text:
Mohammed
Tëraliin
- 1 Muhammad yonnantub Yàlla bi ak juddug Mbooloo mu Lislaam mi
- 2 Alxuraan ju tedd ji ak li mu ëmb
- 3 Lislaam nosteg dund gu mat
- 4 Bataaxelub Muhammad (j.m)
- 5 Jànkoonte gi Yonnant bi doon def ci bi mu nekkee Màkka
- 6 Yoon yi Yonnant bi jaaroon ngir amal ñaari mbir yii ñooy
- 7 Yaatal gëwéelub xeet wi
- 8 Xaswat yi ak sariyat yi
- 9 Xaswat bu Badar bu mag ba ca 2eelu at g,g
- 10 Xaswat bu Uhud atum 3eel mi giinaaw gàddaay gi
- 11 Xaswat bu Xandaq atum 5 g.g
- 12 Génne Yahood yi Madiina
- 13 Juboo gu Udaybiya atum 6eel g.g
- 14 Yonnant bi (j.m) bind na buur yi
- 15 Ubbig Xaybar
- 16 Ubbig Màkka ci juroom ñatteelu at mu gàddaay gi
- 17 Xareb Hunayni
- 18 Atum Mbooloo yi di juroom ñeenteelu at ginaaw gàddaay gi
- 19 Xaswat bu Tabuuk di bi Yonnant bi mujj a def
- 20 Ajug tàggoo gi atum 9 g.g
- 21 Jëmmi Yonnant bi
- 22 Gëm gu xóot ci Yàlla
- 23 Jafandu ci way teddi jikko yi
- 24 Doylu ak bàyyee
- 25 Misaal la woon ci ni ñu war a jiitee xeet wi ak ni ñu ko war a sàmme
Muhammad yonnantub Yàlla bi ak juddug Mbooloo mu Lislaam mi[Soppi]
Li ko dale ca ag ganeem àdduna ba ci bi ñu ko yónnee[Soppi]
Muhammad (jàmm Yàlla na sax ci moom) mi ngi gane àdduna ca Màkka atum 571 g, j , waxees na ne ca at mooma la Abraha mi doonoon kenn ci waa Ecopi jugoon ne day nangu Màkka te màbb Kaaba gu sell ga. Waaye Yàlla (t.s) alag ko, jaare ko ci ay njanaaw yu ñu naan Abaabiil, moom ngay gis ci saaru Fiil (ñay), looloo waral ñu naan Yonnant bi ci atum ñay yi la judd, ndax ba Abraha di ñëw ciy ñay la waroon.
Aji juram ju góor mooy Abdul laah, mi gënoon a doon gone ci doomi Abdul Mutalib mom Haasim mi nekkoon njiitul Quraysin tey sangub Màkka, maanaam njiitam. Moom nag (Abdul Mutalib) – bi Yonnant biy judd – mag la woon mu at yi xawoon a diisal. Abdul Laah nag moo nekkoon doom ji mu gënoon a sopp ngir yewwu gi mu defoon ak njub gi, rafetug jikko yi ak nangul baayam gi. Dencaloon nanu ko Aamina Bint Wahbin mom Abdul Manaaf mom Zuhra mom Kilaab, mu nekkoon di ku bokk ci giirug Xuraysin. Abdul Laah nag ab yaxantukat la [woon]], ci noonu la génne woon, ginaaw bi mu dencee soxna ba teg lu néew, ngir yaxantu-ji ca Shaam , booba Yonnant bi ganeegul àdduna.
Ca tukkib yaxantoom booba la baayi Yonnant bi làqoo , ca tawat ju ko daloon ba muy dëpp, ba muy ñëw ba agsi Madiina la ko gënoon a sonal, mu daal di wàcc ca ña ñu daa wax Banii Najaar di woon genn ci giiri Xasraj yi, fa la génne àdduna. Maamam nag di Haasim mom Abdul Manaaf dafa a takoon soxna, looloo tax ñu naan Banii Najaar de ay goroy Yonnant bi lanu (j.m).
Yonnant baa ngi judd (j.m) ginaaw bi waajur wi làqoo, mu daal di màgg cig njirim, waaye maamam Abdul Mutalib beg ci moom lool, tudde ko Muhhamad, yar ko cig cofeel ak ñeewant
Waa Quraysin nag aadawoo woon nanu di yóbb seeni doom ca la génn Màkk, ca nàmpalkat ya ngir ñu man a màgg ci jàwwu ju sell, wér-gu-yarame te deesi fa dégge araab yu sell, bu ko defee loolu di tax ba ñuy wér, neexi araab te leeri wax. Nii la Aamina defoon ni ñépp, yóbb doomam Muhammad (j.m) ca ab nàmpalkat bu tuddoon Aliima Asahdiya, mu bokkoon ci Banii Sahd Bun Bakr, seeni kër nekkoon ca tàkk ga ca wetu Màkka. Bi Muhammad àggee ci am juroomi at la ko Soxna Aliima delloosi ndayam ca Màkka, mu nekk fa ca pekkam , maamam Abdul Mutalib di ko sàmm.
Ca jamono jooja la Soxna Aamina Bint Wahbin jugoon ne day siyaareji bàmmeelub boroom këram Abdul Laah ca Madiina, ba mu demee bay dëpp la ko tawat ja dikkal, mu faatu ca ndëkk sa nu naan Abwaa te nekk ca yoon wa dox diggante Màkk ak Madiina, ñu daal di ko fay denc, looloo waral bi Yonnant bi màggee di ku soppoon di jaar ci ndëkk soosu ngir siyaare bàmmeelu waajuram ju jigéen ju laab jooju.
Ci nii – ndaysaan – la Muhammad mujje di jirim ci nday ak ci baay, looloo waraloon maamam Abdul Mutalib mujjoon féetewoo ag yaram akug wattoom, bëggoon ko it lool. Waaye sàmm googu gépp ak fonkeel gi teewul Muhammad (j.m) doon yëg naqaru njirim, ndax kat da daa gis moroomam yi ñu nekk ak seeni way jur, moom muy ku leen ñàkk, waaye nag loolu jox na ko ag sukkandiku ci boppam, may ko ag temb ci njëmm akug wéroodi ci kenn, nàmm am xelam, ubbil ko ay bëtam ci dëgg-dëggi dund gi, te booba ay atam lu néew la woon. Loolu de lu jeexiital la ci moom ak cig dundam, Yàlla nag moo bëggoon ci moom loolu ngir tànn gi mu ko tànn ngir mu yanu bataaxel bii di Lislaam te war koo tas.
Yonnant baa ngi sàmm ag jur[Soppi]
Abdul Mutalib ginaaw bi Aamina làqoo yàggu fi dara moom itam làqu, te booba Yonnant baa ngi amoon juroom ñatti at, fa la ko baay-tëxam Aboo Taalib jële yóbb ko ca këram ca doomam yu xaw yaa sakkan tubaar-kàlla, ngir mu yaroo fa. Aboo Taalib nag moo wuutu woon baayam ci jiite Màkk, ci noonu mu jeexaloon alalam jépp ci sàmm Kaaba gi ak way aj yi ak dimbali ñi aajowoo, looloo taxoon alalam bariwutoon ak li muy nekk kilifag Màkk lépp. Lii a waraloon Yonnant bi doon jéem a woyofal yan bi ci baay-tëxam jooju, ba àggoon ci di sàmmal ag jur ñenn ci waa Màkk yi, ñu ko ci daa fay lu néew a néew. Loolu it doonati ab pose ngir mu tàggatu ci xam ni nuy sàmme ag njaboot, jikkowoo ag ñeewant akug laa-biir ak sàmm ak yewwute, ñuy jikko yu manul a ñàkk cib sàmm bu bëggee wattu gétt gi muy sàmm. Yàlla moo ko bëggaloon loolu ngir tàggat ko ci bataaxel bi mu ko nar a joxi. Sàmm ag jur nag daara la joj lu bari ci yonnant yi jaar nanu ci, ba sax jële nanu ci Yonnant bi (j.m) mu ne : amul yonnant bu sàmmul ag jur.
Yaxantu gi mu doon def ak tudde gi nu ko tudde woon Ku wóor ki[Soppi]
Bi mu amee fukki at ak ñaar la ànd ak baay-tëx ji Aboo Taalib cib tukki dem Shaam, bi mu amee nag ñaar fukki at la tàmblee bokk ci yaxantu gi ni ko waxambaaney Quraysin yi daan defe, mu wone ci it man gu mu ko man lool, ndax ku ñu xamoon la cig wóor, ak dëggu, yewwute ak ñaw, ay man-manam tàmblee feeñ ñeel waa Màkk, li ko gënoon a wuutaleek nit ñi mooy wóoram gi jéggi woon ab dayo te xaroon baax, ñu mujjoon di ko wóolu ci lu mu man a doon, te am xel mu dal ci ne dana sàmmoonteek kóolute gi nit ñi def ci moom , looloo taxoon ñu naan ko ku wóor ki ak ku wóor ku dëggu ki.
Jël gi mu jëloon Xadiija soxna ak doom ya mu ca ame[Soppi]
Bi at yi àggee ci ñaar fukk ak ñeent daa dajeek Soxna Xadiija soxla waxambaane wu ko yoral yaxantoom gi mu doon deflu ca Shaam, moom nag soxna su woomle la woon bokkoon ci way woomley Màkk yi, ci noonu ñu digal ko mu gis Muhammad (j.m), ba mu ca waxeek moom Yonnant bi nangu. Yonnant bi yaxantujil na soxna Xadija ca Shaam ànd ak ngóoram sa nu naan Muyasara, Muyasara mii yéemu woon na lool ci jikko yu rafet yi ci Muhammad ak yewwu geek man gee yaxantu, ndax bi njaay mi nekkee ciy loxoom fulu na ay yooni yoon, wuuteek ba mu nekkee ci loxoy keneen, looloo tax bi Yonnant bi (j.m) delloo, jébbal soxna Xadiija alalam ak la mu ca tonoo, cig kóoluteek dëggu, soxna si yéemu na lool ci jikkoom yu rafet yi ak njëmm gi ne ci moom, ci noonu mu yónni ci moom kenn ci ay jegeñaaleem xamal ko ne da koo bëggoon niki boroom kër, Yonnant bi (j.m) nangul ko . Noonu la seen diggante sottee te booba Yonnant baa ngi am ñaar fukk ak juroom ciy at, Xadiija moom yor ñéen fukk, ci noonu mu faroon di soxnaam, di yaayam, di ki koy dimbali ci lépp. Yonnant bi (j.m) amoon na ag texe ci séy boobu naka noonu Xadiija, ci noonu séen kër di misaalum mbégte cib séy ak texe ci biir kër. Soxna Xadiija nag mooy ki jur mbooleem doomi Yonnant bi, ku ci dul Ibraahiima, moom de soxna Maariya mi di ab qibt moo ko jur, moom nag (Sëñ Ibraahiima) ci jamonoy Yonnant bi la làqu. Yonnant bi wéyoon na ci yaxantoom gi ginaaw bi mu yoree soxna Xadiija, mu ko daan defe nag ni ko waa Xuraysin gépp daan defe rekk, ñoom de yorunu wooni bitig aki mangasin, moom kay danu daa defi njëgg yu mag mbaa yu ndaw jawali Yaman ci sedd bi, bu cooroonee ñu dem Shaam, màkk-màkka bu nekk daa na man a bokk ci njëgg li bu bëggee, njëgg loolu nag moom la nu daa wax ci ci araab Bahiir, kenn ci góori Xuraysin yee ko daa jiite , ku soob ci ñoom ànd ak moom, bu ko defee bu dellusee ñu seet li ñu tonowu, seddale ko, ku ci nekk am ca la nga ca def. Seen yaxantuwiin woowu moo taxoon Xuraysin daan am jot, di daje ci jataay yi di waxtaan, rawati na ca la wër Kaaba ga. Waaye Yonnant bi (j.m) moom néewaa na bu mu bokkee ci yii jataay, moom kay këram la daa toog mbaa mu génn dem ca àll ba ngir wéet fa di xalaat ak a settantal, ndax sopputoon di fo mbaa muy caaxaan ak a waxi larax.
Yonnant baa ngi amoon fan-weer ak juroom ciy at jamono yi Xuraysin di màbb Kaaba gi ngir tabaxaat ko, ndax tabax bi daa xawoon a màggat ngir yol mi daa sottiku ci kawam. Bi ñuy tabax ba àgg ca Hajarul Aswad ñu jaaxle ci gan giir ci Xuraysin mooy am teraangay yekkati ko teg ko fi mu war a tegu, ñu toog ca Kaaba ga di gëstu nu ñuy lijjantee loolu, far ñu dëppoo ci ne ku njëkk a ñëwaat rekk ñu jox la nga àtte leen ci jaaxle googu, far Muhammad (j.m) ne tëll, ñu ne ku wóor kaa ngee na ñu àtte, waaye mu àttee leen nu gaaw te yomb, mooy jël làmbaayam li mu yoroon lal ko ci suuf, teg ci doj wi ne giir gu nekk na jàpp ci cat ngeen tegandoo ko ca barabam. Nii daal la ko lijjantee ca yombam ga ak xarañam ga ak lëmóodikoom ga.
Wàccug Wahyu gi ak yonni gi[Soppi]
Bi at yi jegee ñeen-fukk la sopp gi mu soppoon ag wéet gën a yokk, mu gën a bëgg xëlwa ak beru, mu daan génn Màkk ngir dem ca doj wa nu daa wax Harraa, ngir xunti mu fa nekkoon mu mu daa faral a dugg ngir jaamu Yàlla, noonu la daa jeexale weeru koor wi, ngir sellal boppam, laabal xolam. Benn bis nag ci koorug atum 610 g .j, ba jant bay so la ko genn kàddu gu nooy dikkal ca dalug xunti ma naan ko : jàngal. Yonnant bi (j.m) tiit njàqare li jàpp ko, waaye mu ne ko : man duma kuy jàng. Waaye mu yëg mu mel ne dafa am lu koy naj ba dënn bi xaw a xat mu noppal ko, bu ko defee kàddu gi delseeti neeti ko: jàngal, Yonnant bi neeti ko : man de manu maa jàng. Naj ga delseeti, ba mu xawee woyofati kàddu ga delseeti ne ko : ((jàngal ci sa turu boroom mi bind , bind na nit ci lumbu dereet, jàngal, sa boroomay ki gën a tedd)) kàddu ga daal di dal, daal di deseeti. Fekk jant biy so Yonnant bi yëg njàqare lu rëy, daal di gaaw génn xunti ma, dem ñibbi, bi muy àgg lëndëm gaa ngi doon dugg, ndax diggante Màkk ak xur wa xaw na a ëpp ay ñatti kilomet.
Ba Yonnant ba (j.m) àggee ca kër ga daa daal di woote ne : muur leen ma, muur leen ma, booba ñaq waa ngay siit, yaram way lox, soxna Xadiija daal di dawsi sàng ko, tàmbli koo dalal, bi tiitaange gi demee Yonnant bi xamal ko li xew, ne ko : man de damaa xëm. Ndax xamagutoon ne li ko daloon ag wahyu la gu tukkee ca sunu boroom (t.s) , indil ko laaya wi njëkk ci Alxuraan ju tedd ji.
Soxna su tedd sii di Xadiija wéy ci di dalal xelum Yonnant bi (j.m) naan ko lii la dal de du man a doon lu dul lu baax, ndax yaw ku baax nga, am kóllare, dëggu, baax ci sa ñoñ, di taxawu nit ñi bu ñu ameey naqar. Ca noona xel ma tàmblee dal, mu yëg jàmm.
Waraqat’Ubn Nawfal mi ngi bégal Yonnant bi (j.m)[Soppi]
Bi soxna Xadiija gisee ne tiitaange gi dañ na daa ànd ak moom seeti doomi baay-tëxam ja tudd Waraqat’Ubn Nawfal, mu nekkoon góor gu am hikma, daan jàng téerey diine yi te dégg ebrë , Yonnant bi nettali ko li xew, Waraqat yéemu lool, ne ko lii de mooy mbóot mi Yàlla wàcce woon ci Muusaa (j.m), ne ko aka neexoon may gone ba man a ànd ak yaw ci tas sa bataaxel bii, xelum Muhammad dal, mu dellu këram, waaye teguñu ci lu néew rekk Waraqat faatu, ndax daa xawoon a màggat. Yonnant bi dellu këram ak Xadiija ci xel mu dal ak mbégte, am yaakaar ne wahyu gi dina delseeti, bu sukkadikoo ci waxi Waraqat yi, waaye wahyu gi yeex a ñëw ba Yonnant bi far àgg ci jaaxle lool, waaye mu mujj ñëwaat ginaaw bi, xelum Muhammad dal, mu xam ne lii kat ag wahyu la gu tukkee ca Yàlla (t.s) te moom ku ñu tànn la ngir mu jottali nit ñi diine ju juge ci asamaan si, war a joxaat diiney asamaan yi seen leer ak sell gu njëkk ga ñu yoroon njëkk nit ñi di ko yàq, di ko tàqal ci li jamono di gën a romb.
Nii daal la Muhammadum Abdu Laah mi (j.m) mujje di yonnant bu nu tànn yonni ko ci mbooleem mbidéef yi ngir mu indi fi leer gu tukkee ci sunu boroom di gindee, di tege ci yoon, di jële cig bokkaale jëme cig wéetal Yàlla,di jële ci lëndëmug réere Yàlla, jëme ci leerug gëm ko, jëme ci Lislaam.
Fii la jaloorey Muhammad yonnantub Yàlla bi - jàmm yal na sax ci moom – tàmblee akug jànkoonteem ngir wisaare bataaxel bii ko Yàlla jox mu war koo jottalee ci ngën ji anam ak melo.
ginaaw bi la wahyu gi tàmblee dikk cig toppante di wàcc ci Ku tedd ki, di indi laaya yi def tay alxuraan nànk-nànk, kon alxuraan ñëwadoowul cig mat, waaye laaya topp laay, ba kero muy mat, nga xam ne Jibriil da ko daan dikkal di ko déggal laaya yi, bu ko defee du ko ba ba kero muy wattu laaya jooju ci dënnam, mel ne sax dañu ko cee bind, làmmiñ wi di ko baamu, Yonnant bi bu masaa na jot ciw dogiit ci alxuraan da ko daa baamu ba mokkal ko, bu noppee jàng ko ci saabaam yi, daal di woo ñenn ci ñi man a bind ci ñoom ngir ñu bind ko ca saa sa ci anam gu xereñ, bu ko defee saaba yi gaawantu ñoom itam jàng ko mokkal ko ci anam gu dul soppikooti ba fàww. Nii la laaya yi doon dabantee, saar yi di ko mate nànk-nànk ci lu tollook ñaar fukk ak ñatt ciy at, ndax kat laaya wi njëkk a wàcc ci Yonnant bi (j.m) mi ngi ko fekkoon mu am ñéen-fukki at wi ci mujj wàcc bi muy bëgg a faatu te booba mi ngeek juroom benn fukk yu teg ñatt ciy at. Alxuraan nag ñi ngi ci jublu téere bu tedd bi bépp walla ab xaaj ci moom.
Alxuraan ju tedd ji ak li mu ëmb[Soppi]
Kon daal Alxuraan ci nii mu ñëwe waxi Yàlla a ju mu wàcce cib yonnantam (j.m) ngir mu jottali ko nit ñi. Ñi ngi ko wàcce ci Yonnant bi, muy lu nu biddiwal, maanaam nànk-nànk, kem ni ko xew-xew yi soxlaa ak tolluwaay yi ba kero muy mat, di téere bu ñu laabal, bu ay caaxaan dul laal fenn ((laa yaatiihil baatilu min bayni yadayhi walaa min xalfihii)). Moom nag danu koo séddale def ko ay saar yu toll ci 114 saar. Saar wu ci ne tam seddaliku ciy laaya, saari alxuraan yi nag ak laaya yi lii lanu ëmb :
- Ponki pas-pasu lislaam :
Saxal kennug Yàlla (t.s), nangu ne Muhammad Yàlla a ko yonni, gëm mbooleem yonnant yi fi jiitu woon Yonnant bi, gëm téere yi Yàlla wàcce ci ñoom, gëm alaaxira.
- Ni ñuy jaamoo ci lislaam :
Julli, woor, natt asaka, aj.
- Ponki jikko yi jullit bu nekk war a jikkowoo :
Ñuy wóor, dëggu, am yërmaande ci ku néew-doole, ku aajowoo, ku ñàkk, am ag cofeel ñeel bépp jullit tey dimblante ak moom ci lu baax ak fonki way jur, teral leen añs.
- As lëf ci taariix:
Ngir jàjjeek waare aki nettali ci dundug yonnant yi, ngir soññee ci ngëm ak foñloo wëlif bokkaale
- Yee nit ñi :
Ubbi seeni gët ci kàttanug Yàlla gi akug xerañam, jaare ko ci di leen woo ci ñu settantal bindiinu àdduna bi akug nosoom gu xereñ gi
- Sopploo nit ñi gëm Yàlla :
Jaare ko ci wax leen li Yàlla dig ku gëm cib yool akug pay gu neex ci àdduna ak alaaxiraa ak soññee ci jiyaar ci yoonu Yàlla.
- Ragalloo nit ñi ag weddi Yàlla ak bokkaale ko ak moytuloo leen wuuteek ndigëli Yàlla yi :
Jaare ko ci leeral leen mbugël yi ñu waajal ñeel ñi ragalul Yàlla mbaa ñuy tooñ nit ñi di jalgati, mbaa ñuy gàttañlu ci def jaamu Yàlla yi
- Sariiya :
Mooy yoon wu mat wiy nos ni nit ñiy jëflantee ci seen biir, ak li nu am ciy àq aki yelleef ak li leen war ciy wartéef
Lislaam nosteg dund gu mat[Soppi]
Dinanu gise ci loolu ne alxuraan de ëmb na ag nos gu mat ñeel dundug nit ci gépp anam, mi ngi rëdd séqoo gu nit ki ak boroomam akug séqoom ak mbokkam, dajaleeti jullit ñi ci genn bennte mooy umma bi walla mbooloom lislaam mi (di jullit ñi ), joxati mbooloo mii yoon ak nosteg politig, gu mboolaay ak gu jikko. Dugg ci lislaam du rekk jël diine gëm ko, di def li mu digale ciy jaamu, waaye kay ag tuxu la dem ci ag mboolaay gu yees gu mat gu ami ponkam aki nosteem aki yoonam aki misaalam yu kawe, ndax lislaam ag noste gu mat la gu takkatoo.
Bataaxelub Yonnant bi (j.m) mooy dugal nit ñépp ci lislaam ak tuxook ñoom jëm ca nosteg lislaam gu yees ga te mat. Looloo taxoon Yonnant bi (j.m) daawul yam ci sàkku ci nit mu tudd ñaari seere yi rekk ak def jaamu yi, waaye kay da daan sàkku ñu bàyyi seen dundug réer gu njëkk ga te tàbbi ci nosteg politig, gu mboolaay, gu ruu gu yees gii. Moom de santuñu ko woon rekk mu woote te jotal bataaxel bi, waaye ligéey bu baax ci nit ñi gëm te dugg ci xeetu lislaam wi ak àddunaam ju yees ju fees ji dell ak yiw ak barke.
Bataaxelub Muhammad (j.m)[Soppi]
Yonnant bi wéy na di xamal nit ñi bataaxelam bi, bu ko defee gàllankoor yi nekk ci kanamam mel ne ay doj , ndax kat nit yombul mu tàqalikook ni mu baaxoo woon a dunde, nit jaamub li mu miin la, waaye moom mu wéy di deewoo, di jànkoonte, di muñ ba jóoxe bataaxel bi ca na mu gën a rafete. Loolu mooy kiimaanug dundug Muhammad (j.m) gu yéeme gi cib taar, moom daal ci léppam dund la gu fees dell ak ay bind yu fees aki bind yuy jàngale dëggug ngëm, wóor ci def li la war, muñ ci lu naqari, ñeg ci fas yéenee jéggi gàllankoor yi, ŋoy ci jikko yu rafet, muñ ci loraangey nit ñi, gëm ne ndam lu mu yàgg yàgg dana mujj ñeel jullit biy jëf tey jànkoonte tey ŋoy ci buumug Yàlla gi ci lu dul naagu mbaa yoqat walla tàyyeel.
Jànkoonte gi Yonnant bi doon def ci bi mu nekkee Màkka[Soppi]
Yonnant bi ginaaw bi nu ko yonnee dund na ñaar fukki at ak ñatt yoy ci la matale bataaxelam bi, fukki at ya ak ñatt nag Màkka la leen jeexal, fukk ya ca des mu def leen Madiina, làqu nag ca weeru rabiihul lawal ci atum fukk ma ak benn ginaaw gàddaayam gu tedd ga.
- Diirub Màkka bi :
Mooy diirub deewoo ak jànkoonte gu tar ga ak way bokkaaley Màkka yi, ak jiyaaram ga ngir taxawal fa mbooloo mu lislaam mi, ba bi mu gàddaayee dem Madiina, diir ba di fukk ak ñatt ciy at.
- Diirub Madiina bi :
Mooy jamonoy ndam, jaare ci dugg gi waa Madiina dugg ci lislaam, mbooloom lislaam am fa, ak nos mbooloo mii ak mottali jaamu yi nekk ci lislaam ak sariyaam, ak tëral nosteg xeet wi, gu politig gi ak gu mboolaay gi, ak dugal dunu araab bi ci lislaam ngir waajale ci tas gi lislaam war a tas ci mbooleem pàkki àdduna bi, ab diiram nag fukki at la ak lenn ciy weer.
Jamonoy Màkka ji[Soppi]
Dafa séddaliku ci ñatti tolluwaay :
- Tolluwaay bu njëkk ba ak jullit ñu njëkk ña
- Tolluwaay bu njëkk bi ci jamonoy Màkka ji - ab diiram juroomi at la daanaka – mi ngi doore ci bi Muhammad (j.m) tàmblee di woote jëme ci lislaam, tàmblee ko ci giiram gi ko gën a jege, ca ñoom la jële mbooloo mi jiitu ci lislaam, ka nekkoon ca bopp ba di soxna Xadiija, nekkoon jigéen ji njëkk a jébbalu, ak Aboo Bakr di ki njëkk a gëm ci góor ñi ak Aliyun mom Aboo Taalib doomi baay-tëxi Yonnant bi (j.m), mooy ki njëkk a gëm ci gone yi, moom de booba ay atam fukk rekk lañu woon , ak Seyd’Ubn Haarisa mi doonoon mawlaab Yonnant bi, mooy ki njëkk a jébbalu ci mawlaa yi.
Am mbooloo topp ci tàbbi ci lislaam ci waxambaaney këri Màkka yu Xuraysin yu mag yi, ñi ci Yàlla ubbi séeni xol nanguloo leen lislaam ak dalam yu kawe yi, ku ci mel ne Talhata mom Hubaydul Laah, Abdurahmaan’Ubn Hawf, Sahd’Ubn Abii Waqaas, Usmaan’Ubn Haffaan, Subayr’Ubn’Ul-hawwaam.
Am mbooloo it tàbbeeti ci Lislaam ci ñu ñàkk ñeek jaam yi ak way néew yi doole ci ñi Yàlla tawfeexal ubbil leen buntub gore ak yamoo ak yaakaar, ku ci mel ne Bilaal mom Ecopi mi, Hammaar’Ubn Yaasir, Xabaab’Ubn’Ul-arat.
- Jullit ñi ci kër Arqam :
Mbooloom lislaam mii baaxoo woon naa dajeek Yonnant bi ca Kaaba ga ngir déglu alxuraan ci moom ak jàng ci ponki lislaam, loolu it jur way bokkaaley Quraysin yi yoqat ci jataayi néew yi doole yii ci li wër Kaaba gi, tax it ba ñu tàmbli di leen xatal ak a yoqatloo, Yonnant bi it gis ne war naa wutal jullit ñi barab bu ñuy daje cig féex akug dal, ci noonu wenn waxambaane wu bokk ci ñoom ñu naan ko Arqam Ibn Abiil Arqam ne man naa joxe këram ngir ñu fay daje, Yonnant bi nangu, looloo taxoon jullit ñi ba woon daje ga ñu doon daje ca Kaaba ga.
Waaye làqu gi nu làqu leegi tiitloo waa Màkka yi, jeqi ci ñoom njàqare, rawati na Aboo Jahlin ak Aboo Lahab mi nekkoon baay-tëxi Yonnant bi ak ñeneen, ñu tàmbli di topp jullit ñi ak di leen xeeñtu ngir xam li nuy def.
- Jébbalug Hamsa, Omar topp ci :
Am na bis Aboo Jahlin nekk fi barab di néggandiku Yonnant bi booba mi ngi jëmoon ca kër Arqam, ba Yonnant bi (j.m) egsee mu toroxal ko, waaye Yonnant bi muñ ak doonte ku dëgër la woon te manoon koo sonal, waaye Yàlla da koo digaloon mu woo nit ci hikma ak waare gu rafet, ci noonu mu wacc ko fa dem, bi Hamsa baay-tëxi Yonnant bi yëgee li xew daa mer seeti Aboo Jahlin duma ko ba noppi jébbalu dib jullit, ci noonu mbooloom lislaam mi gën a am doole ci dugg gi ci Hamsa dugg leegi.
Bi ci as ndiir toppee Omar’Ubn Xattaab jébbalu, jullit ñi gën a sawar, gën a ñeme, ñu daal di génn leegi kër Arqam daal di dellu fa nu daa dajee di la wër Kaaba ga, ci noonu Yonnant bi tàmbli di woote ci kaw ci lu bir, te faaleetul merum waa Màkka yi. Fii la jamonoy woote ci kër Arqam jeexe, leegi woote gu biti gu matale gi tàmbli.
- Tolluwaayu Màkka bu ñaareel bi ak xeex gi Quraysin doon xeex woote gi
- Waa Màkka yi dañoo jàppe woon loolu muy ag dëkk gu leen jullit ñi di dëkk ak ag fontoo, ñu jug nag xeex leen xeex bu metti, jaare ko ci di sonal way néew yi doole ak faqiir yi ku ci mel ni Bilaal, Hammaar Ibn Yaasir ak Xabaab, ñu tàmbli woon it di ñaawal Yonnant bi(j.m) di ko saboote ak a lor ak lenn ci saaba yi.
- Gàddaay ga dem Ecopi:
Yonnant bi daa amoon njàqare ci saabaam yi, ragal waa Màkka yi sonal leen, ci noonu mu laabiire woon leen ci ne ku bëgg ci ñoom man naa dem Ecopi, foofa dananu fa man a doxal seen diine te kenn du leen topp mbaa mu leen di sonal, bi mu ko defee lu tollook juroom ñatt fukki góor akug jigéen gàddaay dem fa ci ñaari yoon. Yonnant bi des Màkka ak mbooloo mu néew ci jullit ñi, di jànkoonteek lori Quraysin yi. Waa Màkka yi jaaxle woon nanu ci man gi Yonnant bi (j.m) manoon a muñ ay coona ak sax gi, ñu sàkku woon ci baay-tëx ji mu tere ko woote gi maanaam Lislaam, waaye Yonnant bi bañ te wëy ca woote ga, looloo waraloon way bokkaale yi defoon ag dogoo gu mat ak Banii Haasin ak itam Banii Abdul Mutalib te ñoom ñooy mbokki Yonnant bi (j.m). Banii Haasim jànkoonte na aki coona ngir dogoo gii nga xam ne saxoon na ñatti at. Tolluwaay bu ñaareel bii nag weesuwutoon juroomi at.
- Ñatteelu tolluwaay bi ci jamonoy Màkka ji
- Sonalug waa Màkka yi ak xatal gi nu doon def Yonnant bi ak jullit ya jotutoon a gàddaay dem Ecopi àggoon na ca dayo ba bi yonnant gi amee fukki at, maanaam bi nu ko yonnee ba mu mat fukki at. Bi dogoo gi jeexee ba teg lu néew la Aboo Taalib baay-tëxi Yonnant bi (j.m) faatu, mi nekkoon njiitu Quraysin ak Màkka te daan aar Yonnant bi ci tar gi waa Màkka yi taroon ci di ko lor. Bu ko defee noonub lislaam bu tarug noonu gi jug moom itam yor njiitug Quraysin gi, moom baay-tëx la woon ci Yonnant bi waaye ku ko iñaane woon la te soxote ko.
Bi Aboo Taalib faatoo ba teg lu néew la soxna Xadiija làqu moom it (y.y.g ) ginaaw bi mu àndeek Yonnant bi ñaar fukki at ak juroom cig sell, cofeel, dimblante ak bànneex, ak doonte fukki at yu mujj yi daa feesoon dell aki jafe-jafe, mettiit ak xatal. Yonnant bi naqarlu woon na bu baax ci faatug àndandoom bii mu bokkaloon dund gi, nekkoon ku matal kóllare, wóor, taxawoon ci wetam ci ati jafe-jafe yi, wone woon gën jaa kawey misaal ci ni soxna su gëm tey muñ war a mel.
Bi Aboo Taalib ak soxna Xadiija làqoo Yonnant bi yëgoon na ne ku wéet la dëgg, te at yu metti yii mu def Màkka di jiyaar indilunu ko lenn ngérte lu ñu xam lu mu yaakaaroon ngir lànkug waa Màkka yi ak nuur gi nu nuuroon cig kéefar ak ŋoy ci li ñu fekkon seeni baay.
Génn gi Yonnant bi defoon dem Taayif[Soppi]
Fii la Yonnant bi xalaate ci génn jéem a wooteji ca Taayif ga jege Màkka, mu daal di fay dem ànd ak mawlaam bi Sayd’Ubn Haarisa, waaye waa Taayif déggalunu ko, looloo tax mu dëppoon dellu Màkka.
Waaye Yonnant bi loolu taxutoon mu yoqat ak doonte waa Màkka yi dañoo dogu woon ci lor ko, mu daal di jawali ca biti Màkka ca lenn ca giir ya fa dëkke woon, daan leen woo ci lislaam waaye taxutoon lu bari wuyyu ko ca.
- Mbégtey gàddaay gi:
Yonnant bi (j.m) da daan def bu déggaan aw nit ñëw Màkka mu gaaw gisi leen, woo leen ci lislaam, ba yonnant ga tollee ci fukki at ak benn daa dajeek ab kuréel ci giirug Xasraj ñëwoon Màkka, di woon genn ci ñaari giir ya nekkoon Màddiina, geneen ga di woon Aws, xare ba nekkoon di lu tar ci seen diggante ak noonoo ga. Ca at ma ca topp am mbooloo ci Aws dikk na Màkka, Yonnant bi gaawantu seetsi leen wax ak ñoom, waaye fekk fi ñoom nopp yuy déglu, ndax kat Yahood yu Madiina yi dañu daan wax naan ab yonnant bu ñu yonni de dana dikki di dimbalisi Yahood yi ci Xasraj ak Aws, looloo waral Aws jortoon ne Muhammad (j.m) mooy yonnant bi Yahood yi doon wax. Bi seen mbooloo mi toogeek moom déglu ko lanu gis ne moom kat ku dëggu la ci li muy wax, bi mu leen jàngalee ay laaya ci alxuraan lanu ko gëm, sàkku woon ci moom mu may leen ba ñu dellu Madiina, man a nettali seeni mbokk li nu dégg.
Ci noonu ñu dellu nettali seen mbokki Aws yi li nu dégg, ñoom itam ñu amoon yitte lool ci gis Yonnant bi te déglu ko, Xasraj it dégg loolu, ñaari giir yépp tàmbalee yittewoo gis Yonnant bi, ñu daal di dogu ci yonni am mbooloo mu mag ci jamonoy aj gi ngir mu dajeek Yonnant bi (j.m), déglu ko
- Jaayanteg Haqaba gu njëkk gi:
Mbooloo mi làqu waa Màkka ñëw dejeek Yonnant bi (j.m), déglu ko, waaye am lu leen wóor ci ne Yonnant bi de ku dëggu la, ci noonu ñu ànd dugg ci lislaam, def ak Yonnant bi jaayante gu Haqaba gu njëkk ga, daal di ko cay dig ne danañu woo waa Madiina ci Lislaam, te dinañu ko seetsiwaat ginaaw at, ci noonu Yonnant bi yabal ak ñoom saabaam ba tudd Mishab Bun Hamiir, ngir mu jàngal sariiya waa Madiina.
- Jaayanteg Haqaba gu ñaareel gi:
Bi lu toll ci at jàllee Mishab dellusi ànd ak ab kuréel bu mag ci waa Madiina, seenub lim tolloon ci juroom ñaar fukki góor ak ñatt ak ñaari jigéen, ñu jàkkaarloo woon ak Yonnant bi fa Haqaba jaayante fa ak moom, muy jaayanteg ñaareel ga, ñu ñaanoon ko mu tuxu dem Madiina, ne ko fas nanu ko yéenee aar ci gépp noonu te dinanu ànd ak moom ci tas Lislaam.
Ci ginaaw bi rekk la Yonnant bi digaloon saabaam yi ñu gàddaay dem Madiina, ñu daal di woon tàmblalee gàddaay ci ay mbooloo, mbooloo topp mbooloo, lislaam daal di fay tas ba mujj doo gis genn kër ca Madiina gu ay jullit nekkul.
Gàddaay dem Madiina[Soppi]
Li ëpp ci jullit yi nekkoon Màkka daal di gàddaay dem Madiina ci weer yu néew, bi Yonnant bi amee xel mu dal ca saabaam ya ca Madiina, daa daal di gàddaay moom itam ànd ak àndandoom bu dëggu ba Aboo Bakr, ñu ngi génn ci lëndëm gi cig làqu, ndax waa Màkka dañoo bëggoon a tëye Yonnant bi ca Màkka ngir ragal lislaam di ame doole ca Madiina.
Mi ngi àgg Madiina ci 12 rabiihul Awal ca at mu njëkk ma ca gàddaay ga (4 sëtumbar atum 622 g,j), booba nag di taarixe ci gàddaay gi tàmbaleegutoon a dox, ndax Seydinaa Omar mooy ki digale ñu jël at mu njëkk mi ci gàddaay def ko at mi taariixu jullit ñi di tàmblee.
Yonnant bi fekk na li ëpp ci waa Madiina ñu tàbbi ci lislaam, ñu néew a ci desoon cig kéefar, te bi Yonnant bi dikkee dañoo daal di jébbalu. Yahood yu bari nag nekkoon nanu Madiina, tasoon fépp it, ña ca ëppoon daan bay, mbaa ñuy def yenn mecce yi niki meccem weñ ak tëgg. Ñatti giir yu mag nag feeñ na ci ñoom, ñooy Banoo Qinqaah, Banoo Nadiir ak Banoo Qariitha, ñoom nag dañu daa won Xasraj ak Aws ne ñoo leen kawe, te daan leen jaxase bay waral ñuy xulook a xeex. Bu xeex amee leeg-leeg ñu ànd ak Xasraj, leeg-leeg Aws, daa nañu wax naan ab yonnant de dana feeñi ci ñoom te bu ñëwee dina ànd ak ñoom xeex Aws ak Xasraj ba jële leen fi.
- Jëfi Yonnant bi (j.m) ca Madiina:
Yonnant bi bi mu àggee Madiina rekk daa daal di tàmbalee ligéey, ligéey bi nag ci ñaari mbir yii la jëmoon :
1 – Sos wenn xeetu lislaam wu gëm tey benn, ag mbokkoo muur ko, ag yamoo ëmb ko, ag maandute yiir ko, ñu fay doxal lislaam.
2 – Waajal xeet wii, wutal ko doole ju doy sëkk ngir mu man a duggal araab yépp ci Lislaam, teg ci mbindéef yépp.
Yoon yi Yonnant bi jaaroon ngir amal ñaari mbir yii ñooy[Soppi]
- Def ag mbokkale ci diggante jullit ñi, mu jox muhaajir bu nekk am mbokk mu bokk ci ansaar yi
- Taxawal jenn jumaa ca Madiina ñu fay jullee, muy nekk it barab bu mbooloom lislaam miy dajeek seenub yonnant ak saaba yu mag yi
- Def ag kóllare guy nos àq ak yelleefi nit ñi ci Madiina ak seeni wartéef ci lu jëm ci seeni moroom ak ci lu jëm ci xeet wu lislaam wi, kóllare gii nag Yahoodi Madiina yi ci lañu woon, waaye ñoom dëgguwuñu woon ci bokk gi ñu ci bokkoon.
Yaatal gëwéelub xeet wi[Soppi]
Bi Yonnant bi nekkee ci ligéeyam boobu ngir amal jubluwaayam yooyu, mi ngi doon wéy it ci di woo ci lislaam giir yi peek Madiina ngir ñu bokksi ci uma bi, di xeetu lislaam wii xëy taxaw, bi mu gisee ne lenn ci kilifay giir yii ànduñu woon ak moom ci loolu, daa daal di woon yabal ay cong yu lislaam ngir xeex kilifa yooyu ak ñi leen di jàppale ba duñu man a gàllankoor giir yi ci dugg ci lislaam. Cong yii lanuy wax xaswat, ndax Yonnant bi (j.m) moo ko daan jiite, bu ko kenn ci saaba yu mag yi jiitee nag ñu koy wax sariya
Xaswat yi ak sariyat yi[Soppi]
Yonnant bi tàmbli na, daal di yabal juroom benni xaswa ak ay sariya yoy amal nanu xemmemtéef lii, bu ko defee gëwéelub uma bu lislaam bi gën a yàkkiku, daal di far ëmb mbooleem wàllug càmmooñ gu Hijaas gi, loola nag la ca juddoo mooy Madiina mujj teg loxo ci yoonu yaxantu wi jëme Shaam juge Màkka. Looloo taxawaloon yaxantu ga ca Màkka te kat moo nekkoon balluwaay bi seen koom di juge.
Xaswat bu Badar bu mag ba ca 2eelu at g,g[Soppi]
Xaswa bu Badar walla xareb Badar Yonnant baa ngi ko def ci atum ñaareelum gàddaay gi, mi ngi ame nag ca digg yoon wa dox diggante Màkka ak Madiina, lu tollook ñatti téeméeri jullit am ca ndam ca kaw junni ci yéefari Màkka yi, muy ndam lu mag lol lislaam dëgëre na ci, nit ñi it xame ci ci anam gu wér péŋ gees manul a sikk ne Yonnant bi de wooteem gii lu wé la, ci noonu nit ñi sottiku Madiina ciy mbooloo yu mag ngir dugg ci lislaam, ci xare bii lanu raye Aboo Jahlin ak ñu ko moy ci nooni lislaam yu tar yig noonu.
Xaswat bu Uhud atum 3eel mi giinaaw gàddaay gi[Soppi]
Màkka manutoon a ñàkk mu def lu ko delloosi darajaam ji mu ñàkkoon ci dunu araab bi, ubbilaat ko yoonu yaxantu wi, looloo waraloon ay way bokkaaleem dajale woon doole ju mag ju toll ci ñatti junniy góor, ñaari téeméer yi diy gawar , ca atum gàddaay mu ñatteel ma ñu dox jëm Madiina ngir dugg ko ci doole, waaye Yonnant bi génn àkk léen ci lim bu toll ci junni ciy saabaam.
Ñaari mbooloo yi daje ca bëj-gànnaaru Madiina, fa ron doju Uhud, xare bu tar tàkk fa bob jullit ñaa ca amoon ndam ca njëlbéen ga, waaye boroom fett ya mujjoon wooteek ndigal la leen Yonnant bi joxoon daal di wacc seen barab ya nu leen taxawloo woon, Xaalid’Ubn Waliid mi jiite woon yéefar yi daal di màng pose bi song jullit ñi, bu ko defee seen sàppe jaxasoo, baj-baji, ñu ray ca ñu bari, waaye Yonnant bi moom des fa ak lu néew ciy gaayam, mu daal di woo ay saabaam ngir ñu dellusi. Ak li ñu ko gaañ ca xare ba lépp téewul mu xettali dooley jullit ñi ca njàmbaaram ga ak saxam ga, te tee yéefar yi dugg Madiina. Xeex bi wéy ba jant so, fii la coona bi sonale yéefar yi, ñu rocciku dellu Màkka ci lu dul ñuy amal li nu bëggoon, te loolu saxug Yonnant bee ko waral akug njàmbaaram ak sorib gisam.
Waaye yéefar yi li nuy amadi li ñu bëggoon lépp téewul ray nañu ab lim ci tànnéefi jullit ñi, ku ci mel ne Hamsa bay-tëxi Yonnant bi (j.m), ak Mishab’Ubn Hamiir mi daa gàddu raayob jullit ñi ak leneen lu toll ci juroom benn fukki jëmm, jullit ñi am nañu lu leen naqari lool ci seen sahiid yi, waaye jànge nañu ci Uhud benn bind bu ñu dul fàtteeti mukk, mooy topp Yonnant bi (j.m) ak defi ndigalam.
Xaswat bu Xandaq atum 5 g.g[Soppi]
Waa Màkka yi yég nañu ne amaluñu dara lu am solo ci li ñu doon sàkku, ñu gis ne ñoom kat ak seen mbégte mu rëy mi ñu am lépp ci ray gi ñu def lu bari ci jullit ñi téewul Màkka dañul di nekke na mu nekke woon: yoonu yaxantu wi mi ngi ci loxol jullit ñi, giir yaa ngi tàbbi ci lislaam, gu dugg geneen topp ca.
Lii a tax Aboo Sufyaan’Ubn Harb mi nekkoon njiitul Màkka ginaaw Aboo Jahlin jugoon boole doole ju mag ci waa Màkka ak ñi tapoo ak ñoom ci giir yi, ñu dox nag jëm Madiina ca juroomeelu at ma ñeel gàddaay ga, bu ko defee Yonnant bi aki saabaam jug gas am xandaq ca la wër Madiina, ba mboolooy xarey yéefar yi agsee manuñoo jéggi pax ma, bu ko defee xare bi yam ci sàneente ay fett jéggi xandaq mi, ci noonu jullit ñi ñoom wone ag yewwu gu mat ci sàmm seen xandaq ba yéefar bu ko jéggi rekk rayees ko ca saa sa. Gaw gi sax lu tollook ñaari ayu bis, ginaaw bi Yàlla yonnee gelaw lu tar ak taw bu metti mu yàq xaymay yéefar yi, fay seenuw sawara, sedd bi metti ci ñoom ak doonte weer woowa wu mars la woon, te woowu weer fa Hijaas mooy tàmbalig lolli bi, bu ko defee yéefar yi àggati ci manuñoo ñàkk a dind gaw gi te dellu Màkka ngir sedd bi te amuñu dara ca seen càkkutéef ya. Loolu di ag juunu gu mag akug sooy ñeel leen, te diw lay wu mag ak firnde ci kàttanug xeetu lislaam wi ak dëggug gëm gi ay nitam am, ak ñaw gi nekk ci njiit la Muhammad (j.m).
Génne Yahood yi Madiina[Soppi]
Ñatti giiri yahood yi di (Banoo Qinqaah, Banoo Nadiir ak Banoo Qariitha) yoroon nanu taxawaay bu ñaaw te noonoowe jëme ca Yonnant ba ak wooteem ga, dale ko ca bi muy door a agsi Madiina, weddi woon nañu ag yonnantam, naan neey yonnant bi ñuy néggandiku manul a juge ci fu dul gañog Banii Israayil. Ginaaw nag yonnant boobu ñu daa wax farul génne ci ñoom, xanaa kay ci giirug Quraysin gu araab gii dara raxul, loolu naqari woon na leen, jural leen ag soxot ak kañaan ak mbañeel.
Yonnant bi yàgg naa muñ lor yi ñu ko daa lor ngir yaakaar gi mu yaakaaroon ne danañu mujj noppal ko, ba àgg sax ci gëm ko, waaye lu mu muñ rekk ñu gën koo bañe lislaam gën koo dellikoo ag noonu, waaye làqoon nanu seen noonu googu ak mbañeel gi bi ñu gisee ne lislaam mi ngi gën a dolliku doole, di gën a dëgër bis bu Yàlla sàkk:
Bi jullit ñi amee ndam ca Badar la xolub Yahoodi Madiina yi gën a dagg, ab kuréel ci ñoom it – ñooy Banoo Qinqaah - àgg ci manatuñoo ñàkk a feeñal seen bañ gi ñu bañ lislaam ak soxote gi ñu def jullit ñi ci ndam li leen Yàlla may, ci noonu ñu tàmbli di saboote Yonnant beek lislaam, waaye Yonnant bi (j.m) dem ca seen kër ya gaw ko, bi ñu jëbbalee seen bopp la leen génne Madiina ñu dem Shaam.
Ginaaw bu xaswat bu Uhud jàllee ba teg lu néew, la yahoodi Banoo Nadiir lànk ne duñu joxeeti li leen war ci ndimbalul alal li war ñeel umma bi, waaye yamuñu ca, dañoo tàmbli woon a defi pexe ngir yong Yonnant bi (j.m), waaye Yàlla (t.m) musal ko ci seenuw ay, nga xam ne Yonnant bi amul woon lenn lu mu manoon a def lu dul génne leen ñoom itam ngir mucc ci seenuw ay. Ci biir xareb xandaq ba yahoodi Banoo Qariitha doon nañu jéem a wor jullit ñi dem jàppaleji yéefar ya gawoon Madiina jaare ko ci may leen ñu dugg Madiina jaare ko ci seenug wàll, looloo war bi xeex bi jàllee rekk Yonnant bi daa daal di jawali ca seen kër ya, gaw leen ba ñu wommatu, nangul ko, mu digal saabaam ba tudd Sahd’Ubn Muhaaz mu àtte leen ci li jaadu fi moom, li tax mu tànn ko nag mooy ñoom ci mom lañu doon sàkkoo ag tin ci Yonnant bi, moom it mu ne nañu ray ñi ci doon xeex, ñi ci des ñu génne leen Madiina.
Ci noonu la xeetu lislaam wi mucce ci ayuw yahoodi Madiina yi, Madiina mujj yor lu néew rekk ciy yahood yu bokkoon ci ñi defoon ay tapoo ak lenn ci bànqaasi Aws yeek Xasraj, ginaaw nag feeñaluñu woon genn wor mbaag mbañeel ñeel jullit ñi Yonnant bi defu leen dara. Looloo waral ab kuréel ci ñoom gëm ca gëm gu dëggu, am ca ñeneen ñu ca gëm ñu ag ragal gëmloo akug naaféq
Juboo gu Udaybiya atum 6eel g.g[Soppi]
Bi Yonnant bi amee lu ko wóor ci ne am cong mu juge ci biti jeex na, wor gu biir gi it dañ na la tàmblee waaj ngir dugal Màkka ci lislaam. Gisoon na ne waa Màkka yi ñi ci ëpp ñu tàmbali woon a yittewoo mbiri lislaam lañu ndax gis nañu muy yaatu, di gën a am doole bis bu nekk, li Alxuraan digoon jullit ñi bañu nekkee Màkka di ñu néew doole gën di feeñ, gën di am. Nga xam ne Màkka li ko tee woon a dugg ci lislaam wéesuwutoon lenn ci njiiti yéefar yi ak seeni àndandoo, ñoom ñi ragaloon seeni njariñ di sànku, seeni daraja di suufe su ñu duggee ci lislaam.
Ci biir loolu ab laaya wàcci bu tedd buy digal Yonnant bi mu wëlbati qibla bi jullit ñi amoon muy Baytil Maqdis def ko leegi Kaaba gu sell gi, mu mujj ca saa sa di qiblab jullit ñi ñépp.
Bi ñu wëlbatee qibla bi leegi jëme ko ci Kaaba gi, te Yonnant bi xam dëgër gi xeetu lislaam wi def leegi te ame ko doole ci la jugoon ànd ak am mbooloo ci saabaam yi ngir defi umra, mooy siyaareji Bayti Laahil Haraam ci waxtu yi dul yu aj, looloo tax ñu tudde ko aj gu ndaw gi.
Bu ko defee, Yonnant bi (j.m) daal di génn ci junni ak ñeenti téeméer ci ay saabaam jëm Màkka ngir defi umra, looloo taxoon yobbaalewuñu woon ngànnaay ngir bëgg waa Quraysin xam ne jullit ñi dañoo ñëw ngir defsi ag jaamu rekk mooy umra gi. Bi jullit ñi aggee ci barabub Hudaybiya mooy buntub Màkka bi féete wàllug cammooñ la waa Quraysin yi tàmbali woon a ragal jullit ñi dugg Màkka. Ñu daal di yonnee ci Yonnant bi ne ko daal àndatuñu ci jullit ñi dugg Màkka ak donte yoruñu ngànnaay. Ñu daal di fay def waxtaan wu yàgg yu mujj àgg ci li ñuy wax Juboog Hudaybiya, moom nag li mu yaxal mooy jullit ñi buñu dugg Màkka ca at mooma waaye bu déwén ja’a ca waxtu woowa dinañu man a dugg (muy atum juroom ñaareel ma g.g), bu ko defee ñaari wàll yi def ag juboo guy sax fukki at.
Ca juroom-ñaareelu at ma ñeel gàddaay ga, Yonnant bi dellu defi umra ga mu yéene woon ca daaw ja, daal di siyaare ab dëkkam bi mu juddoo, ginaaw ba mu fa gëjee lu tollook juroom ñaari at.
Yonnant bi (j.m) bind na buur yi[Soppi]
Ci biir atum juroom ñaareel mi ñeel gàdday gi la Yonnant bi (j.m) yabal ay ndaw ca Qaysar mu Rom mi, Kisraa mu Faaris mi, ak kilifag Qibt ya ca Isipt, joxaale leen ay bataaxel yu leen di xamal lislaam te di leen ci woo. Qaysar moom daa yeexoon a tontu, bu dee Kisraa mu xottite bataaxel ba, waaye Maqooqas moom daa tontu tontu bu rafet, yonnee ca Yonnant ba adiya waaye taxutoon mu dugg ci lislaam.
Yonnant bi yonneeti ci lu bari ci njiiti araab yi ak seeni kilifa ak buur yi nekk ci mbooleem dun bi, am ñu ci dëggal te gëm, waaye la ca ëpp tontuwuñu.
Ubbig Xaybar[Soppi]
Xaybar am mbooloom ay waaha yu ndaw la yu nekk ci bëj-gànnaaru daanaka dun bi, ca waxtu woowa Xaybar ci loxol yahood yi la nekkoon, ñu seŋe woon ko, ngartaajoo woon ay xéewalam, def ko seen dàttub xare tey seen barab bu alal, ñu tàmbali woon di xiirtal seen dëkkandooy araab yi ci ñu fexeel lislaam ak Madiina. Waaye Yonnant bi dëgmalsi leen ci mbooloom xare mu mag, gaw Xaybar, jullit ña songoo fa ak yahood ya cib xare, Yonnant bi dumaa leen fa, ñu wommatu, yeneen waaha yi ko jege woon te nekkoon ci loxol yahood yi topp ci, niki Fadk ak Timaa. Ci jëf jii la Yonnant bi raye jànkoonte ak jafadiku gi yahood yi dese woon daal di fegu ci seenuw ay.
Ubbig Màkka ci juroom ñatteelu at mu gàddaay gi[Soppi]
Ci biir loolu fekk na Màkka mu néew lool doole, ñu ëpp ci ñi ko daa jàppale bàyyi ko, lislaam tas fat tas gu yéeme rawati na ginaaw Juboo gu Hudaybiya gi. Ci njëlbéenug juroom ñatteelu at mu gàddaay gi la waa Quraysin firi woon seen kóllëreg juboo ga ñu defoon ak Yonnant bi, loolu nag mi ngi ame ci tooñ ak jalgati gi ñu defoon giirug Xasaaha gi nekkoon jullit, ci noonu Yonnant bi jug ci fukki junniy jullit dugg Màkka ci lu dul xare ci weeru koor gu juroom ñatteelu at ci gàddaay gi (samwie 630 g.j) Bi Yonnant bi duggee Màkka daa daal di laabal Kaaba gi, dammate xërëm ya, sànni leen ñu sori Kaaba ga, jullit ñi daal di raxas Kaaba gi, mu nekk leegi nag di néegub Yàlla deesu fa jaamooti ku dul moom. Ci loolu la Yàlla dëggale dëel bi mu joxoon Yonnant bi ak jullit ñi, ndax jàppale na leen, jàppale diineem, fay leen ci seen sellal gi ak dëggu gi ak jiyaar gi ñu doon def ci seen alal ak bakkan.
Bi loolu jàllee ba teg lu néew, lislaam daal di tas ci Màkka gépp, ñu taxawal fa ay jàkka, mu mujj di ñaareelu dëkk ak digg bu lislaam ginaaw Madiina gu ñu leeral gi .
Xareb Hunayni[Soppi]
Ginaaw bi ñu ubbee Màkka ba teg lu néew la giirug Hawasaan ak giirug Saqiif gi mu tapooloon jugoon dajale xare bu mag, dox nag ngir xeexi jullit ñi, waaye Yonnant bi duma leen duma yu tar ca fa ñuy wax Haniin, bi loolu amee genn giir jugatul naan day xeex lislaam. Ginaaw ndam lii Yonnant bi (j.m) dem na Taayif dëkk bi Saqiif dëkkoon gaw ko, ba gaw ga yàggee mu xam ne dana wommatu , la leen fa ba dellu Madiina, waaye noonu la deme woon ndax yàggaatul dara Taayif jébbalu, giirug Saqiif gépp dugg ci lislaam.
Atum Mbooloo yi di juroom ñeenteelu at ginaaw gàddaay gi[Soppi]
Atum juroom ñeenteel mi ñeel gàddaay gi ñi ngi ko tudde woon atum mboolooy yi, ngir ne ci la giiri dunu araab bi bépp doon yabal ay mbooloo yu bokk ci ñoom ngir yëglesi seenug dugg ci lislaam, mbooloo yii nag bawoo nañu ci mbooleem goxi, nga xam ne bi fukkéelu atum gàddaay giy jot fekk na mbooleem dunu araab bi dugg ci lislaam, ñépp ña fa dëkk mujj bokk ci uma bi.
Xaswat bu Tabuuk di bi Yonnant bi mujj a def[Soppi]
Ci sawaal atum 9 ci gàddaay gi, ginaaw bi nga xamee ne mbooleem araabi daanaka-dund bi dugg nanu ci lislaam, la Yonnant bi bëggoon a xamal jullit ñi ne jiyaar ji de fàwwu mu génn dunu araab bi, ngir ñu man a tas diine ji ci àdduna bépp, looloo taxoon mu wommatoon benn xare bu mag ci ay jullit, dox jëm bëj-gànnaar ba àgg Tabuuk ca dig wa dox diggante dunu araab beek réewi Shaam yi nekkoon ci ron teg loxo gu Rom, foofa la nguuri araab yi nekkoon ci dig yooyu duggoon ci lislaam, jullit yi it xame ci ne jiyaar de day sax di wéy ba fàwwu .
Ajug tàggoo gi atum 9 g.g[Soppi]
Ci silhijja atum fukkéel mu gàddaay gi la Yonnant bi defi woon hajjatul wadaah di ajug tàggoo gi, ba muy dem nag ma nga àndoon ak ay junniy junni ci jullit ñi, ci aj gii la Yonnant bi (j.m) leerale ajiin wi ñu yoonal, te mooy wii fi nekk bat ay jii ñu nekk .
Bi mu noppee ci aj gi la def xutbaam bu bu mujj ba nuy wax xutbab tàggoo ba, mu dénk ca jullit ña dëggu, bennoo, boole séen sàppe, jóox farata yi lislaam digale ak tënku ci ponki jikkoom yu màgg yi, bi mu noppee jàngal nit ñi waxi sunu boroom ju tedd ja: (( al yawma akmaltu lakkum diinakum, wa atmamtu halaykum nihmatii, wa radiitu làkkumil islaama diinan)) di : (ci tay jii de laa matale seen diine ji, ci laa matale xéewal gi ma leen doon jox, te lislaam nag mooy diine ji ma gërëm te sopp ko ci yeen). Fii nag jullit ñi yëg nañu fi ne yonnant baa ngi leen di tàggu te di leen dénk li ñu war a def bu ñu ko gisatul, ñoom ñépp jàq te am lu leen naqari.
Bi Yonnant bi (j.m) delloo Madiina la yëg – ci mujjug safar – lu mel ne tawat di ku dugg, waaye faalewu ko, dafa wéy di ligéey ba tawat ji far ko man, mu doog a tëdd, waaye tawat ji yàggul, ndax mi ngi làqu ginaaw bi tawat ji amee ci moom fukki fan ak juroom, di ci 13 rabiihul awal atum 11 g.g ( 8 suwe 632 g.j) :
Jëmmi Yonnant bi[Soppi]
Ci nii la Yonnant bi (j.m) tuxoo dem ca boroomam ginaaw bi mu jottalee bataaxelam bi ci anam gu mat te yaatu, tas ko ba ñépp jot ci, ca na mu ware. Wooteem gi mi ngi ko tàmbali cig wéet , ay gàllankoor aki pakastal gaar ko ay yooni yoon, mu daje ciy coona lol manoon naa yoqatloo geneen góor gu mu manoon a doon gu dul moom, woote na fukki at ak ñatt yoy amu ca lenn ngérte lu am njariñ, waaye mu sax di ku dëgër ag ngëm ci Yàlla, ku am kóolute ci ndimbalam, wéy ca liggéeyam ba ba ndimbal dikkal kook ndam ginaaw bi mu gàddaayee dem Madiina, daal di fay taxawal umma bu lislaam bi, dox ak moom ci yoonu nosu ak doole ci anam gu màndaqewu te callalewu, weer ginaaw weer, ba mujj am ci ndam lii ngay gis tay.
Yonnant bi nag li ko dimbali ci mu jot jubluwaayam bii mooy jikko yu yéeme yi te wéet yi mu jikkoo woon ak bataaxelam bii bàyyikoo woon ca Yàlla ma ko tànnoon ngir mu jottali ko.
Ñun nag manuñoo lim mbooleem jikko ak ngënéeli Yonnant bi (j.m), looloo waral jullit ñi ñoom dañu koo def muy xam-xam ci jëmmam bu ñuy jàng ñu koy wax xam-xamu jikkoy Muhammad (As shamaayil al muhammadiya) taalif nañu ci lu dul jeex, ñun nag ñu ñeme ñemelu indil leen lenn ci yi ëpp solo ci jikko yii :
Gëm gu xóot ci Yàlla[Soppi]
Gëm gi mu gëmoon Yàlla gu matale woon la te xóot, da daan def fu jafe-jafe yi gënee bari, gàllankoor yi gën a dolliku, gëmam gi ci boroomam gën a dëgër, mu gën a ŋoy ci bataaxelam bi, gën a dogu ci wisaare wooteem bi ko Yàlla dénk.
Looloo taxoon Yonnant bi ak saaba yi daawuñu nangu lu dul ngëm gu mat gu dara ci sikk dul jege. Ci daaray ngëm gu xóot gii la saaba yu mag yi génne, ku ci mel ne Aboo Bakr, Omar, Aliyu, Usmaan, Sahd’Ubn Abii Waqaas, Abii Hubaydata Haamir’Ibn Jaraah, Talhata’Bn Hubaydul Laah, Zubayru’Bnul Hawaam ak ñi mel ni ñoom ci ñi war a yanuji raayob lislaam ginaaw Yonnant bi (j.m), te war a tasaareji diiney Yàlla ji ci li ëpp ci pàkki àdduna yi ñu xamoon ca jamono jooja
Jafandu ci way teddi jikko yi[Soppi]
Ngir gëm gu dëgër gu xóot googu ci boroomam (t.s) ak ci lislaam, daawoo gis Yonnant bi mukk muy jëf ci lenn ndare bu tegu ko ci gën jaa dëgëri dàtti jikko yi, niki dëggu, matal kóllare, wóor gu mat ci wax ak jëf, ak seelug yéene ci lépp lu muy wax mbaa mu koy jëf, ak tëyye bu dëgër cig maandu ci mbooleem ay jëflanteem aki saabaam, ba ci ay kontaram, nekkoon na di ku bu waxee dëggal, bu dëelee matale, bu kóllarantee def ko, bu manee jéggale.
Doylu ak bàyyee[Soppi]
Yonnant bi de ak li ko dikkaloon lépp ci xéewali àdduna, ak teddnga ak doole teewutoon mu nekkoon di kuy doylu ci gën jaa tuuti ci xéewal yi, dundam gépp masu cee feesal biiram ciw ñam, lu néew ci mburu la daa mos ak tàndarma, bu amul rëndaay mu rëndaayoo diw, mbaa diw ak bineegar, mbubbam ak dallam ci loxoom la ko daa daaxe, daan fóot mbubbam bis bu jot ci loxoom, ndax moom (j.m) ku jéggi woon ab dayo la ci set, bis bu nekk daa na ci socc ay yooni yoon.
Daawul toggoo nag ag dund gu ñagas te di ko woote, moom kay ñam wu ko dikkal rekk mu lekk. Soloos na ci moom ne daawul sàkku mukk aw ñam wu fi nekkul, cib pajaas la daan nelawe, am mbalaanam it lu gàtt la daan doon, daawul tëju ay saabaam, ki gën a doyodi ci nit ñi da ko daa gis di wax ak moom, waayam ja ko daa ligéeyal di Anas mom Maalik nee na masul a dégg ci Yonnant bi ci dundam gépp benn baat bu ko mas a naqari.
Daf daan bàyyee saabaam yi xéewal yi, te daawu ci féetewoo dara bàyyi leen, nekkoon na di ku sopp xale yi te daan kaf ak ñoom, ku amoon ag ñeewant la ci jirim yi, way ñàkk yi, ñu doyadi ñi, di seeti way tawat yi, bëcëg bépp it ci yëgg la daan nekk, daawul dal, ku bañoonug jekki la ak tàyyeel, daa na ko moytulooy saabaam.
Misaal la woon ci ni ñu war a jiitee xeet wi ak ni ñu ko war a sàmme[Soppi]
Yonnant bi ku amoon ag yewwute gu sax la, daawul ba dara romb ko ci lu aju ci umma bi ndare bu da koo gendiku bu baax te settantal ko. Daf daan settantal di teg ay naal yu jub, yu yaatu yu muy jaar ci ligéeyam ci anam gu nosu te toftaloo. Yitteem jépp da ko daa sotti ci li ëpp solo ci mbiri xeetam wi, teg ca la ca topp cig am solo. Daa gisoon ne ay ligéeyam aki jëfam roytéef la wuy saabaam di jaari ëlëg, làmp la bu ñuy niitloo, moo waraloon lu muy def rekk mu koy def cig njàngale , cig yare. Bu kenn ci saabaam yi juumee ci mbir, da ko koy won cig nooy, leeral ko lay la jub. Ku daan am ag muñ ci way xuloo yi la, daan leen jéggal seeni soppaxndikooki jikko yu ñaaw ngir ñu gis seen njuumte, dellu ca jub ga. Ku wormaaloon nit ñépp la, daan sàmmoonteek teddngay ki gën di gone ci ñoom ak àqam. Masuñoo dégg fenn fu ñu ne Yonnant bi (j.m) génnee na fa baat bu ñaaw jëme ko ci kenn, ak doonte kenn kooku da dib noonam. Bu masaan a mer day noppi ba mer wa dañ mu doog a wax nànk, cig dal.
Yonnant bi noppee ko gënaloon wax, dégloo ko gënaloon déggal. Bu masaan a wax day àgg ca la mu bëgg a wax du jàdd-jàddal, def ko it ci baat yu leer te gàtt, looloo taxoon Yonnant bi (j.m) moo gënoon a am fasaaha ci nit ñi, gën cee am balaaxa, adiisam yi ci balaaxa ñoo topp ci Alquraan miy wax ji gën a balaaxaa ci wax yi.
Yonnant bi (j.m) yérmaande la ñeel mbindéef yépp, bi muy ñëw ci àdduna bi da koo fekkoon mu yor lëndëmug réer, ndof, xamadi Yàlla, waaye mu bàyyikoo fi, ba fi ag leerug gëm Yàlla . Mi ngi feeñ ci araab yi te booba ñi ngi ciy xareek fitna ak ŋaayoo, mu juge fi ba leen ñuy xeet wuy wenn, yiw peek leen, lislaam ëmb leen, jàmm uuf leen. Ak li Yàlla sotti nit ñi lépp ciy xéewal, jaarale ko ciy loxoom teewul Yonnant bi – jàmm yal na nekk ci moom – bi mu fiy juge di woon ku ndóol, ku moomul lenn. Saddaloon na nit ñi aw léew ci nite, ngënéel, def wartéef, sellal ak dëggu. Yàlla dëggal na – tudd naa sellam ga – ba mu nee : ((yaa ayuhan nabiyu inna arsalnaaka shaahidan wa mubashiran wa nadiiran wa daahiyan ilal laahi bi idnihii wa siraajan muniiran, wa bashiril moominiina bi anna lahum minal laahi fadlan kabiiran)) muy :( yaw Yonnant bi de dañu laa yonni ngay seere tey bégaleek a xuppe, di woote jëme ci Yàlla ci ndigalam, tey làmp buy leeral, na nga bégal jullit ñi ci ne am nañu ngënéel lu rëy lu tukkee ca Yàlla) Yonnant bi nag (j.m) tënk na wax jépp ca bataaxelam ba niki kuy jàngale ba mu nee : (dees maa yonni ngir ma mottali jikko yu rafet yi).


c: text/html

text: 1Yu nu riib ic de uz ni de mbecy Israeel nay rab yu Shteb: ―¿A laab rishli? ―nay. 2Orze' na Shteb rab yu de mbecy zigy: ―De ru bicya̱ gal nu de ru uza̱ bzuub gyidag der ne̱. Ñgyoozh, biñ nu zily zir nac, bruu zac mi lo gyitoo bel nin Abraham, lat nu pcyiiñ yu Mesopotamia, anzir nu chay cyiiñ yu Harán. 3Orze' nam rab mi yu: “Bzeeñ famil nir, nunu bzeeñ ledz ru. Gua lo yu nu ya̱ lyu̱u̱ lor”, nam. 4Orze' bruu Abraham lo de yu ni Caldea. Zay cyiiñ yu Harán. Na ornu gut uz yu, orze' Ñgyoozh bicy mi nu yad yu de lugaar ii cyiiñ yu. Ledz na ii pcyiiñ yu. 5Tees Ñgyoozh wancuic mi ni tub lugaar ganiy. Ni ñuu miiñ yu wancuic mi niy. Tees mniim nu segur la cuic mi de lugaar ii ganiy. Mniim nu segur la nu de lugaar ii gac niy, nunu gac ni de nez yu par lo, mas tiem ze' sac i'ñ yu. 6Nii coz nu mnii Ñgyoozh lo Abraham: “De nez ru rcyiiñ yu tub lugaar nu walab ledz yu. Gac yu moz ni mbecy por fers la. De mbecy lugaar ze' tona' la shiñ gyicy nu dey yu lat tap gaynal na'ñ. 7Tees ya̱ rica̱ cashtig ni de yu nu shiñ gyicy ze'. Gaze' nu gruu de nez ru lugaar ze', nunu ca dey ya̱ ii”, nam. 8Orze' Ñgyoozh bicy mi tub trat nu Abraham, nunu mniim nu rlagy ñi ca beey nu la sircunsision cuerp ni de yu gyeey par nu gabe nu nac nuy trat ze'. Orze' gaze' nu gul Isaac, i'ñ yu. Ornu bza' shuñ dzi nu gul Isaac, orze' pcaay beey sircunsision cuerp niy. Orze' despuees Isaac pcaay beey sircunsision cuerp ni i'ñ yu Jacob. Jacob pcaay beey sircunsision cuerp ni trocyup i'ñ yu: laab lo de yu ze' guch trocyup nac nez de mbecy Israeel. 9’Tees de i'ñ yu bicy saap lagy dey ich bicy yu See. Orze' biit dey yu. Orze' mbecy wii dey yu. Byac yu moz por fers la ni tub mbecy Egipto. Tees Ñgyoozh gusa num yu. 10Nunu Ñgyoozh bloo nap mi yu lat dela gyel deet nu bzac yu. Ornu bru'ñay lo Faraón, yu nu riib ic Egipto, orze' Ñgyoozh bicy mi nu gud lagy Faraón nu nap yu, nunu yu' shcab niy. Orze' Faraón bdu'y riiñ yaay nu gyub ic yu lo dela yu ni Egipto, nunu gyub ic yu nañ yu'y. 11’Na biid cubiñ lo dela de yu ni Egipto nu lo de yu ni Canaán. Tona' la bzac zi mbecy nu nac cubiñ ze'. Wangad coz nu gow de gyitoo bel ni den. 12Ornu Jacob güeñ yu nu yu' trig Egipto, bzuu nez yu de i'ñ yu, de yu nu nac gyitoo bel ni den, nu cha dey ze'. Nde' byaj loga la nu gya dey. 13Byaj cyup See mniiy lo de bicy yu cyu nac yu. Orze' gud lagy Faraón cyu nez nac See. 14Orze' See bzeed yu raso̱o̱ lo uz yu, nunu lo dela famil niy. Mniiy nu cha dey gashtal Egipto. Chon gal ruub gaay dey nac yu. 15Orze' Jacob guay Egipto. Ze' gut yu nu dela too bel ni den. 16Orze' despuees gua nu dey cuerp ni See, gal nu cuerp ni Jacob par Siquem. Pcach dey ñi nañ tub gyeeg ni blyuu nu wii Abraham par la be pezh lo de nez Hamor. 17’Na or bi pshuub dzi nu gyicy yac Ñgyoozh ni de riidz nu mniim lo Abraham, orze' tona' la byañ de nez na Egipto. 18Orze' reña' mbecy gutib ic yu Egipto. Yu ze' wanchu' loy See. 19Bguuy de nez den. Shiñ bicy nuy dey. Pcaay de nez den por fers la nu ne' dey de mdoo gyeey nu sa gul ni dey, gun orze' gat yu. 20Orze' tiem ze' gul Moisees. Tona' la bet lagy Ñgyoozh yu. Nañ chon beey bguul dey yu yu' uz yu. 21Ornu bloo chu dey yu, orze' byash i'ñ Faraón yu. Bicy i'ñ ñiy. Bguul ñiy gal i'ñ lañ. 22Orze' de mbecy blyuu dey ni Moisees dela shcab lily ni de mbecy Egipto. Orze' Moisees byac yu tub mbecy nu tona' la lily na. Coz ily bicy yu, nunu coz ily mniiy. 23’Na ornu Moisees yu'y tub ña'n cyuu, orze' mnii tooy nu cha güiiy la ricy de losa'y, de mbecy Israeel. 24Orze' bzaac yu nu shiñ ricy tub mbecy Egipto nu tub losa'y. Orze' pcay yu. Orze' bicy gal gay nu mbecy Egipto ze'. Orze' biit yuy. 25Psa' lagy yu nu de losa'y ñgyet lag dey cuen nu Ñgyoozh gyicy mi nu laab yu co nap yu de losa'y yaa de mbecy Egipto. Tees wangyet lag dey cuen. 26Na tuuba' dzi bzaac yu nu rucoo tub mbecy Israeel laab nu losa'y. Bicy peey nu ñgyicy yu nu ganap lagy dey lo losa'y. Orze' nay rab yu dey: “¡Bzub gyidag der! De ru bicy ru losa'r. ¿Lagu shiñ ricy nur losa'r?” nay. 27Orze' yu nu shiñ ricy nu losa' ze' bzuub yaay Moisees par cuit yu. Orze' nay rab yuy: “Se cyu la briib riiñ ic ru nu gyub ic ru de̱ ya̱, nunu par nu gri beer ne̱ de̱. 28Ze' na, ¿a cuta'r ya̱ gal nu biit ru mbecy Egipto ze' naag?” nay. 29’Na ornu güeñ Moisees nde' na, orze' bruu chuy Egipto. Orze' gua yat yu. Guay pcyiiñ yu lo de yu nu la Madián. Ze' pchelaay. Orze' gul cyup i'ñ gyeey yu. 30Na ornu bza' cyuu ña'n, orze' bruu zac tub anc loy lat lyush gyi nu rcañ tub yag tub lugaar ub zi gaab ga bicy Sinaí. 31Tona' la za nu ic yu par nu nac coz nu bzaac yu. Orze' byagaab yu lo yag ze' par nu zac nap zir yuñ. Orze' güeñ yu nu rnii Ñgyoozh. 32Orze' nam: “Ya̱ naca̱ Ñgyoozh ni de gyitoo bel nir: Ñgyoozh ni Abraham, Ñgyoozh ni Isaac, Ñgyoozh ni Jacob”, nam. Orze' gush bis yu nu gudzib yu nu nac de coz nu bzaac yu. Orze' wancuica'y baloor nu ngüiiy lo yag ze'. 33Orze' na Ñgyoozh rab mi yu: “Bloo gyid lab ru, gun ze' nu zur ze', ze' lugaar yon. 34Ya̱ rzaca̱ nu dzi rzac zi de mbecy ne̱ Egipto, nunu reña̱ nu rzuub ti' dey. Nde' nu ya̱ bi beta̱ na, par nu gloo mbaña̱ dey. Da, gun ya̱ zuu neza̱ ru gyar par Egipto”, na Ñgyoozh rab mi Moisees. 35’Moisees, bdiily lo de mbecy Israeel loy. Mnii dey: “Se cyu la bicy nu ru gyub ic ru de̱ ya̱, nunu ri beer ne̱ de̱”, mnii dey. Ze' Moisees Ñgyoozh bzuu nez mi yu nu gyub ic yu dey, nunu par nu co nap yu dey. Ni bicy mi nu nac anc nu bruu zac lat yag nu pca gyi ze'. 36Orze' laab Moisees gua nuy de mbecy ornu bruu dey Egipto. Bicy yu nusuriidz, nunu bicy yu coz nu za nu ic mbecy. Bicy yu de nde' Egipto, gal nu ru' nisyudoo ña, gal nu de lugaar ub zi de nez nu gusa dey cyuu ña'n. 37Laab Moisees mniiy gugy yu de mbecy Israeel: “Ñgyoozh gzuu nez mi tub mbecy nu nii por cuen nim gal nu bzuu nez mi ya̱. Mbecy ze' gruuy lat nez de ru”, na Moisees. 38Moisees, yu ze' yu nu gusa lat de mbecy zigy, de mbecy Israeel, lugaar ub zi. Gusa nuy de gyitoo bel ni den, nunu gusa nuy anc, yu nu mnii loy too bicy Sinaí. Laab yu gush yu riidz ni Ñgyoozh, riidz nu rnii lac mod cyiiñ den. Orze' bzeeñ yuñ par de ub na. 39’De gyitoo bel bdiily lo dey loy. Wansuub gyidag dey niy. Bzu chu dey yu, nunu bicy pee dey mbish cya ga'y par Egipto. 40Nde' nu na dey rab yu Aroong: “Bzaa la be ñgyoozh nu cha gam par lo den, gun wagad lagy den la bzac Moisees, yu nu bloo de ub na Egipto”, na dey. 41Gaze' nu bzaa dey tub nab mod nu na tub biser. Orze' biit dey bañcyug. Pshu dey reñ ma looñ. Tona' la bet lagy dey coz nu bzaa dey nu yaay. 42Orze' Ñgyoozh bruum lat dey. Nunu bzaan mi nu gyicy ñgyoozh dey de bel baa. Nde' coz nu bi ca lo libr ni de mbecy nu mnii por cuen ni Ñgyoozh. Orze' rniiñ: Ñgyoozh nam: De ru mbecy Israeel, walab lo ya̱ biit der bañcyug nu pshur reñ lat cyuu ña'n nu gusa der de lugaar ub zi. 43Sinu biit der bañcyug nañ yu' ni ñgyoozh nu la Moloc, tub ñgyoozh nu gusa nu der tiem ze'. Nunu biit der bañcyug lo nab bel baa, tub ñgyoozh ni der nu la Refán. De nde' nab nu bzaa der. Bicy der ñii par ñgyoozh ni der. Orze' ya̱ zuu neza̱ der gal lugaar nu zeta' zir par Babilonia, nam, ni pcaa de mbecy nu mnii por cuen nim. 44’De gyitoo bel ni den bicy cup dey tub yu' negy ze' nu pca dey Ñgyoozh lat nu gusa dey de lugaar ub zi. Yu' ze' byaañ mod nu mnii Ñgyoozh lo Moisees. Mod nu bzaac yu, ni mod bzaa dey ñi. 45Ornu gusa nu dey Josué, orze' za nu dey yu' negy ze' lugaar ze' nu bloo dey yu yaa reña' mbecy, de mbecy nu bloo chu Ñgyoozh. Orze' lo de yu ze' byeeñ yu' negy ze' gal pshuub la tiem ni Dabi. 46Dabi bicy yu mod nu nap bicy nu Ñgyoozh yu. Orze' bdiiñ yu rishbeey lo Ñgyoozh nu zaay tub yu' par ub mi, laab biñ nu briib zily Jacob. 47Tees Salomoong, yu ze' bzaay yu' ze' ni Ñgyoozh. 48Tees mi ze', biñ nu zily zir nac wac cyiiñ mi nañ yu' nu rzaa mbecy. Nde' nu ni mnii de yu nu mnii por cuen nim ornu nay: 49Ñgyoozh nam: “Gyibaa, ze' nañ gal nu na tub yashily nu zuba̱ riib ica̱ dela coz. Ze' gyishlombecy ii nañ gal nu na tub coz nu zub gyi̱'. ¿La na yu' nu zaa der ne̱? ¿Ca zu tub lugaar nu zu lagya̱? 50¿A walab ya̱ bza̱a̱ dela coz ii?” mniim, na de yu nu mnii por cuen nim. 51’¡Dzi ga cyigy too der! ¡Lardoo der nañ gal nu na lardoo tub mbecy nu a̱' yu' lo Ñgyoozh! Na der gal nu na tub mbecy go̱' par lo de riidz ni Ñgyoozh. De ru nar gal na' zi'l de gyitoo bel nir. Dub laa tiem ricy der coz nu za contr ni Espiriit Yon ni Ñgyoozh. 52Sac ni tub mbecy nu mnii por cuen ni Ñgyoozh nu wansheed zi de gyitoo bel ni der. Tees biit dey dela mbecy nu mnii nu cyid biñ Yon, biñ nu ricy yac dela coz nu rnii Ñgyoozh. Orze' na de ru bish cya der ich biñ yon ze', nunu biit der mi. 53Laab de ru mbecy nu byeeñ leey ni Ñgyoozh yaa, leey nu bzeeñ de anc, tees wagyicy yac der niñ ―na Shteb. 54Ornu de mbecy nu yu' junt ze' güeñ dey de riidz nu mnii Shteb, orze' tona' la guzi lagy dey, nunu psiigy lay dey loy. 55Tees Espiriit Yon ni Ñgyoozh briib ic za' lam nañ lardoo Shteb. Orze' bgüiiy par gyibaa, nunu bzaac yu gyel lily ni Ñgyoozh, nunu bzaac yu Jesuuz zum par yaa bee Ñgyoozh. 56Orze' nay: ―¡Güii der! Ya̱ rzaca̱ ryaal baa, nunu biñ nu byac mbecy zum par yaa bee Ñgyoozh ―nay. 57Orze' de mbecy psoow dey gyidag yu, nunu brish ti dey. Orze' bgo la dey too Shteb. 58Orze' bruu nu dey yu lat gyedz. Orze' bgoow gyita' dey yu par nu gat yu. De mbecy nu mnii nu bzaac nu shiñ bicy Shteb ze' bzeeñ dey shab yu nu ña tub yu feñ nu la Saulo. 59Orze' de mbecy fert la yu' dey rgoow gyita'y Shteb lat nu rnii nuy Ñgyoozh. Orze' nay: ―Jesuuz, Shuaana̱, byash espiriit ne̱ ―nay. 60Orze' gusu tib yu. Gaze' nu ye la mniiy. Orze' nay: ―Shuaana̱, cue' cuic ru cashtig ni dey nu nac coz nu ricy yu ―nay. Na ornu mniiy nde', orze' gut lay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Albert Einstein
Albert Einstein (juddoo Ulma (Almaañ) ci atum 1879, faatoo Princeton (Diiwaan yu Bennoo yu Amerig) ci 1955) doonoon na ab boroom xam-xamu jëmm, xaymakat, xetlukat bu waa Almaañ bu jëloon réewu gu waa Suwis, te mujje ca Diiwaan yu Bennoo yu Amerig.
Lu weesu doon gi mu doonoon kenn ci jëmmkat ak xaymakat yi gën a siiw ci àdduna bi ci taariixu xam-xam, doonoon na xalaatkat, ku bari yëggu-yëggu ci yeneen fànn (tambalee ca xeltu ba ci politig). Boole nañu ko ci gëstukat yi gën a màgg ci xarnub XX.
Bokk na ci li ko gën a siiwal gisiin wi mu def te duppe ko gisiinuw ajoo. Dugal na it loxoom ci li jëmale-kanam doolerandub kàttan-ferñent, doolerandug tekkaaral, añse.
Jotoon na Neexalub Nobel ci jëmm ci atum 1921
Dundam[Soppi]
Albert Einstein Ulma la juddoo ca Almaañ aji juram ju gòor mooy Hermann Einstein, doonoon booroom këru liggeéyukaay bu doon defar ay wuutuloxo yu mbëj, Pauline Koch doonoon aji juram ju jigéen.


text:
Gox
Gox baat la buy tekki ab yaa-yaa wu suuf wu réy te tegu ci kol-kolu àdduna bi. Ci deggoo barab bi ñuy woowee gox dan ciy boolee tamit dun yi ko jege, maanaam yu soriwul tefes yi, lu mel ne Madagaskaar ni mu bokkee ci Afrig, ndax moom la gën a jege ni Asi.
Seddatleeg gox yi[Soppi]
Ci xam-xam, xaaj bu àdduna bi, bu beru rek gox nga, ci tekki bu yaatu, kon sunu sukkandikoo ci loolu dun yépp ay gox la ñu, ndaxte da ñoo beru, dañ ni cundum ci ndox mi.
Baatu gox amul benn tekki rekk. Looloo tax daanaka barab boo dem ci àdduna bi am na ay limi gox. Ci lu daj man nañoo jàpp ne mooy ab yaa-yaa wu suuf wu réy wu am ay yemu yu am solo,(mbàmbulaan, doj, ndand féy-féy... Donte ñu bari da ñoo jàpp ne ñent walla juroomi gox a am waaye di nan far di ci téye juroom walla juroom ñaar.
Ñaar yi ci tàqaloo ñooy Tugal ak Asi, di ko woowee Tugalasi, Bëj-saalumu Aamerig ak Bëj-gànnaaru Aamerig danuy faral di leen di jàppee ñaari gox, suñu booloo nekk Aamerig. Ñenn ñi di boole Afrig Tugal ak Asi mu doon Afritugalasi.
Dun yi dañ leen di boole ci gox yi ñu gën a jege. Lu mel Kanaari donte ci réewum Espaañ la bokk, ci goxu Afrik lañ koy boole. Duni Mbàmbulaan gu dal gi, ci Oseyaani lañ leen boole, ak yeneen.
- 7 gox: Afrig, Bëj-gànnaaru Aamerig, Bëj-saalumu Aamerig, Asi, Tugal, Oseyaani, Dottu Bëj-saalum.
- 6 gox: Afrig, Bëj-gànnaaru Aamerig, bëj-saalumu Aamerig, Tugalasi, Oseyaani, Dottu Bëj-saalum.
- 5 gox: Afrig, Aamerig, Tugal, Oseyaani, Asi.
- 4 gox: Aamerig, Afritugalasi, Oseyaani, Dottu Bëj-saalum.


text: 1Lëë Pedre ni Juan bii nonee lo meñ, tsiñee lëë pxosy ptsiñ ksa xaa nii xkyënap lidzy Dios ni xaa saduceo. 2Xlëë xaa porñee lëë Pedre ni Juan nonee lo meñ nii nli spañ meñ kuty, por lëë Jesús pañ. 3Lëë xaa xñabey kwnaasy xaa aan leñ skiib ptseñ xaa kyool go, porñee tsel ptsye tse kwnaasy xaa xaa. 4Per ndaly meñ nii pkëëtyag kchë nii kwnee xaa bniladzy, aan lëë meñ nii xniladzy xtiits Dios ptyalyre. Pkab siik kaay mily nonstyee xaapkiy. 5Lëë byaani lyu lëë xaa nii xñabey lo meñ Israel, ni xaa kol, ni maestre ley pkaal lsa Jerusalén. 6Wi Anás, xaa nii xñabey lo pxosy so siko, ni Caifás, ni Juan, ni Alejandro ni kchësy meñ lidzy xaa nii xñabey lo pxosy. 7Lëë xaa kwnabey koktsyetsy Pedre ni Juan, aan loxsye pso xaa xaa groltyee, lëë xaa kwnabtiits lo xaa, chëb xaa: —¿Cho bnee tiitspey lo do nii chuuñtsyey do kchë cos re? 8Tsigo lëë Pedre, xaa nii nyoo no Kyalbini Ntson leñ styoo kwëb chëb: —Kchësy to nii nak to xaa xñabey ni kchësy to xaa kol, 9lëë do xñabtiits loo noo dyon xa byak tu xaa xsyaknë. 10Lëë noo kñeeli lo do parñee kaknan do ni kaknan kchë meñ nii no Israel nii lëë xaa re byak por xkyalwnabey Jesucrist Nazaret. Lëë do pkëë xaa lo crusy, per lëë Dios beeñ kpañ xaa. 11Lëë Jesús nak sinak kyo nii psëëb to kchë do siñee xsaa do yu, per lëë na lëë xaa nak sinak tu kyo nii mastre xkiiñ. 12Ni tu cho chilody kteelaa lëë no lo tol lo kislyu re, xaktyee Jesús, xaa nii pxaal Dios. 13Tsiñee lëë xaa xñabey kon nii nder confians xñee Pedre ni Juan, aan lëdy xaa chak nak xaa, psee xaa xñabey aan lëë xaa byeñ nii xpëëdscuel Jesús nak xaa. 14Pchilody pe cos nguëëkiy xaa xñabey xaa, porñee lëë xaa nii byak so siko. 15Per lëë xaa kwnabey pchoo Pedre ni Juan lo junt aan lëë xaa byaan kchë xaa siñee xñabey xaa, xtilytiits lsa xaa, 16xñee xaa: —¿Xa kuuñ no xaa re? Por kchësy meñ nii no Jerusalén nan nii lëë xaa beeñtsyey kyalntson re, aan chilody tyeesy no nii nlidyo. 17Per parñee kxooñtre tiits lady meñ, kol tsoo ktseb no xaa, parñee destye natse kseejtre xaa lë Jesús ni stu lo meñ. 18Tsigo lëë xaa kwtsyetsy xaa, aan lëë xaa kwnabey nii kseejtre xaa ni kluuytre xaa xtiits Jesús lo meñ. 19Per lëë Pedre ni Juan kwëb chëb: —Misme lëë do na dyon kol kyeñ deelñee buen sak Dios nii ksoob noo xtiits to, lëël nii ksoob noo xtiits Dios. 20Kñabty to nii ksaan noo kñee noo kchë nii ptyon noo ni ptsyon noo, por chilodyo. 21Tsigo lëë xaa xñabey kwëntseeb lo xaa, per lëë xaa blaa xaa. Ptsyoldy xaa xa nsaksi xaa xaa, porñee kchësy meñ xtee skizh lo Dios por kchë nii kon meñ. 22Masy choow iz chap xaa nii byak por kyalntson go. 23Tsi lëë Pedre ni Juan kwlaa, lëë xaa sey laañee nche xcombañer xaa aan lëë xaa bitiits kchë nii chëb pxosy ni xaa kol lo xaa. 24Tsiñee lëë xcombañer xaa lox pkëëtyag kchë nii bitiits xaa, lëë xaa bitiitsni Dios tusyke kchë xaa, chëb xaa: —Tat Tios, lii nii psaal kpaa ni kislyu ni nistoo ni kchë lo cos, 25lii beeñ knee pxusykoltoo noo David, tsiñee por Kyalbini Ntson chëb xaa: ¿Penak nii xlëë meñ nii nche lo kislyu, ni penak nii cho cos nii pa xkiiñdy leñ kik meñ? 26Lëë kchë rey ni lëë xtisy nii xñabey lo kislyu ptyop parñee ktilyni xaa Dios ni parñee ktilyni xaa xaa nii kwle Dios. 27’Nli nii lëë Herodes ni Poncio Pilato pkaal lsa leñ kyedzy re kchë xaa meñ sit ni meñ Israel par ktilyni xaa xiñoo Jesús nii pxaaloo lo kislyu. 28Singo mod lëë xaa beeñtsyey kchë nii nol kikoo kak destye penaadle. 29Lëë nana, Tat Tios, buy kchë xkyalntseeb xaa, aan beeñ yudar xaa nii xsoob xtiitsoo parñee ktsyebty xaa kluuy xaa xtiitsoo. 30Bluuy xkyalwnabeyoo tsiin kuuñ kyak xaa meñ xsyaknë ni kuuñtsyey xaa kyalntson por xtiits xiñ ntsonoo Jesucrist. 31Tsiñee lëë xaa lox bitiitsni Dios, lëë laañee nche xaa pxisy, aan lëë Kyalbini Ntson kwsëëb kchë leñ styoo xaa, ni lëë xtseeb pchoo lo xaa parñee kñee xaa xtiits Dios. 32Tugak kwyo kik kchë meñ nii bniladzy xtiits Dios. Ni tu cho chëbty: “Xcheñsyaa nak cos re”, sink kchësy xcheñ meñ kok kchë cos, kwyody xpixwano. 33Con kyalwnabey gaa tugak lëë apostle kwnee nii nli pañ Jesús aan mbëë beeñlay Dios xaa. 34Kwyody ni tu meñ nii nyo lyaadzy lady xaa, por lëë meñ nii chap lyu o yu gaa ptow aan lëë meñ kuni tumi go lo apostle 35par kiisy apostlo lo meñ nii no lyaadzy. 36Singo beeñtsyey tu xaa nii pcholë José. Lo xtiiy Leví pkab xaa, chu nis nii lë Chipre koly xaa. Aan lëë apostle kwnee lo xaa Bernabé. (Tiits ko nak sinak nii xñee ñe: Xaa nii xchoobladzy.) 37Lëë xaa pto tublë lyu nii kop xaa aan lëë xaa kuni tumi go lo apostle.


text:
Oseyaani
Oseyaani ab gox la bu nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi. Ci biiram Óstraali, ak Seland-Gu-Bees gi, ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees gi, Tasmaani, ak yeneeni dun. Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti.
Ci lu daj[Soppi]
Ci lu daj Oseyaani dañ koy jàppee ni ab gox bu nekk ci diggante Bëj-saalum-penku Asi ak Bëj-saalumu Aamerik.
Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti ci gox yi ci àdduna bi, ci 8 523 655 km kaare lay tollu, te 90% ya Óstraali la, 5,4 % ya di Papuwasi-Ginne-Gu-Bees, 3,1% ya di Seland-Gu-Bees gi, yeneen réew-réewaan yi tas ci Mbàmbulaan gu Dal gi doon 1,5 ci gox bépp.
Am na 32 642 390 ciy way dëkk di ñareelu gox bi gën a néew ay nit lu weesu Dottu Bëj-gànnaar bi. 60% ya Óstraali la ñu dëkk, 16% ya Seland-Gu-Bees gi, 12% ya Papuwasi-Ginne-Gu-Bees.
Diwaan[Soppi]
Ni yeneen gox yépp, ay peggan ci deggoo rekk lañ leen daggee. Baatu Oseyaani dañ koy jëfandikoo ngir jëmmal ab xaaj ci àdduna bi bu ëmb bépp suuf su nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi te duggoo ci barabi dott bi.
Ci lu ëpp yii la ñuy jàpp ne ñooy ay Diwaanam:
Ki defoon bi seddale moo doonoon Jules Dumont d'Uville ci 1831, waaye tegu woon ci cëslaayu xam-xam gu ñu ñangu tay. Ci 1970 ba tay, séwógaraafikat yi, Gëstukatu-làkk yi, ak yeneen boroom xam-xam, ci seeniy liggéey, yii rekk la'ñ koy seddalee Oseyaani gu Jege ak Oseyaani gu Sori.
Rèew ak suuf[Soppi]
Lu ëpp ci réewi Oseyaani yi, ay dun la ñu. Mennum Óstraali ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees ñoo am ay peggu suuf ak yeneen réew (Ci Dunu Ginne gu Bees gi ak Endonesi gi ñuy boole wàllam gu bari ci Oseyaani).
Lim bii di toftal dafa boole mbooleem réew aki suuf yi fa nekk. Te jàpp nak ne am na ay suuf yu fa ne te ñu jàppee leeni réew, waaye tembu ñun kon ay réew la ñu ci biiri réew, di nan bind ci réew mi ñu bokk ci wet gi.


text: 1Orze' dela mbecy wes su dey. Gaze' nu za nu dey Jesuuz lo Pilato. 2Na ornu bru'ña dey loy, orze' brugyi' nu driib dey cyi toom. Orze' na dey: ―De̱ ya̱ byap de̱ yu ii ricy yu nu radza de mbecy ledza̱. Nunu rniiy nu walagy ñi nu rish de̱ tiñ nu rboo dey por cuen ni yu nu riib ic de nasyoong. Nunu ricy yu ub yu nu nac yu Mesías. Nunu nac yu rey ricy yu ―na dey. 3Orze' Pilato nay rab yum: ―¿A ru nac ru rey ni de mbecy Israeel? ―nay. Orze' nam rab mi yu: ―Laab ni gal nu ru mniir ―nam. 4Orze' gaze' nu Pilato mniiy lo de yu zub lo ni uz, gal nu lo de mbecy. Orze' nay: ―Ya̱ wangyap la̱ ni tub la falt ni mbecy ii ―nay. 5Tees de mbecy fert la zu dey. Orze' na dey: ―Yu ii ricy yu nu deet rac ledz de̱ nu nac coz nu rlyuuy. Nu loga la ni bicy yu Galilea. Na ga' ni' zi'l ricy yu lo de yu ni Judea ii ―na dey. 6Ornu Pilato güeñ yu de nu nde', orze' bdugyi'y lo dey ben a nac mi mbecy Galilea. 7Na ornu gud lagy yu nu laab mi mbecy Galilea, orze' bzuu nez yum zam lo Herodes, gun yu ze' riib ic yu Galilea por cuen ni gubier Rom, nunu tiem ze' riy Jerusaleeng. 8Orze' Herodes tona' la bet lagy yu ornu bzaac yu Jesuuz, gun bi rac tiem rlagy yu gzac yum, gun güeñ yu de coz nu rnii mbecy nu ricy mi. Orze' rgyish loy nu rlagy yu zac yu tub nusuriidz nu gyicy mi. 9Orze' zañ coz bdugyi'y lom. Tees Jesuuz rila wanniim. 10Ni' zi'l ze' yu' de uz zub lo gal nu de yu nu rlyuu leey ni Ñgyoozh. Orze' bzu fert dey, nunu briib zir dey cyi toom. 11Orze' Herodes gal nu de soldad niy shiñ bicy nu dey mi. Orze' bigy nu naañ dey mi. Orze' ptiish dey mi tub negy fin. Orze' bzuu nez dey mi tub tira' nu zam lo Pilato. 12Orze' dzi ze' Herodes nu Pilato bicy dey rishnap nu losa'y. Ze' anzir rzi lagy dey lo losa'y. 13Orze' Pilato bicy tublaazh yu de uz zub lo, gal nu de yu bel ni de mbecy Israeel, gal nu de mbecy gyedz ze'. 14Orze' nay: ―De ru yad nu der mbecy ii lo̱, nunu mnii der nu ricy yu nu radza mbecy. Tees ya̱ bdugyi' biigya̱ loy lo rgüii la der, nunu wangyapa̱ ni tub la falt niy nu nac cyi nu briib der tooy. 15Nunu ni' zi'l Herodes wangyap yu falt niy. Nde' nu ptush cyay yu yad yu lo̱. Gun yu ii sac la cyi nu bicy yu nu gyicy ñi nu yad ñi nu gat yu. 16Orze' nde' nu ya̱ grica̱ cashtig niy. Orze' gaze' nu gla̱a̱ yu ―nay rab yu de mbecy. 17Na de ña'n la, lat nu rzu' sa' ni Pas, Pilato rlagy ñi laay tub pres par nu gyicy yu nu gyet lagy de mbecy. 18Tees orze' dela dey dub ru' lay rbish tiy. Orze' na dey: ―¡Biit yu! ¡Orze' glaar Barrabás! ―na dey. 19Gun Barrabás mne' dey yu nañ yu' gyiib par nu bicy yu nu byach mbecy, nunu par nu biit yu mbecy. 20Tees Pilato rlagy yu nu glaay Jesuuz. Orze' gaze' nu mniiy lo de mbecy tuuba' tir. 21Tees orze' de mbecy dzi zir ye rbish ti dey. Orze' na dey: ―¡Cut ruy lo cruuz! ¡Cut ruy lo cruuz! ―na dey rab yu Pilato. 22Orze' Pilato tir chon la mniiy lo de mbecy. Orze' nay: ―¿La ñuu coz a̱' nap bicy yu? Ya̱ wangyapa̱ ni tub la cyi nu bicy yu nu gyicy ñi nu yad ñi nu gat yu. Orze' ya̱ grica̱ cashtig niy. Orze' gaze' nu gla̱a̱ yu ―nay. 23Tees de mbecy ze' rzaab rbish ti la dey nu rnii dey nu gat mi lo cruuz. Orze' par nu tanta' rbish ti dey, orze' nde' nu “O” mnii Pilato. 24Orze' Pilato pshet ic yu nu gyicy yu gal mod nu mnii dey. 25Gaze' nu blaay yu nu mnii mbecy. Yu ze' yu nu bicy nu byach mbecy nunu yu nu biit mbecy. Orze' bgu'y Jesuuz yaa dey par nu gyicy dey ca na nu rlagy dey. 26Na ornu za nu dey Jesuuz nu caa dey mi lo cruuz, orze' nez nu za dey bdzeel dey tub mbecy Cirene nu la Simo̱o̱. Yu ze' bruuy ngush yeed yu. Orze' pshet yaa dey yu. Orze' briib dey cruuz nim yeñ yu. Orze' bicy dey nu guy cruuz ze' cha cay ich Jesuuz. 27Nunu tona' la mbecy zigy za ca ich mi. Nunu lat dey yu' zigy biñ mñaa. Ruun dem nunu rbish tim za ca dem ich mi nu nac nu tona' la ricy shni dem nu nac Jesuuz. 28Orze' Jesuuz bgüiim lo de biñ mñaa ze'. Orze' nam: ―Der biñ mñaa Jerusaleeng, cue' gun der nu nac ya̱, sinu biiñ der nu nac ub der nunu nu nac i'ñ der. 29Gun shuub dzi nu nii mbecy: “Dzi ni biñ mñaa nu wanchu' i'ñ. Dzi ni biñ mñaa nu wangaal mdoo. Nunu ni' zi'l dzi ni biñ mñaa nu wangaagy mdoo”, nii dey. 30Orze' cugyi' de mbecy nu niiy gab yu de bicy: “¡Bish cya to̱o̱ de̱!”, niiy, nunu nii ga' dey gab yu de bicy miiñ: “¡I pcach de̱ ya̱!” niiy. 31Gun benu ni mod ricy dey nu yag ca', orze' dzi zir gyicy dey ornu cha wach ñi ―nam. 32Nunu za nu ga' dey cyup mbecy nu bicy cyi par nu caa dey yu tublaazh nu Jesuuz lo cruuz. 33Na ornu bru'ña dey lugaar nu la Calavera, orze' pcaa dey Jesuuz lo cruuz. Nunu pcaa ga' dey cyup mbecy cyi ze' lo cruuz. Tub yu pcaa dey yu par yaa beem. Ze' tuuba'y pcaa dey yu par yaa reg mi. 34Orze' na Jesuuz rab mi Ñgyoozh: ―Ñgyoozh uza̱, bicy sulagy ni dey, gun wagad lagy dey de coz nu ricy yu ―nam. Orze' de soldad bloo dey suert par nu cyez dey shab mi lat losa'y. 35Orze' de mbecy yu' dey rgüiiy lom. Nunu gal de fushtiz bgubdzaa dey mi. Orze' na dey: ―Bloo mbañ yu reña' mbecy. Na rlagya'ñ nu co mbañ yu ub yu benu rishli gaal nac yu Mesías, biñ nu bloo zu Ñgyoozh ―na dey. 36De soldad ni' zi'l bgubdzaa dey mi. Orze' becha' dey lom nunu briic dey ñup zii go'm. 37Orze' na dey rab yum: ―¡Benu ru nac ru rey ni de mbecy Israeel, bloo mbañ ub ru! ―na dey. 38Ze' par too cruuz ze' pcaa dey tub yala nu ta' letr. Orze' rniiñ: “Yu ii rey ni de mbecy Israeel”, rniiñ. 39Na tub yu nu ca cuit mi mnii ziy nim. Orze' nay rab yum: ―Benu ru nac ru Mesías, biñ nu ca lo cuen nu cyid, orze' bloo mbañ ub ru, nunu bloo mbaña' de̱ ya̱ ―nay. 40Tees tuuba' losa'y bdza'y niy. Orze' nay rab yuy: ―¿A wacchib ru lo Ñgyoozh? Gun bi ta' den laaba' lo cashtig. 41Gun de ub na yad ñi nu gzac zin, gun na drish na de coz nu bicy na. Tees yu ii rila wangyicy yu coz a̱' nap ―nay rab yu losa'y. 42Orze' na ga'y rab yu Jesuuz: ―Jesuuz, gyeza' lagy ru ya̱, ornu cugyi' nu gyub ic ru de mbecy nir ―nay. 43Orze' Jesuuz nam rab mi yu: ―Ya̱ rishli rne̱e̱ lor nu dzi na bi ri nur ya gyibaa ―nam. 44Orze' tub gyiib trocyup or widoo, orze' bet cow dutuub la lo yu gashtal gyiib chon or gudze. Orze' bzu yaa. 45Ni doo wancuic ñi yaa. Ze' negy nu zaab lugaar yon ni yu' nu driib zily mbecy Ñgyoozh pshelañ. Cyaal, cyaal lañ guc ñi. 46Orze' Jesuuz ye la brish tim. Orze' nam rab mi Ñgyoozh: ―¡Uza̱, byash lardo̱o̱! ―nam. Na ornu blazh mniim nde', orze' gut mi. 47Na ornu bzaac yu nu riib ic de soldad Rom de coz nu guc na, orze' brugyi' ryabic yu gyel mbecy ni Ñgyoozh. Orze' nay: ―Rishli gaal yu ii nac yu mbecy nu sac falt ni ―nay. 48Orze' dela mbecy zigy nu yu' lugaar ze', ornu bzaac dey nu ni guc, orze' gush nez dey zay. Rgyich yaa dey lyush yu. 49Tees dela mbecy nu yu' lo Jesuuz, nunu gaza' de biñ mñaa, biñ nu za ca ich mi nese nu bruum Galilea, orze' de yu ze' byeeñ gay lugaar ze'. Orze' zet yu' dey rgüiiy de coz nu guc ze'. 50Bzu tub mbecy nu la See. Yu ze' bruuy tub gyedz ni Judea nu la Arimatea. Nunu nac yu tub mbecy nap. Nunu ricy yu mod nu se'ñ. Nunu yu ze' nac yu tub yu nu zu riiñ lat de junt zub lo ni de mbecy Israeel. 51Yu ze' rgyish loy lo gyel gubier ni Ñgyoozh, nunu wangyicy yu tub zi'l riidz nu de yu nu gu' junt ze' ben lac mod ñgyicy nu dey Jesuuz. 52Orze' gush nez yu guay lo Pilato bdiiñ yu cuerp ni Jesuuz. 53Na ornu bi pshet yu cuerp nim lo cruuz, orze' ptiish yu cuerp nim ze' tub sab nu byaa nu lino. Gaze' nu briy ñi nañ tub gyerbaa cub nu bduguuñ nañ tub gyita'. Gyerbaa ze' nigul cui la añ. 54Nde' guc ñi dzi byer or gudze. Dzi ze' rzu lily dey par nu zu lagy dey sab. 55Orze' de biñ mñaa nu guca ich Jesuuz nese nu bruum Galilea gua nu dem See par ru' baa ni Jesuuz. Orze' bzaac dem lac mod briy cuerp nim. 56Na ornu bri dem yu' na, orze' bzu lily dem coz zguul gal nu coz nu coo dem cuerp ni Jesuuz. Orze' ornu pshuub dzi sab, orze' bzu lagy dem gal nu rniiñ lo leey nu gyicy dem.


text:
1Breda an sista, ef unu fain se sumadi we iina di choch a liv iina sin, unu we a liv ou Gad Spirit se unu fi liv, mos karek dem bot tek taim wid dem. Tek kier so unu no faal iina sin tu. 2Wen sumadi av prablem, unu fi elp dem. Unu fi elp unu wan aneda. Kaaz wen unu du dat unu a du we Krais Jiizas se unu mos du. 3Kaaz ef sumadi tingk se dem big an impuotant bot dem a nobadi, dem onggl a fuul demself. 4Evribadi mos luk iina demself an si ef wa dem a du rait. Unu no fi luk pan nobadi fi si ef unu rait, unu mos onggl luk pan unuself. An den ef wa unu a du rait, unu kyan api wid unuself 5Kaaz evribadi mos kyari dem uona luod.
6Unu we a lorn Gad wod mos shier aal a di gud sitn dem we unu av wid unu tiicha.
7No fuul unuself: Unu kyaahn tek Gad mek preke. Eniting we unu plaant a dat unu ago riip. 8So ef yu plaant di sitn dem we yu badi waahn, a ded unu ago ded — a dat unu ago riip. Bot ef yu plaant di sitn dem we Gad Spirit waahn, yu wi riip laif, wan laif we naa go don. 9So mek wi no get taiyad fi du gud, kaaz ef wi no gi op, wen Gad redi, im wi mek wi riip nof gud sitn. 10So weneva wi av di chaans fi du gud, mek wi du it. Mek wi du gud fi evribadi, wos ef dem a paat a Gad fambili an biliiv iina Jiizas laik wi.
11Unu si ou di leta dem big wen mi rait unu wid mi uona an! 12Di wan dem we a chrai fuos unu fi get sorkomsaiz, dem jos waahn fi brag an buos bout demself. Dem a push unu fi get sorkomsaiz so dat dem no sofa. Kaaz dem wuda a sofa ef dem did a tel piipl bout ou Jiizas ded pan di kraas fi siev dem. 13No iivn di wan dem we sorkomsaiz a fala di Laa, bot dem waahn yu fi go get sorkomsaiz so dat dem kyan go brag bout ou dem kaaz yu fi du it 14Mi uop se mi wi onggl buos bout ou Jiizas ded pan di kraas fi mi an ou sieka im, mi no liv laik ou di res a piipl iina di worl liv — mi ded tu di worl an di worl ded tu mi. Mi uop se mi neva eva buos bout notn els bot dat. 15A no notn ef yu sorkomsaiz ar yu no sorkomsaiz; di onggl ting we mata a se Gad tek yu an ton yu iina wan nyuu sumadi. 16Fi evribadi we grii wid mi — mi prie se Gad wi gi dem piis an dat im wi gud an kain tu dem an aal a im piipl dem. 17Fram nou aan, nobadi fi gi mi no muor chobl kaaz mi av di maak dem pan mi badi we shuo se mi a Gad sliev. 18Breda an sista mi prie se wi Laad Jiizas Krais wi shuo di uol a unu lov iivn duo wi no dizorv it. Iemen!


text: 1Shi Tioj, gyicy nu pca̱a̱ loga la, lo gyicy ze' pca̱a̱ dela coz nu bicy Jesuuz gal nu de coz nu blyuum nese nu bzuub mi gyi' de riiñ nu bicy mi 2gal pshuub la dzi nu gup mi gyibaa. Anzir nu gyam gyibaa, orze' nu nac Espiriit Yon ni Ñgyoozh mniim lo de yu nu pcuim nu gac aposht de coz nu gyicy dey. 3Lat cyuu dzi despuees ornu bi byabañ mi nu gut mi, zañ tir bruu zac mi lo dey. Nu mod ze' briic mi nu gad lagy dey nu mbañ mi. Lat nu bruu zac mi, orze' bzat mi gyel gubier ni Ñgyoozh lo dey. 4Ornu gabee rded nu ru'm dey, orze' mniim lo dey nu cue' ruuy Jerusaleeng. Gaze' nu nam rab mi dey: ―Cuez der gashtal cuic la Ñgyoozh biñ nu bi mniim nu segur la cuic mi ni der. Ya̱ bi mne̱e̱ lo der nu ni gyicy mi, gun 5Waa rishli nu nis zi'l briib nis yu mbecy, tees na de ru gal nu bgo nis too der ornu bzu' nis ru nu nis, ni' zi'l sñuu ga gyet Espiriit Yon ni Ñgyoozh lat der nu cyiiñ num espiriit ni der ―nam. 6Na lat nu yu' tublaazh dey nuy mi, orze' bdugyi' dey lom. Gaze' nu na dey: ―Shuaan de̱, ¿a na pshuub tiem nu gzu nap ru lat de mbecy Israeel gal nu bzuuñ gulas? ―na dey. 7Gaze' nu na Jesuuz rab mi dey: ―Walab cuen ni de ru nu gad lagy ru ca dzi o ca tiem nu gyicy Ñgyoozh de coz nu bzeeñ mi nu gac cuen ni ub zi'l mi. 8Tees ornu Espiriit Yon nim gyet mi lat der, orze' gyicy mi nu cyiiñ der nu gzat ru ya̱ lat de mbecy nu yu' Jerusaleeng, lat de mbecy nu yu' dutuub la lo yu ni Judea, lat de mbecy nu yu' dutuub la lo yu ni Samaria, nunu dela lugaar nu byazet zir ni gyishlombecy ―nam. 9Despuees ornu blazh mnii Jesuuz de nde', orze' lo rgüii la dey wes nañ mi yam gyibaa. Byoow mi lat tub nac za yam. Orze' wangaca' zac dey mi. 10Lat nu yu' dey ta' loy baa rgüiiy nu yam, orze' bruu zac cyup mbecy shab caacy gusuy lo dey. 11Gaze' nu nay rab yu dey: ―Der mbecy Galilea, ¿lagu ni yu' der rgüiir baa? Laab Jesuuz bruum lat der yaam gyibaa. Tees ni' zi'l mod gal nu bzaac der yam ni' zi'l mod zac der ornu cyid mi tuuba' tir ―na de anc ze'. 12Bicy nu la Bicy ni Ya Oliva, ze' yu' dey. Bicy ze' gaab ga byeeñ ñi nu Jerusaleeng, tub la be metr nu ca lo cuen ni leey ni dey nu rac rza mbecy sab dzi nu rzu lagy mbecy Israeel. Gaze' nu gush nez dey yay par lat gyedz Jerusaleeng. 13Ornu bri dey lat gyedz, orze' gup dey gal shily cyup ni yu' ze', ze' nu rzu' dey. Ze' ri Bed, Santiag, Waa, Ndrees, Lip, Bartol, Mateo, Santiag i'ñ Alfeo, Simo̱o̱, yu nu nash leey Caneneo, nu Judas, bicy Santiag. Dela de yu ze' yu'y ze'. 14Nunu zaab rnii nu laa dey Ñgyoozh nu tub zi'l shcab: gaza' de biñ mñaa yu'm lat ze', gaza' Li ñaa Jesuuz, nunu gaza' de bicy Jesuuz. 15Na ornu bded la be dzi, orze' byatublaazh dey. Byatublaazh nu rnii tub gaynal zub gal de mbecy ni Crisht. Orze' wes su Bed. Gaze' nu nay rab yu dey: 16―Der bicy na, Espiriit Yon ni Ñgyoozh bi mniim lo Dabi nu caay de coz nu bicy Judas, yu nu blyuu Jesuuz lo de yu nu gua num pres. Rlagy ñi gac ñii gal nu bi cañ. 17Ni' Judas guc yu tub losa' de aposht. Gaza'y bdugyiy riiñ, laab riiñ nu bdugyi de̱ ya̱. 18Tees despuees nu bicy yu coz cyi nu bgu'y Jesuuz yaa de yu nu rzi lagy lom, orze' laab nu tiñ nu byash niy ze' wiiy tub lugaar ze' nu biit yu ub yu. Orze' bet lag yu tub lugaar gya. Bzu tooy lo yu. Orze' briich ñi nañ yu. Orze' bruu za dela coz nu yu' nañ yu. 19Orze' ornu dela de mbecy nu yu' Jerusaleeng gud lagy dey coz nu guc lugaar ze', orze' bloo la dey ñi Lugaar ni Reñ. Benu nu riidz dey, orze' Acéldama lañ. 20Gun Dabi bi pcaay coz nu gac lugaar ni Judas lo libr ni Salmo, ze' nu mniiy: Yu'y gyac ñi gal nu na tub lugaar ub zi nu sac la mbecy. Orze' waruu su ga' la mbecy nu cyiiñ yu nañ ñi, nay. Orze' nay tuuba' lugaar ni libr ze': Orze' tuuba' mbecy gyub ic yu riiñ nu bdugyiy, na Dabi. 21’Na lat na ii yu' mbecy nu gusa nu de ub na dub laa lat nu gusa dun Shuaan na Jesuuz. 22Brugyi' rded nu dey de ub na nese dzi nu briic Waa nu zu nis mi, gashtal dzi nu yaa lam gyibaa. Na rlagy ñi nu chu' ca na tub dey lat na par nu niiy nu bzaac den nu byabañ mi ―na Bed. 23Orze' bloo su dey cyup mbecy. Tub yu lay See, laab yu ze' lay Barsabás, nunu laab yu lay Jusht. Bloo su dey yu ze' nu tuuba' mbecy nu la Matías. 24Gaze' nu brugyi' rnii nu dey Ñgyoozh. Orze' na dey: ―Ñgyoozh, ru rad lagy ru la na lardoo dela mbecy. Na lo cyup de yu ii, blyuu lo̱ de̱ ca na dey bi pcuiir 25par nu gac yu aposht. Chu'y lo Judas. Gun Judas nu nac nu bicy yu coz a̱' nap, orze' bzeeñ yu riiñ nu zuy par nu yay lugaar ze' nu byap yu gyay ―na dey. 26Gaze' nu bloo dey suert ben ca na de yu ze' chu'y. Orze' Matías bruu suert niy nu chu'y lat de trotub aposht ze'. Yu ze' gu'y lugaar ni Judas.


text:
Dëgërlukaay
Dëgërlukaay ab xeetu jumtukaayu mbëj la bu am solo lool ndax ay jëfandikoom yu bari te wuute ci defari masini mbëj ak yu mbëjfeppal. Naka-jekk ab dëgërlukaay dafay soppi kàttanug mbëj mu doon kàttanug tàngoor gu dawaanu mbëj jaaree ci biiram.
Ci yamale gees duppee àtteb ohm lees di man a xaymaa ndëgërlu gu dëgërlukaay bi. Kàttanu mbëj gi dëgërlukaay bi di soppi kàttanu tàngoor mi ngi aju ci dayoob ndëgërloom (walla ci man a wommatam), ci dawaan bi ak ci dend bi.
V di dend bi, I dawaan bi, R ndëgërlu gi
walla:
G di wommat gi
Waaye yii yamale duñu bàyyiwaale xel ci ne ndëgërlu gu Dëgërlukaay bi dafay soppi ci coppiteg tàngoor gi, dafay yokku su yokkoo, moo tax ñu koy woowee ndëgërlu gu xalaat, su fekkee dañu koy bàyyiwaale xel ndëgërlu gu dëgg lañu koy wax.
Ngóora gi p gu ab Dëgërlukaay ñoo ngi koy natte:
Ñu koy nattee ciy watt.


text:
Jurukaayu mbëj
Jurukaayu mbëj ab jumtukaay la buy tax ñuy man a jël wenn xeetu kàttan wi soppi ko kàttanu mbëj. Naka-jekk xeeti kàttan yees di soppali gu mbëj ñooy gu doolerandu, gu simi, gu leer ak gu tàngoor. Jurukaayu mbëj yi dañu leen di séddale ci jurukaayu dawaan ak jurukaayu dend, bu njëkk bi manees na koo, itam, séddale ci jurukaayu dawaan bu safaanu ak jurukaayu dawaan bu wéy.
Jurukaayu dawaan ak bu dend[Soppi]
Àtteb ohm mooy yamale giy wone digaale gi ne ci diggante dawaan ak dend ci biir ag ndombo gu mbëj. Bu ci yokku sa moroom wàññeeku su ngóora gi soppikuwul.
Tekki:
- P ngóora gi, ñu koy natt ciy watt.
- V mooy dend bi ne ci diggante ñaari cati wommatukaay bi , volt mooy bennaanu nattam.
- I mooy dawaan biy jàll ci wommatukaay bi, ampere mooy bennaanu nattam.
Jurukaayu dawaan[Soppi]
Ab jurukaayu dawaan mooy tax nu man a am dawaan bu sax, limam ci biir ag ndombo gu mbëj gu mu nekk du soppiku ci coppiteg dend bi, limu dend bi man naa nekk lu ne te moom du soppiku.
Jurukaayu dend[Soppi]
Ab jurukaayu dend moom mooy tax dend bi ci ag ndombo di sax, dayoom du aju ci dawaan bi.


text: 1Ndamji ye kayge gi, a nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ta waw da ni-Yude ây de yèenjin a hak Yeesu ha aw ɓàruwa. 2De 'mèmuwan, de 'maawan aw hîiw a kàn Pilatu tâage ngomna gi. 3Yuda nit mòorra Yeesu ni gâra ye rabe, aw yaanu di Yeesu a kiita gi, de ngòlu a tinîir wàa. De kànsi daw seede sarrdi ra taan gi da nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ây, 4de gàa: Mi mbire jàk maarra, ngam mi hîi nit yey tâage delliya aw ɓàruwa. De gàawan: Ji tâagirra dot dorro ya? Yèk wey ɗi! 5Yuda de 'màktifa daw seede maan a àay Fay. De taye, e dik e hèwsi. 6A nit ɓèl ta waw da nit daprum ây de arrin seede nà, de gàan: Ti gesi ot leknifa a seede àay Fay ba, ngam seede njîim ɗi. 7Ye raknjin gi, de sàan ni erra hèmna nit jâargum taang, ngam e tâa gin siptum ni-wooy ây. 8Ngam maan aw 'naasurre di hèmna nà hèmna njîim ha niyey. 9Kà yey gbèe jày gàa nà Yeremiya nit lònum yèk Fay gi: Aw arre seede sarrdi ra taan, yey gàan ni-Israyel ây gesi aw jinggu di nit yey dànin gi, 10de sàan hèmna nit jâargum taang, kà yey gàam nà Tooy Ɓèl gi. 11Yeesu ey gòyrre a ɗàm kpees Pilatu ngomna. Pilatu de gunu: Muy tâage wûun ni-Yude ây gi yi? De goosi de gàa: Hû go gàa muy. 12A nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ây ye 'maaran yèy a hak Yeesu gi, ti goosi koo jâ ba. 13Pilatu de gàaw: Mu rak yèk ây pî 'maaran a hak wey gi ba yi? 14Amma Yeesu de tâa ti goosu yèy koo kpolo ba, ha de tâaw 'nang dèy di Pilatu ngomna. 15A daprum Paska pî ngomna hû waa e yuuna daw da nit ây nit kultuma kpolo, nit yey yiɗin gi. 16Mgbàr maan nit maktiya nîir wàa Barabba dii a kultuma. 17Mûsa nit ây ye kimjin gi, Pilatu de gun daw: Wun yiɗunu mi woonu ya? Barabba koo Yeesu înuwan Kristu gi yi? 18Gun daw kà yey ngam ey cèngnige, aw hîiwe Yeesu a kàn wàa yèk ngèeri gbè. 19Pilatu ye tâa a gbaat kiita, kin wàa de tèera a gin wàa aw gàaw: Ta mu mbiru koo jâ di nit ɗèm gi ba. Ngam mi rii 'màari dèy ni tuma yey yèk nit maan. 20Amma a nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ây de kpèwsin da mûsa nit ây, ha aw waaw di Pilatu e woo daw Barabba, aw ɓàru di Yeesu. 21Pilatu ngomna de gun daw: Wun yiɗunu mi woonu a tîim nit ây cuk gi ya? De goosin de gàan: Barabba. 22De gàa daw: Ji yiɗunu mi mbiru di Yeesu 'naasuwan Kristu gi ya? Aw pî de gàan: Sey aw gbalu a minjum kpiiri! 23De gun daw: Maarra ji mbire kan ya? Amma a nit ây de bimin dèy de gàan: Sey aw gbalu a minjum kpiiri! 24Pilatu ye rabe yèk wàa mbir koo jâ ba, amma gbaarra yèy ande gi, de ɗuge sòo a taasaw, de kòle kàn wàa a ɗàm kpees mûsa nit ây de gàa: Miy mi lekɗa a njîim nit yey ba. Yèk wun ɗi! 25A nit ây pî de gàan: Nge njîim wàa e ira a hak worro ni hàm ta worro! 26De woo daw Barabba. Amma di Yeesu de lèfuwan, de hîi daw ha aw gbalu a minjum kpiiri. 27A sooje ta wàa di Pilatu de leknuwan di Yeesu a àay. De kimjan mûsa sooje ây pî a gin wàa. 28De borruwan di Yeesu lurra ta wàa, de mgbapsurran lurra cal. 29De arrin cikci aw yuu tikangni hay, de iiwrra a hak wàa. De leknurran suu a kàn riina wàa. De gbâygin a ɗàm kpees wàa aw wâskuwa, de gàawan: Soko, wûun ni-Yude ây! 30De yîmurran ticèkti, de asin suu nà de lurruwan a hay. 31Ye waskuwan hûy gi, de borruwan lurra cal nà, de mgbapsusurran lurra wàa. De 'maawan ngam ha aw gbalu a minjum kpiiri. 32A ye yuuran a riiy gi, de kpàan ni-Kirene nîir wàa Simon. De ndaguwan e tokfa minjum kpiir Yeesu. 33Ye kpèrrin a gin înuwan Golgata, kà gàarra gin sek hay, 34de hîiwan di Yeesu mbàl jamjumya ni jàk ɗalliya ngam e njoo. Ye haaw gi, de hàwe njoorra. 35De gbaluwan a minjum kpiiri. De haan saasa, aw mîinji lurra ta wàa. 36De tâan a farra aw faawa. 37De iin yèk hak Yeesu kètiya a fak minjum kpiiri, gàarre kà yey: Nit yey tâage Yeesu wûun ni-Yude ây. 38De gbalnjuwan ni nit ây cuk, nit ngorgum jàk ây, kpolo a cewci riina, kpolo a cewci mgbaala. 39A nit hòmda ây a farra de ɓòtin hay, de maasuwan di Yeesu, 40de gàan: Muy mu nit yey gàage, aa gum aasi àay Fay mu jâasi unji taan, to muy mu Hàm Fay ɗi go, saani hak wey mu cir a minjum kpiiri gi! 41Hû go wâskuwan ɗa nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, 'mèmsa ni nit còycum ây ni toonji ây, de gàan: 42Saanige da nit ây kana, ge kpàaw saanum hak wàa ba yi? To ey tâage go wûun ni-Israyel ây, sey e cir kòsòng a minjum kpiiri, orro ɗa goo got goosuwa. 43Ey ii dànda tinîir wàa a gin Fay. Sey Fay e saanu kòsòng, to yiɗu go. Ngam gàa nà: Miy tâage Hàm Fay. 44Hû go njàmruwan ɗa nit ây cuk gbalnjuwan ni ey gi. 45Kulpi ii a deesi pî diga unji a tîim hay ha unji mbona. 46A unji mbona Yeesu de bime ni tibimni ɓèl, de gàa: Eli eli, lema sabaktani, kà gàarra: Fak mum Fak mum, ngam jâ woomfa dim ya? 47A nit ây kana a tîim nit ây gòyge a farra gi ye ragin kà yey, de gàan: 'Naasirre Eliya. 48Nirri kpolo a tîim waw de 'nòo yaale de arre ndàksi jày, de bûu a mgbewnji mbàl, de ii a samsi. De hîiw di Yeesu ha e sûu. 49Ngirra nit ây kana de gàan: Dàan ot raptuwa, to Eliya dàa ge dàara go e saanu gi! 50Yeesu de bime bak ni tibimni ɓèl, de woofa yîngda de wurre. 51E rri yey jimda jàk joorra woy minjum a àay Fay ngarre a tîim, diga u fay ha u furi. Deesi de yûuye, a kpata ây de walgin, 52a geb ây de kuplin, is nit ây dèy tâage nit della ta Fay de gûysin. 53A dat yey gûyse Yeesu a wurra gi, de yuuran a geb ây, de legin a riiy ɓèl delliya, aw lòtɗa dawge da nit ây dèy. 54Nit ɓèl waw da sooje ây, ni nit ây tâanji ni ey ngam faarra Yeesu gi, ye rabin yûurra deesi ni jàk ây mbirge gi, de tolin dèy de gàan: Takundi, nit yey Hàm Fay ɗi! 55A nikin ây dèy aw gòyrre kpâarriya a farra, aw gopɗe. Aw futku nà di Yeesu diga dees Galile gi ngam aw tèewrra aw mgbaanjuwa. 56A tîim waw aw dii Mariya sàni-Magdala, ni Mariya nuu waw da Yakuba ni Yosef, ni nuu waw da hàm ta Jebede. 57Ye cii mbona, Yosef ni-Arimatiya nit bèebi de dàara. Ey ɗa lor Yeesu ɗi. 58De dige a gin Pilatu de waaw is Yeesu. Pilatu de gàa aw hîiwa. 59De cini is Yeesu a minjum kpiiri, de forgu ni jàk joorra woy ɓèl burriya. 60De iiw a geb wàa fûuya tâage nà cèerriya a kpata gi. De kiwsa gòok ɓèl e kuptini nin gebi, de taye. 61Mariya sàni-Magdala, ni Mariya kana nà aw tâarre a farra a ɗàm kpees gebi nà. 62Ni ndamji a unji wuysum, a nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni ni-Farisa ây de kimjan a gin Pilatu. 63De gàawan: Nitcoorra, ot ɓaysirre yèk nit rèengrum rèeng nà ye tâa nà beengiya gi, gàa gû ge gûysi a unji taanti. 64Hû go gàa aw faa gebi gi mbâra ha unji taanti e gbèe, ngam ta a lor ta wàa aw dàara aw oosi is wàa ba, ha aw gàa da nit ây, gûysige a wurra, ha yèk rèeng maan e hòmu di woy mgbanti ba. 65Pilatu de goosi de gàa daw: E rri yey a sooje ây. Diknjin ni aw, un faa gebi mbâra kà yey mbinnu gi. 66De digin aw faa geb maan ni faacu. De iin mèn ticèngsunum a gòok kuptum a nin gebi nà, de gòynin sooje ây aw faa.


text: 1Ta un woofa yiɗum kor ây ba! 2Ta un woo ngota ni-wooy ây ba! Ngam kà yey a nit ây kana ngorin nà malayka ây, aw cèngni nge aw a malayka ây ɗi ba. 3Ɓaysin daw da nit ây tâage a kultuma, mu gàa un ɗa un dii 'mèmdiya ni aw a kultuma gi. Ɓaysin da tiriit 'màar ây, ye tâa un cèngni un ɗa un dii ni is dàngdiya, gun rii 'màari kà aw. 4Un pî coonjin a atnjum nihun ni nikin, ta tâanjum wun e mboy ba, ngam Fay hii ge hiiti daw da nit tigîtnjurum ây ni nit ây iirge njeenu gi. 5Ta dànda tinîir wun e fut yiɗum seede ba. Kâwsin tinîir wun a jày tâagunu gi! Ngam Fay gàaye: Miy gim woomfa ba, gim 'màktumfa ba sam. 6Hû go gàa got gàa ni suurra tinîiri: Tooy Ɓèl tâage nit mgbaanjum mum, gim tol koo jâ ba. Ji ge mbirim nirri ya? 7Ɓaysin da nit tiɗàm kpees wun yèegunu nà yèk Fay gi, raptin dikri waw ni yèk wurra waw, furrin goosum waw! 8Yeesu Kristu ey gòyge kpolo ninjaay, niyey ha tâam timgbàri, ge bunji ba sam. 9Ta jàk kàlnjum ây kana 'nang 'nang aw nàtnu aw jòlnunu ba. Ngam dele to tinîir nirri kpèwsi go ni mbâr Fay, naa ni yèk tiriici tâa ge mgbaanji daw koo jâ da nit ây futke ot maan gi ba. 10Orro ot dii ni gin gûurra jàk gurfum, yey tâa a nit ây tèege tèem daprum a gin tâam delliya aw cen ni orri ha aw rii jày hîin a farra gi ba. 11Nit ɓèl daprum hû waa nà e lekni njîim jàk tinay a gin tâam delliya hòmge della gi, e dapri ngam jàk maarra nit ây, amma is jàk maan hû waan nà aw aksifa a dat àay ây. 12Ngam maan Yeesu ɗa wurre a dat riiy Yerusalem, ha e ɓetkini daw da nit ây ni njîim hak wàa. 13Hû go sey ot yuufa a gin wàa a gbaa, ot tok jàk wâskum wàa. 14Ngam ay gi ot cen ni riiy tâarra koo ningàa ba, amma ot kàmde riiy yey ge tâa gi. 15Dàan ot hîiw jàk gurfum ây di Fay koo ningàa ni Yeesu, e tâage hîir 'misunum nîir wàa ni mgbelyèk worro. 16Ta un hènti tèerra jàk mbâri, ni mgbaanjurum a tîim wun ba. Ngam hîir ây kà yey ge delu di Fay. 17Ragin daw tuy da nit tiɗàm kpees wun, goosin yèk waw! Ngam aw aw faanurre gi, goo gaw goosi yèk hak wun a ɗàm kpees Fay. To un rak dawrre go tuy, kpàa gaw kpàa mbita kà yey ni kâwum tinîiri. Tonaa hû go ba, mbi gaw mbir ni àyrra tinîiri, yey tâa ge mgbaanja dun koo jâ ba. 18Waan Fay ngam worro! Ngam ot cèngni mbâra nge dànjum tinîir worro dii burriya, ye tâa ot kàmde dikta dikri mbâra a jày pî. 19Mi iisirra dunde gàarra un waa Fay, ngam e insimfa kènu a gin wun. 20Fay gûysu di Yeesu Nitcoorra worro, irge hàm faat ɓèl da mgbâay ây yèk wurra wàa, ni njîim wàa gòyni jàk wasta tâam timgbàri gi. 21Fay Fak tâam mbâri e kpèwsunu a jàk mbâri pî ha un tèe jày yiɗi gi, e tèe a gin wun jày delgu gi ni Yeesu Kristu! 'Mita e tâaw di Yeesu tâam timgbàri ha tâam timgbàri! Amen. 22Mi waanurre un kor ta mum, ngorin yèk yey yèenim dun ha mi kpèwsunu gi. Ngam yèk yey kèrmifa dun gi, luuye. 23Cèngnin, di kor worro Timote aw woowe. To dàara go kènu, di gim diknjifa ni ey a gin wun ha mi rapnu. 24Kèbin daw da nit tiɗàm kpees wun, ni nit ây pî tâage nit della ta wàa di Fay gi! A ni-Italiya ây aw kèpfa dunde. 25Mbâr Fay e tâanji ni un pî!


text:
Sahel
Sahel (jòge ci araab ساحل , sahil, di tekki pegg walla tefes) di jëmmal ab barab bu bekkoor, ne ci diggante tàkk gu Sahara ci bëj-gànnaar ak diiwaani yamoo gi fa nga xam ne day taw rekk, ci bëj-saalum. Tëraayam day jàpp mbàmbulaanu Atlas jëm ca géej gu xónq ga.
Réew ya ca ne:
Melosuuf[Soppi]
Daanaka Sahel gépp gannuus la ak màndiŋ, ci lu ëpp, ñetti weer rekk lay taw ci at mi.
Dañ koy seddale ci xaaj yu bari:
- Tàkk gi: kawewaay gu diggu gu taw yi du weesu 150mm ci at, mépp mbay mu aju ci ndoxu taw, manu faa am.
- «Sahelu màngaan yi»: kawewaay gu diggu gu taw yi du weesu 400mm, foofu it mbay mu aju ci ndoxum taw, amal ko fa daanaka nekkuwul. Mooy barab bi sammkatu nag ak gëléem yiy màngaan di nekk.
- «Sahelu way dëkk yi»: kawewaay gu diggu gu taw yi du weesu 650mm ci at. Dugub ak aréen lañu fay bay.
- «Barabu Sahel-sudaan»: fii mbay mi gën naa yaa, taw yi yokk bu baax.
- «Barabu sudaan»: fii taw yi di nañ àgg 950mm ci at, tawi nawet bi, di na tax ñu man a bay dugubu suuna, mboq, wëtéen,...
Tolof-tolof yi ëpp yi ay way dëkkam di jànkonteel ñooy: bekkoor giy gën di sax ak tàkku giy gën di jëm-kanam, di mëdd ngañcax su néew sa fa am.


text: 1Orze' la be de mbecy fariseo nu la be de mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh bruu dey Jerusaleeng gua dey lo Jesuuz. 2Dey ze' bzaac yu nu la be de mbecy nu rsya' lo Jesuuz a̱' caacy yaa dey row yu gyit, gun wannaa dey gal nu rlagy ñi par lo leey ni dey. 3Gun dela mbecy fariseo nu dela mbecy Israeel wow dey benu wanaa dey gal nu rlagy ñi nu ricy yac dey de cushtom ni gyitoo bel niy. 4Nunu ornu rza dey yagyi', ornu cush cya dey driy, benu wanaa dey, wagow yu. Nunu zañ zir cushtom rlagy ñi gyicy yac dey. Gush lañ: mas ñuu nu rgyiib dey de coz. Yu' mod nu rgyiib dey taz, de gya'n, de gyiib nu ray de coz, de nuun, de. Dela nde' rlagy ñi gyicy yac dey. 5Orze' de mbecy fariseo nu de mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh bdugyi' dey lo Jesuuz. Orze' na dey: ―¿Lagu de yu nu rsya' lo ru wagyicy yac dey cushtom ni de gyitoo bel nu wagnaa dey row yu gyit? ―na dey. 6Orze' nam rab mi dey: ―Tona' la nap mnii Isaías lac na de ru, mbecy nu rzuu lo, ornu pcaay: De mbecy ii rzat dey ya̱ nu ru' zi'l yu, tees nañ lardoo dey ricy zet lagy yu lo̱. 7Se la la cyiiñ nu driib zily dey ya̱, gun driib zily ton dey ya̱. Leey nu bloo ic mbecy, nde' zi'l rlyuu dey. Ni na Ñgyoozh lat de riidz ni Isaías. 8Rzu chu der leey ni Ñgyoozh par nu rzu fert der cushtom ni mbecy ―na Jesuuz. 9Orze' na ga'm: ―Dzi ga nap nu rzu chu der leey ni Ñgyoozh par nu gyicy yac der leey ni gyitoo bel ni der, 10gun Ñgyoozh pcaam Moisees nu caay: “Pca lagy lo uz ru nunu pca lagy lo ñaar. Yu nu nii zi ni uz, o yu nu nii zi ni ñaa, rlagy ñi nu gat yu”, pcaa Moisees. 11Tees de ru rniir nu benu tub mbecy niiy lo uz yu o niiy lo ñaay nu la zi'l coz nu rlagy ñi cuic yu ni dey, nde' corbán, orze' walagy ñi locyuub yu uz yu nu ñaay. (Corbán nde' yaruuñ gun nu rbic dey lo Ñgyoozh. ) 13Orze' ricy der nu se la la cyiiñ riidz ni Ñgyoozh par nu nac de cushtom nu bzeeñ de gyitoo gush ni der. Nunu zañ zir coz nu na gal na nde' ricy der ―na Jesuuz. 14Gaze' nu bredz mi de mbecy zigy nu gyatublaazh dey lom. Orze' nam rab mi dey: ―Dela der bzuub gyidag der nunu bicy der nu gyet lag ru cuen. 15Sac ni tub la coz par ich mbecy nu ornu chu'ñ nañ yu gyicy ñi nu gabag yu. Tees de coz nu druu nañ lardoo mbecy, dela nde' ricy ñi nu rabag yu. 16Benu zub gyidag der, orze' rlagy ñi nu zuub gyidag der ―nam. 17Orze' bruum lo de mbecy zigy ze' yam. Ornu gu'm nañ yu', orze' de yu nu rsya' lom bdugyi' dey lac za de riidz nu mniim ze'. 18Orze' nam rab mi dey: ―¿Walab gaal ni' de ru wagyet lag der cuen? ¿Walab gaal wagad lagy der nu coz nu chu' nañ mbecy wac gyicy ñi nu gabag yu? 19Gun de coz ze' walab nañ lardooy rzu'ñ, sinu nañ yu, nunu ruu ga'ñ ―nam. Nde' yaruuñ nu dela coz nu gow mbecy nac ñii coz cacy. 20Orze' na ga'm: ―Gun de coz nu druu nañ lardoo mbecy, de nde' ricy ñi nu rabag yu. 21Gun nañ lardoo dey druu shcab a̱' nap. Ze' druu nu ral dey losa'y nu wanchelaay. Ze' druu nu ricy dey gubaan. Ze' druu nu rut dey losa'y. 22Ze' druu nu ral dey mñaa losa'y. Ze' druu nu ye rzac dey lo coz ni losa'y. Ze' druu nu shiñ ricy dey. Ze' druu nu rguu dey. Ze' druu de lo la bis nu ricy cup dey. Ze' druu nu ricy saap lagy dey. Ze' druu nu rnii dey rishcuen. Ze' druu nu ricy le' dey. Ze' druu nu ricy dey de lo la coz ton. 23Dela coz a̱' nap ze' druuñ nañ lardoo mbecy, nunu ricy ñi nu rabag yu ―na Jesuuz. 24Orze' bruum lugaar ze' zam par lo de yu ni gyedz Tiro. Orze' gu'm nañ tub yu'. Wangalagy mi nzac mbecy mi tees wangac ngach lom. 25Orze' lueg la güeñ tub biñ mñaa nu gu i'ñ tub fiñ feñ nu bicy ni nuras nu zu Jesuuz. Orze' bru'ñam wes saam yeñ gyi'm, nunu mnishbaam lom. 26Biñ mñaa ze' walab mbecy guledz tees nac mi mbecy sirofenicia. Orze' mnishbaam lo Jesuuz nu co chum nuras nu bicy ni i'ñ mi ze'. 27Orze' Jesuuz nam rab mi biñ mñaa ze': ―Nu loga la rlagy ñi locyuuba̱ de neza̱, de mbecy Israeel. Gun de yu ze' nac yu i'ñ Ñgyoozh. Gun walab se'ñ nu gruu gyishtily yaa de yu nguzh dune'ñ lo che̱' ―nam. 28Orze' na biñ mñaa ze': ―Tees mas de che̱' nu rded nañ mez gow ma nguzh ru' de fiñ nguzh nu gyet lag lo yu ―nam. 29Orze' na ga' Jesuuz rab mim: ―Nu nac nu ni mniir, gya lar. Bi bruu chu nuras lo i'ñ ru ―nam. 30Orze' gush nez biñ mñaa ze' yam. Na or brim yu'm na, bzaac mi i'ñ mi, nunu bi bruu chu nuras loñ riib ñi lo nuun. 31Ze' Jesuuz bruum de lugaar garee Tiro zam par gyedz Sidón. Gaze' nu bruum Sidón zam par de lugaar nu la Decápolis. Orze' bruum Decápolis. Gaze' nu zam par lo nisyudoo ni Galilea. 32Orze' ze' bru'ña nu dey tub mbecy go̱'. Nunu wagac nii nap yu. Mnishbaa dey lom nu gal yaam yu par nu gyicy yac mi yu. 33Orze' Jesuuz bruu num mbecy rat ze' lat de mbecy zigy. Gua nu reñ mi yu. Gaze' nu mne' mbiz mi gyidag yu. Pcoom nis yeñ mi yaam. Gaze' nu gul mi lyudz yu. 34Gaze' nu bgüiim par baa. Byash lagy mi. Orze' nam rab mi yu: ―¡Efata! ―nam. Benu gyal riidz nu mniim ze', orze' nam: ¡Byaal!, nam. 35Orze' lueg la byaal la gyidag yu nunu byachi̱ lyudz yu. Nunu byanap la rniiy. 36Gaze' nu bicy mi mandaar nu cue' la nii dey lo ni tub la mbecy. Dub gal nu fert zir rcach mi ru' dey dub ni mnii zir dey lo mbecy. 37Tona' la za nu ic mbecy. Orze' na dey: ―Dela coz nu ricy yu nap ricy yu. ¡Ricy yu nu reñ mbecy go̱' nunu ricy yu nu rnii mbecy gop! ―na dey.