text:
1Ba Isboset doomu Sóol déggee ne Abner dee na ca Ebron, xolam jeex na, Israyil gépp jàq.
2Isboset amoon na ñaari njiiti gàngooru yàqkat: kenn ka di Baana, ka ca des di Rekab, ñuy doomi góor gu ñuy wax Rimon, giiroo ci giirug Beñamin te dëkke Berot ga ñu boole woon ca suufas Beñamin;
3ndax waa Berot a dawoon, làquji Gitayim, doon fa ay doxandéem ba tey jii.
4Fekk na Yonatan doomu Sóol ju góor am na doom ju góor ju tànk ya baaxul. Ndaxte ba ñu déggee tàgge bu jóge Yisreel, ñu ne Sóol ak Yonatan faatu nañu, fekk na xale ba am juróomi at. Ndaw sa ko daan topptoo, fab ko di gaawtuy daw, waaye na muy gaawtu di dem, xale ba daanu, daldi lafañ. Ma nga tuddoon Mefiboset.
5Rekab ak Baana, doomi Rimon ma dëkk Berot nag ñoo demoon kër Isboset, àgg fa ci biir tàngooru njolloor, fekk Isboset di for bët.
6Ñu jàll ba ca biir-a-biir kër ga, mel ni ñuy sàkk peppum bele, daldi ko jam ci biir, ba noppi yoxoosu daw.
7Ba ñuy dugg këram, ma nga tëddoon ca lalam, ca néegu biiram. Ñu jam ko ba rey ko, dog bopp ba, yóbbu. Ñu jaare xuru Yurdan, fanaanee dox.
8Ci kaw loolu ñu yóbbul boppu Isboset Daawuda ca Ebron, ne ko: «Buur, Sóol, sa noon ba doon wut sa bakkan, boppu doomam Isboset a ngii. Bésub tey jii de sang bi, Aji Sax jee la feyul ci Sóol ak askanam.»
9Daawuda nag ne Rekab ak Baana, doomi Rimon waa Berot ba: «Giñ naa ci Aji Sax ji, Kiy Dund te musal sama bakkan ci gépp njàqare,
10ka ma tàggesi woon Sóol, foog ne xibaaru jàmm la ma indil, dama koo jàpp, rey ko ca Ciglaag, yoole ko ko xibaaram.
11Rawatina nag nit ñu bon ñu rey jaamburu Yàlla ci biir këram, ci kaw lalam sax. Kon duma def lu moy topp leen bakkanam, jële leen ci kaw suuf!»
12Daawuda nag jox ay nitam ndigal, ñu rey leen. Ñu dog seeni loxook seeni tànk ca tenqo ya, wékk néew ya ca wetu déegub Ebron, daldi jël boppu Isboset, suul ca bàmmeelu Abner ca Ebron.


c: text/html

text:
Diggu Aamerig
Diggu Aamerig mooy xaaj bi nekk ci digg goxu Aamerig, ci diggante Meksik (bokk ci Bëj-gànnaaru Aamerig), ak Koloombi (bokk ci Bëj-saalumu Aamerig). Ay melokaanam ñooy li mu nekk di ab séla ci diggante ñaari Aamerig yi, ak li mu doon it ab jàllu, ngir man a jòge ci Mbàmbulaanu Atlas dem ci Mbàmbulaan gu Dal gi. Ca réewu Panamaa la boobu jàllu nekk.
Séwógaraafi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Réew ya fa nekk:
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ay xay yu mag juddoo nañu ci bii diiwaan, yu ci mel ne yu Maya yi. Waa Espaañ ñooy waa Tugal yi fa njëkk a ñéw. Ñoom ñoo aakimoo woon nguuri Maya yi, dal di leen di noot ci lu mat ñetti xarnu. Daanaka réew yi nekk ci Diggu Aamerig yépp làkkuw Espaañ lañuy wax.
Bi ñu amee seenug tembte, ci ndoorteelu 1800, la leen ay jafe-jafe yu bari ganesi. Looloo tax li ëpp ci taariixu réewi Diggu Aamerig yi, ba ci 1900, ay daane nguur ak ay xaree ci gën a fés.
Koom-koom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Li ëpp ci am-am yi nekk ci diwaan bi, suufu mbéy la te li ci ëpp ci loxoy ñenn nit ñu néew la nekk. Mbéy mi, ba tay, moo ëpp solo ci seen koom-koom, njudéef (produit) yi ñu soxla ngir seen dund dañu koy jéggaani bitim-réew. Seen campéefi koom-koom yi tamit li ci ëpp ay doxandéem a leen moom.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Diiwaanu Tambaakundaa
Diiwaanu Tàmbaakundaa mi ngi nekk ci penku réew mi, benn la ci 14 diiwaan yu Senegaal yi, di it bi ci ëpp ci rëyaay. Dëkku Tàmbakundaa mooy péeyub diiwaan bi. am na 605 695 ciy way-dëkk te yaatoo 59 602 km²
.
Melosuuf[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ay peggam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Diiwaan baa ngi digoo ak:
- Diiwaanu Maatam ak bu Luga ci bëj-gànnaaram;
- Diiwaanu Kawlax ak bu Koldaa ak réewum Gàmbi ci sowwam;
- Réewum Gine ci bëj-saalumam;
- Dexug Senegaal gi, fi mu janook réewum Mali, ci penkoom;
Ay goxam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ginnaaw bi, bi ñu defee Tunduw Kéedugu Diiwaan bu mat sëkk ci 2008, Péncum Réewum Senegaal la ngi ko def ci 1 diggi-gammu ci 2008, diiwaan bi ñaari Tund rekk la am:


text:
Garanaat
Garanaat xeet la ci xeeti garab yi nga xam ni dañuy am fóoyteef, mi ngi bokk ci njabootug Lythracées . Cosaanam ma nga nekk fële ca Asi ñu di ko bay ci kémbaar yu bari, fi muy sax nag mooy fu xaw a am aw naaj.
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garab gu ndaw lay doon, guddaayam man naa jàpp 6i met. Man naa dund 200i at, waaye li ëpp ci limiy jur mi ngi koy jur ci 20i atam ju njëkk yi.
Ay Tóortóoram, dañuy yor melo wu xaw a xonq, 3i sentimet la baaxoo di gudde, ñatti yoon rekk lay meññ ci at mi, weeru Ut ak Me . Melow foytéefu "Garanaat" ñoo ngi sukkandikoo ci nimuy matee, maanaam yenn saay mu yor melo wu weex, walla wu xoq, walla wu mboq.
Doonte man naa dund ci suuf su xaw a wow waaye du tee garab gi suuf su xaw a tooy la bëgg ngir mu man a jur ay foytéefam ni mu ware.
Solo si[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garanaat garab la gog manees na cee defar ay jar doom bi dees koy lekk ay tóortóoram manees na cee xeex yenn wopp yu mel ni Aasm.


text:
Alkande j: (tur) Mooy ag alku, ku alku, torox, musiba këpp ci kawam mi ngi ci alkande.
Baataan
Anéer y: tur
Ca bittib dëkk ba. Niral: Xar mu dee ci dëkk bi ca anéer ya lees koy sànniji.
Àkk: (jëf) Mooy song mbir, niki àkki nit.
Àlliwo: tur
Dénk wees defar ngir di ca bind. Boo demee ca daara ja, moom la dongo yiy jànge.
Ëmbeef l: tur
Li nekk ci biir, li mbir mi ëmb. Niral: Dal bii di jàng wolof de, ëmbeef li am na solo lool.
Ëw: jëf
Wër, gaw, wër-dombo. Niral: Fukki néegi ñax, ñoo ëw sunu ëtt bi.
Ñall w (tur)
Yoon wu sew, du bokk ak yoon wu mag wa ñépp di jaar.
Ñéer: (jëf) Ndox mu nekk ci biir cin te aw tàngoor yóbb ko daa ñéer.
Niral: Ndox mi ma defoon ci cin leegi di ko tàngal de ñéer na.


text:
Su ngeen déglu woon tay danaa leen digal
Te man kat taxul may saxoo aw ndigal.
Damay digle ngir waa ju xam lii ma wax
Te am pas-pas ak jiitu dollee jubal .
Te kuy digle aw yiw ku dégluy waxam
Su yoolam ba teewee ñu séddoo ko jël.
Te Bàmbaa xëyoon bis di waar ab kureel
Ba wax lii ma jóg way ko man miy Géwal.
Na yëg képp kuy topp Yàlla ak a jëf
Ne Bàmbaa ngi yeesal la Yónnen ba naal.
La Yónnen ba ruujon taxaw xëy ko bay
La Bàmbay bayaat ak nitam nan jubal.
La Yónnen ba santaane woon ciw nitam
La Bàmbay digal kuy fasoo aw ndigal.
La Yónnen araamal la Yónnen siboon
La Bàmbay araamal di jëf lam waral.
Baleen topp dunyaa ba tax ngeen fasoo
Di sàggan di sàggan ba juuyook ndigal.
Buleen faale dunyaa ba wujjam wa ñëw
Te fékkul nu fàgguk cenam dun ko jël.
Nanuy fuglu dee ngir danuy dox di wër
Di betteek a yoot ak di dox fun yëgul.
Bunuy fàtte dee ngir danuy dox di wër
Di dog nit di wor nit xamul kuñ teral.
Di sàggan ba dee ñëw te fekkul nga jëf
Te sellalal ko ay nax la tey nax saxul.
Te loo farlu farlook a def waa ju gën
Du tee bis bu nee këtt doy law lëjal.
Te loo yóbbaloo lut sa jëf boo demee
Malaakay bugal jox la karneb mbugal.
Su boobaa nit ak jinne day def tirim
Malaakay wax ak yaw ñu dog lab kureel.
Ñu naa doomi diw jaa ngi ak diw nga jóg
Torox bay saf ub xaj lu jar lii amul.
Te loo jëf ñu feeñal lu baax ak lu bon
Te boo nee damaa réere mbir bolde dal.
Su boobaa da ngay jóg di réccook a rus
Jariñtil fa tus lut ñu dollee sonal.
Waxoon naa ko moo gën xamoon naa ko tay
Kerog ab layoo soo yayee gëm ndigal.
Deeleen sàmm seen cér yi ngir dees na leen
Taxawloo ci bis kat di seedey saxal.
Te yaw boo gëmut lii ma wax mbaa xamoo
Yërël “Suuratun nuuri” kon ngay jubal.
«Xaalal laahu tahaalaa:
Yawma tashadu halayhimuu alsinatuhum wa aydiihim wa arjuluhum bimaa kaanuu yahmaluun»
Baleen dox di xeebaate nit ñépp a yam
Awa ak Aadama a tax nu fab nuy teral.
Baleen xeebu askan ci am luñ amul
Awa ak Aadama a tax nu fab nuy bégal.
Ba laa kenn a xam kum gën ak kum gënul
Nu xëy bis ba booloo fa “Yawmal-Fasal”.
Baleen rëy cosaanal nit ak ag mujjam
Subeek médd kon soo rëyee it warul.
Baleen jëw baleen fen baleen dox di wax
Lu tax bokk yiy noone mbaa ñuy ragal.
Baleen noonuhanteek di fen fib sëriñ
Di gor gor su góor ak di xiixat jubul.
Baleen xëy di xas nit di yàq ub deram
Di tam nit ba tax dóotu dem fib kureel.
Baleen wuññi hawray jullit fum newul
Di dog worma tey fen di wor cib dëhal.
Baleen jëw baleen fen baleen wax lu bon
Bu “Yawmal-Xiyaamee” sa cér lay waxal.
Di jay nit di fab nit di gottiy kemam
Di suufeel i maasam di wax loo xamul.
Di far tooñkat ak faf di dooleel waxam
Di xay waay ca dëggam ga ngir lam amul.
Di roy-roylu Ceddook a foytuy waxam
Di jublaŋ di sàccaale tey for di jël.
Baleen topp bakkan ba far dox di moy
Bu kenn takk aw fas te ag teg amul.
Baleen takki suuf ak labat waayi nit
Baleen gëf baleen jël ku it dàmmatul.
Baleen tas ngorag nit ba xëy far ko jël
Te fekkoon ñu jengante woon bay lewal.
Baleen weeru koor ñëw nu def kow rajab
Di añ fàwwu bëccëg te dun aw ndigal.
Baleen roy tubaab ak tëjantey kaso
Baleen dunde àq ak di jël lol lewul.
Baleen rëj baleen jeex baleen ñëw fi nit
Di rocciy xibaaram di yut ñam dëkkal.
Baleen béeyu ay ànd moo gën tasoo
Baleen luy waral jot boroom ug mbugal.
Bu kenn leb te doo fay bu kenn sàcc lëf
Ku dee xam ne kër googa yombul alal.
Baleen xëy di jallawle njortal ci jëf
Ndigal ak ndugal teet ko biig la ak bugal.
Rafet njort lañ wax te aw ciy ndigal
Bu kenn xér ba weesu la Yónnen dëyal.
Sëriñ Bàmba nee njort Amna ay “fasal”
Bu kenn topp njortam ba far lëndëmal.
Rafet njort moo gën de laa “taqnatuu”
Ka dul sànk jëf tey faral tey fulal.
Sëriñ moo di geg bob ba laa kenn a dem
Ca meññat ma mbaa car ya moo lay digal.
Sëriñ boo ko dee wut janool ak mbiram
Te bul seet gëlub dóom ba kon doo ko tahal.
Sëriñ boo fu dégg ak sëriñ boo fu gis
Sëriñ Bàmba mooy seen sëriñ moo kummal.
Te moo xam soxlay nit te àttan mbiram
Te xam baatinub nit te xam mbóoti xol.
Te xam luy defar nit ba dootul tilim
Te kum jox ndigal sax du def luy sonal.
Te xam Yàlla xam gën ji Yónnen bu wér
Te far jiitu koo xam ne daf laa jubal.
Te wii waxtu moo yor la defaa mébat
Di xutbul di Xawsul ku am moo la fal.
Amul kem amul kem ca baawan ba tay
Ku raas ab kemam soo dajee it amul.
Sëriñ seey këriñ mooy fëriñ moo tax it
Sëriñ bum yamal nit ci dunyaa amul.
Sëriñ seedi garseetu Bàmbaay masin
Sëriñ bum yamal mbir ci dunyaa amul.
Sëriñ seey gobar mooy fetal tey kënu
Sëriñ bum yamal mbir ci dunyaa amul.
Sëriñ seey përëm mooy ngalam moo tax it
Sëriñ bum yamal mbir ci dunyaa amul.
Sëriñ see di biddiw yuy jeneer seen i ñoñ
Sëriñ Bàmba mooy jant leer gaa matal.
Sëriñ see di ay dab yu def nbokh yu neex
Sëriñ Bàmba mooy géej bu deeful nëxal.
Qiyaasal laa wa Ndar di am ciy tilim
Di sërxal ca géejam g ba nii tay nëxul.
Ku cay day ca lay duy te day def xelaw
Ku Xam lii ma wax xam ne lii dal na xel.
Danoo bon te sàggan te sun moy yi rëy
Te yaw lan def ub gak wutal nuy dëgal.
Sunuy mbir sunuy jëf sunuy nos sunuy
Juróom-yaari cér yépp Bàmbaa fobal.
Te yal naŋ nu fóotal tilim gin tilim
Te sellalal sunuy jëf ba dootun nëxal.
Te def nub muriit bob danuy sax ci yaw
Di daw loo nu dawloo te aw say ndigal.
Aji-bind ji: Mustafaa Géy
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Waxi Sëriñ Fàllu Mbàkke
1- Boo bëggee mucc ci làmmiñu nit ñi, deel def gémmiñ gu ŋa nga def ca dara. Kon ñaanal la rekk lañuy def.
2- Àdduna benn fan la muy tay, démb weesu na suba dikkagul, kon fexeel ba tay jag rekk.
3- Saabu weer teroo xamal ne weer wàññiku na ci sag dund te dóotul déllusi mukk!
4- Ak ndawal jarul xér, ndax saa boo ko tiimee rekk bakkan rot na.
5- Nit man naa suufeel boppam waaye bu mu nangu ku ko ci jàppale.
6- Nit boo bëggee seen diggante yàgg, danga koy jàpp bu wér. Ndax nit xëjul ci ñatti waaraam, koo cof mu wadd.
7- Sëriñ bu mag bi kenn bañu ko, ku ko xamul rekk a fi ne. Waaye moom ku ko xam bëgg ko.
8- Diw du ma yilif, waaye diw a may yilif jarul xuloo jarul xeex. Ginnaaw yaw yilifóo dañu lay yilif rekk.
9- Kër, kër-kër a koy yor, waaye toog yoru ko.
10- Ag muñ suuf rekk laa ci ñee.
11- Xajoo naa leen, xajoo seen i bëgg-bëgg.
12- Mbubb moo xool jekkul ci sab der, bu ko solal sa mbokkum jullit.
13- Ginaarug jaboot ni muy yërëme ay doomam nu ko raw laa yërëme mbindeef yépp.
14- Ab ànd li koy yàq mooy: tege lu maneeful ak gàntu lu maneef.
15- Li nga dégg ci nit boo ko gënee gëm ci li nga xam ci moom, booba la nga dégg da laa gënal.
16- Jigéen manut a taxaw jub kocc fàww mu wéeru, kon yaw miy boroom këram nangul mu wéeru ci yaw.
17- Boo yéenee ñépp jàmm, ku am jàmm, nga am jàmm. Ku amul jàmm it yaw danga am jàmm.
18- Koo nekkal ku ne mu nekkal la, kon nekkalal Yàlla mi nga xam ne bu la nekkalee, dóotoo soxla ku lay nekkal.
19- Jaay naa samag njureel sëriñ Tuubaa, jënde ko la nekk fa moom, bi ma ko jaayee ba noppi it, jox naa ko njëg gi àddiya.
20- Boo bëggee mucc ci nit ñi nii ngay def: bul tooñ kenn, ku la tooñ nga baal ko, loo am bokk ko ak ñoom, lu ñu am nga yéene leen ko.
21- Jumaa ji dina àgg coleet, ma jiite ko ay ati at.
22- Am mbind ñaar a koy tax a rafet: araf wu ne nuru la mu doon, te nekk fa mu war a nekk.
23- Yaar rekk a nu fi bàyyi: muy muñ baŋŋ-baŋŋ yi ak xaj bon-bon yi.
24- Yaw miy wër ku mel ni sama sëriñ bi (Seexul Xadiim) man ngaa noppalu, te xam ne doo ko gis mukk.
25- Tuur rongooñ ngir bëgg Sëriñ Tuubaa, gisuma lu ko gën di farata.
26- Buma sañoon lu baax laay am, te bokk ko ak ñépp.
27- Ndokk ba nu ko amee moom Boroom Tuubaa, kaar ba la cee cat a dugg.
28- Samag bëgg ci moom, tax na manatumaa bëgg leneen lu dul moom Sëriñ Tuubaa.
29- Man ak sama mag ju baax ja, sëriñ Móodu Mustafaa sunu maam Ceerno danoo jàngal ba nu ne arr, yar nu ba nu ne nërr, yee nu banu ne jarr.
30- Deeleen jaamu Yàlla ci jaami Yàlla yi.
31- Nanu jàpp Sëriñ Tuubaa bu baax, kii nu am kenn amu ko.
32- Jihaad dëgg mooy: di jaamu Yàlla, te not ci sa bakkan, bamu yomb ci yaw lool”.
Aji-bind ji: Seexunaa Sëy
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Jamonoy Asan Paateek bañuy way Njóoba laay
laa doon fowantoo way man ak ñoom Jàkka Njaay
Yéen doomi soxnay sëñ Basiir Lóo may ma fit
Afrig jógal jox baay Jagal ag gàngunaay
Ñi ma def ngalam ba ma xëy di nes-nesi tay ci way
Baay Saal Ture kaay fii te ràngal leen medaay
Buma fàttalikoo Sëñ Daam ca daara ja saay jataay
way laa ko daan dundee man ak sama yenn gaay
Daan déglu sëñ Moor xam sa diine ci Làmp Faal
muy taalifal Maam Jaara Buuso lu taaru waay
Ami Siise sos ciy muqtadab ay way yu saf
sëñ Fàllu Kan foto irtijaal di ko saamandaay
Ñukkub Lahat Ndoŋ génn gaa ña di jàngi way
Sëñ Ngund laa daa déglu ree bay xàqtaay
Sama kompulegsi ga deñ na ndax seex Abdu Ka
maa xëy jawub wolofal bi jënd la mbër di jaay
Baay góor gi déglul Mustafaa réew mee jaxoon
sëñ Làmp Mbàkke di tagg Daam may ngën ji waay
Suma dee jinaas tay baay Lamiin a ma jox cereem
kiy fëgg saay téeree waral ba ma am ngañaay
Sëñ Seexunaa Gànnaar ci Nday Alima a taxoon
ba ma teey a teey ci jigéen ñi tépp na dégg aay
Sama xel xalam kaanaa ki kàkk bu Maysa Faal
ibnul Amiin Faal fëll indi fi lakk daay
Tax nañ ba way jaxasook dereet sama tay jile
bu dutoon ak ñoom sama xel mu ñor mi du waaj a xaay
Fuma yaali dóor sàbbaal Imaam ja mu soññi nguur
yoon teggi tuumay Fàllu Kunta mu ñibbi waay
Tay-taylu naa bañu teg ma dof terewul téyeel
sëñ Baara Gëy Mahmóodu doom ja mu jàngi laay
Kuy tukki laajal sëñ Abóo waa jam dajeel
yoon week a tar suma doon ragal duma jéggi raay
Li ma gént a gag loo Bàmba Lóo ak Seex Silla muy
Doktooru Lóo ànd ak Imaam Jóob dellu Ngaay
Abdul Ahat Ñaŋ ñag na làkk wi gépp wet
bàkkal na réew mi ne jaasi waay jaa mas la daay
Mbaam yaa ngi jottali cant ben Faadl ci mbay
ag ñàkk dug bon Fàllu Si ak maam Cerno Njaay
Laajteel ma Sàmba alaar ci Seex Awa Bàlla Faal
Buso Abdu Xaadar ëppalam laaj nay detaay
Marxiy marax leb naa ko ngir imisooy ikaab
ak jant beek bennoo efem billaay wallaay
Jaxasey pitaale di dammu bahru ba def lu jub
sama tur ci seen àlliwóoy mbatiit éro laa ci waay
Li ma tarde reer ngir koj ikaab imisoo xalim
Faatoo ngi ñëw ka ma domp daaw ren moo ma raay
Génnee ña nëbbu te feeñalaat peru way ba doon
bëgg a réer ñu formey Mbër yu mag jox leen medaay
Xalimag wurus durrun nasiim ay umsiyaat…
a ma yóbbu Kawlax ak Difoonse ak Géejawaay
Ñoo yokku xemmemtéefi ndaw ñi ci waar wi tay
dekkal donoy suñu mag ña doon suñu delluwaay
Root nan ci teenub Kayre mbóotum Baabakar
bayreek xorom ngay yëg ci way yi ñu tagg yaay
Seex Sàmba Jaara ak sëñ Musaa duy sun bagaan
Bamu fees ñu tiim taawook i caat aay dékk mbaay
Yar gindi xupp ak yedde waar yee kuy nelaw
liy tàkk fay bu ci boole way is naafë daay
Fuñu fëlle rekk mu nooy ba gaa ña di coow ñu far
fëllewaat feneen di ko sante nday di ko bàkke baay
Dañu raam ba tas dox jéggi jéego yi joggi dég
dox nan ba xéewal agsi yay nan sant waay
Sutura ak teraanga ju sax wér ak raw guddu fan
fés feese barkeek bayre buñ doon benn waay.
Aji-bind ji: Imaam Jóob
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Benteñe
Benteñe xeetu garab la gu bokk ci njabootu Bombacaceae ci nose gu yàgg ga, ci gu yees gi nag ci gog Malvaceae
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garab gu am jëm la gog man na àgg ba 40i ci guddaay (ba sax 60i met ci guddaay ca Afrig). Ronam day liis, am i dég te ci yaatal wàqaasam day tàlleeku ba noppi raase. Tóortóoram 5 ba 9i xob lay am, yu wërmbalu lay doon te guddee nu day ni 10 ba 18i sàntimet. Foytéefam këmbaan guy lang, 10 ba 30i sàntimet moo di guddaayam.
Njariñ li[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Màttum benteñe nekk na lu ñu bari xëntewoo ngir jariñoo ko ci anam yu wuute te bari.


text:
Kaasamaas
Kaasamaas baat la bu ñu toggalee ci ñaari dogiit : Kaasa ak Maas boo leen boolee muy buuru Kaasa. Kaasa bokk na ci yi njëkk ci nguuri gox bii. Ginnaawam nag Gabu moo ci gën a rëy ci nguur yi. Ñaari nguur yii ñi ngi leen taxawal ci lu tollook xarub fukk ak ñeent g.j, ci loxol ay xarekat yu bawoo ca imbraatóoru Mali ga, Sinjata Kayta yabaloon leen. Nguurug Gabu (nguur gi ëppoon doole ci yii) Trimaskan Traaware moo ko sosoon, mu nekkoon gi tegoon loxo nguur yu ndaw yi nekkoon ci bëj-gànnaaru Gambi, ñooy : Kantora, Gimaara, Jaara, Kiyaŋ ak Kombo. Kaasa ak Gabu way toroxlu lañu woon ñeel Imbraatóoru Mali jamono yi nu leen sose ñoom ñaar, waaye Gabu moom tàmbalee fay galag ñeel imbraatóor gi, ci noonu mu ame ci «ag àtte-sa-bopp » (autonamie). Ci digg xarnu bu fukk ak juroom, la ñaari nguur yii jariñu ca yëngu-yëngu ya Koli Tingala amaloon ca gox ba, bi mu ko defee, ñu daal di dagu ci Mali.
Ci xarnub fukk ak juroom ñatt g.j, la Kaasa tàmbalee tas : giirug Joola songe ko ci sowwu bi, gu Maalinke ci penku bi, gog Balaanta ci bëj-gànnaar gi.. Ci atum 1830 g.j, la giirug Balaanta lakk péeyub Kaasa di Birikama. Ci xarnub fukk ak juroom ñeent g.j, la Gabu it làmbalee naaxsaay, looloo mi ngi dale ca ba ko giirug Pël gi songee, mooy gi génne woon Fuuta Jalon, bu ko defee mu daal di tàmbalee ñàkk ndànk-ndànk sañ-sañ yi mu amoon ci gox yi mu yilifoon.
Nosiinu biir gi ci nguurug Kaasa ak Gabu xawuñoo wuuteek wa amoon ca nguur yeneen ya ci Senegaal. Buur bi jataayub mag (sénat) ñee ko daa dimbale, moo daa fuglu it ay saxalam tey digal ay sañ-sañam. Diiwaan yi ay foŋsaneer yu kawee leen daan jiite yu tukkee ci garmi yi. Waaye Gabu moom nga xam ne nguurug xare la woon : ay foŋsaneeram yu kawe mi ngi leen daa tànne ci xarekati garmi yi.


text:
Dalub web
Ab dalub web, dinañu wax itam dalub internet, da di am mbooloom ay xëti web yu ñu lëkkale ci seen biir duggal leen ci buum gi, jox ko am màkkaanum web ngir ñu man caa àgg. ci 2006 web bi romboon na 1oo ooo ooo ciy dali web.
Ag sosam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Dalub web bu ne am na boroom, man naa doon ag lonkoo (këru-liggéeyukaay), walla ag mbootaay, walla kenn nit, añs. Boroom mooy tànn màkkanum web mi ñu man jaare ngir àgg ca dal ba.
Tëddinu xët yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ab dalub web am mbooloom ay xët la, yu ñépp man a saytu di ko jaare ciy lëkkalekaay yu ne ci biir dal bi. Màkkaanum web, mu ab dal, naka-jekk, day nekk ab URL (ab joxoñukaay ci wolof) bu ab xëtu web, mooy nekk xët wi ñuy njëkk a nemmeeku: di ko wax xët wu njëkk wu dal bi (misaalu makkaanum dal man naa ne www.anafa.alfanet.org). Màkkaanum dal dinañu ko wax itam turu barab, maanaam turu barab bi ngay jaare ngir yegg ca dal ba. Kon ñoom ñaar ñépp a bokk tekki: ñoo lay jox turu dal bi, ba nga man koo ubbi.
Saytu gu nekk gu dal bi lees di wax ag nemmeeku (nemmeeku ab dal), lëkkalekaay yi ne ci diggante Xët yi ñooy tax ñu man a saytu xëti dal bépp te doo ko génn. Jàpp tamit ne ag nemmeekug dal man naa dooree ci xët wu mu manti doon ci dal bi, rawati na, su fekkee ne ab seetukaay moo lo jox URL bi. Jàpp tamit ne xët wu njëkk wi ak yeneen xët yépp a yem, da di ni rekk kay dañu koo jiital ngir mu doon Xët wi ngay duggusee ci dal bi.
Limu dali web yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Limu dal yi cig yokk la dëkk lu jamono ji di dem:
Yenn ciy dal[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Dalu World Wide Web Consortium
- Buntu AJD/PASTEEF
- Daara ju Al-khalil
- Banku Àdduna bi: ab jukki ci Wolof
- Këyitu IPM
- Sene Construction
- Development Gateway Senegal
- UNESCO - Sartu aq ak yeleefi doomu aadama
- Sémbum ALMA


text:
Sëñ Moor Kayre (1874 – 1951) di doomi Sëriñ Usaynu Kayre ak Soxna Anta Jenn. Mi ngi gane àdduna ci atum 1874 ca Kayre-àll ca wetu Xombal, ci tundu kajoor.
Wayjuram wu jigëen nag, moom rekk la am ci doom.
Mi ngi jànge Alxuraan ak xam-xam ci daaray baayam ca Kayre-àll ga mu fekk baax, ba mujj di fa jàngale.
Ag dikkam ci Sëriñ bi
Daa tolloon ciy jamono nag, mu am mbébétu dem Màkka siyaareji ngën ji mbindéef. Far bis mu tëdd guddi, Sëriñ Tuubaa YG feeñu ko.
Booba Sëriñ baa ngi Tuubaa, di ci atum 1890. Ca la Sëñ Moor Kayre dikke Tuubaa gise ak Sëriñ bi, ngir jébbalu.
Moom nag, ci ñi Sëriñ bi bàyyi woon ak Maam Cerno bi muy dem ci géej gi ci la bokk.
Lu waral mu bind
Moom Sëriñ Tuuba a ko wayloo, mi ngi koy wax ci ay bëyit naan:
Sëriñ bee ma noon deel sant yaw, aw nga yoonu jëm
Bu jàqati mbaa ngay jooy xanaa doy na ay ngërëm.
Mu dellooti cib yoor-yoor baneelal ma woo ma ñëw
Jox maw këyit wow big la laa fekk ciy mbindam.
Mbindam maa ma wax saay njuumte it moo ma soññeloo.
Ku yëg lii bu may gotteeti mooy feeñalug dëngam.
Moom nag mi ngi génne àdduna ci atum 1951 ca Kayre ab dëkk bu mu sancoon ca wetu Taayif.


text:
Yanu mbëj
Yanu mbëj, ag jagle gu dàttu la ci wàll-wàllaani ab ne-ne, mooy tax seenug man a digaale ci ndimbalu tooli mbëjbijjaakon yi. Doole jiy judd ci googu digaale mooy sabab ag yëngu ci biir ne-ne bi, muy ab dawaanu mbëj. Bennaanu natt bu benn yan mooy Coulomb. Yan bi gën a ndaw bees man a natt mooy bi ab mbëjfepp di yanu, ñu koy faral di binde e = -1,602 10-19 c.
Yanu mbëj am mbir mees di janeer la, du lees man gis ak bët, dafa di aw tur wees jox genn feeñte gi ngir man a faramface wenn xeetu doxiin wi, di njeexiitam. Yanu mbëj man naa am ñaari xar-kanam yu wuute, di yees jàppee yu "dekkarle" ; benn bi di bu baax (+) beneen bi di bu bon (-). Ñaari yan yu wuute (bu baax ak bu bon) dañuy bijjante, ñaar yu bokk (ñaar yu baax walla ñaar yu bon) dañuy bëmëxante.
Yan yu bon yi lañuy faral a tudde ay mbëjfepp, yu baax yi di ay feppsaal ndax ñooy yiy nekk ci biir saalu xarefulwoon bi te kemu seen yan yam ak yu mbëjfepp yi te dekkarloo.
Dawaanu mbëj man naa am ñetti sabab: walug ay feppsaal (yan yu bon) walla walug ay mbëjfepp (yan yu baat), walla seenug wal ñoom ñaar ñépp ci jubluwaay yu dekkarloo.
Ngir bañ ay jaxasoo mbëjkat yi dañoo ànd ci ne walug yan yu baax yeey dawaanu mbëj, ci liñuy tudde dawaanu déggoo, ndax bu njëkk dañoo foogoon ne doxug wàll-wàllaan yu baax yeey jëmmal dawaan bi, donte tay jii dem nañu ba xam ne safaan bee nekk: dawaanu mbëj doxug mbëjfepp yee ko jur. Ndax feppsaal yi duñu ay wàll-wàllaan yuy dox, ci saalu xarefulwoon bi lañu sax dëkk. Bànqaasi xam-xam yi yittewoo gëstu yile feeñte ñooy xaralaymbëj ak mbëjfeppal.


text:
24
Jesuuz byabañ mi
1 Noming, dzi loga ni sman, orzeꞌ de biñ mñaa zeꞌ napor la za dem ruꞌ baa ni Jesuuz. Za nu dem coz zguul nu bzu lily dem zeꞌ. 2 Na ornu bruꞌña dem ruꞌ baa zeꞌ na, orzeꞌ bzaac dem nu sacaꞌ gyitaꞌ nu noow ruꞌ baa zeꞌ seꞌñ. 3 Orzeꞌ guꞌ dem gyeegy ni baa zeꞌ. Orzeꞌ bzaac dem nu sacaꞌ cuerp ni Shuaan na Jesuuz. 4 Orzeꞌ pcan shcab ni dem yuꞌm. Orzeꞌ wagad lagy dem lac gyicy mi. Orzeꞌ sij la bruu zac cyup mbecy. Orzeꞌ gusu dey garee lom. Zeꞌ zu dey negy cacy iily la. 5 Tonaꞌ la gudzib dem. Orzeꞌ gusab tiily la dem gal lo yu la. Orzeꞌ de mbecy zeꞌ nay rab yu dem:
―¿Lagu ryub der tub biñ mbañ lat de añ ii? 6 Gun mi zeꞌ sacaꞌm ii, sinu bi byabañ mi. Bicy der nu gyezaꞌ lagy der de coz nu mniim lat nu gusam Galilea. 7 Mniim nu rlagy ñi nu guꞌ dey ub mi, biñ nu byac mbecy, yaa de mbecy cyi. Orzeꞌ de yu zeꞌ rlagy ñi caa dey mi lo cruuz. Orzeꞌ nu zaꞌ dzi chon, orzeꞌ gyabañ mi, nam ―na de mbecy shab cacy zeꞌ.
8 Orzeꞌ gazeꞌ nu de mi zeꞌ byezaꞌ lagy dem de riidz nu mnii Jesuuz. 9 Orzeꞌ bruu dem ruꞌ baa zeꞌ bish cya dem yam. Orzeꞌ byoo dem rishlo de trotub de aposht, gal nu lo deꞌ zir mbecy de coz nu guc. 10 De biñ nu bya too riidz zeꞌ, mi zeꞌ Li, biñ nu bruu Magadán, nu Wan, gal nu Li ñaa Santiag, gal nu deꞌ zir de biñ mñaa. Orzeꞌ mnii dem riidz zeꞌ lo de aposht. 11 Tees de yu zeꞌ guzii dey nu riidz ton ziꞌl rnii dem. Orzeꞌ wancheña lagy dey.
12 Orzeꞌ mas ni, tees Bed gush yu carer zay ruꞌ baa ni Jesuuz. Na ornu bruꞌñay na, orzeꞌ bgüiiy nañ gyerbaa zeꞌ. Orzeꞌ bzaac yu se sab ziꞌl nim mbish ñi. Orzeꞌ bish cyay yay par yuꞌ. Nunu za nu la ic yu nu nac de coz nu guc.
Jesuuz bruu zacaꞌm lo cyup de yu nu rsyaꞌ lom
13 Orzeꞌ laab dzi zeꞌ cyup de yu nu rsyaꞌ lom za dey tub gyedz nu la Emaés. Gyedz zeꞌ riñ tub nu rnii trotub miily metr nu ruun Jerusaleeng ruꞌñan gyedz zeꞌ. 14 Na nez nu za dey, orzeꞌ ro dey riidz nu nac dela coz nu guc. 15 Na lat nu ro dey riidz na, orzeꞌ laab Jesuuz bechaꞌm lo dey. Orzeꞌ gazeꞌ nu za num dey tublaazh. 16 Orzeꞌ mas bzaac dey mi, tees wangyuꞌ lo dey mi. 17 Orzeꞌ nam rab mi dey:
―¿La riidz ro der yad ru? ―nam.
Orzeꞌ guca dey nu ricy shniy. 18 Orzeꞌ tub yu nu rsyaꞌ lom zeꞌ lay Cleofas. Orzeꞌ nay rab yum:
―¿A tub zi la ru mbecy nu pcyiiñ Jerusaleeng nu wagad lagy de coz nu sa guc zeꞌ? ―nay.
19 Orzeꞌ na gaꞌ Jesuuz:
―¿La coz guc? ―nam.
Orzeꞌ na gaꞌy:
―De coz ni Jesuuz, biñ nu bruu Nazaret. Mi zeꞌ guc mi tub biñ nu rnii por cuen ni Ñgyoozh. Ñgyoozh, gal nu dela mbecy bicy dey Jesuuz par tub mbecy nu tonaꞌ la coz ily ricy nunu tonaꞌ la coz ily rnii. 20 Orzeꞌ de uz zub lo gal nu de fushtiz ledz na bguꞌ dey mi yaa mbecy, gun orzeꞌ gyicy dey nu gat mi lo cruuz. 21 Tees de̱ ya̱ brish lo̱ de̱ nu mi zeꞌ nac mi biñ nu co mbañ de mbecy Israeel. Tees na bi bzaꞌ chon dzi nu gut mi. 22 Tees la be de biñ mñaa nu nac nu de̱ ya̱ bicy mi nu za̱ du̱ la ic de̱. Gun cas ruꞌ zu gua dem ruꞌ baa ni Jesuuz. 23 Na ornu wangyap dem cuerp ni Jesuuz, orzeꞌ bish cya dem yam. Orzeꞌ mnii dem nu bruu zac la be anc lo dem. Orzeꞌ anc zeꞌ mniiy nu Jesuuz mbañ mi. 24 Orzeꞌ gazeꞌ nu gua la be de losa̱ꞌ gal ruꞌ baa zeꞌ. Orzeꞌ bzaac yu nu ni gaal ni zu, gal nu mnii de biñ mñaa zeꞌ. Tees wansacaꞌ dey Jesuuz ―na dey.
25 Orzeꞌ na Jesuuz:
―¡Dzi ga cyigy too der! ¡Dzi ga gyee cheña lagy der de riidz ni de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh! 26 ¿Walab gaal walagy ñi nu zac zi Mesías anzir nu gyam lo gyel lily nim? ―nam rab mi dey.
27 Orzeꞌ gazeꞌ nu brugyiꞌ nu rshaal mi dela seꞌ lat riidz ni Ñgyoozh zeꞌ nu rzat ñi ub mi. Gush lam de riidz nu bzeeñ Moisees. Orzeꞌ yad mi dela libr nu pcaa de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh rshaal mi lo dey.
28 Na ornu bri dey gyedz nu rsaap dey zeꞌ, orzeꞌ Jesuuz bicy lam nu zu ga ziꞌl mi. 29 Tees de yu zeꞌ pcueez dey mi nu gyeeñ mi num dey. Orzeꞌ na dey rab yum:
―Byeeñ la nu de̱ ya̱, gun na bi gudze. Sñuu ga gyecheñ ―na dey.
Orzeꞌ Jesuuz guꞌm nañ yuꞌ par nu gyeñ num dey. 30 Na ornu bi nguaa dem lo mez na, orzeꞌ bduꞌ yaam gyishtily. Orzeꞌ briic mi gras ni Ñgyoozh nu nac ñii. Orzeꞌ blew mi ñii briic mi ni dey. 31 Orzeꞌ or la zeꞌ de yu zeꞌ byaal la urlo dey. Orzeꞌ byuꞌ lo dey mi. Orzeꞌ mi zeꞌ mnit mi lo dey. 32 Orzeꞌ na dey rab yu losaꞌy:
―¿A walab nu nap zu lagy na nez nu yap na ornu mniim lo den, nunu ornu pshaal mi riidz ni Ñgyoozh lon? ―na dey.
33 Orzeꞌ wancuez la dey, sinu gush nez la dey yay Jerusaleeng. Na ornu bri dey na, orzeꞌ zeꞌ byap dey zaꞌ trotub la de yu nu rsyaꞌ lom yuꞌ tublaazh dey nu deꞌ zir de losaꞌy. 34 Orzeꞌ na de yu nu rsyaꞌ lom rab yu de yu nu bri zeꞌ:
―Rishli ni gaal Shuaan na byabañ mi, gun bruu zac mi lo Simo̱o̱ ―na dey.
35 Orzeꞌ de yu nu bri zeꞌ byoo dey rishlo dey nu la coz bzaac dey nez. Nunu mnii gaꞌ dey lac mod byuꞌ lo dey mi ornu psug mi gyishtily.
Jesuuz bruu zac mi lo de yu nu rsyaꞌ lom
36 Na lat nu gabee yuꞌ dey rniiy de coz zeꞌ, orzeꞌ bruu zacaꞌ Jesuuz lat dey. Orzeꞌ mnii num dey ñgyoozh. Orzeꞌ nam:
―Gyel ri zu briñ lat der ―nam.
37 Orzeꞌ de yu nu rsyaꞌ lom tonaꞌ la gudzib dey. Bis guzii dey mi. 38 Orzeꞌ Jesuuz nam rab mi dey:
―¿Lagu rdzib der? ¿Lagu wacheña lagy der nu ya̱ nu ndeꞌ? 39 Güii der ya̱a̱ nunu güii der gyi̱ꞌ. Laab ya̱ nu ndeꞌ. Güii der ya̱, nunu gul yaa der ya̱. Bis a̱ꞌ ricy cup ñi cuerp niñ gal nu rzac der nu na ya̱ ―nam.
40 Orzeꞌ ornu blazh mniim de ndeꞌ, orzeꞌ blyuum yaam lo dey gal nu gyiꞌm. 41 Orzeꞌ de yu zeꞌ gabee wacheña lagy dey ti laab mi, tantaꞌ nu yet lagy dey, nunu tantaꞌ nu za nu ic dey. Orzeꞌ Jesuuz nam rab mi dey:
―¿A yuꞌ ñuu la coz ni der don? ―nam rab mi dey.
42 Orzeꞌ briic dey tub laꞌ bel nu guuy lo boo gom. 43 Orzeꞌ gush mi ñii. Orzeꞌ bdom ñii lo rgüii dela dey. 44 Orzeꞌ gazeꞌ nu nam rab mi dey:
―Coz nu bzaca̱, ndeꞌ mne̱e̱ lo der lat nu gabee gusa du̱ der. Orzeꞌ dela coz nu cañ lo leey ni Moisees, nu dela coz nu cañ lat de riidz ni de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh, gal nu dela coz nu cañ lo libr ni salmos nu nac ya̱, dela riidz zeꞌ byuꞌ niñ ―nam.
45 Orzeꞌ bicy mi nu gyet lag dey cuen de riidz ni Ñgyoozh. 46 Orzeꞌ nam rab mi dey:
―Bi cañ nu ya̱, Mesías, biñ nu ca lo cuen nu cyid. Cañ nu rlagy ñi gata̱. Tees ornu zaꞌ dzi chon, orzeꞌ gyabaña̱ꞌ. 47 Nunu rniiñ nu de mbecy rlagy ñi cha shaal dey riidz ni Ñgyoozh lo dela mbecy nu nac ya̱. Nii dey nu rlagy ñi neꞌ mbecy dela cyi nu ricy yu, gun orzeꞌ Ñgyoozh gyicy sulagy mi ni dey. Gash dey Jerusaleeng. Orzeꞌ cha dey dutuub la gyishlombecy nu cha shaal dey riidz zeꞌ. 48 Orzeꞌ de ru nac der teshtig ni de coz nu guc zeꞌ. 49 Orzeꞌ ya̱ gzuu neza̱ Espiriit Yon ni Ñgyoozh nu cyid mi lat der gal nu Ñgyoozh uz na bi mneꞌ ic mi nu cuic mim ni der. Tees de ru gyeñ der gyedz Jerusaleeng ii gashtal gyicy la Ñgyoozh gyibaa nu cyiiñ der. Orzeꞌ gazeꞌ nu gruu der char ―nam.
Jesuuz gup mi gyibaa
50 Orzeꞌ gazeꞌ nu Jesuuz bruu num dey gyedz Jerusaleeng. Guam num dey gal Betania. Orzeꞌ zeꞌ pshes nañ yaam bdiiñ mi lo Ñgyoozh nu locyuub mi dey. 51 Orzeꞌ lat nu ni bicy mi bruu chum lo dey. Gazeꞌ nu gup mi gyibaa yam. 52 Na ornu blazh nu briib zily dey mi, orzeꞌ bish cya dey yay par Jerusaleeng. Nunu tonaꞌ la bet lagy dey yay. 53 Nunu de dzi la yuꞌ dey nañ yuꞌ nu driib zily de mbecy Ñgyoozh nu ryabic dey gyel mbecy nim.


text:
Penku Afrig
Penku Afrig mooy wàllu Afrig gi gën a féete penku. Bénn la ci diwaan yi ñu séddalee goxu Afrig.
juroom ñenti Réew a fa nekk:
Ruwandaa ak Buruundi yénn saa yi dan leen di boole ci Diggu Afrig, ndax li ñu nekk ci diggante ñaari diwaan yi.
Jibuti, Eritere, Ecoopi, Somali, ñooy réew yi ñuy woowee Bejjenu Afrig.
Melosuuf[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Yénn barabi penku Afrik,siiw nañ ndax seeni rabi all yu bari, yu mel ne segg, gaynde, ñay,... Li ëpp ci diwaan bii nak ñaay la. Doju Kilimanjaaro ak doju Keeñaa, ñooy yi gën a kawe ci Afrig.
Ci gii xaaju Afrig, làkk yu bari lañ fay wax, kàllaama waa angalteer ak gu waa faraas ñooy yi fa gën a tas, waaye bu nu fatte kiswhili di itam làkk bu tas ca diwaan ba; baati bantu ak yu araab ñoo booloo doon ko. Diiney krist mooy bi fa gën a tas rawatina ca Ecoopi. Doon na diwaan bu bari ay xare yu junniy nit faatoo: ca Sudaan lu mat ay fukki at a ngii ñu ne ci xare, ca Ecopi ba buur ba daanoo ba tay ñu ngi xare ci seen biir. Moom Ecoopi am beneen xare bu mu sexxal ak Eriteere mi ko doon laaj tembteem te jot ko ci 1993, am na fanweeri at. Ca Somali itam ay at a gii ñuy xeex ci seen biir.
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Penku Afrik teewee na ay nguur yu mag, rawatina gu Ecoopi. Man nan wax ne mooy nguur gi njëkk ci Afrig. Am na yénn taariixkat yu naan sax ña sosoon Esipt gu yagg ga fa la ñu jòge woon. Nguuru Ecoopi moo tegoon tànk ca diwaan boobu ci jamono ju yagg ja. Lu ko daleen ci xarnub XIX ba bu XX waa tugal yi ñoo leen nootoon, aakimoo woon seniy suuf. Waa portigaal yi ñooy ñi fa njëkkoon a ñéw, waa faraas yi ak waa angalteer yi dal di ci tegu.


text:
Les 4 principales points soulevés :
1. Weetal Yallah : Saax ci weetaal yalla, saax ci diko diamou, saax ci diko sante
2. Daalal séne Khel khamné Serigne Touba Faagaal Nanou Leep : Doylo Serigne Touba. Serigne Touba Dafa disso soune Borom…Serigne Touba mo doneu Yonenti Seydina Mohamed (PDSL)
3. Xaam lé louko waar Mome Serigne Mountakha : Nieuk Feebar bi di dougue khamone nako lotakh mou watiélo kamiil …. Loum dimbalé état bii ….. modou monou yi ma léne di bayiii khel …
4. Dimalanté diguanté djouliiit Yi, Talibé Mouride Yiii


text:
Damaa génn bis saa kër di dox romb benn dof
Mu toog cib ruqam jël ay yoxoom faste ciy waggam
Te leeg-leeg mu ree leeg-leeg mu jooy rafle wang ko wër
Ma ngay lox keroog daa sedd boolek tarug lëndam
Wérul waaye teewul nag mu dis gor nde tàllalul loxoom kenn
Tooñul it ña toogoon ci ag wetam
Yaram waa nga sooñoo sooñoo duw dàll duw basaŋ
Te lee-lee mu taw ndaysaan ba taa suuxal ab ëmbam
Bu xiifee pupel lay dem amul ndey ju koy tibbal
Fa nuy këppiy des lay dem fa lay fekki aw ñamam
Te it man la wax day mujj dem lekki ñam wu bon
Wu am yaari fan woo xam ne baaxul ci ag wéram
Na muy def?Gisul yaayam te it amna yatti at
Yu mat sanguwul lum sol da koy for ci ay sënam
Bu jaaykat bi sànnee màngo mbaa sax orãs bu nëb
Mu daw këf ko noonee sax la koy lekkee cig takkam
Ngalaw sàqi nit daw tàbbi néegam ne kàpp tëj
Mu des tay kanaayal want yay dal ci ay gëtam
E ndaysaan bu rombew dàll mbaa pot wallaw sagar
Da koy teg lu rëy moo tax mu koy boole cib ëmbam
Dafay waxtu fum wéetée te lee-lee mu mer di xul
Te kat am na ndey am baay ba am rakk ak magam
Ba muy wér la bokkak ñépp bis ñëw ñu dal ko ber
E waay wéradee tax waaye as gor la woon su gëm
Rakkam donn nab néegam jabar jaa ngi séy feneen
Te ndoom sam amoon boobee batay xolu koy gëtam
Juróom yaari doof lañ fekk Tàmbaa ñu rendi leen
Ba jël séen i awrak séen i yuur lii ka daw yaram
Dañoo butti ñee xar boppi ñee ñee ñu sànni leen
Ci ay kër yu kenn dëkkul ba ñuy xeeñ ñu door a xam
Gisal ñaata yoon lab dof di xëy dee ci ay tabax
Yu yeggul ba am ay fan ba fay xeeñ te kenn du xam
Gisal benn dof bee faatu Leelan ci wenn xur
Ba fay xeeñ te ab xiif rekk moo sànk ag dundam
Gisal ñaata yoon lab dof di xëy lekk ñam wu bon
Ba febar ca ay at kenn du jug saytu ay mbiram
Gisal ñaata yoon lan fekk ab dof mu xëy wësin
Te ken man ta laaxaan kenn ken foogulab ëmbam
Gisal ñaata dof ngay fekk dus kumba mbaa tubay
Dañuy rafle noonee rek di dem ñépp gis pëyam
Gisal ñaata dof ngay fekk duñ jekki duñ nelaw
Dañuy dox ba dee doo gis ku naa xam na bàmmelam
Te gis naa fi bis ab dof bu am benn góom bu rëy
Ma ngay wokkotoo kay waxtu kenn saytuwul wéram
Liilee tax ma jug tay woo Etaa beek ñi Yàlla ñor
Ñu booloo taxaw tey saytu jaa-Yàlla yii ñu am
Wowóowow wowóo yéen góornëmaa réew mi walluleen
Ewaay walluleen as gor su xëy ñàkk am xelam
Te gis ngeen fi ay dof yoy ku leen faj ñu daa di wér
Te xam ngeen ne mbooleem dof yi koo tëye dootu dem
Nde dof boo fi gis muy dem kërug nit la bàyyi koo
Ku wér dellu ciy mbokkam xarit xel dafay xalam
Te gis naa ku faj mbaamam te gis naa ku faj fasam
Fajum jàmb-jóobam faj goloom sax fajub xajam
Te taxtil mu faj mbokkam mu xëy ñàkk am xelam
Ku faj mbaam fajub xaj bàyyi nit àndul ak xelam
Ci lii sax ci laay faf ñaaxe askan wi may waxal
Ñu daw lépp luy tax nit di xëy ñàkk am xelam
Xelal gànjarag nit xel la nit am ba not mbëfër
Xelay tax xaleb naar not gëléem bay xëccab nosam
Xelay tax nu wullig naaga war xàcc tay dañal
Te xam gee ne du maasam nit ci dooleek ci ag rëyam
Xel ay tax ba lislaam teg nu jëf waa ju ñàkk xel
Asal dootu am aw yiw te dootu yilif këram
Xel ay tax nga xàmmee mbaax xel ay tax nga daw lu bon
Xel ay tax ba nit xam lëf ci Buur Yàlla ak mbiram
Xel ay ndab la xam-xam tàbbi ngir waa ju ñàkk xel
Du xam lëf du am lëf waa ju am xel am i yëfam
Xel ay leer ga nit xëy tedde moo tax ba Aadamun muñ
Di sangub malaakaak jinne Ibliisu ñàkk ndam
Xel ay tax ba nit rekkay sangub suuf lu weesu nit
Xarit loo fi gis ngir nit la ngir moo yoram xelam
Xarit ñàkki gët mbaa ñàkki waaraama gën nga nàkk
Am xel xel ay nit nit nitteetil ci ay cëram
Ku jàngoon walaa tulxuu bi aydiikumóo ilaa
Dangay xam ne kon kuy yàq am xel yorul gëmam
Ma wax yenn mbir yuy tax ba sun ndaw yi xëy di dof
Ñi ley rab la nii ay raab la raab yàq nay ndawam
Dofab raab dafay wuuteek dofab rab ci yenn mbir
Na ñuy moytu yàmbaa daw dorog bàyyi ay mbiram
Dofab iilu ak bob siisu ñoom it danaa ci ñëw
Damay jëkk a way ki sàngara yàq ag dundam
Bu kenn fóoni diyiyã day rayum xel di yàq xol
Lu rey xel di yàqub xol ku koy def du nit daxam
Te alkool alag naw gaay ku koy naani dootu wér
Lu waay am lu dul wér jaay ko ngir jënde kok wéram
Lariklees di yàqal nit ci xol ak ci ay xëtër
Ñi xam nee ñu day dem sax ba far gàttal ug dundam
Te dee diis ku koy naan man na dee dee gu diis te tar
Nde luy fuq bët moo gën ci nit luy fuqab xolam
Gisal waa ji naan sum-sum ne xëndaŋ ci géddi bëy
Nelaw bay xaran sum soof na lool xel yi lay gësam
Amoon na ku màndim sëng faf dër di yag-yagal
Ñu koy tàccu muy taasook a saagaa ci ab ëttam
Te am na ku naan biiñ daanu bañ sàcc lam yoroon
Te muy lim bu rëy boo xam ne moo yor dundug këram
Amoon na ku naan sàmpaañ di xeexoo ñu far ko ray
Sulaar saa ko jam ay paaka ndaw dee gu ñàkk jom
Ku naan roos du rus nit dootu rus Yàlla dootu rus
Njabootam ndaxam man naa sëyak yaayamak rakkam
Wisig yeek falaag day yàq am xel ba leen dorog
Kokaa gën kokaayine fopp cib xol akuw yaram
Te gis naa ku naan am ñoll daa màndi bay tërëf
Xalel yaa ko sottim ndox mu far yàq ay sëram
Te it am na dof yoo xam ne ay wird lañ yoroon
Ba rawhaan ya dofloo leen ñu far topp ay xëram
Gisal benn waay biy wird ab diir mu summi ay
Yëreem summi caayaam génn néegam di dox di dem
Te kat bañ ko laajee nee na suuf see ko àttanul
Ma laaj waa ji kon san suuf la doon sàmp ay ndëggum
Te talsam yi ak rawhaan yi lim sànq ciy xalel
Dorog mantikoo jot fàww daf dul lu neex a xam
Te say jàq tax nas cam di siisook a say ba dof
Kurus ag ndofam day metti ndax yombulam pajam
Gisal jenn waay jiy yuuxu tay daw di wër te naan
Dafay bañ a doon ab xutbu kii séenu nag ndofam
Te am raxasun xas-xas xarit xawma lum saxal
Lu dul ndof jëlal aw tur wu leer bàyyi talsamam
Te tas tas na waay bam yuuxu xàccit mu tas këram
Te tas mbiramak soxnaam ñu naa déet mu tas xelam
Kitil ak katal ak màkk jal-jal ku koy sikar
Bu teewloo war a naree dafay waat yu saf xorom
Te ag nasabin ak hatariisun ku leen bawul
Dafay mujj rekk fab ay mbubbam daanu ciy sënam
Jaxaay yaayi dëhtëhtiilu doofloo na ay kuréel
Jalaal jal na fiy wàmmeel te dofloo ñu am xorom
Gisal waa ji tëj néegam ba ab diir mu mbëkk daw
Te naa maa nee ajabaaru maa tay ci ab ëttam
Ku woo Ummu Muusaak yaayi Xëlbaa ci ay kurus
Ma woo man ki bindoon yaayi Muusaa te yor mbiram
Ku fiy woo Afaariitun minal jinni man ma woo
Ka bindoon Afaariitun te yor léppi wërsagam
Dalal nag te teey booy sàkku mbir ndax ku wattuwul
Xérak ëppalak yàkkamti looy sàkku doo ko am
Faral noppi yaw Baas wax bu niwee te am njariñ
Dafay doy salaatun yal na dal Taaha ak ñoñam
Aji-bind ji: Soxna Nogay Cuun


text:
on Jul 17 in Multimejaa, Uncategorized tagged by tam
One Response
-
sunu maam yi ceddo danu wara dello ci betu askan wi jaloore yi nu defoon. Ndax tilim nanu li nu nekkoon lool. Doomu Senegaal bu nekk, doomu afrik bu nekk, maamaam ay ceddo lanu woon, te warawunu ko fatte. Du tax tey ay jullit lanu ni danu wara fatte ceddo yi, saggan li nu tekki, sip naka lanu doon gise adduna. Lu bare men na nu dimbal, nun doomi afrik, ci aaday ceddo. Neppay roy seeni maam, nit ku nuul rekk mooy roy ci neneen lu dul lu ko moom. Ceddo yi danu wara roy ci noom it, sunu begga jem kanam. Noonu daan lel badoolo yi ci nguuru kajoor ak bawol, dunu woon ay ceddo, nu bayyi wax lu amuloon, nu bayyi boole nu doon bon ak nu doon baax ci benn gal. Def loolu du cosaan, du xam xam. Ceddo mooy goore, am fit, am jom, fonk kaddu, ban ku la noot, xam boppam, begg cosaanam ak maamaam. Danu ne itam, Ceddo yi gemunu woon yalla, waaye du degg. Sunu demee ci seereer yi walla ci joolaa yi, benn yalla lanu gem. Ba tey sax, am na ay seereer ak ay joolaa, ay ceddo lanu, te benn yalla lanu xam, mel ni jullit yi. Pel yi, Geno lanu daan tudd Yalla. Kon cosaanu afrik, danu ko wara seetat bu baax a baax. Mangi leen digal sax, so leen ko mene, ngeen bind dara ci loolu, ndax am na solo, te seex anta joob, wote na ngir nu ko def.


text:
Njàngale
Njàngale walla Yar[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Tekkiy ñaari baat yi, yenn saa yi dañ leen di jaawatle. Ci maanaa, baat bu mujj bi, ci lu daj, mooy lépp lu ñuy xamal nit ki, ci bépp fànn (diine, ngor, teggin, xam-xam,añs). Baatu njàngale moom, ci wàllu boppam, day di rekk benn xeetu yariin, mooy xam-xam bi ñuy sukkadinkoo ngir taggat la ci lenn li, jàngal la lenn li.
Kon njàngale benn xeetu yarin la bu ñu man a gis ci daara yu taaxe yi, fa nga xam ne ab sëriñ, bu taxaw janook ay ndongaam, di leen taggat ci xam-xam, jaare ko ciy kaddu walla ciy mbind.
kon njàngale man naa tekki yar, waaye yar man naa bañ a doon njàngale. Baatukaay Jàngale wolof


text:
Mingui gané adouna goudi Adjouma 1333 atoum gadday gui depo ak 22 septembre 1915 thia Ndiaareem, ay wadjouram Serigne Touba khadim rassoul ak Sokhna Faty Diakhaté, bimu gannee diamono Serigne bi binde ci aw kayit « ASSALIHOU wala ASSALIHA » diokh ko S Mouhamadou Lamine Diop Dagana diokhko ndigueul mu toudé ko nonu, #am_ndiangam Serigne Alsane Diakhaté moko diangal Alkhourane bamu mokkal mokkal gu rafét, mu dadi tambli ndiangoum xam xam thia Tindodi ci Serigne Makhtar Dieng Guyar, diangue na yitam ci S Habibu ci Touba diangue na yitam ci S Mor Sasoum Diakhaté thia Haynu Maadi ak ci S Modou Dém Ndiaareem ak Serigne Hamidu Sow thia Méwnu ba mudie guèediu lole thii mbooleem xam xam yi rawatina taarikh ak Hilmu nudiom ak géographie nékkone na ap gueustu kat bu mak fu bari ci reewmi démnafa di gueustu ak sakh bitim reew fu mél ni Cote d’ivoire ak Gambie #ay_sagnthiam sagnthione na ay barab yu bari nguir dianglé ak yar ci atoum 1934 la sagnthie Gott, Ndiurul, Khabane, Ndookaa, Ndiapndal, Lagane, Ngueediaane, Ndibingal, Guélor, Touba Ndiaareem, Ngaabu, ci atoum 1993 la sagnthie Khelcom di fukki daara ak diurom 15 daara yoyu bene buthii nék mbooloo mu takku niofa guénnee ci ay boromi xam xam Serigne Saliou Mbacke déf na ci khilaafa gui fukki at ak diurom ñatt défna thii djouma dji liguey yu takku yu am solo taaralaat barabu ku téd ki lako weur lép mu défko or déf thii Touba ay taly yu bari tabakh fi ay djouma yu bari agalé fi ay djouma yu bari déf fi ay forages yu bari yokkat keur Serigne Touba yi
Bamu ag ci limoup 28 yokkat fadiu kay yi mélni hôpital dieemoul ak hôpital Matlaboul Fawzayni yaatalaat Touba yokkat ci quartier yu bari agalé universités bi Cheikh Abdou Lahad tambliwone ak canal yi niu déf mbéddi Touba ngui taataayi ak yu bareeee bareeee bari Cheiykhu Saliou Mbacke mingui guénn adouna bissoup aldjouma 28 décembre 2007 amone na 92 ans yalnanu ko yalla fayal ta tass niu ci barkeem ci barké ku téd ki
Fatilikou Serigne Saliou MBACKE (28 décembre 2007 – 25 décembre 2018)
Mingui gané adouna goudi Adjouma 1333 atoum gadday gui depo ak 22 septembre 1915 thia Ndiaareem, ay wadjouram Serigne Touba khadim rassoul ak Sokhna Faty Diakhaté, bimu gannee diamono Serigne bi binde ci aw kayit « ASSALIHOU wala ASSALIHA » diokh ko S Mouhamadou Lamine Diop Dagana diokhko ndigueul mu toudé ko nonu, #am_ndiangam Serigne Alsane Diakhaté moko diangal Alkhourane bamu mokkal mokkal gu rafét, mu dadi tambli ndiangoum xam xam thia Tindodi ci Serigne Makhtar Dieng Guyar, diangue na yitam ci S Habibu ci Touba diangue na yitam ci S Mor Sasoum Diakhaté thia Haynu Maadi ak ci S Modou Dém Ndiaareem ak Serigne Hamidu Sow thia Méwnu ba mudie guèediu lole thii mbooleem xam xam yi rawatina taarikh ak Hilmu nudiom ak géographie nékkone na ap gueustu kat bu mak fu bari ci reewmi démnafa di gueustu ak sakh bitim reew fu mél ni Cote d’ivoire ak Gambie #ay_sagnthiam sagnthione na ay barab yu bari nguir dianglé ak yar ci atoum 1934 la sagnthie Gott, Ndiurul, Khabane, Ndookaa, Ndiapndal, Lagane, Ngueediaane, Ndibingal, Guélor, Touba Ndiaareem, Ngaabu, ci atoum 1993 la sagnthie Khelcom di fukki daara ak diurom 15 daara yoyu bene buthii nék mbooloo mu takku niofa guénnee ci ay boromi xam xam Serigne Saliou Mbacke déf na ci khilaafa gui fukki at ak diurom ñatt défna thii djouma dji liguey yu takku yu am solo taaralaat barabu ku téd ki lako weur lép mu défko or déf thii Touba ay taly yu bari tabakh fi ay djouma yu bari agalé fi ay djouma yu bari déf fi ay forages yu bari yokkat keur Serigne Touba yi


text:
Weeri wolof
Weeri wolof, ci arminaatu gàddaay gi, walla bu jullit ñi mbaa bu Lislaam, ab arminaat bu weer la, buy sukkandiku ci doxiinu weer wi ngir xam ak natt weer wi. Jullit ñi danañu ko jëfandikoo ci bépp barab, rawati na ngir natt ak xam xew-xewi ak bisi diine yi. Ki ko sos nag mooy Omar Ubn Xattaab (g.m), daal di def gàddaayug Yonent bi (j.m) juge Màkka dem Madiina muy ab tàmbaleem, looloo waral deesi tudde ko arminaatub gàddaay gi. Ak doonte arminaat bi ci jamonoy jullit ñi lañu ko sos, teewul turi weer yi ak arminaatub weer ñu leen daa jëfandikoo lu jiitu Lislaam.
Yenn ci réewi araab yi, mu ci mel ne Araabi Sawdit, moom ci nguur geek askan wi dañuy jëfandikoo arminaatub gàddaay gi niki arminaat bu kilifawu di ci taariixe ci bindante yiy am ci diggante liggéeyuwaayi nguur gi, waaye nag lu ci dul moom, askani araab yi ci des yépp arminaatu Garegori (bi dale ci juddug Yonent Yàlla Iisaa) lañuy gën a jëfandikoo..
Arminaanub gàddaay gi mi ngi ame ci 12 weer yu weer wi, maanaam atum gàddaay gi mi ngi tollook 354 bés daanaka, maanaam 354.367056 ci ay bés. Weer wi ci arminaatu gàddaay gi, benn mu nekk 29 walla 30 bés (ndax doxug weer wu feeñ wi 29.530588 bés la). Ginnaaw nag wuuteg 11 fan am na ci diggante arminaatu judd gi ak bu gàddaay gi, ñaari arminaat yi duñu jamonoo mukk (duñu tolloo mukk) looloo waral dëppale leen di gën a jafe.


text:
Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeek meroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamuñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam xeetu mbind yi fi nekk yépp dañu leen a jeggani: ci Arab yi mbaa ci Nasaraan yi. Loolu nag dëppoowul benn yoon ak li am: ndax soo gëstoo di nga xam ci lu wér ne fii sax ci Afrik la mbind fekk baax. Fii ci Afrik lañu njëkkee bind. Kon ñakk-a-xam li mu waral bari na! Li wér ci lu ñu xam ci xam-xamu cosaan mooy: fii ci Afrik, ca Misiraay démb la nit tàmbalee bind. Booba ak léegi am na lu ëpp juromi juniy – 5000 at. Cib xaatim àlluwa ji ñuy tuddee alluwaay Narmeer (-3200 laata Juddu Yonnent Yàlla Isaa) lañu firndeel mbind mi gën a yàgg te ñu koy wooyee “hieroglyphes” ci nasaraan.
Baat boobu nag du làkki Maam ya nekkoon Misiraa, baatu gerek la. Mbind moomu turam dëgg moo doon “medu ntr” muy tekki “waxi Yàlla” ci làkki Maam yooya! Ca hieroglyphes yooya mbaa “medu ntr” ya la yeneen xeeti mbind yi ci àddina yépp daanaka sosoo! Bindi gerek yi nga xam ne, la bindi tubaab yi téy jogge, mu nga sosoo ca bindi waa Fenisi. Waa Fenisi yooyu ña nga jàngee woon bind ñoom itam ca Maam ya woon Misira. Waa Fenisi yooyu ay jaaykat yu mag lañu woon: ñoo doon daanaka dox diggante Misiraa ak yeneen réew ya woon Asi mbaa Ëroop; jamono jooja sax gaa Ëroop amagul woon: yeneen réew yu mel ni yu “Hitites” ak yeneen ñoo fa nekkoon! Gànnaaw loolu itam yeneen xeeti mbind yu bari judd nañu fii ci Afrik: Bi ci gëna siiw di bu Meroe, te ngeen di gis nataal bi fii ci xët wii! Mbindum Meroe moomu ba bés ni ki téy xama gu ñu lu muy tekki! Te mbind mu xereñ la, mu am solo, Maam ya fi nekkoon sàkkoon ko fi! Kon téy su ñu naan caada Afrik yi ay “civilisations orales” lañu, cosaanoowu ñu bind, dañuy wax rekk, wante lenn lu wér lalu ko! Ay àtte-ñakkale ak wumpale kese la: du lenneen!
on Oct 12 in Caada tagged by tam
Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeek meroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamuñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam xeetu mbind yi fi nekk yépp dañu leen a jeggani: ci Arab yi mbaa ci Nasaraan yi. Loolu nag dëppoowul benn yoon ak li am: ndax soo gëstoo di nga xam ci lu wér ne fii sax ci Afrik la mbind fekk baax. Fii ci Afrik lañu njëkkee bind. Kon ñakk-a-xam li mu waral bari na! Li wér ci lu ñu xam ci xam-xamu cosaan mooy: fii ci Afrik, ca Misiraay démb la nit tàmbalee bind. Booba ak léegi am na lu ëpp juromi juniy – 5000 at. Cib xaatim àlluwa ji ñuy tuddee alluwaay Narmeer (-3200 laata Juddu Yonnent Yàlla Isaa) lañu firndeel mbind mi gën a yàgg te ñu koy wooyee “hieroglyphes” ci nasaraan.
There are no comments yet, be the first.