c: text/html

text:
Léebu
Fr:proverbe
A[Soppi]
- Alal du faj dee, gàcce lay faj
- Am saxul, ñàkk saxul
- Ay du yam ci loosu boroom
- Ay du weesu baay dee na
- Àdduna weeru kóor la, fàww jant so nga doora wàññi bis.
B[Soppi]
- Bàkk nga njaak
- Bu ndox tuuroo am bàq a fa des
- Bu ñay di xàlluw yoon doom jaa tax
- Bërigo ci mbartal ku ko bëmëx mu dem, ku ko ba, mu dem
- Bu gudd nopp doon tax di njiit mbaam di suñu ilimaan
- Buur du mbokk
- Bala ngaa xam xamadi xaw laa ray
- Bëñ weex na lool waaye dereet a ko lal
- Bu/Su yoon jeexul waaxusil du jeex
- Boroom ñeenti tànk du lab
- Boroom mbaam a xam mbaamam
- Boroom lal a xam màtti lalam
- Bët du yanu waaye xam na lu bopp àttan
- Bakkan waraw dàll la, fa muy dàggee dooko yëg
C[Soppi]
- Cërub ma xàjj, ma xujj a koy jël
- Cuqum a gën kamm
D[Soppi]
- Doomi ñay bu ko ñaanal mu rëy, ñaanal ko gudd fan
- Duma jënd jaan ci pax
- Dama laa bëgg maa la raw sëy bu mu takk, dangaa reew yaa ma raw a koy tas (abdu xaadir géy)
- Dangaa jot ci bakkan bay ñandu
- Daaray lëg guddu nopp jarufaa jaay
- Dóor wa ray mbër ci ponkal lay bawoo (Ahloubadar)
- Dëkkandoo jàmm a ca gën
- Doomi mbër jàngil bëre, yàgg-yàgg dees na la ñam
E[Soppi]
F[Soppi]
- Fa ndox daa taa boo demee fekk fa tepp-tepp
- Fët-Fët tàggalewul mbaam'aki noppam
- Fullaay jaay daqaar, mbaa ma ñam jeexal ko
G[Soppi]
- Gaynde du lekk mbuum yàpp lay dunde
- Gewël bu reppee cib xare lu mu jiin xeep ko
- Gumba du jiite rëbbum jaan
- Gumba tal na lu dul tëbi kàmb
- Góor gu tàyyeel, gàtt wërsëg, néewi soppe
H[Soppi]
I[Soppi]
J[Soppi]
- Jigéen soppal te bul wóolu
- Jëm ca làmb ja di bàkku, juge ca di bàkkoo ko gën
- Jàng jàngaan boo mokkalee ber sa daara
- Jàngoro ku ko nëbb mu lor la
- Jàngoro dees koy weer
- Jikkook boroom pax rekk
K[Soppi]
- Ku muñ muuñ
- Kewël du tëb doom ja bëtt
- Kuy naan di nëbbu, boo jéggee feeñ
- Ku njëkk a jug boroom ndékki dinga tëddaat
- Ku boot bukki xaj bëw la
- Ku wex wéet
- Ku ñuy jiiñ dëmm ngay soccoo yaxi liir
- Ku puudër tax a rafet boo ñaqee ñaaw
- Ku bañ a xitax bul yàgg ca mbojj ma
- Ku yàgg cib teen baag fekk la fa
- Ku manul, bawoo, lu yàqu yaw a
- Ku log, log-logal
- Ku la aal bët, fu ko neex ngay xool
- Ku saraxul gumba, bàyyi kook yalwaanam
- Ku ndobin ray sa maam, boo gisee lu ñuul war a daw
- .... Ku ko lebal ker, mu faye la guddi
- Ku jaan matt sam xel dem ci dee
- Ku la mag ëpp lay sagar
- Kuŋ-kuŋ ca wolandoo wa
- Ku yar sam kuy, yaw lay njëkk a daan
- Kuy xalam di ca jaayu (joowu)
- Kiy yenni gan du ko gunge
- Ku bëgg akara dangay ñime kaani
- Ku niikiwul naaka
- Ku naggu, naggu loo moomul,
L[Soppi]
- La tee nag wa dabi nag yaa tee ñeex maa neex
- Lu waay rendi sa loxo lay nàcce
- Lëg bu lekkee olom na ko gërëme cooy
- Laago du wees
- Lu jot yomb
- Lu xaj lekk lekk, ba fa der ga ca baat ba
- Liggéeyu ndey añub doom
- Lu ñépp wax ay dëgg
- Lu yàgg dëgg la
- Lu defu waxu, Luy ay di njàmbat
- Lu njiig njaaga mooy njaag
- Lu mag def dee, bu dekkee ba ko
- Lekkoo ci ndab li bëgg cee xëpp suuf
- Li ci kanam, rawuli gët
- Lu cin xat xat, nga war caa boqus xorom
- Lu yëngu la ko yëngal a ko ëpp doole
- Lu jiwu wa jeexul jugu fa
M[Soppi]
- Mbejum kanam, boroom a koy fajal boppam
- Mbej wa ray mbër, ponkal a koy dóor
- Mag mat naa bàyyi cim réew
- Man a man a, yaw a yaw aa ko gën
- Mattum xaalis boroom a koy jaaroo/suuroo
- Muus mu nekk ak na muy toje boppu jinaxam
N[Soppi]
- Ndànk ndànk ay jàpp golo ci ñaay
- Nen, du bëreek doj
- Nit, nitay garabam
- Njëkk a fecc, taxut a mujjeb géew
- Njaabum giléem, xajul ci waañ
Ñ[Soppi]
- Ñulug sa jëkkër, yakk sa doom
- Ñu bokkub teen ay jaxasoo ay goj
- ñi man a kott amuñu mbaam
P[Soppi]
- Powum jaar, ca wetu paxam
- Picc mu masul a naaw, bu/su naawee firi'm réew
Q[Soppi]
R[Soppi]
- Rayub tubaab yomb na, waaye fekke dëj baa jafe
S[Soppi]
- Suul ker du ko tee feeñ
- Sikk su feeñ cib sëy, nuyyoo na ca ngoro ga, dees koo fayul
- Sa gimiñ xasaw na sa doomu nday a la koy wax
- Saabu du fóot boppam
- Saaku bu dara newul du taxaw
- Soxla buy ñaar jàmm a ga ca,
T[Soppi]
- Tarxiis bu dammee loosu mbonaat, ku yor gëléem war a yësal
- Tere tere mu të, bàyyil mu gis
- Tàmm laago la
- Toŋ-Toŋu naat su wëreem réew dunq yaa tax
- Teen bu neexee pind ba du féex
U[Soppi]
V[Soppi]
W[Soppi]
- Weex, yàquli bëñ
- Waxma sa xarit, ma wax la sa bópp
X[Soppi]
- Xaalis, amul xarit
- Xaalis loo ko yonni mu indi ko, waaye falay jaare
- Xel, du jariñ lu dul xalaat
- Xar, day weesu mbote
- Xarit, dees koy tànn
- Xeeb nga xal, mu lakk sa dàgga
- Xool asamaan jarul buuxante
- Xëbtal, du tax doomi lëg a màtte
- Xalangu, dajul suuf.
Y[Soppi]
- Yàgg bawul dara
- Yariit du bon, yarut du baax (ahloubadar)
- Yéene néeg la boroom a cay fanaan
- Yoon yamul ci benn
- Yàkkamti yàqule

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Posts du forum
Jigéen Jàambar
17 déc. 2020
In SANTÉ MATERNELLE ET INFANTILE
1- LA NOUVELLE LES PERSONNAGES: Bajén, la tante du mari Jeukeur Ji, le mari Ndaté, la femme enceinte Atta, l'amie de Bajén Coura, l'amie de Bajén Bajén tok ći ëttë keur gui ći kaw bassang gui gadu lékétam di araw. Atta ak Coura da di gaddu lékétu natt bi. Bajén ak ay xaritam dadi lang waxtaan. Nékélañu tamballi rék, Ndaté da di dougoussi di mél ni kouy sox and ak Jeukeur Ji. Bajén, sigui xol ko mel ni koukoy sénatou: Ey li! Biir mom dou fébar wakh ća deug deug. Xalé bi moune na watni louko xouri mou gadou yobou hôpital. Xalissam bi yeup yemna ći emb xalé bilé. Yal n'a am sax loumouy ngénté bou ko yalla méyé mouthieu. Atta, dadi gersu Bajén: Ey li! Biir mom dou fébar wakh ća deug deug. Jeukeur ji dadi joubal ći nékba, Ndaté di dém tok ći bang bi nék ći wétouma Bajén. Bajén, dadi défarou: Wa Ndaté dém nga ba ñieuw. Ba dou dara rék? Dom dia ngići diam? Ndaté, da di talal tankam yi: Waw, dém na ba ñieuw. Sage femme bi néna ma wañi yénou lou diss ak seug bou beurri. Baxoul ći xalé. Ndaté da di diafanu ći garab gui nék ći wétam ndax mou moune diouk. Ma ngi dém ći bir dadi dalou touti Badiéne. Baćil kalam sou néxé yalla. Badiéne, da di ko xol mouy dox dieum ći négam: Wa baxna. Xol léne ko. Ay morom rék ñio fi eumb ba weussine di rôtti, yénou ak taxañi mom néna dañieu koko téré. Dieul bir rék fass yéné ko déf problème. Sama dom gui rék la ći yeureum. Dina féy hôpital loumou défone ći campagne kani gui yép. 2- L'AFFICHE 3- LA VIDÉO: THÉÂTRE DE SOCIÉTÉ 4- LA VIDÉO DE SENSIBILISATION DE LA MAITRESSE SAGE-FEMME: LA VISITE PRÉNATALE 5- LA CASE SANTÉ: LE CHALLENGE
0
0
11
Jigéen Jàambar
Administrateur
Plus d'actions


text:
Karolin Fay Jóob
Karolin Fay Jóob mu ngi juddu fukki fan ak benn ci weeru sulet atum 1923 ca Funjuñ, faatu ñaar-fukki fan ak juroom-ñeent ci weeru sulet atum 1992 ci Dakaar. Moom mooy jigeen ji jëkk a nekk ndawu réew (deppite), nekk it jigeenu ji jëkk a nekk jëwriñ ci Senegaal. Moo doonoon soxnay Demba Jóob mi ñu bóomoon atum 1967.
Dundu ak jaar-jaaram[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Cosaan ak njàngam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Karolin Fay Jóob mu ngi juddoo Funjuñ (Fatig, bokkoon ci Afrig sowu jant gi doon wéy ci waawu Frãas (Afrique Occidantale française) fukki fan ak benn ci weeru sulet atum 1923. Doom la woon ci Luwi Jéen Fay, xam-xamam màccoon ci mbirum waññi (kontaabilite), bokkoon ci SFIO, nekkoon tamit kenn ci soskati Bloc démocratique sénégalais. Way-juram wu jigeen mu ngi tuddoon Faatim Jóob soqeekoo ci Mañ Jóob Mbaaco bu Waalo. Njàng mu suufe mi, mu ngi ko defe seen dëkk laata muy jàngeeji lekool Albeer Saró bi nekk tey lekool Bert Móbeer. Mu daldi am ndam ci joŋanteb dugg lekool normaal bu xale yu jigeen yi bu Afrig sowu jant gi doon wéy ci waawu Frãas (Afrique Occidantale française), nekk ca Tëngeej (Rufisque)Foofee la génne ak ab lijaasa atum 1945 ginnaaw bu mu jëlee ñetteel ci joŋante ba. Ñi mu fa nekkoonandoo, ràññe nañu ci Anet Mbay Dernëwil mi jëloon pee ak Ndey Kumba Jaxate mi jëloon ñaareel, Aan Mari Sohaay, Saan Martee Siise (Jeanne Martin Cissé).
Ay jaar-jaaram ci njàngale mi,[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lijaasa bi mu am atum 1945 moo ko tax a nekk ab jàngalekat ca Luga ci ndigalu xelalkatam bi Abdulaay Satsi (Abdoulaye Sadji), ca Cees, ca Maatam ak ca Mbuur foofee ca Mbuur la nekkoon njiitu lekoolu xale yu jigeen yi 1951 ba 1962. Ca Mbuur googu, la tase ak Demba Jóob, mu nekkoon ab wottukat maanaam sirweyãa ci lekool bu tuddoon Cours normal bu Mbuur, lekool boobu sax, moom Demba Jóob lañu ko mujj tudde. Mu daldi nekk soxnas Demba Jóob atum 1951. Bi muy wéyal njàngale mi, la dugg ci pàrti bile di Bloc démocratique sénégalais ca Luga atum 1945 ; bi mu xamee ne boole ñaar yi dina jafe lool (njàngale mi ak pólotig bi), ndax farlu bi mu amoon ci pólotig dafa doon gën di yokk, la ko Léwopool Sedaar Seŋoor, mi doon jiite pàrti bi, may mu nekk ab jàngalekat buy yëngu rekk ci lépp luy suqali kow gi
Ay jaar-jaaram ci wàllu pólotig[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Karolin Fay Jóob bokk na ci ñi sos kureelu jigeen gi ànd ak pàrti bile di Union progressiste sénégalaise, daldi nekk njiit la suyee (juin) 1954 ca Cees ginnaaw bu Faatu Siga Ñaŋ bàyye. Mu daldi nekk ab deppite diggante 1963 ba 1978, dugg nag ci taarixu réew mi ndax looloo ko tax a doon jigeen ji jëkk a nekk deppite ci Péncum ndawi réew mi. Atum 1963 xaat, mu ngi doon wax waxi sos sàrtu njaboot bi (Code de la famille), di ñaax jigeen ñi ci dem ak seen bopp, bañ a wékku ci kenn. Moom rekk moo doon jenn jigeen ji bokkoon ci woteb sàrtu njaboot bi. Moo nekkoon ñeenteelu kilifa gi topp ci njiitu péncum ndawi réew mi (ñeenteelu wis peresidãa bu péncum ndawi réew mi). Atum 1964 lañu ko fal njiitu jigeeni Union Progressiste Sénégalaise, mu dellu nekk sekerteer seneraal bi ñu toftal ci njiitu kureel gile di Jigeeni Afrig yi, maanaam Panafricaine des femmes ci farañse. Moom mooy jigeen ji jëkk a nekk jëwriñ ci réew mi ndax 1978 lañu ko tabb jëwriñ ji yore wàllu taxawu néew-di-doole yi, nekkaat jëwriñ ji ñu feggal jëwriñ ju jëkk ji diggante 1981 ba 1982, dellu nekkati jëwriñu nguur (ministar detaa) diggante 1982 ba 1983. Ci njëwriñam lañu gis ne sos nañu ay kureel yuy gëddal ak a dooleel jigeen ñi. Am na sax ab nettali ci li xewoon ca kongareb pàrti ba woon ca Cees atum 1958, nga xam ne woowuñu ca woon benn jigeen, moom mu dem ca ba pare, naqarlu ci kanam Seŋoor, njiitu réew mi, li fa jigeen ñi teew ba pare te kenn ci ñoom jëlu fa kàddu. .
Karolin Fay Jóob jàppoon na ne taxawu na jigeeni réewam diiru fukki at yoo xam ne moom kese moom nekk ca péncum ndawi réew mi « Xeex naa ngir Sàrtu njaboot bi am, ngir ñu teg ndimbali njaboot yi ci yoxoy jigeen ñi ». Mu dellu jàpp ne ay jaar-jaaram ci pólotig dañoo tar, kenn ci góori pàrti bi daanu ko jàppale ndax mësuñoo rafetlu ràññekug jigeen ñi wala fit wi ñu am, def benn dank ñoomi neen, di xàccandoo, di dóorandoo.
Kàddu yile ca waxtaanam wa lañu leen tibbe woon : Nee na woon ca ndajem fukki fan ak juroom mu jigeen ñi (keesenu jigeen ñi) « Lu guy rëy rëy, warul a fàtte mukk ne ab xoox bu ndaw moo ko jur ». Ci lu aju ci taxawu àq ak yelleefi jigeen ñi, nee na : « Waxuma waxi taxawu jigeen ñi bu jéggi dayo. Waxuma ne na góor ak jigeen tolloo, waaye dama bëgg ñoom ñaar ñuy mottaliwante. Nekkuma kuy yéegal fii, di wàcce fee. »
Ay jëfam ak i sargalam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Màngasiinu pepp bu USAID joxe.
- Moom lañu yaayale woon ñaar-fukk ak juroom-ñaareelu keesenu jigeen.
- Amal ay tooli ñépp
- Def ay farmasi ci dëkki kow yi, ay lekooli tuut-tànk ci Garãa Yoof, Cees, Tàndem (Kaasamaas), Ayere Laawo (Fuuta)
- Mbindum sàrtu njaboot ci Senegaal (moom rekk moo nekkoon jigeen ji bokkoon ca wote ba)
- Ay ndimbali jaboot ngir jigeen ñi
- Wax ñu jagleen jigeen ñi bésu ñaar-fukki fan ak juroom ci weeru màrs atum 1972 te ñu soppi ko tey keesenu jigeen
- Sos ay mbootaay yuy taxawu ak a dooleel jigeen
- Sos ay kureeli dimbalante, lebal ak denc xaalis yu ñu mujj soppi ag ràbboo
Toftal bi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Téere, jukki wala dali web yi ñu yër[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Jukki yi ñu ko tudd[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Pólotigu Senegaal (Politique du Sénégal)
- Nekkinu jigeen ci Senegaal (Condition féminine au Sénégal)
- Limu jigeen ñi jot a nekk jëwriñ ci Senegaal (Liste de femmes ministres sénégalaises)
Lees bind ci moom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- « Caroline Faye Diop » in Babacar Ndiaye et Waly Ndiaye, Présidents et ministres de la République du Sénégal, Dakar, 2006, p. 164
- « Caroline Faye : Première femme députée et ministre du Sénégal », in « Femmes au Sénégal », Les Cahiers de l'Alternance (Dakar), Partenariat Fondation Konrad Adenauer et Centre d'études des sciences et techniques de l'information (CESTI), no 10, décembre 2006, p. 78-79


text:
Les bienfaits de «Bismillaahi Rahmaani Rahiimi » par Cheikh Ahmadou Bamba
Ku jàng bismillaahi rahmaani rahiimiñaar fukki yoon ak ben (21) booy tëdd yalla sunu boroom danako musël ci saytaane guddi googee ak deewuk mbetteel ak sàcc ak béeppu balaa.
Ku jàkkarlook ap tooñ kat mu jàng bismillaahi rahmaani rahiimi juroom fukki yoon (50) sunu boroom danako tàggatal tooñ kat boobu. Tayyit dana dugal ak ragal ci xolam baduko ñime.
Ku tegale ñatti fann di jàng téeméeri (100) bismillaahi rahmaani rahiimi ci ku tawat sunu boroom danako saafara.
Ku bayyi ba jant bi di fenk mu jàng ñatti téeméeri (300) bismillaahi rahmaani rahiimi julli ci yonent bi (YYJSM) téeméeri yoon (100), sunu boroom danako wërësëgël fumko foogewul. Ta balaa am at dana doon ku woomal.
Budee taw nga jàng bismillaahi rahmaani rahiimi juroom ben fukki yoon ak ben (61) fas ci yéenée saafara tawat jum mana doon yalla danako saafara.
Kuy jàng bismillaahi rahmaani rahiimi fukki yoon ak juroom ñent (19) suba ak ngoon sunu boroom danako musël ci ñiy fitnaal ci bàmmeel ak booleem gàkk yi ta danako may ak raglu akuk soppu ci nit ñi.
Ku bind بسم الله الرّحمان الرّحيم fanweeri yoon ak juroom (35) tak ko cisa néek saytaane dufa duggu ak jinne. Ta sa néek dana bëri barke akuw yiw.
Bës bi njëk ci weeru tamxarit ku bind بسم الله الرّحمان الرّحيم téeméeri yoon ak fukk ak ñatt (113) tak ko, sunu boroom danako musël ci béep ñawtéef mook waa kërëm féek migi dund.
Ibn Alhaaji neena ku bind بسم الله الرّحمان الرّحيم téeméeri yoon ak fukk ak ñent (114) tak ko, sunu boroom dana faj aajoom ta danako may ak raglu ci xoli buuryi ak tooñ kat yi. Batay lifeek moogi tak téeré bi kenn duko lor tayyit sunu boroom danako wattul alalam ak ñoñam.
Yonent bi (YYJSM) neena sunu boroom giiñ na cik màggam akuk teddam akuk mbaaxam ni ku jàng bismillaahi rahmaani rahiimi ben yoon (1) tek ci faatiha ben yoon (1) danako jéegël ay bàkkaaram donte jotnañ déele asamaan. Ta danaa nangu ay yiwëm ta duma lak lameñam ci sawara ta danaaa ko musël ci bugëlum sawara ak tiit mu makma ca ëllëk ta danaa ko jàppundalal ba buy taseek man day àndak yonent bi (YYJSM) ak waliyuyi
Ku bind ب س م ا ل ا ه ا ل رّح م ا ن ا ل رّح ي م tak ko, sunu boroom danako may ngënéel lu rëy.
Ku bind ci këyyit ب ñaar fukki yoon ak ben (21). Su noppee mu jàng ci këyyit gi téeméeri (100) bismillaahi rahmaani rahiimi ci yéene ju dëggu tek ko ci alalam dana barkeel ta dana yokku.
Ku bind baatup الرّحمان juroom fukki yoon (50) tak ko dana am wërsëk tadu gis lumu sip.
Néenañ ku taqook bismillaahi rahmaani rahiimi junniyoon (1000) fukki fanan ñent (14 jours) ci ginaaw julli gune, yalla danako wuñil mbiryu nëbu yéep ba dana mënë gis yenn malakayi di waxak ñoom ñukoy lëgéeyël diko dimbëli.
Ku bind baatup الرّحيم ñaari téeméeri yoon ak juroom ñen fukku ak juroom ñent (299) tak ko, ngànnaay dula manal darra. Ta noon bu taseek yaw daw ci sa kanam.
Majmahu nuurayni fii fawaa-i-di darayni
Auteur : Cheikh AHmadou Bamba
Transcription Wolof : S Moustapha Lô Kholl


text:
Saar 8
Gàtt ba tàyyi na juróom ñaareelu tayu ga
1 Bi Gàtt bi tàyyee juróom ñaareelu tayu gi nag, asamaan da ne selaw lu mat genn-wàllu waxtu. 2 Ci kaw loolu ma gis juróom ñaari malaaka yi taxaw fi kanam Yàlla, ñu jox leen juróom ñaari liit.
3 Bi loolu amee meneen malaaka dikk, taxaw ci wetu sarxalukaay bi. Mu ngi yor andu cuuraayu wurus. Ñu jox ko cuuraay lu bare, ngir mu boole kook ñaani mboolem aji sell ñi, jooxe ko ci kaw sarxalukaayu wurus bi ci kanam ngàngune mi. 4 Saxaras cuuraay laa ngi gillee ci loxol malaaka mi, ànd ak ñaani ñu sell ñi, di yéeg fa Yàlla. 5 Malaaka mi jël andu cuuraay bi, tibbe ci sarxalukaay bi ay xal ba and bi fees. Mu daldi koy sànni ci kaw àddina, rekk ag dënu riir, kàddu ràndaŋ, ag melax tàkk, suuf yëngu.
Liit yi jib na
6 Ba mu ko defee juróom ñaari malaaka yi yor juróom ñaari liit yi di waaja liit.
7 Malaaka mu jëkk mi wal liitam, tawu doji yuur topp ci, ak sawara wu ànd ak deret, ñu boole lépp sànni ci kaw suuf, ñetteelu xaaju suuf si daldi lakk, ñetteelu xaaju garab yi it lakk, ñax mu naat mépp lakk.
8 Ñaareelu malaaka mi wal liitam, mu am lu mel ni tund wu réy wuy tàkk, ñu sànni ko ci géej gi, ñetteelu xaaju géej gi soppiku deret, 9 ñetteelu xaaju bindeefi géej dee, ñetteelu xaaju gaal yi yàqu yaxeet.
10 Ñetteelu malaaka mi wal liitam, biddiiw bu réy buy tàkk nig jum xàwwikoo asamaan, wadd ci kaw ñetteelu xaaju dex yi ak bëti ndox yi. 11 Biddiiw bi Wextan la tudd. Ñetteelu xaaju ndox yépp la wexal, ñu bare naan ci, daldi dee, ndax wextanu ndox mi.
12 Ñeenteelu malaaka mi wal liitam, mu dal ñetteelu xaaju jant bi, ak ñetteelu xaaju weer wi, ak ñetteelu xaaju biddiiw yi, ba tax seen ñetteelu xaaju leer giim, ñetteelu xaaju bëccëg bi daldi lëndëm, ñetteelu xaaju guddi gi it gëna lëndëm.
13 Ma xoolaat, daldi dégg jenn jaxaay ju naawe digg asamaan. Mu àddu ca kaw ne: «Wóoy, wóoy, wóoy, musibay waa àddina yiy sababoo ci yeneen baati liit yi ñetti malaaka yi ci des, di waaja liit.»


text:
Dalub Archimède
Dalu ArchimèdeModifier
Du ñàkk mas ngéen a gis ay gaal yu mag ñuy tëmb ci kaw géej: te kat ci weñ lañu leen liggéeye te weñ du feey, loolu man nga cee xam dara soo jëlee ab pont mbaa lenn ci weñ tàbbal ko ci ndox.
kon am na jenn doole juy safaananteek diisaayu gaal yooyu, te ñooy tax ba ñuy des ci kaw ndox mi di tëmb. Bu ngéen ci bëggee xamal seen bopp dara, jëlléen loxo ngéen nuural ko ci mbalkam ndox, bu ko defee ngéen yolomal séen loxo te xool, dingéen gis ne am na jenn doole juy jañ loxo bi te di ko tëmbloowaat.
yii ak yeneen seetlu yu ni mel ñooy wone ci anam gu leer jikko ju daj ji nga xam ne nekkul rekk ci ndox, waaye nekk na ci yeneen yolaakon yi ak gaas yi,ñu duppee ko Dalub Archimède, moom Archimède nag benn boroom xam-xam bu Gres bu yàgg la


text:
La lettre en wolof
Bataaxal giir waajuri toog sèn kër
Ňun dé dinaňu dajéwat nèk bèn njaboot.
Massuňu toog luyaguéni ak suňuy doomyi.
Daffa jott ňu wax ak ňom. Wax ak ňom yèni say, numu gënë yagg si niň ka daan déffé.
Daffa jott ňu lèn di dëglu. Ňu lèn di dëglu numu gënë yagg si niň ka daan déffé.
Daffa jott ňu gën lèn xaam.
Wax ak suňu doomyi moy li gën ndax ňu jègui mettit bi : dalalanté suňuy xèl, jappalanté, waxanté li am njariň.
Wax tan ak suňuy doom, ndax ňulèn di güngé ňu déff sèn warèf : waxtan ak ňom thi mbirru lécol ak liggéey, wax thi sèn ndiaxaré ak sèn tekki, lolu molèn di dieumalé kanam, thi waxtu bu metti bi ak buňu délluwé daara !
Warèf yi lèn jox daara ja giir ňu dèf ci ko ci kërgi mo wara gënë tax ňu wawtan ak ňiom.
Xaaléyi mënnaňu itam nattali sèn waajuri liňu mokal ak liňu mokalul, lu metti ak lu yomb.
Si lolu, xalébi su amé luko jaxal itam mëna woo téléfòn bèn tante, nidiay, xarit wala sax bèn dékandor giir mëna mokal.
Mënnaňko déff si yoyu anam, doon té dara léruci.
Lèpp lu jangalékatti yonné rek xaaléyi mënay ko déff.
Jangalékatti daňi itam yonné ay liggéey yu metti yi nga xamanténi xaaléyi dina ňu jël ay waxtu disso ak yèn ak séni laj giir jéma xam.
Lèg lèg dafay metti torop : wayé jarul tit, danxté danaň ko guiss suňu délluwaté daara ja.
Lajtélèn sèn doomi liňu mokal, donté waxnaňlèn ni « mokaluňu dara ».
Waxlèn linga thi xaalat, gèn jangandor.
Soxlawunsi sa xaraňté wala sa mënin, lu ci am solo moy wéthio xalat bi.
Giir waajuri yi lak bénèn xètu kaalama té wuté ak bu daara bi : lak moy « wax ak dëglu », moy wéthio, moy sèddo, ak thi kaalama wala ay kaalama yiňu bëgë, té ňu min lèn.
Kaalamayi yèpp baaxnaňu, amnaňu njariň, téxci am xëyma giir waxtan ak sa doom.
Kaalamayi yèpp am njariň, giir lajté, wax, té-té, merlo, nettali ak léral, rétanando, waala waxtan thi lèpp lu am fullë ak lu amul fullë.
Pur gënë wéthio xalat ak sa doom jafandékol lak wala ay lak yo xamné yombuna thi yaw yombuna thi mom giir mu gawa mokal.
Té ga bayi sa doombi taan kaalamabi wala kaalamayi yumu bëgë jafandéko, li am solo moy wéthianté xaalat bi, jërëjëf.


text:
Nyamfowa 3:16
Njëg bi bi dëgg nekk "neen". English: A lie is a very expensive thing to maintain English: Honesty
Nyamfowa 3:15
Bokk nekk yoon bi, dëgg bi ak dund bi. #bokk #yoon #dëgg #dund
Nyamfowa 5:13
Wax jërëjëf.
Kafui Yevu
Ñoom réew nekk Gana. Seetsi Gana. Kafui Yevu bind na ab téere. Moom tógg nataal.
Efya
Efya nekk kan? Efya tógg na Jorley, ab woy. Efya nekk ab jigeen. Ñoom dund. Bisu-judd ko nekk à jjuma
Nyamfowa 3:13
Sudee dangay jox njub suboba dangay neexal kaarà nge. #dangay #jox #njub #neexal #kaarà nge
Nyamfowa 3:5
Gal-gal kenn, tey.
25 Mee
25 Mee nekk Afrig Bis. Afrig Bis nekk ab wakaans, Gana ci biir.


text:
15
Riidz tiily ni shily nu bduneꞌ
1 Dela yu nu rboo tiñ por cuen ni gubier Rom, gal nu reñaꞌ mbecy bduneꞌ bechaꞌ dey lo Jesuuz par nu zuub gyidag dey de coz nu rniim. 2 Zeꞌ de mbecy fariseo gal nu de yu nu rlyuu leey ni Ñgyoozh rnid ruꞌ dey nu nac mi. Orzeꞌ na dey:
―Yu re rnii nuy mbecy cyi nunu row nuy dey gyit ―na dey.
3 Orzeꞌ Jesuuz mniim riidz tiily lo dey. Orzeꞌ nam:
4 ―Benu ca na de ru zu tub gaynal shily nir, seꞌ duneꞌ tub ma, orzeꞌ ¿a walab zeeñ der nobent zuub gaa ma ngush? Orzeꞌ gazeꞌ nu cha der cha yub der tub bañ nu bduneꞌ zeꞌ gashtal gyad la ma. 5 Na ornu gyad ma na, orzeꞌ tonaꞌ la gyet lagy der. Orzeꞌ riib yeñ der ma gya nur ma. 6 Na ornu rir yuꞌr na, orzeꞌ cha teꞌr de amig nir gal nu de mbecy nu yuꞌ gaab ga. Orzeꞌ nii der gab ru dey: “Bet lagy der nur ya̱, gun ya̱ byada̱ shily ne̱, bañ nu bduneꞌ”, nii der. 7 Ya̱ rishli rne̱e̱ lo der, cyit zir rac gyibaa nu nac tub mbecy cyi ornu rneꞌy dela cyi nu ricy yu, gazeꞌ nu nac nobent zub gaa mbecy nap nu walagy ñi nu neꞌ cyi nu ricy yu.
Riidz tiily ni biñ mñaa nu byad tiñ nu bduneꞌ ni
8 ’Gyicy peen nu tub biñ mñaa nu ricy cup tii tiñ plat. Orzeꞌ duneꞌ tub ñi nim. Orzeꞌ ¿la coz gyicy mi? Nu loga la caam gyi candiil nim. Orzeꞌ gazeꞌ nu lyuub mi nañ yuꞌ nim. Orzeꞌ nap yub mi ñii gashtal gyad lañ. 9 Na ornu gyad ñi nim na, orzeꞌ cuedz mi dela amig nim, gal nu dela mbecy nu yuꞌ gaab ga. Orzeꞌ niim gab mi dey: “Tonaꞌ la yet lagya̱ gun bi byada̱ de tiñ nu bduneꞌ ne̱”, niim. 10 Orzeꞌ ya̱ rne̱e̱ lo der nu tonaꞌ la yet lagy de anc ni Ñgyoozh nu nac tub mbecy cyi nu rneꞌy de cyi nu ricy yu ―nam.
Riidz tiily ni yu feñ nu gudza
11 Orzeꞌ Jesuuz mniim tuubaꞌ riidz tiily lo dey. Orzeꞌ nam:
12 ―Zu tub mbecy. Zu cyup iꞌñ yu. Orzeꞌ yu miꞌ zeꞌ nay rab yu uz yu: “Tat, cuic ru gyel nap nir nu ya̱ dugyi̱”, nay. Orzeꞌ yu zeꞌ blew yu gyel nap zeꞌ niy lat de iꞌñ yu. 13 Na ornu bi rac la be tiem, orzeꞌ yu miꞌ zeꞌ biit yu dela coz nu bdugyiy. Orzeꞌ gush nez yu za nuy tiñ zeꞌ tub lugaar zet. Gashtal tuubaꞌ nasyoong zay. Orzeꞌ zeꞌ mniit ton yu dela tiñ niy. 14 Na ornu blazh mniit yu dela tiñ niy, orzeꞌ biid tub cubiñ ily lugaar zeꞌ. Orzeꞌ brugyiꞌ rded yu gyel ran. 15 Orzeꞌ gua yub yu riiñ lo tub mbecy guledz. Orzeꞌ yu zeꞌ bzuu nez yuy chay ranch niy nu cha ñay cuch. 16 Orzeꞌ yu miꞌ zeꞌ ngulagy yu ñgyow yu gyid ich zaa nu row cuch zeꞌ par nu dzaa nañ yu. Tees ni tub la mbecy wancuic yu ndeꞌ gow yu. 17 Laab ndeꞌ la orzeꞌ mnii tooy: “De moz nu rcyiiñ lo uza̱ rad nu row dey gashtal drusubaꞌ lañ. Zeꞌ ya̱ se nu gat ziꞌla̱ gyel ran. 18 Ndeꞌ nu na nap zir cush cya̱ gya̱ yuꞌ uza̱. Orzeꞌ ne̱e̱ loy: Tat, ya̱ guch ñii ne̱ lo Ñgyoozh, nunu guch ñii ne̱ lo ru. 19 A̱ꞌ yadaꞌñ nu nii dey nu naca̱ iꞌñ ru. Orzeꞌ na bicy nu ya̱ gal nu ricy nur de moz nir, ne̱e̱ lo uza̱”, rnii tooy. 20 Orzeꞌ gazeꞌ nu gush nez yu yay lo uz yu.
’Na ornu gabee zet yay, orzeꞌ uz yu bzaac yuy. Orzeꞌ gushni lagy yuy. Gazeꞌ nu gush nez yu zay za cheel yuy. Orzeꞌ bduꞌ yaay yeñ yu. Orzeꞌ bdoy chit loy. 21 Orzeꞌ yu feñ zeꞌ nay rab yu uz yu: “Tat, guch ñii ne̱ lo Ñgyoozh, nunu guch ñii ne̱ lo ru. A̱ꞌ yadaꞌñ ne̱ nu nii dey nu naca̱ iꞌñ ru”, nay. 22 Gazeꞌ nu uz yu bicy yu mandaar lo de moz niy. Orzeꞌ nay rab yu de moz niy: “Dzach der, gua gyii der negy nu cyit zir na. Orzeꞌ zuu der yu negy zeꞌ. Nunu rii gaꞌ der tub biꞌ yaay. Nunu caa der gyid lab gyiꞌy. 23 Orzeꞌ gua tee der chigud, bañ feñ nu reꞌñ zir par lo dela ma. Orzeꞌ gyicy na saꞌ. 24 Gun iꞌña̱ ii nay gal nu na tub mbecy nu bi gut. Tees na byabañ yu. Guc yu mbecy bduneꞌ. Tees na byad yu”, nay. ¡Orzeꞌ brugyiꞌ nu ricy dey saꞌ!
25 ’Orzeꞌ lat zeꞌ iꞌñ yu yu gush zeꞌ riy lat naay. Orzeꞌ bish cyay yay. Na ornu yay bi rgaab roꞌ na, orzeꞌ güeñ yu nu rlaa musiic. Nunu rulgyiꞌ mbecy. 26 Orzeꞌ bredz yu tub moz nu ri lo saꞌ zeꞌ. Orzeꞌ bdugyiꞌy loy la coz rac. 27 Orzeꞌ moz zeꞌ nay rab yuy: “Bi bri bicy ru. Orzeꞌ uz ru bicy yu mandaar nu cut dey tub chigud, bañ feñ nu reꞌñ zir par lo dela ma. Gun bicy ru bri nap yu, nunu bri ruub yu”, na moz zeꞌ rab yu yu gush zeꞌ. 28 Orzeꞌ yu gush zeꞌ tonaꞌ la guzi lagy yu. Orzeꞌ wangalagy yu ñgyuꞌy yuꞌ. Orzeꞌ gazeꞌ nu uz yu bruuy nu mnishbaay loy nu chuꞌy yuꞌ. 29 Orzeꞌ nay rab yu uz yu: “Ru rad lagy ru nu bi guzañ ñaꞌn nu ya̱ ricya̱ riiñ nir. Nunu rila wangyicya̱ nu wazuub gyidaga̱ nir. Tees ru rila wancuic ru ni tub chiib feñ par nu ñgyicya̱ saꞌ nu de amig ne̱. 30 Tees lugaar nu ni ñgyicy nur ya̱, per ca yu re biit ru chigud, bañ feñ nu reꞌñ zir par nu gyicy ru saꞌ nu briy. Zeꞌ yu re mniit ton yu tiñ nir lo de biñ congal”, nay.
31 ’Orzeꞌ na gaꞌ uz yu rab yuy: “A uza, ru dub laa tiem nac nur ya̱, nunu dela coz nu ricy cupa̱, ndeꞌ coz nir. 32 Tees na dzi nap nu gyicy na saꞌ nu gyet lagy na, gun bicy ru nay gal nu na tub mbecy nu bi gut. Tees na byabañ yu. Bi bduneꞌy, tees na byadaꞌy”, nay.


text:
Tugal mooy wàll wi féete penku goxub Tugalasi, ci baax dees koy jàppe niki benn ci juroom-benn walla juroom-ñaari goxi àdduna bi. Gox baa gi digu ci sowwu ci mbàmbulaanug Atlas gi, ci bëj-gànnaar ci dottub Bëj-gànnaar bi, yem ci géej gu Diggu gi ci bëj-saalum. Ay digam ci penku dese nañoo leer, dinay faral di jur ay werante; li ko waral mooy ni mu taqalook goxub Asi.
Waa-Islaand jàppees na leen ni waa-tugal (donte féeteem ci degalub Tugal-Aamerig), ak mbooleem dun yi ci géej gu Diggu gi, Sipër mi gën a jur coow, ci wàllu melosuuf. Riisi ak Tirki ñi am li ëpp ci seen suuf ca Asi, waaye day ni rekk li ëpp ci seen taariix réewi gox bi lañu ko bokkal.
Ngir xóotal: Melosuufug Tugal
Tugal a ngi yaatoo 10 392 855 km² (fukki junni-junni ak ñetti-fukki-junni ak juroom-ñent-fukk ak ñaar ak juroom-ñetti-téeméer ak juroom-fukk ak juroom). Di benn ñetti Afrig walla benn ñenti Asi walla Aamerig.


text:
Wote bi nu dëgmal, ñépp xam na ñu ko, wote bu jeggi dayoo la: ndax ci la ëllëgu réew mi aaju! Wote tànn la wan yoon la Senegaal war a teggu jëm ca kanam mbaa mu teggi ko, dellu gannaaw: lawla cat! Wante li ñu soxal ci jukki bii, lu lëkkëloog loolu gaa, wante leneen la. Loo xam ne soo ko seetloo, dafa mel ni dafa am jàllarbi ci ni “politiciens” di jëfandikoo làkki réew mi! Li ñu leen doon faral di wax mooy: demokaraasi ci làkki-jambuur ay kácci neen la, mënu la nekk! Ndax demokaraasi mooy nguuru askan wi ngir askan wi!
Waaw, bu fekke ne nag fa ñuy takke aka tekki, fa ñuy dógale, fa ñuy fasee aka fecci, ña fay wax du ñu wax lu askan wi mën a dégg, naka lees mën a tuddee mbir mooma demokaraasi? Dafa mel ni daal buum bi ñu kolonisatëër bi nasoon, ba taxoon ñuy wéy ci waawaam, ba léegi dógagul! Te buum boobu, xàncc bi ñu ko ràbbee mooy di jëfandikoo làkki nasaraan soofal sunu bos, di jàng cosaanaam fàtte sunu bos, jël ay kureelam indi teg, jël doxalinam indi teg, jël xaalisam indi teg… Te loolu feek mu ngi fi, cóow leey bari rekk, wante demokaraasi dëgg, mbaa jëm-ca-kanam ci wàllu koom-koom caada ag nekkinu askan wi da na fi jafe lool!!!
Liy firndeel loolu, mooy ba nasaraan bi xamee ne léegi mu ñakk réewi Afrik yi mu kolonise woon, fekk Alseeri ngiy xare ngir moom boppam, Wietnam duma Faraas Jemben-Fuu, Kamerun tàmbalee fippu, seneraal Degaulle da fa ne woon: “na ñu yolomal buum gi ba laa moo dóg”!
Te loolu li muy tekki mooy, na fi sunu jëmm yi jógge, wante sunu doxalin moom na sax ci xel yi ba fàww! Te looloo fi amoon, ba fi Senóor nekkee ba ci Abdu Juuf ag ñi fi nekk téy! Xam nañu ne Senóor ba mu fi jógge da dem Faraas nekk “Accadémie francaise” , Abdu Juuf jógge fi dem jiiteji “francophonie” di bàkk, di bàkkoo làkki nasaaraan! Xalaas, loolu de du ngoóora! Te su caaxaan faaxee dëgg des, Afrikee rekk ngay gis muy nangu loolu! Kenn ñemewul xalaat sax, gis sinwaa, mbaa sapone mbaa wietnamee buy soofal làkk wi mu nàmp, dem di bàkkoo làkki ñi ko mas a dëkkee tuutal ag nas buum! Da ñu fee déggoon ci lu yàggul dara sax njiitu-réew mi di wax di bàkku naan, Senegaal mooy réew mi nga xam ne, soo limaaleewul Faraas, fa la nit ña gën a xereññee ci làkk nasaraan!!! Wante nag Wolof Njaay da ne li nga moom nga mën a tiitaroo! Li nga moomul moom, Bafa rekk la sànt! Seex Anta yokk ca ne “lákki jambuur de su safoon suukar ba mel ni lem itam, mënoo ko mácc ba cay taxamtiku”.
Ñaka xam daal ag ñakk fayda li ñu waral bari na! Ñu bari ci waay-xeltu yi sax dañoo defe ni, wax yu ni mel ay waxi-démb mbaa ay wax yu amul solo lañu, te fekk ne loolooy ndéyi-mbill ji!
Amul xejj-ak-seen, amul benn réew bu mëna am yokkute, am tawféex ci kow topp aadaa, ag cosaanu weneen askan, rawatina dëkkee jëfandikoo làmmiñ woo moomul te fekk Yàlla natoowul a ag lu!
ImageWante nag ba léegi yakaar tasagul! Ndax téy soo seete xale yiy “rap”, seen xarala ci lákki réew mi, li ñu ciy wax, li ñuy ciy yàtt ci ay káddu yuy xalam, seen farlu ci siggil réew mi ag askan wi, dootoo amati benn siiki-saaka ne làkki réew mi ñu ngi ci yoonu suqaliku gu wér! Ba tax na sax, soo koo setantalee, da ngay gis ne “politiciens” seen bopp dafa mel ni dañoo xawa nànd loolou”! Ndax léegi ñoom ñépp a taamoo wut ay dàkkentali wolof: Moo xam “Bennoo Siggil Senegaal la, Bes du ñakk, Fekkee ma ci boolee, Daas fanaanal, Nay leer, Car leneen, Taxaw temm…” ag yeneen yeneeni yëngu-yëngu lañu! Loolu soo koo seetloo bu baax ag jàllarbi la daanaaka, ab “revolution linguistique” la! Ndax ku ci nekk xam na ni soo nee askan wi “bennoo siggil Senegaal” rekk nit ñi xam loo wax, jaratul sax nga leen di faramfàcceel lenn. Wante soo leen nee “CAP 21”, walla nga ne leen “Coalition pour l’Aternative” ñu bari day mel ci ñoom ne ay waxi-picc! Te mbir mi nag, waxoon naa leen ko fi, su ñu doon jëfandikoo sunu làkk yi rekk léegi lépp leer naññ! Loo waxati ñépp xam ko: doo fi naxati kenn! Moo tax ba fi njiitu-réew mi nee “maa waxoon waxeet!” mbàmb li wër àddina! Wante su ne woon ci nasaaran “j’avais dit, mais maintenant je me dédis”, mbir mi du demee noonu! Kon soo ko seete, làkki jambuur wi ñu fi saxal ab juntukaay la itam bu ñuy noote aka naaxale askan wi la, maanaan “c’est un instrument de domination et d’infantilasation aussi du peuple”! Mbas ci li fi “Jean ak Paul def”!
Tamsir Anne : tamsir.anne@wolof-online.com


text:
Gerte tubaab
Gerte tubaab xeetu garab la gu bokk ci njabootu "Cambretaceae". Mi ngi soqeekoo ci réewum Gine. Barab yi bari naaj ak taw lay faral di sax.
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Gerte tubaab garab la gog mi ngi toll ci 9 ba 25i met ci guddaay. Ci jamonoy noor, ay xobam dañuy joxe wirgo wu palmaan lu jëkk ñuy wadd.
Meññeefam nëtex lay tàmbalee, su jegee ñor day puur. Su ñoree dëgg nag day palmaan.
Njariñam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Manees na koo lekk noonu. Manees na koo jëfandikoo it ci xeetu togg yu wuute. Xooxam dees na ci sos ay fowukaay niki ay gaal yu daw
Turu xam-xam wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Terminalia catappa


text:
Arminaat
Arminaat seddatlinu taariix(date) yi la ci jenn jamono. Doon na ag noste gu waa Isipt yu yàgg ya sàkkoon ngir séddatle ak a nos jamono ji ci ay diir. Ca ndoorte la dañu koo sàkkoon ngir man a dëppale yenn feeñte yu saytubiddiw ak yu gëstubiddiw ak jamono ja ñuy amee. Doon nañu ko jëfandikoo it ngir natt seeni bési xumbéeli diine.
Bennte yu arminaat[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci taariix arminaat yépp a cëslaayu ci ay bennte(unite) yu dénd yu seen diir aju ciy feeñtey saytubiddiw.
Bés[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Daanaka ci xay yépp, coppite gi ci bés ak guddi moo doonoon bennte bi ñuy natte at yi. Wëndéelug Suuf si doon li waral safaanu googu, te njël gi du amandoo ci barab yi ne ci kol-kolu suuf si . Soo xoolee Senegaal ak Faraas bokkuñuy waxtu, Faraas a ñuy rawee ñaari waxtu su dee nawet la, benn waxtu su dee noor la .
Weer[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Li demiinu weer doon lu yomb a may-bët, moo tax mu doon ab jumtukaay ngir natt jamono ji. Arminaatu jullit ñi moon weer wi lay topp , waaye arminaatu geregori moom jant bi lay topp.
At[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Mooy mbooleem jamono yi, at doon na diir bu gudd. Cig njort, Moom it ci yenn feeñtey dénd la ko nit ñi ko sàkk arminaat daa natte.
Arminaat bi njëkk a cëslaayu ci at, maanaam ci soppiku at ba at mooy arminaatu waa isipt.
Booleeg benntey dénd yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
At ak bis[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci jamono ji ñu ne, am at mooy 365,24220 bis. arminaatu waa isipt, ak arminaatu suleymaan, ak arminaatu geregori, doon nañu ay royuwaay ci liggéey bu mag bi ñu def ngir man a dëppale (syncroniser) at mi ak wëndéelug Suuf si ci li wër jant bi.
ba tay sax séenug dëppoo des na, ba tax na 10000 at yu ne di na juum 3 fan.
Weer ak bés[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Diirub weer mooy 29 bés 12 waxtu 44 simili ak 2,8 saa (muy 29,53 bés). Kon su ñuy weccee ay weeri fanweeri fan ak yu ñaar-fukk ak juroom-ñenti fan, te di yokk benn bés fanweeri weer yu ne, dina doon lu nanguwu. wii nattiin, arminaati weer yépp a koy jëfandikoo ngir dëppale bés yi ci weer ak wëndéelinu weer wi.
Jamono ak at[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci arminaat yu bari, ñeenti jamono ñoo am: noor, nawet, lolli. Jamono yooyu, ci xay goo dem ak ni ñu koy séddalee ci at mi. Su ñu xoolee waa siin ñoom nawet la at mi di tambalee.


text:
Bismil laahi rahmaani rahiimi
Xaala Seex Muhamadu Abdul kariimi Sàmba Jaara Mbay
Ku faatu yaa fay jëkk a teew
Buñu koy jullee nga di fa teew
Ñuy rob nga ànd ak ñoom di teew
Ñu dem nga des tontuw layam
Seetleen na ngeen di jébbaloo
Bii tënk nun ñi jébbalu
Gis ñam mu neex te mosuloo
ko xaw ma man luy njariñam
Fekke ju mel ni wuute mooy
Fekke jamonoy ngiir te sooy
Du def lu dul xoole ni looy
Di réccu tey mattum tuñam
Ñi sóobu raw ngeen seen i maas
Ñi bañ ne ñooy ñee een i maas
Gaal gaa ngi, jógleen ñaani paas
Ku yeex ba tarde ding ko xam
xamleen na ngeen di ñaane
nag
Gëmak yarook toroxlu ñag
Bakkan te muñ sax fa ba ñeg
ba laŋ ba Moom ndigal ba jam
Wóolu dëggal ak rafetal
njort te set pas-pasi xol
Loo xàcc loola dal di dal
muy fii ba fee na ngeen ko xam
Moo tax ma wax lii ma fas
moo gën ci man dawal i fas
Moo gën di fecci ak a fas
Moo gën di wekki ak a jam
Da naa béral ci li ma fas
tuuti ci xutbu bi ma fas
Ne moo ma doy te lii ma fas
doy na du fii mang ca kanam
Fii dub barab faful di kër
Fas gi ci moom dara du mbir
Keram gi naaj la kat du ker
Lemam di ngañ mu wex xorom
Méddam mi tan yi di ko biiw
Bawkat yi siiñ ko di ko yéew
Di dox di xiiroo ba mu siiw
Te lay bu dee taa, dal di dem
Àdduna kërug ku dul am kër la fee
Moo tax ma dëddu jublu fee
Li tax nu jublu fii, ma fee
foofa la soxlawoo ñoñam
Te tay ma jàngalleen na ñuy
Faseg njullit xëy bàyyig moy
Te xam ne jàkkam wa du moy
Boroom ci kaaŋam mbaa dënnam
Te seede yaari baati seede yii
Te fas sellal te seedeloo ko
Bùur ba doy ba seede ci lu leerak lu lëndam.
Te dëddu àdduna te wut
Sëriñ bu mat Sëriñ te àttan yenam
Te bul tawat benne lu dul ay tawatam
Te kooka mooy Bàmba bu leen
Dese ba jóg wuti keneen
Ba réer ci màndiŋ mi du ngeen
Taseek ku gindi seen ngëlëm
Defleen ni man
Da ma ne man
làbbayka Bàmba maa ngi man
Fukki barab ma teg ca benn
Fu nu fa toll maa la gëm
bakkan bu dee tàggoo di waaj
Saafara deñak i gàllaaj
Soppe bi yaw la nu fa laaj
Yàllaak sa barke maa la gëm
Bu ruu di xar-xarle ba dal
Malaaka agsi di bégal
Seex Bàmba yaw lanu àndal
Yàllaak sa barke maa la gëm
Bu ruu roccikoo ba naaw
Jëm asamaaw wane gannaaw
Seex Bàmba yaw lanu fa ëew
Yàllaak sa barke maa la gëm
Buñu ñoree yaram di rob
Ruumaan ni jaas du nit du rab
Seex Bàmba yaw lanu fa ŋëb
Yàllaak sa barke maa la gëm
Bu ñaari gaa ya nee jalañ
Di laaj te neex, nga ne jalañ
Bégal nu mbég mom dootu deñ
Yàllaak sa barke maa la gëm
Keroog bun dekkee ba xëy
Jëm bëyti àndandoo di wéy
Keroog a tax nga doy nu tay
Yàllaak sa barke maa la gëm
Keroog bu nuy taxaw te kenn
Du fa riis tànkam te kenn
Du gë, lu dul lu mu ne kun, Yàllaak sa barke maa la gëm
Bu téere yiy rot
ci diggante ñaari wet yi
Mel ni tan yu dal te kenn du réere benn
Yàllaak sa barke maa la gëm
Bu ñuy tëral màndaxe, ñee
Seen yiw wa wat ñu gañe ñee
Ñu gañe léen ñu ñee fa ñee
Yàllaak sa barke maa la gëm
Képpeem ga fay sampe te mooy
Siraat ku jéggi mbir ya nooy
Fa moom te dootu deñ di nooy
Yàllaak sa barke maa la gëm
keroog bu mbooloo mi ne ràcc
di seddaloo def ñaari pàcc
bisub keroog Yal naa la daj
Yàllaak sa barke maa la gëm
Nu daagu jëm Daaru Salaam
Di xëy di joqàntey salaam
Fu ne nu déeyaaley salaam
Yàllaak sa barke maa la gëm
Soppe bii laa fas ba ñëw
Seex Bàmba yii laa fas ba ñëw
Yaakaar ci Yàllaak ci yaw
Texe gu sax du deñ ba fàww
Yàllaak sa barke maa la gëm
Maa ngi taxaw fi sa gannaaw
jublu la wan ñeneen gannaaw
Foo man a jëm yóbbu ma gaaw
Yàllaak sa barke maa la gëm
Ku sedduwul man seddu naa
ku fàdduwul man fàddu naa
Ba matle weesu naa danaa
Yàlla ak sa barke maa la gëm
Subhaana rabbika rabbi isati hamaa yahsifuuna wa salaamun halal mursaliina wal hamdulilaahi rabbil haalamiin
Aji-bind ji: Seexunaa Faal
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Te mus la fer ci xarnu bi
Bàmba’a di géej gu tàbbi géej
Fekk fa géej gu ni ko ngéej
Mu duy ca léer ya ba ni ngiij
Dellu si tooyal xarnu bi
Lu baax du baax ba jàll baax
Waaye Sëriñ bee weesu baax
Baax a ngi yam fi xotti baax
Baaxaale gaa yi xarnu bi
Waa ju la sopp dal di baax
Waa ju la weddi dóotu baax
Waa joo gërëm muy gën di baax
Waa yoo ko warna xarnu bi
Waayam du ñiit gariiti laax
Dóotul làmbooy sagar di daax
Loxoom du daarati ci mbaax
Ku weddi laajal xarnu bi
Ku weddi lii demal lagan
Iisaa di mbar moo man u gan
Yaa ramla wuute na’ak sa gan
Bàmba’a ko ñaak ci xarnu bi
Ngënéeli daam ya gën a tuut
Xel man u koo takk di root
Mbaa xalima’aki daa yu xóot
Lottal na mboolem xarnu bi
Xarbaax la raw na kuy xiyaas
Lu xel dajul deefu ko raas
Fugraas la rawna góoru faas
Sakkaa ñi teewe xarnu bi
Moo jar a way bañ a selaw
Guddee’k bëccëg bañ a nelaw
Ba raw ñi daa wayal calaw (buur ya)
Ngir li mu def ci xarnu bi Seex
Bàmba yaa bariy njariñ
Fëriñ nga wuute ga’ak këriñ
Sëriñ si yaa di séen sëriñ
Yaa man a leeral xarnu bi
Sëriñ si, ñoo doon fatafoor
Sondeel du mel ni’b limiyeer
Jant la moom fawxana weer
Leeram nga tiim na xarnu bi
Seex Bàmba yaa di’g màndawaar
Waaju la tàbbi dóotu réer
Yaay jant say gaa ya di weer
Leer ya gëndoo ci xarnu bi
Nun sóobu nan la jàlle nu
Waay Mbàkke! bul dem bàyyi nu
Yawmal Xiyaam yobbaale nu
Te yobbu mboolem xarnu bi
Seex bàmba yaay ngën ji keno
Sa jën yi doy na ñuy dono
Soo doon fital di ag këno
Sa’y wal a (bal a) mokkal xarnu bi
Billaahi wéeru nan ci yaw
ŋoy nan ci yaw lu man a xew
Ngir «`urwarul wusqaa» du sew
Déesu ko dog ci xarnu bi
Seex Bàmba yaay ngën ji wurus
Foo génn xànjar daaldi rus
Gor su la waaje dóotu rus
Doy nga takkaayal xarnu bi
Def nan la ngay sunu takkaay
Di sun bitik nu di la jaay
Yaa gën i baay gën i nejaay
Yaa gën xariit i xarnu bi
Seex Bàmba yaa di’b libidoor
Làmburde wuute na’aki cuur
Sëriñ si sóobu wuñ sa mboor
Nde kon ñu naatal xarnu bi
Seex bàmba yaa nu mat boroom
Fekkoo ci àddina moroom
Tooñoo boroom, tooñoo moroom
Tinul nu tooñ i xarnu bi
Buur Yàlla jox na la’y midaay
Diiwaan ña xam nañu sa waay
Waajoo gërëm, kërëm du daay
Yaay kir-kiraanub xarnu bi
Seex Bàmba yaa di’b kir-kiraan
Ku jëm ca Yàlla na la ñaan
Soo doonu tur di «Alxuraan»
Yaa boole mbóot i xarnu bi
Def nan la geg bu deefi yéeg
Te def la mbër mu deefi déeg
Kelaŋ mi, wub nga bër yi jéeg
Sebul ci mboolem xarnu bi
Yàlla’a la jiital ca qadiim
Tuddee la Ahmadul Xadiim
Jiitu na aadama’aki doom
Jiitu na gaa yi xarnu bi
Yawma ajaaba bi balee
Yéefar ya juum wuyoo walee/aa


text:
Ibraayma Jaxabi noppalu na, biig, ginnaaw ag jagadi gu yàgg. Taskatu xibaar la woon, doon liggéeye GFM.
Moo gaaraloon kàddu yu xóot yi ci xëtu feesbugam, ci 24i fani saawiye 2019 :
Dafa am jamono yoy la woon day wonni, am tolluwaay yoy ne nemm wóorul. La fay tane ci lu wóor mooy def lu wóoradi. Nanu aamu lu wóoradi ngir Usmaan Sonko am ndam, 24i fani feewriyee 2019 ca ngoon
Jaxabi moo saytu woon diggante Pastéef ak caabal gi. Sikkuwul ne bokk na ci ñi ubbil Sonko ay wunt, niit ko ba ñépp seen ko.
Yal na suuf woyof ci kawam. Boroom pastéef la woon…


text:
Sëriñ Maalig Baasin Si (1871 – 1955) mi ngi gane àdduna ci atum 1871. Baayam tudd Sëriñ Maxtaar Penda Si
ndayam tudd Soxna Xadi Ñaŋ.
Di ab jullit bu jëfe ag njullitam te it di ab sufiyànke bu mag di taalubeb Sëriñ Tuubaa jébbalu ci atum 1905 .
Aw meloom
Ndaama la woon su xees te am bët jot i cër am xorom lool ci waxiin ak jëfiin
ku bari kersa la woon ak i teggiin te bëgg lu rafet bëgg sutura lu ko
waay mas a jox ci mbooloo ginnaaw ñepp gis nañu ko da koy tasaare jox ko mboolo ma waaye du ko jariñoo.
ku dund sunna la woon ak ug cet bu daan tëdd,
mbaa mu lekk mbaa war daaba, dana jàpp,
fu mu toog jublu xibla te du tëdd mbaa toog mukk ci kaw ab lal bëccëg. Ku bëggoon xet gu neex la daawul tàggoo ak bitéelu
laj-koloñ te fonk ay sër, ku xamoon liggéey la te man a liggeey, ku ko mas a liggéeyal loo xarala xarala mu won la
ca loo xamul, ku man a yare la woon, te xarale te ñime njaboot àttan njël li. Sëriñ Abiibu Si doomam nee na: Lenn rekk laa gisoon mu bañ ko lool góor guy dem ci këri jigéen ba daa na wax ne:
Donga buy tërbiyawu moo ngi mel ni mbuus muñ duy i leer, ndox bu
jegee jigéen ma nga cay jam i ràbb muy seeb, bu ko laalee mu bëtt tuuru,
ku am Tawhiid la woon ba daa ko jàggale
te daa ko jàggal jigéenu këram ba amoon na ca ku mokkaloon teere bu tudd “Burkaanu Sanoosii”, mas nay waare ci Tawhiid fekk booba am kuy tuddulu (ku wopp di tudd turu jàmbur)
ay bokkam jàpp kooka di ko dóor ba Yàlla dogalee ka tawatoon faatu, mu ne leen: Bëgg geen xam ne lu am Yàlla a kii geen doon tam ba di ko dóor li mu ci doon dafa mel ni ku romb màngo gu ñoral
mu xam ca doom bu ñor mu gësëm ko doom ba rot ñu ne ko yaa ko ray
te kat bu ko laalutoon ab diir mu rot nde ñor na, daa di wax li Yàlla ne:
وَمَا ڪَانَ لِنَفۡسٍ أَن تَمُوتَ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِ كِتَـٰبً۬ا مُّؤَجَّلاً۬ۗ = nekkul di ñeel bakkan dee ci lu dul
ndingalul Yàlla ci àpp bu dog.
Moom nag mi ngi fi jóge ci atum 1955 dund na 84i at.


text:
Toolu bijjaakon
Toolu bijjaakoon, ci jëmm, ag feeñte la gu màndargaloo ab taraay ak ab jubluwaay bu jenn doole, jees duppee Dooley Lorentz, ju judd ci doxub ay yani mbëj. Toolu bijjaakon, moom ak toolu mbëj ñooy ñaari cëri toolu mbëjbijjaakon di li banqaasu jëmm bi di mbëjbijjaakon di faramface. Soo boolee ay duusi ab toolu mbëj ak yu ab toolu bijjaakon dañuy man a baawaan ci barab bi ak ci lu ëpp ci ne-ne yi. Yii xeeti duus lees di wax duusi mbëjbijjaakon te leer gi nuy gis bokk na ci yenn ci anam yi mu ñuy feeñoo.
Maxwell moo fexe ba boole mbëj ak bijjaakon, ci nii, mu jur ag noste gu ñeenti yamale (Yamaleg Maxwell) yuy lëkkale seen ñaari tool yi. Bu njëkk ñaari tool yi dañu leen doon tàqale ngir gëstu, faramfacce, seen feeñte yu wuute. Albert Einstein moo wone, ni tooli mbëj ak tooli bijjaakon doonee ñaari anami feeñiin yu benn feeñte; ni ab xoolkat man a gisee jenn doole ju bijjaakon, ci jenn jamono ji, beneen xoolkat buy daw di gisee jenn doole ju mbëjtekkaaral, di liñuy duppee gisiin wu ajoo. Ci nii, ak ajoo gi, manees naa xam doole ju bijjaakon ji ci bu nu xamee doole yu mbëjtekkaaral bi.


text:
Altine 6eelu fan ci weeru Me, atum 2019. Bés bi ñépp doon xaar, bésub layoo, bésub àtte, ñëw na. Li tax ñépp doon xaar bés bii, nag, du neen.
Waaw.
Kan lañu doon àtte ? Sëriñ Séex Beeco Cuun, di Xalifa di yit kilifa cantaakon yi.
‘’Bóomug Madinatul-Salaam’’, bile dàkkental la taskati xibaar yi utal mbir mi sabab layoo bu siiw bii. Juróom-ñaari at la lànket bi def, doore ko 2012 ba 2019. Ñépp a doon xaar ndogalu àttekat bii di Xaasimu Ture, mu waroon koo biral ci altine jii.
Mbir maa ngi xewe woon ca Madinatul-Salaam, 22eelu fan ci weeru awril 2012. Yéenakaay yi xéy dégtal nu xibaar bu yéeme : 19 cantaakon ñoo faat ñaar ci seeni mbokki taalibe ba noppi suul leen te kenn yégul, kenn tinul. Ñu ni déet-a-waay, gaa ñi ne Sëriñ bee leen jox ndigal.
Nee ñu, Abaabakar Jaañ ak Baara Sow, ñaari way-dëddu yi, lenn rekk a tax ñu boom leen : xérte ak mbëggeel gu jéggi dayo ñeel seen Xalifa bi. Ndax, àggoon nañu ci di ko woowe Yàlla. Loolu, nag, moo indi coow li bu ñu sukkandikoo ci xibaar yi fi jotoon a rot jamono yooyu. Coow li ne kurr ci këru Séex bi, mu yabal ay taalibeem ngir ñu génne fa Abaabakar Jaañ ak Baara Sow. Noonu, 19 cantaakon yi dem ba ci yoon wi, xeex ak Abaabakar Jaañ ak Baara Sow, daldi gor kenn ki jaasi, fetal keneen ki ba noppi gaawtu suul leen. Nee ñu sax ki ñu fetal deewagul woon bi ñu koy suul. Ginnaaw bi ñu defee seen tóoxidóoni ba noppi, dañu ko doon jéem a nëbb far Yàlla def am ku leen bett, boole leen ak sàndarm yi. Bi mbir mi siiwee ba yoon jot ci, coow li ne kurr. Ñépp di naqarlu jëf ju ñaaw jooju. Li ci gënoon a doy waar mooy li Séex Beeco Cuun – mi yilif ñi ñu bóom ak ñi leen bóom – noon, moom de, yëgul tinul.
Booba ba léegi, nag, def na juróom ñaari at, yoon di luññutu, di seet a ka seetaat ngir xam kan a def lan. Bu dee taalibe yi nga xam ne ñu ngi woon ci tëjub-négandiku, li leen yoon toppe woon mooy : bóomug njuumte bu ànd ak mbugal, làqub néew, ñàkk a siiwal rey bi, mbooloom-caay-caay, teggi yoonu suul néew ak ñoom seen. Séex Beeco Cuun, moom, lii la ko yoon toppe woon : luqnjuurug bóom, maanaam bu bóomulee it teewoon na bi ñuy fexe mbir mi. Jotoon nañoo teg loxo Sëriñ bi ak 19 taalibeem yi. Séex bi, nag, yoon da koo mayoon sañ-sañub négandiku ndax li mu tawatoon ba tax mëneesu ko woon téye ci kaso.
Nan delsi ci altine keroog jeek daan yi fa jóge.
Layookati Séex bi, nag, ñaanoon nañu àttekat bi mu fomm layoo bi, xaar ba seen kilyaan wér, mën koo teewe. Waaye kenn mayu leen loolu. Moom Séex bi, àttekat bii di Xaasimu Ture daanoon na ko fukki at yoo xam ne dina ko liggéeyal réew mi ak ndàmpaay lu tollu ci téeméeri miliyoŋ CFA yu mu war a jox, moom ak 19 taalibeem yi, njabootu way-dëddu bu ci nekk. Mbir mi indi werante, am ñu naan daan bi dafa woyof, taalibe yi naan yoon deful liggéeyam, dañoo bañ Séex bi rekk. Sëriñ Saaliyu Cuun, taawu Séex Beeco Cuun, joxoñ na baaraamu tuuma àttekat bi ak nguur gi ci boppam. Ndax, bu ñu sukkandikoo ciy kàddoom, sàmmontewuñu ak àqi Séex beek i yelleefam.
Waaye bi loolu lépp di am, Séex baa nga woon Frãs, ci benn loppitaanu Bórdo, di faju. Benn fan doŋŋ lañu ci teg, mu daldi génn àddina. Nee ñu sax yëgul daan bees ko tegoon.
Laaj bi ñépp di laaj moo di : daan bi ko àttekat bi daan, ci kan lay dellu ? Ay boroom xam-xam yu seen xel màcc ci wàllu yoon, tontu nañ ci. Nee ñu 10 at yi Séex bi waroon a liggéeyal réew mi, dañu koy teggi ndax ab néew deesu ko liggéeyloo. Waaye ndàmpaay li, ci njabootam lay dellu, ñoo koy fey. Ak lu ci mënti am, xalaat yeek gis-gis yi wute nañu. Wànte li wóor moo di ne àtte Yàllaa gën bu nit.
SÉEX BEECO CUUN : ÀTTE YÀLLAA GËN BU NIT
Altine 6eelu fan ci weeru Me, atum 2019. Bés bi ñépp doon xaar, bésub layoo, bésub àtte, ñëw na. Li tax ñépp doon xaar bés bii, nag, du neen.


text:
Te boole luy taaw ak i ñaat
Mboolem lu Sayxu Bàmba am
Muusaa ka miy séen werekaan
Waykat yi buñ yaboo ni xiim
Ngir Abdu Mbàkkem soxna MBAY
Saynabu Mbàkkem Absa njaay
Mbaa muy julleek a jàngi ñaan
Te tol ni maam ahmadu daam
Mooy jàpp doom, def ko ni baay
Seex Bàmba, ñoo niroo’b jataay
Niroo jëmm’ak meloo’k defiin
Bu léen ko xool bët i kañaan
Moo donnn njàmbaar ga ca moom
Day gaaw a soppi ay mbiram
Te yalna raw pexem mëriid
Mu may Sëriñ Abdu Samad
Sëriñ bu mag bi gën ci yéen
Fii baatinin wa zhaahiri
Def’ab xariit fa sun boroom
Ci sowwu jant, mbaa feneen
Ju bari jaa’ak, jam darajaal
Te sol ngërëm ci murtadhaa
Góor ak jigéen, ci benn baat
Yal nañu gën te yokku ngëm
Moo léen di woy, di léen dagaan
Maa war di xaadimul xadiim
Ak Maaram mi ñépp ŋoy
Ak Maaaram miy ngën ji baay
Yooyu la baaxoo, te ku ñaan…
Te donn mbóot ya won ca daam
Ñu bokk bennu’b taxawaay
Niroo yaram, niroo sewaay
Buy ree nga waat ni du keneen
Kañaan du tee béjjan a daan
Séen baay a séddale’y jikkoom
Mbir ma ca baayamay mbiram
Te yalna mujj di’b fëriid
Te may Sëriñ Abdu Lahad
Yàlla bu séeni barke neen
Bijaahi baayu taahiri
Ba jot ca bóot i turandóom
Yàlla na saalihu di séen
Yal na ko Seex Bàmba misaal
Ba ku ko soob mu def qadhaa…
Ndax Yàlla sun xarnu bi naat
Kon, leenu bokk ame ndam
Tey sant, tey tagg ak a ñaan
Damay muriid, di jaam, di doom
Mooy baayi-baayi sama nday
Mooy baayi-baayi sama yaay
Mu mayla lëf ci xarnu bi
Ndax Yàlla naatal xarnu bi
Abdoo, di Bàmbam xarnu bi


text:
Jogomaayub JAMRA di Maam Maxtaar Géy dina leeral na ci bisub tay bii, bóot yi tukkee ci dox tànki jàmm bi mu doon amal ci wayndarew ndàmpaayu sóobare yi demoon ca xareb Golf ba ca atum 1991.
402 sóobare ya mucc ba ñibbisi ci réew mi ak jëtumi 93 ya ca ñàkk seeni wakkan ñoo ko yabal ngir mu indi ay leeral ci ndàmpaay yi Mbootayu Xeet yi ak réewum Arabi Sawdit joxe woon.
Maam Maxtaar Géy nag am na jotaay yu mu jot a séq ak jëwriñ ji fi nekkoon te yore xare bi, jëwriñ ju njëkk ja woon Bun Abdalaa Jonn ak njiitu réew mi. Mu ngi ko tëje ak ndaje mi mu amal ak ndaw li toogal Araabi Sawdit ci Senegaal di Abdu Asiis Muhammet Ayfaan.
Leeral:
Jogomaay : kiy dox tànki jàmm buvag lënt amee ci diggante ñaar (médiateur)
Jëtum: ku jëkkëram faatu (veuve)
Mbóot : secret
Sóobare : soldaar, soldat
Ndàmpaay : indemnité


text:
1Ba loolu amee ca fukkeelu at maak benn, benn fan ca ñetteelu weer wa, kàddug Aji Sax ji dikkal ma ne ma:
2«Yaw nit ki, waxal Firawna buuru Misra ak gàngooram, ne ko: “Ana koo neexool daraja?
3Asiree ngoog, garabu seedar la woon ca Libaŋ, rafeti bànqaas, naatalub gott, siggi ca kaw, njañ lay àkki niir ya.
4Bëti ndox suuxat ko, ndoxi xoote yi màggal ko, wal ma dajaloo ca reen ya, doxe fa yónnee garabi àll bi yépp ay waltan.
5Moo ko taxa sut garabi àll bi, ay bànqaasam sëq, car ya lawa law ndax ndox mi koy ballal a ne xéew.
6Picc yépp ay tàgge ay caram, rabi àll yépp di jure fa suufam, askanoo askan wu mag di tooge keram.
7Taaram a nga ca taxawaayam ak guddaayu caram ya, ngir reenam ba sóoboo ndox mu ne xéew.
8Du genn garabu seedar ca toolub Yàlla, gu ko yóbbuloon dara, du garabu sippar yu ko niruy car, mbaa garabu palataan bu ko niruy bànqaas. Du genn garab ci toolub Yàlla, gu taaroo ni moom.
9Maa ko rafetale njañam lu sëq, ba garabi Àjjana, toolub Yàlla bi, ñoom ñépp ñee ko!
10«“Moo tax Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Yaa siggi woon ca kaw, kii la njañam àkki woon niir ya, muy damoo taxawaayam.
11Maa koy jébbal ku jiite ay xeet, mu fey koo fey coxoram, ma dàq ko.
12Ay doxandéem a dikk, bokk ci xeet yi gëna néeg, gor ko, wacc, ay bànqaasam wadde kaw tund yeek xur yi, ay caram dammtoo ci xuntiy àll bi yépp, waa réew yépp dawe keram, wacc ko,
13picc yépp di tage peram bi tëdd fi suuf, rabi àll yépp di goore caram yi fi suuf.
14Su boobaa genn garab gu feggook ndox dootu siggi ca kaw, ba njañ lay àkki niir ya, genn garab dootu màndim ndox, bay damu ci kawi moroomam. Ñoom ñépp déy lañu àppal ndee, ñu jëm xóotey suuf, tëddi biir bàmmeel ni waa àddina sépp.
15«“Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Bés ba seedar ga tàbbee njaniiw, maa dogal ag ñaawlu: Maa sàng xóote ya ndax moom, téye dexi biir suuf, wali ndox yi noon xéew, taxaw. Maa ñaawluloo gottub Libaŋ ci loolu, garabi àll bi yépp doxe ca lax.
16Maa def xeet yi dégg jéllu seedar gi, di lox, ba ma ko tàbbalee njaniiw, boole kook mboolem ñiy tàbbim pax, ba mboolem garabi Àjjana gëna taaru, ak yay ngëneeli Libaŋ, ak mboolem ya màndim ndox, ñoom ñépp di fa muñe seen demin, la seedar ga teew ni ñoom biir xóotey suuf.
17Ñoo bokk ak seedar gi wàcci njaniiw, ànd caak ña fa saamar tëral, ñoom ñi ko doon dooleel, xeet yi daan tooge keram.
18Ana kan nga neexool teddngaak daraja ci biir garabi Àjjana? Ndaxam dees na la booleek garabi Àjjana, tàbbal xóotey suuf. Yaay goorandook yéefar, yi saamar tëral. Loolooy deminu Firawnaaki gàngooram. Kàddug Boroom bi Aji Sax jee.”»


text:
-
Mbindu-fent
-
Sedaar Seŋoor: Juwaaloo Juwaalo Juwaalo! Maa ngi fàtteliku. Maa ngi fàtteliku siñaar ya ca keru mbaar yu naat ya Maa ngi fàtteliku siñaar yeek seeni gët, kéemtaanee lool Di sàmandaay leeraayu weer cig […]
-
Antoine de Saint Exupéry – Ndoomi Buur si Antoine de Saint-Exupéry Ndoomi Buur si Traduit en Wolof par Dr. Tamsir ANNE Tudee naa ko Leon Werth Yeen xale yi, na ngeen ma […]
-
Leebu Wolof-Njaay: A ni aada 1. Aar moo gën faj. (20) Image 2. Aawo, aw la tudd. (9) 3. Aawo buuru këram. (2) 4. Aaye na, aayeetul keroog. (1) 5. Ab dag du bëgg moroom […]
-
Benn bés, benn woy Lenn li Ci kow puj yépp Lépp a ngi ne tekk Ci senn ruxx Do yëg sax Lu noyyi. Picc saa ngi ne selaw Ci àll bi. […]
-
-
Waxi Wolof Njaay Juddu ci gëléem, nàmp ci mbaam Bu sunu boroom bi bëggee, ñépp ñàkk Bant su tooyee yomb a jubbanti Juróom-ñeenti walaakaana soo leen bëggee jubbanti, soo moytuwul fukkeel leen Boroom […]
-
Seex Musaa Ka: Xarnu bi XARNU BI Sëriñ bi noo gi deeti ñaan Faqiir dafay nangoo dagaan Nangul nu lépp lu nu ñaan Ndax Yàlla naatal xarnu bi Noongi dangaan ci Mustafaa Ma nekk marwat’ak […]
-
-
-


text:
Bisimilaahi Rahmaani Rahiimi…
Ñu fas yeeney dollee denkënte ak di dollee fàtleente.
Ñin koy jëmële nak ci tomb bi nga xam ne mbooleem liy yiiwu àdduna ak yiiwu àllaaxira ci la ko sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa dëxëñ. Mbooleem yonant yi mu yónni yépp ci la leen digël ñu teg ci seen tànk. Mbooleem ñi leen topp ñépp yit ci la leen digël ñu teg ci seen tànk. Mooy tomb bi nga xam ne ci la mucc nekk ci àdduna ak ci àllaaxira, ci la texe nekk ci àdduna ak ci àllaaxira, ci la làq ngërëmël sunu Boroom nekk ci àdduna ak ci àllaaxira.
Mooy tomb bi nga xameenteni jaam bu ci tënku sunu BOROOM dana ko musël ci fitnaay àdduna ak ci àllaaxira, musël ko ci njàqaray àdduna ak ci àllaaxira.
Mooy tomb bi sunu BOROOM denkóon ñu njëkk ña ak ñu mujj ña ñu tënku ca.
Mooy tomb bi nga xam ne ku weex gënul ku ñuul, ku ñuul gënul ku weex lu dul ci boobii tomb.
Tomb boobii mooy lan : “At-taqwaa”, maanaam ragal-Yàlla.
Ragal sunu BOROOM moodi jaam bi fexe bab xolam bépp pas-pas bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ caa nekk, fexe yit ba aw làmmiñam bépp kàddu bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ ko caa wax, góorgóorlu bu baax ba ci ay cërëm bépp jëf bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut mu bañ ko caa jëf.
Lan mooy pas-pas bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm ?
Moodi : jaam bi wéetal Boroomam ci fas ci xolam, ta muy dëgg ci moom, ne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa Buur bu am la, am gu tàambaleewul fenn ta yemuwul fenn, ta soqikuwul ci lenn it, ta nuróowut ag kenn walla lenn ci jëmmëm, ci jëfëm ak ci melokaanam, ta lépp lu am moo ko amal ci coobareem Subhaanahu wa Tahaalaa.
Bu fasee loolu ci xolam ci digganteem ak Boroomam, am na yit lu ko war ci diggam ak ay moroomam. Ba ca njëkk mooy mu watandiku rëy, ak kañaan ak naw jëf ak jëf bëgg ñu di ko tudd ak ngistal :
Rëy moomii, jaam bi bu xoolee la ko sos ak fa muy mujj rëy xaju fi. Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa waxoon na Sëydinaa Muusaa bul jàpp ni yaa gën kenn feek seenóo sa bopp ci biir aljana seen kookee ci biir safara. Rëy it mooy la alagoon ibliis.
Kañaan itam, jaam bi war na di ko moytandiku ndax day lekk jëf ni sawara di lekkee matt, ta mbugëlum aji añaan ci àdduna lay tàmbalee ndax limu bëgg muy dëñug xéewël cib jaam sunu BOROOM du ko def mukk ci ludul coobareem, ndax sunu BOROOM mooy ki ko ko defal. Waxtu wu gisee sunu BOROOM dollikoy xéewël day daaldi dollikook tiit ak njàqare ta duca mën dara. Kon li war jaam bi rekk, moodi lépp lub jaam am mu yeene ko ko ba mu melni moom moo ko am, loolii mooy liy noppal nit ki ci añaan.Naw jëf itam ak jëf bëgg ñu di ko tudd, jaam bi su gisee ni bindul boppam, dees koo amal rekk, xiir ko ci li muy jëf, kon na sant kako amal ta xiir ko ca lamuy jëf, ta sant ko ca.
Ngistal itam jaam bi, waxtu wu tawxiitam mate, sunu BOROOM man nako caa musël. Ndax su boobaa yit day gis ni moom jëful waaye day jottali jëf ja rekk.
Kon loolu mooy li war jaam bi ci digëntéem ak Boroomam, ak ci digëntéem ak ay moroomam.
Jaam bi yit di góorgóorlu bu baax, ba aw làmmiñam du ci yëkkëti benn kàddu bu Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Mu cay wattandikoo jëw ak rambaaj ak wax lu amut :
Jëw mooy wax ci sa moroomum jaam loo xam ne su ko deggóon du ko gënël. Ta li ci sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa wax ci téeréem bi war naa tax jaam bune war koo moyandiku : muy nimu ko nuróolée ak lekk meddum nit. Kon bépp jaam boo xam ne bëggoo sa moroomum jaam faatu ñu suul ko ba mu am ñatti (3) fan ngay dagg ay cërëm di sex, war ngay wattandiku kon di tóog fenn di tudd sa moroomum jaam, ci loo xameenteni su ko déggoon du ko gënël.
Jaam bi war nay wattandiku rambaaj. Muy di dox di wax luy yàq digënte ay jaam walla di yàqal ab jaam ci moroomum jaam, loo xam ne manoon na caa am aw yiiw. Jikko la joo xam ne jëmm juko ame du dugg aljana mukk mukk.
Jaam bi war nay wattandiku wax lu amut, ndax loolii ci jikkoy nàfeq la bokk ta nàfeq ci xur wa gënë suufe ca sawara mooy dëkkuwaayam.
Kon jaam bi ni mu wara sanee ab xolam, noonii la wara sanee aw làmmiñam, ñëwit ci cër yi ci des. Muy fexe ba ay gëtëm du ci xool lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, ay noppam noonu mu bañ cee deglu lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, ay loxoom it mu bañ cee jëf lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, biiram it mu bañ caa def lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, pëyëm it noonu mu bañ koo dugël fu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Nga xam ne mooy sanee xol bi ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, sanee làmmiñ wi ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul, sanee ay cërëm ci lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmul.
Fexe ba sab xol doo ci ëmbël kenn lu ñaaw, saw làmmiñ doo ci wax kenn lu ñaaw, say cër doo ci jëflante ak kenn lu ñaaw. Li nga bëggël sa bopp nga bëgël ko mbidéef yépp. Di wax ci ñépp lu rafet, di jëflante ak ñépp lu rafet. Loolu mooy melokaan wi nga xam ne moom la sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa soññ ñépp ci ñu melowoo ko. Mooy melokaan wi nga xamente ni nit ki lu mu bari bari xamxam ta melowoowu ko, mook ki xamut dara ñoo yem. Mooy melokaan wi Yonent bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam) wax ni : ñi ko ame ñoo gënë yey ci moom, ñuñ mana doon ak fuñu mana nekk. Loolu mooy : “At-taqwaa”.
Looloo tax it sunu BOROOM ñaax jaam ñépp ñu mel woowii melokaan ngir ñu mënë mucc ci safara mi nga xam ne ay nit ñoo koy xamb ak ay doj, ta sunu BOROOM dëële ko way weddi yi.
Mooy melokann wi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa wax ni jaam bu nekk war na koo melowoo, ngir bàyyi xel bis ba nga xam ne benn bakkan du manal moroom ma dara, ta képp ku melowoowutoon woowii melo deesuti nangu ci moom am rammu, deesuti jàpp ci moom ag maandu, deesuti ko dimbëli yit.
Ba tay sunu BOROOM wax ne Al-quraan nekk na waare ñeel way ragal Yàlla yi.
Mu dellu wax ne, moom sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa : “Laysal birru…”.
Du caageeni ag topp mooy ngeen di jëmële seeni xar-kanam ci penku wala sowwu.
Waaye ag topp mooy nga gëm sunu BOROOM, wéétël ko ci jëmmëm ak ci jëfëm ak ci melokaanam, ta lépp lu mu dogal ci yaw nga gërëm ko, gëm bis bi mujju ba nga xam ne lépp lum bind muy nit ak jinne ak malaaka, kune mu laaj la lam la santoon na nga ca def, ak gëm amug malaaka yi nga xam ne ay jëmm lañ yu sunu BOROOM bind cig leeram, gëm teere yi, ne ci sunu BOROOM lañ bàyyikoo, jëm ci jaamam yimu tànn, gëm yonant yi ne ndawi sunu ImageBOROOM lañu subhaanahu wa tahaalaa yu mu tànn.
Ngay joxe sa alal ànd ak bëgg nga ko, waaye nga diko joxe ngir jëmmi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa. Nga diko jox say jegeñaale, nit ña la jege cig mbokk, ak jirim ñi, ak miskiin ñi, ak doomi yoon.
Jirim mooy ku ay waajuram gaañu ta amagul kattanug fàggu.
Miskiin mooy koo xam ne amul lu ko doy ci dund ak koddaay ak dëkkuwaay.
Doomi-yoon mooy ab tukkikat boo xam ne day tukki tukki bu dagan ta lamu amewoon jeex, nga dimbiliko ci lu ko yeggele famu jëm ak lu ko delloosi famu jogewoon, ngir jëmmi Yàlla. Tukkib lëggéey ngir fàggu loo tëyée sag ragal Yàlla, tukkib jaamu Yàlla la.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta xam, xam bu wóor ni yeen ñépp dana ñu leen pang ëllëg ngeen jëm ci moom.
Gaa ñi nga xam ne ñu sax cig ragal Yàlla lañu, ñooy waay-gañe ñi ci yiiw ak tawfeex aki xéewël ëllëg yawmal-xiyaam
Sunu BOROOM dana wërsëgël ku ko soob ci ludul benn coono.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xam ne kenn ku nekk ci yeen dana dajeeg Moom ba jàpp ne moom rekk la sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa bindoon..
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta yewenël seen digënteeg nit ñi.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xam ne sunu BOROOM ku dañ kumpa la, ku xam bépp mbir la, ci lu nëbbu ak ci lu feeñ, ci jamono june, ci waxtu wune ak ci saa sune..
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta ngeen xam ne sunu BOROOM Aji-gis la ci gis gu sax, ci li ngeen di jëf lépp, ci jamono june, ci waxtu wune ak ci saa sune.
Yeen waay-gëm ñi na ngeen sax cig ragal Yàlla, ta ngeen di won gànnaaw lépp lu daganul ci njaay, ndeem way-gëm ngeen. Képp ku tuub, dugg ci lislaam, lépp loo amewoon ci lu daganul na nga tàqalikoo ak moom, rawatina yaw miy aji-gëm.
Mu dellu wax ni na ngeen sax cig ragal Yàlla ta bàyyi xel bés bi nga xam ne danañu laxas, tëdd ci lalum ndee, jëm ci sunu BOROOM, ta sunu BOROOM dinañu fay sunuy pas-pas, sunuy kàddu ak sunuy jëf.
Jëmm ju ne nay ragal Boroomam bi ko bind ta moom ko ta melal ko.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla, sunu BOROOM xamal leen li ko soob ci xamxamam bi tàmbaleewul fenn ta yemuwul fenn, ta sunu BOROOM mooy Aji-xam bépp mbir xam gu sax.
Loolu mooy waral “ah-lu tasawuuf” di jihaad ak seen bakan ngir jikko yi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut deñ ci seen biir, ndax jikko yooyu ñooy kiiraay bi dox diggënte jaam bi ak xamxamu ladunii (mooy xamxam bi bàyyeekoo ci sunu BOROOM ta du jaar ci jenn jëmm).
Jikko yooyu maanaawoo ni rëy, ngistal, rambaac, jëw, di jëf bëgg ñu di ko tudd, ak yu maanaawoo ni ñoom.
Jaam bi nag bu sellalee ab xolam, sellal aw làmmiñam, sellal ay cërëm, sellal gu sax, sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa dana ko ca xamal la ko soob.
. . . . . . .
Ñeel na gaa yi sax cig ragal Yàlla, fa seen Boroom, itasi wurus ak yuy jamaa ak yuy oor yu taaru taaru gu jéggi dayo. Di daw ca suufu itaas yooyee ay dex, ñuy way sax ca biir kër yooyee, ñeel leen fa ay soxna yu taaru taaru gu jeggi dayo, muy ay soxna yunu laabalit, ay soxna yudul gis baax mukk. Dex yooyee maanaam dexu sàngara la ak dexi lem ak dexi meew ak dexi ndox. Ñuy aji way làq ngërëmël sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, làq gu sax. Sunu BOROOM aji gis la, gis gu sax, ci jëfi jaamam yépp.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ta topp ci gànnaaw Yonant bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam), fu mu teggee tànkam ngeen teg fa seen tànk, ta bëgg ko bëgg gu wér, mu gënël leen seen bopp, seen alal ak seen njaboot.
Naka sama BOROOM mooy ki ma bind, mooy ki leen bind, ta melal leen, ta moom leen, na ngeen sax ci di ko jaamu : lii mooy aw yoon wiy aji-jub.
Li fi nekk, bépp jëmm buy matale wollareem ak Boroomam ak moroomam boole ci sax cig ragal Yàlla, na xam ne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ku bëgg aji-waay-ragal-Yàlla yi la.
Dafa bokk ci aaya boobii li tax mu wàcc, waa ah-lul kitaab ñi nga xam ne seenub yonant daf leena xibaaroon dikkub Yonant bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam) képp kuko ca gëm ta topp ko, sunu BOROOM ku bëgg aji-waay-ragal-Yàlla yi la.
Yeen waay-gëm ñi …..
Lan mooy gëm Yàlla?
Gëm Yàlla moodi wéetël sunu BOROOM ci jëmmëm, ci jëfëm ak ci melokaanam, xam ne ku ci wéet la, gëm malaaka yi, gëm yonant yi ak téere yiñu andi, gëm dogal moo xam aw yiiw la wala safaan ba, gëm bis péñc ba, gëm aljana ak safara ak siraat. Jaam bi su gëmee dëgg dëgg ngëm mooy tax sunu BOROOM bëgg ko. Ta mbëggum sunu BOROOM mooy tawféex si jaam bi.
Yeen waay-gëm ñi loolii, na ngeen ragal Yàlla, dëgg-dëgg ragal ko, ndax mooy tax ngeen mucc.
Dëgg-dëgg ragal Yàlla mooy nga jihaad ak sa bakan ba àgg ci sa xol dóotóo ci mana xalaat ludul màggug sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ak lu mu gërëm, say kàddu dóotóo ci mana yëkkëti benn kàddu budul bu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm, say cër dóotóo ci mana jëf jenn jëf judul ju sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëm.
Kon nag Yàlla bu dee dikk mukk, ndare mu nekk ngeen di waay-jébbël seen lépp seen BOROOM subhaanahu wa tahaalaa.
Kon :
Su ngeen muñee ta sax cig ragal Yalla, pexeem seeni noon du leen lor mukk, ndax suñu BOROOM ku peek la, li seeni noon di jëf ngir mu baña jëmsi ci yeen, ta sunu BOROOM du ko antul mukk.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla, ngeen di waay-sant sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa. Ndax ragal Yàlla mooy tax nit ki ak ngëmëm mënë yokku, ngëmëm su yokkoo mooy tax muy gënë wàkkiirlu ci Boroomam, su wàkkiirloo ci Boroomam, sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa yoral ko léppëm. Su boobaa ag cant rekk moo cay top.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ndax ngeen di waay-texe, texe gu màgg ta sax.
Na ngeen sax cig ragal Yàlla ngir ngeen mana mucc ci safara mi sunu BOROOM dëël waay-weddi yi.
Na ngeen topp Yalla ak Yonantam ngir sunu BOROOM yërëm leen.
Na ngeen gaaw jëm ci njéggël gu bàyyikoo ci sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ak aljana joo xam ni yaatuwaayam yaatoo na ni assamaan yi ak suuf yi, ta sunu BOROOM dëël ko waay-ragal Yalla yi.
Waay-ragal Yalla yi, ñooy gaa ñi nga xam ne dañiy joxe seen alal ci yoonu Yalla, ci jamono ba ñu barilee ak néewlee, ci jamono bañu nekkee ci xat-xat ak yolom-yolom, ci jamono bañu nekkee ci bekkóor ak naataange. Ak gaa ña nga xamente ni danañu nëbb seen mer, di jéggël nit ñi, seetu ñu ci ab jullit ak kudul jullit. Sunu BOROOM ku bëgg aji-waay rafetal seeni pas-pas la, rafetal seeni kàddu, rafetal seeni jëf.
AlXuraanul-Kariim ag leeral gu bir la akug teqale la ñeel dëgg ak neen, ñeel nit ñi, doon it ag njub ñeel aji-waay-sóobu ña, doon it aji-waare ñeel waay ragal Yalla yi.
“Mbaax nag mooy jaam boo xam ne melowoo na melokaan yi sunu BOROOM gërëm yépp ci digëntéem ak Boroomam, ak ci digëntéem ak ay wayjuram, ak ci digëntéem ak ay dëkëndóom, ak ci digëntéem ak mbooléem jaam ñépp”.
Yeen nit ñépp na ngeen ragal seen BOROOM, maanaam na ngeen feg ci seen xol lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, feg ci seen làmmiñ lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, feg ci seeni cër lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, ñeel seen BOROOM bi leen bind ci benn bakkan muy Aadama. Mu bind ci bakkan boobii soxnaam muy Awa. Mu jële ci ñoom ñaar ay góor ak ay jigéen yu baree bari.
Sunu BOROOM nekk na kuy janoog ñépp ak lépp ak fépp, ci jamono june ak waxtu wune ak saa sune, ta di leen fuglu.
Na ñuy ragal sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ci li waay-faatu yi bàyyi gannaaw, tay wax wax ju jub ta noppi.
Su ngeen yewënëlee ci li ngeen weesu ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut ci pas-pas ak ci kàddu ak ci jëf ta bañati caa dellu, sunu BOROOM nekk na jégglaakoon ci képp ku yewënël ci limu weesu, ta fas yeene bañati caa dellu.
Denkk naa gaa ña nga xam ne ab téere dikkaloon na leen, ta bàyyikoo ci samay ndaw, njëkk yeen, ak yeen tamit lima leen denkk, benn denkaane bi rekk la : mooy sax cig ragal Yalla.
Na ngeen di dimbalante ci seeni xam-xam, ak ci seeni alal, ak ci seeni kàddu, ak ci seeni jëf, ak cig ragal Yalla. Ta ngeen di baña dimbalante ci jëfu ñaawtéef, ak pas-pasu ñaawtéef, ak kàdduy ñaawtéef, tay baña dimbalante cig noonoo ci diggënte yi. Ta ngeen sax cig ragal Yalla ta xam ne sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa ku tar mbugël la ci waay-tooñ yi.
Na ngeen sax cig ragal Yalla. Sunu BOROOM kat Aji-xam la, xam gu sax, ci lépp lu nit ëmb ci dënnëm ta di ko nëbb, ci suba yi ak ci ngoon yi, ci waxtu wune, ci jamono june ak ci saa sune.
Na ngeen sax cig ragal Yalla, sunu BOROOM mooy wéeruwaayu waay-gëm ñi.
Sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, waay-sax cig ragal Yalla yi rekk lay nangul seeni pas-pas ak seeni kàddu ak seeni jëf.
Yeen waay-gëm ñi na ngeen sax cig ragal Yalla, ta sàkku wasiila wu ngeen doxale séen diggënte ag moom.
Wasiila moomii day laaj ag leeral : man naa nekk jëmm ju bokk ci jëmm yi sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa tànn, def ci moom leeram ak yërmandeem ak njeggëlëm ak tawféexëm ak barkéem : mooy yonant yi ak kummalul awliyaa-u yi.
Sunu BOROOM bula defalee tàwféex, nga dajeeg ñoom, nga jox sa bopp sa BOROOM ta jaarale ko ci ñoom, mooy li sunu BOROOM waxoon yonant bi.
Soo dajewut ag jëmm yu melni jëmm yooyii, nga topp ci seeni jeexit : tënku ca AlXuraan ak sunna, baña ëppël baña sàggan niko mawlaanaa Cheikh Ahmadou Bamba waxe ci téeréem biñuy wax « masaalikul jinaan ». Kon wasiila man naa nekk jëmm, man naa nekk jëf.
Ta ngeen di jihaat ci yoonam wi ci seeni bakkan ak ci seeni jëf bu ko laajee, ndax ngeen texe.
Na ngeen sax cig ragal Yalla ndeem nekk ngeen di waay-gëm.
Loolu li ko waral mooy ñi nga xam ni duñu ay jullit ta di nàññ diine ji ak di ci jëf luy yàq, benn jullit warul leen a jàppe ay xarit, waaye koo xam ne du jullit man nañuy maslaa ak moom.
Kon nit ki su gëmee Yalla, dëgg dëggi ngëm, waruta jàppee noonu lislaam yi ay xarit.
Ahlul kitaab » gëm nañu Yalla subhaanahu wa tahaalaa, gëm Yonant Yalla bi (sallal Laahu tahaalaa halayhi wa sallam), gëm AlXuraan bi mu wàcce ci moom, jëfe ay ndigëlëm, teet ay tereem, kon sunu BOROOM jéggël leen seen ñaawtéef yépp, tàbbal leen ci aljana ja nga xam ne xéewël la gu mat ta sax.
Na ngeen sax cig ragal Yalla mi nga xam ne dees na leen pang ëlëg jëmële leen ci moom.
Na ngeen ragal Yalla ci mboléem seeni mbir, ta ngeen deglu ci ay ndigëlëm ta topp ko, sunu BOROOM du gindi nit ñay waay-gennug-topp.
Ndax du ngeen xellu!
Dundug adduna nekkut lu dul la ca not : am po, ay bànneex ak naqar.
Kon kërug-ëllëg mooy kër gi dul gent mukk, ànd ak bànneex bu dul gent mukk, moo gën ñeel ña nga xam ne ñu ko bàyyiwoon xel lañu ci sane seenub xol ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seenub làmmiñ ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seeni cër ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, ta saxoon ca.
Na ngeen xupp ta fàttali, ci bis bi nekk ci kanam tay ñëw, gaa ña nga xam ne danañu ragal seen bàmmeel fett, ñu genn ca, dox jëm ci bis boobee, ànd ak njàqare ak tiis, di wuyyu wooteeb sunu BOROOM bu ñu sañuta baña wuyyu, te amut kenn ci ku ñu mana wéeru ku dul sunu BOROOM, amut kenn ku leen ca mënë xettali ku dul sunu BOROOM. Ndax ñoom ñu tënku cig ragal Yalla, ci sane seenub xol ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seenub làmmiñ ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut, sane seeni cër ci lépp lu sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa gërëmut.
Na ngeen di taxawal julliy juróom (5) ta ànd akug teewlu màggug sunu BOROOM bi ak kawewaayam ak sellaayam, ta ngeen ragal ko. Ta mooy tënku ciy ndigëlëm teet ay tereem, ta lumu dogal ci yeen ngeen gërëm loolee. Ta boole ci rafetal seen digënte ak jaam ñi, ta kenn ku nekk ci yeen bàyyi xel ni ëllëg dees nako pang, jëmëleko ci moom.
Koddaayal ragal Yalla moo gën adduna ak li ci biiram, mooy pas-pas bu sell ak kàddu yu sell ak jëf yu sell ; waaye sunu BOROOM moo koy jagleel ku ko soob ci jaamam yi.
Gox bu mu mana doon, su fekkoonte ni tënku nañu cig ragal Yalla gu mat sëkk, sax ca la leen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa digël, teet lamu leen tere, ta lu mu dogal ci ñoom ñu gërëm loolee, gànnaaw ba ñu ko gëmée, da na leen ubbil ay barke ci assamaan yi ak ci suuf si. Waaye bi ñu yeggee ci ñàkka rafetal seen digënte ak seen BOROOM ak ci seen diggënte ak seen moroom, ci la leen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa tegge lañu foogutoon ba mukk ci ay musiba aki balaa, ta du leen teggeeku mukk it, feeg delluwu ñu ci ag raggal Yalla.
Muusaa waxoon na ay nitam dimblikoo leen sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, ta ngeen muñ, ta xam ni suuf si sunu BOROOM danako donnloo ku ko soob walla ñu ko soob ci ay jaamam. Muj gu rafet ñeel na waay-ragal Yàlla yi.
Sama yërmaande daj na ñépp, waaye nag danaa ko jagleel ñeel ña nga xam ne ñu sax cig ragal Yalla lañu ak maandu ak rafetal, tay genne asaka ci seen alal su ca waree. Ñuy gaa ñuy gëm lañu samay kaawtéef yu may feeñal ci samay jaam.
Ñi nga xam ne dañoo sax cig ragal Yalla, waxtu wu seytaane tàbbalee ci seen xol ittey moy, dañuy daaldi dellóosi seen xel, xam ni yool buy sax ba fàww moo gën mbugël bu dul dëñ ba mukk.
Ci misaal rekk, dafa am waxambaane bu taqoo ak jàkka. Ab soxna diko woo, bëgg koo tàbbal ci biir kërëm, dëñul diko man manee ba diko bëggë dugël ci biir néegëm, mu fàttaliku diisug aaya bii daaldi xëm. Ba mu ximmlikóo mu diko man maneewaat, mu fàttalikuwaat diisug aaya bi, ci la daaldi faatu.
Na ngeen sax cig ragal sunu BOROOM subhaanahu wa tahaalaa, ta ngeen di yewënël seeni digënte. Moodi kune lamu bëggël boppam mu bëggël ko moroomam, digënte bu ñagas itam ngeen dox ca wax ca kàdduy yiw ngir diggënte ba defaru.
Na ngeen sax cig ragal Yalla ta topp yonantam bi, ta ngeen tek seen tànk ci limu leen digël ta teet limu leen tere su ngeen nekkee di way gëm, ndax loolu moodi màndargam gëm.
jukki bi: http://www.maoulhayat.com/


text:
Yàlla na am lamuy mébét;
Nan tang ahmadul amiin
Baatin ba, jaaxal na’w kajoor
Faj aajo, moo ci gën a gaaw
Day way te jàngulon haraf
Fab na ca yaayam, yan yu diis
Sañ-sañ ba, lënde na ci moom
Rijaal ya ,xam nañ darajaam
Yal nañ ko may mbóoti lamiin
Mbég maangi! teeru leen bashiir
Moo am jalaal te am jamaal
Taar ba ca yuusufal kariim
Ca ag rawam, la daal di raw
Sóobu na giirum tasawuuf
`Ilmud Diraaya la jagoo
Moo donn Ahmadu-l-Amiin
Du mere nit, ba di ko dóor
Tarqiya, mag ña won fa moom
Inaaya, moodi ay jikkoom
Xam-xam bi, raw na sama xel
Cofeel gi, tee namaa nelaw
Saa xol di dem, ba poroxaan
Yaw la nu teg fa sunu maam
Ñoo way ne ñeex, ba xerem
Jël Bàmba, teg ca bee balaas
Moo sàmmuwaanteek Alxuraan
Laaya yi, moo xam seen cosaan
Làmmeñu yaaram lañ ko roof
Yuñ wàcce aaxirus samaan
Waylun, ñeel na kuy mariid
Saabub ngënéelamay setal
Te nun, nu def woroom i moy
Mbàkke, danuy sàkku ngërëm
Ba am ngërëm “xayrul Xadiim”
Ten dëkk fa’ak sa yépp doom
Jox nala njéndi yu la doy
Yàlla gërëm nala’ak «Lamiin»
Ak taabi`iina’ak lawliyaa
Diggante kawsara’ak jinaan
Di sant rabbal `Aalamiin
Bul fàtte, amdi Mustafaa
Fees na plaa,s ba mat na doom
La moome saalum ak kajoor
Yaa donn njool aaminata
Ngir xarnu bii, amoo fi maas
Yaa teggi tuur ba, daw ba sar
Yaa tax ñu tàbbi ci’g saxaar
Nuy naan ni kawsara’ak jinaan
Yaa tee mu naaxsaay ni’w yoral
Karyeer ba, doj ya ca deson
“Bayti-l-Muqaddasi” la naal
Ya sëtu kokki aki ndaam
Tubaab ya jox la’y midaay
Te Yàlla booy, muuram mëriid
Kum jox ngënée,l deefi la yéem
Mbàkkeek, mbusóobe duñ ko jar
Leerug cosaan ga day royaat
Mboolem shariif yi moo ci gën
Lewet, woyof, ànd’ak sagoom
Haj na, siyaare ngën ji baay
Moo donn duusi xam-xamam
Ci nun, nu am li nuy mébét;
Moom lañu may sirrul masuun
Mootax ñu lëm ko jammi biir
Lum wax boroomam muni waaw
Te màndaxaam du ca shuruf
Te nduruwul boroomu tiis
Jagle ga jiitu na’b juddoom
Bu nee jalañ, ñuy safi jaam
Fegal ko ayu bépp noon
Donoy bashiiran wa nadhiir
Te xar kanam ga leer kamaal
Ba buur ba fal ko def ko doom
Fóore ya daa fireek a raw
Ku ko rawon, neena la wif!
Mbirum `Inaaya la làkkoo
Moo tax amul xejj ak i seen
Mboolem jigéenam aku góor
Tasfiya, Mbër yu deefi yéem
Wilaaya, lay defal boroom
Leeram gi, fees na sama xol
Maa nguy wëréelu, ni gelaw
May naan ba màndi, coroxaan
Yaw la nu doyloo, ba fa saam
Seex Bàmba, moo safon xorom
Konte, mu wat séen i palaas
Adiisi Yonen, ba rañaan


text:
Saartjie Baartman ab jaam la woon, fekkoon baax ca réewum Afrig-bëj-saalum. Moom, nag, benn doomu Àngalteer lañu ko jaayoon. Gannaaw bi, Tubaab yi dañu ko wutal ab dàkkental, tudde ko Venus Noire walla Venus Hottentote. Ci atum 1810 la àgg Tugal. Bi mu àggee, nag, tubaab yi dañu ko wuññi, gàcc ko, làññi di ko wone ci ja yi ak luuma yi, diggante Àngalteer ak Frãs.
Waaw.
Saartjie Baartman as ndaw su jekkoon, ab diriyànke bu amoon waŋ ak i ween yu réy lool la woon. Mu jaaxaloon tubaab yi, ba tax fu nekk lañuy jóge ngir deñsi-kumpa soxna si. Noonu la Tubaab bi nekke woon ak moom, xàwwi suturaam, dëkke koo toroxal. Yenn saa yi sax ñii làmbatu ko, ñee siif ko, ñeneen ñi di ko jam ak seen parasol ak yu ni mel.
Mënees na wax ne, Tubaab yi ab mala lañu jàppe woon Saartjie Baartman. Li koy gën a firndeel mooy li ñu ko boole ci benn téere bees jagleel mala yi. Ku def jëf ju bon te ñaaw jooju mooy Cuvier, benn doomu Frãs bu doon gëstu xeeti mala yi. Noonu, gannaaw soxna Saartjie Baartman nit ku ñuul la woon, Cuvier da koo boole ci mala yi, saytu ko, amal ay njàngat ci moom. Noonu, mu méngale ko ak mala yiy nàmpal, boole ko ci biir téere boobu nga xam ne, dajale xeeti mala yiy dund yépp a ko taxoon a jóg.
Bi mu faatoo ci atum 1815, kenn ci gëstukatu Frãs yi gënoon a mag te xelam màccoon ci xeet yiy dund, da koo fees, daggate ko, teqale cër yi. Mu seppi yóor gi, dindi awra wi, denc leen ci anam boo xam ne duñu yàqu. Jëmm ji moom, ñu lëmës ko ne ko gàcc ci kàggu-aada gi ñu duppe “Musée de l’homme” te nekk ca Pari, di péeyub réewum Frãs.
Saartjie Baartman, nag, dara yóbbewu ko mbugal bu ñaaw bii lu dul ni jigéen ju ñuul bindoo ak taaram. Ci atum 1994, ab diir ginnaaw bi politigu boddikoonte ci biir xeet (apartheid) jeexe ci réewum Afrig-bëj-saalum, ca la askan wa ñuy woowe ay xoyxoyca mooma réew sàkku ci Nelson Mandela mu fexe ba jot ci néewub Saartjie Baartman. Seen jubluwaay moo doon suturaal ko, denc ko ci bàmmeel. Waaye ñenn ci gëstukati réewum Frãs lànk ba tëdd ci naaj wi. Amuñu woon benn lay lu dul di wax ne néewub Saartjie boobu moomeelu Frãs la. Noonu ba ci atum 2002 ci la Frãs soog a nangoo jébbale Saartjie Baartman ginnaaw bi dipite yi jëlee ndogal lu ni mel ca péncum-ndawi-réewam.
Tabo M’Beki mi jiitewoon booba ‘’Afrique du Sud’’ sànni woon na ci kàddu yu daw yaram yii : “Kiy niru mala dëgg-dëgg du doomu-Afrig bii di Saartjie Baartman. Déedéet. Mala yi dëggëntaan ñooy ñi ko xañ boppam ba noppi def jëf ju ñaaw jii”.


text:
Ndimbal:Caytu
Xët wii day xamale fànni yëriin yu wuute gu jimbulang bi.
Jàppal ne jukki yi duñu noppi mukk, saa su ne ñoo ngi nekk di gënal seenug ëmbiit. Soo raññee ay njuumte, bul xaar, jubbanti leen fa saa sa. Xëtu waxtaanuwaay wi ñu booleel ak jukki bi, man naa ami leeral yu solowu, dee ko yër di ci bàyyi al laaj walla ay xelal.
Jumtukaayu seetModifier
Jumtukaay yooyu, yaa ngi leen di gis ci cammooñu wépp xët ci biir jimbulang bi.
- Jumtukaay Ayca day tambalee seet jukki bi méngoo ak baat bi nga bind. Méngoo gi dafa wara wér, maanaam waroo juum ci mbindinu baat bi. Maas yi sax dang leen ciy def. Misaal: soo bindee mbej du la tijjil xët wi tudd mbëj, ndax maasoo ko.
Su gisul jukki bi, dalay won yeneen koji xët yu, seen biir, baat boobu nekk.
- Jumtukaay Seet, moom day tambalee seet ci biir jukki yi, jox la ab limu ay jukki yi mu méngool.
Segam ceet gi doonul luy jàppandi saa su ne, ndax day yeexal joxekaay bi. Manees naa jëfandikoo seetukaay bu Google, moo gën a gaaw, wante tamit man naa am ay jafe-jafe ci diir bi muy am ngir dugal koju xët yu bees yi, walla wuute ci tekkinu baatu-caabi yi. Jàppal ne fii soo bindee ay baat yu bari, yoo xam ne am nañu ci woowu xët, laaj na nga bind + ci baat boo toftal.
Sosug jukki: doon na lu soof, lu mana ñakk , sakkaat ab jukki bu amoo ba noppi (yu seen tur wuute wante jegeñe), doon na lu nuy digalaate, fexe ba xam ndax jukki bi am na ba noppi walla déet. Lu yomb la su fekkee Jumtukaay seet bi mi ngi dox (ndax ci sa coobare man nga kaa doxadil), lu ko moy faaw nga jëfandikoo ab seetukaay bu mel ne Google walla nga dàq ceet gi ba beneen.
Jàppal tamit ne man ngaa lawal sag ceet walla sebare ko lu weesu jukkiy jimbulang bi, àggal ko ci xëtu ndimbal yi walla waxtaanuwaay yi, ak yeneen. Loolu yaa ngi koy lijantee ci ndimbalu néegu tànn yi, yiy feeñ ci njeextalu gépp ceet; yooyu néeg ñoo ngi tamit ci xëtu Samay tànneef.
Wàll yiModifier
Man ngaa seet ab jukki walla lu mu manti doon, soo tànnee wàll gi nga yaakaar ne fa la bokk, lu mel ne Wàll:Taariix, Wàll:mbëj, ak yeneen.
Wàll yi dañuy boole jukki yi bokk wenn melokaan, ci misaal: Wàll: Taariix dalay jox bépp jukki buy wax ci taariix. Dafa mel ne ag garab, da lay may nga man a dem ci car bu la neex; kon soo duggee ci ag wàll da lay yombalal nga jot jukki yi nekk ci biiram ci anam gu noppale.
Soo gisee linga doon seet ba noppi, doy na nga cuq ci wàll gi mu nekk, ngir man a xam yeneen jukki yi mu ko bokkal.
Fi limu wàll yi nekk mooy: Wàll
Xët yi mu lëkkalool, toppteg lëkkalekaayModifier
Xët yi mu lëkkalool Day tax nga man a am limu xët yi nga xam ne ci seen biir, lëkkalekaay bu lay indi ci xët wi ngay yër nekk na fa. Toppteg lëkkalekaay di la won yi ci am ay coppite ci yooyu xët
Aw xët ci mbetteelModifier
Li ngay fekk ci wii xët dalay bett, saa yoo ko tijjee li fa nekkoon day soppi boppam.
Jaar-jaaramModifier
Jukki bu ne, am na ay jaar-jaar, maanaam coppite yi mu am yépp. Yenn saa yi dina am solo yër jaar-jaaru xët yi ngir xool ay xibaar yu ñu far walla yu ñu soppi walla nga delloo xët wi ni mu meloon, lu weesu ay coppite yu bari.
Sa xëtu jëfandikukatModifier
Soo bindoo, da ngay am sa xëtu bopp woo man a bind lu la neex (ay xibaar ci sa bopp, ay ndimbal yu man a jariñ ñeneen ñi. Soo xamee nooy soppee wii xët, dinga ci man a def lu bari


text:
Self Made Lyrics
[VERSE 1_One Lyrical]
Da may hustle toogal di wax pourquoi ñu nan ma no way
Beugguloo ma me too I do you baby screaming my name
I believe I can fly don’t tell me no bless over my lay
Still the same don’t know us
Keep yourself about me
Tay ma burle kon jarul pass
Gnaata nitt a ma gassal pax
Gnaata nio ma bagn
Mais né nagn bul di topp sen xol yeuppay bax
Gnaata nio ma yeene comeback
Ñaata nitt nga woolu denk len sa lepp tay niou nan la yay kan
(Fuck yay Kan) Motherfucker yow yay kan
(Mofucker yay kan) Topp sa yoonu bopp rekk a fi des
Seugg gni di wax siggil sa bopp
Siggil sa boop sëgg say wayjur hater niggers what a fuck
Man maa siiw parce que da ma sob
Li ngen gnoddi boo ubbe sama bopp ding ko fekk mu toog
Keneen ku melni man gisu mako
Ci kaw ci sa kanam feeteel ginaaw budul ci gent do ma fuck
Nee na la man bëggu ma jikko toot
Fuck you ya’g sa buzz do gis ku dee yobbale siiw yawmal xiyaam
(Fuck)
[CHORUS]
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
[VERSE 2_ HAKILL]
Bo xamul fi nga jëm deelul fi nga joge
Loolu day fekk fi nga joge neex
Saytaane bari dooli ken duko jege
Mais dara dara duma teree xeex
Akk moom ndax ay sëttëm rekk ño ma wër
Bëggu ñu ma nekk ci Jàmm ni malade budul wër
Bimay ne sama biiru yaay rekk la nekk fu woor
Judd nekk goor
Zéro peur Yalla rekk lay soor
Awma lu may rèccu lepp noonu la
Duma changer tus lepp ci yoon bi la
Yen say lu gëna baax ci yow lu bonn bi la
Samay meilleurs professeurs sama noon yi la
Nitt ku ñuul ñemewul lu bees
Foo jaar ñu bëgg ma ray
Bu samay noon bariwul woon sama bopp lay njëkk mere
Mën a baax mën a bonn lo fi seet gis ko may internet
Nitt kuy weeco ay nitt doonul ludul nittu interêt
Jël sama yoonu bopp vitesse Foog ma seey len
Freins yi dagg may duggël vitesse gaaw ni Eminem
Ay jëmm tiim ma bëgg ma fees man may nittu neen
Jàng na ci lepp lima wees muy dëgg di fen
Jël sama yoonu bopp, sama yoonu bopp, no no sama yoonu bopp
Topp ma ken ma ngi sama yoon
Topp ma ken ma ngi sama yoon
Topp ma ken ma ngi sama yoon
Ich yo boy
[CHORUS]
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
Dieul sama yoonu bopp a fi des
Dieul sama yoon
Dieul sama yoon
Enjoy Synced Lyrics With Our Mobile AppDownload on Google PlayGet it on App Store
WATCH VIDEO
ABOUT THIS SONG
Release Year : 2019
Album : Potentiel (Album)
Added By : Tamsir Diouf
SEE ALSO
AUTHOR
ONE LYRICAL
Senegal
One lyrical is artist from sénégalais. ...
YOU MAY ALSO LIKE


text:
Way wii nag, aji-way ji Sëñ Maam Moor da koo tëgg ci anamug abacada.
Tàmbalee ko ci loyu a indi ci waati Wolof yu jafe yi tàmbalee A yépp. Toppe ko noonu bamu jeex.
KUBBITE GI
Xerawluleen ma sadd fii baati wolof
May sunu làkki maam ya déggatuñ ko faf
Ngirag ne sunu jamono lañu xëy mbaanig
Jànqe ko yaawur te rañaane kàcci nag
Te xëy ma ñépp këmm mbaa jópp la dal
Ña jànq it seen diñe gaay seen wéttal
Gaa ya rañaan war ca gëléemi fande ya
Te xit fetal ca ñall yuy golliku ya
Ba génn kéewi dànna yoy ëwoon na leen
Ni dédd def xallóobi gaynde saŋe leen
Jéggi dayoom gu weesu lef moo ma ëlëm
Ma rët ba tax ma bëgg a dëflu cig wayam
Ngir dekkalaat ko góomu alkandeem bi wér
Te suuxataat reen ya ba meññatam ma ñor
Ñu raas ko, fuuyoo ko te racc, def cafaay
Yuur ca di fas dumóoyu lépp lëf lu aay
Jafal la giim te taal ko ngànj muy bérax
Di lekk sun liw bi ba kenn dootu lox
Ñu naan ci dex gi bàyyi tepp-tepp yi
Ak déq yeek njunux yi, xond-xond yi
Dëtëm ba màndi raggu bokkul ak di ñeer
Ci lol dafay guusali put di yokk tér
Masëy-bandaŋ wa wenn dooñ la tooyalul
Waame wa mooy tooyal i tool te koy ñoral
Ba tax ma fëx àkki wolof ya jiitu woon
Muy waxi sun maam ya di mag ñee fi ne woon
Waxiin ya laa jëlaat, fasoo mu delsiwaat
Te ñooy wolof yu wér ya, nar ñu dekkiwaat
tudde ko mottaliy mébet yuñ sémb
Ci dekkalaat waati wolof yoy démb.
LOYU A
Aw naa ci àlli waa Unaare fekk leen
Ñu àngu ñoom ñépp di an calli aréen
ma ëyu leen ne aaye naa ko, indileen
fukki andaar te boy te moytu aawe yéen
Te aw ci xàllu njub te moy anéeri moy
Te wut aléeri topp àkki tool ya bay
Te àlli wànqaasi moy ak àkki ngëmmeen
Buleen di aas ci ëtt mbaa urmbali yéen
Lépp lu aay ër ko fa tay aayelu ay
Tey àddu tey aar sa njaboot ci wépp ay
Te bul di ës ba muy waral ñu ëñ sa kéew
Te mooy sa kiiraay li la ëw bañ di la yéew
Te bul asar lenn, na ngay afal ku ne
Sa xol bi nay af man a uuf mag ak gone
Jépp ayib ju dul sa jos umpale ko
Te ëmbalal ku nekk u yiw àntule ko
LOYU B
Ku bëgg nay bëgg lu baax bañ lu bonam
Te am mbañum-rus ma di xeeñtu aw banam
Te néewi mbóorant te doon ku xuuyi mbéey
Setal sa pooki xol te nàmp batti péey
Ŋoyal ca mbicci kaw ga bul jàpp ci pet
Moyul barastikook a bàyyi bul di xét
Te rendi say mbamb ca pottox ya te boy
Jam ko ca baljat ya te bèccingal ko wéy
Te ñàkk paal ku dul ci Yàlla miy boroom
Te sàkku mbëbbal ma , ñemeg péete ci moom
Te buddi say bémpéñi xol ba buddi buut
Sol ca ngëneel ba lépp pendal ak i mbóot
Te néewi bébbant nde moodi pëppi jëf
Di pindi pax yu feese pert bum la këf
Defal bërét te binni ngir yéem sa ayib
Sàkku pexem faj ko te pasteefu te jub
Defal sa jëf yi pàggutéef wëlif poñat
Lu dee gi bette bette berndeele ko mat
Mbewte nga bërgal ko potoxlu pekki mbég
Génn ci mballi barjalug bakkane rekk
Mbémburi xol di yéene nay mbell mu set
Te bànk i jëf peeg ko te mbaayàlla poñat
Berul te bul topp mbaboor mi deel bérés
Lu bon ci ag mbëbëstënam ci foo ko gis
Bul ca deseb patt faral béel ci lu baax
Te bul ca bar sa mbir na bir ci fonk baax
Te dagg pëjji pànka buural sa kañaan
Te daal di buur jëm ci boroom bi daw safaan
Te fab sa baag yoor ko ci mbalka mom ngëneel
Tanq ca naan te wacc mboori xiila-xaal
LOYU J
Damay janeer lu mel n ceeñeeri cofeel
Mel ni ku ñer cafka ga far ñëggu ca teel
Ba maa ngi jànkoonte ci xol bi aw mettiit
Wu jeggi njobbaxtani cëy jépp jëreet
Ba xel mi jollasante na ak xol bi, li jib
Xañ na ma cëslaay ba jamuuj naa ci lu jub
Mel ni njunux ci man, ci kuw maram lëjal
Ma far di cam su wéet di jukkat di jofal
Te jàmbat ak junj jeñul jóori cibeel
Ma jaaxle componu ci màndiŋum cofeel
Ba jàmberaayi ronqooñ it di car-cari
Jàllawle xel mi xol bi it di jér-jéri
Fit wi ne ñogg jokkalook njàqare xol
Lu sax ne ñumm mel ne coggal gu ñukkul
Ba maa ngi ceeñeerlu ci biir am njayaxaan
Samab ñës it call ba maa ngi ñeetaan
Ma ñaxtu ñaxtu kenn ñëwul jàppale ma
Cawarte dem njàqare ñëw jaxalsi ma
Ba càqaral na xol bi, jàmmi jamjamoor
Moo ma ñëwal njold ma jéllu kekki joor
jullóotu naa ba faf ne jànjaŋ ca ja ba
Ca digg njolloor ga ba weeroo ni Rubba
Ma sàkku aw ñaraasu mbég jàppandiwul
Ñu far ma njàmbaasale njëgg mom jarul
Kanam gi ñëkk , ñaq, ñuqi lëf të ma
Ma njoofu ay jafeñ-jafeñ jàmm të ma
Mu mel ni jaani ñës yu ñàng ñoo ma war
Te doon yu ñammasle di curpi mel ni jur
Ma aw ci ñallu njommet ak xel mu ñorul
Ba mel ni am njëgg ma ak curi lëjal
Ma jumm jummi jiiñ jamoono lii ma dal
Te xam ne moom du jag du jekkal du jagal
Te xam ne ñàngóor a ko gën jikko ndax it
Njekk da koo xamul du jekki it jubut
Ma daal di jàppeelu ci lii ma xam ci moom
Te def ko ñukk jàpp nag ca kay boroom
Te ñukk jëm ci moom te jokk nag ci jëf
Te kañ ko, njukkal ko te far sóobu ci lef
Dontele ne nag njàqare fim ne moo ma muur
Ni njoof di muure jaasi war ma bépp boor
Du tee ma jéem a muñ te xam ne rekk ngëneel
Deesu ko jox cuune ku muñ rekk la ñeel
Te ñàkk jom day tax a jëf cëkk te it
Da nay waral di jëf lu juunu lol jubut
Ay njegemaar yu jekk tey joŋante
Firdawsi cig njoggama yal nan ci joti
LOYU D
Na ngay dëgër ne déjj far jéggi dayo
Te doon ku déjjérle di dàkku mbamb yu
Ba mel ni mbëtti deg ya mbaa mel ne ndëfëñ
Du jàmbatub dagg ni dëññ mbaa wetañ
Te bul di aw ndóol wu dëféenu fàww rekk
Saxal ci dàllu bul di dallu mukk nag
Bul di dijooti ndàmm sonn a koy maye
Faral di dànna bob du déjjatuy moyi
Dëtëm ndoxum ndam ma mu neex ci denqaleeñ Nga nòyyi ndeemeexi ngëneel sa diine feeñ
Dët ga di dotti yaw nga des dér darale
Ni ku ñu dott tey ku dërkiis të file
Di dëflu ciw tiis te nga ndarkepp sa mbir
Dëxëñ sa ndaaf te dàmbe mbeg ak i naqar
Te bul di diis ba faf di ndaare des ginaaw
Na ngay doronke dund gii doylu la teew
Te bul di dàcci mel ni kuy das defarul
Ndéeyaale ak ndétti ndënéer yuy dexi xol
Te doylu yaw doonte ne dóor-dóor nga ame
Dëkke ko ndéem dooj nga am it bul ko gëme
Te dànd doolenke bakkan, daw ko bu wóor
Te bul di dandal it sa xol bu xel mi dër
Te dàngañal te moytu detteelu itam
Ca kàmbi diiŋat ya te daw dee du xalam
Demal ca dex ga bàyyi déeg yi daa doyul
Te digg-dóomu nag ci lépp bul ëppal
Te bul di ndeeteet lu di tan-tanlu itam
Saxal di tan te bul dagook a ndiigu tam
Na dëgg doon sa nding looy dunde dëdam
Te bay sa dooñu diine bul di dooji tam
Te bul di dóore mukk diisool ci lu ne
Da nay teree daanu di tee diig ci lu ne
Xamal ne Yàlla day dënéerlu képp nit
Naŋ ko ba xel dàggiku ngir teg na la bët.
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Lëndamug cofeel gi ma tàbbi, tax na ma gont war
Mutafaahilun ji fi ñépp, taamu ci tagg mbër
Tegu yéene way yaru tagg bàkk wu saf xorom
La ma koy cawee di ko rëpptal da ma dib gawar
Li ma yeex a jóg terewul ma jiitu ca tuur ba ndax
Wile naaru-góor du fi dàqe mukk, ci kursu par
Li ma naal a bind ci sibtu Bàlla ba tax na tay
Keru xol bi féex, cari xel mi naat na te daa ji far
Ku fi doon wayantu, na teg xalim ga te ñëw awu
Sama géer gi fawxa na gépp géer fa mu làng a bir
Ku fi doon tëbantu na dal, te ngax yi ni nemm cëy
Mbëru mbër yi gétti na waada, cëy ak a neex a far
Sàmba yaandi ngaan nañu tekki, cuur yi te jox ko ndam
Jaratul limaale du maasu ñii fële lañ ko ber
Galanub sëriif la ko Buur tëggal, nattu yoy Yonnen
La ne cas di wéy, bëtam aŋ ca gaaya fi woon Badar
Aka neex a taas, aka neex a jiin, aka yomb a kañ
Aka jar di bàkk ne géeju may ya du nëx du fer
Sëriñub njariñ ba nu daam, ngëneel ya ñu daa xaroo
jëfi Soxna Jaara ja Yàlla nangu mu law di wër
Aka teel a sóobu ca ngir mu sell ma roy Yonnen
aka teel a dab ña ko jiitu woon te fi daa sikar
Fa nga jaare Yàlla la gaa ña jiitu di wër ba tay
gisaguñ sa kem amutoon du am ba ba dun bi far
Ñime coona way, yanu nattu tiis aw sun balaa
Tinu teete taawu nu taaralaat sunu bépp cér
Gaboŋ ak Konaakiri Bàmba kuñ la fi dendaleel
jëfalul ñoñam ña lu tol ne baat ya nga tont Ndar
Ma ne kon sarax nu te yiir nu yaw, mi fi gën mbalaan
Bu nu àppe njuumte yi démb tay lunu moy nga far
Ba la waa Garàmbasa diggi géej nga nu xettalee
Ba nga daane noon ya ca Jéewali la sa ndam ya wér
Di ñu sànge sag suturaak i may yu ñu dul dara
diñu sargal it suñu biir i nawle di fanq mer
Talatun fayantu ni Daam a faj la nu metti woon
Dexi kawsara ay sunu naanuwaay lu nu namm xer
Asakaa ki ay sarax ak ngumeen la nu daa dundee
Bamu ñibbisee la fi nqonji jeex nu ngi afra xar
Xalimaam du jaawale mag na runge du gag du naax
Àlliway Boroom bi ca kursuyun fa la daa nafar
Mbindam ay gësëm aras ak kenoom ya di xacci xol…
Y di dàq ñàkk di dindi réer ak a sippi lor
Tawat ak balaa musiba ak i ndog lu nu jub mu fél
Dërëm ak ngërëm daraja ak i ndam di nu dëkke wër
Asamaan du tiimati gor su baaxe ni Baayi Bas
Lewet ak nëtëx nga mu boole teewu ko mel ni gar
La nga daj Ndakaaru ca néeg ba jar na ku nekk jooy
terewul nga wéy dellluwóo ginnaaw ku la sédd ngor?
Ba nga nee fa jóox kero ràbb jam na sa ndëggu sar
Terewul nga teg ba ca des, nde jom la la Yàlla xër
Masuloo ne uh te sa xol du nux-nuxi bay tawat
Sunu tedd yaay ki ko jënde coona bu yàgg a tar
Dunu am sa fay lu dul ñuy jubal ak a jaamu Buur
di la roy ci sunna su sell jëf di ko teg fu wér
Jote nan la nday jote nan la baay jote lay nijaay
Jote nan la far sunu lépp gee bëccëg ak fajar
Ku la séddu raw te du fuuy du bew ku la am texe
Ku la teggi réer ku la foñ suur lu mu sóor mu dar
Ku la fat ci biir xolam ak xelam nga di ay céram
lu mu yóotu jot lu mu songu daan lu mu jàggi tër
Ku ñu ber nga uuf ku fi loof nga wudde ko ay ngërëm
Ku ñu xeeb nga aj ko ca kaw mu far kawe ñépp cér
Na nga ful nu yaw mi nga xam ne mbaax a ngi far ci yaw
ku la denc féex ku la jënd bég ku la jaayu jar
Ku la sëmb tooye na may yu ànd ak i jagle kon
Nee ma jàkk teg ma ca gàngunaay gi fi ñii di wër
Taxawal te xatmu sa way wi géej amul ab yamu
Tëralal xalim gi te ñaan ca barke ba mujj wér
Texe njub teraanga ju sax fileek fa ñu jëm ëllëg
Darajay Yonnen ba mu daa xëyal ba mu def ko mbër
Salawaatu Rabbi hallayka yaa sëyyidal basar
Maha aali feek muritiy Sëriñ bi di waaj safar
Aji-bind ji: Imaam Jóob
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Rajab
Rajab manees naa wax ne ci xeetu garab yi la bokk. Amna ñu ko ber it ne du garab. Bari na ay xeet lool nag, amna lu ëpp téemeeri xeet.
Xeet yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Amna ci bu ñuy wax kooyi naar, pakkub lëg, jaatoor, beñeb lëg, sawum xaj. Amna ci yu weex am ci yu yor yeneen i wirgo. Amna ci yu ñuy lekk, te muy sax ci suuf di am jëmm, am ci yoy tooke la day raye. Yooyu di raye nag Afrig la ëppe ci tàngoor wi, fu ci mel ni Senegaal, rajab ya fa nekk, kenn waru koo lekk.
Saxiin wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Moom rajab nag ci ngelaw li rekk la aw jiwoom di jaar. Jiwu wu góor wi mooy naaw daje ak wu jigeen wi ñu joxe doom. Amna ci yoy, day yàq garab da koy ray. Pëndax lay doon bu weex tuuru ci garab gi ne ci ñàpp. Pëndëx boobu it bu laalee kawari nit, da koy xus moom la ñuy wax mbay-wataan . Rajab yi tuuti ba kenn manu koo gis ak bët moo koy def. Lu bari looy gis mu xuur nag, bu dul bagteri rajab a ko waral.


text:
Reggal nga mboolem xarnu bi
Sa yërmandee nu daa
sanal Jigéen ña, yaa nu daa amal
Tay ñépp a yam ken amatul
Sëriñ bi geesul xarnu bi
Ñoo séen i sag sàggiku na
Ñoo séen i gaay dàggeeku na
Ñoo séen i ngëm rékkiku na
Ngir ñàkk gii ci xarnu bi
At moo ni ndax mooy tane daaw
Mooy gën a far dellu gannaaw
Ba rab yu aay yi sax di naaw
Ay Mbàkke ! géesul xarnu bi
Wëy ! nu ni wëy! noo ka torox
Yalwaan, amoo ku la sarax
Garab bu daanoo xob ya lax
Bàmba’ay danjaamal xarnu bi
Garab gu mag bu nee jirim
Garab yu ndaw yi day jirim
Méññat ma say mbir ya ëlëm
Lii rekk a dal waa xarnu bi
Allaahu akabaruz zamaan
Jamono moo man a safaan
Xéewël yi daf daa walangaan
Ci ndabi mboolem xarnu bi
Libeek, sikkeek i sëhfaraan
Lan daa diwoo muy walangaan
Nuy xelli kopp ya di naan
Wata ya kornu xarnu bi
Astaxfirul Laahal Aziim
Tuub nanu lan daa def i koom
Te muy lu neexulan boroom
Jurbel a wuuteek xarnu bi
Xeewal yi daf daa wal-wali
Baawaan fi nun di kel-keli
Moo tax ma jóg di pél-péli
Sëriñ bi geesul xarnu bi
Xeewal yi daf daa walangaan
Waxset nga wuute nga’ak sayaan
Xamoo xur’ak tund’ak sayaan
Sam ndox a naatal xarnu bi
Wàcci nga yaw loo mas a wax
Def nga ko jox ku mat a jox
Daawoo nu nax, daawoo nu cax
Séddon nga mboolem xarnu bi
Gàñcax gu ndaw gi weddatul
Mag ña nga yar ken woddatul
Moo tax ma naala suuxatal
Njëmbët li wan ci xarnu bi
Njëmbët la mooy gaa ya dikkon
Daa wéy ci xeewal ya fi won
Tay ñi ngi def ya ñu bawon
Ngir ñàkk gii ci xarnu bi
Ag ñàkk a bon ci waa ju baax
Day tas kërëm xolam ba jaax
Daa ceeb u tay ngay añe laax
Jaaxal na gaa yi xarnu bi
Leek-leek nga gis fi ab muriid
Muy taxawaalu ni’b mariid
Walla mu xàcc def tëriid
Ndaw njombe gaa yi xarnu bi
Ànd’ak komersaa ya di jaay
ñii di wajaaseeri baxaay
Te xamni yaa doon séen i baay
Moo tee nga naatal xarnu bi
Ña lee nga xàcc i defi seef
Ñii def i dag ngir bañ a loof
Ñii daw ba raw ba ni nu fuuf
Moo tee nga naatal xarnu bi
Yaw la nu yaakaar abadaa
Ngir yaa nu tàggaleek bidaa
Tuub nanu mboolem la nu daa
Bàkkaar ci njëkk xarnu bi
Yërëm nu tay yaru na nu
Dóotu nu fo, xàmme na nu
Dóotun nelaw, yewwu na nu
Yërëm nu naatal xarnu bi
Soo nu joxoon la nu yoran
Dóotu nu def ,nanu defan
Xanaa yëgooni yaru nan
Ku weddi laajal xarnu bi
Yërëm lu nan, torox lu nan
Jooy na nu ren, saraxtu nan
Soppeeku nan, jébbalu nan
Sarax nu naatal xarnu bi
Nun tuxu nan sun kër i baay
Gàddaay te def la ngën ji baay
Tuubaa di kër, bàmba’a di waay


text:
Wuutuloxo
Wuutuloxo walla masin mbooloom ay cër la, yu am lu bon-bon benn bu man a yëngu, yees lëkkale ngir jublu ci mu def jenn jëf ji jees tëral-jëkk, kon muy lu man a def liggéey bu nit dul man, ndax xéj-na dafa laaj jenn doole ji walla mu koy war a defe ci wërlaay gu nit manuta dund.
Xeeti wuutuloxo yi bari nañu te itam dañu leen defar ngir njariñ yu wuute: ci misaal, wuutuloxo bu mbëj, wuutuloxo bu mbay, wuutuloxo bu yóbbte ak yëkkati, ak yeneen.
Jëfandikoo gu wuutuloxo yi dimbali na nit ñi ba ñu man a def liggéey yoo xam ne weesu nañu dooleem, kàttanam. Bu dul woon wuutuloxo yi, nit ci dundiinu nit ñu njëkk ña lay des ba tay, te du am nenn numu man a def ba jëm-kanam. Kon wuutuloxo day tekki bepp jumtukaay buy yokk sa doole, di wàññi sa coono, te di gaawal aka gënal sa liggéey.