text:
Timbukutu: péyu xam-xam bu yàgg te sax! Ni ñu leen ko fi waxeewoon ci jukki bi weesu, bind, sàkku xam-xam, gëstu ak diine lu yàgg la ci Afrik! Wante ñakka xam ak ñakka am xel-ñaar tax na ba ñu bare defe ne gànnaaw woy aka fecc, mbaa léeb amul genn ndono lu am solo lu Afrik donn ci wàllu xam-xam.Image
Feeñal parparloo ak tutiwaayu gisin woowu bokk na ci li ñu tax a jóg. Firnde bi ñuy indi téy mooy Timbukutu, di dëkk bu mag ci Mali, te xam-xam bu keemaane sax fa, di fa law ca la ko dalee lu jiitu 12eelu xarnu ba bés ni ki téy. La fa des ci ay téere yu ñu bind ci kalaama Araab, pël, songaay… jàpp nañu ne ëpp na 700.000 téere!
Te kenn mënul a xayma la ca yàqu ak la ca reer ci diir bu weesu 700 at, ba ñu fa tàmbalee bind ba léegi. Bind yooyu nag daanaka dañoo laaw xeetu xam-xam yépp: dalee ko ci xam-xamu diine, jal ci xayma, xam-xami biddéw yi, xam-xamu suuf si, taalif, xameefu-sàrti-baa, kimi, yoon ak yenneen ak yenneen. Ndongo yi daan nañu jóggee fu nekk ci àddina, Keer, Bagdaad, Pers ag fépp di fa jàngsi. Jàpp nañu ne iniwersite Sankoore ca Timbuktu lu tollu ci 25.000 ciy ndongo daan nañu fa jàngsi.Image Ay kangam yu mag yu mel ni Amet Baaba, doon borom xam-xam bu ñu ràññee ci àddina sépp, ñoo fa daan jàngale. Jamono jooju Afrik sóowu-jànt – Timbuktu, Jenne, Gawoo, Kano – doon péyu xam-xamu àddina si dafa temboo woon ag lëndëmtu gu meti ca Ëroop. Iniwersite ya njëkk Ëroopsax – iniwersite ya nekkoon Andaluus ca Espaañ, ay xeetu Araab ak nit ñu nuul, doonoon ay doomi Afrik, ñoo leen fa sànccoon. Ay boroom xam-xam yu mag daan nañu jóggee Timbuktu di fa jàngaleji. Kon nga xam ne àddina moo gudd tànk! Wante xam loolu ci boppam rekk lu am solo la: ndax da ñuy gindi, gën ñoo tàggaat ba ñu xam ne xam-xam boobu fi nekkoon, su ñu farloo, mën na fee dellusiwaat. Te sax masu fee jóggee! Téy jii itam yaakaar amaat na ci Timbuktu: ndax réewum Afrik mu mag mu mel ni Afrik-bëj-tànk, moo xar tànku tubbayam, taxaw ci saytu téere yooyu dés Timbuktu. Afrik di Sidd duggal na ay kopaar yu bari Timbuktu ngir ñu tabax fa kàggu bu mag bu ñu mëna dencc ci anam yu mucc-ayib téere yooyu, tàggat itam ñay liggéey ca kàggu yooya ba ñu xam na ñuy saytu téere yooya ba duñu yàqu.
Kon gàcce ngallaama Afrik di Sidd ak Tabo Mbeki mi nga xam ne moo amoon xalaat bu rafet boobu.
Tamsir Anne © wolof-online.com


c: text/html

text:
Màkkaanum mbëjfeppal
am Màkkaanum mbëjfeppal, di ko wax itam màkkaanum m-bataaxal, walla màkkaanum e-mail, am mbooloom ay araf la, muy teewal ab boyotu bataaxalub mbëjfeppal bu nekk ci ag mbaal (reseau) gu xibaarfeppal gu mel ne internet. Màkkaanum mbëjfeppal mooy tax ñu man a yónnee ab m-bataaxal (bataaxalub mbëjfeppal) kenn nit ci internet.
Ci lu bari dañuy jaawatle màkkaanum mbëjfeppal ak màkkaanum web, mi nga xam ne du lenn lu dul am màkkaan mu dalub web. Te sax am na yeneen xeeti màkkaani internet.
Baat yi[Soppi]
Kon liñu lay yónnee ci sa màkkaanum mbëjfeppal du ab bataaxal, ndax bataaxal dañ koy jàppe niki lu ñu bind ci këyit ak xalima. Bataaxalub mbëjfeppal la, su ñu ko gàttalee mu doon m-bataaxal (di ci jàng: miim-bataaxal)

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Misme tse go lëë xpëëdscuel Jesús big aan lëë xaa kwnabtiits: —¿Cho mastre non laañee xñabey Dios? 2Lëë Jesús kwtsyetsy tu xaa wiñ, aan lëë xaa pso xaa groltyee. 3Loxsye ngo lëë xaa chëb: —Nli xñen nii deelñee ktsëëdy to xmod to ni kak ndolasty to sinak ndoladzy tu xaa wiñ, chilody sëëb to laañee xñabey Dios. 4Kchë xaa nii chakladzy kak tu xaa nii mastre non laañee xñabey Dios no nii kak ndoladzy xaa sinak ndoladzy tu xaa wiñ. 5Ni kchësy kaa meñ nii kantsi tu xaa wiñ porñee xniladzy meñ xtitsaa, naa chantsi meñ go. 6’Kchësy xaa nii kuñ xtol meñ nii xniladzy xtitsaa sinak xniladzy tu xaa wiño nonguial kxituu meñ tu kyomoliñ yañ xaa aan tsikchon meñ xaa lo nistoo. 7¡Brob meñ nii nche lo kislyu, por tir xtee tiits nii kuñ meñ tol! Ni tugak kaa kteedyo tiits, per ¡brobsye xaa nii kuñ xtol meñ! 8’Por ngo, deelñee ñal o niy gaal chuñ xtoloo, pchugo aan psëëbo. Mbëëre ktsiiñoo lo Dios con tugak niyoo ni tugak ñal, lëjty nii chop ñal ni chop niyoo sob aan kyeyoo lo ki nii chek linfiern. 9Deelñee mëloo gaal na chuñ xtoloo, kuliiw aan psëëbo. Mbëëre ktsiiñoo lo Dios con tugak mëlool, lëjty nii chop mëlool sob aan kyeyoo lo ki nii chek linfiern. 10’Ksyablyudy to meñ ni xniladzy xtitsaa sinak xniladzy tu xaa wiño, por tugak nche angly nii nakni meñ go lo Tat Tios nii sob kpaa. 12’Deelñee nyap to tu kyoow mëkwxiily aan nguëtañ do tu ma, ¿pe nsaandy to stapkalyptsiipkee xcombañer ma nayak aan lëë do nyikyub ma? 13Aan deelñee ntsil do ma, nli xñen nii mastre nleni do ma nii kwnity que kchë ma nii kwnijty. 14Singo gak Tat Tios nii sob kpaa chaklasty xaa nii kyëtañ meñ nii xniladzy xtitsaa. 15’Deelñee ko tu xcombañeeroo falt lool, kunee lo xaa aan kudzy xtol xaa. Deelñee son xaa xtiitsoo lëël beeñle gan nii ktiilydre to. 16Deelñee ksaldy xaa lii, kunee lo xaa stub, per tsidyoo nonsyoo, sink kuni tu meñ o chop kaa meñ parñee kñee meñ lo xaa. 17Deelñee psaldyak xaa meñ nii kunil, kudzyo lo meñ nii xniladzy xtiits Dios, aan deelñee ksaldyak xaa meñ go, psaan xaa, por nak xaa sinak meñ sit nii xnilasty xtiits Dios, ni nak xaa sinak tu xaa yox nii xtop tumi kyedzy par kyeyo Roma. 18’Nli xñen nii lëë Dios ktsily xtol kchë meñ nii kuñ do perdón, per ktsildy xaa xtol meñ nii kuñdy to perdón. 19’Ni deelñee gaa nche do chop to tub lugar aan kñab to tugak cos lo Tat Tios, lëëw kneetsy xaa. 20Porque laañee nche choptson meñ nii xniladzy xtitsaa, lëën so siko. 21Loxsye ngo lëë Pedre chëb lo Jesús: —¿Blak vuelt no nii kuñaa perdón xcombañeraa deelñee ko xaa falt lon? ¿Pe axte kadzy vuelto? 22Tsigo lëë Jesús chëb: —Kniydyaa nii no nii kuñoo xcombañeeroo perdón kadzy vuelt, por no nii kuñoo perdón kchë falt nii ko xaa lool. 23’Nak laañee xñabey Dios sinak tu rey nii kokladzy ndop kchë tumi nii nsëëb mos lo xaa. 24Lëë xaa bislo xkwetsy xaa mos nii nsëëb lo xaa aan lëë tu mos nii singootyee nroob tumi nsëëb lo xaa. 25Como nseñdy mos ko tumi par kizh xaa tiñ go, lëë rey kwnabey nii to xaa ksa xiñ xaa ni tsiil xaa ni kchësy nii chap xaa, parñee kazh tiñ go. 26Lëë mos ko psoxib lo rey aan lëë xaa chëb: “Kop paciensy, skizhaa kchë nii nsëbaa lool.” 27Lëë rey pkëstyoo xaa nii nsëëb ko aan lëë rey blaa xaa. Kwtiixty xaa xtiñ xaa. 28Per tsiñee lëë mos ko pchoo, lëë xaa ptsyool tu xcombañer xaa nii nsëëb toon palalsye tumi lo xaa. Lëë xaa kwseñ yañ xcombañer xaa aan lëë xaa bislo xiyañ xaa xaa, xñee xaa: “¿Pe skizhoo nii nsëëboo lon busy ote kizhtylo yak?” 29Tsigo lëë xcombañer xaa psoxib lo xaa chëb: “Kop paciensy, skizhaa kchë nii nsëbaa lool.” 30Per kwnëdy xaa, sink lëë xaa kulo xcombañer xaa skiib axte nii nguizh xcombañer xaa xtiñ. 31Tsiñee lëë stubla xmos rey kon nii beeñtsyey xaa go, pteenë xaa aan lëë xaa kukëbo lo rey. 32Lëë rey kwnabey koktsyetsy mos ko aan lëë rey chëb lo xaa: “¡Natsypee maaloo! Beñaa lii perdón ni beeñ jkizhtyaa lii porñee psoxiboo lon. 33Singo gak no nii nyuñoo perdón xcombañeeroo sinak nii beñaa lii perdón.” 34Aan lo nii singootyee blëë rey, lëë xaa kwnabey nii te mos ko castigw axte nii kizh xaa kchë nii nsëëb xaa. 35’Singo gak nagon ksaksi Tat Tios nii sob kpaa lëë do, deelñee kuñdy to perdón xcombañer do —chëb Jesús.


text: 1Söö. Wë dee sëmbë, mi Simon Petuisi ta mbei di pampia aki. Fa mi dë aki, mi dë wan futuboi fu Jesosi Keesitu, biga mi da Tjabukama fëën. Nöö mi ta mbei di biifi aki da un dee sëmbë dee ko ta biibi Masa Jesosi. Nöö mi sabi taa di biibi fuunu dë, a dë wan gaan bumbuu soni seei da unu, leti kumafa a dë da u tu. Nöö di soni mbei u ko ta biibi, dee sëmbë, fu di di Gadu fuu di u ta dini aki ku di Heepima fuu, Jesosi Keesitu, ta wooko ku leti. ˻De an ta luku taa wan sëmbë bunu möön otowan,˼ nöö hën wë mbei u ku unu tuu ko ta biibi ën makandi. 2Wë nöö fa un ko sabi Masa Gadu ku Masa Jesosi dë kaa, nöö un musu ko sabi de möönmöön eti e. Biga möön un ko sabi de, nöö möön de o dë ku unu ku de bunuhati ta da unu böö. 3Nöö mi taki e, dee sëmbë, di fa Masa Gadu abi kaakiti tjika dë, nöö a da u hii soni u abi fanöudu fuu sa abi libi fu teego, hën tu fuu sa libi a wan leti fasi nëën wojo a goonliba aki. Nöö fu di u ko sabi ën, hën mbei a da u dee soni dë. Biga hën kai u fuu sa kisi di waiti fasi di hënseei abi, nöö a kai u tu fuu ko bumbuu sëmbë a hii fasi leti kumafa hënseei dë. 4Wë nöö di u dë a dendu u dee soni dë kaa, nöö Gadu paamusi u sömëni gaan bumbuu soni e. Nöö ee u tei dee soni a paamusi u naandë ta libi ku de, nöö woo ko kisi di fasi u Gadu a u libi. Nöö dee poipoi libi u goonliba aki an o feni u kisi möönsö, biga wa o ta mëni de seei fuu kë de. 5Dee sëmbë, fa i si un ko ta biibi Masa Jesosi dë, nöö an tjika eti e. Ma i musu biinga fii libi bunu a hii futu. Nöö na di dë nöö, ma i musu biinga tu fii sabi soni ˻u Gadu˼ möön fini. 6Nöö na di dë nöö, ma i musu biinga fii tii i seei a soni tu. Nöö na di dë nöö, ma i musu biinga fii ta abi taihati a soni go dou. Nöö na di dë nöö, ma i musu biinga fii ta mëni Gadu a hii soni di i ta du. 7Nöö na di dë nöö, ma i musu biinga fii libi ku dee otowan fii kuma baaa ku baaa. Nöö na di dë nöö, ma i musu biinga fii lobi di otowan fii te dou söndö ganjan e. 8Biga ee dee lö soni u kai dë ta göö ta ko möönmöön a di libi fii, nöö di fa i ko sabi Masa Jesosi Keesitu dë, nöö an o dë u sösö. Ma a o tja gaan wini ko da Gadu. 9Ma ee dee lö soni dë an dë u sëmbë si a i libi, nöö hën da ja a' fusutan. I dë kuma bookowojoma, ja sabi naasë i nango, kuma i fëëkëtë taa Gadu bi wasi dee hogi du fii puu a i liba. 10Dee sëmbë, wan si taa Masa Gaangadu kai unu tei fuun ko sëmbë fëën nö? Wë nöö un musu biinga be a dë sö tuu a unu libi fu sëmbë si e. Biga te un biinga ku dee soni u taki dë, nöö wan o kai kumutu a di pasi u Gadu möönsö. 11Nöö te di juu dou, nöö de o tei unu ku gaan wai seei a di köndë ka di Heepima fuu Masa Jesosi Keesitu dë könu ta tii fu nöömö. 12Ma fa mi ta fan aki seei, dee sëmbë, ma mi sabi taa un sabi dee soni dë kaa e. Biga un ta hoi gingin a dee tuutuu sondi u Gadu dee un bi kisi. Ma tökuseei mi o toona ta taki de da unu a bakafutu nöömö. 13Nöö a bunu tu fu mi toona ta mëni unu a dee soni de fu sö langa libi dë a mi sinkii eti. 14Biga wë mi sabi taa abiti möön nöö di sinkii u mi aki o go fika a wan së ala. Sö Masa Jesosi Keesitu lei mi limbolimbo kaa. 15Nöö fëën mbei mi o ta biinga seei fu te di ten mi go, nöö dee soni aki musu fika da unu, un ta mëni nöömö. 16Dee sëmbë o, wan sabi fa u bi konda da unu kumafa Masa Keesitu Jesosi abi kaakiti tjika nö, ku fa a o toona ko a di goonliba aki? Wë nöö dee soni naandë, na mindimindi soni u bi taki da unu e. Nöö na libisëmbë köni u bi tei taki de da unu tu, kwetikweti. Ma u seei bi si di hei fëën ku di könufasi fëën di a abi ku u seei wojo. 17Biga di a bi dë a goonliba aki, nöö u ku ën bi dë makandi a di kuun liba naandë. U seei jesi bi jei limbolimbo kumafa di töngö bi kumutu a liba ala fan ku u. Di juu dë, hën Tata, di da di gaan nëbai Gadu fu mundu, bi dëën gaan hei di a taa: “Wan si di lobi Womi Mii u mi aki nö? Libi fëën ta kai ku mi tee.” Sö wan töngö kumutu a di kaba hebi kamian ala e, nöö u bi dë leti dë di di soni pasa. 19Wë nöö fa u si di soni dë, dee sëmbë, nöö dee soni dee tjabukama bi sikifi a fesi, de tuu ko dë möön limbo da u awaa. Nöö a o bunu da unu tu ee unu seei tei dee soni dee tjabukama bi sikifi ta pakisei. Biga de o dë da unu kuma wan faja ta sëndë a dungu ta lei unu di pasi, fu tee di daka Masa Jesosi toona ko. Nöö a di daka dë, nöö hii fusutan fuunu tuu o ko limbo seei gbegedee, kuma di gaan teeja di ta tja didia ko. 20Nöö wan soni un musu sabi gbelingbelin, dee sëmbë, taa dee soni dee tjabukama u Gadu bi sikifi buta a Gadu Buku, nöö na wan u de de bi sikifi ku deseei köni e. Nönö. Ma fu di dee tjabukama bi dë apaiti sëmbë u Gadu, nöö hën di Akaa fëën ko a de liba hën de sikifi de. Nöö sö.


text: 1Xacan' jui nu mdaa sca co' quii 'ñan, tsaña'an nchca ti' sca yca nu nsu'hua cuiya' ne', lo' juin lo'on: Yaa, lo' su'hua cuiya' laa 'in Ndiose lo'o se'en n'ni tnu jun 'in ñi, lo' cua cha' ñi ncua jun ndiyo' ti'in can'. 2Una a cu'ni cunta nde lyiya', ñi a su'hua cuiya' 'in na, si'yana can' cua' nguinu cha' tyi'an snan sti ne' gentil lja tyi'in ne' quichen nu cua' mdo'o hui 'in Ndiose tsani' tucua yla ntsu'hui tucua coo'. 3Nan' xiycuin' 'in tucua nguso 'ñan tsani' sca mii ntsu'hui tucua ciento ntsu'hui snan yla tsaan, lo' chcui lja xacan' co' yu tsaña'an nchco' sca nu nda'an lo'o cha' xi'in. 4Lca yu tsaña'an nchca ti' chcuaa yca olivo, lo'o chcuaa se'en nchcua quin quii' nu ndon tloo Ndiose, ñi nu ndlo tñan chendyu re. 5Cha' nde'en nu nchca ti' cu'ni ti'i lo'o yu, tyi'o quii' tu'hua yu lo' cujlyo yu 'in ta'a cusuun yu, lo' cuaña'an caja nchgaa nu nchca ti' cu'ni ti'i lo'o yu. 6Ntsu'hui cha' cuiya' 'in yu tucun yu ni' cuaan, lo' a qui'ya quioo tsalja nu xiycui' Ndiose 'in yu, lo' ntsu'hui cha' cuiya' 'in yu cu'ni yu cha' chca tne tyi'a, a cunta tca ca'an tñan yu quicha nu cu'ni ti'i loo chendyu re ñi ncua ya' nchca ti' yu. 7Xa nde cua' tyii tñan nu yaan yu, xacan' tyi'o 'ni la nu ntsu'hui se'en qui'ñi can', tyisnan cu'ni cusuun lo'o yu, lo' cu'ni canan cujui 'in yu. 8Quinu tu'hui chcuaa yu can' loquiya' quichen tnu can', cui' quichen se'en mjyi'in ca'an ne' 'in Ñi X'nan na loo cusi, lo' ndlo'o naan ne' quichen can' Sodoma lo'o Egipto si'yana cuaña'an nguiaa cha' 'in na. 9Scasca quichen can', lo'o nchgaa ta nten, lo'o nu nchcui' xca loo cha', nchgaa quichen tnu, ña'an ne' xtyi yu ngujui can' tsani' snan tsaan tlu'hue, lo' a tucui nu taa cha' cuiya' quitsi' yu. 10Nchgaa nten chendyu ca tsu'hue chu'hui tiquee ne' si'yana ngujui yu, loo nu lyee nducui ti' ne' scasca ne' ca'an tñan ne' na nu taa xu'hue ne' 'in ta'a ne', cui' si'yana lyee mxitijin yu 'in nten nu ti'i. 11Una xa mda'a snan tsaan tlu'hue can', Ndiose mxu'hua ñi cusya 'in yu lo' mdyiton yu, ndyijyin ya' ytsen nchgaa nu na'an cha' can'. 12Ngune 'in yu jui sca nu ycui' cueen nde ni' cuaan, lo' juin: Ycuen um nde re. Lo' ycuen yu nde ni' cuaan sca ni' ndlaa, lo' nchgaa ta'a cusuun yu na'an cha' can'. 13Xacan' mdyisnan nguñan lyee ya', lo' ngujlyo sca luhua' quichen can', lo' ngujui tsa cati mii nten. Nchgaa la ña'an nten can' ndi'in ytsen ne' lo' m'ni tnu ne' 'in Ndiose, ñi nu nducua ni' cuaan. 14Nde tucua ta nu ti'i nu cua' mdijin, una cua' ljyaan xca ta nu ti'i. 15Nu cua' nchca cati angujle can' mxicune cuhuii 'in, lo' lyee ngune cueen la ni' cuaan, lo' nchcui': Nchgaa cha' cuiya' nu ndi'in loo chendyu re cua' mchcuan Ñi X'nan na 'in na tsatlyu lo'o Cristo 'in ñi, lo' culo ñi tñan tsala xaa. 16Cla nducua jacua qui'yu cula nu nducua cunda scaa loo yca xlya la tloo Ndiose, cui' xaa mdyi'ya xtyin' jun tsaya' ngu'ya ti'in tloo jun la lyuu, lo' m'ni tnu jun 'in Ndiose, 17lo' nchcui' jun: Tyaa hua xu'hue 'in um, Ndiose X'nan hua, 'un ñi nu tlyu la cha' cuiya' ntsu'hui 'in, 'un nu ndi'in ti' culoo, lo'o cua' ñii, lo' ndi'in um tsala xaa, si'yana cua' mchcuan um cha' cuiya' nu tlyu 'in um lo' mdyisnan ndlo um tñan. 18Nchgaa nten chendyu ycuen tique' ne', lo' mtsa'an yu'hui cha' nsin' ti' tiquee um lo'o ne', cua' mdiyaa tsaan cu'ni um xñan bsya 'in nchgaa nu ngujui, cui' cuaña'an taa um cha' tsu'hue nu qui'ni ca'an 'in nchgaa nguso nu mxiycui' um 'in cua' s'ni, lo'o nu mdo'o hui 'in um, nu ngui'ni tnu 'in um, nu suhue ti lo'o nu cula, a cunta cujlyo um 'in nchgaa nu ngui'ni ti'i loo chendyu re. 19Xacan' nguila tucua laa 'in Ndiose la ni' cuaan, lo' ncua chcan' nscua quiñan' se'en yu'hui cha' nu mdi'in tyaa Ndiose lo'o ne' Israel cua' s'ni, lo' mdyisnan ndyuhui, ngune scasca cueen, ytsu tyi'yu, mdyisnan nguñan lo' ngu'ya quio quee nu tnu.


text:
Melosuuf
Tëraliin
Xamale Melosuuf[Soppi]
Melosuuf mooy xam-xam biy settantal ak a leeral feeñtey yaram yi walla jëmm yi ak yu dundat yi a yu nit ñi ci kaw suuf si ak gëstu gi aju ci ni ñu séddalikoo.
Li muy wund ak li mu doon[Soppi]
Séwogaraafi baatub gereg la, boo ko doon firi ci wolof muy “melal suuf si”, maanaam wax ni mu mel, ni mu nekke.Moom nag baat la bu tukkee ci (Geographica): baatub gereg bob cosaanam mooy (Geography),muy ñaari baat yu ñu boole ñuy benn bu njëkk bi mooy tekki melo, walla nataal (Graphica), ñaareel bi di Geo di tekki suuf.
Bu nu sukkandikoo ci loolu danu naan Sewograafi walla Geographia mooy “melal suuf si” walla wax ni mu mel, xam-xam bii noonu la tàmblee woon, ndax ca njëlbéen ga, tukkikat yi daa wër di gëstu dañu daa bind li ñu gis ci dëkk yi nu romb ak gox yi ak diiwaan yi ñu siyaare, leeral, melal ni ñu leen gise, fekke leen ni. Sewogaraafi nag déggoo nanu ci séddale ko ay xaaj ñooy yii: Séwogaraafi bu dénd bi (nature), mooy biy sonn ci gëstu ni suuf si mel, ni mu bindoo ci wàllug jiyoloji, ak feeñte (fenomene)yu jawwu yi ak gàncax yeek dundat (animal) gu dénd geeg gu jeeri ji. Bokk na ci xaaj yooyu Séwogaraafi bu bidiw, li ko tax a jug di: jàng ni suuf si bindoo ak ab kemam, ni muy yëngoo, ak ni mu buloo ak séqoo gi mu am ak yeneen bidiw yi. Bokk na ci xaaj yi ba tay, Séwograafi bu nit: moom nag daa séddaliku ci :Séwogaraafi bu way dëkk yi (abitant), ak séwogaraafi bu koom koom ak bu politig, mooy gëstu ci goxi àdduna bi aki pegam (frontiere) yu politig, aki jafe-jafeem ak ña fa dëkk. Ak bu nataal yi walla bu lonkoyoon yi: moom mooy xam-xam biy yittewoo lonkoyoon sewogaraafi yi ak ni nu leen di sose. Bu yàggul bànqaas bu yees sosu na ci xam-xamu Sewogaraafi, mooy biy nos xam-xam yu sewogaraafi yi ak yëglu cig sori
Njariñul xam-xamu melosuuf[Soppi]
Melosuuf moom nekkatul rekk xam-xam boobu di melal feeñte yi (les phenomenes) di leen melal ak a leeral ci anam gu tond, gu soreek li am, waaye mujj na di xam-xam bi jagoo dox ànd ak jëm-kanamug xam-xam bu bees bii sukkandiku ci gëstu ak nattale, ak làmb ba daj, ak jëfandikoo misaal yi ak gis-gis yu yees yi, ci noonu la mujje di lu nuy doxal ci anam gi nuy tudde séwogaraafi bu kem ak séwogaraafi bu doxal walla dëppale “bu pratique” bi nga xam ne du nangoo beru wëliif soxlay nit yu mag yi, loolu nag li ko waral mooy li séwogaraafi làmbool yor ko ci man–manu dëppoo ak mbooleem xam–xam yi, moom mooy aji jokkale ji nekk ci diggante xam–xam yi di leen booleek a jokkale, bu ko defee di leen tàggat ngir ñu liggéeyal ko, di jël ci ñoom lu koy jariñ, di ko ràññale ak yeneen yi. At yu mujj yii seere nanu ag soppiku gu mag ci gérum séwogaraafi ak xam-xam bi mu ëmb, ak ci anam yi muy jaar ngir amal ay jubluwaayam aki xemmemtéefam. Man naa am nag mu bokk ci li indi coppiku gii: jëm gi nit ñi gën a jëm kanam, nga xam ne sax boroom xam-xami séogaraaf yi mujj nanu di gëstu ay mbir yoy bu njëkk xamuñu leen woon, ba sax kuy seetlu liggéeyu boroom xam-xam yii dana gendiku yittewoo gu dolliku gi nu sotti ci mbirum gëstu feeñte yi /phenomenes/ ak masala yu wuute yi aju ci dénd bi ak nit, ci anam gu wuuteek ga nu ko daa gëstoo bu njëkk, sababus loolu nag mooy jëfandikoo gi nuy jëfandikoo leegi ay jumtukaay yu xarañ te aaytal ci seeni gëstu, di dimbadikoo xam-xami takk yi (statistiques) ak yu xibaar yu jumtukaay yi ak mat ak misaalukaay yi (echantillon) ak xam-xamu xarala ak dénd (nature bi) ak kimya (simi). Jëm kanam gii am nag ci jëfandikoo jumtukaay yii ak ker-keraan yii (ces moyens) tax na ba ngérte (resultants) yu am solo juddoo ci, yu jañ séwogaraafi mu jëm kanam, def ko muy xam-xam bu jamonoo. Loolu sax tax na ba ñenn ñi di woowe jëm kanam gii am ci xamu melosuuf ((jeqiku walla fipp gu kemu ci xam-xamu séwogaraafi)), Jeqiku gii walla fipp gii waa melosuuf yi teeru nanu ko te màggal ko, ndax ngérum kem ay ngënéelam lu bari la, man naa am li ëpp solo ci ngënéel yooyu mooy ngérte yi mu lay àggale yépp ñooy gën a sew, gën a am maanaa, ngir seggat (analyse) gu xam-xam gi muy amal ñeel toftaloog mbir yi. Ceggat gu xam-xam gu melosuuf gii mooy wone noste (systeme) yi amal ay jeexiital ci amug feeñte yu wuute yi melosuuf di gëstu. Moom du doylu ci leeral feeñte yi rekk waaye day sukkandiku ci sabab yi sos feeñte yii.
Ëttub gëstu gu melosuuf[Soppi]
Ngir melosuuf man a génne, feeñal lëj-lëj ak jafe-jafe yi gawu cib gox walla ab diiwaan, li muy njëkk a def mooy digal ëtt boobu walla barab boobu , maanaam wutal ko aw dig ba ñu xam ne fii la, bu ko defee mu fésal séqoo (les relations) yi am ci diggante mbooleem xeet (element) yu wuute yu kojug dénd yi (naturel) ak yu kojug nit yi, ak nu ñu man a duggantee ci seen biir, ràbbaloo ni. Looloo tax séwogaraafi fi di boroom jikoo ju ràññiku, ndax danu koy gis mu tegub tànk ci xam-xami dénd yi, tegati beneen ci yu nit yi. Bu fekkee ne xam-xam yu wuute yi ci atum 1972 lanu leen raŋale, nos leen, séddale leen ñatti kuréel ñooy : xam-xami seggat yu nattu yi, xam-xami firi yi ak taawiil, ak xam-xami jam yi (yu critique yi), bu fekkee ne noonu la it melosuuf moom jël na mbooleem jikkoy yii kuréeli xam-xam . Jàng ëttub melosuuf dina feddali amug ay way nekk yu bari yu dénd ak yu nit yu lënkaloo yuy ràññikoo ci jëflante yu bari yuy am ci diggante way nekk yii, loolu moo lay won foofu solos boroom xam-xamu melosuuf, looloo tax nga gis gëstu ëttub melosuuf du yam rekk ci menn mbir walla benn feeñte bàyyi ya ca des, ak doonte ëttub melosuuf làmboo na mbooleem feeñte yépp, teewul gëstug feeñte yii day am cig beru tey natt tolluwaayu jëflante gii seggat ko, yillaal ko , ci lu dul muy sàggane benn xeet (element) ci xeeti ëtt bi. Ngir solos ëttub melosuuf Unesco saxal na ni nu koy jàngalee ci Tugal ci donga yiy door a dal, bu ko defee ñuy def aw doxaliinam ; sukkandiku ci dégg te xam juroomi laaj loolu nag mooy : ëtt biy jóox (biy produire) : bu ñu laajee njàggaan li jéego yi aju ci déggiinu ëtt biy jóox loolu man naa doon yoon wi ngir xam dëgg gi maanaam yewwu ci ne ëtt boo gis du lu dul melo ci meloy yëngu yi (maanaam mi ngi ci melow jóox) kon nag ngértel saxal yu tukkee ci nit ñi la (jeexiitalu jëfi nit)
Lonkoyoonu adduna bi[Soppi]
Boo gëstoo lonkoyoon (carte) adduna bi bu baax di nga ca gis dëgg yii :
- Kaw kol-kolub suuf si mi ngi ame ci jéeri ji ak ndox mi, bu ko defee jéeri ji yóbb ci benn ñeenteel, maanaam bu doon ñeenti xaaj la benn bi, ndox mi moom yóbb ci ñatti ñeenteel .
- Jéeri nag mi ngi ame ci juroom benni gox walla kontinã ( ci lu dul goxub dott (pole) bu bëj-saalum bi nga xam ne kenn dëkkewu ko ngir jawwu ak dénd bu méngoodi ba), juroom benni gox yii danu leen a toftale kem ni nu yaatoo :
1 – Goxub Asi : moo ëpp ci gox yi, ab tolluwaayam toll ci benn ñaareel 44 milyoŋi kilomet yu kaare , way-dëkk ya tollu ci 2200 milyoŋ ciy nit.
2 – Goxub Afrig : ab tolluwaayam di benn ñeenteel 30 milyoŋ ciy kilomet yu kaare , way-dëkk ya tollu ci 350 milyoŋ ciy nit.
3 – Goxub Amerig gu bëj-gànnaar gi: ab tolluwaayam tollu ci benn ñeenteel 24 milyoŋi kilomet yu kaare, way-dëkk ya tollu ci 270 milyoŋi nit.
4 – Goxub Amerig gu bëj-saalum gi: tolluwaayam toolu ci ñatti ñeenteel 17 milyoŋi kilomet kaare, way-dëkk ya tollu ci 300 milyoŋi nit.
5 - Rëddu yamoo wi (équateur) di ( rëdduw tus wu gaar wi (latitude) ) mooy wi séddale àdduna bi def ko ñaar : benn xaaj bi bu bëj-gànnaar la, bi ci des di bu bëj-saalum, moom rëdd woowu dafa romb ci wàlli bëj-saalum yu goxub Asi , ak ci digg Afrig ak bëj-gànnaaru Amerig gu bëj-saalum gi. Bu ko defee gëwéelub sànkar bi (Tropique du cancer) romb ci bëj-saalumu Asi ak bëj-gànnaaru Afrig ak bëj-saalumu Amerig gu bëj-gànnaar gi , ci noonu gëwéelub tef bi (Tropique du capricorne) ñëw moom itam jaar ci digg Ostraali ak Afrig gu bëj-saalum gi ak digg Amerig gu bëj-saalum gi . Rëdduw Grinits ( longitude;meridien) di (rëddu tus wu taxaw wi) moom it jaar ci sowwub ñaari gox yii di Afrig ak Tugal , moom rëdd woowu nag mooy wi séddale àdduna bi def ko ñaari xaaj bu penku ak bu sowwu.
5 – Goxub Tugal ab tolluwaayam tollu ci benn ñaareel 10 milyoŋi kilomet yu kaare, way dëkk ya tollu ci 750 milyoŋ ciy nit.
6 – Goxub Ostraali : ab tolluwaayam tollu ci ñatti ñeenteel 7 milyoŋi kilomet kaare , way dëkk ya tollu ci 15 milyoŋi nit.
- Ndox yi nekk ci kaw kol-kol bi (globe) ñi ngi ame ci mbàmbulaan yi : ñoom ay diggante yu rëy lañu yu ndox, ak ci géej yi : ñoom ay diggante yu gën a ndaw lañu yu ndox . Bokk na ci mbàmbulaan yi : màmbulaan gu dal gi (moo ci gën a rëy) ak gu atlas, ak mbàmbulaan gu end gi ak gu bëj-saalum gi ak gu dott bu bëj-gànnaar bi(pole nord). Bokk na ci géej yi :géej gu diggu gi (mediteranee) gu xonq gi , gu araab gi, gu ñuul gi añs .
- Adduna ju njëkk ja walla ju yàgg ja – moom mi ngi ci xaaj bu penku bu kol-kol bi – mi ngi ame ci ñatti gox yu taqaloo, daal di sos nag benn dank (bloc) walla jóor, ñatti gox yii ñooy : Asi, Afrig ak Tugal, dara taqalewu leen lu dul yenn ci ay feeñte yu dénd yu néew : niki géej yu xat yi ak càllalay doj yi ak tund yu yaatoodi yu néew yi ag yékkatiku.
- Nit dundal na goxi adduna ju yàgg ja la ko dale ca ba mu tegee tànkam ci kaw suuf rekk, bu ko defee ay xay (civilisation) yu mbay, yu kawe, yu yàgg daal di am ci xuri ay dexam yu naat ya, lu ci mel ne xay ya amoon ca xuri dexug Niil ga nekk Isipt ak dexug Dijla ga ak Furaat ca Iraag ak dexug Sand ak Gangas ca End ak dexug Sigyang ak Yangci ca Siin.
- Adduna ju yees ji – moom mi ngi ci xaaj bu sowwu bu kol-kol bi – mi ngi ame ci Amerig gu bëj-gànnaar gi ak Amerig gu bëj-saalum gi, ñoom ñaar ñooy ñaari gox yi nga xam ne bi leen nit wuñee (decouvrir) ak leegi ay xarnu (siecle) rekk la, la ëpp ca ña fa dëkke ay waa Tugal lañu yu gàddaaye Tugal dëkksi fa, moom Tugal nag benn la ci goxi adduna ju yàgg ji .
- Goxub Ostraali –moom moo gën a tuuti ci gox yi, te gën a rëy ci duni adduna bi- mi ngi nekk ci xaajub kol-kol bu bëj-saalum bi, ca bëj-saalum gu penku gu dankub adduna ju yàgg ja.
- Mbàmbulaan gu dal gi moo dox ci diggante ñaari gox yii di Asi ak Ostraali cig wàll, ak ñaari gox yii di Amerig gu bëj-saalum gi ak gu bëj-gànnaar gi ci geneen wàll, bu ko defee mbàmbulaan gu atlas moom dox ci diggante ñaari gox yii di Tugal ak Afrig ak ñaar yee di Amerig gu bëj-saalum gi ak gu bëj-gànnaar gi , bu ko defee mbàmbulaan gu end gi tàqale ñaari gox yii di Aseek Afrig wëlif goxub Ostraali, mbàmbulaanug bëj-saalum gi tàqale mbooleem gox yi wëlif goxub dott bu bëj-saalum bi
- Rëddu yamoo wi (équateur) di ( rëdduw tus wu gaar wi (latitude) ) mooy wi séddale àdduna bi def ko ñaar : benn xaaj bi bu bëj-gànnaar la, bi ci des di bu bëj-saalum, moom rëdd woowu dafa romb ci wàlli bëj-saalum yu goxub Asi , ak ci digg Afrig ak bëj-gànnaaru Amerig gu bëj-saalum gi. Bu ko defee gëwéelub sànkar bi (Tropique du cancer) romb ci bëj saalumu Asi ak bëj-gànnaaru Afrig ak bëj-saalumu Amerig gu bëj-gànnaar gi , ci noonu gëwéelub tef bi (Tropique du capricorne) ñëw moom itam jaar ci digg Ostraali ak Afrig gu bëj-saalum gi ak digg Amerig gu bëj-saalum gi . Rëdduw Grinits ( longitude;meridien) di (rëddu tus wu taxaw wi) moom it jaar ci sowwub ñaari gox yii di Afrig ak Tugal , moom rëdd woowu nag mooy wi séddale àdduna bi def ko ñaari xaaj bu penku ak bu sowwu.


text:
Diiwaanu Tambaakundaa
Diiwaanu Tàmbaakundaa mi ngi nekk ci penku réew mi, benn la ci 14 diiwaan yu Senegaal yi, di it bi ci ëpp ci rëyaay. Dëkku Tàmbakundaa mooy péeyub diiwaan bi. am na 605 695 ciy way-dëkk te yaatoo 59 602 km²
.
Melosuuf[Soppi]
Ay peggam[Soppi]
Diiwaan baa ngi digoo ak:
- Diiwaanu Maatam ak bu Luga ci bëj-gànnaaram;
- Diiwaanu Kawlax ak bu Koldaa ak réewum Gàmbi ci sowwam;
- Réewum Gine ci bëj-saalumam;
- Dexug Senegaal gi, fi mu janook réewum Mali, ci penkoom;
Ay goxam[Soppi]
Ginnaaw bi, bi ñu defee Tunduw Kéedugu Diiwaan bu mat sëkk ci 2008, Péncum Réewum Senegaal la ngi ko def ci 1 diggi-gammu ci 2008, diiwaan bi ñaari Tund rekk la am:


text: 1Hunuut toko, n'ijam naane wuji wute bakan keehooje-hooj t'etiir bufor bu ti kataŋku uŋu weene: «Aleluya! Atambatun ite úne akino fu kafaku ku, ni kániku ku, ni sembe su! 2Majoonanar moone mite nu múniyo, abe mujoŋoorajoŋoor! Ábuki ajoonana hikinu hómbombokun hu huhu hubuusatan yéeni etaam i nu bufurukato bite te ho. Anukana te ho aŋarkeyi naane húyuusayuus halan hite eroka yeene.» 3Wuji wu nu wusooñ weene: «Aleluya! Hárunda hite hikinu héesufee hu hibaa birito hiraanu!» 4Bíhaaniin bu butuman ni bakabaakiir ku ni kásukaay, nu muroon mibaakiir meeroŋe mu, keesokoroor Atambatun eeriikee u t'eriikeey ite híyiaate hu abe ni kaane: «Amiin! Aleluya!» 5Kaaji ni kíhaminn t'eriikeey ite híyiaate hu keene: «Arisokoroor Atambatun ite úne aruun arireyi fe, sifaaf su ni biñi bu keeemo ku eroka yeene kéejeŋgino ku!» 6Abe n'ijam naane wuji wute bakan keehooje-hooj, uŋu wusok naane kúsuw kite káajuŋeey, ni naane biranda bu. Wuji wu n'uŋu weene: «Aleluya! Ábuki Atemit, Atambatun ite úne eehaŋe u ebaja sembe asiiŋana jáyi joone! 7Kikaw úne kutoof, abe n'útoofan núunikano, ábuki asibar ite Ametek u afaraa, abe huyoosan hoone hireeŋa! 8Kawunowun eesiimo wañ wéewarie-wari, weesilane, abe nu wukuur but.» (Kaawañ kéewarie-warie ku keemo fu burok beejake bi bakan kite Atambatun káhine bu.) 9Amalaka u n'aanam: ---A̱kiñj bonde: atoof ti keeruwee ku bite hiriy hu tu huyoosan hite asibar ite Ametek u. Abe n'asooñ aanam: ---Diye kirim kite Atambatun, kirim kite nu múniyo. 10Náami íjiŋgitana bite wuwoto kaanuku íisukaayo, bare n'aanam: ---A̱was, atum'á̱hin bondu! Íñje aroka yooŋ naane awe, ni bakatii keejoke ku múniyo mi Yesu áwufoore mu. Á̱sukaay Atambatun! Múniyo mi Yesu áwufoore mu meemo fu búwejet beeemo bu t'eyiŋana yite Atambatun. 11Hunuut toko, n'ijuk bufor béefeŋginee, abe efaliñj yeefañje n'éŋaasin. An eerabee u te yo huruwu hoone Éejube u, huruwu hoone yooŋ Múniyo mu. Aŋ'ajoonan, abe n'átuum ajoŋooree. 12Ñíkino iŋi ñisilan naane sineemak, abe asolasol búkuhe beehooje bite híyiaate. Kakiñjakiñj te o huruwu h'an ámeyiit, kane arko akina taŋ. 13Asolasol kájufa kéetuusanee ti halan. Huruwu hoone «Hirim hite Atambatun». 14Esulaan i bakate ku t'etiir iŋi kasao ti hiñaawu. Kasiimasiimo wañ weefañje wéewarie naane, nu wukuur yooŋ but, abe karabarabo ti bifaliñj beefañje. 15Kábura keebaliŋge suf iŋi kíŋaasin tu butumo; ne ko n'aja fu kámiñu biheet bu fe. O kahaawu bo nu hútaŋkaru hite mañ, abe n'atuusan bo naane kireseŋ ti báatuusanum bite b'Atambatun eehaŋe u ebaja sembe bite bu kane ayiŋat dómbokun. 16Kakiñjakiñj ti kájufa koone nu tu huboŋo huruwu honde: «Áyi ite bákayi ku, n'Anahaan ite kunahaan ku». 17Abe n'ijuk ake amalaka eesiiŋee ti taanak tu. N'ataŋk áhamin ni bilele bu bumbu búwiito biliŋan aane bo: «Aribin, arikuukanooro bija bite hiriy hómbokun hu hite h'Atambatun! 18Aribin ariiteŋ kihaay kite bákayi ku, ni kite esulaan i n'eseef yeeniin, ni kite bifaliñj bu, ni kite bakan keerabee ku te bo, ni kite ésuk i fe, biñi bu ni sifaaf su, búsukateen bu ni keenooto ku búsukateen.» 19Náami ijuka éndakakureŋ i, ni bákayi kite etaam i, n'esulaan yeeniin ni kakuukanooro keetiik n'an eerabee u t'efaliñj i n'esulaan yeene. 20Éndakakureŋ i n'ejokee, yo n'an u aa ajuus aane akina ayiŋana ite Atambatun, eebine u áhin buroon beehaŋe bu ésuk i kikaw tu buhooŋu éndakakureŋ i. (Nu bondu beehaŋe bu ésuk i kikaw n'abuute fu bakan kéeyekie ku ékeetanuma yite éndakakureŋ i, abe n'iŋi kásukaay búwisenum bite te yo.) Éndakakureŋ i n'an u aa ajuus aane akina ayiŋana ite Atambatun ni káfiitenee bároŋari ti han hite sineemak su n'efor yéesufe i. 21Keeŋeñene ku ni kayoolee ni kábura ku kiŋki kíŋaasin tu butum bite an eerabee u t'efaliñj i, abe bilele bu fe ni biteŋ kihaay kooniin biyak bibir bib.


text: 1Tse nii kwloxo tson kpidz lëë tu kyalwtsiilña kok Caná, tu kyedzy nii nche nëz Galilea. Lëë xñaa Jesús kwey, 2aan wi Jesús kwey ksa xpëëdscuel. 3Mer wroltyee lo lni lëë viñ pidzy, aan lëë xñaa Jesús chëb: —Lëë xviñ meñ re kwlox. 4Per lëë Jesús chëb lo xñaa: —¿Penak nii xñeelo lon? Karty tsitsib xworaa. 5Per lëë me chëb lo meñ nii xkiisy viñ: —Kol kuuñtsyey kchë nii kñë xaa. 6Lëëtyee gaa lëë xoop tiñ nii nyaa con kyo nche siko. Leñ tiñ go chadx ña meñ Israel. Masy tap kaly gaa o tu kyoow gaa litre nis xtyëë tu leñ tiñ go. 7Tsigo lëë Jesús chëb lo xaa nii xkiisy viñ: —Kol jkatsë ksa tiñ gue nis. Lëëw pkatsë xaa axte pixo chu tiñ. 8Loxsye ngo lëë Jesús chëb: —Kol kwii xisyo aan kol tsiniw lo xaa nii chuñ lni. Aan lëëw kuni xaa. 9Tsiñee lëë xaa nii chuuñtsyey lni pkëë chuw nis nii byak viñ, nandy xaa dyon pa pchoow. Xaktyee xaa nii xkiisyo nano, porñee lëë xaa go kwlii nis. Por ngo lëë xaa kwtsyetsy xaa nii ptsiilña 10aan lëë xaa chëb: —Kchësy meñ gon xkiisy viñ buen tsiñee lëë lni chislo, aan axte lultime xkiisy meñ viñ mban, per lëë lii, lëël kwlootsey viñ buen par kiisylo lultime. 11Caná nii ngab Galilea klootyee beeñtsyey Jesús kyalntson. Siko bluuy xaa xkyalwnabey xaa, aan lëë xpëëdscuel xaa bniladzy xtiits xaa. 12Loxsye ngo lëë xaa si Capernaum ksa xñaa xaa ni betsy xaa ni xpëëdscuel xaa, aan lëë xaa kwlës siko bla kpidz. 13Aan como lëë paskw nii chuuñtsyey meñ Israel sëëd yob, lëë Jesús kwey Jerusalén. 14Tsiñee lëë xaa kwsëëb leñ lidzy Dios, lëë xaa kon kchë meñ nii xto yosy, ni meñ nii xto mëkwxiily ni palom, ni meñ nii nche sob laañee xtsyëë tumi. 15Tsigo lëë xaa psaa tu soty aan lëë xaa kwlii kchë meñ go leñ lidzy Dios ksa meñ go mëkwxiily ni yosy. Kchësy xtumi meñ nii xtsëë centab pchoots xaa lo lyu ni ptische xaa xmezh meñ go. 16Chëb xaa lo xaa nii xto palom: —¡Kol kwii kchë ngue nu! ¡Kyuñdy to lidzy pxosyaa tu mesón! 17Tsigo lëë xpëëdscuel xaa psaladzy tiits nii kë leñ kitsy nii kë xtiits Dios. Sinrii xñeew: “Tirak xkëstyoon lidzy pxosyaa.” 18Tsigo lëë meñ Israel chëb: —Beeñtsyey tu kyalntson parñee kniladzy noo nii xaa xñabey nakoo. 19Tsigo lëë Jesús kwëb chëb: —Kol knitylo ktoo re aan tsonak kpidz lëëw ksoblin stub. 20Tsigo lëë meñ Israel chëb: —Choowpxoop iz kwë meñ kwyaa ktoo re. ¿Xa ksaaloolo tsonak kpidz? 21Per byeñdy xaa nii misme xcuerp Jesús nak ktoo nii pseety Jesús. 22Por ngo, tsiñee lëë Jesús pañ, lëë xpëëdscuel xaa psaladzy kchë nii kwnee xaa, aan lëë xaa bniladzy kitsy nii kë xtiits Dios ni lëë xaa bniladzy xtiits Jesús. 23Worñee lëë Jesús kwey paskw Jerusalén, ndaly meñ bniladzy xtiits xaa tsiñee kon meñ kchë kyalntson nii beeñtsyey xaa. 24Per kopty Jesús kchë meñ go confians, porñee xyuumbey xaa kchë meñ. 25Xkiiñdy xaa nii dyon cho këb xa nak meñ lo xaa, por misme lëë xaa nan pe cos xsya leñ styoo meñ.


text: 1Mgbàr maan Yeesu de yuu a àay, de dige e tâa a cewci sòo ɓèl. 2Mûsa nit ây dèy de kimjan a gin wàa, ha de lege a koombowal e tâa a farra. Mûsa nit ây pî de gòyin a cewci sòo. 3Yeesu de yèe daw jày dèy ni rèenjum yèy, de gàa: Nit yòorra yòoci tayge ngam yòorra yòoci. 4A ye yòo gi, yòot kana de yaa a cewci orri. A jooy ây de dàan de atin. 5Yòot kana yaa a gòok ây a gin tâa soori càa. De ɓuge yaale ngam soori ti yeng ba. 6Unji ye mâaye larruge, de kòyrre ngam sisi wàa ti cir ba. 7Yòot kana ngaa yaa a fur cikci. Cikci ye 'mirre, de èwnjuwa. 8A yòot ây kana aw yaa a soor mbâra. De ɓugin de 'mirrin, de njòrin woy yey yòoci temèrre woy kana yòoci ra yira, woy kana ngaa yòoci ra taan. 9Nit yey tâage ni tuk rakni, sey e ragi! 10A lor ta Yeesu de hèewrran de gunuwan: Ngam jâ yèenum ni rèenjum yèy ya? 11De goosi de gàa daw: Un un kpàa ot cèngnum jày tâage fûurriya a yèk wûun Fay a faktiturum. Amma a nit ây kana gi gaw kpàa cèngnum maan ba. 12Ngam koo wun tâage ni jày, kpàa ge kpàasirra jày dèy. Amma nit yey èege jày, a gaw arri koo jày tâagurra càa gi. 13Hû go de yèenim daw ni rèenjum yèy gi, ngam koo ye tâa aw rapɗe ni nisi aw rap jày ba, koo ye tâa aw raksirre ni tuy aw rak jày ba, aw cèngsi ba. 14Kà yey gbèe a hak waw jày gàa nà Fay ni mgbelyèk Isaya nit lònum: Ra gun raksi ni tuy, amma gun cèngsi ba. Ra gun rap ni nisi, amma gun rap jày ba. 15Ngam tinîir nit ây gi dèbe, tuk waw bûre rakta, nis waw jèmsige, ngam ta aw rap ni nis waw ba, aw rak ni tuk waw ba, aw cèngsi ni tinîir waw ba, ngam ta aw ira a gin mum ha mi ndòosi daw ba. 16Amma un kâwum diinu, ngam nis wun rapɗe, tuk wun ɗa rakɗe. 17Takundi mi gàanurre, a nit ây dèy lòni yèk Fay, ni nit ây gòyge ɗèm gi, aw yiɗi nà rapta jày rapnu gi, amma aw rap ba. Aw yiɗi nà rakta jày raknu gi, amma aw rak ba. 18Kòsòng sey un rak jày yiɗi gàarra rèenjum yèk yòorra yòoci gi. 19A nit ây rake yèk wûun Fay to aw cèngsirre go ba, Tooy mamji dàa ge dàara e atfa jày tâage yòorriya a tinîir waw gi. Hû go aw rèenji ni cewci orri a gin yaa yòoci gi. 20Nit kana rèenji ni soor yey tâage càa a gòok ây, a gin yaa yòoci gi. Ey tâage nit rakta yèk Fay, ngorge yaale ni tinîir kâwrra. 21Amma ye tâa yèk maan ii sisi a gin wàa ba, e gòyrra unji càa. Ye ge kpàa ɗàari koo 'màari ana go ngam yèk Fay, mgbò ge mgbòl yaale e yaa. 22Nit kana rèenji ni gin yey yaa yòoci a fur cikci gi. Ey ɗa rage yèk Fay. Amma ye tâa jàk kparri, ni rûfta yèk bèebi aw loosurre tinîiri gi, è gaw èwnjufa yèk Fay a tinîir wàa, ge rep koo jâ ba. 23A nit ây kana aw rèenji ni soor mbâra a gin yaan yòot ây gi. Aw rake yèk Fay, cèngse gi, aw repɗe jàk mbâri kà yòot ây woy yey temèrre, woy kana ra yira, woy kana ngaa ra taan. 24Yeesu de yèe daw ni rèenjum yèk kana, de gàa: Wûun Fay a faktiturum rèenji ni nirri còke yòot mbâra a hèmna wàa. 25Amma ye kûun a nit ây gi, nit yiir wàa de dàara e yòorra yòot gbikci a tîim tirri nà. De taye. 26Tirri ye 'mirre, aase njòre gi, gbikci de lòrre. 27A nit tèem ta wàa di nit hèmna gi de dàaran de gàawan: Nitcoorra, naa yòot mbâra cògum a hèmna wey naa? Amma u hâ ana gbikci gi ya? 28De gàa daw: Nit yiiri mbirge jàk yey gi. A nit tèem ta wàa de gunuwan: Mu yiɗi ot dik ot uffa gbikci gi yi? 29De goosi de gàa daw: Oow, ngam to un ufɗe go gbikci gi, aa gun aanjiti sisi tirri ɗa. 30Woon daw ɗa cuk aw 'mitnji ha naarra wakli. A unji ripta gàa gim gàa da nit njaarra ây: Uffan màrra gbikci, un 'mèmi un aksifa. Amma tirri sey un kimji un duk a dooy mum. 31Yeesu de yèe daw ni rèenjum yèk kana, de gàa: Wûun Fay a faktiturum rèenji ni yòot mutar, yey arre nirri e còk a dâw wàa gi. 32Yòot maan hòme luurra da yòot ây pî, amma to ɓuk go, hò ge hòm daw 'mita da waas ây pî ha e tâa futifay. A jooy ây ngaa aw dàara aw iirra àay waw a farra. 33Yeesu de yèe daw bak ni rèenjum yèk kana, de gàa: Wûun Fay a faktiturum rèenji ni njàngna yey arre nikin, e hamji a tigeni ɗèeri taan ha de fâase pî. 34Yeesu yèe daw jàk ây gi pî da mûsa nit ây ni rèenjum yèy. Ti yèe daw jày ba, sey ni rèenjum yèk ây 'nang 'nang. 35Mbire kà yey ngam ha e gbèe jày gàa nà nit lònum yèk Fay: Hàa gim hàangi mgbelyèk mum mi yèe daw ni rèenjum yèy, kà gim kàl daw jày tâage fûurriya diga ɗaarra deesi gi. 36Yeesu ye woo daw da mûsa nit ây, de koye a àay. A lor ta wàa de hèewrran de gàawan: Lònina rèenjum yèk gbikci a hèmna nà. 37De goosi de gàa daw: Nit còkta còke yòot mbâra gi, ey tâage Hàm nirri. 38Hèmna gi tâage kparri. A yòot mbâr ây gi aw tâage a hàm ta wûun Fay. Amma a gbikci ây aw tâage a hàm ta Tooy mamji gi. 39Nit yiiri yòoge yòot gbikci gi, ey tâage Seyɗan. Naarra wakli tâage gbèerra kparri. A nit njaarra ây a malayka ây ɗi. 40Kà yey ufin gbikci aksifan ni ebi gi, hû go ge tâa ɗa a gbèerra kparri. 41Hàm nirri tèe ge tèe malayka ta wàa aw kimji daw a wûun wàa da nit ây pî iige timgbòlnji da nit ây kana, ni nit ây tèege tèem makta gi, 42aw 'màktifa daw a eb ɓèl, a gin tâa umda rîsim ni riisum temgi. 43A dat maan a nit ây gòyge ɗèm gi, ka gaw kayngi kà unji a wûun Too waw. Nit yey tâage ni tuk rakni sey e ragi! 44Wûun Fay a faktiturum rèenji bak ni bèebi tâage fûurriya a hèmna. Nirri ye kpàa gi, de fûuni. Kâwu tinîir wàa dèy, de dige e sàani jày tâagu gi pî, ha e ir e sàa gin maan lang. 45Wûun Fay a faktiturum rèenji bak ni nit sàangum jày kàmge tiɗoon ây delliya. 46Ye kpàa tiɗoon woy àyrra sàari dèy, de dige e sàani jày tâagu gi pî, ha e sàa tiɗoon maan. 47Wûun Fay a faktiturum rèenji ɗa ni tidepni cîici yey 'màktin a nit ây a sòo ɓèl gi, mòo koo cîit hâ pî. 48Ye mûu gi, a nit depta ây de nàrran a cewci sòo. De tâan aw cat cîit della ây aw ii a tuuni. Amma cîit makta ây de 'màktifan u gbaa. 49Hû go ge tâa a gbèerra kparri. A malayka ây dàa gaw dàara aw cat nit makta ây a tîim nit ây gòyge ɗèm gi, 50aw 'màktifa daw a eb ɓèl, a gin tâa umda rîsim ni riisum temgi. 51Yeesu de gun daw da lor ta wàa: Jàk ây gi pî un rage mbâra yi? De goosuwan: Eeye. 52De gàa daw: Hû go koo nit còycum hâ irge nit èngnum a yèk wûun Fay ya, ey rèenji ni too gbaa yuuni a àay wàa jàk fûuya ni jàk mgbantiya. 53Yeesu ye gbèese yèerra yèy ni rèenjum yèk ây gi, de hèese a farra, 54de dige a riiy yey 'mirre gi. De kàlnji daw da nit ây a àay gin kimjum waw, ha de kpul daw jungci isi da nit ây, de gàan: Nit yey u hâ kpàara còycum kà yey ni mbinum tèerra tèem kayeefi gi ya? 55Naa ey tâage hàm nit hewrum kpiiri gi naa? Mariya tâage nuu wàa gi ba yi? Yakuba, ni Yosef, ni Simon, ni Yuda aw tâage kaa rra wàa ba yi? 56Naa a say rra wàa ɗa pî aw dii ni orro ay gi naa? Hû go u hâ kpàara mbinum pî kà yey gi ya? 57Ngam maan de hàwuwan goosum di Yeesu. Ey de gàa daw: Di nit lònum yèk Fay aw coowrre koo u hâ pî, sey a riiy wàa ni tîim kor ta wàa tâa gaw coow ba. 58Ngam èca goosum waw Yeesu ti tèe jàk kayeefi ây dèy a farra ba.


text: 1De rapmi malayka kana ana a faktiturum cirarre, mòorre tifaarunum gook ebi yengdiya nà a kàn wàa, ni yuma titefki ɗa. 2De mòo tiim nà, jòoy mgbanti tâage Seyɗan, tindòom gbeesum gi, de 'mèmu e tâa 'mèmdiya yeri ujinèerre. 3De 'màktu a gook ebi yengdiya gi, de fantufa, de iirra mèn ticèngsunum a nin maan, ngam ta e yuu e rûfsirra da nit dees ây ba, ha yeri ujinèerre e gbèe. A dat maan sey aw patu aw woow unji càa. 4De rapmi gbaat wûun ây ni nit ây tâage a farra, aw hîi daw mbinum ha aw ii kiita. De rapmi ɗa jungci nit ây njaan daw hay yèk seedamku Yeesu ngam yèk Fay, tâa aw coo di jàk timòorgum nà koo di jàk tirèenjum wàa ba, tâa aw ngor ticèngsunum wàa a tiigi waw koo a kàn waw ba gi. Aw gûysirre, aw wûunde ni Yeesu Kristu a yeri ujinèerre nà. 5Ngirra nit ây wutke gi gaw gûysi ba, ha yeri ujinèerre nà e gbèe. Yey tâage gûysum màrra. 6Kâwum dii daw da nit ây kpàage 'mèmsum a gûysum màrra, aw a nit della ta wàa ɗi di Fay. Wurra cukti cen ni mbinum a hak waw ba, amma tâa gaw tâa nit daprum ta Fay ni Kristu, wûu gaw wûuni ni Kristu a yeri ujinèerre nà. 7Yeri ujinèerre ye ge gbèe gi, pa gaw patu di Seyɗan a ti 'mèmni wàa. 8Yuu ge yuu e rûf da nit dees ây pî tâage Gong ni Magong gi, kà gàarra wûun dees ây, a cewci naan ha e kimji daw ngam bàpri. Mûsa waw tâa ge tâa kà kaksoori a sîirra. 9Aw di gaw dik aw yeski a deesi lang, aw mgbaa gin tâam nit della ta wàa di Fay, ni riiy yiɗum wàa gi. Amma ebi a ge ana a faktiturum, e cira e aksi daw. 10'Mà gaw 'màktufa di Seyɗan, tindòom yey rûfki daw da nit ây nà gi, a eb ɓèl gongjiya, a gin tâa jàk timòorgum ni nit lònum yèk rèeng nà gi. Rii gaw rii 'màari tuma ni unji, tâam timgbàri ha tâam timgbàri. 11A dat maan de rapmi gbaat ɓèl burriya, gbaat wûun. Nit yey tâage a farra gi dey deesi ni faktiturum 'nòon a nis wàa, aw kpàasirra daw ba. 12De rapmi nit ây wutke nà, nit ɓèl ây ni hàm ây, aw gòyrre a ɗàm kpees gbaat wûun. De faarirran daw defterre ây. Aw faarirra daw ɗa defterre kana tâage defterre jungci. Nit yey tâage a gbaat wûun nà de hiiti daw da nit ây wutke gi a tèem waw, kày tâa kètiya a defterre ây gi. 13Sòo ɓèl de kànsi wurra nit ây tâage a farra gi. Wurra ni gin tâam wàa ɗa de kànsin wurra nit ây tâage a farra gi. Koo wuna pî kpàa kiita kà yey tâa tèem wàa. 14Wurra ni gin tâam wàa aw 'màktifa daw a eb ɓèl. Eb ɓèl gi tâage wurra cukti. 15Koo wun tâage nîir wàa cen kètiya a defterre jungci gi, aw 'màktufa a eb ɓèl.


text:
1:1 Man Pool, ndawul Yeesu Kirist ci coobareg Yàlla, ngir xamle dund gi nu Yàlla dig te féete ci Kirist Yeesu,
1:2 maa ngi lay bind Timote, sama doomu diine ji ma bëgg. Na la Yàlla Baay bi ak Kirist Yeesu sunu Boroom may yiw, yërmande ak jàmm.
1:3 Fu ma tollu maa ngi lay boole ci samay ñaan, di ci sant Yàlla, mi may jaamu ci xel mu dal, ni ko samay maam daan defe. Guddi ak bëccëg, bu sama xel demee ci say rangooñ,
1:4 ma bëgg laa gis, ba am mbég mu réy.
1:5 Maa ngi fàttaliku sa ngëm gu dëggu, gi nekkoon ci sa maam Lowis ak sa yaay Ënis, te mu wóor ma ne, sax na ci yaw it.
1:6 Looloo tax maa ngi lay fàttali, nga xambaat taal bi Yàlla taal ci yaw, di may gi mu la jagleel, bi ma la tegee samay loxo.
1:7 Ndaxte Xel mi nu Yàlla sol du ànd ak ragal, waaye day ànd ak kàttan, mbëggeel ak moom sa bopp.
1:8 Bul rus ci seedeel sunu Boroom, mbaa ci li ñu ma tëj ndax turam, waaye bokkal ak man tiis ci xamle xebaar bu baax bi, wéeru ci kàttanu Yàlla.
1:9 Moo nu musal te woo nu ci dund gu sell, ci lu ajuwul ci sunuy jëf, waaye ci dogalu boppam ak yiwam, wi nu Yàlla may ci Kirist Yeesu, ba àddina sosoogul.
1:10 Te léegi biral na ko ci feeñug sunu Musalkat Kirist Yeesu, mi nasaxal dee te feeñal dund ci xebaar bu baax bi, te muy dund gu sax.
1:11 Te Yàlla fal na ma ndaw ak jàngalekat, ngir may yégle xebaar bi;
1:12 looloo tax ma jànkoonte ak tiis yu mel nii. Waaye rusuma ci, ndaxte xam naa Ki ma wékk sama yaakaar, te wóor na ma ne, li ma ko dénk, man na koo denc ba bés ba.
1:13 Toppal ci tànki wax yu wér yi nga dégge ci man, jàpp ci ak ngëm ak mbëggeel, yi nu am ci sunu bokk ci Kirist Yeesu.
1:14 Te nga sàmm bu baax li la Yàlla dénk, wéeru ci Xel mu Sell, mi dëkk ci nun.
1:15 Xam nga ne, waa diiwaanu Asi gépp, won nañu ma gannaaw, ñu deme niki Fusel ak Ermosen.
1:16 Waaye Onesifor daa na faral di dëfël sama xol; na Boroom bi sotti yërmandeem ci këram. Rusul woon sax ci samay jéng,
1:17 waaye bi mu ñëwee dëkku Room, wut na ma fu ne, ba gis ma.
1:18 Na ko Boroom bi teeru ak yërmandeem ca bés ba. Umplewoo it coono yi mu daj, ngir dimbali ma ca dëkku Efes.
2:1 Kon nag yaw sama doomu diine, doolewool yiw, wi ci Kirist Yeesu.
2:2 Te wax yi nga dégge ci man fi kanam seede yu bare, nanga leen jottali nit ñu takku, ngir ñoom it ñu man a jàngal ñeneen.
2:3 Bokkal ak man tiis, di jàmbaar ci toolu xareb Kirist Yeesu,
2:4 xam ne xarekat bu bëgg a neex ka ko solal, du dugg ci yëfi àddina.
2:5 Te it ku tàggat yaramam ngir rawante, duñu ko jagleel kaalag ndam mukk, su toppul sàrt ya.
2:6 Noonu it beykat bi sonn mooy jëkk a ñam toolam.
2:7 Xalaatal bu baax sama wax jii, ndax Boroom bi dina leeral sa xel ci lépp.
2:8 Fàttalikul Yeesu Kirist mi dekki, soqikoo ci Daawuda, tukkee ci xebaar bu baax bi may waare.
2:9 Xebaar booboo tax may jànkoonte ak i tiis, ba ñu jéng ma ni defkatu lu bon; waaye kàddug Yàlla moom, kenn du ko jéng.
2:10 Te lii tax may muñ lépp, ngir ñi Yàlla tànn it am mucc gi ci Kirist Yeesu, gu ànd ak ndam lu sax.
2:11 Kàddu gu wóor a ngii:Su nu deeyaalee ak Kirist,dinanu dundaat ak moom;
2:12 su nu takkoo,dinanu nguuru ak moom.
2:13 Su nu ko weddee,kon mu weddi nu;su nu ko ñàkkee kóllëre,moom dina sax ci kóllëreem,ndax mënul a weddi boppam.
2:14 Saxal ci di leen fàttali mbir yooyu, di leen dénk fa kanam Yàlla, ñu moytoo werante ciy araf, ndax loolu jëmul fu dul ci yàq ngëmu ñiy déglu.
2:15 Góor-góorlul ba teew fa kanam Yàlla, nekk liggéeykat bu mu nangul te rusoo ci dara, di faramfàcce bu jub kàddug dëgg gi.
2:16 Moytul bépp jataayu waxi neen yu àddina kese, ndax ña fa toog dinañu gën a xuus cig weddi,
2:17 te seen kàddu day burux ni ngal. Imene ak Filet, ci ñoom lañu bokk;
2:18 dañoo moy dëgg, di wax ne ndekkite wees na, ba yàq ngëmu ñenn ñi.
2:19 Waaye teewul fondamaa bu dëgër, bi Yàlla tabax, nee na kekk, te lii lañu ci tàmpe: «Boroom bi xam na ñi bokk ci moom,» te it: «Ki tudd turu Boroom bi, na daw lu bon.»
2:20 Ci kër gu mag nag, du ndabi wurus walla xaalis rekk a fa am, waaye itam yoy dénk walla ban; yii tedd nañu, yee ñàkk solo.
2:21 Kon nag ku laabal sa bopp ci yooyu yépp, dinga nekk ndab lu tedd te sell, nga am njariñ ci Boroom bi te jekk ci bépp jëf ju rafet.
2:22 Dawal bépp bëgg-bëggu ngune, te sóobu ci njub, ngëm, mbëggeel, jàmm, ànd ak ñépp ñiy tudd turu Boroom bi ak xol bu sell.
2:23 Tanqamlul bépp weranteb neen bu amul njariñ, xam ne xuloo rekk lay jur.
2:24 Te jaamu Boroom bi warul a xuloo, waaye na lewet ci ñépp, jekk ngir jàngale tey muñ fitnay noon.
2:25 Na jubbanti cig suufe ñi koy diiŋat, tey yéene Yàlla xiir leen ci réccu, ba ñu xam dëgg;
2:26 ñu rëcc ci fiirug Seytaane, mi leen jàpp niy jaam, te ñu dellusi ci seen xel yu rafet, ba sóobuwaat ci coobareg Yàlla.
3:1 Nanga xam lii: bési tiis yu tar ñu ngi nuy tëru ci muju jamono.
3:2 Ndaxte nit ñi dinañu siis te fonk xaalis, di ñu réy tey yég seen bopp, ñuy xaste tey xëtt ndigalu waajur; duñu am kóllëre, sellaay
3:3 mbaa cofeel; dañuy jàpp mer ak a sos; ñu xér lañuy doon, ñu soxor te bañ lu baax;
3:4 ay workat lañuy doon, di ñu ëppal te bare tiitar; seen bànneex a leen gënal Yàlla.
3:5 Dañuy mbubboo diine waaye nanguwuñu koo dugal seen xol. Ñu deme noonu, dëddu leen.
3:6 Nit ñu mel noonu ñooy yoxoosu ci biir kër yi, ba fàbbi jigéen ñu ñàkk pasteef, ñi seeni bàkkaar ub seen bopp, te bëgg-bëgg yu wuute jiital leen.
3:7 Duñu noppee gëstu, waaye duñu man a yegg ci xam-xamu dëgg mukk.
3:8 Nit ñooñu dañuy bëreek dëgg, ni Sànnes ak Sàmbares bëree woon ak Musaa; ay boroom xel yu gumba lañu, yu seen ngëm tekkiwul dara.
3:9 Waaye duñu dem fu sore, ndax seen ñàkk xel dina bir ñépp, ni mu dale woon Sànnes ak Sàmbares.
3:10 Waaye yaw nag xam nga bu baax sama njàngale, sama dund, sama takkute, sama ngëm, sama muñ, sama mbëggeel ak sama dékku tiis.
3:11 Xam nga li ma daj ciy fitna ak i coono ci dëkki Ancos, Ikoñum ak Listar. Céy li ma jànkoonteel ciy fitna! Waaye Boroom bi musal na ma ci lépp.
3:12 Te ku bokk ci Kirist Yeesu, te bëgg dund dund gu ànd ak ragal Yàlla, alamikk ñu fitnaal la.
3:13 Waaye nit ñu bon ñi ak naaféq yi dinañu fi yées, di naxe ak a nax seen bopp.
3:14 Yaw nag saxal ci li nga jàng te mu wóor la, xam fi nga tibbe.
3:15 Li dale ci sa ngune xam nga Mbind mu sell, mi la man a yee ci yoonu mucc, jaar ci gëm Kirist Yeesu.
3:16 Mbind mu sell mépp, ci gémmiñu Yàlla la jóge, te am na njariñ ngir jàngal nit ñi, yedd leen, jubbanti leen te yee leen ci njub.
3:17 Noonu waayu Yàlla ji dina mat, ba jekk ci bépp jëf ju rafet.
4:1 Kon nag maa ngi lay dénk fa kanam Yàlla ak Kirist Yeesu, miy àtte ñiy dund ak ñi dee, di la dénk ci feeñam ci biir ndam ak ci nguuram, nga def lii:
4:2 xamleel kàddug Yàlla, sax ci, su neexee ak su naqaree; yeyal ñi tooñ, di yedd ak a dénk ñépp, def ko ci muñ gu yaatu ak njàngale mu mat.
4:3 Ndaxte jamono dina ñëw, joo xam ne nit ñi dootuñu xajoo njàngale mu wér mi, waaye dinañu jublu ci seeni bëgg-bëgg, di fortaatu jàngalekat yu leen di jey.
4:4 Dinañu tanqamlu dëgg, jeng jëm ci léebi diiney neen.
4:5 Waaye yaw nanga foog ci lépp, dékku tiis, tey tas xebaar bu baax bi, ba matal sag yónnent.
4:6 Ndaxte maa ngi ci tànki joxe sama bakkan ni sarax, te sama waxtuw dem jot na.
4:7 Bëre naa ba ub làmbi ngëm, daw naa ba àkk, sàmm naa mboolem dëgg, gi ñu ma dénk.
4:8 Fi mu ne Yàllaa ngi may xaare añu ku jub, di kaalag ndam gi ma Boroom, biy Àttekat bu jub, di jox ca bés ba, te jéllale naa sama bopp, waaye képp ku def sa xol cig feeñam.
4:9 Defal sa kem-kàttan, ba fekksi ma ci ni mu gën a gaawe.
4:10 Ndaxte Demas topp na àddina, ba bàyyi ma, dem dëkku Tesalonig; Kereseñsë dem na diiwaanu Galasi, Tit dem diiwaanu Dalmasi.
4:11 Luug rekk a des fi man. Indaaleel Màrk, ndaxte amal na ma njariñ ci liggéey bi.
4:12 Tisig moom yebal naa ko dëkku Efes.
4:13 Te sooy ñëw, indaaleel mbubb, ma ma dénkoon Karpus ca dëkku Torowas, te it bul fàtte téere yi, rawatina téere yu am maana, yi ñu bind ci der.
4:14 Alegsàndar tëgg bi def na ma ñaawteef yu ne, waaye Boroom bi dina ko fey ay jëfam.
4:15 Moytu ko bu baax, ndaxte bëre na ak sunuy wax ba tàyyi.
4:16 Keroog bi ma jëkkee taxaw, di làyyil sama bopp, awma woon kenn ku ma taxawu, ñépp dañu maa daw — bu leen ko Yàlla jàppe nag.
4:17 Waaye Boroom bi moo ma taxawu te dooleel ma, ma jollil kàddu gi, ba xeet yépp dégg ko. Te Boroom bi musal na ma ci selli gaynde.
4:18 Rax-ca-dolli dina ma musal ci bépp jëf ju ñaaw, tette ma ci jàmm, ba tàbbal ma ci nguuram gu kawe ga. Na yelloo ndam ba fàww. Amiin.
4:19 Nuyul ma Piriska ak Akilas ak waa kër Onesifor.
4:20 Erast des na dëkku Korent. Torofim dafa woppoon, ma bàyyi ko dëkku Mile.
4:21 Gaawal a ñëw, bala lolli di gàllankoor sa yoon. Ëbulus, Pudeñsë, Linus, Këlójaa ak yeneen bokk yépp ñu ngi lay nuyu.
4:22 Na Boroom bi aar sa xel. Na yiwu Yàlla ànd ak yéen ñépp.


text:
jarajeef wa Lam FAAL FM Kaolack.mangi Siaare wa rajo bi yepp.di NUUYU SERigne Alioune TOURE ak Taala CUUN et tout le personnel bonne continuation
Dieureungéne Dieuf yéne wa Lamp Kaolack séne Liguéy Sétena té Sélena !!!
Serigne Alioune TOURE Beug Serigne TOUBA Borom Pencoum Kaolack gnongilay bégééééé loubary T& dila gnanale Goudefane ak Wer ak personelle bi yép .
Serigne Mbacké Diéne borom yor yorou Touba
Serigne Issa Borom Ndiangaléme Serigne Bi
Tala THIOUNE – Assane TOURE ak gnép rék
Dieureungéne Dieuf . Yalanaléne Serigne TOUBA sAMAL bOPAME
sala malicoum serigne issa none wa itali nogue deklou ndiangalim borom touba thi milan dieradife
lamp fallfm radio xarnou bi moye sunuo radio lamp falll tv moye tele senegal
Serigne Aliou TOURE Nio ngilay nianale goudefane ak Wêr !
Yanginouy bégal sassouné si Ndenki li ak pencoum kaolack
Boule nouye fatéti nioune wa italy Bergamo si ndenki li.
Yala naléne Yalla Takhawou té ngéne ngeureumale Serigne Touba
serigne bi mngui laye ziar dila tèèwlou
mangui ziar sama tourando di sama dieuwrine
ziar nalen lou barry folene tolou dellene wax amine ndax fougnou tolou danioulenni nianal lou barry te dilene tewlou fognou toloumouy S Aliou Toure beug S Touba ci pecum kaolack Di S talla Thioune ak ki di S Issa ci ndiangualem serign bi yeppa am solo yalla guen fii yaggu loll ak Ndecki ci lamp fall yeppa am nieurigne rawna ci bou taybii
ziar nala bo wer s aliou tore bege s touba ma gi lay deglo depu italy ma gi ziar sa ma make s issa mbaye
Soxena Astou Dieureudieufati ! Niongi délo ziar bi bouwér !Tawfex
Serigne adama diouf (diourbel) moyy sant bepp personnel bou lam fall fm akk oditeurs yii
11 Commentaires
Participer au forum


text:
Berenis
Ci angale mooy Berenice; Ci faranse mooy Bérénice
Doom bu jigéenu Erodd Agaripa I la woon, di magu Dursil. Ci 28 g.K. la juddu. May nañu ko magu baayam, Erodd bu jóge Calkis (Chalcis), bi Berenis amee 13 at. Jëkkëram gaañu na bi mu amee woon 20 at, Berenis séy ak magam Erodd Agaripa II (ñu bokk ndey ak baay). Gannaaw loolu mayoon nañu ko Polemon, buuru Silisi. Berenis dëddu na jëkkëram dellu ci magam Erodd. Mujjoon na nekk coro Tit, laataa muy nekk buuru Room.
Berenis moo feeñ ci Injiil ci Jëf 25:13,23; 26:30.


text:
Feppsaal
Feppsaal (deesi ko wax ci fr : Proton)(as wàll-wàllaan la su sëfoo yanu mbëj bu baax(+) su man a féex ciy yëngoom walla mu taq cib saalu xarefulwoon . Ki ñuy wax ne moo ko wuññi mooy Ernest Rutherford, donte jëmmaan bu waa-almaañ bi Eugene Goldstein njoortoon na ag nekkam njëkk ngir manoon a dëggal ay gëstoom. Dayoob yanu mbëjam tollook bu mbëjfepp, waaye ak màndarga gu wuute: 1,602 × 10-19 coulomb. Lefam tuuti la rombee 1800 yoon bu mbëjfepp (daanaka 1836) te xawa tollook bu feppmaandu: feppsaal a ngi am lef gu toll ci 1,6726231 × 10-27 kg (9,3828 × 102 MmV).
Feppsaal yeek feppmaandu yeey ñaari wàll-wàllaan yi cëroo xarefulwoon bi, ñoom ñaar ci saal bi lañu nekk, mbëjfepp yi ci xarefulwoon lañu leen boole waaye taquñu ci dañuy nekk di ko wër.


text:
Cosaan
Cosaan
Ci angale mooy tradition. Ci faranse mooy tradition.
Ci xëtt wi, dama see fas yeeni jeema tekki ani lan moodi cosaan. Sama weerukay ci walu xam-xam moodi jangat-nit . Bile baat, manko tëggé ci (anthropologie), manaam anthro=nit ak pologie=jangat. Cosaan, aada, ak luñuubaaxo daño fasoo, dugantè lu bari. Waayé, ci sama gis-gis, cosaan moy reenu askan, manaam fu aw askan bayee koo. Bilep firi daa ajju si walug bërëp (espace). Cosaan, mana firi batay luñu donnu ci makk ñi. Kon ci tënkk, cosaan, moy reenu askan, di delu waayu askan. Ndaxte cosaan moy lunġa xamni moom la maam yi daan def. Boo länkalee cosaan ak aada, di luñu baaxo def, loolu moo lay jox "culture". Culture nak moo gena mattalee boy séet. Ndax baat la bu emb mboleem fan yu doomu aadam fèntt, ligeey, ak lumu deffar ak loxoom, wala mu xeltu ko ta mu jem ci walu dundam, man nañ jappé "culture". Kon, suma suka ndikoo ci lii ma fessäl, dama jeema wax ne, cosaan mooy "tradition", "origine"; aada mooy "coutume". Waayé buma juumul, baatu "culture" dafa boolee aada ak cosaan. Cosaan nak, ci walu xeltu, baat bu jaxaso la. Ndax tekkina ay jëff (actes), ay gis-gis (vision), mbaax (valeurs), ak ay mbir yuñu don nee ci maam yi la moo waral mu lëntt. Sama laac moo: cosaan "embu" wala ab yan bu makk ñi doon aw laantoo, dalee ko ci maam yu yag ya ba si jamonoy tay ji? Wala book, cosaan, nekul rek ab embu bu nga xamê si dara soppe ku wucci la ta ñu don nee ci maam yi , waayè mbir muy soppee ku la. Manaam luñuy jellee ci makk ñu jekk ya, ta diko mengalee ak nekinu tay, mélè kaanu tay. Gëstukat yu barri daño jappu ne bu fekeeni cosaan ab embula, kon du luñu wara soppi; waaye bu nekkee lu dox la, dalee ko ci jamano yu yàg ya, kon luy walbatiku. Nittu jamano boo jel, dañu tànn ci seen cosaan ay lëffin, wacci licci dess. Rax ci dooli, dañuy fentt ay mbir yu bees dolli ca. Bilee gis-gis, booy seet, moo gena am maana, gena dal xèl. Ndax day junjju ne, aw askan warula wax ni sama cosaan kon duma ko bayyi. waaye day tànn li gena rafet ci cosaan, baayi li mengowul ak jamanom. Waaye timit, nguuruk reew munek war jôk aar cosaanam ci coppiku aduna bu gaaw bilee. Cosaan, don te mengo tul ak, danu ko wara dencci fu woor ngir elek ci bir sunu doom ak sunuy set man xam lu seeni maam doon doxale seen aduna. Cosaan ak aaday Reew yi eup doolee dañu wali ci cosaanu reew yi new doolee, ak dileendi nasaxal. Jokkoo ak waxtaanu cosaan yi, manaam ni ñuy abalaantee, lu baaxla. Bu loolu amul, yokkute du am. Wante lii warut ta tax nu bayi sunu yos./
Bu njekk, borom xam-xam yi bayoo tuggal ta see gëstu ajju ci walu jangat-nit, daño weddi woon ni nit ku ñuul amul aada ak cosaan. Li lalloon bilee weddi moodoon ne see dëkk yi ñoo bagoona noot, jalgate axu doomu adam, moom (coloniser) ngir asaloo seeni kom-kom. Bi aduna doxee ba nootagee bi jeex, bu afrik moom boppam, xam-xamu tubaabbi tasaaro, ñeppu nagu nagn ni askan yeppa am aada ak cosaan, ak seeni mbaax (valeurs). Nit ku nuul bu melni Seex Anta Job, jok takku gestul nu sunu cosaan fumu bayee ko. Ligee yam wanee ne nit yu nuul no tabaxoon Ezipt bu yaag ba. Lolu di ndam lu rey si xeetu nit ku nuul.Ndax te bo xamul fo jogee, do xam fo jem. SEEX LO


text:
Oseyaani
Oseyaani ab gox la bu nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi. Ci biiram Óstraali, ak Seland-Gu-Bees gi, ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees gi, Tasmaani, ak yeneeni dun. Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti.
Ci lu daj[Soppi]
Ci lu daj Oseyaani dañ koy jàppee ni ab gox bu nekk ci diggante Bëj-saalum-penku Asi ak Bëj-saalumu Aamerik.
Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti ci gox yi ci àdduna bi, ci 8 523 655 km kaare lay tollu, te 90% ya Óstraali la, 5,4 % ya di Papuwasi-Ginne-Gu-Bees, 3,1% ya di Seland-Gu-Bees gi, yeneen réew-réewaan yi tas ci Mbàmbulaan gu Dal gi doon 1,5 ci gox bépp.
Am na 32 642 390 ciy way dëkk di ñareelu gox bi gën a néew ay nit lu weesu Dottu Bëj-gànnaar bi. 60% ya Óstraali la ñu dëkk, 16% ya Seland-Gu-Bees gi, 12% ya Papuwasi-Ginne-Gu-Bees.
Diwaan[Soppi]
Ni yeneen gox yépp, ay peggan ci deggoo rekk lañ leen daggee. Baatu Oseyaani dañ koy jëfandikoo ngir jëmmal ab xaaj ci àdduna bi bu ëmb bépp suuf su nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi te duggoo ci barabi dott bi.
Ci lu ëpp yii la ñuy jàpp ne ñooy ay Diwaanam:
Ki defoon bi seddale moo doonoon Jules Dumont d'Uville ci 1831, waaye tegu woon ci cëslaayu xam-xam gu ñu ñangu tay. Ci 1970 ba tay, séwógaraafikat yi, Gëstukatu-làkk yi, ak yeneen boroom xam-xam, ci seeniy liggéey, yii rekk la'ñ koy seddalee Oseyaani gu Jege ak Oseyaani gu Sori.
Rèew ak suuf[Soppi]
Lu ëpp ci réewi Oseyaani yi, ay dun la ñu. Mennum Óstraali ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees ñoo am ay peggu suuf ak yeneen réew (Ci Dunu Ginne gu Bees gi ak Endonesi gi ñuy boole wàllam gu bari ci Oseyaani).
Lim bii di toftal dafa boole mbooleem réew aki suuf yi fa nekk. Te jàpp nak ne am na ay suuf yu fa ne te ñu jàppee leeni réew, waaye tembu ñun kon ay réew la ñu ci biiri réew, di nan bind ci réew mi ñu bokk ci wet gi.


text: 1I bin jalu' tan yi xtxolbila'tz qui na katzan tan joyle'n yi ketz kak'ej ẍchiwutzu'. Ej nin qui na katzan tan jakle'n jun cart scyeru' tan ẍchajle'n yi o' balaj, chi na chiban cobox. 2Qui', nk'e'tz tajwe'n tetz ketz, na e' te'nu' yi cart tane'n yi na ẍchaj yi ba'n atit kak'un. Na lajluch ẍchiwutz cyakil wunak yi ja tx'ixpuj cyajtza'klu'. Nin lajluch yi ba'n mban kak'un ẍchixo'lu'. 3Ni'cu'n e'u' tu jun cart yi Cristo mbnon, nin yi o' ketz ya'stzun yi cy'anl tetz. Poro quinin xcon tint tan banle'n yi jun carta'tz. Nin nk'e'tz cho'n tz'iba'n swutz jun lepaj c'ub. Poro ja bnix yi jun carta'tz tan yi Espíritu Sant, nin cho'n tz'iba'n te cyalma'u'. 4Skawutz ketz ba'n atit yi kak'un, poro tan tu' yi junit o' tu Cristo, nin tan tu' yi cho'n k'uklij kac'u'l te Ryos. 5Na ko tz'aknak cu'n o' te kamunl, cho'n na saj kajtza'kl tu Ryos. 6Na i' nko'csan tetz ẍchakum, nin i' na ak'on tzaj kajtza'kl tan xtxole'n yi ac'aj xtxolbil yi bixba'nt ta'n. Na qui na katzan tan xtxole'n e'chk ca'wl yi tz'iba'nt cyen, ma na na katzan tan xtxole'n yi tajbil yi Espíritu Sant. Na yi e'chk ca'wl yi tz'iba'nt cyen ntin na xcye' tan kaquimse'n. Poro kol kak' ama'l tetz yi Espíritu Sant tan cawune'n ske'j sjalok tzun kutz'ajbiltz. 7At k'ej yi e'chk ca'wla'tz yi cho'n tz'ibxe'n wutz c'ub, yi e'chk ca'wla'tz yi na xcye' tan kapitle'n nin tk'ab quimichil. At wi'nin k'ej na yi cwe'n mule'n Moisés tuch' wi'nin txekune'n yi wutz i'. Nin yi e' aj Israel quinin e' xcye' tan xmaye'n yi wutz i' tan paj yi xtxekunil. Poro yi tele'n cobox k'ej, tzaje'n nin ban yi xtxekunil yubil i'. Ma jalu', yi ko at wi'nin k'ej yi xtxolbil yi ak'lij tetz Moisés, 8¿qui'c ptzun lo' mas k'ej yi ac'aj xtxolbil yi mmu'l tan yi Espíritu Sant? 9Ej nin yi ko chumbalaj nin yi xtxolbil yi nxcon tan lajluchaxe'n kil, ¿nk'e'tz ptzun lo' mas balaj yi ac'aj xtxolbil yi na xcye' tan jalse'n kabalajil swutz Ryos? 10Bintzi at k'ej yi antiw ca'wl yi ntaxk ul yi jun ac'aj xtxolbil. 11Poro at mas k'ej yi ac'aj xtxolbil yi xconk sbne' opon tunintz. 12At kach'iw te jun itz'ajbil, cha'stzun te qui na kacabej mu'ẍ tal kac'u'l te yi balajil tu k'ej yi jun ac'aj xtxolbil yi na kocsaj. 13Ocnak tk'ol Moisés jun xbu'k tan tewe'n yi wutz yi wi'nin txekune'n. Nin xcon yi jun xbu'ka'tz ta'n jalen yi ticy'e'n paj yi pak'puchal yi wutz. Poro yi o' ketz qui na kaxom te yi jun ajtza'kla'tz chi ban Moisés. 14Poro nk'e'tz ntin yi wutz Moisés yi jopxij, ma na ncha'tz yi wutz yi cyajtza'kl yi e' aj Israel yi quinin el chitxum te yi mbi na elepont yi e'chk ca'wla'tz. Ncha'tz jalu' at wi'nin e' judiy yi jopij wutz cyajtza'kl yi na cho'c tan si'le'n yi antiw xtxolbila'tz. Na ni'cu'n yi atk jun xbu'k te chiwutz, poro ntin Cristo na xcye' tan telse'n yi jun moy wutzila'tz scye'j. 15Ate' tul moy wutzil, na yi na cho'c tan si'le'n yi e'chk liwr yi cyajnak stz'ibal Moisés, qui na pujx cya'n yi mbi na elepont. 16Poro yi nink chitx'ixp cyajtza'kl tan chixome'n te Kajcaw, tz'elepon tzun yi jun moy wutzila'tz yi at te cyajtza'kl. 17Na yi Kajcaw, ite'n i'a'tz yi Espíritu Sant. Ej nin ko najlij yi Espíritu Sant te jun yaj ja tzun el liwr jak' ca'wl yi antiw ley. 18Yi o' ketz elnak yi jun moy wutzila'tz te kawutz. Ni'cu'ntz yi qui'ct xbu'k te kawutz. Ni'cu'n o' tu jun spej yi na c'ox nin jun pak'puchal. Poro yi pak'puchal yi na kac'ox nin, i'tz yi k'ej tu balajil Cristo. Na chebele'n cuntu' tzan xtx'ixpe'n kajtza'kl tan koque'n chi tane'n Cristo. Poro nk'e'tz o' cuntu' yi tzan xtx'ipe'n kajtza'kl, ma na i'tz tan yi Espíritu Kajcaw.


text:
Aakimoo jawwu ji
Aakimoo jawwu ji, (walla xare bi ngir teg loxo ci jawwu ji sanc ko):
Tëraliin
Li ci alxuraan wax[Soppi]
Sooratu Rahmaan, aaya 33:
«yaa mahsharal jinni wal’insi inistatahtum an tanfuzuu min’axtaaris’samaawaati wal’ardi fanfuzuu, laa tanfuzuu illaa bisultaanin»
Tekki: yeen jinne yeek nit ñi, su ngeen manee dem, ba soobu ci goxi asamaan yi ak suuf, def leen ko, waaye fu ngeen fi àgg rekk na leen wóor ne Yàlla a leen may ngeen àgg fa. Fu ngeen fi àgg rekk, ci sultaan ngeen fa àgge, sultaan nag mooy: lay, ndigal, kàttan, nguur. Di kon fu ngeen fa àgg, sunu boroom a leen fa àggale moom mi leen may xel, may leen kàttan, ubbil leen wunti yooyule gox, man a layal lu tax ngeen àgg fa.
Ci lu daj[Soppi]
Nit nag yàgg naa xëntewoo xam li ko wër ciy mbir, yàgg naa yittewoo xam mbóoti jawwu ju biti jii nga xam ne daa fees dell aki yaram yu asamaan; ay biddiw aki ñoom seen. Moom de jot naa àgg ci xam biddiw yi ak seeni kem ak seeni bind (forme), ak li leen sos, def it ab jéego bu rëy ci xam-xamu melosuuf ak yeneen xam-xam yi am ag jokkoo ak kaw-suuf, biir suuf ak li wër suuf, peek ko ciy mbindeefi asamaan, biddiw ak lu ko moy.
Ci ati juroom fukk yi, ci ñaar-fukkeelu xarnu bi, gisees na nit mu jéem ay yoon nu mu yéege ci jawwu ji, ngir làmb ko te xam la fa nekk, loolu nag faalewu ci woon jafe-jafe yi mu ci doon man a dajeel, ak ay wu rëy wi loolu làmbool, bokk na ci ay woowu: man cee ñàkke bakkanam, ñàkk a wóor gi, ci bu ñuy boy (départ), bu wuutuloxo (masin) biy wëndéelu ak buy wàcci.
Li Sofiet yi def ci xareb jawwu ji[Soppi]
Sofiet yi de njëkk nañoo nattu jawwu ji, jarbu ko, làmbtu ko, loolu ñu jaare woon ko ci jëfandikoo ay bayyima, ngir ragal nit di ci loroo.
Sofiet yi ñi ngi njëkk a joyal seen gaalu gu jawwu gi tuddoon Fostok – 1, ñaari soobukati jawwu yu sofiet nekkoon ci biir – di Yori Jajarin ak Alaan Shabard, ci subag bisub 12 awril 1961 g . loolu nag bettoon na adduna bépp. T ukkib jawwu bii nag yobbu woon na lu tollook téeméer ak juroom ñatt-fukki simili, ci biir diir boobu, gaalug jawwu gi wër na ci suuf si benn yoon ak xaaj.
Tukkib xam-xam bu jawwu bii xew-xew la bu am solo ci taarixu nit ci jamono ju yees jii, ndax kat moom ubbi na fi ay gox yu yees yu yaatu ci wàllug xam-xamu jawwu.
Sofiet yi wéyoon nañu ci seen liggéeyi jawwu yooyu nga xam ne am na ci yu jàmm taxoon a jug ak yu xare taxoon a jugg. Seen jumi jawwu (satellites) yi gënoon nañoo yokk seeni cawarte rawati na ci lu aju ci xare, ci diggante ati juroom-ñaar-fukk yi ak juroom-ñatt-fukk yi, ci xarnu bii.
Li ci waa-Amerig def[Soppi]
Waa Amerig yi - ci ati juroom fukk yi, ci ñaar-fukkeelu xarnu g – def nañu ay jéem aki pexe yu am solo ci wàllug xareb jawwu ji walla aakimoo ko. Seen cawarte ci wàll googu dolliku woon na ci ati juroom benn fukk yi ci xarnu bii, ndaxte seen liggéey yu jawwu yi gënoon nañoo ràññiku te gën a fés ci diggante bii, ndax ci la kërug jawwu gu Amerig gi, ñu koy wax NASA, jot a joyal ay waruwaayi jawwu , yoo xam ne ay jum ñoo leen di jañ, jañax leen ñu naaw, bu niy dellusi ci suuf si nekk ay fafalnaaw yu yor ñaari laaf, ñu leen di man a jëfandikoowaat ay yooni yoon. Lii nag tax na ba li nu daa ñàkk ci tukkiy jawwu yi gën a néew, te itam indi na ay ngérte yu am solo ci xareb jawwu ji.
Waa Amerig jot nañoo sànni waruwaayu jawwu wii di Apolo ci 20 sulye 1969g, ñaari soobukati jawwu nekkoon ca, ñooy: Aarmustrong ak Adwin Drin, Aamustrong nee na “ Amoon naa yëg-yëg bu tumbrànke, bi may dox ci kaw weer wi, damaa yëgoon ne sama màndaxe daa woyofoon lool”. Waa Amerig yi sàmp nanu ci kaw weer wi ay jumtukaay yu xam-xam yu bari, jële nañu fa it ay còmp (échantillons) yu juge ca weer wa, teg fa it ab juddalkaayu mbëj bu saal .
Kongres it dëppoo - ci 5 samwiye 1972g – ci prograamu jawwu bi nu tudde woon (baaganteg jawwu) ngir barig li nu daa dem ci jawwu jeek a dellusi. Tukki bu jawwu bu njëkk bi nuy wax Kolombiya tàmbli na ci 12 awril 1981g, yeneen tukki topp ci yu jawwu yu àntu .
Waa Amerig yi defati tukkiy jawwu yu Carlinger , bi ci njëkk di ci 4 awril 1983g, juroom ñeenti tukki topp ci, bi mujj di ci 30 oktoobar 1985 g.
Musibam Carlinger:
Am musiba xewoon na ci baagante gu jawwu gu Amerig gii di Carlinger-10, loolu nag mooy bi waruwaay bi fàccee , ci bisu talaata 28 samwiye 1986 g, lu tollook juroom ñaar faatu ci, ñaar ñi di ay soxna . Njiitul Amerig la nu daa wax Ronaald Rigan nee na woon “ Bii bis de dana doon bisub naqar ak fàttaliku” . Waa Amerig yi it tudde woon nanu ko bis bu tiis bi.
Musiba mii du mooy mi njëkk a dal Amerig ci wàllug jawwu gi, mu ni mel njëkkoon na ko fi ci lu tollook ay at, loolu mooy bi sawara tàkkee ca joyaluwaayu waruwaay ba tudd Apolo 11, ci samwiye 1967 g, ci noonu ñatti soobukati jawwu ya ca nekkoon yepp dee.
Amerig defati yeneen tukkiy jawwu yu baagante, tudde ko Discovery, bi ci njëkk mi ngi amoon ci 30 Ut 1984 g, yeneen tukk yu àntu topp ca.
Lii nu tudde xareb jawwu ji daal, def na lu am solo ci wàllug xam-xam, rawati na lu aju ci mbiri jàmm yi. Ndaxte xam-xamu Jëmm gën a jëm kanam, bu fuglug jawwu , ak xam-xamu nataalu jawwu biy nataal kaw suuf si te di ko natt, xam-xamu kart yi ak nataali jawwu yi gën na a jéego ay jéego, naka noonu ndefar bu mbëjfeppal (bu elektron), ni nuy xame fi mbell yi nekk gën a xarañ, ak ni nuy xeexe lakk yi añs.
Sofiet yi ak waa Amerig yi ku ci nekk sóobu nga ci jawwu ji ngir ay xemmemteefi xare, jawwu ji mujj di lef mu stratejig mu yaatu ñeel ay liggéeyi xare, la ñu ca jublu it di door ak jam ay barab yu nekk ci kaw suuf, jaare ko ci seen jumi jawwu yi nekk ci asamaan si, yi ci yanu ay boppi fepp (tête atomique), cig wàll, walla nu jaare ko ci ngànnaay yu wuute yi nu man a joyale ñu tukke ci jawwu ji, ci geneen wàll.
Xareb jawwu ji, yamatul rekk ci diggante Sofiet yi ak waa Amerig yi, leegi kay lu sakkan ciy réew bokksi nañu ci, mu ci mel ni Siin ak Fraans. Am na yeneen réew yuy waaj ngir sànni seeni jumi jawwu walla satalit ci jawwu jii nga xam ne mujj na di barab bu yaatu ngir rawanteg xam-xam, ak gëpplante ci wàllug xare.


text: 1Orze' bzaaca̱ tub anc bet yu nu bruuy gyibaa. Orze' yu ze' zu yaay ya gyiib ni gabily. Nunu nuu ga'y tub caden ily. 2Orze' anc ze' bicy yu gan low dañ ze'. Laab ma ze' nac ma bily nu nil zu nese gulas. Nunu nac ma nuras. Nunu nac ma nushow. Orze' ma ze' pcyiig yu ma nu caden par tub miily ña'n. 3Orze' pshet lag yu ma gyerye ily nu rnii dey gabily. Orze' psoow nicy yu ro' niñ. Orze' pcaay tub beey loñ. Gun orze' cue' ga' nu gad mod nu guu ma de mbecy nu yu' de lo la nasyoong gashtal za' la tub miily ña'n. Na ornu lazh tub miily ña'n ze', orze' rlagy ñi nu dulaa ma par ñuu zi zi'l tiem. 4Orze' bzaaca̱ de yashily ze' nu gyub ic mbecy. Nunu bzaaca̱ de mbecy nu zub lo de yashily ze'. Orze' Ñgyoozh briic mi rishbeey nu gri bee dey ni losa'y. Orze' ni' zi'l bzaaca̱ de espiriit ni de yu nu pcyug mbecy too nu nac nu bzat dey Crisht nunu nu nac nu pshaal dey riidz ni Ñgyoozh. Orze' de yu ze' wanriib zily dey ni bañ dañ ze' ni nab ma. Ni wanca beey ni ma cyuga dey, ni yaa dey. Orze' de yu ze' byabañ dey. Orze' byub ic dey tublaazh la nu Crisht par tub miily ña'n. 5De' zir de mbecy gut wangyabañ dey gal bza' la tub miily ña'n ze'. Nde' tir loga la nu gyabañ mbecy. 6¡Dzi ni de mbecy benu gaza'y gyabañ yu tir loga la! ¡De yu ze' nac yu mbecy ni Ñgyoozh! Saca' mod nu gat dey tuuba' tir. Orze' de yu ze' gac dey uz nu gzu riiñ lo Ñgyoozh gal nu lo Crisht. Nunu gyub ic dey tublaazh nu mi ze' tub miily ña'n. 7Na ornu za' tub miily ña'n na, orze' dulaa nuras gruuy nañ gyerye ze'. 8Orze' yu ze' cha guuy de mbecy nu yu' dela nasyoong nu yu' dutuub la gyishlombecy. Cha guuy nasyoong Gog nu Magog. Orze' gyicy tublaazh yu dey par gyel yuu. Zigy dey gac yu gal nu nguaa yu uzh ru' nisyudoo. 9Orze' rush las dey dutuub la gyishlombecy. Orze' ri lo' dey lugaar ze' nu gyeche de mbecy ni Ñgyoozh. Nunu ri lo' ga' dey gyedz nu dzi rcam. Orze' gruu gyi gal gyibaa gyet ñi. Orze' nde' nit loñ dey. Orze' gya' lo dey. 10Orze' nuras, yu nu bguu de yu ze', orze' shet lag dey yu lo tub gyel ni gyi nu asufre. Orze' bañ dañ ze' gal nu mbecy fals nu rnii por cuen ni Ñgyoozh ze', de yu ze' bi bet lag dey gyel ze' anzir. Orze' lugaar ze' gzac zi dey dzi rel la par tub la. 11Gaze' nu bzaaca̱ tub yashily. Zily nac ñii. Nunu caacy ñi. Nunu bzaaca̱ biñ nu zub lo yashily ze'. Lat nu zub mi lugaar ze' orze' mnit gyishlombecy, nunu mnita' gyibaa. Orze' wacabee la ca zañ. 12Orze' bzaaca̱ dela mbecy nu bi gut nu zu par lo ze' nu zu yashily ze'. De yu lily, nu de yu gyidz, dela dey zuy par lo yashily ze'. Gaze' nu byaal lo de libr. Orze' ni' zi'l byaal lo libr nu ta' nu la de mbecy nu cui mbañ. Orze' de mbecy nu bi gut duri bee ni dey dub gal mod nu bicy dey gal nu bi cañ lo de libr ze'. 13Gaze' nu dela añ nu ri lo nisyudoo bruu zaca' dey, nunu dela añ nu yu' lugaar ze' nu yu'y bruu zaca' dey. Orze' tub ga la dey duri bee niy dub gal nu na coz nu bicy dey. 14Orze' lugaar ze' nu cha mbecy ornu gat yu, lugaar ze' bet lag ñi lo gyel ni gyi ze'. Gyel ni gyi ze', nde' lugaar nu rnii dey nu gat mbecy nu cyupa'. 15Orze' cyu zi'l mbecy nu sac nu la lo libr nu ta' nu la de mbecy nu cui mbañ, orze' de yu ze' gyet lag yu lo gyel ni gyi ze'.


text:
Jimbulang
Jimbulang aw wayndare la wu yitteem doon ëmb mbooleem xeeti xam-xam walla man naa itam tënku ci benn xam-xam, maanaam jimbulang buy wax ci paj walla ci taariix kepp. Jimbulang am mbooloom ay jukki la def, bu ci nekk di wax ci lenn: ciw nit, cib barab, cib xew-xew, cib xam-xam,... Jimbulang day wuuteek baatukaay, ndax du yem rekk ci faramfacce wenn làkk wi. Naka-jekk day doon ay téere yu bari.
Tekkeem gu daj[Soppi]
Cër yi ëpp solo yiy tax a raññee ab jimbulang, ñeent lañu:
- Jagleel gi ci am
- Seenug lëkkaloo
- Nosiin wi
- Mbidiinu jukki yi.
Jimbulang yi man nañoo wuute, aju ci seenum ëmbiit, man nañoo ubbeeku ci xeeti xameef yépp (Jimbulang bu Trecani ak Jimbulang bu waa-Brëtaañ, ñooy yi ci gën a siiw), walla itam tënku ci wenn xeetu xam-xam wi, niki ab jimbulangu paj, bu xam-xam walla bu xeltu. Am na it ay jimbulang yuy jagleelu ci wàll wu yaa ci cosaan, diine walla politig wu wenn askan, walla xeet, niki Jimbulang bu Mag bu Siwiet yi, Jimbulangu Jewish bi...
Yitteey liggéeyi jimbulang mooy jébbal xameef gi ëpp solo gees dajale ñeel tëriit li. Yii liggéey nit yàgg na koo def, dalee lu sori ci taariixam, waaye baatu jimbulang ñi ngi ko tambalee jëfandikoo ngir wax yile liggéey ci XVIu xarnu. Bépp liggéeyu jimbulang, ci lu leer, ab tënk rekk la ci xameefi nit, te it liggéey bi day soppiku aju ci dayoo ak xóotaayu ëmbiitam. Mbooloo ma ñu koy jagleel man naa am njeexiit ci ëmbiit mi; ab jimbulang bees jagleeli gone mooy gën a néew bees jagleeli mag.
Nosiinu jukki yi am na solo lool, ndax moo koy tax a doon ab jumtukaay bu saytoom yomb, kon gëstu ci dina yomb. Ci taariix, ñaari xeeti nosiin lañuy jëfandikoo ci jimbulang yu këyit yi: nosiin gu abajada, jukki yi dañu leen a nos topp nosiinu arafi abajada gu làkk wa ñu binde jimbulang ba, beneen bi mooy séddale leen ciy wàll. Bu njëkk bi mooy bi ñu gën a jëfandikoo ba tay jii, donte xibaarukaay yu mbëjfeppal yi tax nañu ceet geek dello gi man a am, di lu kenn manutoon a xalaat bu njëkk ba.
Jimbulang yi njëkk[Soppi]
Nit, dale ci lu yàgg cig nekkam, doon na jéem a nos ay xameefam. Li dale ci jamono ju yàgg ja, bindkat yi tambali woon nañu xalaat di boole banqaasi xam-xam yépp. Ci jimbulangkat yu njëkk ya man nañu cee lim Góor gi Plini mi bind Naturalis historia (taariixu dend bi), doonoon ag faramfacce, ci fanweer ak juroom-ñaari téere ñeel dend bi, nekkoon na liggéey bu siiwoon ca Tugal gépp ca Jamono ju duggu ja.
Yenn ci liggéey yi mat a fattaliku bokk na ci jimbulang bi Ibn Xaldun bindoon ci 1377, duppee ko Al-Muqaddima(Taariixu àdduna bi), mu ëmboon mbooleem xameefi XIVu xarnu bi: melosuuf, xeltu, taariix, koom-koom, gëstumboolaay, politig, paj ba ci suqaliku gu sax. Jimbulangu xam-xam bu Abu Bakr al-Razi, mutasilita bu Al-Kindi(ci daanaka 270 téere)
Imbratóor bu siin bi, Cheng-Zu bu callala gu Ming moo amaloon Jimbulangu Yongle, di benn ci jimbulang yi gën a yaa ci taariix, mi ngi àgg ci 1408 nekkoon 11.000 téere yees bindeek loxo, lu mat 400 ci ñoom ñoo ngi leen denc ba tay.
Yii téere, loxo lañu leen doon sottee ba tax doonuñu woon tasaaroo lool, boroom alal yeek niti diine yi rekk ñoo ci doon jot: Doonoon nañu ay téere yu seer lool.