne boirai jamais de l’alcool.
. jambe tànk bi, yeel bi : Sama yeel dafay metti. Ma jambe me fait mal.
. jardin tool bi : Ci gannaaw kër gi am no tool. Il y a un jardin derrière la maison.
. jaunisse payis bi : Sama jabaru nijaay dafa payis. La femme de mon oncle a la jaunisse.
. jeter sànni : Nanga sànni mballit mi. Il faudra jeter les ordures.
. jeûne koor gi : Damay woor ci koor gi. Je jeûne pendant le ramadan.
. jeunes (les) ndaw ñi : Nguur gaa ngiy dajale ndaw ñi. L’état rassemble les jeunes.
. joie mbégte mi : Dama am mbégte ci sa liggéey. J’éprouve de la joie avec ton travail.
. joli rafet : Gis naa jigéen ju rafet ci sa kër. J’ai vu une jolie femme chez toi.
. jouer fo : Xale yaa ngiy fo ci ëtt bi. Les enfants jouent dans la cour.
. jour bés bi, fan wi : Ñëw naa am na ñaari fan. Je suis venu il y a deux jours.
. journée bëccëg bi : Ci bëccëg bi laay dem Dakaar. C’est dans la journée que je vais à Dakar.
. joyeux bég : Xale yi bég nañu tey. Les enfants sont joyeux aujourd’hui.
. jugement àtte bi, dogal bi : Àtte bi leer na. Le jugement a été clair.
. juger àtte : Tey lañuy àtte jigéen ñi. C’est aujourd’hui qu’on juge les femmes.
. jujube siddéem si, déem si : Jëndal naa xale yi siddéem. J’ai acheté des jujubes pour les enfants.
. jumeau séex bi : Jabaru Abdu am na ay seex. La femme de Abdou a des jumeaux.
. jument wajan wi : Jënd naa benn wajan. J’ai acheté une jument.
. jurer (serment) waat, giñ : Waat naa ci sama boroom. Je jure devant Dieu.
. justifier làyyi : Nanga làyyi boo demee polis ! Il faudra que tu te justifies à la police !
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
Le Petit Wolof est un dictionnaire vivant. Revenez le voir souvent !


text:
Waxtaan:Dencukaay
Ma lay ñaan ngir Yàlla, ngir yokk leerug sa mbind yi, ngay jëfandikoo xala yi () di ci dugal baat yu farãse yiy tekki yu wolof yi nga xam ne nàndeesagu leen lool, loolu de dina la def ngay kenn ci ñi ëpp solo ci ñiy bind ci wolof, te dina waral ñeneen ñi bëgg a roy ci yaw, ci di bind ci wolof, di ko man --Abdu Xaadir Kebe (xëtu waxtaanuwaay) 18 Awril 2009 à 18:37 (UTC)
- li tax du may dugal xala yi ci samay mbind mooy bépp baat bu ma fi dugal soo demee wikbaatukaay fekk ko fa. Te itam ci suufi xët yi def naa fa ab lëkkalekaay bu la fay jëme, loolu dina tax sax ku xamul woon wikbaatukaay xam ko léegi. Gis naa ne xala yi dañuy tilimal mbind mi, te wikbaatukaay looloo tax ñu sos ko. --Ibou (xëtu waxtaanuwaay) 10 Mee 2009 à 19:51 (UTC)


text:
Juwaalo
Juwalo!
Maa ngi fàtteliku.
Maa ngi fàtteliku siñaar ya ca keru mbaar yu naat ya
Maa ngi fàtteliku siñaar yeek seeni gët, kemtaanee lool
Di sàmandaay leeraayu-weer cig tefes
Maa ngi fàtteliku jànt yu so yu taaroo-taaru
Kumba Ndofeen naan da cay dog manto-buuram.
Maa ngi fàtteliku bernde-dëj yuy gilli deretu-gétt
Cóow li, tàggate-géwel yi
Maa ngi fàtteliku peccum njegemaar yi
Bàkk yi, Ax! dukkëtu xale-yu-góor,yuqóol seen gënnu-yaram
Ak njaayxóóle jiggéen ñi – Kor Siga!
Maa ngi fàtteliku, di fàtteliku…
Sama bopp biy riir…
Ndaw doxantu bu gééy ci bési Tuggal yi
Yenn saa yi ab jaas bu jirim jolli, di yikkët, yikkët, yikkët….
Lewopóol Sedaar Seŋoor
Tekkikat bi: Dr. Tamsir Anne


text:
Koom-koom
Xamale koom-koom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Koom-koom walla cawarteg koom-koom (activité économique):(làkku grees wu yàgg wa : oἰkovouίa, « yor ag kër walla saytu ko »« di oἶkoς (kër ci ni ñu ko xame)ak (vέuw yor walla saytu(administrer)) mooy cawarteg nit giy feeñ ci liggéey ak jóox (produire) ak séddale ak joqalante (echange) ak jëfandikoo njuddéef yi (les produits) njëfte yi (le services).
Koom-koom nag ni ngi koy jànge ci xam-xami koom-koom yi, day sukkandiku nag ci gisiin yu koom-koom (théories économiques).
Dees na wax it ci koom-koom niki tolluwaayu koom-koom bu jamono bu am réew walla bu ab gox (zone), maanaam ag nekkam ci gëwéelub koom-koom yi. Cawarteg koom-koom gi kiliftéef yu koppar yi walla góornamaa yi (àtte yi) ñoo koy àtte jaare ko ci ab politig bu di kojug jamono (conjoncturelle).
doxaliin wu mbooloo mi (Les administrations publiques)day def moom itam ay politig yu koom-koom ngir soppi doxiinu koom-koom wu am réew.
benn ci joxoñ yu koom-koom (indicateurs économiques) yu mag yi mooy njuddéef mu ñumm mu biirum réew (NJ.Ñ.B) (produit intérieur brut (PIB)), loolu mooy maye nga man a nattale dooley koom-koom yu réew yi
Koom-koom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Xam-xamu koom-koom ( ci Fr:economie)moom xam-xamu mboolaay(social) la buy yëngu c gëstu ni ñuy jëfandikoo jumtukaayi jóox(production)yu daytalu yi am cig mboolaay (société) ngir faj soxlay ak xemmemtéefi cér(membre)yu mboolaay gii.Xam-xam bii nag mook xam-xam yépp a yam, dafa am ay dëgg-dëggam akaki àtteem waaye jeexiitalu gi mu def ci nekkiini mboolaay yi ak yu politig yi (les conditions sociales et politiques)ak ni ay séqoom ( ay relation-oom) dugganteek nekkiin yii tax na ba melow mboolaay muur ko, cuub ko.
Xam-xam bii li mu làmboo mooy seggat jóox gi (production), séddale gi, ak yaxantu ak lakk walla jëfandikoo njaay yi (marsandiis yi) ak njëfte yi (les services). danuy faral a wax ci koom-koom ne buy wuyyu la (positive) bu dee jéem a leeral ngértey tànn yu wuuteyi, di joxe ay mbooleem ay xalaat jiital (hypotese), walla am mbooloom ay gendiku (ay seetlu),danuy wax it ne bu nattukaay la bu dee leeral doxal yi nu war a def.
Xam-xamu koom-koom dees koy déddale ci ñaari bànqaas yu mag:
- Koom-koom bu xaaj walla koom-koom yu ndaw yi , mooy jëflanteek benn-benni naayib yi, lu ci mel ne njëli kër yi ak liggéeyi yaxantu yi.
- Koom-koomub lépp walla koom-koom yu mag yi ,mooy gëstu ci koom-koomu réewum lëmm, ci melo wii nag dees koy xalam(dees koy xalaat) muy gaaral ak sàkku ñeel alal walla xaalis, bopp-alal (capital)walla njaay (marsandiis) ci biir koom-koomu am réew


text:
JËFI NDAW YA KIRIST YÓNNI
Yeesu Kirist yéeg na ci asamaan
11 Yaw Teyofil, téere bu jëkk, ba ma bindoon, ëmb na lépp li Yeesu tàmbali woona jëf ak a jàngle, 2 ba ci bés, ba ko Yàlla yéege ci asamaan. Lu ko jiitu joxoon na ay ndigal, jaare ci °Xel mu Sell mi, jëm ci ndaw ya mu tànnoon. 3 Gannaaw ay coonoom, ñëw na ci ñoom, di léen won ay firnde yu bare te wér ne mu ngi dund; mu feeñu léen diirub ñeent fukki fan, di diisoo ak ñoom ci lu jëm ci nguuru Yàlla.
4 Am bés muy lekk ak ñoom, mu sant léen ne: «Buleen sore °Yerusalem, waaye ngeen xaar li Baay bi dige woon te ma waxoon leen ko. 5 Ndaxte °Yaxya daa na °sóob nit ñi ci ndox, waaye yéen dees na leen sóob ci Xel mu Sell mi fi ak ay fan yu néew.»
6 Bi ñu dajaloo ak moom nag, ñu laaj ko: «Boroom bi, ndax ci jamono jii ngay yékkatiwaat nguuru Israyil?» 7 Mu ne léen: «Ngeen xam jamono yi ak saa, yi Baay bi dogal ci sañ-sañam, loolu mayuñu leen ko. 8 Waaye bu Xel mu Sell mi ñëwee ci yéen, dingeen jot kàttan te nekk samay seede ci dëkku Yerusalem, ca diiwaani Yude ak Samari yépp ak ba fa àddina yem.»
9 Bi mu waxee loolu, te ñu di ko xool, Yàlla yéege na ko, te aw niir jël ko, làq ko seeni bët. 10 Bi muy dem nag, te ñu ne jàkk asamaan, ñaar ñu sol yu weex daldi ne seef, taxaw ci seen wet. 11 Ñu ne léen: «Yéen waa Galile, lu tax ngeen taxaw, di xool ci asamaan? Yeesu male ñu jële ci seen biir, yéege ko asamaan, dina délsi ni ngeen ko gise, muy dem asamaan.»
Ñu tànn Macas, mu wuutu Yudaa, nekk ndaw
12 Bi loolu amee ñu jóge ca tund, woowu ñuy wax °tundu Oliw ya, te mu dend ak °Yerusalem lu tollu ak kilometa, ñu daldi dellu Yerusalem. 13 Bi ñu dikkee, ñu yéeg ca néeg, ba sut ca °taax ma, fa ñuy dal.
Ñoo doon Piyeer ak Yowaana,
Saag ak Andare,
Filib ak Tomaa,
Bartelemi ak Macë,
Saag doomu Alfe,
ak Simoŋ mi bokkoon ci mbooloo mi ñuy wax Ñi farlu ci moom seen réew;
ak Yudaa doomu Saag.
14 Ñoom ñépp ñoo bokk menn xel, di wéy ci ñaan ci Yàlla, ànd ak jigéen ñi ak Maryaama, ndeyu Yeesu, ak rakki Yeesu yu góor.
15 Ca bés yooya nag Piyeer taxaw ca digg bokk ya, di mbooloo mu tollu ni téeméer ak ñaar fukk. 16 Mu ne léen: «Bokk yi, li °Xel mu Sell mi waxoon ci Mbind mi jaarale ko ci gémmiñu °Daawuda, fàww mu am. Waxoon na ci mbirum Yudaa, mi wommat ñi jàpp Yeesu 17 te mu bokkoon ci nun, ba am cér ci liggéey bi.»
18 --Pey gi Yudaa jotoon ci ñaawteefam, mu jënd ci tool, daanu fa, ba fàcc, ay butitam tuuru. 19 Loolu siiwoon na ci waa Yerusalem, moo tax ci seen làkk ñuy tudde tool ba Akeldama, maanaam «Toolu deret».--
20 Piyeer teg ca ne: «Ndaxte lii lañu bind ci téereb Sabóor:
“Na këram gental,
bu fa kenn dëkk.”
Te it:
“Na keneen bey sasam.”
21 Kon ñeel na nu, nu tànn kenn ci ñi bokk ak nun, diir bi Yeesu doon dem ak a dikk ci sunu biir, 22 li dale ci bi ko °Yaxya °sóobee ci ndox, ba bés ba ko Yàlla jële ci sunu biir, yéege ko. Kooku war na ànd ak nun, di seedeel ndekkitel Yeesu.»
23 Bi ko Piyeer waxee, ñu tudd ñaar: Yuusufa, mi ñu dippee Barsabas te di ko dàkkentale Yustus, moom ak Macas. 24 Ñu ñaan ci Yàlla ne: «Boroom bi, yaw mi xam xolu nit ñépp, won nu ki nga tànn ci ñaar ñii, 25 mu yenu liggéeyu nekk sa ndaw, wuutu Yudaa, mi ko bàyyi, dem bérabam.» 26 Noonu ñu boole léen, tegoo ay bant, bant ba dal ca Macas, mu fekki fukki ndaw ya ak benn.


text:
Xibaaru jàmm bi ci Almasi bi Yeesu,
ni ko Yàlla jaaralee ci
MACË
Cosaanu Yeesu Kirist
11 Lii mooy cosaanu Yeesu °Kirist, sëtu °Daawuda, sëtu °Ibraayma.
2 Ibraayma moo jur Isaaxa;
Isaaxa jur °Yanqóoba;
Yanqóoba jur Yuda ak i doomi baayam;
3 Yuda, Peres ak Sara ci Tamar;
Peres Esron, miy baayu Aram;
4 Aram Aminadab;
Aminadab Nason;
Nason Salmon;
5 Salmon jur ci Raxab doom ju tudd Bowas;
Bowas am ak Ruut Obedd;
Daawuda moo jur °Suleymaan ci ki nekkoon soxnas Uri;
7 Suleymaan jur Robowam;
Robowam Abiya;
Abiya Asaf;
8 Asaf Yosafat;
Yosafat Yoram, miy baayu Osiyas;
9 Osiyas jur Yowatam;
Yowatam Akas, miy baayu Esekiya;
10 Esekiya Manase;
Manase Amon;
Amon Yosiyas;
11 Yosiyas jur Yekoñas ak i doomi baayam ca jamono, ja ñu defe Yawut ya jaam, yóbbu léen Babilon.
12 Ba ñu léen yóbboo ca Babilon,
Yekoñas jur Salacel;
Abiyudd Eliyakim;
Eliyakim Asor;
14 Asor Sadog;
Sadog Akim;
Akim Eliyudd;
15 Eliyudd Eleyasar;
Eleyasar Matan, miy baayu Yanqóoba;
16 Yanqóoba nag moo jur Yuusufa jëkkëru Maryaama;
te ci Maryaama la Yeesu, mi ñuy wax Kirist, juddoo.
17 Mboolem giir googu nag, la dale ca Ibraayma ba ca Daawuda, fukk lañu ak ñeent; la dale ca Daawuda ba ca njaam ga ca Babilon, fukk lañu ak ñeent; la dale njaam ga ca Babilon ba ci Kirist, fukk lañu ak ñeent.
Juddub Yeesu Kirist
18 Nii la Yeesu °Kirist juddoo. Bi ñu mayee Maryaama ndeyam Yuusufa, waaye laata ñoo ànd, gis nañu ne dafa ëmb ci kàttanu °Xel mu Sell mi. 19 Yuusufa jëkkëram nag, nekkoon na nit ku jub te bëggu ko woona weer. Mu nara xàccook moom ci sutura. 20 Waaye bi muy xalaat ci loolu, benn malaakam Boroom bi daldi ko feeñu ci gént ne ko: «Yaw Yuusufa, sëtu Daawuda, bul ragala yeggali Maryaama sa jabar, ndaxte doom ji mu ëmb, ci Xel mu Sell mi la jóge. 21 Dina jur doom ju góor; nanga ko tudde Yeesu, ndaxte moo di kiy musal xeetam ci seeni bàkkaar.»
22 Loolu lépp xewoon na, ngir amal li Boroom bi wax, jaarale ko cib yonent, bi mu naan:
23 «Janq bi dina ëmb,
jur doom ju góor,
ñu tudde ko Emanuwel,»
liy tekki «Yàlla ganesi na nu.»