text:
Gëwéel
Gëwéel yi ñaari rëdd lañu yu dëppook yamoo gi: gëwéelub Tef tollu ci 23°24' wu tus-wu-gaar wu bëj-gànnaar gi ak gëwéelub Sànkar tollu ci 23°27' wu tus-wu-gaar wu bëj-saalum. di nañu woowe it gëwéel diiwaan yi ne ci li wër rëdd yooyule (di faral di wax dëkk ci gëwéel yi).
Melokaan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci li jege yamoo gi, di nañu faral di gis klimaa bu ànd ak tàngoor wu tar ak taw bu bari ci at mi mépp: di ko wax klimaab yamoo. Waaye, ci li jege gëwéel yi (Tef mbaa Sànkar), ci at mi noor ak nawet rekk a ci am, kon wàcciit yi (taw yi) day wuute ci jamonoy at mi, ba daanaka at mépp ay tàng, di li ñuy wax klimaab gëwéel.
Waaye nag jàpp nañu ne it ngelaw yiy upp ak duusi géej yi ak rëyaayu diiwaan bi am nañu ay jeexiital yu solowu ci klimaay diiwaan yi, ba tax na su nu seetloo yenn diiwaan yi, doonte nekk nañu ci wetu ab gëwéel, amuñu klimaab gëwéel (ci misaal diggu Óstraali walla bu Sahara, nga xamne amuñu nawet) ak yenn diiwaan yu am klimaab gëwéel te nekkuñu ci lu jege gëwéel yi( lu mel ne réewum Keeñaa, nekk ci yamoo gi te li ëpp ci suufam klimaab gëwéel la am).
Diiwaani gëwéel yu mag yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Diiwaan yiy dund cib klimaab gëwéel dëgg-dëgg ñoo ngi nekk ci diggu Aamerig ak bëj-saalumu Aamerig, ci digg ak genn wàllu bëj-gànnaaru Afrig, ci bëj-gànnaaru Óstraali ak genn wàllu Endoneesi. Li des ci barabu diggantegëwéel bi dañu leen di séddale ci diggante klimaab tàkk (rawatina ci Afrig), bu yamoo walla bu xaw a sedd (rawatina ca Asi
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- (fr) CNRS [1] La bodiversité tropicale.
- (fr) Agropolis: Portail européen de recherche de formation et d'information sur la Méditerranée et les pays tropicaux.
- (fr) Une agronomie tropicale au service des agricultures familiales ? (Forum d'Agropolis)
- (fr) P. W. Richards, professeur de botanique, "Etude de la végétation tropicale (se référant particulièrement à la Guyane britannique et à l'Afrique occidentale britannique)". University College of North Wales, Bangor. UNESCO 1956. Archives de la fAO.
- (fr) Mieux connaître et protéger la nature et les peuples des forêts humides
- (fr) "Gestion environnementale des écosystèmes et forêts tropicales" : Groupe de Formation et de Recherche sur les écosystèmes tropicaux forestiers et naturels, AgroParisTech-ENGREF


c: text/html

text:
1Fa i si mi bi pakisei u mi ko luku unu dë, nöö ma bi kë ko fu ko da unu fuka möön e, dee sëmbë. 2Biga wë ee mi ko da unu fuka, nöö ambë o dë u da mi hati möön? Biga na unu musu dë dee sëmbë ta mbei mi ta wai nö? Awa, unu wë e, dee sëmbë. 3Wë nöö di ma kë da unu fuka, nöö hën mbei mi mbei di oto pampia manda da unu, fuun musu buta soni tololoo a tatai liba a fesi fu te mi ko nöö mi sa dë waiwai. Nöö mi sabi unu taa ee mi dë waiwai nöö unu seei o dë waiwai tu. Ma ee sö mi musu ko si unu taa un ta libi wan libi di an fiti, nöö un dee sëmbë dee bi musu mbei mi dë waiwai nöö woon mbei mi dë fukafuka. Nöö wai an o dë. 4Nöö mi kë fuun sabi taa fa mi bi sikifi di pampia dë, nöö ku gaan fuka a hati e, ku wata a wojo seei. Ma na fu da unu fuka mbei mi sikifi ën e, ma mi bi kë lei unu kumafa mi lobi unu tjika. 5Wë nöö dee sëmbë, un sabi di sëmbë di bi du hogi a unu mindi dë, fa a bi booko unu saka tjika. Nöö sö a booko miseei saka tu e, ma misikuma uun booko saka möön mi gaanfa. Ma nöö fa mi taki soni u di sëmbë dë seei, ma ma kë taki ën nöömö kuma mi ta dëën sitaafu pasa maaka e. 6Biga di sitaafu di di gaan së fuunu bi sitaafu ën naandë kaa, nöö a tjika. 7Nöö fëën mbei mi kë fan ku unu taa be un puu ën a bëë e. Nöö un fan ku ën be hati fëën kötö, be an musu dë ku tjali poi tee a lasi hati. 8Mi begi unu baa, be un lei ën taa un lobi ën eti e. 9Biga wë fu di soni aki hedi wë mi sikifi di oto pampia manda da unu, fu pooba unu luku ee un ta piki mi buka a hii soni. 10Nöö ee un tuu puu wan sëmbë a bëë fu wan soni, nöö miseei puu ën a bëë tu e. Biga wë ee a dë u mi puu di sëmbë a bëë nöö mi ta puu ën a bëë waiwai, faa tja heepi ko da unu. Nöö ˻Masa Jesosi˼ Keesitu seei dë kotoigima. 11Nöö a sö wan fasi u musu libi tu, fu didibi an wini u. Biga u sabi andi dë nëën hati, taa a sai dë ta boi köni faa kisi u. 12Wë nöö dee sëmbë, mi kë fuun sabi kumafa di waka u mi bi dë. A dë sö taa di mi go dou a Toasi fu mi konda di Bunu Buka u ˻Masa Jesosi˼ Keesitu ala, nöö Gadu bi seeka di soni kaa e. ˻A bi naki dee sëmbë hati seei, biga hia sëmbë bi dë di kë jei di buka. 13Ma töku hii fa sëmbë kë jei di buka seei,˼ ma hati u mi an bi dë kötökötö biga ma bi si mi mati Titusi naandë ˻fu mi jei fa fuunu˼. Nöö hën wë mi da dee sëmbë adjoisi hën mi pasa go dou a Masadonia aki. 14Ma nöö gaantangi u Gadu di a ta buta u u ta waka a ˻Jesosi˼ Keesitu baka kuma winima nöömö. Biga a manda u fuu ta konda soni fëën da hii sëmbë, kuma sëmbë ta tja sumëësuti fatu ta paaja a hii kamian. 15Nöö fa u ta paaja di buka aki, nöö u seei tu ko dë kuma sumëësuti soni di ˻Masa Jesosi˼ Keesitu ta tjuma da Gadu ta mbei sumuku dëën. Biga hii ka u nango, sëmbë ta jei di buka. Dee sëmbë dee o kumutu a didibi faja ku dee sëmbë dee o go a didibi faja tuu ta jei ën. 16Nöö dee sëmbë dee o kumutu a didibi faja, nöö u dë wan sumëësuti soni da de tuú, biga u ta tja libi ko. Ma nöö dee sëmbë dee o go a didibi faja, nöö u dë da de kuma wan hogi soni di sa tja dëdë ko da de. Ma nöö fa u ta fan aki, ambë seei fiti u du sö wan wooko baa? 17Wë a kandë u dee sëmbë aki wë e. Biga u ta konda di Buka u Gadu ku limbohati söndö ganjan. Wa ta suku möni nëën möönsö kuma so sëmbë. Nöö Gadu seei ta si taa u ta du di wooko kuma futoou futuboi u ˻Masa Jesosi˼ Keesitu di Gadu seei manda.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
23«Átaañi t'aruun émuse yite Eluwa yite Moyis, n'aruun Efarisiyeŋ i! Ñatuuk ñondu! Aŋ'ariyit buroon bite kajaman kite maanu wu naane kuloolomen ku, efoobar i, ni maamu muroon meejose mu fe, áriihin kúrub keemo sumoŋu, abe n'árisik hifeeneŋ ariisarah ho Atambatun. Bare n'aŋ'arifin ariwas beehaŋe bu fe t'Eluwa yite Moyis, naane káyemi bakate bifeeneŋ, n'ariyubiyeniin, abe n'áriyemi bakan keejoŋoore. Abe bare buroon bondu b'ariware fu yéeni káhinu, abe baabu yooŋ atum'arifiil bo.
FREE!
One App.
1218 Languages.


text:
1:1 Man Pool, ndawul Kirist Yeesu ci coobareg Yàlla, man ak Timote sunu mbokk,
1:2 noo leen di bind, yéen gaayi Yàlla yu sell, yi dëkk Kolos te di ay bokk ci gëm Kirist. Na leen Yàlla sunu Baay may yiw ak jàmm.
1:3 Dunu noppee sant Yàlla, Baayu sunu Boroom Yeesu Kirist, saa su nu leen di ñaanal,
1:4 ndaxte yég nanu seen ngëm ci Kirist Yeesu ak seen mbëggeel ci gaayi Yàlla yépp.
1:5 Ngëm googu ak mbëggeel googu ñu ngi sosoo ci yaakaaru ëllëg, jiy cér bi leen Yàlla dencal ca asamaan. Mas ngeen a dégg yaakaar jooju ci kàddug dëgg gi, di xebaar bu baax bi.
1:6 Ni xebaar bu baax bi wàcce ci yéen, noonu lay wàcce ci àddina sépp, di meññ te di law. Te noonu lay doxale ci yéen, li dale ci bés, ba ngeen dégge xebaaru yiwu Yàlla, te xam dëggam gi mu ëmb;
1:7 moom ngeen jànge ci Epafras, miy sunu nawle ci liggéey bi te nu sopp ko, di jawriñu Kirist bu takku ngir seen njariñ.
1:8 Te moo nu yégal it mbëggeel, gi Xelu Yàlla mi sol ci yéen.
1:9 Looloo tax ci sunu wàllu bopp, ba nu ko yégee ba tey, jógunu ci di leen ñaanal. Nu ngi ñaan Yàlla, ngeen xam bu baax coobareem ci xel mu mat ak ràññee gu aju ci dooley Xelam.
1:10 Noonu dingeen dund dund gu dëppoo ak seen bokk ci Boroom bi, ba neex ko ci fànn gu nekk, di def bépp jëf yu baax, te yokk seen xam-xam ci Yàlla.
1:11 Te Yàlla dina leen dooleel ak bépp doole, mu mengoo ak kàttanu ndamam, ngir ngeen man a tegoo coono te muñ, ba fa muñ di yem.
1:12 Dingeen gërëm Yàlla Baay bi, ànd ci ak mbég, moom mi leen jagleel, ngeen bokk ci cér, bi mu dencal gaayam yu sell yi ci leer.
1:13 Yàlla musal na nu ci dooley lëndëm, yóbbu nu ci nguuru Doomam ji mu bëgg,
1:14 moom mi nu jot, maanaam baal nu sunuy bàkkaar.
1:15 Doom jooju moo di melokaanu Yàlla, ji kenn gisul. Mooy taaw bi, ki gën a màgg lépp luy mbindeef.
1:16 Ndaxte ci moom la Yàlla sàkke lépp lu nekk ci asamaan ak suuf, li ñuy gis ak li ñu mënul a gis, muy buur, njiit, kilifa mbaa boroom sañ-sañ. Lépp lu ñu sàkk, ci moom lañu ko jaarale, ci moom lañu ko jëme.
1:17 Laata dara di am, fekkoon na moom mu nekk, te lépp a ngi jàppoo ci moom.
1:18 Mooy bopp bi yilif jëmm ji, di mbooloom ñi ko gëm, ndaxte moom mooy njàlbéen gi, di taaw bi, maanaam ki jëkk a dekki, ngir muy kilifa ci bépp fànn.
1:19 Ndaxte soob na Yàlla mu dëkkal matam gépp ci moom
1:20 te jaar ci moom, jubale lépp ak boppam, muy ci kaw asamaan yi mbaa ci suuf, ba mu wàccee jàmm jaarale ko ci deret ji tuuru, bi Doom ji deeyee ca bant ba.
1:21 Te yéen ñi sore woon Yàlla te doon ay noonam ci seen xel ak seen jëf yu bon,
1:22 léegi nag Yàlla jubale na leen ak boppam jaare ko ci deewu Kirist ci yaramu nitam, ngir taxawal leen ca kanamam, ngeen sell te ñàkk sikk ak i ŋàññ.
1:23 Loolu nag na fekk ngeen wéy ci ngëm, sampu ci ba dëgër ci, tey séentu cér, bi leen xebaar bu baax bi jox. Te xebaar bu baax, boobu ngeen dégg te ñu yégal waa àddina sépp, man Pool moom laay yégle.
1:24 Léegi nag maa ngi am bànneex ci coono, yi may daj ngir seen njariñ; te li des sax ci fitnay Kirist, noonu laa koy àggalee ngir njariñu mbooloom ñi gëm, di jëmmam.
1:25 Jawriñu mbooloo moomu laa, ndaxte Yàlla sas na ma ngir yéen, may yégle fu nekk kàddoom,
1:26 maanaam ma yégle kumpa, gi nëbbu woon ay jamonoy jamono, waaye léegi Yàlla xamal na ko ay gaayam
1:27 ci xeeti àddina sépp. Ñoom nag la Yàlla bëgg a xamal ni ndamu kumpa googu màgge, maanaam Kirist a ngi dëkk ci yéen, di yaakaar ju wér ci ndamu ëllëg.
1:28 Moom Kirist lanuy yégle, di artu te di jàngal ku nekk, ànd ak xel mu mat, ngir jébbal Yàlla ku nekk ni ku mat ci Kirist.
1:29 Ci loolu laay jëmale sama liggéey, di bëree dooley Kirist, jiy yengu ci man ak kàttan.
2:1 Bëgg naa nag, ngeen xam bëre bu metti, bi may bëre ngir yéen, ngir waa Lawdise ak ñépp ñi ma musul a teg bët. Damay def sama kem-kàttan,
2:2 ngir ngeen am fit te nekk benn ci mbëggeel, ngir dajal noonu xam-xam bu mat, ba xam kumpag Yàlla, di Kirist.
2:3 Ci moom lañu denc lépp lu ñuy sàkku ci xel ak ci xam-xam.
2:4 Maa ngi wax lii, ngir kenn bañ leen a nax ci ay wax yu neex.
2:5 Jëmm ji ñëwul waaye sama xel a ngi ci yéen, di bég ci seen doxalin ak ngëm gu dëgër, gi ngeen am ci Kirist.
2:6 Kon nag, ni ngeen nangoo Kirist Yeesu ni Boroom bi, dundeleen noonu ci moom.
2:7 Saxleen ci moom, di màgg ci moom, tey gën a dëgër ci ngëm, gi ñu leen jàngal, ba seen xol di baawaan ci gërëm Yàlla.
2:8 Moytuleen ba kenn bañ leen a fàbbi ci ay xam-xami nit yuy naxi neen. Xam-xam yu mel noonu, ñu ngi soqikoo ci aada yu nit tëral, ci aaday àddina, waaye soqikoowul ci Kirist.
2:9 Ndaxte ci Kirist, maanaam ci yaramu nitam, la matug Yàlla gépp dëkk,
2:10 te mat ngeen ci moom, miy buuru kilifa yépp ak boroom sañ-sañ yépp.
2:11 Ndax seen ngëm ci moom xaraf ngeen xaraf bu loxol nit deful, maanaam Kirist summil na leen dooley bàkkaar, ji moomoon seen yaram. Loolu mooy xaraf, bi Kirist def.
2:12 Bi ñu leen sóobee ci ndox, suulaale nañu leen ak moom, te it dekki ngeen ak moom, ndaxte gëm ngeen ci dooley Yàlla, ji ko dekkal ca néew ya.
2:13 Te yéen ñi doon ndee fa kanam Yàlla ndax seeni moy ak seen ñàkka xaraf, Yàlla dundalaat na leen ak Kirist, baal nu sunuy bàkkaar yépp.
2:14 Mbind mi nu doon tiiñal, te daa nu yey ndax ay sàrtam, Yàlla far na ko, dindi ko, daajaale ko ca bant, ba Kirist deeye.
2:15 Futti na kilifa yi ak boroom sañ-sañ yi, weer leen ci kanamu ñépp, sëkktal leen niy jaam ndax ndam la Kirist jële ca bant ba.
2:16 Kon nag bu leen kenn teg tooñ ci li jëm ciy ñam mbaa naan, ci màggal mbaa xewu weer wu feeñ, mbaa ci bésu noflaay.
2:17 Loolu lépp nag takkandeer la woon buy misaal li waroon a ñëw, waaye lu dëggu li mi ngi ci Kirist.
2:18 Kuy bég ci di toroxlu ci ngistal, di jaamu ay malaaka, buleen ko may, mu àtte leen. Kooku dafay jeneer, di seet li koy feeñu, bay tiitaroo xalaatam, fekk xalaatu nit kese la, te neen.
2:19 Taqul ci Kirist, miy bopp bi yilif jëmm ji. Bopp bee tax ba jëmm jépp, ji siddit yi ak tenqo yi téye te taqale ko, di màgg màgg gi ko Yàlla di jox.
2:20 Ndegam deeyandoo ngeen ak Kirist, ba génne noonu ci aaday àddina, lu tax ngeen di nangu, ñu di leen teg ay sàrt yu mel nii: «Bul fab, bul ñam, bul laal,» ni bu seenug dund aju woon ci àddina si?
2:22 Sàrt yooyu ñu ngi aju ci ndigali nit ñi ak seen njàngale. Yëf yi ñu tudd yépp, dees na leen jariñoo, ba ñu jeex.
2:23 Dëgg la, seeni sàrt dañuy dénkaane pasteef ci jaamu Yàlla, di toroxlu ak di fitnaal seen yaram. Waaye sàrt yooyu nag amuñu benn njariñ, ngir nit ñi noot seen nafsu.
3:1 Kon nag ndegam dekkeendoo ngeen ak Kirist, wutleen yëf, ya nekk ca kaw, fa Kirist toog ca ndeyjooru Yàlla.
3:2 Fonkleen yëf ya ca kaw, te ngeen bañ a faale yi ci suuf,
3:3 ndaxte dee ngeen, te seen dund boole nañu ko ak Kirist, denc ca Yàlla.
3:4 Te bés bu Kirist miy seen dund feeñee, yéen itam dingeen feeñ ak moom ci biir ndam.
3:5 Kon nag li nekk ci yéen te bokk ci mbiri àddina, jébbal-leen ko dee, yu deme ni ndoxaanu yàqute, sobe, xemmem, bëgg-bëgg yu bon, ak bëgge, maanaam bokkaale Yàlla.
3:6 Yooyooy xëcc merum Yàlla.
3:7 Yéen itam noonu ngeen daan doxale bu jëkk, ba ngeen daan dunde noonu.
3:8 Waaye léegi bàyyileen yii yépp: mer, xadar, kiñaan ak di génne ci seen gémmiñ sos ak wax ju ñaaw.
3:9 Bàyyileen di fen seeni moroom, ndaxte summi ngeen jikko ju bon, ji ngeen judduwaale, moom ak ay jëfam;
3:10 te sol ngeen dund gu bees, gi Yàlla sàkk te di ko yeesal ba mu mel ni moom, ngir ngeen man koo xam bu wér.
3:11 Ci dund gu bees googu, amul Yawut ak ku dul Yawut, ku xaraf walla ku xaraful, jaam walla gor, ku jàngul ni Baarbaar yi, ak ku yeewuwul ni waa Sit, waaye Kirist ay lépp te dëkk ci ñépp.
3:12 Kon nag ndegam Yàlla tànn na leen, sellal leen, sopp leen, solooleen boog yërmande, laabiir, woyof, lewet ak muñ.
3:13 Muñalanteleen, di baalante, su amee kuy tawat moroomam. Baalanteleen, ni leen Boroom bi baale.
3:14 Ci kaw loolu lépp amleen mbëggeel, giy jókkaale lépp, ba mu mat.
3:15 Na jàmm ji Kirist di joxe noot seeni xol, ndaxte Yàlla woo na leen ci loolu, mel ni ay cér yu bokk benn yaram; te gërëmleen Yàlla.
3:16 Na kàddug Kirist dëkk ci yéen, bay baawaan, ngeen di jàngalante ak a artoonte ci seen biir ak xel mu mat sëkk, di woy ak a gërëm Yàlla ak seen xol bépp, ay taalifi Sabóor, ay kañ Yàlla ak ay cant yu tukkee ci Xelum Yàlla.
3:17 Te lu ngeen man a def, muy ci wax mbaa ci jëf, wéerleen ko ci turu Boroom bi Yeesu, jaare ci moom gërëm Yàlla Baay bi.
3:18 Jigéen ñi, na ku nekk nangul jëkkëram, ndaxte looloo jekk ci ñi bokk ci Boroom bi.
3:19 Góor ñi, na ku nekk bëgg jabaram te muñal ko.
3:20 Xale yi, déggal-leen seeni waajur ci lépp, ndaxte looloo rafet ci ñi bokk ci Boroom bi.
3:21 Baay yi, buleen bundaxataal seeni doom, ngir bañ a jeexal seen xol.
3:22 Jaam yi, nangul-leen ci lépp seen sang, yi ci àddina. Buleen ko def rekk ci seen kanam, di sàkku ngërëm, waaye na nekk lu dëggu ci yéen, ndax seen ragal Boroom bi.
3:23 Lu ngeen man a def, na ci seen xol tàlli; ngeen def ko ngir Boroom bi, te du ngir nit,
3:24 xam ne Boroom bi dina fey seeni jëf, mu di cér bi mu leen dencal. Kirist mooy Boroom, bi ngeen di liggéeyal.
3:25 Waaye ku def lu bon, Boroom bi dina la delloo sa jëf, te du gënale.
4:1 Sang yi, yorleen seeni jaam ci nu jub te aw yoon, xam ne, am ngeen yéen itam ab Sang ca asamaan.
4:2 Dëkkleen ci ñaan Yàlla, farlu ci, boole ci ngërëm.
4:3 Te ngeen fasaale nu ci ñaan yi itam, ngir Yàlla ubbil nu bunt, nu man a xamle kàddoom, di yégle kumpa gi di Kirist, muy kumpa gi waral ñu jéng ma.
4:4 Ñaanleen ngir ma xamle ko ni mu ware.
4:5 Jëfeleen ak xel ci seen diggante ak waa àddina, te fu ngeen ame jot, fexeleen ba jariñoo ko.
4:6 Na seen wax jépp fees ak yiw te am xorom, ngir ngeen xam nan ngeen war a tontoo ku nekk.
4:7 Tisig, sama mbokk mi ma sopp, di jawriñ ju takku ak sama nawle ci liggéeyu Boroom bi, dina leen yégal lépp lu jëm ci samay mbir.
4:8 Lii moo tax ma yebal ko ci yéen: ngeen xam xebaar bi jóge ci nun, te it mu dëfël seen xol.
4:9 Onesim lay àndal, sunu mbokk mu takku, mi nu sopp, te mu bokk ci yéen. Dinañu leen xamal lépp lu xew fii.
4:10 Aristàrk mi nekk ak man ci kaso bi, mu ngi leen di nuyu, moom ak Màrk rakku Barnabas. Jot ngeen ay ndigal ci mbirum Màrk: bu ñëwee ci yéen, teral-leen ko.
4:11 Yeesu mi ñuy dàkkentale Yustus, moom it mu ngi leen di nuyu. Ñoom rekk ñooy Yawut yiy liggéeyandook man ngir nguuru Yàlla, te ñoo féexal sama xol.
4:12 Jaamu Kirist, Epafras, mi bokk ci yéen, mu ngi leen di nuyu. Du jóg ci di leen ñaanal, farlu ci ni kuy bëre, ngir ngeen taxaw temm ci coobareg Yàlla gépp, ànd ak ngëm gu mat ak kóolute gu wóor.
4:13 Maa ngi koy seedeel ne, mu ngi sonn bu baax ngir yéen, ngir waa Lawdise ak waa Yerapolis.
4:14 Luug, doktoor bi ñu sopp, mu ngi leen di nuyu, moom ak Demas.
4:15 Nuyul-leen nu mbokk, yi nekk Lawdise. Nuyul-leen nu itam Nimfa ak mbooloom ñi gëm, miy daje ci këram.
4:16 Bu ñu jàngee bataaxal bii ci yéen, fexeleen ba ñu jàng ko it ci mbooloom ñi gëm mi nekk Lawdise, te yéen it ngeen jàng bi ma yónnee waa Lawdise.
4:17 Te neleen Arkib: «Farlul ci sas, wi la Boroom bi sédde, ba matal ko.»
4:18 Man Pool maa leen di bind nuyoo bii ci sama loxob bopp. Fàttalikuleen ne, dañu maa jéng. Na yiwu Boroom bi ànd ak yéen!


text:
Yamoo
Ci melosuuf, yamoo wi aw rëddu tus-wu-gar la, di ag buumug jeneer gees rëdd mu wër àdduna, jaar ci diggante dott yi. Yamoo wi moo xàjjale àdduna bi, def ko xaaju-kol-kol bu bëj-gànnaar ak xaaju-kol-kol bu bëj-saalum. Tus-wu-gaar wu yamoo wi 0° (tus aj). Guddaayu yamoo gu Suuf si mi ngi tollu, ci xayma, 40 075 km.
Yamoog Suuf si[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Klimaa[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Klimaab barab yi ne ci li wër yamoo gi lañuy wax klimaab yamoo. Di nañ wax itam klimaab gëwéel, di bu barab yi ne ci li wër gëwéel yi (gëwéelub Tef ak gëwéelub Sànkar).
Réew yi mu dagg[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci sunu àdduna (Suuf si), yamoo gi ay mbàmbulaan ñoo ëpp ci li mu dagg ci yoonam, téeméer boo jël ci gudaayam ñaar-fukk ya rekk a jaar ci suuf.
Afrig[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Yamoo gi jaar na ci juroom-ñaari réewi Afrig :


text:
Mbëjtekkaaral
Mbëjtekkaaral ab bànqaasu jëmm la buy gëstu feeñte yi juddoo ci yani mbëj yu tekkaaral yi, ci lu gën a jub, mooy liy gëstu doole yi ab toolu mbëj bu tekkaaral (ci maanaa bu dul soppeeku) jañ ay yani mbëj yu taxaw.
Àtteb Coulomb, di biy tax ñu man a xayma doole ji F ji benn yanu mbëj Q sàkk te sëf ko beeneen yan q bumu jegeel ak benn digal bi d. Mooy àtte bi ubbi gëstug yile feeñte, ginnaaw ñaareelu xaaju ati 1800 lees ndar-kepp léjmbët gi ak lees wax di yamaley maxwell, xam lépp lu ci laqu, jóge ci mbëjtekkaaral dem ci mbëjbijjaakon ngir gisiin wu gën a yaa ci feeñte yi.


text:
Màbba Jaxu Ba
Mabba Jaxu Ba ci atum 1809 la judd ca nguurug Saalum. Baayam Njógu Ba la tuddoon, Sëriñ bu mag la nekkoon, ci xeetu Tukuloor la juge, soog a tuxu Saalum, ca nguuru Fuuta-Tooro la dekke woon. Yaayi Màbba Jaxu, Jaxu Jéey la tuddoon, Jolof la juddoo ci xeetu Seereer la bokkoon (nekkon Seereer bo "Wolofized" ci baati angale). Mabba Jaxu Ba, Almaami bu Rip la nekkoon, ba atum 1867. Ci at moomu , tase na ak Kumba Ndóof Seen Juuf Buur Siin bi, ci xeex bu nu tudde woon Somb-Cucun ci nguuru Siin, la deewe. Ci xeex bi Lat Joor Ngóon Latiir Jóop ak Alburi Njaay la àndaloon.


text:
1Jesuuz gul mi tub gyedz nu ri lo yu ni Judea nu la Beleeng. Gul mi tiem nu Herodes nac yu rey. Orze' bri la be mbecy nu bruu gashtal ze' nu driib doo, briy Jerusaleeng. De yu ze' nac dey mbecy nu rsya' de mod nu ricy bel baa. 2Orze' bdugyi' dey: ―¿Ca lugaar gul rey ni de mbecy Israeel? Gun gashtal ze' nu driib doo bzaac de̱ bel baa nu briic muesht nu bi gul yu. Nde' nu yap de̱ nu griib zily de̱ yu ―na dey. 3Na ornu güeñ rey Herodes nde', orze' tona' la guc deet nañ lardooy. Nunu ni zi'l guc deet nañ lardoo de' zir de mbecy gyedz Jerusaleeng ornu güeñ yu de coz ze'. 4Orze' Herodes bredz yu de uz zub lo, nunu bredz yu de yu nu rlyuu leey nu bzeeñ Moisees nu gyatublaazh dey. Orze' bdugyi'y lo dey ben ca lugaar gal Mesías, biñ nu ca lo cuen nu cyid nu co mbañ de mbecy. 5Orze' de yu ze' nay: ―Gal mi tub gyedz nu ri lo yu ni Judea nu la Beleeng, gun ni pcaa tub yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh ornu pcaay: 6Ru Beleeng, tub gyedz nu ri lo yu ni Judea, ru walab tub gyedz nu ich zir zu par de' zir de gyedz ily nu yu' lo de yu ni Judea, gun ze' nu ri ru gruu zac tub biñ nu gyub ic. Mi ze' gyub ic mi de mbecy ne̱, de mbecy Israeel. Ni pcaa de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh ―na dey. 7Orze' Herodes dze ga bredz yu de yu nu rsya' mod nu ricy bel baa. Gaze' nu bdugyi'y lo dey la gaal tiem nu bruu zac bel baa ze'. 8Orze' bzuu nez yu dey zay Beleeng. Orze' nay: ―Gua der gal ze'. Nap yub der mdoo ze'. Ornu gyap ru yu ze', orze' yeeda' der laaba' par ii gun orze' gyoor rishlo̱. Gun ni' ya̱ cha̱ griib zilya̱ yu ―na Herodes. 9Na ornu bya' lo nu bee dey riidz nu rey Herodes, orze' de yu nu rsya' mod nu ricy bel baa ze' bruu dey loy zay. Na ornu bi zaab za dey zay, orze' bruu zaca' bel baa nu bi bzaac dey anzir par ze' nu driib doo ze'. Za ma gashtal ze' nu mbish mdoo ze'. Ze' guca ma. 10Ornu bzaac dey bel baa ze', orze' tona' la bet lagy yu. 11Orze' ornu gu' dey nañ yu', orze' bzaac dey mdoo ze' nu ñaam Li. Orze' gusu tib dey nunu briib zily dey mdoo ze'. Gaze' nu tub ga la dey pshaal yu ru' cajo̱o̱ niy. Orze' briic dey or ganim. Briic dey tub lo yaal nap nu dzi ñgyup sac ganim. Nunu briic dey tub lo ga' bid nu zguul ti' nu la mirra ganim. 12Orze' despuees mnii Ñgyoozh lat pcaal dey nu cue' cush cyay ded yu lo Herodes. Orze' reña' nez bish cya dey yay par ledz yu. 13Despuees ornu bi ya de yu nu rsya' mod nu ricy bel baa ze', orze' bruu zac tub anc ni Ñgyoozh Shuaan den lat pcaal See. Orze' nay rab yuy: ―Wesh te. Gush mdoo ii nu ñaam. Orze' na gua dze der gashtal lo de yu ni Egipto. Ze' cyiiñ ru gashtal ornu ya̱ ne̱e̱ lor, gun Herodes yub yu mdoo ii par nu cut yuy ―nay. 14Orze' See lueg la wesh tey, nunu gush yu mdoo ze', nunu pteey ñaa mdoo ze'. Orze' gush nez yu zay laab nañ rel ze', za nuy mdoo ze' nu ñaam par Egipto. 15Ze' pcyiiñ dey gashtal gut la Herodes. Ni guuc ñi par nu byu' niñ gal nu mnii Ñgyoozh Shuaan den lat de riidz nu pcaa tub yu nu mnii por cuen nim ornu nam: “Ya̱ bredza̱ i'ña̱ par nu gruum Egipto”, nam. Ni pcaa yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh. 16Na ornu gud lagy Herodes nu de yu nu rsya' mod nu ricy bel baa ze' nu bguu dey yu, orze' tona' la guzi lagy yu. Orze' bicy yu mandaar nu cut mbecy de yu nguzh mi' nu yu' ña'n cyup par gash. Cut dey de yu nguzh nu yu' Beleeng gal nu de yu nguzh nu yu' dub yub la gaab ga ru'ñ. Ni mod bicy yu gun gush yu tiem nu bruu zac bel baa gal nu mnii de yu nu rsya' mod nu ricy ma ze'. 17Ni mod guc ñi par nu byu' niñ gal nu pcaa Jeremías, tub yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh ornu pcaay: 18Lat gyedz nu la Ramá zaab ti' mbecy. Tona' la ruun dey. Tona' la ricy dey sentiir. De yu nu ruun ze', nde' nez Raquel. Ruun dey nu nac i'ñ yu. Tees walagy dey nu cuic mbecy consuel niy gun dela de i'ñ dey bi gut yu. Ni pcaa Jeremías. 19Despuees ornu gut Herodes, orze' tub anc ni Ñgyoozh Shuaan den bruu zaca'y lat pcaal See lat nu rcyiiñ yu Egipto. 20Orze' nay rab yuy: ―Wesh te. Gun gyar nu yu nguzh ze' nu ñaam. Yaa par lo de yu ni Israeel, gun na bi gut yu nu rlagy cut yu nguzh ze' ―nay. 21Orze' See wesh tey ya nuy yu nguzh ze' nu ñaam Li. Yay par lo de yu ni Israeel. 22Tees ornu güeñ yu nu Arquelao byeeñ yu lo uz yu Herodes nu riib ic yu Judea, orze' gudzib yu ñgyay lugaar ze'. Orze' laaba' lat pcaal yu mnii Ñgyoozh loy lac mod gyicy yu. Orze' guay tub lugaar ni Galilea. 23Na ornu briy ze', guay pcyiiñ yu tub gyedz nu la Nazaret. Ni guc de nde' par nu byu' niñ gal nu mnii tub yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh ornu mniiy nu mbecy niiy nu Jesuuz nac mi tub mbecy Nazaret.
Copyright
Learn More


text:
1Shi Tioj, gyicy nu pca̱a̱ loga la, lo gyicy ze' pca̱a̱ dela coz nu bicy Jesuuz gal nu de coz nu blyuum nese nu bzuub mi gyi' de riiñ nu bicy mi 2gal pshuub la dzi nu gup mi gyibaa. Anzir nu gyam gyibaa, orze' nu nac Espiriit Yon ni Ñgyoozh mniim lo de yu nu pcuim nu gac aposht de coz nu gyicy dey. 3Lat cyuu dzi despuees ornu bi byabañ mi nu gut mi, zañ tir bruu zac mi lo dey. Nu mod ze' briic mi nu gad lagy dey nu mbañ mi. Lat nu bruu zac mi, orze' bzat mi gyel gubier ni Ñgyoozh lo dey. 4Ornu gabee rded nu ru'm dey, orze' mniim lo dey nu cue' ruuy Jerusaleeng. Gaze' nu nam rab mi dey: ―Cuez der gashtal cuic la Ñgyoozh biñ nu bi mniim nu segur la cuic mi ni der. Ya̱ bi mne̱e̱ lo der nu ni gyicy mi, gun 5Waa rishli nu nis zi'l briib nis yu mbecy, tees na de ru gal nu bgo nis too der ornu bzu' nis ru nu nis, ni' zi'l sñuu ga gyet Espiriit Yon ni Ñgyoozh lat der nu cyiiñ num espiriit ni der ―nam. 6Na lat nu yu' tublaazh dey nuy mi, orze' bdugyi' dey lom. Gaze' nu na dey: ―Shuaan de̱, ¿a na pshuub tiem nu gzu nap ru lat de mbecy Israeel gal nu bzuuñ gulas? ―na dey. 7Gaze' nu na Jesuuz rab mi dey: ―Walab cuen ni de ru nu gad lagy ru ca dzi o ca tiem nu gyicy Ñgyoozh de coz nu bzeeñ mi nu gac cuen ni ub zi'l mi. 8Tees ornu Espiriit Yon nim gyet mi lat der, orze' gyicy mi nu cyiiñ der nu gzat ru ya̱ lat de mbecy nu yu' Jerusaleeng, lat de mbecy nu yu' dutuub la lo yu ni Judea, lat de mbecy nu yu' dutuub la lo yu ni Samaria, nunu dela lugaar nu byazet zir ni gyishlombecy ―nam. 9Despuees ornu blazh mnii Jesuuz de nde', orze' lo rgüii la dey wes nañ mi yam gyibaa. Byoow mi lat tub nac za yam. Orze' wangaca' zac dey mi. 10Lat nu yu' dey ta' loy baa rgüiiy nu yam, orze' bruu zac cyup mbecy shab caacy gusuy lo dey. 11Gaze' nu nay rab yu dey: ―Der mbecy Galilea, ¿lagu ni yu' der rgüiir baa? Laab Jesuuz bruum lat der yaam gyibaa. Tees ni' zi'l mod gal nu bzaac der yam ni' zi'l mod zac der ornu cyid mi tuuba' tir ―na de anc ze'. 12Bicy nu la Bicy ni Ya Oliva, ze' yu' dey. Bicy ze' gaab ga byeeñ ñi nu Jerusaleeng, tub la be metr nu ca lo cuen ni leey ni dey nu rac rza mbecy sab dzi nu rzu lagy mbecy Israeel. Gaze' nu gush nez dey yay par lat gyedz Jerusaleeng. 13Ornu bri dey lat gyedz, orze' gup dey gal shily cyup ni yu' ze', ze' nu rzu' dey. Ze' ri Bed, Santiag, Waa, Ndrees, Lip, Bartol, Mateo, Santiag i'ñ Alfeo, Simo̱o̱, yu nu nash leey Caneneo, nu Judas, bicy Santiag. Dela de yu ze' yu'y ze'. 14Nunu zaab rnii nu laa dey Ñgyoozh nu tub zi'l shcab: gaza' de biñ mñaa yu'm lat ze', gaza' Li ñaa Jesuuz, nunu gaza' de bicy Jesuuz. 15Na ornu bded la be dzi, orze' byatublaazh dey. Byatublaazh nu rnii tub gaynal zub gal de mbecy ni Crisht. Orze' wes su Bed. Gaze' nu nay rab yu dey: 16―Der bicy na, Espiriit Yon ni Ñgyoozh bi mniim lo Dabi nu caay de coz nu bicy Judas, yu nu blyuu Jesuuz lo de yu nu gua num pres. Rlagy ñi gac ñii gal nu bi cañ. 17Ni' Judas guc yu tub losa' de aposht. Gaza'y bdugyiy riiñ, laab riiñ nu bdugyi de̱ ya̱. 18Tees despuees nu bicy yu coz cyi nu bgu'y Jesuuz yaa de yu nu rzi lagy lom, orze' laab nu tiñ nu byash niy ze' wiiy tub lugaar ze' nu biit yu ub yu. Orze' bet lag yu tub lugaar gya. Bzu tooy lo yu. Orze' briich ñi nañ yu. Orze' bruu za dela coz nu yu' nañ yu. 19Orze' ornu dela de mbecy nu yu' Jerusaleeng gud lagy dey coz nu guc lugaar ze', orze' bloo la dey ñi Lugaar ni Reñ. Benu nu riidz dey, orze' Acéldama lañ. 20Gun Dabi bi pcaay coz nu gac lugaar ni Judas lo libr ni Salmo, ze' nu mniiy: Yu'y gyac ñi gal nu na tub lugaar ub zi nu sac la mbecy. Orze' waruu su ga' la mbecy nu cyiiñ yu nañ ñi, nay. Orze' nay tuuba' lugaar ni libr ze': Orze' tuuba' mbecy gyub ic yu riiñ nu bdugyiy, na Dabi. 21’Na lat na ii yu' mbecy nu gusa nu de ub na dub laa lat nu gusa dun Shuaan na Jesuuz. 22Brugyi' rded nu dey de ub na nese dzi nu briic Waa nu zu nis mi, gashtal dzi nu yaa lam gyibaa. Na rlagy ñi nu chu' ca na tub dey lat na par nu niiy nu bzaac den nu byabañ mi ―na Bed. 23Orze' bloo su dey cyup mbecy. Tub yu lay See, laab yu ze' lay Barsabás, nunu laab yu lay Jusht. Bloo su dey yu ze' nu tuuba' mbecy nu la Matías. 24Gaze' nu brugyi' rnii nu dey Ñgyoozh. Orze' na dey: ―Ñgyoozh, ru rad lagy ru la na lardoo dela mbecy. Na lo cyup de yu ii, blyuu lo̱ de̱ ca na dey bi pcuiir 25par nu gac yu aposht. Chu'y lo Judas. Gun Judas nu nac nu bicy yu coz a̱' nap, orze' bzeeñ yu riiñ nu zuy par nu yay lugaar ze' nu byap yu gyay ―na dey. 26Gaze' nu bloo dey suert ben ca na de yu ze' chu'y. Orze' Matías bruu suert niy nu chu'y lat de trotub aposht ze'. Yu ze' gu'y lugaar ni Judas.
Copyright
Learn More


text:
Senegaal
Senegaal menn la ci réew yi ne ci Sowwu Afrig, mu bokk nag ci Afrig gu bëj-saalumu sahraa (Afrique sub-saharienne), Mbàmbulaanug Atlas diw digam ci sowwu, taqaloo ak Gànnaar ci bëj-gànnaar ak penku, Mali féete ko penku, Ginne ak Ginne Bisaawóo ci bëj-saalum, Gàmbi moom sos ab daanaka-jiba (quasi-enclave) ci biir Senegaal, sutuxlu ba ci lu ëpp 300 km ci biir suuf yi. Duni Bopp bu Wert bi (Cap-Vert) ñi ngi ci 560 km ci tefesi Senegaal yi.
Réew maa ngi lebe turam wi ci dex gi ko peek ci penku ak bëj-gànnaar, te ab balluwaayam bawoo ca Fuuta Jallon ca Ginne, di Dexug Senegaal. Ab kilimaam bu gëwéel la te di bu fendi te yor ñaari jamono: jamonoy nawet (jamonoy taw) ak ju noor (jamonoy fendi).
Ci jamonoy canc gi (la période coloniale), ay digg yu yaxantu yu bari, yu ay imbraatóor yu canc (empire coloniale) moomoon, daal di woon nañuy sampu ci tefes gi gépp. Dëkkub Ndar mujj na di péeyub Afrig gu Sowwu gu Faraas, mu mujj juge ci di leegi Ndakaaru ci 1902, moom Ndakaaru nag mujj na di péeyu Senegaal ca ba mu jotee ca ag tembam ca 1960, nekk ci cat li gën a féete sowwu ci goxub Afrig
La dale 2012 ba fimne Maki Sàll mooy njiitul réew ma. Senegaal ak doonte bokk na ci càmpéef yu bari yu àdduna bi, teewul bokk na ci Bennoo gu Afrig (Union africaine) ak Mbooloom diiwaan yu Sahel-sahraa yi (Communauté des États sahélo-sahariens)
Senegaal nag yaatoo na 196.190 km2.
Tëraliin
Gongikubaat[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Cosaanul turu Senegaal dañul di jeqi dàggasante ak werante. ca 1850 labbe bii di David Boilat, ca mbindam ya mu doon def ci Senegaal,daa gisoon ne Senegaal mi ngi juge ci waxiinu wolof wii di suñu gaal. Bii nag mooy gis-gis bi gën a siiw, te xibaarukaay yi (les médias) gën koo ame. te moone lu ñu nangoodi la te sikk ko la ko dale ca ati 1960, ay gongikubaat yu bari nag joxe nañu leen, ci misaal biy taf cosaanul tur wi ci ag giir gu berber gu Sahara, mooy giirug Zenaga walla Sinhaaj, naan: Turu Senegaal mi ngi bawoo ci tudd gu waa Portigaal yi doon tudd turu giir googu. Waaye werante wi dañul di tàng ci loolu ba tay.
Njëkk-taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lu ci ëpp Njëkk-taariix ci Senegaal day tudd - ba laa tudd lenn - gëwéeli xeer yu mag yi (walla les cercles mégalithiques) yu Senegàmbi yi, walla jóori xor yu ñu sàkk yi (les amas coquilliers artificiels), yu ci mel ne ya nekk ca dunub Faajut.
Jàpp nañu ne Senegaal dëkkees na ko ci njëkk-taariix lu jiitu lool juddug Isaa. Ay doj yu ñu yatt yu Jamonoy doj wu ñu yatt ju njëkk ja(Le Paléolithique inférieur ), wuññees na leen ci daanaka-dun bu Bopp bu Wert bi (Cap-Vert) ak yeneen yëf yu gongikoo ci doj, ñu jekkal leen, dees leen di fekk ci diiwaanub Tëngéej ak ci pegi dexi Senegaal gu penku gi.
Ci jamonoy doj wu ñu xacc (néolithique), jumtukaay yi tàmbali nañoo soppiku ak a wuute, bu ko defee suuf su ñu togg (walla céramique) daal di feeñ. Gasi gëstu ya ñu doon def ca diiwaani tefes ya feñal nañu ay desiiti waañ yuy seere ak a firndeel askan wu mag wu ay nappkat aki yaxantukat wa fa nekkoon (marigot bu Xant ca delta, sottikukaayu dexug Saalum).
Ndefarug mbell (walla gu weñ (metallurgie)) jëm na kanam ci jamonoy mbell yi (protohistorique) (junni bu ngëkk bi njëkk Isaa), fi ñuy gis ay bàmmeel ci bindu ay mbaanaar (tumulus). Ci digg réew mi, fa tollook Gàmbi gu tay gii, dees na fa fekk mbooloom gëwéeli xeer yu mag (cercles de mégalithes) ci aw dog wu tollu ci 100km ci kaw 250|km.
Nguur yu njëkk ya[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Dëkksi gi dafa doon gën di dolliku ndànk-ndànk tey gën di dëgër ngir àgg ci sos ay nguur yu njëkk yu sosu ci VIIeelu xarnu, nguur gu Tekruur, gu Namandiru, gu Jolof, ak ay mbokkoo yu sori ak Iimbraatóor gu Gana, ci suufus Mali gu tay gi. Ci nguur yu wuute yooyu, gi ci ëppoon doole ci XIVeelu xarnu moo doonoon imbraatóor gu Jolof, gi boole woon Kajoor, Bawol, nguuri séeréer yu Siin ak yu Saalum, Waalo, Fuuta-Tooro ak Bambug. Ci bëj-saalum, nguurug Kaabu, teg ci gu Fulaadu.
Jolof nekkoon na imbraatóor gu Njaajaan Njaay sosoon, ki njëkk a nekk Buurba (buur) ca Jolof. Faleesoon na ko njiit ca loolu doon mujj di nguurug Waalo, ca bëj-gànnaar-penku gu Senegaalug tay gii, ca diiwaanu dex gi. Dajale woon na mbooleem askani giirug wolof ngir taxawal imbraatóor gii ci XIIIeelu xarnu . Ibraatóor gi saayoon na te naaxsaay ci 1549, ànd ak deeg imbraatóor ba mujjoon ca Jolof, Lele Fuli Fak, ki ko rayoon di Amari Ngóone Sabel Faal, ki nekkoon ca jooja jamono kilifag diiwaanu Kajoor.
Jolof des na di aw dog (vassal) ñeel imbraatóor gu Mali ci diir bu tollu ci xarnu. Ba loola amee, yeneen nguur yi, ñoom itam gu ci nekk, tàmbalee jël ag tembam ba mujj wàññi imbraatóor gu Jolof gu mag googu ba àggal ko ci tolluwaayu genn nguur gu yam ca digg réew mi. Ci ñaareelu xaaj bu XIXeelu xarnu, sancaani Faraas yi (les colons francais) tàmbali woon nañoo nangu ndànk-ndànk mbooleem nguur yu Senegaal yii. Jolof moo nekkoon nguur gi ñu mujj a nangu ak Buurab Jolofam bu mujj ba Alburi Njaay, ci ron deflu gu Luwis Federb.
Lislaam a ngi njëkk a tàbbi ci Senegaal ci diggante VIIIeelu xarnu ak IXeelu xarnu, ña ko fa dugal di ay yaxantukat yu araab-yu-berber. Dañu doon tas diine jii ci jàmm, ñu njëkk koo jox Jula yi tuubloo ci ginaaw bi Tukkloor yi ak Saraxule yi, ñoom itam ñu tas ko ci Senegaal gi gépp. Bi ñu demee ba ci kanam ca XIeelu xarnu , la Muraabituun, jug, Tukkloor yi jàpple leen, ñuy jéem a tuubloo mboolooy jaamukati xërëm yi jaare ko ci Jiyaar. Loolu benn la ci sabab yi tax Séeréer si gàddaayoon dem Siin-Saalum, Wolof yi, Pël yi ak Mandinke yi, te ñoom ñepp ña nga jalu woon ca Tekruur. Lislaam teel na tas ca imbraatóorug Jolof. Waaye ca XIXeelu xarnu la nangu ca dëgg-dëgg mbooleem askan yi, ci anam gu jàmmu, loolu nag deesi sante ko Sëriñ si, ku mel ne Seex Ahmadu Bamba, mi sos yoonu murit, Alaaji Maalik Sy kenn ci kilifay Tiijaaniya walla Seydina Limaamu Laay, ki sos laayéen gi, ñi yéemoon nit ñi ci seenug mbaax ak ragal Yàlla ak séeni karaama( xar-baax). Moom Lislaam tam nekkoon ab ker-keraan (moyen) ngir boole nit ñi te di leen aar ci jalgati yi ñu miinoon ci nguur yi (jiyaar yu toftaloo, canc gu ñu teg ci doole, jalgatiy Ceddo yi).
XIXeelu xarnu ñi ngi ko gën a xame ci daanug nguur yi, jàllsig sancaan yu Tugal yi ( colons européens ) ak jàmmaarloo gi lànk canc gi, ñi ko jëmmal di ay nit ñu mel ne Lat Joor, Alaaji Omar Taal, Mamadu Lamin Darame, Alburi Njaay walla Màbba Jaxu Ba. Diiney katolig (walla nasaraan, ndax katolig bànqaas la ci nasaraan) daal di tasu, ñi ko def di ay nasaraanalkat yu Tugal la ko dale ca XIXeelu xarnu, rawati na ca Siin ak kaasamaas.
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lislaam tàbbi na Senegaal ci fukk ak benneelu xarnu,ànd ak giirug Sinhaaj gu Amaasix gi. Turu Senegaal waxees na ne mi ngi bawoo ci tudd gu waa Portigaal yi doon tudd turu giir googu. Askani Senegaal yi sos nañu ay nguur aki nguur-nguuraan, yi ci ëppoon solo di Imbraatóor gu wolof ca diiwaani Waalo, Kajoor ak Bawol, ci fukk ak ñeenteelu xarnu g.j, ak nguuruñg Tukklóor ak gu Deñaanke gu Pulaar gi ca penku bëj-gànnaar ga. Ay dooley Tugal teg nañu loxo ay wàll ci ay tefesam, ci fukk ak juroomeelu xarnu g.j, ginnaaw bi Faraas daal di teg loxo réew mi mépp, ginnaaw ay xare yu limu. Ci atum 1902 la Ndakaaru nekke péeyub Afrig gu sowwu gu Faraas gépp.
Seŋoor walla Léopold Sédar Senghor(1906-2001)(1960-1980) mooy ki njëkk a nekk njiitul Senegaal, yoroon dàkkantalu njiit liy woykat (walla taalifkat) Ci samwie 1959, la Senegaal bennoo ak li ñu daa wax Sudaan gu Faraas gi, ci ron turu Lëngoo gu Mali (fédération de Malie). Lëngoo gu Mali googu tembe na ci Faraas ci 20 suwe 1960. Waaye ginnaaw ay jafe-jafe yu politig, Lëngoo googu mujj na di ñaari réew ci 20 ut 1960: Senegaal ak Mali. Jibaleesoon na ag lëngoo ci diggante Senegaal ak Gambi ci turu Senegambiya atum 1982. Waaye ci jëf feeñul, bu ko defee ñaari nguur yi tàggalikoo atum 1989. Am na ab jë bu ngànnaayu (front armé) bu nekk ci bëj-saalumu réew mi, ca Kaasamaas bu bëgg tembteg diiwaan ba, leeg-leeg mu xareek nguur gi, la ko dale ca atum 1982. _
Canc gi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Sancaan yi (les colonisateurs) seen teg loxo gu canc gi (conquête coloniale) mi ngi door bi wuññig suuf yii amee ci 1442 ci loxol moolub Veneto (ab diiwaan ca Itaali) bii di Cadamosto, bi mu defalee ay wuññi ñeel Portigaal. Ca jooja jamono la waa portigaal daal di sóobu - ci lu gaaw - ci Njàppum jaam (walla jaayug nit ñu ñuul ñi), waaye doon nañu war a janook gëpplante (la concurrence) gi bawoo woon ci jaaykati ñu ñuul ñi te bawoo woon Britaani (négriers britanniques), Faraas ak Olaand ca Yaxantug ñatti-koñ ya (Commerce triangulaire).
Waa Olaand yi sos nañu ab diggub yaxantu ca dunub Gore, Faraas taxawal ca 1659 digg bii di bu Ndar nga xam ne moo mujj di péeyub Senegaal bu njëkk bi. Ci 1677 waa Faraas ñi ñëw nangu dunu Gore (benn ci digg yu mag yi ñu daa jaaye jaam yi ak Ndar ak tata ju dunu James ca Gàmbi).
Nosteg canc daal di nay taxaw ci dikkug Federb, Kaŋub Senegaal (le gouverneur du Sénégal) la ko dale ca 1854 ba 1861 ak 1863 ba 1865, mooy ki samp dàtti Afrig gu Sowwu gu Faraas gi (ASF)(AOF). Ci wormaal gi mu defoon aada ya fa cosaanoo ( du dëgg, wormaalu ko fenn) la tàllale jeexiital (l'influence)gu Faraas ba mu weesu Senegaal, mu liggéey ci lu jëmale kanam koom-koomu barab bi (ci njariñul Faraas rekk nag lol réew mi yitteelu leen woon ci lenn), daal di sos waaxub Ndakaaru.
Ginnaaw Ndar, Ndakaaru mujj na ci 1902 di péeyu Afrig gu Sowwu gu Faraas gi, benn ci sancu yu Faraas yi .
Ci samwie 1959, Sudaan gu Faraas gi (Mali gu tay gi) ak Senegaal seey nañu ci Lëngoo gu Mali, gi nga xam ne mujj na temb ci 20 suwe 1960. Temb gii mi ngi juddoo ci tuxalug ay nguur ( transferts de pouvoirs ) yu amoon ca dëppoo ga ñu xaatimoon ca Faraas ca 4 awril 1960.
Politig[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Senegaal nguurug demokaraasi la gu limuy làng (gu bariy parti), njiitul pénc mi (président de la république)dees na ko tànn ngir diirub juroomi at (leegi soppees na ponku sartu réew bi aju ci diirub ngiitug réew mi, yobbóoti ko ci juroom ñaari at, ginnaaw bi ñu ko soppee jële ko ci juroom ñaar, yobbu woon ko ci juroom), moom njiit li nag mooy tànn njiitul jëwrin yi. Barlamaab Senegaal ñi ngi koy wooye Péncum ndawi réew mi mbaa ( jataayub xeet wi), am na nag 120 cér yu ñiy tànn ci ay tànnéef (élections) yu dul yu njiitul réew mi(tànnéef yu yoonal yi : élections législatives) ngir diirub juroomi at
Mii menn la ci réew yi gën a am demokaraasi te gën a dal ci Afrig, ndaxte genn daaneel nguur (coups d'État) masu fee am, « Senegaal niki roytéef »[1] yagg nañu koo joxe, wone ko ngir ñu roy ci, ba tee ay yi di fi am ak doonte Amnesty International mi ngi ñaawlu yenn jàpp yi yor mbubum politig[2]Royuwaay:,[3].
Senegaal am Pénc la mu demokaraasi (une république démocratique) (lu sakkan ci ay làngi politig a nga fa). Noste ga fa nekk gu njiitug réew la, ndax ba mu amee ag tembam Senegaal daa daal di jël Faraas niki roytéef, roy ca politigam ba ca 1958, niki yeneen réewi Afrig yi bokkoon ci ASF(Afrig gu Sowwu gu Faraas).Sartu réew bu Senegaal mi ngi taariixoo ci 1959, xoolaat nañu ko ci 1960 ki ko def di Léopold Sédar Senghor ginnaaw genn laaju (référendum). ay xoolaat (révisions) yu bari topp nañu ci, ñooy gu 1963 moo fi saxal nosteg njiitu réew (ci jamono jooju : dindi njiitul jëwriñ) teg ci gu 2001 gi yobbu àppub njiit gi jële ko ci 7 at, yobbu ko 5 at (jataayub mag ñi(le sénat) jëlees na ko fi, ginaaw bi ñu delloosi ko ci 2007).
Njiitul Pénc mi( Le Président de la République) (xoolal limub njiiti Senegaal yil) mooy kilifag nguur gi, moom nag ñi ngi koy tànn, mu ame ci pal gu mbooloo mi (suffrage universel) ci anam gu jonjoo de (manière directe) ci diir bu tollu ci juroom ñaari at, manees koo yeesalaat benn yoon. Mooy fal njiitul jëwrin yi (xoolal limub njiiti jëwrin yu Senegaal) moom itam (njiitul jëwrin yi) mooy tànn jëwrin yi, ba noppi sàkku ci njiitul réew mi mu tabb leen.
Ki njëkk a nekk njiitul Senegaal mooy Léopold Sédar Senghor,mu nekkoon njiit lu ubbeeku te dib taalifkat bu siiwoon . Ci 1981 la ko njiitul jëwrinan lii di Abdu Juuf wuutu, waaye ci 2000 la Làngug demokaraasi gu Senegaal gi am ndam ci njiitug Abdulaay Wàdd, ñu falati ko ci 2007. Njiitul góornamaa bi fi nekk fii mu ne mooy Seex Ajiibu Sumaare.
Parlamaa bu Senegaal yor na ñaari néeg : Péncum ndawi réew mi ak jataayub mag ñi.
Bi ñu ko taxawalee ci 20 ut 1960,Péncum ndayi réew mi mi ngi yor 150 ndawi réew, yu ñu fal ci pal gu mbooloo mi ci anam gu jonjoo (au suffrage universel direct) ngir diir bu tollu ci 5 at. Tànnéef gi gu ëppte la (Le scrutin est majoritaire) ci genn wër, ci tund yiy xëccoo 90 ndawi réew, di it gu kem (proportionnel) di ab lim bu tas ci réew mi ñu koy xëccoo mu tollu ci 60 ndawi réew. Péncum ndaw yi Macky Sall moo ko jiite, mi nekkoon Njiitul jëwrin yi, waaye fii mu nekk, aw yoon jug na wu Saada Njaay indi ngir ñu jële ko fi, wàññi ab àppam ba du weesu menn at ngir man ko fee jële, wii yoon nag, jot naa jàll, waaye njiitul réew mi dëggalagu ko. Tànnéef yu yoonal yu Senegaal yu 2007 jàll nañu ci ndam lu yaatu lu àndandoo gu njiit gi (coalition présidentielle), waaye lu jege ñaari ñatteel (deux-tiers) ci falkat yi demuñu woon ca mbañ-gàcca ya, li ko waral di ndigalul dogoo(boycott) lu bawoo ci làngi kujje gi.
Parlamaa bu Senegaal boroom benn-néeg (monocaméral) la woon, ci diirub jenn jamono: Jataayub mag ñi, muy lu ñu dindi ci 2001 ci ginnaaw genn laaju gu sartu réew (référendum constitutionnel), delloosi nañu ko ca mee 2007. Mag ñi (Les sénateurs) nag dinañu tollu ci limub 100. 35 ya ca ñoom dañu leen a fal ci anam gu jonjoodi (au suffrage indirect) ci tund yi, yeneen 65 yi njiitul réew mi di leen tabb. Paap Jóob, kilifag Ndakaaru moo ko jiite .
Am na yoon (loi) wu ñu def ci diggadil gi(La loi sur la décentralisation), nekk na it di lu ñuy doxal la ko dale ca samwie 1997, , yoon woowu jox na ay ay doole yu am solo ñeel jataayi diiwaan yi (assemblées régionales).
Ci 1992 la Àttewaay bu Kawe (la cour suprême) bu Senegaal bi nekk di lu ñu dindi, ñu wottee ko cér (organes) yu jagoo loolu: Àttewaay bu firi bi(Cour de cassation), Jataayub nguur gi (Conseil d'État) ak Jataayub Sartu réew mi (Conseil constitutionnel), yooyu cér di yu niru lool séeni moroom ya nekk Faraas. Seeni àttekat Njiitul réew mee leen di tabb. Yooyu ñooy bànqaasi yoon yi gën a kawe ci réew mi (les plus hautes instances judiciaires du pays).
Dalub Àttewaay bu firi bi ëmb na lenn njiit lu njëkk, ak ñatti njiit yu néeg (trois Présidents de chambre) ak gën jaa néew juroon ñeenti xelalkat (9 Conseillers). Ca toppewaay ba le (Parquet), mi ngi ame ci ab Toppekat bu Matale (un Procureur général) , ci benn layalkat bu njëkk bu matale (un Premier Avocat général), ci gën jaa néew ñaari layalkat yu matale (deux Avocats généraux) ak gën jaa bari juroom benni déglukat (six Auditeurs) yu koy liggéeyal. Am na ñatti néeg, yoy bu ci nekk mi ngi ame ci lenn Njiit ak ñaari xelalkat gën jaa néew:
- Néeg bu njëkk bi mooy àtte layoo yi aju ci wàllug tooñaange yi (pourvois en matière pénale),
- Bu ñaareel bi di àtte layoo yi aju ci mbirum ñoñ ak yaxantu ( pourvois en matière civile et commerciale)
- Bu ñatteel bi di sëgg ci wàll yi jëm ci mboolaay (yoonu liggéey ak kaaraange gu mboolaay)(droit du travail et sécurité sociale).
Jataayub nguur gi ay xaaj yu bari ñoo ko sos:
- Xaaj bu njëkk bi moom lañu féetale xuloo yi aju ci bindu ci limi tànnéef yi(les listes électorales), yoonu (légalité) gu jëfi mbooloo yu barab yi ( collectivités locales ) ak diiŋat yi ngir neenal gu aju ci nguur gu ëpp (les recours en annulation pour excès de pouvoir).
- Xaajub ñaareel bi day def li Àttewaayu xayma yi (la Cour des comptes)di def ca Faraas , ci moom sax la jële woowiinam woowu bu yàggul rekk.
- Xaaj yooyu yépp nag am nañu ay njiiti xaaj (Présidents de section), ay xelalkati nguur (les Conseillers d'État) ay xelalkati laaju (les Conseillers référendaires) te ki leen jiite mooy njiitul jataayub nguur gi (Conseil d'État).
Jataayub sartu réew bi yor na juroomi cér, yu ñu tabbe ci ag santaane (décret) ngir juroom benni at yu ñu dul yeesal, yoo xam ne njiit ca la ak topp-njiit (Vice-président). Dees na ko yeesal cig wàll waaye déet lépp, waaye du weesu ñaari cér gën jaa bari. Ab liggéeyam mooy fuglu tànnéef yu yoonal yi, ak xool ba xam yoon yi (les lois) dëppoo nañook sartu réew mi, ak warlu yu àdduna yi (les engagements internationaux).
Senegaal dindi na mbugalum ray ci 10 desambar 2004[4].
Gëstu-askan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Li ëpp ci gëstu yi ñu def ci wàllug Gëstu-askan (walla demogaraafi) ci Senegaal dafa sukkandiku ci Waññ (recensement) yi ñu jotoon a def ci 1976, 1988 rawati na 2002. Doxal gu Séentu ak Lim gi (la Direction de la Prévision et de la Statistique) ci 2004, siiwaloon na « ay leeral ci askani Senegaal yi, loolu di woon lu juge ci waññ gu 2002 » mu sóoraale woon ci màgg gi man a ami ci askanu Senegaal la ko dale booba ba 2015[5].
Bu ñu sukkandikoo ci gongikuwaay yii, askanu Senegaal - wi doonoon lu toolook 1 milyoŋ ciy way dëkk ci 1900 ak 2,8 milyoŋ ca jamonoy ag tembam ca 1960 – yekkatiku na tay ba àgg ci 11 343 328 ciy jëmm (nattale gi ci 31/12/2007) te man naa àgg ci 13 709 845 ci mujjug 2015. Askan wii kon day màgg ci anam gu gaaw, ànd ak benn tolluwaayu njuru (taux de fécondité) bu tiim 4 doom ci jigéen.
Seetloos na fa genn kuute gu giir gu mag: Wolof (43,3 %), Pël (23,8 %), Séeréer (14,7 %), Joolaa (3,7 %), Malinke (3,0 %), Soninke (1,1 %) Maanjanke (2%) ak yennat ci ay giir yu gën a néew, te gën a gawu ci barab,waxuma la nag naari Libaan yi ak Tubaab yi, nga xam ne ñi ngi nekk ci dëkki taax yi [6]Royuwaay:,[7]. Ci mujjug 2007, 16 966 ci waa Faraas bindu woon nañu ci seen barabu aji teewal (ambassade) (boroom ñaari réewu it ci lañu woon (les binationaux))[8].
Ab diir bu yàgg a ngii askan wi nekk di jalu ci fi jàkkaarloo ak Mbàmbulaan gu Atlas gi, waaye nocciku gu kaw gi (l'exode rural) yokk na yamoodi gi ci séddale gii. Fi mu nekk ñeenti nit yoo gis ci waa Senegaal, kenn ka mi ngi dëkk ci Daanaka dun bu Bopp bu Wert bi (Cap-Vert), looloo waral péey baa ngi waaj a xëx.
Bu Ndakaaru jàllee, diiwaan yi ñu gën a taaxal (les régions les plus urbanisées) ñooy Siggicoor, Cees ak Ndar. Yi gën a néew ag taaxal (moins urbanisées) ci diiwaan yi ñooy Koldaa, Maatam ak Fatig.Diiwaanu Tàmbaakundaa nag moo yor fatt (densité) gi gën a doyadi (11 way dëkk ci km²).
Bu ñu sukkandikoo ci nattale yu 2007, digg yu taax yu diiwaan (les centres urbains régionaux) yi yor lu ëpp 100 000 ciy way dëkk ñooy Tuubaa (529 176) (Man nag yaakaar naa ne ag na ma xame Tuubaa, la fa dëkk man naa ñeentte lim bii ñu wax) – mi jekki jekki gis ag màgg gu yéem ñépp –, Cees (263 493), Kawlax (185 976), Mbuur (181 825), Ndar (171 263), Siggicoor (158 370) et Njaaréem (100 445)[5].
Ca 2007, Senegaal teeru woon na lu tollu ci 23,800 ciy daw-làqu ak sàkkukati ag wéeru ( demandeurs d'asile), yoo xam ne lu ëpp 20,000 ca ñoom ay waa Gànnaar lañu, yu doon daw boddanteg xeet ga, ak ñennat ci waa Liberiyaa, waa Siraa Leyoon, ak yeneen réew [9].
Gàddaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bu Senegaal dee réew muy teeru ay way gàddaay (ay migrants), moo xam yu ay jamono lañu(saisonniers) mbaa déet, moo xam yu bawoo ci réew yi mu digool lañu walla yu ko sori[10], du tee menn mbooloo mu Senegaal mu mag ma ngay dund ca bitim réew. wisaaroo gii (diaspora)alal ju am solo la ci réew mi, ci wàllug koom ak njëmmte (identité). Xarala yu xibaar ak jokkoo yu bees yi XXJB dañuy gën di jàppandal jokkoo ci diggante njaboot gi te tax it deesi man a dund mu mel ne da ngaa nekk ci sa biir réew . Li ëpp ci ñiy dem nag ay waxambaane lañu yu jublu Tugal, rawati na Faraas, ak Itaali, walla ñuy dem ca Aamerig gu bëj-gànnaar ga, ca Kebeg yobbaale ci seeni xol naalub dellu réew ma ci ginnaaw yennat ciy at. Màggug gàddaay gu yoonoodi gi (immigrations clandestines), ñu koy def ci ay anam yu bon te ñaaw jëm ci Duni Kanaari yi lu tiital Senegaal la ak réew yi koy teeru.
Ñi gën a ñàkk yaakaar ñoom faalewuñu sax ay wi ñu ci man a dajeel, ginaaw gis nañu seeni moroom tekki, rawati na ya bokk ca wisaaroo ga (diaspora) — moo xam Senegaal lañu juddoo mbaa dañu faa am rekki way jur - rawati na ñi ciy yëngu ci tàggat yaram mbaa fànn (art).
Lu sakkan faatoo na ci gàddaay gu yoonoodi gi, mbaa mbëkk mi, baat bi ñu ko gën a xame, lu ko waral? xanaa géej gi ñu sóobu ci lu duli jumtukaay yu dëppoo , ñoom kay dañuy sóobu ci ay looca yu doyadi, duy kooki bagaas ak nit ci wépp xeet ak maas, bu ko defee yooru, duñu faale la leen dëgmal ciw ay ak musiba, gaal gaay doon duus ba, néegub añ ba, bu tëdd ba, leeg-leeg duus ñëw téq leen mbaa ngelaw lu saf, ba kero ñuy àgg bu ko Yàlla dogalee, waaye cis lëf cig loof, lu sakkan di ca des dib añ mbaa reerub ag kuréel ciy jën yu waroon a nekk diy añ ñeel leen mbaay reer. Nii lay deme ba kero ñuy àgg ak la leen fay xaar ciy kaso ak ëlëg gu lëndëm, lii mooy li xew ci mbeex mi, waxuma la nag la ca tàkk ga, aji tàng ji tàkk gii nga xam ne jali beeñ yi yàgg nañu fee tee nit àgg fa mu jëm.
Koom-koom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Senegaal nguur la gu bokk ci Bennoo gu koom-koom ak gu koppar gu Afrig gu sowwu gi. Ginnaaw ay jafe-jafe yu koom-koom ci njëlbéenug ati juroom neen-fukk yi, ay yoonam (ay luwaam) yu koom-koom soppiku nañu, bu ko defee ag màggam gu koom-koom mujj àgg ci ay 5% ci diggante 1995 ak 2001. Ci ndoortel 1994 Senegaal door na ci doxal tëriinu yéwénal gu koom-koom gu kawe ay yitte, ci càmmug mboolaay gu àdduna bi (communauté internationale), looloo ko jañoon ci mu woyofal xiimay kopparam bii nga xam ne daa tënku ci Frank bu Faraas, mu woyofal ko ba ci 50%. Jeexiitalu woyofal gii diisoon na lool ci ay way dëkkam, ndax taxoon ba njëgi li ëpp ci marsandiis yu dàttu yi ak yu dund yi seeroon te yekkatiku, niki meew, yàpp, ceeb, ba àgg ci fulu ci genn guddi, waaye am na genn màgg gu am ci koom-koom bi, ak ci njuddéef mu ñumm mu biirum réew mi, ngir yéwénal yi, nga xam ne àgg na ci 5% ci at mu nekk, bu ko defee walu gi(l'inflation) wàññiku ci anam gu yéeme ba àgg ci ay lim yu ndaw bu ñu ko nattee ca la romb.
Tembte[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci 20/ut/ 1960, la Senegaal génn ci lëngoo gu Mali gi, daal di jibal ag tembam.
Senegaal ak Gàmbi bennoo nañu ci 1982 ngir amal lëngoo gu Senegàmbi, waaye gii nekkutoon lu dul aw gisiin, kenn masu koo jëfe. Mujj gi ñu far ko tas ci 1989.
Ay janoo jot nañoo am la ko dale ca 1982 ci anam gu dogatu ci diggante ñoñ tàqalikoo (les séparatistes) ñi nekk ci bëj-saalum gu Kaasamaas ak doole yu góornamaa bi. Ginaaw ay jéem yu bari yu àntuwul, genn dëppoo mujj nañu ko xaatim ca Siggicoor ca 30/desambar/2004 [11] ci diggante jëwrini biir-réew ji woon Usmaan Ngom ak làbbe Augustin Diamacoune Senghor, mi nekkoon njiitul fipp gu Yëngu-yëngu gu doole yu demokaraasi yu Kaasamaas (YDDK)(MFDC), moom Diamacoune Senghor moomu mujj na faatu.
Beneen tombub coow ci diggante ay waa Kaasamaas ak Ginne-Bissaawuóo màgg na ci awril 2007[12].
Ci 1989, Gànnar ak Senegaal génne nañu ku ci ne, ci anam gu ñaaw sa njabootug moroom te ña ëppoon ca ñoom ña nga juddoo woon fa ñu leen génnee, muy réew mi leen doomoo woon, ñu jotoon faa seey ca mboolaay ga ak koom-koom ba. Bu ñu sukkandikoo ci li Jataayub daw-làq bu kawe bi (JDK) HCR wax, ay daw-làqu ña nga des ba tay ca guddaayub dexug Senegaal gi[13]. Ci 2007, Njiitul Gànnaar jibaloon na ba muy def càkkug palaam ga (campagne), ne nangu na delsig doomi réewam yooyu doon dund ci Senegaal ak Mali te neexu leen[14].
Melosuuf[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Senegaal a ngi nekk ci diggante 12°8 ak 16°41 wu rëddu tus-wu-gaar wu bëj-gànnaar ak 11°21 ak 17°32 wu rëddu tus-wu-taxaw wu sowwu. digam wi gën a féete sowwu mooy Ndakaaru di it cat li gën a féete sowwu ci goxu Afrig.
Su ñu ko méngalee ak réewum Mali walla ak mu Gànnaar di nanu gis ne Senegaal réew mu tuuti la ci rëyaayu-suuf.
Klimaa[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Klimaab Sahel la ame:
- Nawet maami koor la ba kori. Bëj-saalum gi moo ëpp taw. àllub yamoo bi ca Caasamaas la nekk, ndax ay tawam yu bari;
- Noor moom diggi tabaski la ba rakki gamu
Seddatleg yoriin[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ca atum 1996 la seddale gu mujj gi ame, mooy giy wéy ba tay, lu dul coppite yi ci mujj a am: Sosug diwaanu Maatam ci 2001 ak gox-goxaan bu Kungeel ci 2006.
Ci 2008, la Senegaal nekk 14 diwaan,
Yenn ciy dëkk:
- Cees, 311 324 way dëkk (2005) ;
- Ndakaaru, 1 009 256 way dëkk (2004) ;
- Jurbel
- Luga
- Maatam
- Mbuur
- Mexe
- Ndar, 154 496 way dëkk (2001) ;
- Podoor
- Tuuba
- Tëngéej
- Kawlak, 185 976 way dëkk (2007).
- Siggcoor, 158 370 way dëkk (2007) ;
Giir yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Senegaal doon na réew mu bariy giir, waaye it soo ko mengalee ak yeneen réewi Afrik yu bari, wuuteg ay giiram du feeñ. Man nan ni daanaka wuute amul ci diggante giiri senegaal yi ndax seenug bennoo ci caada. Man nan cee lim yii tambalee ko ci yi ci gën a bari ba ci yi ci gën a néew: Wolof (43,3 %), Pulaar (23,8 %), Seereer (14,7 %), Joolaa (3,7 %), Malenke (3,0 %), Sooninke (1,1 %) Manjaak (2%), ak yeneen giir-giiraan yu tas ci réew mi, man nan cee boolee it tubaab yi ak naari libaan yi.
toftaloog xew-xew yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Ci VIIeelu xarnu : nguur yu njëkk ya
- XIeelu xarnu : Feeñug Lislaam
- 1442 : doorug teg loxo gu sancaan yi
- 1444 : wuññig Dunub Gore. Joqalante yu yaxantu yu njëkk yi ak waa Tugal ñi ngi door bi Waa Portigaal agsee ci sottikuwaayu Dexug Senegaal ak Cap-Vert (Bopp bu wert bi) (Nekkeesoon na di joqalante ay ndima aki weñ (métaux) ci pëndëxu wurus (la poudre d'or), ak daakaande ak bëñu ñay (dl'ivoire)).
- Ginaaw 1600 : Waa Faraas ak waa Olaand dàq nañu waa Portigaal.
- 1659 : Taxawal Ndar
- 1700 : Faraas yilif na yaxantu gi ci diiwaani tefes yi. Ak li kujje gi di tar ci diggante Faraas ak Britani lépp ak xeex yu bari yi teewul cangug Faraas akug jeexiitalam tallaliku. Bi mu toogee ca Ndar, Faraas daa daal di yéeg ci Dexug Senegaal gi ngir àgg Niseer, ak doonte daje na ak yenn jàmmaarloo yu bawoo ci yennat ci ay giir niki (Tukulóor yi ak Pël yi).
- 1815 : Ndajem Vienne mi jox na Faraas Gore.
- 1818 : njaayum jaam yi dindees na ko ca Faraas.
- 1852 : Federb wàcc na Senegaal, daal di àtte, dale ko 1854 ba 1861 ak la dale 1863 ba 1865.
- 1855 : Wàllug teg loxo gu xare daal di door ci nangug Waalo.
- 1857 : Sosus Sànnikati Senegaal yi(les tirailleur sénégalais).
- 1857 : Jëlug barabub Ndakaaru cig dëppoo ak kilifay lebu yi.
- 1860-1865 : Mbooleem Kaasamaas gu suufe gi ba Siggicoor rot na ci ron yiirug Faraas (sous protectorat français).
- 1886 : Faatug Lat Joor ak jeexug jamonoy Dammeel.
- 1892 : Xare yu mag yi jeex nañu
- 1895 : SosugAfrig gu sowwu gu Faraas gi (ASF)(AOF). Senegaal mujj na ci anam gu fés di ab sancu bu Faraas, ñu koy yore ak a doxale ca Ndar.
- 1902 : Tuxalug péeyub (ASF)(AOF) jële ko Ndar, yobbu ko Ndakaaru. Faraas mi ngi doon dundal koom-koomu Senegaal ci anam ga ko ñoroon te méngook ag jëm-kanamug réewam, googa di mbayum gerte, gu ñu war a génneji (culture de l'arachide destinée à l'exportation).
- 1914 : Blees Jaañ mooy nit ku ñuul ki njëkk a toog péncum ndawi réew mu Faraas ; moom nag tëyye na toogub ndawu réewam boobu ba ci 1934.
- 1959-1960 : Sosug lëngoo gu Mali (la fédération du Mali).
- 1960 : Tembug Senegaal (Indépendance du Sénégal).
- 1982-1989 : Sosug lëngoo gu Senegambi.
Karmat ak delluwaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- ↑ « am na nu ñu gise Senegaal niki roytéef ci saafara xuloo yeek xeex yi ? » (table-ronde régionale sur le Sénégal animée par Jean-Claude Marut, CEAN-IEP de Bordeaux, 15 janvier 2004)
- ↑ Rapport 2006 d'Amnesty Internation jàppug Idriisa Sekk
- ↑ Rapport 2007 d'Amnesty International bàyyig Idriisa Sekk, ak setal gi nu ko def ci mbooleem li ñu ko toppe woon
- ↑ Abolition de la peine de mort au Sénégal [1]
- ↑ 5,0 et 5,1 (fr) Agence Nationale de la Statistique et de la Démographie du Sénégal
- ↑ Royuwaay:Ouvrage
- ↑ Royuwaay:Ouvrage
- ↑ (fr) Samir Gharbi, « Combien sont-ils, où vivent-ils ? Toujours accueillant », Jeune Afrique, n° 2477, du 29 juin au 5 juillet 2008, p. 28
- ↑ U.S. Committee for Refugees and Immigrants. 2008. World Refugee Survey 2008
- ↑ (fr) Rapport 2007 Amnesty International : Arrestations et renvois de migrants
- ↑ (fr) Rapport 2006 - Amnesty international
- ↑ (fr) Rapport 2007 Amnesty International : Combats en Casamance
- ↑ (fr) HCR : La Mauritanie prête à autoriser 20 000 réfugiés à rentrer du Mali et du Sénégal
- ↑ (fr) Retour des réfugiés mauritaniens
Xool it[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Jukki yi ci lonku[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Suwaasilaand • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa


text:
1Wë dee sëmbë, mi Paulosu ta manda gaan odi da unu e. Nöö mi ta mbei di pampia aki da un dee sëmbë dee ta biibi a Masa Jesosi liba ta miti makandi a dee köndëköndë u di pisiwata u Galasia dë. Fa mi dë aki, mi da wan u dee tjabukama u Masa Jesosi de ta kai apösutu e. Nöö na libisëmbë buta mi sö. Na de manda mi tu. Ma Jesosi Keesitu ku hën Tata di bi weki ën a dëdë buta mi. Nöö fa mi ta manda di biifi da unu aki, nöö mi ku dee oto biibima u Masa Jesosi dee mi ku de dë aki, sö u tuu ta mandëën. 3Nöö u Tata Masa Gadu ku Masa Jesosi Keesitu musu dë ku unu e, ta heepi unu ku de bunuhati. De musu mbei hati fuunu dë bööböö. 4Fa Masa Jesosi sai dë, dee sëmbë, nöö hën wë hopo ën seei paka di paima da u fu dee hogidu fuu hedi e. Nöö a du ën faa sa puu u a dee hogi libi basu u di ten u dë aki. Sö wë u Tata Masa Gadu bi kë kaa. 5Nöö fa a sai dë a musu abi gafa ku nëbai fu teego. A tan sö. 6Wë dee sëmbë, di soni aki sö, a foondo mi tumisi e. Ma bi mëni sö fu unu taa un bi o bia sö hesi kumutu a di Sëmbë di bi kai unu ku ën bunuhati ko nëën. Wë biga ku ën bunuhati a bi manda ˻Jesosi˼ Keesitu ko jabi pasi da unu fuun sa ko sëmbë fëën. ˻Hën wë da di Buka di u konda da unu.˼ Nöö hën wë un kë disa di bumbuu soni naandë go ta piki dee sösö buka dee oto sëmbë ta konda da unu naandë taa Gadu buka, ma na Gadu buka seei de dë. Wë biga Gadu aambi oto pei Buka möönsö ˻möön leki di u konda da unu. Ma fu di un ta haika dee oto sëmbë˼, hën wë i si ta buuja unu sö teefa wan saandi un ta du möön. 8˻Nöö mi taki e, dee sëmbë, di Buka di i si u bi tja ko da unu dë, nöö hën nöö da di tuutuu wan e. Hën nöö un musu piki.˼ Ee u seei toona ko a unu baka ko da unu wan oto buka, nöö wan musu piki e. Ee wan basia u Masa Gadu Köndë seei bazia ko a unu dë ko da unu wan oto buka möön leki di u bi konda da unu kaa, nöö Masa Gadu musu sibëën fu nöömö e! ˻Biga di Buka u Gadu hën a ta poi.˼ 9Mi toona taki ën wan pasi möön leti kumafa i si u bi taki ën kaa, taa ee wan sëmbë a unu dë ta konda wan oto buka da unu möön leki di un bi jei a u kaa, nöö di siba u Gadu musu kisi ën fu nöömö e. 10Wë di fan mi fan aki, unfa un mëni fëën, dee sëmbë? Mi fan ën faa kai ku libisëmbë ö, naa faa kai ku Gadu? Fa u dë aki, un ninga taa mi ta suku gafa a libisëmbë eti ö? Wë nönö e baa. Biga ee mi ta suku gafa a libisëmbë eti, nöö hën da ma dë wan futuboi u ˻Jesosi˼ Keesitu. 11Be mi taki da unu e, dee sëmbë u mi dë, taa di Buka di i si mi bi tja ko konda da unu dë, nöö na libisëmbë abi ën e. 12Biga na a libisëmbë a kumutu, nöö na libisëmbë lei mi ën tu. Ma Jesosi Keesitu hënseei wë ko a mi ko lei mi ën sö. 13Biga fa un sai dë, nöö un bi musu jei sö u mi taa a fesi mi bi ta biinga ku hii dee guwenti fuu Isaëli sëmbë tuu, kumafa u bi lei a dee gaan sëmbë fuu. Mi bi dë a sömëni u dee pei u mi fesi a dee soni naandë. ˻Biga mi bi mëni taa fa mi ta hoi dee Isaëli wëti dë, nöö hën di soni dë Gadu bi kë ufö a o limbo fesi da mi.˼ Nöö hën wë mbei mi bi ta sitaafu dee biibima u Masa Jesosi gaanfa seei ˻fu di de an dë ku dee wëti dë möön˼. Ma hii fu di dë, nöö hën di keiki u Gadu wë mi bi ta biinga u kaba a sösö sö e. Ma bi sabi seei. 15Ma fa i si mi bi ta du dë seei, Gadu bi a' bunuhati u mi o. Biga gaanduwe a fesi bifö de pai mi, nöö a bi tei mi kaa fu mi ko sëmbë fëën a bakaten. 16Nöö hën wë u dë teefa di juu dou, hën a mbei mi ko sabi Jesosi di Mii fëën, fu mi sa ta tja di Buka fëën awaa ta konda da dee sëmbë dee an dë Isaëli sëmbë. Wë nöö fa i si a bi ko a mi naandë, nöö ma bi go a na wan libisëmbë go hakisi ee andi u mi musu du möönsö e. 17Na a dee Tjabukama u Masa Jesosi de ta kai apösutu, dee dë a Jelusalen, seei mi bi go. Fa de bi dë tjabukama ufö mi seei, ma töku ma bi go a de. Ma mi hopo u mi wante, mi wanwan, hën mi go u mi te na Alabia a di sabana köndë dë. ˻Wë nöö fa mi ta taki ën aki sö, hën da libisëmbë lei mi di buka nö?˼ Nöö di mi kumutu na Alabia naandë, hën mi toona go a Damasikusi baka ˻ka mi bi kumutu˼. 18Nöö hën mi tan dii jaa naandë. Nöö hën mi toona kumutu a Damasikusi go a Jelusalen go haika Petuisi, be mi ku ën mbei guwenti awaa. Nöö hën mi dë ku ën a Jelusalen dë teni-a-feifi daka ufö mi kumutu dë. 19Ma nöö fa i si mi bi go dë seei, ma si dee oto Tjabukama u Masa Jesosi möönsö e, ma di baaa u Jesosi de ta kai Jakobosi hën nöö mi bi si dë. 20Nöö fa mi ta fan aki, Masa Gadu seei sabi taa na soni mi ta mindi e. Tuutuu soni mi ta taki. 21Nöö hën di mi kumutu a Jelusalen naandë, hën mi go ta waka a dee köndëköndë u Silia ku Silisia ta konda di Buka u Masa Jesosi Keesitu ta lontu. 22Ma dee oto biibima fëën dee ta miti makandi a dee köndëköndë u Judea, nöö deseei an bi si mi sabi eti e. 23Ma de ta jei soni u mi nöö taa di sëmbë di bi ta sitaafu de a fesi ta kii, nöö hën wë bia ko biibi te a tei di Buka u Masa Jesosi ta tja ta paaja, di hënseei bi ta biinga u tapa. 24Nöö di de ko jei sö, hën de ta wai seei ta gafa Masa Gadu fu mi hedi.
Copyright
Learn More


text:
1Tub tir Jesuuz zub mi rnii num Ñgyoozh tub lugaar. Na ornu blazh mnii num Ñgyoozh na, orze' na tub yu nu rsya' lom: ―Shuaan de̱, blyuu ne̱ de̱ lac mod ne̱e̱ du̱ de̱ Ñgyoozh gal nu Waa blyuuy ni de yu nu rsya' loy ―nay rab yum. 2Orze' Jesuuz nam rab mi yu: ―Ornu nii nu der Ñgyoozh, orze' i mod nii der: Ñgyoozh, uz de̱, rlagy ñi ca lagy de̱ lor. De̱ ya̱ rdiñ de̱ nu cyid gyel gubier nir lat de̱. 3Tub dzi ga cuic ru de coz nu rlagy ñi nu da̱w de̱. 4Bicy sulagy ne̱ de̱ ni de coz cyi nu ricy de̱, gal nu de̱ ya̱ ricy sulagya' de̱ ni de yu nu shiñ ricy nu de̱ ya̱. Nunu cue' zaan ru nu gyet lag de̱ lo preb ―nam. 5Orze' na ga' Jesuuz rab mi dey: ―Gyicy peen zu tub amig ni ca na de ru. Orze' char loy tub guzeel rel. Orze' niir loy: “¿A zu ru? Ya̱ yapa̱ lor ben a sac chon gyishtily nir cuic ru lo̱. 6Gun saa la bri tub amig ne̱ nu guay byaj. Ze' ya̱ rila sac coz ne̱ nu rica̱ gow yu”, niir. 7Orze' amig ze' nir nii ga'y gab yu ru gal ri zi'l yu nañ yu'. Orze' niiy: “Cue' gyicy seed ru ya̱, gun ro' ne̱ noow ñi, nunu ya̱ nu de yu nguzh ne̱ bi rib das de̱ lo nuun. Nde' nu wayeshte̱ nu rica̱ la coz nir”, niiy. 8Orze' ya̱ ne̱e̱ lor nu mas wayeshtey nu cuic yu coz nu rlagy ru par nu nac yu amig nir, tees ca ni gaal cuic yu dela coz nu cyiiñ nir nu nac nu zaab rgyiiñ lar loy. 9Nde' nu ya̱ rne̱e̱ lo der: Bdiiñ der lo Ñgyoozh, gun Ñgyoozh cuic mi de coz nu cyiiñ ni der. Byub der ñii, gun orze' gyad ñi ni der. Mnii nu der mi, gun orze' shaal mi ro' ni der. 10Gun cyu zi'l mbecy nu rgyiiñ gad ñi niy. Nunu cyu zi'l mbecy nu ryub gyad yuñ. Nunu cyu zi'l mbecy nu rnii num shaal mi ro' niy. 11’¿Walab gaal grusu tub mbecy lat der nu cuic yu tub bily ni i'ñ yu ornu rgyiiñ yu tub bel loy? 12O ¿walab gaal grusu tub mbecy nu cuic yu tub gune ni i'ñ yu ornu rgyiiñ yu nguu gyid loy? 13Gunca de ru nac der mbecy a̱' nap rad lagy der lac mod rbic ru coz nap ni i'ñ ru, ze' yegar Ñgyoozh, uz den, biñ nu zub gyibaa, wabic mi Espiriit Yon ni de yu rgyiiñ lom ―na Jesuuz rab mi de yu nu rsya' lom. 14Tub tiem Jesuuz bloo chum nuras, gun nuras ze' bicy yu nu byagop tub mbecy. Na ornu nuras bruu chuy lo yu nu byagop ze', orze' yu ze' brugyi' rniiy. Orze' de mbecy nu yu' ze' za nu la ic dey nu nac nde'. 15Ze' yu' ga' mbecy nu rniiy: ―Beelzebé, yu nu riib ic de nuras, yu ze' bicy yu nu cyiiñ yu ii nu co chuy de' zir de nuras ―na dey. 16Ze' yu' ga' mbecy nu byub yu tub mod par nu gyicy yu nu gadzam. Mniiy lom nu cuic mi tub muesht baa. 17Tees gud lagy mi de coz nu rnii too dey. Orze' nam rab mi dey: ―Benu tub nac mbecy dulew dey nu chucooy laab nu losa' zi'l yu, orze' rila wazu dey. Nunu benu tub famil chucooy laab nu losa' zi'l yu, orze' ni' zi'l wazu dey. 18Nunu benu de nuras dulew yu nunu chucoo dey laab nu losa' zi'l yu, orze' ni' zi'l wazu dey, sinu nit lo dey. Ni rne̱e̱ gun de ru rnii der nu ya̱ rlo̱o̱ chu̱ nuras nu nac rishbeey ni Beelzebé, yu nu riib ic de nuras. 19Tees benu ni, orze' cyu briic rishbeey ni de losa'r nu ni ricy yu. Nde' nu de losa'r ricy dey nu rabee nu radza der. 20Gun benu ya̱ gac loo chu̱ nuras nu nac coz ily nu ricy Ñgyoozh nu nac ya̱, orze' nde' yaruuñ nu bi bri gyel gubier ni Ñgyoozh lat der. 21’Gun benu tub mbecy fert zu tañ yu nu rñay yu'y, orze' de coz nu yu' choow nañ yu'y nguaa segur ñi. 22Tees benu ru'ña tuuba' mbecy nu fert zir, orze' yu ze' gyicy yu gan yu. Orze' coy dela gyiib dañ nu rgyish loy lo ze'. Nunu gyash yu dela coz nu ricy cup yu. 23’Gun yu nu waya faboor ne̱, yu ze' zay contr ne̱. Nunu yu nu walocyuub ya̱ nu te̱' de mbecy, yu ze' tush las yu dey ―nam―. 24’De ru na der gal na tub mbecy ornu druu chu nuras loy. Orze' nuras ze' rzay tub lugaar wach. Rded yu ryub yu tub lugaar ze' nu zu lagy yu. Na ornu wagad lugaar ze', orze' rnii tooy: “Nap zir cush cyan laaba' ze' nu bruun”, rnii tooy. 25Na ornu griy na, orze' gyap yu mbecy ze' nay gal nu na tub yu' nu nat laa nañ. Nunu se cyudz la zu nañ ñi nu bdulyuub. 26Orze' chay nu cha te'y tub gagya' nuras nu shiñ zir ricy gaze' ub yu. Orze' chu' dey nañ mbecy ze' cyiiñ yu. Orze' mbecy ze' yashiñ zir na mod nu nay gaze' nu loga ―nam. 27Lat nu mnii Jesuuz de riidz ze', orze' bruu zac tub biñ mñaa lat de mbecy zigy ze'. Orze' nam rab mi Jesuuz: ―¡Dzi ni biñ mñaa, biñ nu bgaal ru, nunu briic mi nu gugy ru! ―nam. 28Orze' na Jesuuz: ―¡Dzi zir dzi ni mbecy benu zuub gyidag yu de coz nu rnii Ñgyoozh nunu gyicy yac yu niñ! ―nam. 29Na lat nu rde' de mbecy zigy lo Jesuuz na, orze' brugyi' rniim lo dey. Orze' nam: ―Dzi ga a̱' nap de mbecy nu yu' na. Rgyiiña' dey tub muesht ni nusuriidz lo̱, tees ya̱ warica̱ ñii ni dey. Nomaas muesht ni Jonás, yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh, nde' zi'l muesht nu gad ni de yu ze'. 30Tees gal nu Jonás guc yu tub muesht ni de mbecy gyedz Nínive, nde' nu ni' zi'l ya̱, biñ nu byac mbecy, gaca̱ tub muesht ni de mbecy nu yu' tiem na. 31Ornu shuub dzi nu ri bee Ñgyoozh ni dela mbecy nu yu' tiem na, orze' biñ mñaa nu riib ic tub nasyoong nu ri par yaa been, ornu güiin par ze' nu driib doo, gaza'm gyes sum niim nu yu' cyi der, mbecy nu yu' na. Gun mi ze' zet zir bruum biid mi nu bzuub gyidag mi de coz nu mnii Salomoong. Nunu ya̱, biñ nu zu ii na, gya zir zu̱ gaze' Salomoong. 32Nunu ornu shuub dzi nu ri bee Ñgyoozh ni dela mbecy, orze' dela mbecy nu yu' gyedz Nínive gyes su ga' dey nu nii dey nu yu' cyi der mbecy nu yu' tiem na. Gun de mbecy Nínive mne' dey cyiy ornu güeñ dey de riidz ni Ñgyoozh nu pshaal Jonás lo dey. Nunu ya̱ biñ nu zu ii na, gya zir zu̱ gaze' Jonás ―nam―. 33’Ni tub la mbecy wacaay gyi tub candiil nu riiy ñi tub lugaar ngach. Ni wariiy ñi nañ tub cajo̱o̱, sinu zuub yuñ se'ñ, gun orze' cuic ñi yaa lo de mbecy nu rzu' nañ yu'. 34Urlor, nde' nañ gal na tub candiil nu rbic yaa nañ shcab nir. Orze' benu gyicy ru coz nap nu urlor, orze' gzu yaa nañ dutuub la shcab nir. Tees benu gyicy ru coz cyi nu urlor, orze' cow la zu nañ shcab nir. 35Orze' bicy cuidad, gun dzi ga walab yaa yu' nañ shcab nir, sinu zu cow la nañ shcab nir. 36Tees benu dutuub la nañ shcab nir yu' yaa nunu benu sac ni ñumiiñ ze' nu cow, orze' naal la zac ru dela coz, gal nu rzac ru ornu tub candiil rbic ñi yaa ―nam. 37Na ornu blazh mnii Jesuuz de nu nde' na, orze' tub mbecy fariseo bredz yu Jesuuz nu cham yu'y nu gow mi gyit. Orze' gu'm nañ yu' gusub mi lo mez. 38Na ornu bzaac yu nu wanaam gal mod nu rnii leey ni dey anzir nu gom gyit, orze' za nu la ic yu. 39Orze' nam rab mi yu: ―De ru mbecy fariseo ich zi'l taz rgyiib der, nunu ni' zi'l ricy der nu gya'n. Ze' par nañ lardoo der dza laa yu' coz a̱' nap nu ricy der. Yu' ga' gyel gubaan nu ricy der. 40¡Mbecy ton! ¿A wagad lagy der laab biñ nu bzaa nañ ñi, laab mi bzaam par ich ñi? 41Benu cuic der coz nu yu' nir ni de mbecy zi, orze' caacy nañ lardoor. 42’¡Cuaa de ru mbecy fariseo! Gun mas lo tii nac loow comid, rboo reñ der tub nac ñii nu rbic der ni Ñgyoozh. Ni ricy der nu menta, nu rud, nunu nu de' zir gyish loow comid. Tees wagyicy cuen der mod nu rlagy ñi par nu chu' den par lo Ñgyoozh, nunu ni waca der mi. De nde' rlagy ñi gyicy der, nunu walagy ñi laa yaa der de' zir coz nap nu bi ricy der. 43’¡Cuaa de ru mbecy fariseo! Gun yet lagy der gzub der lo yashily ni mbecy zub lo nañ yu' nu rsya' mbecy riidz ni Ñgyoozh. Nunu yet lagy der ornu mbecy ca lagy dey lo der ornu nii nu dey der lat yagyi'. 44’¡Cuaa de ru! Na der gal nu na baa ni añ nu wacabee ca ri. Orze' de mbecy rded dey par ich ñi, tees wagad lagy dey ti rded dey tooñ ―nam. 45Orze' na tub yu nu rlyuu leey ni Ñgyoozh rab yum: ―Masht, ornu ni rniir, orze' ni' zi'l rnii zi ga'r ni de̱ ya̱ ―nay. 46Orze' nam rab mi yu: ―¡Ni' zi'l cuaa de ru mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh! Gun rzuub der yuu ich mbecy. Ni wagyee ni tub la mbecy nu guy yuu ze'. Ze' de ru walagy der locyuub der losa'r nu guy yuu ze' ni nu tub mbiz ru. 47’¡Cuaa de ru! Ricy zig der ru' baa ni de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh, de yu nu gu' gulas. Tees na der gal nu na de gyitoo bel ni der, gun de yu ze' biit dey de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh. 48Orze' rabee nu gal gaa la na der gal nu na gyitoo bel ni der. Gun de yu ze' biit yu de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh. Ze' de ru ricy zig der ru' baa ni dey. 49’Nde' nu como Ñgyoozh rad lagy mi dela coz, orze' mniim: “Ya̱ gzuu neza̱ yu nu gnii por cuen ne̱, nunu gzuu neza̱ de aposht. Tees yu' nu cut dey yu. Nunu yu' ga' nu shet zi dey yu”, nam. 50Nde' nu Ñgyoozh zeed mi cashtig too de mbecy nu yu' na nu nac dela yu nu mnii por cuen nim nu biit mbecy nese nu bzub gyi' gyishlombecy. 51Nese nu biit dey Abeel, gashtal nu biit dey Zacarí, yu nu biit dey loli' ni yu' ni Ñgyoozh par gazel ni mez nu rcuaa der gun lom nu yu' yon nim. Orze' Ñgyoozh zeed mi cashtig ni de mbecy nu yu' tiem na nu nac nu gut dela de yu ze'. 52’¡Cuaa de ru, mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh! De ru ricy cup der mod nu cuic der nu gad lagy de mbecy de coz nu rishli. Per walab tub lo zi'l nu walagy der gad lagy ru de coz nu rishli, sinu ni' zi'l wazaan der nu gad lagy de' zir mbecy ―nam. 53Na ornu mniim de nu nde', orze' de yu nu rlyuu leey, nu de mbecy fariseo tona' la bdza' dey. Orze' brugyi' nu ricy seed dey mi nu rgugyi' dey zañ lo coz lom. 54Bicy dey preb mi ben a wad mod nu riib dey cyi toom.
Copyright
Learn More


text:
Wote bi nu dëgmal, ñépp xam na ñu ko, wote
-
Politik
-
Ku wax feeñ: demokaraasi ag làkki réew mi
-
-
Isaa Bokar Si ” Yaaya Jàmme mooy ndeyyi-mbill mi ci Gambi ak Kasamaas”
Isaa Bokaar Si, ambaasadeur Yaaya Jàmme la woon, bokkoon na
-
Màki Sàll: “du ma làq kenn ku def lu dëppoowul ag yoon”!
Ci benn laaj-toontu bu njiitu-réew mi amal ag yeenekaay bu
-
Kookooy Saalif Saajo njiitu waay-fippu ya ca Kasamaas…!
Peresidaa Maki Sàll ne woon ayu-bés yale weesu, ne tàllal
- Li ci topp: Politik
-
Caada
-
Sedaar Seŋoor: Juwaaloo
Juwaalo Juwalo! Maa ngi fàtteliku. Maa ngi fàtteliku siñaar ya
-
-
BATAAXAL BU MAG BI ËMB SAÑ-SAÑI DOOMI AADAMA
UBBITE Ñu jàpp te nangu ne sagu doomi aadama ak
-
Sàrti ndaali-Maali
Tamsir Anne (tekkikat bi) Ndaali-Maali walla Mande benn la woon
-
Bàkku Senegaal
Yëngal-leen kooraa yi te dóor ci sabar yi Gaynde
- Li ci topp: Caada
-
Multimejaa
-
-
Seex Anta Jóob: Xayma ci Wolof – La héorie des Ensembles
Ensembles équivalents Deux ensembles M et N sont équivalents si
-
-
-
- Li ci topp: Multimejaa
-
Diine
-
Diine ci làmmiñu Wolof: Yoonu ragal-Yàlla
Bisimilaahi Rahmaani Rahiimi… Ñu fas yeeney dollee denkënte ak di
-
Xasida Sëriñ Tuuba ci Wolof : Nahjul Xadaail Haaji – Wolof
Maa ngi tàmbale samay wax ak jëf ci turu Yàlla
-
Xasida ci Wolof : Sindiidi
SINDIIDI Ki ko tekki ci wolof : Cheikhouna LO Ngabou
-
-
- Li ci topp: Diine
-
Yeneen jukki
-
ndeeteelu làkk yi…
Ci 7000 làkk yi ci àddina, 85 la ñi ëpp ci nit ñi, daanaka 78%, di làkk. Làkku angale ñi koy làkk tollu nañu ci 328 miliyon, ñiy làkk sinwaa tollu […]
-
Senegaal ak bés bi UNESCO jàgleel làkki-ndey…
Bésu téy bii di talaata, 21 fan ci weeru Fewrie, moom la kureel giy toppatoo caada, njàng ak xamtéef (UNESCO) te feeteewoo ci mbotaayu-xeet-yi, jàgleel làkki ndey yi, maanaam làkk […]
-
Cosaanu mbind ci Afrik
Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeekmeroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamu ñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam […]
-
-
Turu rabi-àll yi ci Wolof
golo gi golo gu ñuul gi dangin wi bukki bi yolaan wi siiru bi wel wi till wi suññeel wi kund wi wéxéñ wi jaar ji sikóor bi njaxat wi […]
-
Woyi nax-xale
Baay Malamin Daara Bindal na ma tereee Tere yombul Saalum Salum ñaari neeg la Ñeteel ba di waañ wa Waañ wa waañi buur la Buur ba buuri Saalum Baay Malamin […]


text:
1Xa nu ncua cune' Jesús quichen Belén se'en lyi'ya loo Judea, cui' xa nu lca yu Herode ree, xacan' mdiyaa tucua snan yu mago quichen Jerusalén nu mdo'o tijyo', luhua' se'en nchcua cucha, 2lo' mñicha' yu: ¿La ndi'in yu nu lca ree 'in ne' judio, yu nu ngula can'? Si'yana cua' na'an hua mdo'o tucua sca cuii, lo' nchcui' na cha' 'in yu, ljyaan hua si'yana cu'ni tnu hua 'in yu. 3Xa ynan yu ree Herode cha' re, msu'hua yu cha' tiquee yu, lo' cui' cuaña'an quichen Jerusalén. 4M'ni yu cha' nguio' ti'in nchgaa nu ntsu'hui cunta cha' 'in laa, tsatlyu lo'o ne' escriba nu ndi'in quichen can', lo' mñicha' yu 'in ne' cha' la ca ntsu'hui cha' cula ñi nu lca Cristo. 5Mxcuen ne' 'in yu: Cui' quichen Belén se'en lyi'ya loo Judea, si'yana ndeña'an nguinu scua cha' nu mxiycui' Ndiose 'in nguso 'in ñi cua' s'ni: 6—Nu'huin Belén, cui' quichen nu m'ni ca'an 'in Judá, a lca um nu chin' la cha' 'in lja nu ndon loo lati se'en lyi'ya loo Judea, si'yana loo nu'huin ntsu'hui cha' tyi'o sca nu culo ca tñan, nu chu'hui cunta 'in quichen 'ñan nu lca Israel—. 7Xacan' yu Herode msi'ya cunan ti yu 'in yu mago can', lo' mñicha' lyicua yu 'in, cha' ti' ñi xaa mdo'o tucua cuii can', 8xacan' ngua'an tñan yu 'in tsaa quichen Belén, lo' juin yu: Yaa um, lo' cunan tsu'hue um suun ña'an ndi'in cha' 'in cuhui' can', xa quija lyoo um 'in cuhui', xitucui um lo' quitsa' um 'ñan, si'yana lo'on nan' tsa y'nin tnun 'in cuhui'. 9Xa mdyi ycui' ree can' lo'o yu, mdo'o yu nguiaa yu, lo' yuhue 'a ti' yu si'yana xiya' mdo'o tucua cuii nu cua' na'an yu, luhua' se'en nchcua cucha, lo' mducua loo na loo yu tsaya' mdiyaa na chcua se'en ndi'in cuhui' can', lo' can' ycan' tucui na. 10Ndyijyin ya' tsu'hue ntsu'hui tiquee yu xa na'an yu 'in na. 11Xa yten yu ña'an can', na'an yu 'in cuhui' can' lo'o María jyi'an cuhui', mdyi'ya xtyin' yu lo' m'ni tnu yu 'in cuhui', msla yu se'en ntsu'hui cha' tsu'hue nu ljyan lo'o yu, lo' mdaa yu na oro 'in cuhui', lo'o na xityi'i nu ndiquin tucua ne' tloo Ndiose, lo'o mirra. 12Yato'o jui nu mtsa' 'in yu ni' cula, si'yana a xitucui 'a yu se'en ndi'in yu Herode, can' cha' xca tucueen mxitucui yu nde quichen tyi yu. 13Xa cua' nguiaa yu mago can', sca angujle 'in Ñi X'nan na ngulo'o tloo 'in yu See can' ni' cula, lo' juin 'in yu: Ndla ti cu'ni, lo' tsa lo'o 'in cuhui' cua lo'o jyi'an cuhui' se'en lca Egipto, can' tyi'in um la xa nu nan' quitsan' 'in, si'yana yu Herode nan yu ña'an nu cujui yu 'in cuhui'. 14Cui' xaa mdyi'o sla yu, lo' ticui' tla can' mdo'o yu nguiaa yu lo'o cuhui' can' lo'o jyi'an cuhui' se'en lca Egipto. 15Can' ndi'in yu xa ngujui yu Herode, yato'o cha' re si'yana chcua cha' nu mxiycui' Ñi X'nan na 'in nguso 'in ñi cua' s'ni, lo' nchcui' na: —Se'en lca Egipto msi'yan 'in Sñen'—. 16Lo' yato'o lyee 'a ycuen tique' yu Herode, xa ngujlyo ti' yu si'yana nguñilyi'o yu mago 'in yu, ngulo yu tñan si'yana caja nchgaa cuhui' nu ndi'in quichen Belén lo'o chcua tyi'iin tso', tsalca cuhui' nu ndiyaa tucua yjan, tsaña'an cunta nu ngulo yu lo'o suun nu mdaa yu mago can'. 17Cuaña'an mducua cha' nu mxiycui' Ndiose 'in yu ncua naan Jeremía xa juin yu: 18—Ngune msi'ya yja cueen ne' quichen Ramá, nguinan ne', ti'i nga'an 'in Raquel si'ya sñe', lo' a ncua lca tiquee caja nu tyaa cha' tnu tiquee 'in si'yana ngujui sñe'—. 19Xa cua' ngujui yu Herode can', ngulo'o tloo sca angujle 'in Ñi X'nan na 'in yu See can' ni' cula, se'en ndi'in yu quichen Egipto, 20lo' juin 'in yu: Tyaa juesa xitucui se'en lca Israel lo'o cuhui' cua lo'o jyi'an cuhui', si'yana cua' ngujui yu nu ncua ti' cujui 'in cuhui'. 21Xacan' mxitucui jun lo'o cuhui' can', lo' nguila jun se'en lca Israel. 22Xa ynan yu cha' si'yana yu Arquelao ndlo yu tñan se'en lyi'ya loo Judea, tñan loo Herode sti yu, ytsen yu quila yu can', una jui nu mtsa' 'in yu ni' cula, can' cha' mdo'o yu nguiaa yu se'en lyi'ya loo Galilea. 23Mdiya ti'in jun quichen Nazaret, cuaña'an mducua cha' nu ycui' nchgaa yu nu mxiycui' Ndiose 'in cua' s'ni, ña'an ca si'yana ca naan ñi Nazareno.
Copyright
Learn More


text:
Fuuta Tooro
Nguurug Tukulóor mi ngi sosu njëkk juroom ñeenteelu xarnu, njabootug Ogo Ja jiite ko, ci mujjantalug xarnu bu fukkeel la Waar Jaabi song ki mujjoon ci buuri njaboot googu, ray ko. Bu ko defee daal di jël nguur gi, ci noonu la geneen njaboot jote ci nguur gi, mooy gu Mana.
Waar Jaabi dugg na ci lislaam, daal di jug def jiyaar ci kaw dëkkandoom yi dul jullit, ci noonu la nguurug Tukulóor xéye di nguur gi njëkk a dugg ci lislaam ci Senegaal.
Tukulóor yi bokkoon nañu ci yaxantug wurus wi ak njaayum jaam yi, li ko waraloon it mooy dend gi ñu dendoon ak dexug Senegaal gi, ak nekk gi ñu nekkoon ci yoonu yaxantu wi. Mu nekkoon réew mu naat te am doole, waaye dafa rotoon ci ron teg loxo gu imbraatóor gu Gana, (ci xarnub fukk ak benn), ginnaaw bi mu rot ci gu Mali (ci xarnu bu fukk ak ñatt), rotati ci gu Jolof (ci xarnub fukk ak ñeent). Ci mujjug xarnub fukk ak juroom la Koli Tingala (kilifa gu bokk ci càllallag Pël, juge ci wàllug bëj-saalum gi) jug xeex Tukulóor yi, daal di tembal ay goxam (ñu moom seen bopp) taxawal nag nguur gu yees mooy Fuuta Tooro, njabootug Deñanke jiite ko.
Ci xarnub fukk ak juroom benn Fuuta Tooro def na ay xare ngir yaatal suufam ci kaw ay dëkkandoom : Jolof, Kajoor. Njabootug Deñanke nag manatuñu woon a jàmmaarlook cong yi tukkee ci biti, ak lëj-lëji kuutu gi (succession). Ci atum 1770 g.j, la ag fipp am walla ag jeqiku tukkee ci kilifay jullit ñi, Cerno Sulaymaan Baal jiite ko, daal di daaneel njabootug Deñanke, bu ko defee Baal jël lislaam def ko cëslaay li nguur gi di tegu te di ko ci doxale. Cerno Sulaymaan Baal bàyyee woon na nguur gi Yilimaan Abdul Xaadir Kan, moom lañuy jàppe ki njëkk a doon Yilimaan ( Amiirul Moominiin :njiitul jullit ñi)
Gongikuwaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Taariixu Senegaal bu Abdu Xaadir KEBE


text:
1Laab tiem ze' bru'ña de yu nu rsya' lom. Orze' na dey: ―¿Cyu nu gya zir zu lat de yu nu riib ic Ñgyoozh? ―na dey. 2Orze' Jesuuz bredz mi tub yu nguzh mi' nu chay lom. Orze' bzum yu lat dey. 3Orze' nam rab mi dey: ―Ya̱ rishli rne̱e̱ lo der, benu wachaa der mod nu ricy ru, nunu benu wash der mod nu na gal nu na yu nguzh ii, orze' wac chu' der lat de yu nu riib ic Ñgyoozh. 4Mbecy nu gya zir zu lat de yu nu riib ic Ñgyoozh, yu ze' yu nu gyicy gyel gyidz ni. Nunu yu ze' yu nu gyac gal nu na yu nguzh mi' ii. 5Ca zi'l na mbecy nu shet ic yu nu gac nuy tub yu nguzh mi' gal nu na yu ii, orze' ni' pshet ic yu nu gac nuy ya̱ ―nam. 6Orze' na ga' Jesuuz: ―Cyu zi'l mbecy nu gyicy nu gnu tub mbecy shni nu ricy cup consuel lo̱, nap zir nu cyiig dey tub gyita' gyech ily nu rdugu yeñ yu. Gaze' nu shet lag dey yu lo nisyudoo par nu gat yu. 7¡Dzi ga cuaa de mbecy gyishlombecy ii nu ricy dey nu rnu losa'y! Gun segur la yu' coz nu ricy ñi nu ricy mbecy cyi, tees ¡cuaa mbecy nu rlyuu coz cyi lo losa'! 8’Nde' nu benu tub yaar o tub gyi'r gyicy ñi nu gyicy ru cyi, orze' nap zir nu cyug ru ñii nunu ne'r ñii gun nap zir nu gzur nu tu'nc tub yaar o nu tu'nc tub gyi'r, gaze' nu shet lag Ñgyoozh dutuub la cuerp nir lo gyi nu rila wayu. 9Nunu benu tub urlor gyicy ñi nu gyicy ru cyi, orze' cor ñii, nunu ne'r ñii, gun nap zir nu gzur nu tub zi urlor gaze' nu gyet lag ru lo gyi ni gabily nu rup laa urlor ―nam. 10Orze' na ga'm: ―Orze' cue' güii naañ der lo de mbecy nu na gal nu na de yu nguzh mi' ii. Gun gyibaa zaab zu la de anc ni dey lo Ñgyoozh, uz na, biñ nu zub gyibaa. 11Gun ya̱ biñ nu byac mbecy, yapa̱ nu loo mbaña̱ de mbecy bdune'. 12’¿Lac ñuu rzii der? Ze' benu tub mbecy zu tub gaynal shily niy, orze' dune' tub ma niy, ¿a walab nu zeeñ yu nobent zub gaa ma logyi', orze' cha yub yu tub bañ nu bdune' ze'? 13Gun ya̱ rishli rne̱e̱ lo der, benu gyicy yu gan nu gyad ma niy, orze' gyet zir lagy yu nu nac tub ma ze', gaze' nu nac nobent zub gaa bañ nu wantune' ze'. 14Ni' zi'l mod ricy Ñgyoozh, uz den, biñ nu zub gyibaa. Walagy mi nu dune' ni tub mbecy nu na gal nu na de yu nguzh mi' ii ―nam. 15Orze' na ga'm: ―Ze' benu ca na tub losa'r shiñ ricy nuy ru, orze' gua ub zi'l ru loy. Ornu ub ziy, orze' niir loy la na falt niy. Ze' benu zuub gyidag yu nir, orze' bicy ru gan bzu nap ruy. 16Ze' benu wazuub gyidag yu nir, orze' cuedz ru sa tub o sa cyup losa'r nu cha nur loy. Gun orze' gac cyup o chon teshtig nu gyeñ dey de coz nu gniir. 17Tees benu wazuub gyidag yu ni de yu ze', orze' gua niir lo de mbecy ni Ñgyoozh ornu yu' tublaazh dey. Orze' benu wangyeñ yu ni dela mbecy ze', orze' gyicy der yu par tub mbecy nu walab mbecy ni Ñgyoozh, o par tub mbecy nu rte' tiñ por cuen ni gubier Rom. 18’Ya̱ rishli rne̱e̱ lo der: lac zi'l mod nu ricy mbecy, benu de ru niir gashtal gyishlombecy ii nu walab ni rlagy ñi, orze' ni' zi'l gashtal gyibaa walab ni rlagy ñi nii Ñgyoozh. Nunu la zi'l coz nu de ru niir gashtal gyishlombecy ii nu laab ni, orze' ni' zi' laab ni nii Ñgyoozh gashtal gyibaa. 19’Nunu ne̱e̱ ga̱' lo der: benu cyup der tub zi'l riidz nu gniir ornu cyiñ der lo Ñgyoozh, uz der, biñ nu zub gyibaa, orze' gyicy mi gal nu rlagy der. 20Gun ca zi'l ze' nu gyatublaazh cyup der o chon ru nu nac ya̱, ze' zu̱ lat der ―nam. 21Orze' bru'ña Bed lo Jesuuz. Orze' nay rab yum: ―Shuaan de̱, ¿la be tir rlagy ñi nu gyicy sulagya̱ ni losa̱' ornu shiñ gyicy nuy ya̱? ¿A mas ñuu gagy tir? ―nay. 22Orze' na Jesuuz rab mi Bed: ―Walab nu rne̱e̱ nu gagy zi'l tir gyicy sulagy ru ni losa'r, sinu gashtal gagy tir nu setent gyicy sulagy ru ni losa'r ―nam―. 23’Nde' nu mod nu rac nu gyel gubier ni Ñgyoozh, nde' nañ gal nu na mod nu rac nu tub rey. Rey ze' ngulagy yu nza' loy ni de coz nu ca lo cuen ni de moz niy. 24Saa la brugyi'y nu rza' loy nu de moz niy ornu bru'ña nu dey tub yu nu zaab bee miyo̱o̱ la niy. 25Orze' como moz ze' sac la tiñ niy par nu gyabic yu ni rey ze', orze' rey ze' mniiy nu sa'y moz ze' nu mñaay nu de yu nguzh niy nu dela suuy par nu gad tiñ nu cyish yu dela di'ñ yu. 26Orze' moz ze' gusu tib yu lo rey ze'. Orze' nay rab yuy: “Cua̱a̱ ya̱, bicy cup ñuu pase̱z ne̱. Ya̱ grish gulya̱ dela nde' nir”, nay. 27Orze' rey ze' gushni lagy yuy. Orze' bicy sulagy yu ni moz ze' ni dela di'ñ yu. Orze' blaay yu. 28’Na ornu moz ze' bruuy ro' rey ze' yay, orze' bdzeel yu losa' moz yu, tub yu nu zaab ñuu mi' tiñ niy. Orze' bdu' yaay ngüe̱z yu. Orze' brugyi' rsi̱i̱y yeñ yu. Orze' nay rab yuy: “Gyabic ru tiñ nu zaab ru ze' ne̱”, nay. 29Orze' losa' moz yu ze' gusu tib yu loy. Orze' nay: “Bicy cup ñuu pase̱z ne̱. Gaze' gyabica̱ delañ nir”, nay. 30Tees yu ze' wangalagy yu gyicy cup yu pase̱z ni losa'y, sinu mniiy nu cha yu ze' nañ yu' gyiib gashtal cuaa lay dela nu zaab yu niy. 31Na ornu bzaac de' zir moz de coz nu guc, orze' tona' la deet guc nañ lardoo dey. Orze' gua too dey rishlo rey dela coz nu guc. 32Orze' rey ze' bredz yu moz ze' nu chay loy. Orze' nay rab yuy: “¡Ru mbecy a̱' nap! Ya̱ bicy sulagya̱ nir ni dela di'ñ ru gun mnishbaar lo̱. 33Orze' ni' ru rlagy ñi nu ñgyashni lagy ru losa'r gal nu ya̱ gushni lagya̱ ru”, nay. 34Orze' tona' la guzi lagy rey ze'. Orze' bzeed yu moz ze' lo cashtig gashtal cuaa lay dela di'ñ yu ―na Jesuuz. 35Orze' na ga'm: ―Ni' zi'l gyicy Ñgyoozh, uza̱, biñ nu zub gyibaa, nu de ru benu wayicy sulagy der ni losa'r nañ lardoor ―nam.
Copyright
Learn More


text:
1Wë nöö aki woo taki soni u wan guduma mii. A dë sö taa te a dë miii nöö an dë fëën seei eti e. Aluwasi fa a o abi hii dee gudu fëën tata a bakaten seei, ma a dë a sëmbë basu leti kuma saafu nöö. 2Hën tata o buta wanlö futuboi faa kiijëën dëën, nöö de o ta tjëën ta manda a soni fu tee juu fëën dou faa kumutu a sëmbë basu. 3Wë nöö a fesi, nöö sö wë u bi dë tu e, dee sëmbë, a dee wëti u libisëmbë basu. 4Ma teefa di leti juu u Gadu dou, nöö hën a manda di Womi Mii fëën ko a goonliba. Wan mujëë pai ën leti kumafa mujëë ta pai miii nöö. Hën seei bi dë a wëti basu tu e. 5Nöö fa a ko dë, a ko faa puu u a wëti basu buta ko miii u Gadu ˻kumafa di guduma mii bi kumutu a dee futuboi basu˼. Biga a buta u fuu kisi hii dee soni dee wan mii u Gadu musu kisi. 6Nöö fu di u dë miii u Gadu, hën a manda di Akaa u di Womi Mii fëën ko a u hati. Hën ta mbei u ta wai ku ën ta kai ën “Taata”. 7Wë nöö sö a waka e, dee sëmbë. Wan dë a wëti basu möön kuma wan saafuma e, ma un ko dë miii u Masa Gadu fu di unu ku ˻hën mii Jesosi˼ Keesitu ko di wan. Nöö woon feni hii dee bunu dee a buta da unu fuun feni fu di un dë miii fëën e. 8Ma kumafa u bi taki dë seei, dee sëmbë, a fesi wan bi sabi Masa Gadu e. Un bi dë saafu a wanlö soni de ta kai gadu basu, ta hoi dee wëti u de. Ma hii fu di dë na Gadu seei de bi dë. 9Ma nöö di ten un ko sabi Masa Gadu, ma fuu taki, Masa Gadu hën fosu ko sabi unu, wë nöö andi mbei un toona go a dee lö sösö wëti dë möön u du? Saafu un kë dë sö möön nö? 10Wë biga misikuma un toona ta hoi wantu wëti apaiti möön di ta nama a liba, bamba daka, ee nasö jaa. 11Hën mbei wë mi ko fëëë da unu e, dee sëmbë, taa fa mi bi ta wooko a unu mindi dë, nöö u sösö mi bi ta wooko. 12Dee sëmbë o, mi ta begi unu gaantangi e, taa be un toona ko dë leti kumafa i si mi dë aki. Biga mi wë da wan Isaëli sëmbë di bi ta hoi dee wëti fu mi ko bumbuu sëmbë a Gadu wojo. Te wan pisi nöö hën wë mi disa de ko ta libi söndö hoi de, kuma unu. Nöö hën fa u dë aki misikuma un kë ko tei dee lö wëti dë awaa ta hoi. Wë nöö an bunu e. ˻Dee sëmbë o, mi begi unu, un boo toona libi kumafa u bi dë e. Wë biga di mi bi ko a unu dë,˼ nöö na wan daka un bi libi hogi ku mi seei. 13Mi kë fuun toona mëni di soni mbei mi bi ko fika ku unu ala. Mi bi suwaki e, ˻nöö hën wë un bi hoi mi. Nöö fa un bi hoi mi dë,˼ nöö naandë a waka mbei mi konda di Buka u Masa Jesosi fosu toon da unu. 14Nöö a di ten dë, na wan fuunu seei bi mbei mi fa u di siki di bi dë a mi sinkii. Fa a bi dë wan fuka soni da unu seei, ma töku wan bi sösö mi e, ma un tei mi leti kuma wan basia u Masa Gadu Köndë, kuma Jesosi Keesitu seei. Sö wë un hoi mi bunu tjika. 15Nöö di gaan wai di un bi ta wai ku mi naandë, naasë a dë? Wë biga mi sa piki sëmbë gbelin seei taa soni an fika di wan bi sa du da mi a di ten dë. Ee dee wojo sii fuunu a unu sinkii dë seei un bi sa diki puu, nöö un bi o puu de da mi. 16Wë nöö andi mbei mi ku unu poi? Fu di ma ta kwei fan da unu ma mi ta fan ku unu gbelingbelin, nöö hën di soni dë mbei mi ku unu ko felantima nö? 17Wë be mi bai unu a wan soni e, dee sëmbë. Fa i si dee sëmbë ta biinga ku unu naandë, nöö na bunu fuunu de kë sö e. Ma puu wë de kë puu unu a u, be un go ta kule a de baka. 18Wë nöö ee wan sëmbë ta biinga ku unu nöö a bunu, ee a dë taa fu wan bumbuu soni hedi. Biga söseei mi ta biinga ku unu kaa. Ma nöö na te mi ta dë ku unu bifö mi ta biinga sö e, ma hiniwanten. 19Biga fa i si u dë aki, dee mii, mi toona ko dë seei a wan gaan fuka fuunu hedi, leti kuma te wan mujëë dë a pai liba. Biga mi ta biinga seei da unu möön fu mi sa si di bumbuu libi fu ˻Jesosi˼ Keesitu a unu. 20Ma fa mi ta bai unu aki seei, nöö na sö mi bi kë e. Mi bi kë fan ku unu a wan möön suti fasi. Fëën mbei mi kë toona ko a unu ala möön hii soni, biga mi a' booko hedi fuunu gaanfa e. 21Wë un dee sëmbë dee kë libi a wëti basu dë, un konda da mi. Wan bi jei di oto u Abahamu di dë sikifisikifi a Gadu Buku ö? 22Wë a dë sö taa Abahamu bi pai tu womi mii. A pai wan ku di saafu mujëë, nöö a pai wan ku di tööu mujëë fëën. 23Nöö di mii di a pai ku di saafu mujëë, hën an pai a wan foondo fasi e. Ma di mii di a pai ku di tööu mujëë fëën hën pai a wan foondo fasi. Biga ˻Abahamu ku ën mujëë an bi pai wan daka, ma fu di˼ Gadu bi paamusi de taa a o da de wan mii nöö hën mbei de ko pai ën. 24Nöö di soni dë leti kuma wan nöngö sö, fu de tu buka Masa Gadu bi mbei ku libisëmbë. Boo taki ën sö taa di saafu mujëë, hën da di buka Masa Gadu bi mbei ku dee Isaëli sëmbë di a da de dee wëti fu de musu hoi. ˻Di fii mujëë, hën da di buka Gadu bi mbei ku Abahamu di a paamusi ën taa a o dëën sömëni soni fu di a ta biibi ën hedi˼. Nöö di saafu mujëë, hën de kai Hagali, nöö dee bakamii fëën tuu dë a saafu leti kuma de mama. 25Wë nöö a di kununu de kai Sinai na Alabia Köndë, nëën hedi ala Gadu bi da dee Isaëli sëmbë dee wëti u de musu hoi. Nöö di kununu dë, a ta da u mëni u di saafu mujëë. Biga leti kumafa i si Hagali ku dee mii fëën bi dë a saafu, nöö söseei Isaëli sëmbë dë a saafu u dee wëti Gadu da de naandë fu te kisi fa u dë aki eti. Söseei fa Jelusalen sai dë, hën da di hedi köndë fu Isaëli sëmbë, nöö hënseei dë kuma di saafu mujëë tu. Biga a dë a saafu te kisi hii dee sëmbë fëën. De tuu dë a wëti basu. 26Ma de ta kai wan oto köndë Jelusalen möön tu e, ma hën an dë a goonliba aki. A dë a Masa Gadu ala, nöö di naandë ˻dë kuma di tööu mujëë u Abahamu. Biga˼ an dë saafu a wëti basu. Ma hën a dë fiifii. Nöö hën wë da mama köndë fuu e, dee sëmbë, biga u seei wa dë a wëti basu tu. 27Nöö haika fa di Buku taki e. A taa: I da wan mujëë ja bi ta pai, ma fa u dë aki, i sa ko dë waiwai awaa. Aluwasi fa bëë an bi njan i wan daka, ma seei joo ta wai. Fa i bi dë i wanwan tö naandë, nöö joo ko abi mii seei tee a hia awaa möön di mujëë di i si bi abi di manu fii. Sö di Buku taki e. 28Nöö ku sö wan paamusi u Gadu Sala pai di mii de kai Isaki e. Nöö söseei, dee sëmbë, fa mi ku unu ko miii u Gadu aki, nöö di paamusi u Gadu hën wë mbei u ko sö e. ˻Biga Gadu paamusi u taa ee u biibi a Masa Jesosi nöö u sa ko miii fëën.˼ 29Nöö leti kumafa i si di mii u Hagali bi ta toobi Isaki a di ten ala, nöö sö nöö a dë ku u fa i si u dë aki tu. Biga dee sëmbë dee dë libisëmbë mii nöö, de ta toobi u dee sëmbë dee ko dë miii u Gadu ku di kaakiti u di Akaa fëën. 30Wë unfa di Buku u Gadu taki möön? A taa: Jaka di saafu mujëë ku ën mii puu dë, be de go. Biga di gudu u di tata, di saafu mii an o feni na wan kodo soni fëën möönsö. Ma di mii u di fii mujëë, hën wanwan nöö o feni ën. Sö a sikifi a di Buku e. 31Wë da sö a dë e, dee sëmbë. Wa dë kuma mii u di saafu mujëë e, ma u dë kuma mii u di fii mujëë.
Copyright
Learn More


text:
--MALE-- Mujhe neend na aaye, neend na aaye, neend na aaye --FEMALE-- Mujhe chain na aaye, chain na aaye, chain na aaye --MALE-- Mujhe neend na aaye, ho Mujhe neend na aaye, mujhe chain na aaye Koi jaaye zara dhoondke laaye Na jaane kahan dil kho gaya - 4 --FEMALE-- Mujhe neend na aaye, mujhe chain na aaye Koi jaaye zara dhoondke laaye Na jaane kahan dil kho gaya - 4 (Haalat kya hai kaise tujhe bataaoon main Karvat badal badalke raat bitaaoon main) - 2 --MALE-- (Poochho zara poochho kya haal hai Haal mera behaal hai) - 2 Koi samajh na paaye kya rog sataaye Koi jaaye zara dhoondke laaye Na jaane kahan dil kho gaya - 2 --FEMALE-- Na jaane kahan dil kho gaya - 2 --MALE-- (Jaan se bhi pyaara mujhko mera dil hai Uske bina ek pal bhi jeena mushkil hai) - 2 --FEMALE-- (Tauba meri tauba kya dard hai Dard bada bedard hai) - 2 Kabhi mujhko hasaaye kabhi mujhko rulaaye Koi jaaye zara dhoondke laaye Na jaane kahan dil kho gaya - 2 --MALE-- Mujhe neend na aaye, neend na aaye, neend na aaye --FEMALE-- Mujhe chain na aaye, chain na aaye, chain na aaye --MALE-- Mujhe neend na aaye, mujhe chain na aaye Koi jaaye zara dhoondke laaye Na jaane kahan dil kho gaya - 2 --FEMALE-- Na jaane kahan dil kho gaya - 2
Mujhe Neend Na Aaye Song Lyrics
Leave an Opinion


text:
1¿Ñi cha' ta nchu cha' cusuun lja um, lo' nchcui' tyijyin um scasca um? ¿Ta si'i si'ya cha' ngunan' nu ndyi'o tiquee um? 2Lca tiquee um lo'o sca na, lo' a ndyijyi na 'in um. Ti'i ntsu'hui tiquee um, ndujui um nten si'ya cha' jñan ti' 'in um, lo' a nguinu tsu'hue tiquee um. Siya' ñii tu' ña'an nguilyu y'ni um lo' nsuun um, una a ndyijyi na nu nchca ti' um si'yana a njñan um 'in na. 3Njñan um sca cha', una a ndyijyi na 'in um, si'yana si'i ña'an njñan um 'in na, tsaloo ti nchca ti' um na nu ndyi'o ti tiquee um. 4¡'Tnan ca 'un nu nducua tijyo' sii' Ndiose! ¿Ta a jlyo ti' um si'yana nu lyee lca tiquee lo'o cha' nu nchca loo chendyu re, nde nchca ta'a cusuun can' 'in Ndiose? Ña'an nu ti nu nchca ta'a tsu'hue lo'o cha' nu nchca loo chendyu re, nchca ta'a cusuun can' 'in Ndiose. 5¿Ta ñan ti' um si'yana cua cha' ti nchcui' quityi 'in Ndiose si'yana Espíritu nu cua' mdaa Ndiose 'in na, lyee n'ni xlya ñi 'in na? 6Una tlyu cha' tsu'hue ndaa ñi 'in na, can' cha' ndeña'an nchcui' xca cha': —Ndiose nxcuan tloo ñi 'in nten nu siye', una n'ni cunta ñi 'in nten nu suun—. 7Xnu um cunta 'in um tuyaa' Ndiose, tla tyon um lo' laxa'an tyi'o tso' sii' um. 8Lyee la quia nan um 'in Ndiose, lo' cuaña'an cui' la tyon ñi sii' um. 'Un nu lca nten qui'ya chendyu, tyaa um ya' tyuhui chendyu 'in um, cui' cuaña'an 'un nu ngui'ni tucua ti', suhui um cusya 'in um. 9Su'hua yuhue ti' um cha' re, qui'ya tu'hua tiquee um lo' cunan um. Cha' tsu'hue nu ntsu'hui tiquee um chca na cha' xi'in lo' cunan um. 10Cu'ni suun um 'in um tloo Ñi X'nan na, lo' cui' ñi scuen cuaan ñi 'in um. 11'Un jun ta'a na, a nchca cha' chcui' ca'an ta'a um, si'yana nu nchcui' ca'an ta'a lo' ndlo qui'ya 'in ta'a, ndijin lyoo can' lee 'in Ndiose lo' ngui'ni cuiya' can' cha' 'in lee. Cha' 'un ngui'ni cuiya' um cha' 'in lee, ña'an loo cha' sca bse lca um, lo' a nducua um tñan 'in na. 12Scati ñi nu mdaa lee 'in nten chendyu, lo' scati ñi tca culo laa ñi 'in na uta cujlyo ñi 'in na. Una 'un, ¿tucui ca lca um si'yana ndlo qui'ya um 'in xca tucui? 13Xñi um cunta 'un nu nchcui': Cua' ñii uta quiaa tsaa na xca quichen, la cua tyi'in na sca yjan, cu'ni na tñan jyinsya lo' caja tñi 'in na. 14Una a jlyo ti' um ña'an ljyaan 'in um tsaan quiaa. Chendyu 'in um, ¿ñi na lca na? Nguiaa cha' 'in na tsaña'an nchca ti' coo, cua' ñii chcan' na, una ndi'a a la 'a quine cueen na. 15Cui' ca nu tsu'hue la chcui' um: Cha' Ñi X'nan na taa ñi cha' cuiya', tyu'hui na chendyu lo' cu'ni na tñan re. 16Una 'un nde nscuen cuaan um 'in um lo'o cha' siye', lo' nchgaa loo cha' siye' lca na qui'ya. 17Nu jlyo ti' cu'ni tñan tsu'hue lo' a n'ni 'in na, ticui' qui'ya lca na.
Copyright
Learn More