text:
Sëriñ Saaliwu Mbàkke
Sëriñ Saaliwu mi ngi gane àdduna, ca Njaaréem(Senegaal) ci guddig àjjuma gu 14 ci weeru tëbëski, atum 1333 g.g, dëppoo ak 22 satumbar 1915. Aji juram ju góor di ku jaradee leeral ngir xam gi ko nit ñépp xam di Seex Ahmadu Bamba, ju jigéen di Soxna Faati Jaxate, mom Sëñ Moodu Asta mu baax ma te sell. S Tuubaa bi mu ganee àdduna daa bindoon ciw kayit tur wi di (Saaliwu giy tekki aji baax, aji yéwén) jox ko Sëñ Muhammadu Lamin Jóob Dagana, ne ko tudde ko ko, bi mu ko defee moom S Dagana, daa daal di bind as lëf ciy bayit ñaanal ci liir bu tedd bii aw fan wu gudd akug wér, akug yékkatiku ci jamonoom ba mel ni jant, mu wax ca ne:
«Yal na Yàlla mii di Aji-des bàyyil ñu fi Saaliwu mii mu ñu may te def ko mu jël turam wi (aji-baax).
Yal na ko fi desal mu dib jant ci asamaani jamonoom, bu ko defee, muy leeral kanamam gu këriis gi.
Yal na ko fi desal muy kuy mottali jub gi fi Yonent bi indi woon, di ku barkeel, di ku wér, tey ku am muur»
Am njàngam
Ay ceññeeri xel ak màndargay yewwute ak man a wattu teeloon naa feeñ ci moom te booba matagutoon a dal jàng, bokk na ci liy dëggal loolu te di ko dëgëral lii nettalikat yi di nettali muy ne moom de mokkaloon na xasida gii di (Ikfinii) te booba gone gu ndaw la woon, ginaaw bi mu jànge Alxuraan ca Tuubaa ci loxol nijaayam S Alasaan Jaxate mom Jàmbaar, ba mokkal te bind kaamil, ginaaw bi mu dugg ci jàng xam-xami diine yi ak làkku araab ci ay ustaas yu màgg niki Seex Moor Saasum Jaxate mom Xaali Majaxate Kala ca Aynu Maadi ak Seex Muxtaar Guyaar Jang walla Njang ca Husnul Maab(Tindoodi) ak S Abiibu ca Tuubaa, S Mut Dem ca Njaaréem, Seex Aamid Saw ca Mewndu, kii mooy ki ko jàngal xam-xami gëstubiddiw yi (falag) ak melosuuf gi nga xam ne xóotoon na ci ba àgg ci di xam ci mbiri ay réew ca Asi, Tugal ak yeneen réew lol ña fa dëkk sax leeg-leeg ñu xaw koo réere. Ku soppoon yër ay téere la, ndax saxoon na ci ab diir ci jamono ba mujjoon di géej gu deesul jot ag suufam ngir ag xóot. Bi Sëñ bi àggee fii ci njàng mi la gis ne daa war a dugg leegi ci jeneen dara mooy ju tukki, ndax tukki benn la ci daara yu mag yi xam-xam di juddoo, di yokk jarbu tey dollim xel, ndax bari na xam-xam yu ci juddoo, ndax dina yobboo ñaare ci xalaat ci dénd bi te Yàlla (tudd naa sellam ga) yàgg na cee woote jëme. Ci noonu, mu def lu sakkan ciy tukki ci biir réew meek biteem, ci mbooleem diiwaani Senegaal,Kot Diwaar ak Gàmbi, mu jële ca daj gu mag ak jarbu gu réy ci lef yu bari
Yenn ciy meloom
Ab xam-xamam
Niki ñu la ko waxe leegi Sëñ Saaliwu nekkoon na di ku géeju ci xam-xami lislaam yi: Tawhiid (wéetal Yàlla (t.s)) fiq , tasawuf , nos-wax walla nahwu ak nos-woy (haruud) ak jotal (balaaxa) ak leeral (bayaan), muy ku yéeme woon ci woy , daan def ay jam ci woyi dongaam yu tarbiya yi daan faral di def ay woy yu yéeme, ñoom de bokk nañu ci ñi gën a man a woy ci araab ci Senegaal ku ci mel ne Sëriñ Alhaaji Lóo , Utilisateur:Abdu Xaadir KEBE mi ci wikipedia, nga xam ne loxoom lu fa am solo la te ay gëstoom gën a màcc ci làmmiñu wolof, S Xaliil Màkke, S aboo Kebe mi def ab dalub murit bu jéggi dayo ba ci làkku araab [1] "www.wikimouridia.org" , S Mamoor Kebe, S Alaaji Mbàkke mi nga xam ne lu dul jeex ciy téere la taalif ci yoon wi ak aji sosam añs , ndax daawu leen bàyyi ci seen jàmm, foo ko fekk ma nga leen di soññ ci sàmmoonteek sarti "jotal" yi walla balaaxa ci seeni njuréefi woy. Ku mokkaloon lu bari la ci woyi waa Gànnaar yi ak waa Andalusi yi
Ag sonnam ci Jaamu Yàlla
Daa na toggoo ci jaamu Yàlla yi lu kawe misaal, mu daan taqook ay dog ciy wird aki tudd-Yàlla, daawu leen ginaawal mukk ak lu yitte yi tar tar mbaa xat-xat yi baree ko ni, kenn ci taalubeem yi nettali na ma ne moom de masul a jël aw wird ndare bu da caa sax ngir sàmmonteek Addiis bi naa "Jëf ji Yàlla gën a sopp mooy ji gën a sax ak doonte néew na", muy ku xéroon cig jaamoom ci tënku ci Alxuraan ak Sunna, daan teet bidaa ak cibéel (lu ñu sib), ci anam gu jéggi dayo ba cig tar.
Ag dëddoom
Sëriñ Saaliwu daa dëddu àdduna ginnaawal ko ginaaw bi ko àdduna dëgmalee, jublu ko, mu ñëkkaloon ko ag kanamam ginaaw bi ko àdduna muuñee, ag dëddoom àdduna nag ca xol ba la ko defe, ndax teewu koo topp ndigali Yàlla (t.s) yi aju ci dundal suuf si, ndax Yàlla (t.s) nee na : «Moo leen sàkke ci suuf si te sàkku ngeen dundal ko», bu bokkoon ci ñiy toraxal suuf si ngir woote ag dëddu doo fi gis tay yii tabax yu kawe yi mu fi def ngir rekk kaweel baatub Yàlla bi, doo ko gis it kon muy bay lu tollu ne li mu daa bay ngir rekk séddaleeti ay njariñam aki njuddeefam ci nit ñeek ñu ñàkk ñi, di leen wax laayab Alxuraan ba: «Ñun de dañu leen di leel rekk ngir Yàlla, soxlawuñu ci yeen ag pay du caagéenu ag cant»
Ag Ñawam akug Yewwoom
Sëñ saaliwu nekkoon na di ku yewwu, ku ñawum xel, ku amoon la ag xereñ akug xóot ci xam mbir yi, boroom xam-xamu xel la woon (psychologue), ku daan xam xeli nit ñi la woon ak seeni jeng-jeng, booy tàmbalee wax ak moom rekk mu jëli la, ndànd la, boroomug ñaw la woon ba deesi ko seetlu saa soo ko tegaleeb laaj, ak bu mu man a doon. Bis gan dikkal na ko di kilafa gu bawoo ci biti, bi muy wax ak moom ci lu aju ci tànnéefi njiit yu Senegaal yu waroon a am ca jamono jooja, gan ga daal di koy laaj kan la faral ci lawax yi (les candidats)? Sëñ bi ne ko: man de ki askan wi tànn rekk laa faral, te loolu manul a am ndare bu tànnéef yi daa gore, sell te leer, looloo tax sama bëgg-bëgg mooy na mel nii, ci noonu gan daal di ne : tontu bii de bu diblomaasee la .
Ag Ubbikoom
Ku ubbiku la woon ci ñépp, daan tertoo ci kanam gu lewet guy muuñ, ak dënn bu yaa, di jaxasook ku nekk ci lu dul genn wàttuwu, ñi duli murit it mu jàppe leen mbokki diine ak yu ban, ngir jëfe waxi waajur wa: «wépp wird wu waay wor te Yàlla rekk tax, moo xam wu Jiilaani la mbaa wu Ahmad Tiijaan, mbaa muy wu keneen ci Qutb yi, yooyu yépp a baax ndax cig jub lañu nekk yooyu yepp »
S Saaliwu ak doomam S Mustafaa Saaliwu Ka njiitul Iraan la woon Rafsanjaani ci nemmeeku bu mu defsi woon Tuubaa
Yërëmam nit ñi ak Soppam ñeel xale
Yërmaande ji mu am ci mbindéef yi ak ñeewant gi mu am ñoom xaw nañoo nekk di lu maneesul a misaal, moom de kuy yittewoo mbirum jullit ñi la ak fu ñu man a nekk, di nemmiku ak a xeeñtu xew-xew yiy xew ci réewi jullit yi niki xareb dóox gi (guerre de golf), ak intifaada ca Palestin, ak mbooleem tër (condition) yi jullit yi di dund ci mbooleem àdduna bi, mu daan digale ci ñu wàcce ay kaamil ngir ñaanal leen ci. «Man ci sama jëmmi bopp (Abdu Xaadir KEBE) dem naa fa moom bis ànd ak sama jenn mag ne ko Sëriñ bi war ngaa ñaanal jullit ñi, ndax yaw yaa fi nekkal Yàlla ci kaw suuf, te kat waa Aamerig ñi ngi taal àdduna bi te loolu ñi ngi ko gën a defe ci jullit ñi, taal nañu ab xare ca Afganistaan, taalati ko ca Iraaq, jamono jii ñu nekk ñi ngi waajal ngir taal ko ca Iraan, mu daal di feeñal yitteem bu baax ci wax ji ne ma loolu nu mu deme ma gën ko koo leeral, mu ne loo ci xamati naa ko yëg ndax lu ma ci yëg du yam ak lu ma ci yëgul, te kat booba waa Aamerig feeñaloon nañu yitte ju mag ci song Iraan, ba tàmbali woon a yëngu’s lëf jëm ca Dóox ga (le Golf) waaye ba leegi waxatuñu lu dul luy jàmmal, ba sax njiit lu bon la daa xeex rekk di George Bush far na daanu, kii di Barak Obama daal di toog, te moom benn ci dig yi mu doon def ci bi muy sàkku ñu fal ko mooy toog ak Iraan waxtaan, yal na ko Yàlla àntul, te gëm naa ne day àntu ndax waxi Sëriñ Saaliwu ji, lii nag ñeewant la ñeel jillit ñi waaye it ñeel nit ñi, te ca baayam la ko jële mi daa wax : «Yaw boroom nguur gi (di Yàlla) yaw mi màgg ba weesu fayoontoo, rikk nanga yërëm mbindéef yépp » kon moom mbindéef yépp la yërëmoon rawati na jullit ñi waaye it baatin la ndax sunu boroom fanq na ay wi cig ñaanam ci barkeem.
Yërëm xale yi
Mu nekkoon di ku am ñeewant ci gone yi, yërëmoon leen ni mu ko defe mag ñi, mu daan leen dimbale di leen gunge ci jafe-jafey dund gi, mu daan mettitlu te daan naqarlu bu gisaan kenn ci yale yi mu tumbrànke , mbaa sonalees ko cam njàngam mbaa mu ami góom mbaa mu wéradi mbaa mu xiif.
Daawul toog ak ñoom ndare bu da leen a teral, jox leeni neexal aki mbiskit ak lu ni xeetoo. Daa na àndaale ak ñoom ci tukkeem yi, di kaf ak ñoom mel ni gone ni ñoom te loolu lépp ngir ñu fàtte seeni waa jur ba man a dékku li ñu leen bëgg a sol ci yarub lislaam bu kawe te sell, ndax kat gone baaxoowul a miis ay waa juram ngir ñeewant ga, waaye fi moom day am ngir yërmaande ja. Mu daan fanaan ak ñoom ci néegi boppam yi, nekkaloon na leen di baay ci li baat bi ëmb ci maanaa, taxoon na xalaatatuñu seeni way jur ngir wuutu gi mu leen wuutu woon ci ñoom ci jëfam ju baax, foofu nag amal na fa waxi baayam ja ba muy ñaan Yàlla (t.s) naan ko: «taxal ñu fàtte seeni way jur ngir man» Waaye nag yërmaande ji teewu ko woon a taxaw ci yar leen ni mu ware, mu daan waxtaan ak ñoom ci nu kawe seeni at, daan leen nettali ay xisa yoy daawuññu ci xam dara, waaye da daan sedd bis ba ñuy doone mag ba koy soxla ca seenug dund, loolu nag ci Yonent bi Muhammad (j.m) la ko daa roye, ndax mooy ki daa wax Omar ibn Abii Salama te booba gone la gu xamul li mu koy wax: «Neel Bismil Laah, te lekke sa ndijoor te lekk ci sa kanam»
Ag dundam
Dund gu wow la yoroon gu soofiyoo, gu ag dëddu àdduna muur, ragal Yàlla peek ko, biir ga di yërmaande, muy ku amoon ag ñeewante ci gone, te yéggoon aw wartéef jëm ci doomi aadama yi, ku amoon ayba la woon ak wegeel, ku ubbiku woon la te lewet, waxi woykat ba dëppu woon na ci moom : « Lewt ba ne domm, diis ba ne gann cig wet () woyof ba ne toyy, saf sapp ak boroomam » boo koy xool rekk gis ag Yàlla ak aybaam ga, dëggoom ga, wegoom ga, muy ku ñépp wormaaloon, ñi ko jegeek ñi ko sori woon, Benn ci labbe yi ci Senegaal seereeloon na ko ginaaw ag làqoom: «Kii de àdduna da koo dikkal mu toog fi suuf», loolu di wax ju réy, di lépp dikkal na ko te faalewul dara lu dul Yàlla te xam ne dara amul solo lu dul moom, fii dara saxu fi, dara dëkku fi, woykat ba nee na : «Jural-leen dee, tabaxal mbàbb», muy ci maanaa lu fi waay jur dee dina digg leegi ne ko fuuf, lu ngéen tabax it day mbàbb leegi, kii nag lii la tegoon ci ron bëtam, jëfam jépp it Yàlla la ak lu ci jëm, misaal mi kenn la woon ku àddinaadi, te teewul mu sos fi lol maseesu ko fee sos ci ay sémb yu mag, xoolal li mu fi bàyyi ci xaalis, tollu na ci lu jege 17 milyaar, ñeel naal yu aju ci Dëkkub S Tuubaa bi, te loolu masut a am ci taariixu yoon wi, la ko dale ca Waajur wa ba ci fii ma la koy waxe, te loolu bokkul ak li mu fi jot a liggéey ci alali boppam, te loola gën jaa néew mu weesu 7 milyaar, lu sakkan ciy kër S Tuubaa sosoo na ciy loxoom, waxuma la li sosu ciy jumaa aki jàkka cig ayam te ñuy yu réy te taaru.
Kenn ci murit yi nee ne bokk na ci bind yi ñu man a jële ci moom: «Nekk gi mu nekk doomi S Tuubaa doy na teraanga te dib xalifaam, nekk it mag mu am ay xéewal war naa tax a noppalu, te moom boole woon na ñaar yooyu yépp, waaye teewu ko woon di yëngu jamono ju nekk ak a liggéey, kon loolu li mu man a doon mooy bind bu mu ñuy jox mu aju ci liggéey ak doonte deesul yàggati fi, ndax loolu yéene nit ñi ay xéewal lay wund te ci ag jaamu Yàlla la »
Sëriñ Saaliwu ak Tarbiya [Soppi]
Bi Sëriñ bi toppee yoon wi ba àgg ca jëmuwaay bu kawe ba, muy àgg ca Yàlla, daa daal di sóobu ci tarbiya , maanaam yare ak sellal jikko yi ak setal leen ciy ayibi bakkan ngir jeggeele Yàlla mu kawe mi. Yoon wi mu daa jaar ci yareem googu mooy wi mu jaaroon, nekkutoon di kuy tañaxu waaye ci xam-xam la ko tegoon ak leerug xol, loola dëppoo ak laaya bii di: «Neel wii de mooy sama aw yoon, damay woote jëme ca Yàlla ci leerug xam-xam man ak ku ma topp»(yuusuf 108)
Tëriinu yaram wi (programme bi) dafa làmboo woon lii: alxuraan , xam-xami sariya yi ak xasiday S Tuubaa yi, ak liggéey yu yaram. Yooyu ñooy ñeenti xeet yi mu daa jaar ngir laabal xol yi ci ay jàngoroom, walla ñooy saabu bi mu daa raxase bakkan yi ci seeni ayib
Yariinu xale bi [Soppi]
Gone gi day door – ci li muy njëkk a def – ci jàng Alxuraan ba mokkal ko, bind ko te du ko xool, door a tàbbi ci jàngum xam-xam mi. Aji mokkal ji daa nees ko neexale lim bu am solo ci xaalis ngir mu soññu laata muy tàmbalee jàng xam-xam ak di jàngale Alxuraan, jàngalekat yi tam amoon nañu seen dëkkuwaayi bopp yu ñu leen jagleel ak seen lekkug bopp ngir wormaal alxuraan ji nekk ci ñoom, jenn daara ju nekk it daa na am 12 jàngalekat, kaamil yi ñu binde ci daaray 2 dale ko 1993 – taariixu sancug Xelkoom – àgg nañu ci 2289 kaamil, te ay téeméer ciy kaamil bindees na leen njëkk taariix bii ak ci ginaawam ci daaraam yu bari yii maneesul a lim. Bokk na ci li yayoo fàttali mooy ne fii ci Senegaal, rawati na ci digg yu daara yi, miinees na fi ñuy bind kaamil ginaaw ag mokkal, loola nag mooy aji mokkal ji bind kaamil bi te du ko xool niki firnde (certificat) cig mokkalam.
Nosiinu daara ji [Soppi]
Daara ju nekk am na bu jàngalekuti Alxuraan yi jàllee, kuy jàngale xam-xami sariiya yi ak làkku araab, kooku mooy faral a jiite daara ji, lañu fay jàng it mooy li ñu baaxoo jàng ci jataayi jàng-xam-xam yi (Majaalis) nga rax ci dolli xam-xamu Usuul ak Mustalah, benn bi Usuul di jàngale gongikuwaay yi àtte yi di bawoo, bi ci des di xamle yattiinu baat yi ñeel xam-xam yu yees, balaa ndongo lee àgg foofu, dana fekk mu jot a jàng am mbooloo mu ñu tànn ci xasiday Sëriñ Tuubaa yi, ci Tawhiid, Fiq, Tasawuf ak nos-wax.
Moom de foo ko fekk da daan soññ dongo yi ci góorgóorlu bu baax ci gëstook njàng, di leen nettali démbi am njàngam, ak coona ya mu daa jànkoonteel, leeg-leeg mu laaj ay laaji nattu ak seet fi ñu tollu, di een won téere yi ñu war di yér, di xiirtal ci di teewe yenn jataayi xam-xam yi ak di ci bokk, daaraam yi it lu sakkan ciy woroomi xam-xam génne nañu fa, yoy yenn ci ñoom def nañu ay taalif yu am solo ci wàll yu bari, Fiq, Tasawuf, Jaar-jaar (Siira), Mustalah, Njàggat ak farata yi. Sëriñ bi jotoon naa móol yenn ci taalif yooyu te wisaare leen ci alali boppam te loolu ag soññee gu mag a ngi ci, akug góorgóorluloo. Daara ju nekk it am na am mbooloo mu liggéeyam mooy jàngal xale yi ay xasida ak tàggat leen ci ñu man koy yekkati ci ay daaj yu yéeme yu ñu jële ca mag ña daa jàng ca jamono ju Sëriñ Tuubaa mbaa waa kër Sëñ Masàmba , ku ci mel ne S Yuusu Ndaw, Alaaji Siise, S Mayib Géy ñi daa yekkati ci kanamu S Tuubaa. Mbooloom xasida moomu ëmboon na lu ëpp fan-weeri xasida, yi ci gënoon a siiw di Jasbul-Quluub, Mawaahibun-Naafih , Muqaddimaatul-Amdaah ak Rabbii-bimaayasrahul … Dongo yi nag daawuñu def leneen lu dul jàng ak jàngale, ndare ci jamonoy nawet bi, bu boobaa ñu sóobu ci liggéey bi ci tool yi, ndax loolu ag wàll la woon ci tarbiya gi
Sëriñ Saaliwu (g.y.m) nekkoon na di ku xamoon mbirum mbay, di ci fóore, bëggoon ko lool it te jàppe woon ko mecceem akug njaamu gu sell ñeel Yàlla (t.s), daawu ci faale néewug la mu cay ame, mbaa ag yàqoom walla ag àntoodeem. Daa na jëfandikoo ci tool yii ay bijjikaay (Tracteurs)yu tolloon ci 220. Mbooleem ay njuddéefi mbayam it addiya la leen daa def ñeel ki fi nekkal Sëriñ Tuubaa, bi mu nekkee it xalifa, daa daal di woon tàmbali di leen séddale njabootug Sëriñ bi ak miskiin yi, ak faqiir yi (way ndóol yi), ag wàll ci ñoom mu sotti ko ci luy defar dëkkub Tuubaa bi
Ag Xilaafaam
Moom nag mi ngi nekk xalifa ci 13 mee 1990, làqu ci guddig 28 jëm 29 desambar 2007. Moo doonoon juróomeelu xalifa bu Sëriñ Tuubaa, ku kiimaane la woon ci nangoo liggéey ak jaamu Yàlla ak dëddu àdduna ak yar ci Lislaam.
Ay liggéeyam
Ci jéem gi mu doon def ngir dab bànneexu Sëriñ Tuubaa ci amal ay mébatam ya mu def ca Matlabul-Fawsayni, genn ciy xasidaam, Sëriñ Saaliwu taxaw na ci mottali ay sémb yu mag yu fi ay magam bawoon te dolli ci yeneen yu mag te am solo, bokk na ci yooyu:
- Àggale Daara ju Kawe ju Tuubaa (l’université de Touba) ba mu man a dékku lu tollu ci 5000 ciy dongo,
- Yeesalaat Jumaay Tuuba, def fa benn jumtukaayu kàddul (une sonorisation) bu man a àgg ci 12 km ci soriwaay
- Yaatal dëkk bi, natt ci 110.000 pàkk yoy ñaari ñatteel yi noppi nañu (pàkk yu ñuy joxe cig neen (amul pay) ñeel képp ku yéenee dëgg Tuubaa)
- genn mbaalug laabal (un réseau d’assainissement) ci Tuubaa gu toll ci 18 km
- Naalub mbay bu Xelkoom, mu yaatoo ci 45.000 ha.
Sos na fi lol maseesu ko fee sos ci ay sémb yu mag, xoolal li mu fi bàyyi ci xaalis, tollu na ci lu jege 17 milyaar, ñeel naal yu aju ci Dëkkub S Tuubaa bi, te loolu masut a am ci taariixu yoon wi, la ko dale ca Waajur wa ba ci fii ma la koy waxe, te loolu bokkul ak li mu fi jot a liggéey ci alali boppam, te lool a gën jaa néew mu weesu 7 milyaar, lu sakkan ciy kër S Tuubaa sosoo na ciy loxoom, tollu nañu ci 28, waxuma la li sosu ciy jumaa aki jàkka cig ayam te ñuy yu réy te taaru, ñuy yu mu sos ci alalam mbaa ci ndigalam mbaa mu dugal ci bu baax loxoom.
ay daaraam
Sos na ay daara yu bari, ngir jàng ak jàngale, ci barab yu bari te wuute ci réew m i, bokk na ci yooyu: Got gi mu njëkk a sanc ci daara yi, mi ngi ko sos ci 1934, Njurul, ca wetu Tuubaa, Njàppundal, Ndookaa, Lagan, Ñibingal, Ñaaru, Ngaabu, Ngéejaan, Xàbbaan, Geloor, Tuubaa Njaaréem, ak yeneeni tool yu mu sanc ginaaw bi mu gental leen, mbaa yu mu sancagul ak jii mu mujj a sos te mu nekkoon jenn ju mag ju doon benn pakk bu mag ci suuf bu ëmb 15 daara, mooy Xelkoom, mi ngi ko sanc ci 1993, daara ju ci nekk yor turu ag gàdd (cartier) ci Tuubaa, yaatoo 50000 ektaar, la fa nekk ciy donga yuy jàng àgg ci 50000 jëmm, yoy li leen di dundal ci bis dina tollu ci 2500 kilo ci ceeb.
Li ñu daa def ci daara yi
Daara mooy fu deesi jànge Alxuraan waaye fi murit ñaare daaray tarbiyu lay doon, di benn barab bob dees koy sos ngir jàng Alxuraan ak xam-xamu diine waaye it ngir yar, mbay ak liggéey, mu mel ne day doon fu deesi waajale nit ba bu fa jugee dara du ko jaaxalati ci àdduna, moo xam lu deesi xam la ci diine, mbaa lu deesi dajeel ci jafe-jefey àdduna, ndax ka fa yaroo day miin coona yi, man koo dékku, wullees ko ci liggéey, jàngalees ko, mu mujj di "ku ñu jàngal ba mu ne arr, yar ko ba mu ne nërr" ni ko Sëriñ Fallu waxe woon ne noonu la leen seen baay Cerno defoon, kon (yar bees ne nërr, jàngale bees ne arr) mooy mbóotum tarbiya,>
Ay séqoom aki mbokkam
S Saaliwu amoon na ay séqoo yu rafet te teey aki mbokkam, mu daan leen wéttalikoo te doonoon seen xarit, ñoom itam ññu fonkoon ko lool, daa ko tudde seeni doon, te daan leen ko jox ngir mu yor leen, yar leen, moom it mu nekkoon kok daa gisoon ne liggéeyal mbokkam yooyu de liggéryal S Tuubaa la, looloo taxoon mu boole woon ko ci wartéefam yu njëkk yi, mu daan diisoo ak ñoom ci lu mu man a doon, daan def lu mu bay ak lu mu bari bari jox ko Xalifa bi fi nekk.
Ay séqoom ak mag ñu Sëriñ Tuubaa ñi
S Saaliwu – yal na ko Yàlla dolli leer – ku amoon ag cofeel la akug worma ñeel mag ñu S Tuubaa ñi, mu leen daan faral a jox addiya yu gànjaru, daan na def lu bari bu daan dem ci daara yi daan ànd ak ñoom, ku ci mel ne S Seex Faat Tàkko Jóob, S Mustafaa Si, S Musaa Alima Gey ak ñeneen ñi mu jamonoonteel. Man naa am nag li waraloon muy ànd ak ñoom ci daaraam yi mooy xaleem yi roy ci ñoom ci seen jikko yu murite ,yu taalubee, yu rafet yi, mu daan gis it ci àndaale googu ag mottali kóllare ci mag ñu baayam ñooñu, ña mu ca jamonoonteelul daa na leen jokke ci seeni doom mbaay sët, ku ci nekk am nga ca daaraam ya doom mbaa sët.
Ay dénkaaneem:
S Saaliwu – yal na ko Yàlla gërëm – amoon na ay yitte yu daa nañu feeñ ci li daan gongikoo ci moom ci ay dénkaane aki soppaxndiku aki wax, bokk na ci baat yi ñu ko miine woon baatub Cant bi daan baamuwu aw yoon ciy xutbaam ak bu Tuub bi mu joxoon yitte ju mag, bokk na ci waxam yi daa tekki njàngaley S Tuubaa yi:
- ( Yàlla mooy tab bu tedd bi nga xam ne la nekk fa moom ciy xéewal du jeex, kon nañu ko ñaan ci xeewalam yii nga xam ne bindu leen lu dul ngir jaamam yi)
- (Ku ragalul Yàlla, bind na lu mu ragal)
- (Ku fàtte Yàlla de, na xam ne xéewalam yu bari yee ko waral ak yërmaandeem ji)
- (Bokk na ci pexey Saytaane su ñu jam si, bu ndigal jugee ca Sëriñ bi jëm ci murit yi, day gaawantu (moom saytaane) ne leen bu leen def ndigal lii, Sëriñ bi rekk moo ko man, bu ngéen ko manoon du ngéen fi ñëw di jébbalu (am ñu ci naan duma dugg saxaar yanu sama bagaas).
- Bu Yàlla feeñalee ayibi ab jaamam, booba da koo bëggoon a jéggal, waaye ab jaam nag day feeñal ayibi mbokkam ngir gàccaal ko, rusloo ko, ŋàññ ko.
- (Na jaam bi yittewoo biiram bi dul suure lu dul ay jëfam yu baax (Bàmmeelam))
- (Yàlla sàkkal na nit ñaari biir bu boppam bi, moo ko ko yoral jarul mu ciy sonn, saa su xiifee mu reggal ko, ak bu bàmmeel, na cay sonn, ndax lu mu ca deful du ko ca fekk)
Ag génnam àdduna
S Saaliwu mi ngi génn àdduna ci subag bisub àjjuma 17 ci weeru tëbëski atum 1428 g, dëppook 28 desambar 2007, ba fi nag dund gu jege 95 ciy at, ngir fekki waajuram wu tedd wa S Touba. Yal na gëramul Yàlla sottiku ci kawam ak lu waajuram, ñu gunge ko ba ca saxuwaayam bu mujj ba ca penkub Jumaay Tuubaa ja, ca guddi ga ca topp. yal na ko Yàlla (t.s) fayal Lislaam ak xeet wi gën ji fay gu muy fay jaamam yu baax yi ko liggéeyal. Aamiin
S Baara Mbàkke falilu moo ko fi wuutu niki 6eelu xalifa bu S Tuubaa.


c: text/html

text:
Agaripa
Ci angale ak ci faranse mooy Agrippa.
Buur Erodd Markus Yulyus Agaripa II bokkoon na ci juróomi buur ya tudd Erodd. Baayam itam Agaripa la tuddoon, mooy sëtu Erodd bu mag ba. Ci 27 g.K. la juddu. Yónni nañu ko Room ngir mu jàng. Ci 44 g.K., bi mu amee daanaka 16 at, baayam gaañu na. Ci 48 g.K. Erodd bu jóge Calkis (Chalcis), magu baayam dee na itam. Buur Këlódd Sesaar moo ko faloon buuru diiwaan yi baayam bu ndaw yilifoon, ba noppi ci 53 g.K. dolli ko ak yi maamam Filib ak Lisañas yilifoon. Mu nguuru ci Yude 48 ba 66 g.K.. Dafa séy ak rakkam Berenis (ñu bokk ndey ak baay). Dëj nañu Pool ci kanamam (Jëf 25:13-26:32) bi Agaripa amee daanaka 30 at te sooga jóge woon Room ngir sampu ci Yerusalem ak Sesare. Ci 65 g.K. Agaripa mënul noot yengu-yengu Yawut yi. Ci xeex bi mujj am, xare Room tas na réew mi ba dara desu ci 70 g.K.. Ci 75 g.K. nguuru Room may na Agaripa mu yilif wàll ci Siri. Gaañu na daanaka 100 g.K..
Ci Injiil Agaripa moo feeñ ci Jëf 25:13,22,23,24,26; 26:1,2,19,27,28,32.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipedia
Wikipedia (di jàng wikipediyaa) ab sémbub jimbulang la ci web bi, di lu àddunawu te bariylàkk. Ag bindam nag mi ngi wéy ba tay, xaralaay wiki lañu jëfandikoo ngir sos ko. Yéeney Wikipedia mooy jébbal am ëmbiit mu ubbeeku, maandu te fugluwu.
Tëraliin
Jaar-jaar[Soppi]
Sémbub Nupedia[Soppi]
Nupedia di woon ab sémbub jimbulang bu ubbeeku bu Jimmy Wales sosoon ci weeru gamu atum 2000. Mboolaay gu Bomis (gi Jimmy Wales féetewoo woon moomeel gi ci ëpp) moo ko jàppale woon ciy koppar, doon fay Larry Sanger mi jiite woon mbind mi. Waaye Nupedia ag màggam dafa yeexoon lool ba waraloon, ci 2001, Larry Sanger xalaatoon ni sos ab wiki moo doonoon liy man a gaawal yokkteeg jukki yi. Xalaat boobu ñeel jëfandiku xaralag wiki ngir sos ab jimbulang, juroon na ag diisoo ci diggante Larry Sanger ak tëriinkat boobu di Ben Kovitz ngir mu faramfaceel ko ci ni mu gën a leeree ana nan la xarala gu wiki di doxe, ci ab reer ca San Diego la ame woon, ci 2 tamxarit 2001. Ci nii Larry Sanger ni Jimmy Wales ngir ñu jëfandikoo xarala gu wiki ngir sos ab jimbulang bu gën a woyof, lii moo jur sosug jimbulang bu Wikipedia.
Sémbub Wikipedia[Soppi]
Ginnaaw bi ko Jimmy Wales ak Larry Sanger sosee, Wikipedia ngi judd ci kàllaama waa angalteer ci 15 tamxarit 2001. Gu waa faraas teggu ci 23 gamu 2001, gu waa almaañ tegu ci ak yeneen yépp, ba tay ci atum 2007 mat nañu ñaari-téeméer ak juróom-fukki làkk.
Ci 1 diggi-gamu 2002 la Larry Sanger tekki ndomboy-tànkam ci ñaari sémb yépp, ginnaaw bi Bomis tëyyee loxoom, fayatul Larry Sanger ci liggéey bi mu doon def ci Wikipedia ak ci Nupedia. Ci 26 weeru koor 2003 la Nupedia tëj ba fawwu, Wikipedia moom wéy di màgg.
Boobu ba léegi Wikipedia di dox ci ay àtte yiy askanam tëral ndànk-ndànk jëmug kanamam. ci 20 maami-koor 2003 la Mbootaay gu Wikimedia (wikimediafoundation.org ) juddu ngir wut ay koppar yu muy suuxate sémbi wikipedia yépp.
Wikipedia Wolof[Soppi]
Wikipedia wolof moom mi ngi sosu ci ndeyi-gamu 2003, toog daanaka ñaari at te amul benn yëngu-yëngu. Ci tamxarit 2005 la am jukkeem bu njëkk. Xoolal xët wi ñeel Taariixu Wikipedia wolof
Melokaanu sémbub Wikipedia[Soppi]
Yéeney sémb bi[Soppi]
Ni ñu ko binde ci xët wu njëkk wi, bakkam mooy:«Jimbulang bu ubbeeku bi», maanaam di lu ñépp bokk, te ñépp man cee cëru ngir gënal ko. Jimmy Wales di kenn ci ñaar ñi sos sémb bi, mi ngi koy tekkee niki «ag jéemantu ngir sos ak séddatle ab jimbulang bu ubbeeku ci anam gu mucc-ayib ngir nit ku ne man koo am ci làkku cosaanam».
Melokaani Wikipedia[Soppi]
Baatu «Wikipedia» mi ngi jóge ci taqaleg ñaar yii di «wiki» di ag nosteg yoriinu ëmbiitu dalub web bu ñu man a soppi jaare ko ci ab joowukaayub web, ak « pedia » di reenu baatu làkku waa angalteer bii di encyclopedia, di tekki jimbulang.
Li ñu jublu ci sémbub Wikipedia mooy mu doon ab jimbulang, maanaan muy jëmmal bépp xameefu nit, lépp lu nit xam man caa ne. Wikipedia du ab baatukaay, du am péncum waxtaanuwaay (xoolal xët wii ngir xam lu wikipedia doon ak lu mu doonul: Ndimbal:Ubbeeku). Sémb bi dafa àddunawu, day laal bépp xeetu xam-xam, bariylàkk, te amul ag pay.


text:
1:1 Nun Pool ak Silwan ak Timote noo leen di bind, yéen mbooloom ñi gëm ci dëkku Tesalonig te nekk ci Yàlla sunu Baay ak Boroom bi Yeesu Kirist.
1:2 Na leen Yàlla Baay bi ak Boroom bi Yeesu Kirist may yiw ak jàmm.
1:3 Bokk yi, mënunu lu dul sax ci sant Yàlla ndax yéen. Loolu jaadu na, ndax seen ngëm di gën a sax, te mbëggeel gi ngeen am ci seen biir, ku nekk ci sa moroom, di yokku lu bare.
1:4 Noonu nu ngi damu ci yéen ci kanamu mboolooy Yàlla yi, ndax seen muñ ak seen ngëm ci biir mboolem fitnay noon, ak coono, yi ngeen di dékku.
1:5 Loolu mooy firndeel àtteb Yàlla bu jub bi, di wone ne yelloo ngeen nguuru Yàlla, gi tax ngeen di sonn.
1:6 Ndaxte jub na ci Yàlla, mu delloo coono ñi leen di sonal,
1:7 te it yéen ñiy dékku coono, mu boole leen ak nun, tàbbal nu ci noflaay, bés bu sunu Boroom Yeesu Kirist jógee asamaan, feeñ fi. Keroog dina ànd ak malaakaam yu am kàttan,
1:8 safara su yànj wër ko, mu feeñ ngir mbugal ñi xamul Yàlla te bañ a déggal xebaar bu baaxu sunu Boroom Yeesu.
1:9 Seen pey mooy alku ba fàww, ñu dàq leen fu sore Boroom bi ak ndamam lu réy.
1:10 Dina ñëw bés booba, ngir ndamam jolli ci biir gaayam yu sell yi, te ñépp ñi ko gëm yéemu ci moom — te ci ngeen bokk, ndaxte gëm ngeen li nu leen seede.
1:11 Moo tax dunu noppeek di leen ñaanal, ngir Yàlla sunu Boroom def leen, ngeen yeyoo li tax mu woo leen, te yeggali ak doole ci yéen bépp yéene ju baax ak bépp jëfu ngëm.
1:12 Noonu turu Yeesu sunu Boroom dina màgg ci yéen, te yéen it dingeen màgg ci moom, aju ci yiwu sunu Yàlla ak Boroom bi Yeesu Kirist.
2:1 Ci lu jëm ci ñëwu Boroom bi Yeesu Kirist nag, bokk yi, ak sunu daje ak moom, am na lu ma leen di ñaan:
2:2 bu leen kenn gaaw a tàggale ak seen sago, mbaa di leen jaaxal, muy yonent buy wax, muy kàddu mbaa bataaxal bu ñu nu moomaleel, ci ne leen bésu Boroom bi ñëw na xaat.
2:3 Bu leen kenn nax ci benn fànn, ndaxte balaa booba, fàww Xiiroo bu mag bi ak Yàlla am, te Nitu ñaawteef ki feeñ, moom aji alku ji.
2:4 Day weddi lépp lu ñu teg Yàlla walla ñu koy jaamu, di yékkati boppam, ba toog sax ca kër Yàlla ga, tudde boppam Yàlla.
2:5 Xanaa fàttalikuwuleen ne, waxoon naa leen ko, ba ma nekkee ak yéen.
2:6 Te xam ngeen li ko téye léegi, ba du man a feeñ lu dul ci waxtoom.
2:7 Ndaxte fi mu ne ñaawteef gaa ngi jax-jaxi xaat ci kumpa, waaye ki ko téye mi ngi fi ba tey. Bu fi jógee nag,
2:8 Nitu ñaawteef ki dina feeñ, te Boroom bi Yeesu dina ko rey ak ngelawul gémmiñam, tas ko ak leer giy ànd ak ñëwam.
2:9 Bu Nitu ñaawteef kooku feeñee, dina ànd ak kàttanu Seytaane ak doole ju bare, di wone ay firnde ak ay kéemaan yu dul dëgg;
2:10 te dina nas bépp naxe buy sànke, ba yéem ñi nar a alku, ndaxte ubbiluñu seeni xol dëgg, gi leen manoon a musal.
2:11 Looloo tax Yàlla yónnee leen xelum réer, ba ñu gëm fen.
2:12 Noonu Yàlla dina mbugal ñépp ñi gëmul woon dëgg te doon bànneexu ci njubadi.
2:13 Kon nag bokk yi, yéen ñi Boroom bi bëgg, mënunu lu dul sax ci sant Yàlla ci li mu leen tànn ca njàlbéen ga, ngir musal leen, mu sédde leen boppam jaarale ko ci jëfu Xel mu Sell mi ak seen gëm dëgg gi.
2:14 Te Yàlla woo na leen ci loolu jaarale ko ci xebaar bu baax, bi nu leen doon yégal, ngir ngeen bokk ci ndamu sunu Boroom Yeesu Kirist.
2:15 Kon nag bokk yi, taxawleen bu dëgër te jàpp ci dénkaane yi nu leen jottali, muy ci li nu wax, muy ci li nu bind.
2:16 Na sunu Boroom Yeesu Kirist moom ci boppam ak Yàlla sunu Baay, mi nu bëgg te wone yiwam ci nun, ba ubbil nu buntu jàmm ju sax ak yaakaar ju wér,
2:17 dëfël seeni xol te saxal leen ci bépp jëf ju rafet ak gépp kàddu gu baax.
3:1 Léegi nag bokk yi, ñaanal-leen nu, ngir kàddug Boroom bi law te ànd ak ndam, ni mu ko ame woon ci yéen.
3:2 Ngeen ñaanal nu it, ngir nu mucc ci ñi bon te soxor, ndaxte du ñépp a gëm.
3:3 Waaye Boroom bi kuy sàmm kóllëre la; dina leen dëgëral te musal leen ci Ibliis.
3:4 Te wóor nanu ci kanamu Boroom bi ne, yéena ngi def li nu leen santoon, te dingeen ci sax.
3:5 Na Boroom bi gindi seeni xol ci mbëggeelu Yàlla ak muñu Kirist.
3:6 Nu ngi leen di sant it bokk yi, ci turu sunu Boroom Yeesu Kirist, ngeen dëddu bépp mbokk buy wéy ci tayel te bañ a topp dénkaane, yi nu leen jottali.
3:7 Xam ngeen bu baax, yéen ci seen bopp, ni ngeen war a awe ci sunuy tànk. Ba nu nekkee ca yéen, wéyunu woon ci tayel
3:8 te musunoo lekk ñaqu kenn. Waaye guddi ak bëccëg danu daan ñaq, di sonn, ngir bañ a wéeru ci kenn ci yéen.
3:9 Waxuma ne amunu sañ-sañu def ko, waaye danoo bëggoon a nekk ay royukaay ci yéen, ngir ngeen aw ci sunuy tànk.
3:10 Ndaxte ba nu nekkee ca yéen, lii lanu tëraloon: «Ku liggéeyul, du lekk.»
3:11 Léegi nag dégg nanu ne, am na ci yéen ñuy wéy ci tayel; liggéeyuñu dara, lu dul di dugg ci lu seen yoon nekkul.
3:12 Ñu deme noonu nag, nu ngi leen di sant te di leen dénk ci turu Boroom bi Yeesu Kirist, ñuy liggéey ci jàmm tey dunde seen ñaq.
3:13 Yéen nag bokk yi, buleen tàyyi ci def lu rafet.
3:14 Su kenn bañee topp li nu bind ci bataaxal bii, ràññeeleen ko te sore ko, ngir mu rus ci.
3:15 Waxuma ngeen def ko noon, waaye ngeen yedd ko ni seen mbokk.
3:16 Na leen Boroom jàmm may jàmm ci fépp ak ci lépp. Na Boroom bi ànd ak yéen ñépp.
3:17 Tàggoo bii maa ko bind ci sama loxo, man Pool. Nii laay binde, te di màndargaale nii sama bataaxal yépp.
3:18 Na yiwu sunu Boroom Yeesu Kirist ànd ak yéen ñépp.


text: 1Miy mi Piyèr mi nit yey tèem Yeesu Kristu gi, mi kèpfa dunde un nit ây cat dun Fay, tâage ni-wooy ây a kparri, yeske a dees Pontus, ni Galatiya, ni Kapadokiya, ni Asiya, ni Bitiniya. 2Fay Tooy Ɓèl catnuge kà yey tâa dànda wàa diga màrra gi, delsunu ni Jungci wàa, ha un rak tuy di Yeesu Kristu, un kpàa mèsta njîim wàa. Fay e hîinu mbâr wàa ni tâam mbâri dèy ni ɓèlla! 3'Mita e tâaw di Fay Tooy Yeesu Kristu Nitcoorra worro, insina fûuya ni gûysum di Yeesu Kristu a wurra gi! Hû go ot dii ni jàk dànda beengiya, 4ot dii ni jàk koyrra yey iina Fay a faktiturum. Jàk koyrra maan ge raa ba, ge 'miski ba, ge yûk ba. 5Ye tâa un goosu di Fay, ey faanurre ni mbinum wàa, ha saarra yey mbangse e lòt a mgbàr gbèeni gi. 6Kâwsin tinîir wun a yèk maan, koo ye tâa gesi kòsòng un kpàa àyrra tinîiri a riirra 'màar ây 'nang 'nang unji càa. 7A 'màar ây gi tâa gaw tâa tigeni a goosum wun, ha e hòmu della di kangeerri ge lòo gi yey gerruwan ni ebi, ha un kpàa ɓòlmum, ni 'mita, ni coorra a unji yey ge lòrra Yeesu Kristu gi. 8Un yiɗurre dey koo ye tâa un rabu ba, un goosurre koo ye tâa un rabu kòsòng ba, un kâwsirre tinîir wun ni kâwum yey tâa nirri ge kpàaw yèerra ba, mûuge ni 'mita gi. 9Ngam ngo gun ngor gbèeni goosum wun, tâage saanum jungci wun. 10A nit lònum ây lòni nà mgban yèk mbâr Fay a hak wun gi, aw kàmde nà aw gatkirre a defterre yèk saarra maan. 11Aw kàmde nà cèngnum, unji hâ ni jàk jâ ge mbir jàk yey kàlni Jungci Kristu tèege a gin waw gi. Jungci gi ɗàa daw kàlla 'màar ây ge rii Kristu, ni 'mita yey ge futwa a dat maan gi. 12Fay lòni daw nge yèk yey kpàan gi, ti tâa ngam hak waw ba amma ngam wun ɗi. Yèk maan un kpàa kòsòng, ye tâa a nit sakta ây aw saknurre Yèk Kâwrra ni mbinum Jungci Delliya tâage tèerriya diga faktiturum gi. Yèk maan koo a malayka ây ɗa aw yiɗirre aw cèngni. 13Ngam maan iin hakkilo wun kpèw, waatin mbâra, un gòyni jàk dànda wun pî a mbâr yey gun kpàa a unji lòta Yeesu Kristu. 14Tâan hàm ta Fay rake tuy gi, ta un insi hak wun a dikri yey diknu nà mgban, ni gayrum jàk ây a èca cèngnum jày gi ba. 15Amma tâan delliya a ɗàm kpees Fay ni dikri wun pî, kà yey tâa Tooy Ɓèl delliya 'naasunu gi. 16Dii kètiya a defterre Fay, gàa: Tâan delliya a ɗàm kpees mum, ngam miy mi dii delliya. 17To un 'naasirre go «Tooy» di Fak yey tâa ti raptirre nis nit ây 'nang 'nang ba, hiitirre koo di wuna kày tâa tèem wàa gi, hû go sey ni tolnji a ɗàm kpees wàa, un dik dikri wun a tâam yey tâanu ni-wooy ây a deesi gi. 18Un cèngni, un dii sàasumya a dikri yey diknu nà ɓa hû go a hàar wosom ta wun, ti tâa ni jày ge lòo kà sarrdi koo kangeerri gi ba, 19amma ni sàar njîim Kristu àyrriya, tâage kà njîim hàm mgbâay ɓet ɓet, yèk kana cen a hak wàa gi. 20Fay carru mgban di Kristu kà yey ɗoko mbangse kparri, amma sey kòsòng a mgbàr gbèeni lòrra ngam wun. 21Ngam Kristu un goosu di Fay, gûysu a wurra gi hîigu 'mita, ha goosum wun ni jàk dànda wun e tâa a gin Fay. 22Un dii ɓetkumya ni rakta tuy a yèk takundi, ngam ha un kpàa yiɗum kor ây cen tibiw gi. Hû go yiɗinjin a tîim wun dèy ni tinîiri kpolo! 23Un ire nit fûuya naa ni yòot yey ge raa gi, amma ni yòot yey tâa ge raa ba, ni yèk Fay tâage beengiya tâage tâam timgbàri gi. 24Ngam gàa a defterre Fay: A nit ây pî aw dii kà bàsi. 'Mita waw pî dii kà bista jày. Bàsi yûkɗe, bista jày yaarirre, 25amma yèk Nitcoorra tâarre tâam timgbàri. Yèk maan tâage Yèk Kâwrra yey raknu gi.


text:
Mbëjtekkaaral
Mbëjtekkaaral ab bànqaasu jëmm la buy gëstu feeñte yi juddoo ci yani mbëj yu tekkaaral yi, ci lu gën a jub, mooy liy gëstu doole yi ab toolu mbëj bu tekkaaral (ci maanaa bu dul soppeeku) jañ ay yani mbëj yu taxaw.
Àtteb Coulomb, di biy tax ñu man a xayma doole ji F ji benn yanu mbëj Q sàkk te sëf ko beeneen yan q bumu jegeel ak benn digal bi d. Mooy àtte bi ubbi gëstug yile feeñte, ginnaaw ñaareelu xaaju ati 1800 lees ndar-kepp léjmbët gi ak lees wax di yamaley maxwell, xam lépp lu ci laqu, jóge ci mbëjtekkaaral dem ci mbëjbijjaakon ngir gisiin wu gën a yaa ci feeñte yi.


text: 1A dat maan mi rabe jàk kana. E rri yey nin a faktiturum faarumya. Gûn yey rakmi nà mgban kà gûn ti uta yèegima gi de gàa: Naara ay! Kà gim kàlnum jày gàa e mbir a ɗàm kpeesi gi. 2Kòsòng Jungci Fay dii a gin mum. De rapmi gbaat wûun dii a faktiturum. Tooy tâarre a gbaat maan. 3Ey rèenji kà della gòok yaspa ni gòok sardisa, cullum mgbaawe di gbaat wûun rèenji kà della gòok amiradi. 4A cewci gbaat wûun gi a gbaat ây kana aw dii ra cuk sàm naan. A toonji ây ra cuk sàm naan aw tâarre a gbaat ây maan, aw mgbapɗe lurra burriya. Aw iirre tikangni hak wûun mbangsumya ni kangeerri. 5A gbaat wûun nà gi tâyrra buun, ni dûurra buun, ni tibimni ây de anan. Bingda eb ây jòròs aw dii a ɗàm kpees gbaat wûun gi aw tâage jungci ta Fay jòròs. 6A ɗàm kpees gbaat wûun sòo ɓèl dii wet wet a farra kà darrugal. Gaarra a cewci gbaat wûun gi, jàk ây naan tâage ni jungci aw mûu ni nis ây dèy, a ɗàm kpeesi ni daarri. 7Jàk màrra tâage ni jungci nà rèerre kà tidîisi, jàk cukti ngaa rèerre kà hàm naay, tiigi wàa di jàk taanti rèerre kà nirri, jàk naanti ngaa rèerre kà wâw ange gi. 8Koo wuna a tîim jàk ây naan tâage ni jungci gi, aw dii ni kapci ây yira. Is waw pî mûu ni nis ây, u gbaa ni mîisi ɗa. Aw aw wuysirre tuma ni unji ba, aw kâarre ndûu aw gàarre: Della, della, della diiw di Fay Tooy Ɓèl, tâage ni mbinum a jày pî, tâage nà mgban, tâage kòsòng, ge dàara gi ɗa. 9Ye tâa jàk ây naan tâage ni jungci aw kâarre ndûu ngam aw 'misini aw coo, aw gàa mbew di Tooy tâage a gbaat wûun, gûyrre tâam timgbàri ha tâam timgbàri gi, 10a toonji ây ra cuk sàm naan nà aw gbâygirra a ɗàm kpees Tooy tâage a gbaat wûun, aw 'misurre di Tooy gûyrra tâam timgbàri ha tâam timgbàri, aw 'màktirre tikangni hak waw a ɗàm kpees gbaat wûun, aw gàarre: 11Tooy Ɓèl, Fak worro, muy getke ngota 'misum, ni coorra, ni mbinum, ngam muy mbangse jàk ây pî, ni yiɗum wey tâan a jàk ây gi mbangsumya!


text:
Kàttan
Tëraliin
Tekkeem[Soppi]
Kàttan mooy man a def dara (sos ag soppi), kàttan nag am na ay melo yu bari, yi ci ëpp solo ñi ngi feeñe ci tàngoor ak leer.
Ci biir “xam-xami dénd yi” (science naturelle) kàttan man na fee jël ay melokaan yu wuute : “kàttanug tàngoor”, “kàttanug kimyaa (simi)”, “kàttanug mbëj”, “kàttanug ceññeer”, “kàttanug saal (nucleaire)” ak ci mujjantal gi “kàttanug mbëjbijjaakon (éléctromagnétique)” añs. Xeeti kàttan yii ñaare dees leen di séddale ci: “kàttan guy yëngu ak “kàttan gu nëbbu” te kat am na yenn kàttan yoy dëppoowunook séddale gii, lu ci mel ni: “leer gi”, ak yeneen yoy man nanoo nekk am njaxas mu tukkee ci ñaari kàttan yi, guy yëngu gi ak gu nëbbu gi.
Lu bari ci xeeti kàttan yii manees na koo soppi (transformer) jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, jaare ko ci jëfandikoo ay jumtukaay yu fasoodiku (simple) walla ay xarala yu fasu (compliqué): la ko dale ca “kàttanug kimya” ba ci “gu mbëj” jaare ko ci jumtukaay bu siiw bi di tegale(pile) yi, walla ndëxañtéef yi, Albert Ayinstaayin it ci biir ”faramfaceg ajoo” (theorie de relativisme) boole na ñaari ëtt yii di bu ne-ne ak kàttan, nga xam ne kàttan day mujj man a soppiku di ne-ne(matiere), naka noonu safaan bi, maanaam neen soppiku moom it di kàttan: wuññi (découverte) gu yees gii mi ngi ko xamalee ci yemalem gu siiw googee E=mc2, soppiku gii ci jëf (ci wàllug pratique) ñi ngi ko firee ci man gi nu man a ame kàttan jaare ko ci “xarug saal” walla “booleeg saal”.
Waxiin walla baatal (terme) yu kàttan yi akug soppikoom lu am njariñ la ci leeral jëfiini dénd yi. Ba sax feeñte(phenomene) yu kilimã yi niki ngelaw, taw, melax ak riddi yi (tornado) dees leen di jàppe ñu juddoo ci soppiku yu kàttan gi juge ci jant bi wàcc ci suuf si. Dund gi ci jëmmi boppam dees koy jàppe muy benn ci njuréef (resultat) yu soppikuy kàttan yi: ci anamu “toggaleg leer gi” dees na ci jële soppi kàttanug jant bi yóbbu ko ci “kàttanug kimya” ci biir gàncax yi, bu ko defee ci kanam ñu man a jariñu ci kàttanug kimyaa gii nu denc, ci ay “liggéeyiinu wëlbati” ci ay way nekk yuy dund.
Njariñam ak yaxam[Soppi]
Ci biir jëfandiku gu mboolaay (gu société bi): baatub kàttan dees koy wooye lépp lu nekk ci ron gongikuwaayu kàttan (source d’energie), juddalug kàttan, lakkug kàttan (ag jëfandikoom) ak wattu rootuwaayu kàttan (maanaam fi muy juge), ginnaaw nag dooley koom-koom dafa laaj te soxla ab rootuwaay walla ab gongikuwaay ci gongikuwaayi kàttan yi, looloo tax ag amam akug yooxam(baril ko) bokk ci yitte yu mag yiy caabi. Ci at yu mujj yi, jëfandikoo kàttan feeñ na di benn ci jëfka (facteur) yi gën a sabab nuggug àdduna bi (global warming), looloo ko def muy ab lëj-lëj ci li ëpp ci réewi adduna bi.
Coppiteg kàttan[Soppi]
Manees naa soppi kàttan jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, ci misaal, manees naa soppi kàttanug kimyaa gi ñu denc ci ab tegaleeb(pile) Jiib def ko ag leer.
Kem (quantité) bu kàttan bi nekk ci àdduna bi, day lu sax ba fàwwu, kàttan du jeex, du sosu, li am kay mooy day soppiku juge ci melo dem ci weneen. Bu melee ne kàttan dafa jeex, booba jeexul, daa soppiku kay dem ci weneen melo. Looloo tax ñuy gis ne kàttan mooy man gi neen man a def ab liggéey (yëngu) muy njuréeful yëngoom googu, walla njuréeful ab barabam bu nu ko nattee ci doole yiy liggéey ci kawam. Kàttan giy ànd ak yëngu moom la nuy tudde “kàttan gu yëngu”, kàttan nag gi am ag jokkoo ak barab bi moom la nuy wax “kàttan gu nëbbu” (gu coona walla gu ñu dëxëñ (gu nu denc) )...
Melokaanam[Soppi]
Kàttan dana ame ciy melokaan yu bari, niki kàttanug doolerandu (mecanique) ak gu tàngoor, ak gu dinaamig gu tàngoor (tangdooleel,termodinamique), gu kimyaa, gu mbëj, gu ceññeer ak gu saal( walla xartil), kàttan yii yépp nag man nanoo def ag soppiku gu biir jaare ko ci ay yoon yu dëppoo. Ñam wi nuy lekk am na kàttan gu kimyaa gu yaram wiy denc te di ko génne bu nuy liggéey walla nuy génne ab coona (def effort)
Kàttan ci taariix[Soppi]
Kàttanug bàyyima yi mooy gi nit njëkk a jëfandikoo ci fajarug xay (bi xay (civilisation) di door a am), loolu mooy bi mu jëlee bayyima yu miin yi di leen jëfandikoo ciy liggéeyam, ginnaaw bi mu tàmbalee jëfandikoo dooley ngelaw li ci doxal ay loocaam ba ci ay gox yu sori ci géej gi. Lu xayam di gën a yokku muy gën a jëfandikoo kàttan gii, mu jëfandikoo ko niki kàttanug doolerandu (mekanig) ngir doxal walukaayi ngelaw yi, ak ngir dawal ponoy wuutuloxoy wal yi, ak daggukaayu dénk yi ak najukaay yiy yékkatee ndox yi ci teen yi. Lii mooy li nu xame ci turu kàttanug doolerandu (mekanig).
Xeeti kàttan yi[Soppi]
ci maanaa, da nuy ràññee xeeti kàttan yu bari te wuute. Kàttan tamit day tax nu man a natt melow feeñte yi, seenub taraay; feeñte gu ne ak kàttan ga mu àndal.
Xeeti kàttan yi nu yàgg a jàpp:
Kàttanug imbiku (cinétique)
Kàttanug tàngoor (calorifique)
Kàttanug ëmbu (potentielle)
Kàttanug doolerandu
Kàttanug kimiya
Kàttanug saal
Kàttanug mbëj
Kàttanug mbëjbijjaakon
Kàttan gu féex (libre)


text: 1Ni ndamji birit a dat unji wuysum, mgbàr màrra a asaweerre, a nikin ây de digin a gebi, de 'maan num mgbirgumya nà mbangsin gi. 2De kpàawan gòok ɓèl a nin gebi gi kiwrumya. 3Ye legin a gebi nà, aw kpàaw is Yeesu Nitcoorra ba. 4De kpul daw jungci isi, ye rabin nit ây cuk ni lurra di el di el, aw gòyrre a cewci waw. 5A nikin ây nà de tolin, de ciinjin nis waw a deesi. A nit ây nà cuk gi de gàan daw: Ngam jâ kàmnu nit beengiya a tîim nit ây wutke gi ya? 6(Ti cenda ay ba, gûysige.) Ɓaysin yèk yey yèenu nà ye tâa a Galile gi, 7ye gàa, sey aw hîiw di Hàm nirri a kàn nit makta ây, aw gbalu a minjum kpiiri, unji taanti gû ge gûysi. 8A nikin ây de ɓaysin yèk Yeesu. 9De anan a gebi de iran, de sagin jày rabin gi pî da nit ây tèe daw Yeesu ra sàm kpolo, ni nit ây kana ɗa. 10A nikin ây sake yèk yey da nit ây tèe daw Yeesu gi, aw Mariya sàni-Magdala, ni Yowanna, ni Mariya nuu wàa di Yakuba, ni nikin ây kana tâanjin ni aw gi ɗi. 11A nit ây rake yèk yey gi, de tâa daw kà yèk ɓa hû go, aw goosi ba.( 12Amma Piyèr de ane e 'nòo a gebi, de ûu e gop a gebi nà. De rabe tifokrunum wurra gbè. Ye koye, de tâaw 'nang a jàk ây rabe gi.) 13Unji maan a nit ây cuk aw dikɗe a riiy kana înuwan Emmawus, kpâanji ni Yerusalem kilomèeta ra sàm kpolo. 14Aw yèenjirre a jàk ây mbirge nà gi. 15A ye yèenjin gi aw gunjirre a tîim waw, Yeesu ni hak wàa de hèera e diknji ni aw. 16Amma jày kupti daw nisi, aw cèngsu ba. 17Yeesu de gun daw: Yèk ji yèenjunu a tîim wun a orri ya? De gòyin ni ngòlnji. 18Nit kana nîir wàa Kileyopa de goosi de gàaw: Muy tâage kpolo a Yerusalem, mu cèngni jày mbirge a riiy yey a unji ây gi ba yi? 19Yeesu de gun daw: Ji mbirge ya? De gàawan: Jày mbirge a hak Yeesu ni-Nasaret gi, nit yey nit lònum yèk Fay ɗi, dii ni mbinum a tèem ni yèerra yèy a ɗàm kpees Fay, ni nit ây pî. 20A nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ta worro aw hîigu ngam hiitum, aw hiitu kiita wurra. De gbaluwan a minjum kpiiri. 21Orro ot dànde nà, nge ey tâage Nitsaanum ni-Israyel ây. A jàk ây gi pî, unji taanti niyey diga ye mbire jàk maan gi. 22A nikin ây kana ɗa a gin worro aw kpulsina jungci isi. Ye digin a geb wàa ni ndamji birit, 23aw kpàaw is wàa ba, aw koyra aw gàana, a malayka ây aw lòtɗa dawge, aw gàa daw ey dii beengiya. 24A nit ây kana tâanje ni orro aw dige a gebi, de kpàan kà yey gàan nikin ây nà, amma dey aw rabu ba. 25Yeesu de gàa daw: Un cèngnum jày kpâanuge, tinîir wun ndège goosum a jàk ây pî yèen nà nit lònum ây gi! 26Ti gesi Kristu e rii 'màar yey, ha e lek a 'mita wàa ba yi? 27De kàl daw yèk yey tâage kètiya a hak wàa, diga yèk Muusa ni yèk nit lònum ây ha yèk defterre Fay pî. 28Ye hèeran a riiy yey digin gi, de mbire mu gàa ɗàm kpeesi gàa e digi. 29A nit ây nà cuk gi de waawan de gàan: Tâanji ni orro, ngam mbona ciiye, tuma gàarre e lugi. Yeesu de goose, de tâanji ni aw. 30Ye tâan aw rii tiriici, Yeesu de arre tàarri, de gàa mbew di Fay, de mîinje de hîi daw. 31Kòsòng nis waw da nit ây cuk nà de kuple, de cèngsuwan. De sèerre a nis waw. 32De gàan: Tinîir worro ti mâana ye yèenji ni orro a orri, ye lònina ɗa yèk defterre Fay gi ba yi? 33De anin yaale aw koyra a Yerusalem. De kpàan lor ta Yeesu ra sàm kpolo aw kimjige ni nit ây tâanjin ni aw. 34A nit ây tâage a farra de gàan: Takundi, Nitcoorra gûysige, lòrrurra di Simon. 35A nit ây nà cuk gi de sagin daw jày mbirge a orri, kày cèngsuwan ɗa di Yeesu a mîinjum tàarri. 36A ye yèen yèk yey gi, Yeesu ni hak wàa gòyrre a tîim waw. 37De malin de tolin, ngam aw dàne aw rabe jungci ni-gebi. 38Yeesu de gàa daw: Ngam jâ tâanu 'nang, hàanjunu a tinîir wun ya? 39Gobuwan kàn mum, ni nak mum, miy ɗi! Mâamin, raptimin, ngam jungci ni-gebi cen ni jooci, ni kòpti kà yey rapnu gi ba.( 40Ye gàa kà yey, de kàlni daw kàn ta wàa ni nak ta wàa.) 41Amma ye tâa a lor ta wàa ɗà aw goosi ba, ngam kâwrra tinîiri, tâa dawrre ɗa 'nang, de gàa daw: Tiriici diinu ay gi yi? 42De hîiwan ngirra cîici jumdiya. 43De arre de rii a nis waw. 44De gàa daw: Gesi yèk yey yèenim dun nà ye tâanjim ni un e gbèe, yey yèe a hak mum a defterre Muusa, ni nit ây lòni nà yek Fay, ni defterre Ndûu. 45De faari daw dànda waw, ha aw cèngni yèk defterre ây. 46De gàa daw: Kà yey gàa a defterre Fay: Sey Kristu e rii 'màari, e gûysi a wurra unji taanti, 47sey aw sak yèk inum tinîiri, ni yaafum jàk maarra, aw ɗaa sakta ni nîir wàa a Yerusalem, ha a gin yòot ni-riiy ây kana pî. 48Un un nit seedum ây ɗi a jàk ây gi. 49Tèe gim tèera dun jàk yey mòonjini Too mum kàn ni un. Amma tâan ay a Yerusalem, ha un kpàa mbinum yey ge ana a faktiturum. 50Yeesu de 'maa daw da lor ta wàa a Betaniya. De parre kàn wàa, de mbârsi daw. 51Ye mbârsi daw gi, de ɗòlnje ni aw, de naase a faktiturum. 52De coowan, de iran a Yerusalem ni tinîir kâwrriya dèy. 53Unji pî aw tâarre a àay Fay, aw 'misirre nîir Fay.


text: 1Na or bded sab, dzi nu rzu lagy mbecy, ornu bza' yu noming napor, orze' Li nu bruu Magadán, nu tuuba' Li gua dem gal ru' baa ni Jesuuz. 2Orze' de repent la briib tub duru ily. Orze' bruu tub anc ni Ñgyoozh gashtal gyibaa. Bet yu lo yu. Orze' ptuyub yu gyita' nu rsoow ru' gyerbaa ze'. Gaze' nu gusub yu tooñ. 3Anc ze' rabeey gal nu rabee gyi ni guzii. Ze' shab yu, nde' tub negy cacy iily laa. 4Na ornu bzaac de soldad anc ze', orze' gush la bis dey nu tanta' gudzib yu. Orze' bdzo'w la dey. 5Orze' anc ze' nay rab yu de biñ mñaa ze': ―Cue' dzib der. Ya̱ rad lagya̱ nu de ru ryub der Jesuuz, biñ nu gut lo cruuz. 6Saca'm ii. Bi byabañ mi gal nu mniim nu gzac mi. Orze' da der da güiir lugaar ze' nu bri dey mi. 7Orze' na ga' anc ze': ―Dzach zi der yaa niir lo de yu nu rsya' lom. Niir nu Jesuuz bi byabañ mi. Orze' mi ze' bi ya gam lo der par Galilea. Re zac der mi. Ni niir lo dey. Nde' coz nu ca lo cuen nu ne̱e̱ lo der ―na anc ze'. 8Orze' dzach bruu dem ru' baa ze' yam carer. Gudzib dem tees ni' zi'l tona' la yet lagy dem. Orze' ya dem carer ya num raso̱o̱ lo de yu nu rsya' lo Jesuuz. 9Orze' sij la bruu zac Jesuuz lo dem. Orze' nam: ―Shnu ru ―nam rab mi biñ mñaa ze'. Orze' de mi ze' becha'm lo Jesuuz. Orze' bduyaa dem yeñ gyi'm nunu pca dem mi. 10Orze' na Jesuuz rab mi de biñ mñaa ze': ―Cue' dzib der. Yaa nii der lo de bicya̱ nu gya dey Galilea. Orze' ze' zac dey ya̱ ―nam. 11Na lat nu bi ya de biñ mñaa ze', orze' la be de soldad nu mña ru' baa ze' byay nu bya tooy riidz lo de uz zub lo dela de coz nu guc. 12Orze' de uz zub lo ze' guay gua tooy rishlo de yu bel ni de mbecy Israeel par nu gyicy dey tub zi'l riidz. Orze' sheñ tiñ briic dey ni de soldad. 13Orze' na dey rab yu de soldad ze': ―Rlagy ñi nii der nu de yu nu rsya' lo Jesuuz, gua dey rel, orze' bloo dze dey cuerp ni Jesuuz lat nu nas der. 14Nunu benu gyeñ Pilato, yu nu riib ic, nu ni mod bzac der, orze' de̱ ya̱ cyaag de̱ ic yu, gun orze' de̱ ya̱ soow su̱ de ru loy ―na dey. 15Orze' de soldad ze' gush dey de tiñ ze'. Orze' bicy dey gal nu mnii de uz zub lo ze'. Orze' riidz nu mnii de soldad ze', nde' riidz nu zaab lat de mbecy Israeel mas gashtal dzi na. 16Orze' de trotub yu nu rsya' lom gua dey Galilea gashtal logyi' ze' nu mnii Jesuuz nu cha dey. 17Orze' ornu bzaac dey mi, orze' pca dey mi. Nomaas yu' la be mbecy lat dey nu wangad lagy dey ti laab mi. 18Orze' Jesuuz byagaab mi lo dey. Orze' nam rab mi dey: ―Ñgyoozh briic mi rishbeey ne̱ nu gyicya̱ dela coz gyibaa nu gyishlombecy ii. 19Gua der lo dela mbecy nu yu' dutuub la gyishlombecy, nunu gyicy der nu gyac dey mbecy nu rsya' lo̱. Nunu briic der nu zu nis dey par nu gabe nu nac nu dey Ñgyoozh uz den, nunu par nu gabe nu nac nu dey ya̱ i'ñ mi, nunu par nu gabe nu nac nu dey Espiriit Yon nim. 20Nunu lyuu der ni dey nu gyicy paay nu dela coz nu mne̱e̱ lo der. Nunu cue' nit lagy der nu ya̱ nac du̱ der dub laa tiem gashtal shuub la dzi ni gyishlombecy ii ―nam.


text: 1Un kor ta mum, mi yiɗi un cèngni yèk hîir ây hîi Jungci Delliya gi. 2Ngam un cèngni, a ye tâanu nit èca yèk Fay, aw nàrri dun nà aw 'maanu a gin mâr muukaw ây. 3Ngam maan mi kàlnurre, nge koo wun tâage ni Jungci Fay, ge gàa «Yeesu e tâa maasumya» ba. Hû go ɗa sey nit yey tâage ni Jungci Delliya gi kpàa ge kpàa gàarra «Yeesu tâage Nitcoorra». 4E rri yey hîir ây hîi Jungci Delliya gi aw dii 'nang 'nang, amma Jungci kpolo ɗi. 5A tèem mgbaanjum ây aw dii 'nang 'nang, amma Nitcoorra dii kpolo, kàlnarre tèem maan gi. 6Mbita jàk ây aw dii 'nang 'nang, amma Fay dii kpolo, mbitɗe jày pî koo a gin wuna. 7Koo a gin wun lòni Jungci Delliya gi, ey kpàa kà yey ngam mgbaanjum da nit ây kana. 8Ngam Jungci Delliya hîi di nit kpolo yèerra yèk còycum, Jungci maan ɗa hîige di nit kana yèerra yèk cèngnum jày. 9Jungci maan bak hîi di nit kana goosum, di nit kana ngaa ndòosum àyci, 10di nit kana tèerra jàk kayeefi, di nit kana lònum yèk Fay, di nit kana getnjunum jungci makta ây ni Jungci Delliya, di nit kana ngaa yèerra ni yèk ni-riiy ây 'nang 'nang, di nit kana ɗa inum yèk ây gi. 11Amma jàk ây gi pî Jungci kpolo nà tèege, hîige hîir wàa 'nang 'nang koo di wuna kà yey yiɗe gi. 12Kà yey tâa isi kpolo dii ni jàk ây dèy, a jàk ây gi pî koo ye tâa aw mûuye aw ire isi kpolo, hû go tâa ɗa ni is Kristu. 13Ngam orro pî ye kpàana baptisma gi, Jungci kpolo nà 'mèmsina a isi kpolo, ot ni-Yude ây, ni yòot ni-riiy ây kana, ni sàay ây, ni tiròom ây. Orro pî ot njooye a Jungci kpolo. 14Isi ɗa ti gòy ni jày kpolo ba, amma ni jàk ây dèy. 15To nay gàa go «ye tâa mi kàn ɗi ba, mi 'mèmsi a isi ba», koo hû go a isi tâaye. 16To tuy gàa go «ye tâa mi nisi ɗi ba, mi 'mèmsi a isi ba», koo hû go a isi tâaye. 17To isi pî tâa go ngin nisi, ni jâ ge kpàa rakta ya? To isi pî tâa go ngin tuy gi, ni jâ ge kpàa dâarra jày ya? 18Fay ii daw da jàk ây gi a isi, koo jàk hâ ni gin tâam wàa kà yey yiɗe gi. 19To isi pî tâa go ngin ni jày kpolo gbè, isi kà ge tâa ya? 20A jàk ây 'nang 'nang aw dii dèy, amma isi ɗi kpolo. 21Nisi ge kpàaw gàarra di kàn «mi cen ni gayam wey» ba. Hû go ɗa hay ge kpàaw gàarra di nay «mi cen ni gayam wey» ba. 22Ngam hayye a jàk ây a isi tâage mu gàa aw luuye gi, a jàk mbâr ây ɗi, aw mgbaanjirre. 23A jàk ây tâage a is worro mu gàa a jàk ɓèl ây ɗi ba, daw hòmna faarra. A jàk ây a is worro mòosina lawsam gi, daw butna ni jày hòmge della. 24Amma a jàk ây tâage delliya a isi aw cen ni gayam, ha ot mbit daw kà yey ba. Fay 'mèmsige isi e tâa kpolo, hîi daw 'mita da jàk ây hòmge luurra, 25ngam ta ɗòlnjum e tâa a isi ba, amma a jàk ây gi aw tâa ni dànda kpolo, aw mgbaanjirre a tîim waw. 26To àyurre go di jàk kpolo a isi, a jàk ây pî a isi aw àynjirre ni ey. To jàk kpolo a isi kpàa go 'misum, a jàk ây pî a isi aw kâwnjirre ni ey. 27Un pî un is Kristu ɗi, koo wuna jày kpolo ɗi a is wàa. 28Fay ii daw da nit kimjum ây màrra nit tèerra ây, cukti nit lònum ây, taanti nit kàlnjum ây, a dat maan nit tèerra jàk kayeefi ây, ni nit ây kpàage hîir ndòosum àyci, ni nit mgbaanjum ây, ni nit tiɗàm kpees ây, ni nit ây yèege ni yèk ni-riiy ây 'nang 'nang. 29Koo a nit ây pî a nit tèerra ây ɗi yi? Koo a nit ây pî a nit lònum ây ɗi yi? Koo a nit ây pî a nit kàlnjum ây ɗi yi? Koo a nit ây pî a nit tèerra jàk kayeefi ây ɗi yi? 30A nit ây pî aw dii ni hîir ndòosum àyci yi? Koo a nit ây pî aw yèerre ni yèk ni-riiy ây 'nang 'nang yi? Koo a nit ây pî aw inirre yèk ây gi yi? Oow, ti tâa hû go ba. 31Amma sey un kàm hîir ây woy hòmge 'mita gi! Kòsòng mi kâlnunurre ot yey hòmge pî.


text:
Ndajem Berlin
Ndajem Berlin mi ngi am ci 15 diggi tabaski 1884 au 26 diggi gamu 1885.
Réewi Tugal yi tàmbali nañu di sanc Afrik, maanaam di ko koloniise, ay réeroo nag daal di tàmbalee am ci seen biir ñoom waa Tugal yi, yoy xaw na leen a yobbu ci ay xare, loolu mooy li xewoon ca Isipt atum 1869 g.j, ndax kat Faraas ak Angalteer, ku ci nekk daa bëggoon a teg loxo ci yonalub Suwes.
Ca Tiniisi, Faraas ak Itaali xat-xatloo nañ fa ngir jéem faa teg tànk.
Ci mbalkam Kongóo (bassin du Congo), (diggu yaxantu bu mag bi) ag xëccoo amoon na fa ci diggante Faraas, Portugaal ak Buurub Beljik ngir féetewoo ko. Ngir tee xare am, njiitul Almaañ li di Bismark daa woo woon kilifay réewi Tugal yi cim ndaje ca Berlin.
Réew yii nag ñooy : Faraas, Angalteer, Beljik, Almaañ, Poortugaal, Ispaañ ak Itaali… Liggéeyu ndaje mi nag wéy na ñatti weer (la ko dale ca diggi tabaski 1884 ba diggi gamu 1885 g.j). Ndaje mii jël na ay saxal yu am solo :
- Saxal ponk yi ñuy sance (coloniser) sancu yu bees yi. War na ci aji sanc ji (le colonisateur) bu bëggee sanc am réew mu waajal ab xare ( armée) yëggal it yeneen réew yi nar gi mu nar loolu.
- Sañ-sañu yaxantu ci kaw dex yi.
Ndaje mi nag bàyyi na fi ay ngérte (résultats) yu naqari: réew mu nekk di njëkkantee teg loxo wàll gi gën a rëy ci Afrik, ngir ragal ay dëkkandoom di ko fa xatal. Lii moo doonoon tàmbalig rawante gi ci wàllug sanc. Ci atum 1900 (maanaam bi ndaje mi amee ba am fukki at ak juroom) la mbooleem suufi Afrik yi rot ci ŋëbug waa Tugal yi.Koju lëkkalekaay bi


text:
1:1 Man Yudd, jaamu Yeesu Kirist, mi bokk ak Saag ndey ak baay, maa leen di bind, yéen ñi Yàlla Baay bi woo te bëgg leen, te Yeesu Kirist aar leen.
1:2 Na leen Yàlla may yërmande, jàmm ak mbëggeel.
1:3 Samay bokk, bëggoon naa leen a bind lool ci mbirum mucc gi nu bokk, waaye lii moo gën a jamp: ma xiir leen, ngeen taxaw ci aar mboolem dëgg, yi Yàlla xas a dénk gaayam yu sell yi ba fàww.
1:4 Ndaxte am na ay nit ñu ñeme Yàlla, ñu yoxoosu ci seen biir; dañuy mbubboo yiwu Yàlla, ngir topp seen bakkan, di ci weddi Buur Yàlla miy kenn ak sunu Boroom Yeesu Kirist. Fekk Mbind mi tëral na seen àtte bu yàgg.
1:5 Xam ngeen loolu lépp ba noppi sax, waaye dama leen koy fàttali rekk. Xam ngeen ne Boroom bi musal na xeetam, ba génne leen réewu Misra, waaye gannaaw ba raafal na ñi gëmul woon.
1:6 Te it malaaka ya jàppul woon ca daraja ja ñu amoon, xanaa toxoo fa ñu leen dëëloon, Yàlla yeew na leen buum yu sax, tëj leen ci biir lëndëm, di leen nége àtteb bés bu mag ba.
1:7 Noonu itam dëkki Sodom ak Gomor ak dëkk ya leen wëroon, dañoo sóobu ci njaaloo ak di def ay góor-jigéen, waaye àtte bi dal na ci seen kaw, ba ñuy ay tegtal ci ñiy yelloo safara ba fàww.
1:8 Naka noonu itam gentkat yooyu may wax ñu ngi sobeel seen yaram, di weddi gépp kilifteef, di xas doole yi ci asamaan.
1:9 Waaye bi Mikayel, miy kilifa ci malaaka yi, di xëccook Seytaane néewu Musaa, bay xuloo ak moom, ñemewu koo àtte, boole ciy xas; mu yem ci wax ko ne: «Na la Boroom bi mbugal!»
1:10 Waaye nit ñii may wax, dañuy saaga li ñu xamul. Te li ñu xam ci tañaxu sax, ni bàyyima yu amul xel, dañu ci yàq seen bopp.
1:11 Ñoo kay torox! Dañoo jaar ci yoonu Kayin, sóobu ci réerug Balaam ngir xaalis, di bañ kilifteef ni Kore, te dinañu dee ni moom.
1:12 Su ñu bokkee ak yéen reeru mbooloo mi, dañu ciy indi ay, niy xeer yu nëbbu ci biir géej; amuñu genn gàcce, waaye dañuy giiroo te fonk seen biir rekk. Ñu ngi mel ni xiin yu amul ndox, yuy naaxsaay ci ngelaw; ni garab yu meññul ci jamonoy meññeef, te buddeeku, dee ba wow koŋŋ;
1:13 mel ni duusi géej gu mer, yuy gëq jëf yu ruslu; niy biddiiw yuy faq, te Yàlla dencal na leen lëndëm ya gën a tar ba fàww.
1:14 Enog, di juróom-ñaareelu maam gannaaw Aadama, waxoon na ci kàddug Yàlla, ba weer leen ne: «Boroom bi wàcce na ca asamaan, ànd ak ay junniy junniy malaakaam,
1:15 ngir àtte ñépp, te mbugal ñi weddi ñépp ndax ñaawteef, yi ñu jëf ci ñeme Yàlla; di leen fàttali it kàddu yu ñaaw, yi ñu ko tifaar ci seeni bàkkaar ak seen weddi.»
1:16 Duñu noppee xultu, di jàmbat seen nekkin, tey topp seen nafsu; ay wax yu réy a ngi ball ci seen làmmiñ, waaye dañuy jey ñi ñuy yaakaare njariñ.
1:17 Waaye yéen samay xarit, fàttalikuleen la leen ndawi sunu Boroom Yeesu Kirist waxoon lu jiitu,
1:18 ne leen: «Muju jamono ay tiiñalkat dinañu feeñ, ñuy weddi Yàlla, ngir topp seen bakkan.»
1:19 Ñooy féewale, te Xelum Yàlla nekkul ci ñoom, waaye niti kese lañu.
1:20 Waaye yéen samay xarit, doolewuleen ci seen yoonu ngëm wu sell, tey ñaan ci dooley Xel mu Sell mi,
1:21 ba saxoo mbëggeelu Yàlla, tey séentu yërmandey sunu Boroom Yeesu Kirist, mu tàbbal leen ci dund gu dul jeex.
1:22 Jubbantileen ñi am werantey xel,
1:23 ngeen musal ñale, jële leen ci safara, te yërëm ñeneen ñi, waaye boole ci moytu, ba sib sax seen yére yi taq sobe.
1:24 Yàlla mi leen man a aar ci gépp jeng, te teewal leen fa kanam ndamam, ngeen ñàkk sikk te fees dell ak mbég;
1:25 Yàlla miy kenn, di sunu Musalkat, na yelloo ndam ak màgg, kàttan ak nguur, jaar ci Yeesu Kirist sunu Boroom, démb, tey, ëllëg ba fàww. Amiin.


text:
Yoon
Yoon moom lanuy wax ci ntubaab (justice) dees na wax it yoon jublu ci li nuy wax (loi)walla (code) yoon tam dina tekki fi nit di jaar, dees na ci jublu it lu nosu maanaam tegu na ci yoon.
Yoon nag it ci nosteg penc (systeme republicuain) benn la ci ponk yi àtte gi (l'etat) di tegu di ci doxe, ponk yooyu ñaare ñatt lañu
- yoon: fii bu ñu ko waxee mooy doole jiy àtte tooñaange yi di tege ci yoon, ci biiram lañuy fekk ëtt yeek àttekaay yi ak xaali yi ak layalkat yi ak lépp li ci aju
- yoonal
- wéyal


text: 1Loxsye ngo lëën biñ tsiy tu xaa nii kwnee leñ lidzy Dios, chëb xaa lo ksa angly: —Kol tsi aan kol kxee nii no leñ xig ke lo kislyu por leeñgo no kyalnë dox nii kxaal Dios. 2Lëë tu angly kwey aan lëë xaa psichuw xig xaa lo kislyu, aan kchësy meñ nii noy xbey ma tox ni xsoxib lo ximdyo ma kwlañ tu kyedz nii tir në. 3Lëë stu angly kuksichuw xig lo nistoo, aan lëë nistoo byak sootee xcheñ meñ kuty, aan lëë kchësy ma ni cos nii no lo nistoo kwnitylo. 4Lëë stu angly kuksichuw xig laañee xtye kiigwpee ni laañee xlyañ nis, aan pidzy nis ko byaklo cheñ. 5Loxsye ngo lëë angly nii xñabey lo nis chëb: —Bueenoo, Tat Tios. Por ngo nii chuñoo kyalxtisy sinrii mod. Nody xtoloo, Tat Tios. Tugak kakoo Dios. Tsitsiñdy tse nii ktsyëël. 6Kchë meñ go, Tat Tios, pxee xcheñ xaa nii no xlaadoo, ni lëë meñ go pxee xcheñ xaa nii kwnee xtiitsoo. Lëë nana lëël pki kchë meñ go cheñ. Buen nii psaksil meñ go. 7Ni biñaa tsiy tu xaa nii kwnee lo pkoog: —Tat Tios, lii nii nakoo xaa xñabey, chuuñtsyeyoo kyalxtisy sinak nii no kako. 8Lëë stu angly psichuw xig lo ngbidz, aan lëë ngbidz kwaa tiitspey parñee ksaayo meñ. 9Aan nikxe ntseeb kwyek meñ, ptikchedy meñ styoo lo Dios ni psoxibty meñ lo xaa, sink lëë meñ kwte lo xaa porñee pxaal xaa kchë kyalnë go. 10Lëë stu angly kuksichuw xig laañee xñabey ma tox, aan lëë siko pkyey. Aan mban taw lay meñ por yoob nii kwlañ meñ. 11Per nikxe ptsyool meñ kyalnë go, psaandy meñ xtol, sink lëë meñ kwte lo Dios nii xñabey kpaa, porñee pxaal Dios kchë kyalnë go. 12Lëë stu angly kuksichuw xig chu kiigwpee ngol nii lë Eufrates, aan lëë nis pidzy kiigwpee go parñee kchilo tedy kchë rey nii sëëd nëz laa xlyañ ngbidz. 13Ni konaa nii tuga kyalbini mal pchoo chuw mëël ngol ni chuw ma tox ni chuw stu ma tox nii xñee tiits xuuy. Chak ksa tson kyalbini mal go si chak ngbedzy. 14Beeñtsyey kyalbini mal go kyalntson parñee ktopo kchësy xaa xñabey nii no lo kislyu tsiin ktily xaa ksa xaa Tat Tios. 15—Lëën kyely si chiid ngbaan —chëb Tat Tios—. Dichos xaa nii xtee mgaal lo ni nakw xab, parñee sëdy xaa nëbkidy xaa ni kandy meñ lady kidy xaa. 16Laañee lë Armagedón pkaal lsa kchë xaa nii xñabey lo kislyu. 17Lëë lultime angly kuksichuw xig lo me, aan nguiedzy kwnee tu xaa laañee xñabey Dios, chëb xaa: —Lëëw nagon. 18Loxsye ngo lëë nkwsiy kotsyë leñ kpaa ni lëë tu xutox nii karty kni destye nii kwche kislyu bni. 19Lëë kyedzy nii mastre ngol kok tson lë, ni lëë kchë kyedzy nii nche lo kislyu kwnitylo ni lëë Dios psaladzy nii no nii ksaksi xaa kyedzy ngol nii lë Babilonia porñee tir xlëë xaa. 20Kchësy kislyu wiñ nii nche lo nistoo ni kchësy kiy kwnitylo. 21Ni byab kyokyo ngol lady meñ. No kyokyo go në axte choow kil. Aan kwte meñ lo Dios porñee tir mban kwtedy meñ lo kyokyo go.


text:
Yoonu Eŋaca
Yoonu nguuru Room wu mag wu tudd Yoonu Eŋaca (Via Egnatia) dafa demoon ci diggante Asi Minër ak Itali. Tàmbale na fu dëkku Istanbuul nekk tey ji ca Géej gu Ñuul ga, jàll Maseduwan ba egg géeju Adiratig. Bokkoon na ca yoon wu ñu jaaroon ngir dem Itali ak Room.
Tali doj la woon. Maanaam defaroon nañu ko ak ay xeex yu ñu yett ba kaare ngir seen ànd jege. Yoonu Eäaca jàll na diiwaanu Maseduwan diggante Géej gu Ñuul ak Géeju Adiratig. Dafa tàmbali woon ca Géej gu Ñuul ca dëkk bu tuddoon Bisansë (Byzanse), mooy dëkku Istanbul, jaar ca dëkki Neyapolis, Filib, Amfipolis, Apoloni, Tesalonig, ak Pela ba noppi dem ba Dirxasiyum (Dyrrhachium) ak Apoloni ca Géeju Adiratig. Guddaay ga mooy tollook 800 kilomet. Nit ñi doon nañu dugg gaal ca Dirxasiyum walla Apoloni ngir jàll géej ga te fekk yoon wa jëm Room.


text:
Diggu Afrig
Diggu Afrig (di wax tamit Afrigu yamoo) doon ab xaaju Goxub Afrig bu nekk ci diggante ndand féy-féy gu Sahara ci bëj-gànnaar ak ndand fey-fey gu Kalahari ci bëj-saalum; ci penku mi ngi yem ci peggi dexu Rift ca Ecoopi, ci sowu ci mbàmbulaanu Atlas.
Su nu sukkandikoo ci sedatley àdduna bi Mbootaayu Réew(MR) yi def, Diggu Afrik benn la ci diwaan yi ñu sedatlee Afrig.
Juroom ñenti Réew yi ci nekk:
- Angoolaa
- Réewu Diggu Afrig
- Kongòo
- Cadd
- Kameroon
- Réewu Kongòo
- Gaboŋ
- Ginne gu Yemoo
- Sao Tome ak Principe
Melokaan[Soppi]
Ci biiram di nga fa fekk barabu Afrig yi nga xam ne mandiŋ nga fa am, fekk fa réew yi am klimab ndand féy-féy, ay réew yu am ci allub yemoo bi, yu tàq ci dexu Niseer ak wu Kongòo.
Doju Kamerun (4070m), doju Ruwenzori (5119m), doju Elgon (4321m), doju Keeñaa (5200m), doju Kilimangiaro (5895m, di doj bi gën a kawe ci Afrig) ñooy doj yi nekk ci Diggu Afrig.
Doon na diwaan bu bariy nit.


text:
Abiya
Ci làkku ibrë la tur wi jóge. Ci angale mooy Abijah or Abia; Ci faranse mooy Abia
Ci Injiil dañuy gis ñaari nit ñi bokk tur Abiya.
- Ñaareelu buur ci Yuda, mooy doomu Robowam. Ñetti at la nguuru ci Yerusalem. Bind nañu ay jalooreem ci 1Ki 14:31-15:8; 2Ch 11:20-22; 12:16-14:1. Bokk na ci maamaati Yeesu yi ñu bind ci Mc 1:7.
- Kenn ki soqikoo ci Aaroona (1Ch 24:10). Daawuda fal na askanu Aaroona ngir ñu toppatoo liggéeyu këru Yàlla. Mu xàjjale leen ba ñu nekk 24 kër. Kër gu nekk toppatoo nañu ñaari ayu-bés at bu nekk. Sakariya, baayu yonent Yàlla Yaxya bokkoon na ci askanu Abiya (Lu 1:5).


text:
Dawaanu mbëj
Dawaanu mbëj ag wal la niki yépp gu nosu gu yani mbëj (njunjam di Q), naka-jekk cig wëñug weñ lay jaar walla bépp jumtukaay buy watat. Dawaan bi dees koo jappee woo, ci ndorteelu taariixu mbëj, niki ag walug yan yu baax (+), donte sax xam nanu ne, su nu xoolee ci watatukaay yu mbell yi dawaan gaa ngi judd ca walug mbëjfepp yi, yi am yan yu bon (-), ci beneen jubluwaay bi. Kon ni ñu foogeewoon ne la dawaanu mbëj di jublu, du noon, waaye safaan wa la, yan yu bon (mbëjfepp) yi ñooy dox jëm ci yu baax (+) yi. Donte lii yépp, gisiin gu njëkk ga moo wéy di baax, ci déggoo. Njunj gi ñuy jëfandikoo ngir tudd bariwaayu dawaan (limu dawaan giy wal ci jenn jamono) mooy I, di ko wax taraayu dawaan, te bennaanu natt bi ñu koy natte di bi àdduna bi déggoo mooy ampere.
Nattug taraayu Dawaan gi[Soppi]
Dawaanu mbëj manees na koo natt ak jumtukaay bees di woowee nattampere, waaye gii anam dafay laaj nga dog ndombo gi, xamees na ne du li gën ci yenn nekkiin yi. Dawaan bi manees na koo natt te du jar dog ndombo gi, ci njëlug toolub bijjakoon bi mu jur, moom. jumtukaay yees di jëfandikoo ngi bii liggéey ràññee nañu ci: yëgukaay yu sukkandiku ci njeexitu Hall ak lëmës yu Rogowski
Xeeti Dawaani mbëj[Soppi]
Faramfacce[Soppi]
Xamees na ne ngir mbëj mi maase ci biir ab watatukaay faww toolu mbëj bi ci ëmbu di neen (tus) ci bépp tomb boo jël ci biir watatukaay bi. Su amee ag wuuteeg aj ci diggante ñaari tomb ci watatukaay bi kon dees na fa am toolub mbëj bu wuute ak tus kon dees na fa am it dawaanu mbëj. Wuuteeg aj googu lees di wax dooley mbëjdoxalukaay, di doole jiy xëcc yani mbëj yi, ñuy man di daw toppante doon ag wal, te ci la ndombo yu mbëj, mbëjbijjakoon, àtteb Ohm ak àttey Kirchhoff sukkandiku.
So jële genn yaa-yaa gu watatukaay bi, benn limu yani mbëj di daw ci biiram 'AQ' ci benn diirub jamono 'At' dees na ci ame genn taraayu dawaan


text:
1:1 Man Saag, jaamu Yàlla ak Boroom bi Yeesu Kirist, maa leen di nuyu, yéen fukki giir ak ñaar, yi tasaaroo ci biir àddina si.
1:2 Yéen samay bokk, waxtu wu nattu yi dalee ci seen kaw, ak nu ñu man a mel, defleen ko ni mbég mu réy,
1:3 xam ne nattub ngëm mooy ndeyu muñ.
1:4 Kon na seen muñ dem ba mat, ngir ngeen bañ a fell fenn, waaye ngeen mat sëkk.
1:5 Ku xelam des ci benn fànn ci yéen nag, na ko ñaan Yàlla, te dina ko ko may, ndaxte Yàlla mooy Aji Yéwén, jiy may ñépp ci lu àndul ak genn ŋàññ.
1:6 Waaye na ko ñaan ci ngëm te bañ cee werante; ndaxte kiy werante mi ngi mel ni ndoxum géej, mi ngelaw liy lëmbaaje wet gu ne.
1:7 Bu kooku yaakaar dara ci Boroom bi.
1:8 Ku am xel ñaar la, te ñàkk pasteef ci lépp lu mu man a def.
1:9 Naka mbokk mi néew doole, na sant ci teraangaam fa kanam Yàlla,
1:10 te boroom alal it sant cig suufeem, ndax ni tóor-tóor di ruuse, noonu lay wéye.
1:11 Su jant fenkee, ba naaj wi tàng, kon gàncax lax, tóor-tóor ruus, te rafetaayam naaw. Noonu la boroom alal di nasaxe, moom ak i jëfam.
1:12 Ku dékku nattu, ku barkeel nga, ndax boo ci génnee ak ndam, dees na la jagleel kaalag dund, gi Yàlla dig ñi ko bëgg.
1:13 Bu la fiir galanee, bul ne: «Yàllaa ko dogal,» ndaxte Yàlla jegewul ak mbon fenn te du fiir kenn.
1:14 Waaye ku sa bakkan nax, ba man la, looloo lay dugal ci fiir.
1:15 Kon bu bëgg-bëgg ëmbee, bàkkaar lay wasin, te bu bàkkaar màggee, jur dee.
1:16 Yéen sama bokk yi ma bëgg, buleen juum ci lii:
1:17 gépp may gu baax ak gépp jagle gu mat, ci Yàlla la jóge, di Baay bi sàkk leeri asamaan, fekk moom du soppiku, mbaa muy leer ak di lëndëm.
1:18 Ci coobareem la nu sole kàddug dëgg gi, ba nu judduwaat, di tànneefu lépp lu mu bind.
1:19 Yéen sama bokk yi ma bëgg, nangeen xam lii: ku nekk war ngaa farlu ci déglu, di yéex a wax tey yéex a mer.
1:20 Ndaxte meru nit du jur njub gi neex Yàlla.
1:21 Moo tax nanguleen ci woyof kàddu, gi leen Yàlla sol te man leen a musal, di dëddu bépp sobe ak coxor gi daj àddina.
1:22 Buleen yem ci déglu kàddu gi rekk, di nax seen bopp; waaye jëfeleen ko.
1:23 Ndaxte ku déglu kàddu gi, te bañ koo jëfe, moom ak kuy seetu ñoo yem;
1:24 day gis xar-kanamam, te su nee wërëñ, daldi fàtte meloom.
1:25 Waaye kuy gëstu yoonu Yàlla, wi mat tey goreel --waxuma ki dégg, ba noppi fàtte, waaye kiy jëfe ndigal — kooku barkeel na ci kaw jëfam.
1:26 Ku yaakaar ne am na diine, waaye moomul làmmiñam, xanaa di nax boppam rekk, diineem jooju du diiney dara.
1:27 Ku diineem sell te amul benn gàkk fa kanam Yàlla mooy kii: ki nemmiku jiirim yi ak jigéen ñi seen jëkkër faatu ci seeni tiis, tey waggar sobey àddina.
2:1 Yéen samay bokk, bu benn gënale laal seen ngëm ci sunu Boroom Yeesu Kirist, mi soloo ndam.
2:2 Ndaxte su ñaari nit duggee ci seen mbooloo, kii takk jaaroy wurus te sol yére yu taaru, ka ca des ñàkk te limboo ay sagar,
2:3 ngeen teral boroom daraja ji ne ko: «Àggal ci jataay bu yiw bi,» ba noppi ngeen ne aji néew doole ji: «Taxawal fale, mbaa nga toog fi ci samay tànk,»
2:4 kon gënale ngeen ci seen biir, ba àtte ci col, bàyyi xol.
2:5 Dégluleen yéen sama bokk yi ma bëgg, ndax Yàlla tànnul ñi néewle ci àddina, ngir ñu barele ci ngëm, tey am i cér ci nguur, gi Yàlla dig ñi ko bëgg?
2:6 Fekk dangeen leen di toroxal! Xanaa du boroom alal yi ñoo leen di noot te di leen yóbbu fa kanam àttekat yi?
2:7 Ndax duñu tilimal tur wu tedd, wi ngeen di wuyoo?
2:8 Su ngeen sàmmee yoonu Buur Yàlla, ni ko Mbind mi tërale naan: «Nanga bëgg sa moroom, ni nga bëgge sa bopp,» kon def ngeen lu baax.
2:9 Waaye su ngeen gënalee, bàkkaar ngeen, te yoonu Yàlla dina leen dab ni ñu moy.
2:10 Ndaxte ku sàmm yoon wépp, waaye xëtt ci lenn ndigal rekk, jàdd nga yoon wépp.
2:11 Ndaxte Yàlla mi ne: «Bul njaaloo,» teg na ca ne: «Bul rey nit.» Ku njaaloowul nag, waaye nga rey nit, jàdd nga yoon wépp.
2:12 Gannaaw dingeen nar a jaar ci àtteb yoon, wiy goreel, na loolu lal seen wax ak seen jëf.
2:13 Ndaxte ku yërëmul, yoon du la yërëm. Te yërmande mooy noot àtte.
2:14 Te lii itam samay bokk, ku ne gëm nga, te jëfewoo ko, loolu lu muy jariñ? Ndax googu ngëm man na laa musal?
2:15 Su amee mbokk ci seen biir, mu rafle te amul dund, muy góor walla jigéen,
2:16 te kenn ci yéen ne ko: «Demal ak jàmm, nga solu te lekk,» te fekk fajuleen aajoom, loolu lu muy jariñ?
2:17 Noonu ngëm gu àndul ak jëf, amul benn njariñ.
2:18 Waaye xanaa dina am ku ne: «Yaw am nga ngëm, man am naa ay jëf.» Yaw nag won ma sa ngëm gu àndul ak jëf, man ma feeñal la sama ngëm ci samay jëf.
2:19 Gëm nga ne Yàlla kenn la; loolu lu baax la, waaye xamal ne, jinne yi it gëm nañu loolu, ba dañoo tiit bay lox.
2:20 Yaw mi gàtt xel, kaay ma won la ne, ngëm gu àndul ak jëf, amul njariñ.
2:21 Sunu maam Ibraayma, ndax du ci kaw jëf la ko Yàlla àttee ni ku jub, ci li mu joxe doomam Isaaxa ni sarax?
2:22 Kon gis nga ne, ngëm dafa lëngoo ak ay jëfam, te ngëmam mat ci kaw jëf jooju.
2:23 Noonu li ñu wax ci Mbind mi am na, bi mu naan: «Ibraayma gëm na Yàlla, te Yàlla jàppe ngëmam ni njub,» ba ñu ko wooye xaritu Yàlla.
2:24 Kon nag gis nga ne, Yàlla ci jëf lay àtte nit ni ku jub, waaye du ci kaw ngëm kese.
2:25 Naka Raxab jigéenu moykat bi itam, ndax du ci noonu la ko Yàlla àttee ni ku jub, ci li mu teeru ndawi Yawut yi, te jaarale leen ca poot ba?
2:26 Kon nag ni jëmm ju amul ruu nekke ndee, noonu la ngëm gu àndul ak jëf nasaxe.
3:1 Samay bokk, bu ñépp di sababloo nekk jàngalekatu mbooloo mi, xam ne nun jàngalekat yi, àtte bi nuy jaar mooy gën a diis.
3:2 Ndaxte nun ñépp sikk nanu ci fànn yu bare. Ki sikkul ci kàddoom, ku mat nga, te man a noot sa yaram wépp.
3:3 Noonu ku laab fas, ngir mu déggal la, noot nga jëmmam jépp.
3:4 Te gaal yi it yu réy lañu, te ngelaw lu am doole di leen jiñax, waaye dawalkat bi, weñ gu tuuti la leen di jëme fu ko neex.
3:5 Ci noonu làmmiñ, cér su tuuti la, waaye day bàkkoo jëf yu réy. Seetleen ni ferñent tuutee, te man a làkk àll bu yaatu.
3:6 Noonu it làmmiñ safara la, di bon-bonu àddina ci biir cér yi, tey musibaal jëmm jépp. Jum la, bu Seytaane taal, muy lakk àddina.
3:7 Nit man na noot xeeti rab yépp: rabi àll yi, picc yi, yiy raam ak yi ci géej gi; noot na lépp.
3:8 Waaye làmmiñ kenn mënu koo noot; musiba la mu dul dal mukk, fees dell ak daŋar juy rey.
3:9 Làmmiñ lanuy sante Boroom bi, di sunu Baay, ba noppi móoloo ko nit, ñi Yàlla sàkk ci meloom.
3:10 Gémmiñ gi sante mooy móoloo. Yéen samay bokk, loolu warul a am.
3:11 Ndax ndox mu lewet ak mu wex dinañu ballandoo ci genn mbënn?
3:12 Samay bokk, ndax mas ngeen a gis garabu figg gu meññ oliw, walla garabu réseñ gu meññ ay figg? Mukk! Mbënnu xorom mënta nàcc mukk ndox mu neex.
3:13 Ana ku neex xel ci yéen, ana kuy boroom xam-xam? Na ko wone ciy jëfam ak dundam gu sell, te feeñal xelam ci jikkoom ju lewet.
3:14 Waaye ku am ci sa xol farlu gu laloo wextan ak wut aw tur, bul bàkku, di weddi dëgg.
3:15 Xel moomu jógewul ci kaw; jëfu àddina la, di jikkoy niti kese, te jóge ci Seytaane.
3:16 Ndaxte fu wextan ak wut aw tur dugg, indi fa xëccoo ak bépp ñaawteef.
3:17 Waaye xel mi jóge ci kaw daa sell, ba noppi ànd ak jàmm te lewet, nooy, fees dell ak yërmande ak jëf yu rafet; àndul ak genn parlàqu, amul genn naaféq.
3:18 Te nitu jàmm dina bey toolu jàmm, góob njub.
4:1 Xeex yi ak xuloo yi ci seen biir nag, lu leen waral? Xanaa du ci seeni bëgg-bëgg, yiy xeex ci seeni cér?
4:2 Dangeen di mébét waaye dungeen am; dangeen di rey nit, boole ci kiñaan, waaye li ngeen di yóotu, dungeen ko jot; dangeen di xuloo ak a xeex waaye dungeen am dara, ndaxte ñaanuleen Yàlla.
4:3 Bu ngeen ñaanee sax, dungeen jot dara, ndax yéena ngi ñaan ci naaféq, ngir gën a topp seen nafsu.
4:4 Yéen ñi fecci seen kóllëre ak Yàlla, xanaa xamuleen ne mbëggeelu àddina, mbañeel la fa Yàlla? Ku bëgg a xaritoo ak àddina nag, noonoo nga ak Yàlla.
4:5 Xanaa yaakaar ngeen ne, Mbind mi day wax cig neen, ci li mu ne: «Yàlla am na mbëggeel gu fiir ci Xel mi mu def ci nun.»
4:6 Waaye yiwu Yàllaa ko ëpp. Moom la Mbind mi wax ne:«Yàlla dàq na ñi réy,waaye yiwal na ñi woyof.»
4:7 Kon nag wàkkirluleen ci Yàlla, waaye dàqleen Seytaane, te dina daw, ba sore leen.
4:8 Jegeleen Yàlla, mu jege leen. Yéen bàkkaarkat yi, sellal-leen seeni loxo; yéen ñi am xel ñaar, laabal-leen seeni xol.
4:9 Toroxluleen te naqarlu, bay jooy; defleen seeni ree aw naqar, te seen mbég nekk tiis.
4:10 Suufeel-leen seen bopp fa kanam Boroom bi, kon dina leen yékkati.
4:11 Yéen bokk yi, buleen ŋàññante. Ku ŋàññ sa moroom mbaa nga ñaaw njort, ba àtte ko, diiŋat nga yoonu Yàlla te àtte ko; ku àtte yoon wi nag sàmmoo ko, waaye danga koo àtte.
4:12 Kenn rekk mooy tëral yoon, kooku rekk mooy àtte; moo man a musle, moo man a alage. Te sax yaw miy àtte sa bokk yaay kan?
4:13 Léegi nag dégluleen, yéen ñiy wax ne: «Tey walla ëllëg dinanu dem ca dëkk sàngam, def fa at, di fa sàkku xaalis ci jula.»
4:14 Ndax dangeen a xam seen ëllëg? Te luy seen dund? Xanaa cóola doŋŋ luy naaw ci diir bu gàtt, daldi naaxsaay.
4:15 Lii kay ngeen waroon a wax: «Bu soobee Boroom bi, dinanu dund, tey def nàngam ak nàngam.»
4:16 Waaye fi mu ne, naagu ngeen bay damu, te damoo noonu baaxul.
4:17 Kon nag ku xam def lu baax te defoo ko, bàkkaar nga.
5:1 Dégluleen yéen boroom alal yi, jooyleen te naqarlu ndax mbugal, gi leen di xaar.
5:2 Seen alal seey na, seen yére yi maxe na,
5:3 seen wurus ak seen xaalis xomaag na. Te xomaag jooju seede lay doon, su leen di daanlu, ba lakk leen ni safara. Dajale ngeen alal ju ne gàññ, te fekk yéena ngi ci muju jamono.
5:4 Dégluleen, jooyi xaalis bi ngeen sàcce ci gubkat, yi leen doon liggéeyal, ak yuuxi góobkat yi, dugg nañu ci noppi Yàlla Aji Kàttan ji.
5:5 Ci barele ak bànneex ngeen dunde ci kaw suuf, di yafal seen bopp, fekk bésu rendi baa ngii.
5:6 Daan ngeen ku jub, ba rey ko sax, te bañul.
5:7 Yéen samay bokk, muñleen, ba Boroom bi dellusi ci ndamam. Seetleen ci beykat bi, ni muy xaare njariñ ci meññeefu suuf, tey muñ, céebo ba bët wàcc.
5:8 Yéen itam nag muñleen te dëgëral seen xol, xam ne ñëwu Boroom bi ci ndamam jege na.
5:9 Buleen jàmbatante, samay bokk, ngir ragal Yàlla àtte leen. Àttekat baa ngi ci bunt bi sax!
5:10 Bokk yi, defleen yonent, yi wax ci turu Boroom bi, seeni royukaay ci muñ tiis ak ci góor-góorlu.
5:11 Xam ngeen ne ñiy góor-góorlu, ñu barkeel lañu. Dégg ngeen muñ ga Ayóoba amoon, te gis muj gu rafet, ga ko Boroom bi jagleel, ndax Boroom bi kuy ñeewante la te bare yërmande.
5:12 Te li fi raw samay bokk, buleen waat mukk, bu muy ci asamaan mbaa ci suuf mbaa ci leneen lu mu man a doon. Nangeen yem ci: «Waaw,» ak «Déedéet,» ngir bañ cee layoo fa kanam Yàlla.
5:13 Su amee ci yéen ku nekk ci tiis, na ñaan ci Yàlla. Ku nekk ci mbég, na sant Yàlla ciy woy.
5:14 Su amee ci yéen ku wopp, na woo njiiti mbooloo mi, ñu ñaanal ko te diw boppam ci turu Boroom bi.
5:15 Te ñaan gu ànd ak ngëm dina musal ki wopp, ba Boroom bi yékkati ko. Te su ko fekkoon ak i bàkkaar sax, Yàlla dina ko baal.
5:16 Kon nag waxanteleen seeni bàkkaar tey ñaanalante, ngir ngeen wér. Ñaanu aji jub gu dëggu, dooleem amul kem.
5:17 Naka noonu Iliyas nit la woon ku bindoo ni nun, waaye bi mu saxee ci ñaan Yàlla, ngir mu bañ a taw, ndox laalul suuf diirub ñetti at ak genn-wàll.
5:18 Gannaaw ga mu dellu ñaan, asamaan daldi taw, te suuf si saxal meññeef.
5:19 Samay bokk, su amee ci yéen ku réere dëgg, te am ku ko gindi,
5:20 na xam lii: ku gindi bàkkaarkat ci réeram, musal nga nit ci dee te faral ko bàkkaar yu bare.


text: 1Na Ñgyoozh gabee ricy yac mi de riidz nu mniim ze'. Riidz ze', nde' nu gac zac den lo gyel rzu lagy nim. Tees rlagy ñi gyicy cuidad den, gun nis ruu su tub mbecy lat den nu wayicy yu gan nu wazac yu loñ. 2Gun ni' de ub na bi reñ den de riidz nu sac nim gal nu güeña' de yu ze'. Par de yu ze' se la la pcyiiñ ñi ni dey mas güeñ dey ñi, gun mas güeñ dey ñi, tees wancheña lagy dey niñ. 3Tees de ub na nu nac nu rzeña lagy den, orze' gzac na lo gyel rzu lagy nim. Orze' gac ñii gal nu mniim: Ya̱ guzi lagya̱ lo dey, nunu mne̱e̱ nu rila wazac dey lo gyel rzu lagy nu rica̱, nam. Ni mniim mas bi rad gyel rzu lagy nim ni dey, gun Ñgyoozh nese nu bzub gyi' gyishlombecy bi bza' lom riiñ nu bicy mi. 4Gun lat ca na tub nac riidz nim rniiñ nu nac sab dzi nu rzu lagy mbecy: Dzi gagy Ñgyoozh bzu lagy mi, gun bza' lom dela riiñ nim, rniiñ. 5Mas bi rad ñi, tees wansac dey loñ, gun lat de riidz nim rniim: Ñgyoozh nam: Rila wazac dey lo gyel rzu lagy nu rica̱, nam. 6Tees gabee ricy falt ru' nu gzac mbecy lo gyel rzu lagy nim. De mbecy nu güeñ loga la de riidz nim wansac dey loñ, gun wansuub gyidag dey nim. 7Nu nac nde', orze' Ñgyoozh bzum tuuba' tiem nu bloo lam Dzi Na. Na ornu bi bza' zañ ña'n nu gut de mbecy ze', orze' bzat mi tiem ze' lat de riidz ni Dabi. Orze' nam: Benu dzi na reñ der riidz nu rne̱e̱, orze' cue' gyicy cyigy lardoo der, nam, na de riidz nim. 8Benu Josué ñgya nuy de mbecy Israeel lo gyel rzu lagy nim, orze' wazata'm tuuba' tiem ze'. 9Nde' nu rad ru' gyel rzu lagy nim ni de mbecy nim. 10Gun de mbecy nu zac lo gyel rzu lagy nim, de yu ze' gzu lagy dey ni de riiñ nu ricy yu gal nu Ñgyoozh bzu lagy mi ni de riiñ nu bicy mi. 11Nde' nu rlagy ñi nu gyicy den tub fers nu zac den lo gyel rzu lagy nim. Walagy ñi nu zuub yaan de riidz nu mniim gal nu bicy de mbecy ze', gun benu ni, orze' ni' wayicy den gan. 12Gun riidz ni Ñgyoozh, nde' tub coz nu zaab cyiiñ la. Nde' tub coz nu dzi coz ily ricy. Dzi zir nap ricy ñi par tub mandzicy nu rup chu la' la ru' ri'ñ. Nu nac riidz ze' nap rzac den gashtal nañ lardoon. Lo riidz ze' naal la rniiñ de coz nu yu' nañ shcab nin. Nunu naal la rniiñ de coz nu rlagy den gyicy na nañ lardoon. 13Ni tub la coz wac cach loñ lo Ñgyoozh. Dela coz naal la rad lagy mi, nunu lo mi ze' dela mbecy rlagy ñi nu zeed cuen dey. 14Na zu tub biñ lily, biñ nu nac uz nu zu riiñ ni den. Mi ze' Jesuuz, I'ñ Ñgyoozh. Mi ze' rzam lo Ñgyoozh por cuen ni de ub na. Nde' nu rlagy ñi nu gzu fert den nu nac de riidz ni Crisht nu guña lagy na. 15Gun biñ nu zu riiñ ni den ze', mi ze' gac gashni lagy mi de ub na nu nac nu wacyiiñ den, gun ni' guc de lo la preb mi gal nu rzac de ub na na la. Nomaas mi ze' rila wangyicy mi cyi. 16Orze' na dub gusht la, walagy ñi nu dzib lagy den gyecha'n ze' nu zub Ñgyoozh biñ nu riib ic de ub na. Mi ze' gashni lagy mi den, nunu nap gyicy num den, nunu locyuub mi de ub na tiem nu galagy ñi.


text:
1:1 Man Pool, ndawul Yeesu Kirist --nit falu ma ko, te jaarewul it ci nit, mi ngi jaare ci Yeesu Kirist ak Yàlla Baay, bi ko dekkal —
1:2 man ak bokk yiy ànd ak man yépp, nu ngi leen di bind, yéen mboolooy ñi gëm te dëkk ci diiwaanu Galasi.
1:3 Na yiw ak jàmm féete ak yéen, jóge ci Yàlla sunu Baay ak Yeesu Kirist Boroom bi,
1:4 moom mi joxe bakkanam ngir dindi sunuy bàkkaar, te musal nu ci àddina su bon, si nu nekk, dëppook coobareg Yàlla sunu Baay,
1:5 bi yelloo ndam ba fàww. Amiin.
1:6 Man de jaaxle naa! Yàlla woo na leen ci boppam jaarale ko ci yiw, wi nu Kirist defal, waaye yéena ngi koy gaawantoo bàyyi, ngir topp beneen xebaar,
1:7 fekk du xebaar bu baax bi. Dafa am rekk ci seen biir ay nit ñiy nëxal xel yi, te bëgg a dandal xebaar bu baax bu Kirist.
1:8 Waaye su fekkee kenn ci nun ñëw, walla malaaka sax mu jóge asamaan, di yégle beneen xebaar bu mengoowul ak bi nu leen yégal, kooku Yal na alku!
1:9 Wax nanu ko, maa ngi koy waxaat: bu leen kenn yégalee beneen xebaar bu dul bi ngeen nangu, kooku Yal na alku!
1:10 Ndax kon nit laay wut a gëmloo, am damay fexee yey Yàlla? Mbaa damay wut a neex nit ñi? Su ma doon wut a neex nit ñi ba tey, kon duma nekkati jaamu Kirist.
1:11 Bokk yi, maa ngi leen di xamal ne, xebaar bu baax bi ma yégle, jógewul ci nit.
1:12 Jëlewuma ko ci nit, te kenn jàngalu ma ko, waaye Yeesu Kirist moo ma ko won.
1:13 Dégg ngeen ni ma doon jëfe, bi ma nekkee ci diiney Yawut yi, di fitnaal bu metti mbooloom Yàlla, di ko jéem a tas.
1:14 Bokkoon naa ci ñi gën a farlu ci diiney Yawut yi, te sawar it ci sàrti yoon, yi fi samay maam bàyyi, ba raw sama maas, gi ma bokkal askan.
1:15 Waaye Yàlla mi ma tànn lu jiitu sama juddu te woo ma ci boppam ci kaw yiwam, bi mu ko soobee, xamal na ma kan mooy Doomam, ngir ma yégal ñi dul Yawut xebaar bu baax bi ci mbirum Kirist; booba nag diisoowuma ci ak kenn.
1:17 Demuma sax Yerusalem seeti ñi ma jëkk a nekk ay ndawi Kirist, waaye réewu Arabi laa dem, te gannaaw loolu ma dellusiwaat Damas.
1:18 Ba ñu ca tegee ñetti at, ma sog a dem Yerusalem, ngir xamante ak Sefas, dal fa moom lu mat ñaari ayu-bés.
1:19 Waaye gisuma keneen ci ndaw yi ku dul Saag, doomu ndeyu Boroom bi.
1:20 Lii ma leen di bind nag, Yàllaa may seede ci ne, du ay fen.
1:21 Bi loolu wéyee dem naa réewu Siri ak réewu Silisi.
1:22 Waaye ba tey mboolooy ñi gëm Kirist ci diiwaanu Yude xamuñu ma woon.
1:23 Dañu déggoon ñu naan rekk ne: «Ki nu daan fitnaal bu jëkk te daan jéem a far yoonu ngëm wi, léegi mi ngi koy yégle!»
1:24 Te ñuy sant Yàlla ci man.
2:1 Ba ñu ca tegee fukki at ak ñeent, ànd naa ak Barnabas, dellu Yerusalem, yóbbaale Tit.
2:2 Dem naa fa, ndaxte Yàllaa ma fa yebal ci kaw peeñu. Ba ma demee, daje naa ak ñi ñu gën a fonk ca mbooloo ma, ma wéetoo ak ñoom, won leen xebaar bu baax, bi may yégal ñi dul Yawut; ngir ragal sama coonob démb mbaa tey neen.
2:3 Te Tit mi ma gunge woon sax de, li mu bokk ci xeetu Gereg, taxul ñu sonal nu ci xarafal ko.
2:4 Fekk na mbir moomu nekk coow ndax naaféq, yi yoxoosu ci sunu biir ak mébét mu bon, ngir seet yaatu gi nu am ci Yeesu Kirist, ba fexe noo defaat ay jaam.
2:5 Waaye yaatalunu leen benn yoon, ngir dëggug xebaar bu baax bi man a sax ci yéen.
2:6 Waaye ñi ñu gën a fonk --ak lu man a doon seen sag xooluma ko, ñépp a yem fa kanam Yàlla — waaye ñooñu ñu teg njiit boog, bi ma dajee ak ñoom, yokkuñu dara ci sama sas.
2:7 Gis nañu ne, Yàllaa nu yebal, muy man di Piyeer, ngir nu yégle xebaar bu baax bi; ma féetewoo ñi dul Yawut, Piyeer féetewoo Yawut yi.
2:8 Ndaxte ni Yàlla jëfe ci Piyeer, miy ndawam ci Yawut yi, noonu it la jëfe ci man, may ndawam ci ñi dul Yawut.
2:9 Te Saag, Sefas ak Yowaana nag, ñi ñu teg kenuy mbooloo mi, bi ñu ràññee yen bi ma Yàlla jagleel ci yiwam, ñu fekksi nu ci, ba jox nu loxo, man ak Barnabas, nu liggéey ca ña dul Yawut, ñoom ñu liggéey ca Yawut ya.
2:10 Li ñu doon laaj rekk moo di, nuy fàttaliku seen aji néew doole yi, fekk sax laxasu woon naa ci def ko.
2:11 Waaye bi Sefas ñëwee dëkku Ancos, yedd naa ko ci kanamu ñépp, ndaxte li mu def jaaduwul.
2:12 Ndaxte laata ndaw yi Saag yónni di ñëw, da daan bokk di lekk ak ñi dul Yawut. Waaye bi ñu agsee, te mu ragal kureel boobu faaydaal xaraf, mu dellu gannaaw, di sore ñi dul Yawut.
2:13 Yeneen Yawut yi it daldi ànd ak Sefas ci naaféqam, ba yóbbaale sax Barnabas.
2:14 Bi ma seetee nag ne, awuñu woon ci dëgg, gi xebaar bu baax bi di jàngale, ma yedd Sefas ci kanamu ñépp ne ko: «Yaw miy Yawut, gannaaw dëddu nga aaday Yawut yi, ba dund ni ku dul Yawut, lu tax nga bëgg a sëf diiney Yawut ci ñi dul Yawut?»
2:15 Nun danoo cosaanoo ci xeetu Yawut, te bokkunu ci xeet, yi xamul Yàlla tey bàkkaar.
2:16 Teewul nu xam ne, Yàlla du àtte kenn ni ku jub ci kaw sàmm yoon, waaye ci gëm Yeesu Kirist. Kon nun itam gëm nanu Kirist Yeesu, ngir Yàlla àtte nu jub ci kaw gëm Kirist, te du ci sàmm yoon. Ndaxte du caageenug sàmm yoon mooy tax Yàlla àtte kenn ni ku jub.
2:17 Waaye ba tey su fekkee ne nu ngi wut a jub ci kaw gëm Kirist, fekk nu ne fàŋŋ di ay bàkkaarkat, ndax nag Kirist moo sas bàkkaar? Mukk!
2:18 Waaye su ma delloo di sàmm ndigali yoon, yi ma bàyyi, dëgg-dëgg dinaa wone noonu ne, moykatu yoon wi laa.
2:19 Ci li jëm ci yoonu Musaa, dee naa, fekk yoon wi ci boppam moo ko waral, ngir ma man a dund, ba amal jariñ Yàlla.
2:20 Daajaale nañu ma ak Kirist ca bant ba, te noonu du man may dundati, waaye Kirist mooy dund ci man. Dundu mbindeef, gi may dund nag, maa ngi koy dund ci gëm Doomu Yàlla ji, moom mi ma bëgg, ba joxe bakkanam ngir man.
2:21 Duma neenal yiwu Yàlla, ndaxte su sàmm yoon doon tax a jub fa kanam Yàlla, kon Kirist dee na cig neen.
3:1 Yéen waa Galasi, yéena ñàkk xel! Ku leen fàbbi, gannaaw bi ma leen yégalee ci lu leer ni ñu daaje Yeesu Kirist ca bant ba?
3:2 Lenn rekk laa bëgg, ngeen wax ma ko: ndax sàmm yoon wee tax, ngeen jot Xelum Yàlla? Déedéet! Dangeen a dégg xebaar bu baax bi te gëm ko.
3:3 Mbaa du nii ngeen ñàkke xel, ba tàmbalee ci Xelum Yàlla, ba noppi yaakaar a mate ci seen jëfi bopp?
3:4 Mbaa du fitna, yi ngeen daj yépp, dafa nar a neen? Mënuma koo gëm!
3:5 Bu leen Yàlla di may Xelam, di leen won jalooreem, ndax li ngeen sàmm yoon a tax, mu def ko, mbaa li ngeen dégg xebaar bu baax te gëm ko?
3:6 Xool-leen ci Ibraayma; Mbind mi wax na ne:«Ibraayma gëm na Yàlla,te Yàlla jàppe ngëmam ni njub.»
3:7 Xamleen boog ne, boroom ngëm yi rekk ñooy doomi Ibraayma.
3:8 Mbind mi tëral na lu jiitu ne, Yàlla dina àtte jub ñi dul Yawut ci kaw ngëm. Kon looloo tax mu yégal Ibraayma lu jiitu xebaar bu baax bi ne ko: «Xeeti àddina yépp dinañu barkeel ci yaw.»
3:9 Kon ñi gëm, Yàlla dina leen barkeel, sukkandikoo ko ci seen ngëm, ni mu defal Ibraayma, boroom ngëm.
3:10 Ñiy wékku ñépp ci jëfi yoon wi, ñu alku lañu, ndaxte bind nañu ne: «Képp ku dul topp lépp lu ndigali yoon wi santaane, Yal na alku.»
3:11 Bir na sax ne, sàmm yoon du tax kenn jub fa kanam Yàlla, ndaxte Mbind mi tëral na ne: «Ku jub ci kaw ngëm dinga dund.»
3:12 Waaye yoon wi laajul ngëm. Mbind mi nee na: «Ku manoon a matal li yoon wi wax, kon dinga dund ba fàww.»
3:13 Waaye Kirist jot na nu ci alkande, ji yoon wi indi; mu gàddul nu ko, ba far alku moom ci boppam, ndaxte Mbind mi nee na: «Képp ku ñu rey, wékk ko ci bant, alku nga.»
3:14 Noonu barke bi Yàlla dig Ibraayma baawaan na, ba daj ñi dul Yawut te gëm Kirist Yeesu, te nu jot ci kaw ngëm Xel mu Sell, mi Yàlla dige.
3:15 Bokk yi, maa ngi misaal wax ji ci jëfi doom Aadama. Xam ngeen ne, kóllëre gu ñu fas ba noppi, waruñu koo fecci, walla ñu ciy rax dara.
3:16 Léegi nag Yàlla am na lu mu dig Ibraayma ak askanam. Mbind mi waxul: «Ak i sëtam,» mu mel ni ñu bare, waaye kenn la wax: «Ak sa askan,» maanaam Kirist.
3:17 Li ma ci bëgg a wax mooy lii: ndegam Yàlla fas na kóllëreem, yoonu Musaa, wi feeñ ñeenti téeméeri at ak fanweer gannaaw ga, du ko man a fecci, ba tebbi digeb Yàlla.
3:18 Ndaxte xéewal, yi Yàllay dige, bu ñu doon jóge ci yoon wi, kon ajootuñu ci dige bi, fekk ci kaw dige la ko Yàlla maye Ibraayma.
3:19 Waaw kon yoonu Musaa, luy jariñam? Dañu koo wàcceel nit ñi, ngir seen jàdd yoon ne fàŋŋ. Looloo doon wàllu yoon wi, ba kera Sët biy ñëw, moom mi ñu digoon dige bi. Yoon wi nag, Yàlla tëral na ko jaare ci ay malaaka, te am na ku ko jottali.
3:20 Waaye aajowul jottalikat, su fi kenn rekk teewee, te Yàlla kenn la.
3:21 Ndax kon yoonu Musaa wi dafa juuyoo ak li Yàlla dige? Mukk! Su amoon yoon wu nit man a sàmm, ba mu jural ko dund gu sax, kon sàmm yoon dina tax nit jub fa kanam Yàlla.
3:22 Waaye yoon wi tëj na ñépp ci dooley bàkkaar, ngir ñi gëm Yeesu Kirist jot li Yàlla dige woon ci seen kaw ngëm.
3:23 Bi ngëm Yeesu Kirist feeñagul nag, yoon wi da noo tëjoon ràpp, ba kera ngëm di feeñ.
3:24 Ci noonu la nu yoon wi doon noote, ba Kirist di ñëw, ngir Yàlla àtte nu jub ci kaw ngëm.
3:25 Waaye léegi, bi jamonoy ngëm ji ñëwee, nekkatunu ci kilifteefu yoon wi.
3:26 Yéen ñépp doomi Yàlla ngeen ndax li ngeen bokk ci Kirist Yeesu ci kaw ngëm.
3:27 Yéen ñépp, ñi ñu sóob ci ndox ngir wone seen bokk ci Kirist, soloo ngeen Kirist.
3:28 Kon nag amul xaajale ci diggante Yawut ak ki dul Yawut, ci diggante jaam ak gor, ci diggante góor ak jigéen. Yéen ñépp benn ngeen ci seen bokk ci Kirist.
3:29 Bu ngeen bokkee ci Kirist, kon bokk ngeen ci askanu Ibraayma, te jot ngeen xéewal, yi ko Yàlla dig.
4:1 Li ma leen di wax, mooy lii: doom ji war a donni baayam, fi ak mu ngi cig ndaw, ak lu ko alal jiy lew lépp, du wuute dara ak jaam.
4:2 Ñi ko yore tey sàmm alalam ñoo koy yilif, ba jamono ji ko baayam àppaloon mat.
4:3 Nun itam naka noonu, laata nuy mat, aaday àddina ñoo nu nootoon, ba def nu ni ay jaam.
4:4 Waaye bi àpp bi Yàlla tëraloon matee, yónni na Doomam, mu juddoo ci jigéen, ci biir yoonu Musaa,
4:5 ngir jot ñi yoon wi nootoon, ndax Yàlla jàpp nu ni ay doomam.
4:6 Gannaaw doomi Yàlla ngeen nag, Yàlla yónni na Xelu Doomam ci sunu xol, mu koy wooye nii: «Abba,» maanaam «Baay.»
4:7 Noonu dootuloo jaam, doom nga. Te ndegam doom nga, Yàlla jagleel na la cér ci xéewal, yi mu dencal ay doomam.
4:8 Bu jëkk, bi ngeen xamagul Yàlla, yéena ngi doon jaamu yeneen yu ñu daan bokkaaleel Yàlla.
4:9 Waaye léegi nag bi ngeen xamee Yàlla, walla boog bi leen Yàlla xàmmee, nan ngeen man a def, bay delluwaat ca aaday àddina? Aada yooyee ñàkk doole te ñàkk njariñ, lu tax ngeen bëgg, ñu nootaat leen?
4:10 Yéena ngi fonk bés yi, weer yi, màggal yi ak at yi!
4:11 Sama xel dalul ci yéen, ngir ragal sama coono ci yéen neen.
4:12 Bokk yi, dama leen di ñaan, ngeen mel ni man, ndaxte man itam fekksi naa leen ci seen xalaat. Tooñuleen ma.
4:13 Xam ngeen ne, sama wopp moo taxoon, ma yégal leen xebaar bu baax bi.
4:14 Coono, gi leen sama wopp tegoon, taxul ngeen bañ ma, taxul ngeen séexlu ma. Waaye teeru ngeen ma, ni bu ngeen doon teeru malaakam Yàlla walla Yeesu Kirist.
4:15 Waaw, fan la seen mbég jaar? Ndaxte seedeel naa leen ne, su ngeen ko manoon, kon luqi ngeen seeni bët, jox ma.
4:16 Ndax dëgg, gi ma leen wax, moo tax ngeen def ma ab noon?
4:17 Nit ñooñu leen di farle, seen mébét baaxul. Dañu leen a bëgg a tàggale ak nun, ngir ngeen far ak ñoom.
4:18 Farle baax na, bu àndee ak mébét mu baax. Waaye bu sama jëmm rekk tax ngeen koy def.
4:19 Sama doom yi! Yéena tax may dellu ci metit ni kuy matu, ba kera jikkoy Kirist di mat ci yéen.
4:20 Léegi bëggoon naa nekk ci seen biir, ngir man a jubbanti sama kàddu, ndaxte xamatuma nu may doxale ak yéen!
4:21 Yéen ñi bëgg a topp yoon wi, xanaa xamuleen li yoonu Musaa wi wax?
4:22 Mbind mi nee na: Ibraayma am na ñaari doom; ki jaam bi jur ak ki gor si jur.
4:23 Doomu jaam bi juddu na ni bépp doom, waaye doom, ji mu am ak jabaram, juddu na ci kaw digeb Yàlla.
4:24 Loolu nag am na lu muy misaal. Ñaari jigéen ñi dañoo bijji ñaari kóllëre. Benn bi di Ajara, mooy wone kóllëre, gi Yàlla fasoon ca tundu Sinayi. Ay jaam lay jur.
4:25 Ajara moomu mooy tundu Sinayi, wi nekk ca réewu Arabi. Te it mooy misaalu dëkku Yerusalem, bi fi nekk tey. Ndaxte moom ak ay doomam yépp ay jaam lañu.
4:26 Waaye Yerusalem, ga ca kaw, mooy gor si. Moom mooy sunu ndey.
4:27 Ndaxte Mbind mi nee na:«Bégal, yaw jigéen ji dul jur,te musul a am doom.Reeyal te bànneexu,yaw mi musul a xam coonob mat,ndaxte jigéen ji ñu faalewulmoo gën a jaboot ki nekk ak jëkkëram.»
4:28 Yéen bokk yi, yéenay doom yi ñu dige woon, niki Isaaxa.
4:29 Waaye doom ji juddoo ni bépp doom, dafa daan sonal doom ji juddoo ci dooley Xelum Yàlla. Te loolu mooy law ba léegi.
4:30 Lu ci Mbind mi wax nag? Nee na: «Dàqal jaam bi ak doomam, ndaxte doomu jaam bi warul a bokk cér ak doomu gor si ci ndono.»
4:31 Kon nag bokk yi, nun dunu doomi jaam, ay doomi gor lanu.
5:1 Kirist a nu daggal sunu buumi njaam, ngir goreel nu. Kon dëgërleen ci seen ngor te bañ a delluwaat ci njaam.
5:2 Dégluleen! Man Pool maa leen koy wax: bu ngeen itteelee xaraf, kon Kirist dootu leen jariñ dara.
5:3 Te maa ngi dellu di waxaat ne, képp kuy farataal xaraf, fàww nga sàmm lépp lu yoon wi santaane.
5:4 Yéen ñiy fexee jub fa kanam Yàlla ci kaw sàmm yoon, tàggalikoo ngeen ak Kirist; dëddu ngeen yiwu Yàlla.
5:5 Waaye njub, gi nu Yàlla dencal ëllëg, nu ngi koy séentu ci kaw ngëm ak ci ndimbalu Xelum Yàlla.
5:6 Ndaxte bu nu bokkee ci Kirist Yeesu, xaraf ak bañ a xaraf, dara amu ci solo; li am solo mooy ngëm, giy jëf ci mbëggeel.
5:7 Ni ngeen jógtee woon de baax na! Waaw ku leen dog, ba ngeen bañ a déggal dëgg?
5:8 Li ñu leen xiir jógewul ci Yàlla, mi leen woo.
5:9 Dees na ne: «Tuuti lawiir day tax tooyalu fariñ bépp funki.»
5:10 Waaye teewul Boroom bi jox na ma kóolute ci yéen. Biral na ma ne, dingeen bokk ak man xalaat. Léegi nag, kiy nëxal seen xel, ku mu man a doon, Yàlla dina ko mbugal.
5:11 Man nag bokk yi, bu ma doon faaydaal xaraf ci sama waare, kon duñu ma fitnaale nii; te it li may yégle ci deewu Kirist ca bant ba dootul naqari kenn.
5:12 Ñi farataal xaraf te di leen dëpp, nañu gën a sore ci seen réer: bu yaboo sax ñu dagg seen ngóora, ba dara du ci des!
5:13 Yéen nag bokk yi, Yàlla woo na leen, ngeen nekk i gor. Waaye nag buleen ci sukkandiku, bay topp seen nafsu, waaye dimbaleenteleen ci kaw mbëggeel.
5:14 Ndaxte yoon wépp, ndigal lii a ko tënk: «Nanga bëgg sa moroom, ni nga bëgge sa bopp.»
5:15 Waaye moytuleen! Bu ngeen dee màttante ak a lekkante, dingeen yàqante.
5:16 Li ma leen di wax mooy lii: dundleen ci Xelum Yàlla, kon dungeen topp seen nafsu.
5:17 Ndaxte sunu nafsu am na ay bëgg-bëgg yu mengoowul ak yu Xelum Yàlla. Te Xelum Yàlla itam am na ay bëgg-bëgg yu mengoowul ak yu sunu nafsu. Ñoom ñaar dañoo juuyoo ci bépp fànn, ba tax lépp lu ngeen bëggoon a def, dungeen ko man.
5:18 Waaye bu ngeen toppee Xelum Yàlla, nekkatuleen ci kilifteefu yoon wi.
5:19 Kuy topp sa nafsu, nii ngay jëfe: njaaloo, xalaat yu bon, def i ñaawteef ak say cér,
5:20 xërëm, luxus, noonoo ak xuloo, ñeetaane, xadar, diiroo mbagg, féewaloo ak xaajaloo,
5:21 kiñaan, màndite ak xawaare ak yeneen yu ni mel. Léegi nag maa ngi leen di artu, ni ma ko defe woon: ñiy jëfe noonu duñu am cér ci nguuru Yàlla.
5:22 Waaye li Xelu Yàlla mi di meññ mooy: mbëggeel, mbég, jàmm, muñ, laabiir, mbaax, kóllëre,
5:23 lewetaay ak maandute. Yoon wi terewul yu ni mel.
5:24 Léegi ñi bokk nag ci Yeesu Kirist, daaj nañu seen nafsu ca bant ba, wacc ko fa, moom ak ay xemmemam ak ay bëgg-bëggam.
5:25 Gannaaw nag nu ngi dund léegi ci Xelum Yàlla, kon nanu ko topp.
5:26 Bu nu tiitaru di dëkkante, di iñaanante.
6:1 Bokk yi, ku ñu fekk muy def lu Yàlla bëggul, yéen ñi topp Xelum Yàlla, nangeen ko jubbanti ak xol bu lewet. Waaye nanga sàmm sa bopp, ngir bàkkaar bañ laa fiir, yaw itam.
6:2 Jàppalanteleen, noonu dingeen sàmm yoon wi Kirist tëral.
6:3 Ndaxte kuy naagu te fekk doo dara, dangay nax sa bopp.
6:4 Na ku nekk seetlu ni muy beye sasam. Bu ko defee dina man a naw boppam, tey bañ di diirante mbagg ak ñi ci des.
6:5 Ndaxte ku ci nekk dangaa war a yenu sab yen.
6:6 Kiy jàng kàddug Yàlla war na sédd ki koy jàngal ci alalam jépp.
6:7 Bu leen ci dara nax; kenn du fontoo Yàlla, ndaxte lu waay ji, moom ngay góob.
6:8 Ku ji ngir sa nafsu, dinga góob li sa nafsu meññ, maanaam ag yàqute. Waaye ku ji lu soloo ak Xelum Yàlla, li Xel mi meññ ngay góob, maanaam dund gu dul jeex.
6:9 Bunu tàyyi ci def lu baax, ndaxte bu nu ci sawaree, bu waxtu wi jotee dinanu jariñu.
6:10 Noonu fi ak nu koy man, nanuy defal ñépp lu baax, rawatina nag sunu bokk yi gëm.
6:11 Seetleen araf yu mag yii ma leen bind ci sama loxob bopp!
6:12 Ñiy gistal ci seen yaram, ñooñoo bëgg ngeen xaraf, ngir ragal a daj fitna ci yégle deewu Kirist ca bant ba.
6:13 Kureel gi faaydaal xaraf, ñoom ci seen bopp sax, duñu topp yoon wi. Dañoo bëgg a ngeen xaraf, ba ñu man a bàkku ci seen yaram, yéen.
6:14 Man ci sama wàllu bopp, duma bàkku mukk su dul ci deewu sunu Boroom Yeesu Kirist, ba ñu ko daajee ca bant ba. Deeyam moo tax ma mel ni ku dee ci yëfi àddina; yëfi àddina dee ci man.
6:15 Xaraf ak bañ a xaraf dara amu ci solo. Li am solo mooy nekk mbindeef mu bees.
6:16 Ñiy topp ndigal lii nag, na Yàlla wàcce jàmm ak yërmande ci ñoom, ak ci Israyilu Yàlla.
6:17 Léegi nag, bu ma kenn lëjalati, ndaxte yor naa ci sama yaram ay leget yuy màndargaal ne, jaamu Yeesu laa.
6:18 Bokk yi, na yiwu Yeesu Kirist sunu Boroom ànd ak seen xel. Amiin.


text:
Ndakaaru
Ndakaaru (Dakar) Nekkoon péyu Afrig gu sowwu gu fraase (ASF, walla AOF ci FR), Ndakaaru fimne mooy Péyu reewum Barug Senegaal akit goxub Ndakaaru, tolluwaayam ci péeteg sowwu bu Afrig, ci jegeem Daanaka-dun bu Kap-Wert, waral na sancug notaakon yu jëkk yi, Akit yaxantu ak Àdduna bu bees bi, te ame na peetewaayu ngëneel ci jëflanteg cosaani Saa-Afrig yi ak Saa-Tugal yi. Fa lees Taxawalee woon Xumbalu Àddina bu fànni ñuule (jaam yu ñuul) bu njëkk bi ci xalaatu Leopool Sedaar Sengoor atum 1966, Dëkk bii mooy toogu bu Këru-gëstu bu dàttu bu Afirg gu ñuule (KDAN, walla IFAN ci FR) akit bu Bànk bu diggu bu guuri Afrig gu sowwu (BDGAS walla BCEAO ci FR)


text: 1Miy mi Pawlu, mi nit yey tèem Yeesu Kristu kà yey yiɗi Fay, ni Timote kor worro 2ot kèpfa dunde, dun nit della ta wàa di Fay, dun kor ta worro goosu di Kristu, tâage a Kolossi gi. Nge Fay Too worro e hîinu mbâr wàa ni tâam mbâri! 3Ot gàawrre mbew di Fay Tooy Yeesu Kristu Nitcoorra worro koo ningàa, a waar worro ngam wun gi. 4Ot rage yèk goosum wun di Yeesu Kristu, ni yèk yiide wun tâagunu a gin nit della ta wàa di Fay pî. 5Un mbitɗe hûy ngam jàk dànda yey ii Fay a faktiturum ngam wun, yey raknu nà mgban a yèk takundi, a Yèk Kâwrra gi. 6Yèk maan kpèrre a gin wun, kà yey kpèrri a gin nit ây a deesi lang. Tâtɗe koo u hâ, repɗe. Mbitɗe kà yey a gin wun ɗa, diga unji yey raknu yèk maan, cèngnunu mbâr Fay takundi gi. 7Kà yey èngnunu ɗa a gin Epafra, nit tèenjum ni orro yiɗu ot gi. Ey nit tèem Kristu ɗi nit tèem mbâra, tèerre ngam wun. 8Ey kàlna yèk yiide wun tèe Jungci Delliya gi. 9Ngam maan orro ngaa diga mgbàr yey rakna yèk wun, ot loorre a waarra Fay ngam wun ba, ot gunurre ha un mûu ni cèngnum jày yiɗi ey gi, a còycum ni rakta yey anga a Jungci wàa. 10Hû go dikri wun ge ge gesi a ɗàm kpees Nitcoorra, un delu a jày pî, un rep jàk repta a tèem mbâri pî, un iisirra cèngnum di Fay. 11Ot waarre Fay ngam e kpèwsunu a kpèw kpèw pî, ni mbinum 'mita wàa, ha un èf tinîir wun un gòy a jày pî, 12ha un gàaw mbew di Fay Tooy ni kâwum tinîiri. Ey mbirgina ha ot 'mèmsi a jàk koyrra nit della ta wàa, a tâam kayang. 13Ey saanina a mbinum kulpi, 'maagina a wûun Hàm wàa yiɗu gi. 14A gin nit yey kpàana sàasum, ni yaafum jàk maarra worro. 15Ey rèenji ni Fay tâa nirri ti raburre ba, ey tâage màrra a ɗàm kpees jàk mbangsum pî. 16Ni ey Fay mbangse jàk ây pî tâage a faktiturum ni deesi, jày rabin a nit ây gi ni jày tâa aw rapɗe ba, tâam wûun ây, ni nit ɓèl ây, ni nit tiɗàm kpees ây, ni nit mbinum ây. Jày pî ni ey mbangse, mbangsi ngam wàa ɗa. 17Ey tâage màrra a jày pî. A gin wàa gòye jày pî. 18Ey tâage hak isi tâage nit kimjum ây, nit ɗaarra jungci, nit màrra a gûysum a wurra, ngam ha e tâa nit tiɗàm kpeesi a jày pî. 19Ngam delu di Fay, nge jày mûuge pî a gin wàa e tâa a gin Hàm wàa. 20Ni ey Fay raknjisini hak wàa a jày pî, jày tâage koo a deesi, koo a faktiturum. Raknjisini jày pî ni njîim Hàm wàa, wutke a minjum kpiiri gi. 21Un ɗa un kpâanji nà mgban ni Fay, un tâa nà nit yiir ta wàa a dànda wun, a tèerra tèem makta. 22Amma ngam wurra Hàm wàa, wurra ni isi, Fay raknjisi kòsòng ni un, ha e gòynunu un tâa delliya, ɓet ɓet, yèk kana cen a ɗàm kpees wàa. 23Hû go sey un mòo mbâra a goosum, gòyin kpèw a ot maan, ta un hèenifa jàk dànda wun tâagunu a Yèk Kâwrra yey raknu gi ba. Yèk yey tâa saktiya a gin nit ây tâage a deesi lang. Mi Pawlu mi ire nit tèerra tèem a yèk maan. 24Kòsòng tinîir mum kâwimde a 'màar ây riimi ngam wun gi. Ni is mum mi mûunirre a jày âygirra a 'màar Kristu, ngam nit kimjum ây tâage is wàa. 25Miy mi ire nit tèem a tîim nit kimjum ây, a tèem yey hîim Fay ngam wun ha mi yèe yèk wàa pî kày gese gi. 26Yèk yey tâage nà fûurriya, kupte gi diga ɗaarra yeri ni nit ây, amma kòsòng Fay lòni a gin nit della ta wàa. 27Yiɗige e cèngnini daw, kày tâa gbaarra a 'mita yèk fûurriya yey a tîim nit ây èege yèk wàa. Yèk yey, Kristu tâage a tinîir wun. E hîinu jàk dànda a 'mita Fay. 28Yèk wàa di Kristu gi de sakna, ot yèerre ot kàlnjirre koo di wuna a còycum pî, ngam ha ot gòyni koo wuna pî e tâa getiya ni Kristu a ɗàm kpees Fay. 29Ngam maan mi hâtɗe ni riirra 'màari, a tèem yey kpèwsinim Kristu ni mbinum wàa tèege a gin mum gi.