text:
Geño
kariim jóob 25 sàttunmbar 2010/waxtu 11:28 Alikànte Espaañ.
waaw lii ngen wax dégg la ndaxte sama ñatti maam rekk la lañ ma limal ñeentel ba dem sudaan ak caadd sama maam jótumaa dundak moom waaye baayu tax wax na maa ne sama maam migi juddu ca Atum 1854 ca Dëkk bu ñuy wax walaji ca cawalu dexga la ne koon mingi tudoon mañaang omar . ana kaan mooy baayam omar Jóob mooy baayam omar angi juddu 1264 ca Atum gadaay ga manaam Axiraa ci ati Islaam ca fuuta Dëkk bu ñuy wax Goolore . Omar Ahmmidu julde wala jumde mooy baayam mingi juddu 1203 ca Gadaay ga axiraa ca ca fuñuy wax Màddina Alnuubiya fisuudaniya .Ahmmidu Omar Ben Alii mooy baayam mingi juddu ca Atum 1172 ca Dëkk bu ñuy wax tikrir Altanganiya.foofu nik xawma ci baan gox wala baan ´Réew la bookku,ba tax na ku ci am xam xam mangi lay ñaan nga gindima ci Insàllau ,
sama maam Mañaan omar ca 1881 ci la jugé waloo jégi dexga ñéw Njaambur ci Dëkk bu ñuy wax ñoomre lóo wante booba ay naak yu bare bari la yoroon aki xar niki bëey waante yagul darra mu xam ne boroom muk jur munta dékak baykat mu def bu naawete mu maangé ñéw fuñuy wax nayoobe waante 1886 bu loli jotaan ba tawatul jurgi sax la ndox moo waral ñu jaal ba penkup nayoobe fuñuy wax Dégg Mbeeloñ wara toolu ci 10 kilometar ak nayoobe,te foofa neekoon gottu boo xamne pekoom yéep béykat amu fa woon ñépp ay saamu lañ, mutude ko Mbelooñ Jóob waaye pëll yi mu Dékkaloon walla yi mu deendaloon,ñu tambuli naan sàresiik maanaam Kër Mañaanŋ omar minkoo sañci 1890.
moom nik danabaaxoo di def atmune mu yóobante seexna seexshadibu Ëediyay maamam yonant bi seex shadibu di koy géram ci ay bataaxal ba 1901 mu giseek moom ca lábude ga ca Kér mamaar sarr,1904 seexna ñéw ganesiko mbelooñ mu rayal ko 3 nak ak 7 gatt ba mi deem mu joxko Ëediya 10-ak 10 gatt calako waxe waxam ju siiw ja ne koo ca ba ngay am martaay seexyi booba gisee gunu ci sair waaye biss niki tay amnga seexul muraaduya sa Dëkk bi ñaan nañ fi Yàlla képp kuñ fi mu baña am bugalum bameel ak yaamal xiyaam mu nee ti ko waxal loo bégg ci sa Dëkk bi mune aydara ngagide ñaak Ndox reekk ko yaax mu nee kodemal gas suuf fu seel idil mako ,bim ko inde mu ñaan ca joxko nee ko foo bégg xéewal gi ak ndox mu bari reekk nako suuf si wérl. lii mooy sama Tàriixu Maam Seex Mañaanŋ omar .


c: text/html

text:
Yoonu Eŋaca
Yoonu nguuru Room wu mag wu tudd Yoonu Eŋaca (Via Egnatia) dafa demoon ci diggante Asi Minër ak Itali. Tàmbale na fu dëkku Istanbuul nekk tey ji ca Géej gu Ñuul ga, jàll Maseduwan ba egg géeju Adiratig. Bokkoon na ca yoon wu ñu jaaroon ngir dem Itali ak Room.
Tali doj la woon. Maanaam defaroon nañu ko ak ay xeex yu ñu yett ba kaare ngir seen ànd jege. Yoonu Eäaca jàll na diiwaanu Maseduwan diggante Géej gu Ñuul ak Géeju Adiratig. Dafa tàmbali woon ca Géej gu Ñuul ca dëkk bu tuddoon Bisansë (Byzanse), mooy dëkku Istanbul, jaar ca dëkki Neyapolis, Filib, Amfipolis, Apoloni, Tesalonig, ak Pela ba noppi dem ba Dirxasiyum (Dyrrhachium) ak Apoloni ca Géeju Adiratig. Guddaay ga mooy tollook 800 kilomet. Nit ñi doon nañu dugg gaal ca Dirxasiyum walla Apoloni ngir jàll géej ga te fekk yoon wa jëm Room.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Related Tags: Amy Mbengue Khadim Rassol Combat Lutte Souley Diop Khadim Ndiaye Khadim Mbaye babacar biteye Serigne Touba Mouride Murid Khadimou Rassoul Cheikh Ahmadou Bamba Mbacke Touba Senegal Mouridisme Muridism Muridismo lutte Basouka Khadim Gadiaga Touba mouridisme muridism serigne khadimou rassoul cheikh ahmadou mbacke senegal magal serigne saliou Touba mouridisme muridism serigne touba khadimou rassoul cheikh ahmadou bamba mbacke senegal magal touba serigne saliou Mouridism, Muridism, Serigne Touba, Khadimou Rassoul, Cheikh Ahmadou Bamba Mbacke, Mouride, Murid muridsadiq
Sort by: Date Added - Title - View Count - Rating


text:
Ijornal La Tour de Garde ni Réveillez-vous !
M’purir pëpënani ijornal wund di internet yi ka leents yi ko un ci wi di Biblë di ko un par wi m’leents 200, ni pëleents bayëlats uñakan buts. Kajornal La Tour de Garde ka jurar inja pëme ne ko wi kan par wi di umundu aci ko wi Biblë ro wi ja kéé wina. Ka juabëtsën uwaas bañaan ni kakuran kawar uleka Pësiën Nasiën batsi, ka jurar buts bañaan pëka uwak di Yeesu Kristu. Kajornal Réveillez-vous ! ka pipan bi ngë purir bi pëmira purblem umundu wi, ka jurar inja buts pëfiar bi Nasiën batsi ja bi kéé kuri pëfac di umundu.
Datan pëleents di tsëko pëleents kë gëk di Pëtsas pa pëwin ijornal yi n ci yi ni pëleents pi m’dat pi.


text:
Géej gu Diggu
Géej gu Diggu mooy géej gi ne ci diggante goxu Afrik ak bu Tugal ak bu Asi. Guddaayam di 2,51 milyioŋ ciy km² te yaatuwaayam toll ci 3700 km.
Ci sowwu mi ngi yem ci Mbàmbulaanu Atlas, ci penku ci Géeju Marmara ak Géej gu Ñuul gi. Yenn saa yi Géeju Marmara dees koy boole ci Géej gu Diggu gi, waaye Géej gu Ñuul gi moom dees koy tàqale ak moom.
Melokaan[Soppi]
Géej gu Diggu gi dees koo seddatle ci ñaari mbalka*. Mi njëkk mooy Géej gu Diggu gu sowwu gi, yam ci yoonal* gu Sisil. Meneen mi mooy Géej gu Diggu gu penku gi.
Karmat[Soppi]
- Yoonal: canal
- Mbalka: bassin


text:
Leeral Biibël
Jukki bi, bunt la ngir leeral li ñu bind ci Kàddug Yàlla. Maanaam dañuy yéene dajale jukki yi wax ci nit ñi, dëkk yi, bereb yi, mala yi ak yeneen mbir yi ñu mana gis ci Biibël bi, rawantina mbir yi jafe xam ci kaw anami Senegaal.
- Wàll:Nit ñi ci Kàddug Yàlla
- Wàll:Nit ñi ci Téere Tawreet
- Wàll:Nit ñi ci Téere Linjiil
- Wàll:Bereb yi ci Téere Linjiil
- Wàll:Baat yi jóge làkku ibrë
- Wàll:Baat yi jóge làkku yawut
- Wàll:Baat yi jóge làkku gereg
- Wàll:Per yi ak Xeer yi ci Kàddug Yàlla
- Wàll:Mala yi ci Kàddug Yàlla
- Wàll:Gàncax yi ak garab yi ci Kàddug Yàlla
- Wàll:Xeet yi
- Wàll:Yàllay xeet yi
- Wàll:Njàngalem Mbooloom Kirist yi am solo


text:
Mikroneesi
Mikroneesi benn la ci diwaan yi ñu seddatlee goxu Oseyaani.
Bii seddatlin nga xam ne Kureelu Mbootaayu Xeet yi moom la jëfandikoo suy seddatle àdduna bi ci ay Diwaan, gëstukat yi ñoom seddatle bu bees bi la ñu taamu, moo xaaj Oseyaani ci ñaari diwaan: Oseyaani gu jege ak Oseyaani gu sori yi Mikroneesi box.
Baatu Mikroneesi waa faraas bii di Jules Dumont d'Uville moo ko sakk ci li jege atum 1830 (moo sakk itam baat yii di Polineesi, Mikroneesi ak Maleesi), mi ngi jóge ci baati waa Geres yii di uιkpoς (tuuti) ak vnσoς (dun), maanaam dun yu tuuti.
Diwaan bi ay teemeeri dun a nga fa. Ñaari réew yu témb a fa ne ak ñaar yu bokk ci Réew yu Bennoo yu Aamerik yi:


text:
Ndimbal:Nooy soppee aw xët
Daanaka ci Wikipedia ku nekk man ngaa soppi wépp xët. Jarul ngay bindu ngir mana soppi aw xët. Waaye xët yi ñu aar ñi binduwul du ñu ko mana soppi. Soo toppee xaaj yii di nga xam nu ñuy soppee aw xët.
Tëraliin
Xaaj bu njëkk: Nooy duggee ci xëtu coppite wi[Soppi]
Xët woo tijji soo xoolee ci kaw di nga fa gis soppi soo ci bësee mu ubbil la weneen xët woo koy mana soppee.
Ñaareelu xaaj: Soppi mbind mi[Soppi]
Xët wi day tijjeeku am melokaan wu mel nii(xoolal nataal bi ci suuf). Ci bii barab man nga fee def bépp coppite boo bëgg, muy jubbanti njuumte yi, yokk ci mbind walla ay nataal...
Ñetteelu xaaj: Wonendi[Soppi]
Balaa ngay duggal say coppite, ngala bul yakkamti, na nga wonendi li nga liggéey. Wonendi gi dalay won ni muy mel soo leen duggalee, di na tax nga mana jubbantiwaat yeneeni njuumte, suñu ci amee.
Ñenteel: Dugal coppite yi walla Neenal[Soppi]
Su fekkee ci biir coppite gi da ngaa dem ba mu yàgg nga jàpp ne coppite yi nga def jaruñu ko woon, man nga leen baña duggal. Da ngay cuq ci Neenal. Ci nii xët wi day melaat na nga ko fekkee woon balaa nga ciy amal coppite yi. Donte def nga ay wonendi, du ci wàññi dara.
Balaa ngay dugal coppite yi, bindal li nga soppi lan la, ci tool bi ci wet gi Koj, ci misaal su fekke njuumtey mbindiin la, nga bind fa jubbantig mbindiin. Su ko defee ci jaar-jaaru xët woowa loolu lañ fay bind, lii di na tax waa-wikipedia yi xam li nga soppi.
Coppite yu néewal: yaw yaay xool ndax say coppite yu néewal lañu walla déet, maanaam am nañu solo lool walla déet. Su ko defee ci jaar-jaaru xët woowee coppite yu Néewal lañu fay bind.
Topp xët wii: Su fekkee ku-bindu nga, nga bëgga xam coppite yi mujjee am ci woowu xët, coppite yi tegu ci say yos, cuqal ci pax mi ci wetam. Ci sa limu toppte nga koy fekk.
ci Jeexintal, soo jàngee jàngaat, saytu bu baax say coppite ndax amuñu benn njuumte, léegi nag man ngaa cuq ci Dugal coppite yi


text:
Mandinke
Mandinke, ci xeet Soose yi lanu bokk. Ñoom ñoo taxawal imbraatooru Mali, ak nguuru Kaabu, Ñaani, Wulli ci senegaal. Sunjata Kayta Mandinke la. Mandinke am nañu tuur yu bari: Malinke ci français, manding, Mandinka mooy tur wi ñu tudde seen bopp. Ci seeni làkk, Mandinka mooy: nit ku juge Mande. Mande mooy Reéwum mandinka yi, ci réewum Mali. Seeni Sant: Kayta, Jara, Siise, Ture, Kuyaate, Sumaare, Fakoli, Dumbuya, Dumbiya, Bakayogo. Buuru mandinke Mansa lay tudd.
This is an excerpt from the article Mandinke from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Mbootaayu Réewi Jullit yi
Mbootaayu Réewi Jullit yi gii mi ngi sosu ci saxal goo xam ne buur ak njiiti reewi jullit yi jëloon nanu ko, ci waxtaanu seen daje bi nu njëkk’a daje, te defe woon ko Ribaat, peeyub reewum Marok, ci diggante 9 – 12 /8/ 1389 g.g , deppoo ak 22 – 25 /9/ 1969 g. Ñaar-fukki reewi lislaam ak juroom bokkoon nanu ca waxtaan woowa, mbootaayug goreel Falastin (OLP) it teewe woon na ko waaye niki aji fuglu rekk .
Ndajem waxtaan moomu mi ngi amoon ci ginaaw bi nu lakkee Masjidul’Aqsaa, ci 21/8/1969 g , te ay yahuud def ko. Waxtaan wa ba muy tëj daa ñaawlu jëf ju bon jooju, nga xam ne day wone ag noonu gu nu def jullit ñi te ñàkk’a wormaal seeni gëm-gëm . ñu sàkku woon it ci Israayil mu genn ci mbooleem suufi araab yi mu tegoon loxo atum 1967 g. Te delloosi dëkkub Quds bi ci ni mu nekke woon ca xareb sue (juin) ba atum 1967 g. Mu feddali ba tay moom ndaje mi, jàpple gu miy jàpple reewi artaab yi, ci seen xeex bi nuy def ak Israayil, ak jàpple gi muy jàpple waa Palastin ci nu delloosi seen àq ak yelleef yi nu teg loxo, te goreel seeni suuf.
Ndajem waxtaan moomu mi ngi amoon ci ginaaw bi nu lakkee Masjidul’Aqsaa, ci 21/8/1969 g , te ay yahuud def ko. Waxtaan wa ba muy tëj daa ñaawlu jëf ju bon jooju, nga xam ne day wone ag noonu gu nu def jullit ñi te ñàkk’a wormaal seeni gëm-gëm . ñu sàkku woon it ci Israayil mu genn ci mbooleem suufi araab yi mu tegoon loxo atum 1967 g. Te delloosi dëkkub Quds bi ci ni mu nekke woon ca xareb sue (juin) ba atum 1967 g. Mu feddali ba tay moom ndaje mi, jàpple gu miy jàpple reewi artaab yi, ci seen xeex bi nuy def ak Israayil, ak jàpple gi muy jàpple waa Palastin ci nu delloosi seen àq ak yelleef yi nu teg loxo, te goreel seeni suuf.
This is an excerpt from the article Mbootaayu Réewi Jullit yi from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Baay Faal
Ca la ñu ca xamoon ku daan jàmbaare la daan doon ci toolub lislaam bi, di liggéey di joxe ngir sémbi yoon wi man a jëm kanam, ak doonte bari na ci ñoom ñoñ duñu julli, duñu woor, waaye teewul bu ñu doon laal diiney lislaam ñooy njëkk a jug ngir aar ko, kon daal man nañu leen a tudde dofi lislaam, walla yu murit, bari na lu ñu leen man a jame waaye it lu ñu leen man a tagge.
Kenn ci ñi gën a siiw ci taalubey Bamba yi mooy Seex Ibraayma Faal. Bàyyi na fi ay dongo yu ñuy wooye Baay Faal yiy wottee seenug ñàkk a julli ak woor, liggéey bi ñuy def ci seen loxo ak yalwaan , looloo tax yeneen jullit ni ñoom di leen jam tey naqarlu seeni jëf. Seen njañ yi ñu yore ak seen létt yi yobbe na leen way nemmeekusi yi (touristes) di leen jaawale aki rastamen . Maam Seex nag nekkoon na di ku dëggu te liggéeyal lislaam lu réy, waaye ñàkk a jullit gi ñu bari firee nañu ko ci ne daa amoon ngànt, ndax daa meloon ne ku àndul woon ak sagoom, booy xool it ci ni mu daa waxe mbaa mu koy jëfe lépp da daa wund loolu, mu mel ne ku sóobu la woon ba sóobu gi yobbu ko ci mu nekkoon di ku àndadi akum xelam te loolu lislaam boole na ko ci sart yiy tee julli di war. Bokk na ci sart yiy tax julli di war nit ki ànd akum xelam. Sëriñ bi bind na ko bataaxel bob Sëriñ Abdul Ahad 3eelu xalifa génn woon na ko móollu ko ca téere ba ñuy wax majmooha, muy téere bu dajale waxi Sëriñ Tuubaa yu bari, ma nga cay wax naa :« Yaw Ibraayma Faal boo jotee ci sama bataaxel bii nanga digal sa ñoñ ñuy julli te nga sax ci te muñ ko, laajuñu la wërsëg ñoo la koy jox, te mujj gu rafet ñeel na way ragal Yàlla yi,» lii di aw laaya wu alxuraan wu mu ko yonnee ngir délloosi ko ci, kon day mel ne Sëriñ bi moom wàcci na ak ku nekk, Maam Seex nag ak ni mu gëme Sëriñ bi bu julliwul ngànt a tax, ndax daawul jëfeedi ndigal te loolu ndigal la woon. Seen gëm-gëm nag amul lenn lu ko wuuteel ak bu lislaam, ñu jàmbaare lañu ci lislaam di liggéey di joxe, ngir lépp lu ñu war a kopparal ci lislaam man a kopparu, lépp luy sémb man a àntu, foo leen fekk dañuy sikkar (maanaam tudd Yàlla) di woroomi pastéef yu kawe aki jéll, bu koor gee ñuy joxe ay ndogu ñeel way woor yi, di tabaxi jàkka aki jumaa, lii rekk mooy li ñu leen man a doyodale ci lislaam te du ñépp ñooy ña ca dul julleek a woor, am na ci ñoñ dañu koy def, doonte ñu néew lañu it.
Ñàkk a julleek a woor it du gëm-gëëm fi ñoom ba ku koy def toppoo seeni sart, waaye ag feeñte (phénomène)la gu nekk ci ñoom gu man a xéy dañ
Kenn ci ñi gën a siiw ci taalubey Bamba yi mooy Seex Ibraayma Faal. Bàyyi na fi ay dongo yu ñuy wooye Baay Faal yiy wottee seenug ñàkk a julli ak woor, liggéey bi ñuy def ci seen loxo ak yalwaan , looloo tax yeneen jullit ni ñoom di leen jam tey naqarlu seeni jëf. Seen njañ yi ñu yore ak seen létt yi yobbe na leen way nemmeekusi yi (touristes) di leen jaawale aki rastamen . Maam Seex nag nekkoon na di ku dëggu te liggéeyal lislaam lu réy, waaye ñàkk a jullit gi ñu bari firee nañu ko ci ne daa amoon ngànt, ndax daa meloon ne ku àndul woon ak sagoom, booy xool it ci ni mu daa waxe mbaa mu koy jëfe lépp da daa wund loolu, mu mel ne ku sóobu la woon ba sóobu gi yobbu ko ci mu nekkoon di ku àndadi akum xelam te loolu lislaam boole na ko ci sart yiy tee julli di war. Bokk na ci sart yiy tax julli di war nit ki ànd akum xelam. Sëriñ bi bind na ko bataaxel bob Sëriñ Abdul Ahad 3eelu xalifa génn woon na ko móollu ko ca téere ba ñuy wax majmooha, muy téere bu dajale waxi Sëriñ Tuubaa yu bari, ma nga cay wax naa :« Yaw Ibraayma Faal boo jotee ci sama bataaxel bii nanga digal sa ñoñ ñuy julli te nga sax ci te muñ ko, laajuñu la wërsëg ñoo la koy jox, te mujj gu rafet ñeel na way ragal Yàlla yi,» lii di aw laaya wu alxuraan wu mu ko yonnee ngir délloosi ko ci, kon day mel ne Sëriñ bi moom wàcci na ak ku nekk, Maam Seex nag ak ni mu gëme Sëriñ bi bu julliwul ngànt a tax, ndax daawul jëfeedi ndigal te loolu ndigal la woon. Seen gëm-gëm nag amul lenn lu ko wuuteel ak bu lislaam, ñu jàmbaare lañu ci lislaam di liggéey di joxe, ngir lépp lu ñu war a kopparal ci lislaam man a kopparu, lépp luy sémb man a àntu, foo leen fekk dañuy sikkar (maanaam tudd Yàlla) di woroomi pastéef yu kawe aki jéll, bu koor gee ñuy joxe ay ndogu ñeel way woor yi, di tabaxi jàkka aki jumaa, lii rekk mooy li ñu leen man a doyodale ci lislaam te du ñépp ñooy ña ca dul julleek a woor, am na ci ñoñ dañu koy def, doonte ñu néew lañu it.
Ñàkk a julleek a woor it du gëm-gëëm fi ñoom ba ku koy def toppoo seeni sart, waaye ag feeñte (phénomène)la gu nekk ci ñoom gu man a xéy dañ
This is an excerpt from the article Baay Faal from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Melosuufug Tugal
Tugal benn la juroom ñaari gox yi nekk ci àdduna bi. Ay dig yu suufi Tugal yenn saa yi day indi ay werante, su ñu xoolee ni ko waa tugal ci seen bopp jappee, ci penku ci Asi la sës, ci sowwu mi ngi yem ci Mbàmbulaanu Atlas, ci bëj-gànnaar ci dottu bëj-gànnaar, géej gu diggu gi mooy koy yemale ci bëj-saalum. Liy indi werante bi mooy Risi ak Siipër ak Tirki, réew yi ci wàllu séwógaraafi dañ leen di boole ci Tugal te xaaj bu am solo ci seen suuf nekk ci Asi.
Tay am na weneen gisiin ci ay digi Tugal. Waa Tugal yi Da ñuy jàpp ne


text:
Lislaam ci sowu Afrik
Yaatug lislaam ci Afrig gu sowwu gi :
Ci njëlbéenug juroom ñaareelu xarnu la Muhammad (j.m) tàmbali di tas diine ju yees ji (lislaam), ginnaaw bi mu làqoo atum 632 g.j, la araab yi ubbi Afrig gu sowwu gi, daal di duggal aw nitam ci lislaam, ci noonu, jullit ñi tàmbalee tas lislaam ndànk-ndànk ci bëj-saalumu tàkk gi (désert bi),.
Lislaam mujj na yaatu, tas te li ko waral du dara lu dul joqalante gu yaxantu gi naar yi daa def ak Afrig, ak njëgg (convoi) yu giléem yi daa jëggi tàkk gi, nga xam ne yaxantukat yi dañu daa jënd wurus ci sowwu Afrig, jaayiji ko ca bëj-saalumu Afrig, daa nañu baana-baana it ci jamaa ak jumtukaayi xanjar yi ak weer aki téere ak xorom ci dëkki yaxantu yii : Jinn, Tumboktu, Gaawo. Yaxantukat yooyu dañoo fekk lislaam ca bëj-gànnaaru Afrig, bu ko defee, la ëpp ca ñoom daal di ciy dugg, daal di tàmbalee waar seeni àndandoo ngir dugal leen ci.
Waaye yaatug lislaam gi amewul ci jàmm rekk, ndax yenn askan yi dooni jullit dañoo jugoon def jiyaar ngir tàbbal yeneen yi ci lislaam.
Murabituun (Marabout) yi nga xam ne ñi ngi juge woon ci bëj-gànnaaru Afrig, ubbi woon nanu lenn ci Afrig gu sowwu gi ci xarnu bu fukk ak benn


text:
Alaaji Omar Taal
Alaaji Omar Fuutiyu Taal mi ngi gane àdduna ci ndëkk su ñu naan Elwaar, ci wetu Podoor atum 1794 -1796 g.j, mu bokkoon ci askan wu cosaanu ci Lislaam, baayam mi ngi tuddoon Sahiid mom Usmaan mom Muxtaar Tukkloor bi, yaayam tuddoon soxna Aadama Caam.
Dund na ay at ca barab yu sell ya (Màkka), bi mu déllusee réewam la dogu woon ci tas Lislaam te jële fi way sanc yi. Ci atum 1853 g.j, la jibal jiyaar ngir yékkati baatub « Laa ilaaha illal Laah » .
Mu song Karta ak Xaaso nangu leen, def fa imbraatóoram gu lislaam gi. Xareb Alaaji Oamar fenqoo na’ak bu Federb bi nga xam ne li ko yékkati woon mooy aar sancoom yi mu amoon ci sowwu bi, ak jéem a tegi loxo penku bi. Alaaji Omar saxoon na te të ci kanamu dooley sanc gi, waaye ci mujj gi mu daanu ca doji Banja Gara ya ca Gine atum 1864 g.j. Bu ko defee doom ja Ahmad Seexu daal di yanu raayub jiyaar bi ci ginnaawam, waaye moom it amoon na ag lott ci kanamu ngànnaayu sancaan yu lëw yii te aaytal. Bi mu ñàkkee pexe la xaatim ag kóllare ak tubaay yi atum 1881 g.j, waaye Gayni mi mu defaloon kóllare googu daal di koy wor, ndax songaat na ko, ga ko ci mu daw, foofu la imbraatóor gi daanoo ci loxoy tubaab yi, atum 1889 g.j .
Dund na ay at ca barab yu sell ya (Màkka), bi mu déllusee réewam la dogu woon ci tas Lislaam te jële fi way sanc yi. Ci atum 1853 g.j, la jibal jiyaar ngir yékkati baatub « Laa ilaaha illal Laah » .
Mu song Karta ak Xaaso nangu leen, def fa imbraatóoram gu lislaam gi. Xareb Alaaji Oamar fenqoo na’ak bu Federb bi nga xam ne li ko yékkati woon mooy aar sancoom yi mu amoon ci sowwu bi, ak jéem a tegi loxo penku bi. Alaaji Omar saxoon na te të ci kanamu dooley sanc gi, waaye ci mujj gi mu daanu ca doji Banja Gara ya ca Gine atum 1864 g.j. Bu ko defee doom ja Ahmad Seexu daal di yanu raayub jiyaar bi ci ginnaawam, waaye moom it amoon na ag lott ci kanamu ngànnaayu sancaan yu lëw yii te aaytal. Bi mu ñàkkee pexe la xaatim ag kóllare ak tubaay yi atum 1881 g.j, waaye Gayni mi mu defaloon kóllare googu daal di koy wor, ndax songaat na ko, ga ko ci mu daw, foofu la imbraatóor gi daanoo ci loxoy tubaab yi, atum 1889 g.j .
This is an excerpt from the article Alaaji Omar Taal from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Isipt gu yàgg ga
Isipt gu yàgg ga nekkoon na réew mu woomle, mu ami suuf yu naat, yu nangu mbay, ngir dexam gu mag googu di (Niil), am na it ay mbelli wurus ak xànjar ak weñ ak jamaa. Moo nga tambalee woon ca peggu Sudaan jëm ca géej gu diggu ca bëj-gànnaaram.
Isipt bu njëkk dafa séddaliku woon ay xaaj. Ci jamonoy 3200 nj.j(njëkk judd gi) lañu bennal xaaj yii, mu mujj nag di nguur gu dëgër, buur bu tudd Firhawna jiite ko, ay foŋsaneer di ko jàppale yu man a bind man a jàng. Bindkat ya dañu daa jëfandikoo li nuy wax mbindum Yirogliif, ñoom nag bindkat yooyu lañu féetale woon war a jottali ndigali buur bi, ak dajale galag yi (juuti yi) ak taxawal yoon.
Ñoñam it siiwoon na ñu ci yaxantu ak réew yi ñu digool, ci gaal yi daa jaar ci Niil. Waa Isipt am nañu xay gu cosaanu, ñu nekkoon ñu daa gëm ay yàlla yu bari, daan leen melale ci bindu nit ku am boppub bàyyima., yàlla ju ci mel ne Amoon Ra (yàllay jant ji) benn la ci ak Isis (yàllay weer wi) , nga xam ne Firhawna it yàlla lanu ko jàppe woon. Daa nanu tabaxal seen yàlla yi ay jaamuwaay (ay temple) ngir màggale leen ko. Ña cay ñu woomle dañu daa tabaxal seen bopp ay bàmmeel yu yor bindub mbaanaar (pyramide). Bu ñu daa suul seeni néew nag, dañu ci daa boole mbooleem seeni bagaas ak alal. Ci atum 332 nj.j la waa Geres teg loxo Isipt, booba it la tàmbalee naaxsaay.
Isipt ak Afrik gu ñuul gi[Soppi]
Seex Anta Jóob (1923 – 1986 g.j) moom lañuy jàppe boroom xam-xam bu Senegaal bi jot a def ay gëstu ci nguurug Isipt gu yàgg ga, mu leeral ci séqoo gi am ci diggante xayug Isipt ak xayug waa Afrig yu ñuul yi.
Seex Anta Jóob wuññi na jaare ko ci gëstoom yooyu mu defoon ci mbind yi nu yatt ci doj yi ci Isipt, ak ci gëstu yi mu defoon ci tàdd (cadavre) yu ñu taaniit (momifier) yi , - wuññi woon na ne Firhawna yi de li ëppoon ci ñoom ay nit ñu ñuul lañu, ñu néew reek ñoo ca nekkoon ñu weex. Seex Anta it wone woon na niroo gi am ci diggante lu bari ci làkki waa Afrig yi ak làkku Isipt wu yàgg wa, ponki làkk yi ak bennaani baat yi dañoo niroo.
(Man nag ma ne ngir dëggal niroo googu : mbaanaari séeréer yu yàgg ya ak mbaanaari waa Isipt yi walla seen pyramide yi, xool-leen leen, ag niroo ngi fi de, waxuma la nag suulaale gi waa Isipt yi daa suulaale néew beeki bagaasam te séeréer su yàgg sa daa ko def .)
Am na yeneen tomb yu ñu bokk ci diggante Isipt gu yàgg ga ak Afrig gu ñuul gi : Am col ak watuwiin, ak topptoowiinu kër ak yenn ci ay gëm-gëm aki jaamuwiin.
Wuññi yii wone nanu ne ag wàll ci xayug Isipt ga ci Afrig gu ñuul gi lañu ko jële.
Yenn ci wuññi yu waa Isipt[Soppi]
Isipt gu yàgg ga daa nekkoon gu di boroomug xay gu kawe gu dimbalee ci amal ay wuññi yu am solo ci wàllug xam-xamu xayma, ak xam-xamu falag (fidiw).
Fànnu Isipt bokk na ci fànn yi gën a rafet ci yu yàgg ya. Xam-xam yii nag tas nanu ci àdduna bi, kon goxub Afrig sañ naa ndamu ci li mu indil ag nite ciy liggéey yu am solo.
Waa Isipt defar nañu ab arminaat, lim ci at mi muy 365 fan : 12 weer * 30 fan = 360. Ñu dolli juroomi fan ngir màggale ci juddug seen yàlla yi : Osaris – Isis – Oris – Sit – Nifti . Séddale nañu at mi def ko 4 xaaj, xaaj bu ci nekk am ñeenti weer. Weer wi ñu séddale ko ñeenti ayu bis, gu ci nekk am fukki fan. Bis bi nag ñu séddale ko 24 waxtu.


text:
Nettali 46: Miir yi wër Yeriko
LU TAX miiri Yeriko di daanu ? Dafa mel ni bomb bu mag moo dal seen kow. Waaye bomb amul woon ca jamano jooja. Fetal amul woon sax. Yexowa moo tax miir yi di daanu. Moom moo def beneen kéemaan. Nañu seet lu tax loolu yépp am.
Lii la Yexowa wax Yosuwe : ‘ Bés bu nekk, yow ak ñiy xeex ak yow ngir waa Israyil, maanaam sa xarekat yi, nangeen dox, wër dëkk bi, benn yoon. Nangeen def loolu juróom-benni fan. Nangeen yóbbaale gaalu kóllëre gi. Juróom-ñaari saraxalekat ñoo war a dox ci kanamam te ëf ci seeni béjjén. ’
‘ Ci juróom-ñaareelu bés bi, nangeen wër dëkk bi juróom-ñaari yoon, ba pare ëf lu yàgg ci béjjén yi, te na ñépp yuuxu, mel ni yuuxu bu ñuy yuuxu bu ñuy xeex. Miir yi wër Yeriko yépp dinañu daanu. ’
Yosuwe ak mbooloo mi def li Yexowa waxoon. Dañuy dox rekk. Kenn waxul. Béjjén yi ak tànk yi rekk lañuy dégg. Wóor na ne ñi nekk ci biir Yeriko te bañ mbooloo Yàlla tiitoon nañu lool. Ndax yaa ngi gis buum bu xonq biy génn ci palanteer bi nekk ci kow ? Palanteeru kan la ? Bu Raxab bi la. Def na li ko ñaari góor ñi ñówoon yërndu réew mi waxoon. Njabootam yépp ñu ngi ak moom ci biir kër gi di xaar.
Ci juróom-ñaareelu fan bi, dañu wër dëkk bi juróom-ñaari yoon, ëf ci béjjén yi, xarekat yépp yuuxu, miir yi daanu, Yosuwe daldi wax lii : ‘ Reyleen ñi fi nekk ñépp, ba pare lakk dëkk bi. Lakkleen lépp li fa nekk. Bàyyileen rekk lu nekk xaalis, wurus, përëm ak weñ, te def ko fi ñuy dence alalu tàntu Yexowa bi. ’
Yosuwe wax na itam ñaari góor ñi demoon ci Raxab : ‘ Demleen ci kër Raxab, indileen ko, moom ak njabootam yépp. ’ Raxab ak njabootam mucc nañu, ni leen ko ñaari góor ñi digoon.
Josué 6:1-25.
Laaj yi
- Lan la Yexowa wax xarekat yi ak saraxalekat yi ñu def ci lu mat juróom-benni fan ?
- Lan lañu war a def ci juróom-ñaareelu bés bi ?
- Boo xoolee li ñuy wone foofu, lan mooy dal miiri Yeriko ?
- Lu tax mu am buum bu xonq buy génn ci palanteer bi ?
- Lan la Yosuwe digal xarekat yi lu jëm ci nit ñi ak dëkk bi, waaye lan la wax lu jëm ci xaalis, wurus, përëm ak weñ ?
- Lan lañu wax ñaari yërndukat yi ñu def ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Josué 6:1-25.
Li waa Israyil doon dox di wër Yeriko ci juróom-ñaareelu fan bi, lu tax mu mel ni liggéeyu waare bi Seede Yexowa yi di def ci muju jamano jii ñu nekk nii (Jos. 6:15, 16; Is. 60:22; Macë 24:14; 1 Kor. 9:16) ?
Naka la li ñu waxoon ci Josué 6:26 ame lu jege 500 at ginnaaw loolu, te loolu lan la ñuy jàngal ci kàddu Yexowa (1 Rois 16:34; Esa. 55:11) ?


text:
Imbraatóor gu Mali
Imbraatóor gu Mali ba ci xarnub XII, xamalu nu ko woon lu bari. Ci li tegu ci atum 1150, la nu xam tur yu mel ne Hamana, Jigi Bilali(1175-1200) ak Musaa keyta di ko wax itam Allakoy (di tekki neex yalla). Mi ngi yamoon ci Mbàmbulaanu Atlas ci sowwoom, Dexu Niseer ci penkoom, tay ñuy yii réew: Mali, Senegaal, Gaambi, Ginne, Ginne Bisaawóo, Gànnaar, ak ab xaaj bu mag ci Kot diwaar.
This is an excerpt from the article Imbraatóor gu Mali from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Related Tags: islam miracle animaux lion bakou allah Yonou Ndaw Aout 2008 Sanex Dance Film theatre fecc Cinema senegal sambation Can Caire Senegal 86 Cassie you Fallou Galass yaye Cassie Dont Serigne Touba Mouride Murid Khadimou Rassoul Cheikh Ahmadou Bamba Mbacke Touba Senegal Mouridisme Muridism Muridismo sa neex Touba mouridisme muridism serigne khadimou rassoul cheikh ahmadou mbacke senegal magal serigne saliou Combat lutte Maurrice Assurance Sa Neex voile dor Assane Ndiaye Soubali Touba mouridisme muridism serigne touba khadimou rassoul cheikh ahmadou bamba mbacke senegal magal touba serigne saliou ndeye diarra gueye ak xalass serigne mansour Fouy Metty alassane camara mbaye dieye faye mbalakh senegal waflash cassie lil wayne official girl rap hip hop clip video dakar musique senegal sambation Mouridism, Muridism, Serigne Touba, Khadimou Rassoul, Cheikh Ahmadou Bamba Mbacke, Mouride, Murid muridsadiq Alioune Kasse faite de la musique
Sort by: Date Added - Title - View Count - Rating


text:
Safaanukaay
Safaanukaay ab masinu mbëj la buy soppi kàttanu doolerandu ci kàttanu mbëj ci melokaanu dawaan bu safaanu. Soppali gi mi ngi cëslaayu ci feeñte gu xiirtalug mbëjbijjaakon.
Defariin[Soppi]
Defariin gi dafay aju ci xeetu safaanukaay bi mu nekk.
Safaanukaay bu demandoo[Soppi]
Masin bi dafa am ñaari xaaj, benn bi ab xott la bu am am pax ñu koy wax tekkaaralaan, beneen bi di xaaj biy dugg ci bu njëkk bi, ñu koy wax wëndeeluwaan. Baatu demandoo mi ngi jóge ci li walug bijjaakon bi di demandoo ak wëndeeluwaan bi.
Ci tekkaaralaan bi la lëmës giy jur toolu bijjaakon buy wëndeelu di nekk ci ndimbalu ay mbëjbijjaakon, seen lim yam ak limu wéq yeek seexi dott yi, kon su nekkee ab safaanukaay bu ñettiwéq, ñetti mbëjbijjaan ak ñetti seexi dott lañuy doon, su nekkee ñeenti wéq juroomi mbëjbijjaan lañuy doon. Safaanukaay bu demandoo ab doxalukaay bu demandoo lañu jël wëlbati ko. Ab doxalukaay soo ko joxe kàttanu mbëj mu delloo la kàttanu doolerandu, soo ko wëlbatee jox ko kàttanu doolerandu mu nekk ab jurukaayu mbëj, jox la kàttanu mbëj.
Safaanukaay bu demandoodi[Soppi]
Bii xeetu safaanukaay ab doxalukaay bu demandoodi lañu jël wëlbati ko mu nekk jurukaayu mbëj. Ngir mu man a dox niki jurukaay faww muy jële kàttan ci geneen ndombo gu biti ngir man a bijjaakoonal lëmës gu wëndeeluwaan bi. Su wëndeeluwaan bi di wëndeelu lay joxewaale kàttanu mbëj waaye ngir walug bijjaakon gi koy wëndeel di sax di dox faww muy wéy di jëlee kàttanu mbëj gu koy dundal ci beneen safaanukaay bu demandoo. Lii moo tax daanaka du xeetu jurukaayu mbëj bu ñuy faral di jëfandikoo ci digg yu mbëj yi, bu demandoo lañuy jëfandikoo.
Jëfandikoom ci jëfe[Soppi]
Safaanukaay yi bari nañu fi ñu leen di jëfandikoo, ci biir bépp digg bees di jóoxee kàttanu mbëj. Ginnaaw jóog gi ci dawaan bu safaanu, ngir man koo yóbb ba ci liggéeyuwaay yeek kër yi dañu koy soppali ak ab soppalikaay.


text:
Forum: Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon (Season 2)
Thread Display Options
Visitors found this page by searching for:
iss pyar ko kya naam doon2-11 feb writen episode
,
iss pyaar ko kya naam doon season2 hinditv show
,
iss pyaar ko kya naam doon season 2 episode 1
,
http:www.hinditvshow.netiss-pyaar-ko-kya-naam-doon-season-2
,
iss pyar ko kya naam doon2-23 jan writen episode
,
iss pyaar ko kya naam doon 2 17th april 2014
,
iss pyaar ko kya naam doon season 2
,
iss piyar ko kiya naam doon season 2 by hinditvshow
,
iss pyaar ko kya naam doon season 2 wiki
,
iss pyaar ko kya naam doon 2-23 jan written episode
,
iss pyaar ko kya naam doon season 2 9th november 2014
,
is pyar ko kya naam doon season 2 written episodes star plus
,
iss pyaar ko kya naam doon ek bar phir 3rd june 2014 written update
,
Iss pyaar ko kya naam doon season 2 23rd dec
,
iss pyaar ko kya naam doon season 2 with english subtitles
,
iss pyaar kya naam doon season 2
,
Iss pyaar ko kya naam
,
iss pyar ko kya naam doon season 2 episode 1
,
is piyar ko kiya naam doon 2 8th may 2014 wikipedia
,
is pyar kya naam doon 2
,
iss pyaar ko kya naam doon season 2 english subtitles
,
iss pyaar ko kya naam doon season2 3rd may hinditv show
,
is pyar ko kia naam doon ek bar phir 15th may part 1 on hinditvshow.net
,
iss pyaar ko kya naam doon ek bar phir writen episodes
,
iss pyar ko kya naam doon2-7 feb writen episode
SEO Tools


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Wollof (Wolof)
Yàlla safaan na làkku àddina, mu jaxasoo
- Ci biir loolu nag waa àddina sépp a bokkoon wenn làkk, seeni wax di benn.
- Bi nit ñi toxoo, jëm penku, dañoo gis ag joor ci réewu Sineyaar, ñu sanc fa.
- Ñu ne: «Ayca, nu defar ay móol yu ñu lakk cib taal, ba mu ñor.» Noonu ñu def móol ya doji tabax, taqalee ko koltaar,
- daldi ne: «Ayca, nu tabax ab dëkk bu taax ma bëtt asamaan; kon dinanu am woy, te dunu tasaaroo ci kaw suuf.»
- Waaye Aji Sax ji wàcc, xoolsi dëkk bi ak taax, mi doom aadama yi tabax.
- Aji Sax ji da ne: «Su ñu tàmbalee nii, di menn mbooloo te bokk wenn làkk, kon dara dootu léen të.
- Ayca, nu wàcc, safaan seen làkk, ba dootuñu déggoo.»
- Ba loolu amee Aji Sax ji jële léen foofa, tasaare léen ci kaw suuf sépp, ñu yemale fa dëkk ba ñu doon tabax.
- Looloo tax ñu tudde dëkk ba Babel (mu firi Safaan), ndax foofa la Aji Sax ji safaane làkku àddina sépp, mu jaxasoo, te fa la léen tasaaree ci kaw suuf sépp.


text:
Njàppum jaam
Waa Tugal yi ci tefesug Afrig gi :
Yaxantug ñatti koñ yi :
Ci lu tollook juroom ñatteelu xarnu g.j, jaayees na ay jaam yu waa Afrig ci ay yaxantukat yu daa def yaxantug tàkk gi, ak gu tefes gi ci tefesug mbàmbulaan gu End gi (ocean indien).
Ñu màng jaam yooyu yobbu leen ca Afrig gu bëj-gànnaar ga (naar yi), fa la ñu leen jaayaat, ngir ñu doon fay mbindaan aki surga aki soldaar.
Gii yaxantu moom lañuy woowe njaayum jaam yi. Njaayum jaam yi gën naa yaatu bi xarnub fukk ak juroom benn tàmbalee g.j : Waa Tugal yi dañoo aajowoo woon ay loxo yuy liggéey ngir jariñoo mbell yeek suuf yi ñu moom ci Amerig. Looloo taxoon ñu gaawoon dem ca tefesug Afrig gi ngir jëndi ay jam. Ginnaaw nag jaam ya nekkoon ca tefes ga doyuñu woon, ñoom waa Tugal yi dañoo yabaloon ay ñu leen wuutu ñu Afrig ngir ñu gëstujil leen ay way néew-doole ci biir gox bi.
Ndawi tubaab yu Afrig yooyu dañu daan song dëkk-dëkkaan yi di leen lakk, di ray mag ñeek ndaw ñi, bu ko defee yobbu góor ñeek jigéen ñi am kàttanug liggéey. Dañu leen daan jéng, jiital leen ñuy liiru jëm ci digg yii : Gore – Owida – Luwanda. Foofa lañu leen di jaaye tubaab yi leen di sëf ci gaal yi, dem ak ñoom Amerig ci ay nekkiin yu metti te wow, yuy far a ray li ëpp ci ñoom ba lañoo àgg fa ñu jëm. Bu ñu àggee Amerig rekk ñu jaayati leen way meññilu yi (les investisseurs :exploitants), bu ko defee ñenn ci ñoom ñu tàggale leen ak seeni njaboot, te daa leen manante ci def liggéey yu diis yi. Sang bi nag daa na am àq ak sañ-sañ bu mat ci def lu ko soob ci jaam bi. Bu moyee ay ndigalam sang bi daa na digale ñu mbugal ko ba loolu leeg-leeg daa na waral ag faatam. Ci atum 1787 g.j, lañu jël ay matuwaay ngir aaye yaxantu gu ruslu gii. Ci jooju jamono la ay mbootaay sosu yuy safaan ag njaam, gu ci mel ne mbootaay ga amoon ca Angalteer ngir jële fi njaam, ak lonkoo gu xariti ñu ñuul ñi ca Frãas. Waaye njaayum jaam moom dañul ndare ca mujjug xarnub fukk ak juroom ñeent g.j . Afrig ñàkk na ay milyoŋ ciy doomam ngir njaayum jaam yi. Moom de – njaayum jaam – ag tooñaange gu mag la ñeel ag nite ci lu dul gën jaa néewi sikk.
(( Li ñu jublu ci yaxantug ñatti koñ yi mooy jaay gi ñu daa def doomi Afrig yu am yi kàttan, ngir ñu bayi te tabaxi Amerig te waa Tugal yi ko daa def, di jël njëg ga’ak di ko yobbooti Tugal, ngir suqali ko ca. Kon muy yaxantu gu ñatti koñ séq : Afrig gi ñuy jële njaay mi, Amerig gi ñu koy jaayeji, ak Tugal gi koy jëndsi walla fëkksi ci Afrig, jaayeji ko Amerig, yobbu njëg ga Tugal. Fii ba tay man nañu fee gis ne Afrig jëf na ay jëf yu am solo ci jëm-kanam gu koom-koom, gu mboolaay, gu fànn ak ak ak, gu ñaari gox yii, te yii ñaari gox ñoom it dox nanu bu baax cig deltu ginnaawam, ndax ŋacc nañu ciy ponkalam, yi ko manoon a jëmal kanam aki xéewalam, yi ko manoon a liggéey, ci ginnaaw bi ñu ko sancee (coloniisee), teg ko loxo, muucu ay gongikuwaayi xéewalam, yobbu defare seeni réew))
Yaxantug ñatti koñ yi :
Ci lu tollook juroom ñatteelu xarnu g.j, jaayees na ay jaam yu waa Afrig ci ay yaxantukat yu daa def yaxantug tàkk gi, ak gu tefes gi ci tefesug mbàmbulaan gu End gi (ocean indien).
Ñu màng jaam yooyu yobbu leen ca Afrig gu bëj-gànnaar ga (naar yi), fa la ñu leen jaayaat, ngir ñu doon fay mbindaan aki surga aki soldaar.
Gii yaxantu moom lañuy woowe njaayum jaam yi. Njaayum jaam yi gën naa yaatu bi xarnub fukk ak juroom benn tàmbalee g.j : Waa Tugal yi dañoo aajowoo woon ay loxo yuy liggéey ngir jariñoo mbell yeek suuf yi ñu moom ci Amerig. Looloo taxoon ñu gaawoon dem ca tefesug Afrig gi ngir jëndi ay jam. Ginnaaw nag jaam ya nekkoon ca tefes ga doyuñu woon, ñoom waa Tugal yi dañoo yabaloon ay ñu leen wuutu ñu Afrig ngir ñu gëstujil leen ay way néew-doole ci biir gox bi.
Ndawi tubaab yu Afrig yooyu dañu daan song dëkk-dëkkaan yi di leen lakk, di ray mag ñeek ndaw ñi, bu ko defee yobbu góor ñeek jigéen ñi am kàttanug liggéey. Dañu leen daan jéng, jiital leen ñuy liiru jëm ci digg yii : Gore – Owida – Luwanda. Foofa lañu leen di jaaye tubaab yi leen di sëf ci gaal yi, dem ak ñoom Amerig ci ay nekkiin yu metti te wow, yuy far a ray li ëpp ci ñoom ba lañoo àgg fa ñu jëm. Bu ñu àggee Amerig rekk ñu jaayati leen way meññilu yi (les investisseurs :exploitants), bu ko defee ñenn ci ñoom ñu tàggale leen ak seeni njaboot, te daa leen manante ci def liggéey yu diis yi. Sang bi nag daa na am àq ak sañ-sañ bu mat ci def lu ko soob ci jaam bi. Bu moyee ay ndigalam sang bi daa na digale ñu mbugal ko ba loolu leeg-leeg daa na waral ag faatam. Ci atum 1787 g.j, lañu jël ay matuwaay ngir aaye yaxantu gu ruslu gii. Ci jooju jamono la ay mbootaay sosu yuy safaan ag njaam, gu ci mel ne mbootaay ga amoon ca Angalteer ngir jële fi njaam, ak lonkoo gu xariti ñu ñuul ñi ca Frãas. Waaye njaayum jaam moom dañul ndare ca mujjug xarnub fukk ak juroom ñeent g.j . Afrig ñàkk na ay milyoŋ ciy doomam ngir njaayum jaam yi. Moom de – njaayum jaam – ag tooñaange gu mag la ñeel ag nite ci lu dul gën jaa néewi sikk.
(( Li ñu jublu ci yaxantug ñatti koñ yi mooy jaay gi ñu daa def doomi Afrig yu am yi kàttan, ngir ñu bayi te tabaxi Amerig te waa Tugal yi ko daa def, di jël njëg ga’ak di ko yobbooti Tugal, ngir suqali ko ca. Kon muy yaxantu gu ñatti koñ séq : Afrig gi ñuy jële njaay mi, Amerig gi ñu koy jaayeji, ak Tugal gi koy jëndsi walla fëkksi ci Afrig, jaayeji ko Amerig, yobbu njëg ga Tugal. Fii ba tay man nañu fee gis ne Afrig jëf na ay jëf yu am solo ci jëm-kanam gu koom-koom, gu mboolaay, gu fànn ak ak ak, gu ñaari gox yii, te yii ñaari gox ñoom it dox nanu bu baax cig deltu ginnaawam, ndax ŋacc nañu ciy ponkalam, yi ko manoon a jëmal kanam aki xéewalam, yi ko manoon a liggéey, ci ginnaaw bi ñu ko sancee (coloniisee), teg ko loxo, muucu ay gongikuwaayi xéewalam, yobbu defare seeni réew))
This is an excerpt from the article Njàppum jaam from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Koom-koomu Afrig
Jàpp nañ ne koom-koomu Afrig mooy gi gën a dellu ginnaw, suñu koo mengalee ak yeneen gox yi.Koom-koom dafa doon lu yaan, bariy fànn, kon fii dañ fiy junj yenn yi rekk.
Mbay[Soppi]
Njuddéef (production) mu mbay mi ci Afrig day wuute wuute gu mag, kem ni kilimaa bi wuutee, ndax diiwaan yu tàng yi la fay juddoo ci mbay bokkul ak lay juddoo ca diiwaan yu diggdoomu ya (yu yamuw tàngoor ya).
Ëlëgu mbay ci Afrig lu am yaakaar la, ndax am na fi ay yaatu-yaatu yu mag ci suuf su nangu mbay su ñu jëfandikoogul, kon ëlëgu koom-koomu Afrig lu mat a dale‘m xel la, ndax li muy wund lépp aw yiw la ak mbégte.
Bokk na ci njuddéefi mbay yu afrig yi ëpp solo yii:
- Kakaawoo: mi ngi ci tefesug Gana gi, di ñatti ñeenteeli njudéefi àdduna bi (maanaam bu ñu xaajoon li ci àdduna biy liggéey ci Kakaawoo ñeenti xaaj, ñatt yi fa lañu leen di liggéeye).
- Diwug garabu tàndarma : mi ngi ci Tefesug Gana gi, Afrig nag mooy gox bi ëpp lu koy jóox (produire) ci àdduna bi.
- Gerte : Sudaan, bëj-gànnaaru Niseria, ak Senegaal
- Saytoon (olive) , mawaalih, dugubi qamh ak mboq : ñi ngi ci cat yu bëj-gànnaar yu Gox bi, rawati na ci diiwaanu Maghreb bu Araab bi.
Jur gi[Soppi]
Boo gëstoo dinga gis ne :
- Ay milyoŋi bopp cig jur ñi ngi leen di yare ci sàmmuwaayi Sawaana yi ci Diiwaani Gëwéel yi, ñi ngi yar it ay milyoŋi bopp ciy xar aki bëy ci sàmmuwaay yu diggdoomu yi (walla yu yam tàngoor yi) ci bëj-saalumu Gox bi ak ci bëj-gànnaaram gu sowwu ci Maghreb gu Araab gi, ay milyoŋ it ciy giléem ñi ngi leen di yar ci tàkki Afrig yu yaatu yi.
- Njuddéef (produit) yi tukkee ci jur gi, ci Afrig, am nanu doole bu baax ci yaxantu gu àdduna bi . Afrig gu bëj-saalum gi moo jël ñeenteelu barab ci réewi àdduna yiy génne ngënël (laine),. Maxrib gu raab gi moom dina génne (exporter) ay xar, di génne ay njuddéefam ñuy ngënël, yàpp, jëme leen ci réewi Tugal yi
Mbell yi[Soppi]
Afrig gox la bu naat te woomle ci ay koom yu mbell, lu ëpp ci mbell yooyu nag ñi ngi ci bëj-saalumu Afrig, ak ci mbalkam Kongoo, ak ci réewi Maghreb gu Araab gi. Yi ëpp solo ci mbell yooyu ñooy yii :
- Jamaa: lu tollook 91% ci njuddéef mu àdduna bi (li ci àdduna biy liggéey)
- Wurus: lu tollook 65% ci njuddéefu àdduna bi
- Xànjar: lu tollook 23% ci njuddéefu àdduna bi
- Yoraaniyom: lu tollook 60% ci njuddéefu àdduna bi
- Fosfaat: lu tollook 33% ci njuddéeefu àdduna bi. ( ma nga ca réewi Maxrib gu Araab gi)
- Kobalt: lu tollook 70% ci njuddéefu àdduna bi
- Manganiis: lu tollook 20% ci njuddéefum àddunaà bi
- Boksit: (Alimiñom bu ñu laalul) mi ngi ci Gineek Gana
- Petrol: lu tollook 11% ci njuddéefu àdduna bi, mi ngi nag ci Tàkk gu mag gi, ci Isipt , Libi, Alseeri ak Niseeria.
(yii nag ay njoxe (donnée) lañu yoy man naa am soppeeku nañu)
Ndefar (industrie)[Soppi]
Ku gëstu dinga gis ne Afrig :
Gox bu naat la ci ay gongikuwaay yu xéewal yu gàncax, yu mbay, yu jur (dundat) ak yu mbell, niki : wëtéen, ay diwi gàncax, daakaande gi (gomme arabique ), kakaawoo, xànjar, wurus, bettax, fosfaat ak petrol, yii yépp ay njuddéef walla ay ne-ne yu ñu laalul (produits bruts) la ñu, yu am solo te manadee ñàkk ci wàllug ndefar.
Looloo taxoon gox bi di am rëbb (proie) mu réewi Tugal yu sancaan yii di woroomi ndefar (industries) yu mag doon xëccoo, ngir jot – ci anam gu yomb ak ci njëg yu jàppandi - ci ne-ne yu ñu laalul yu fees dell yii ci Gox bi te seeni ndefar di leen soxla, di leen manadee ñàkk. Bu ko defee ñu leen di indeeti giñnaaw bi ñu leen defaree ngir jaaysi leen ci ja yu Gox bi ci ay njëg yu seer te kawe.
Looloo tax it réewi sancaan yu mag yi doon def ay politig yuy tee ndefar yu barab yi (l’industrie locale) di am ak a sawar, ngir Afrig des di ab ja bu mag bu ñuy jaaye njuddéefi Tugal yi ci ay njëg yu kawe, ak it ngir Afrig bañ di jëfandikoo ne-neem yu ñu laalul yi, te loolu doon na am bu ndefaram doxoon te jëm kanam. Ci nii la Afrig di dese dib gongikuwaay bu mag buy génne ay ñumm (ay ne-ne yu ñu laalul) ñeel réewi séancaan yu ndefar yii, te it dib ja buy guux mbooleem sila (marsandiis) yiy bàyyikoo ci yii réew.
Bii politig moo lënk te takk koom-koomu Afrig bi ci koom-koomu réewi sancaan yi, bu ko defee gox bi mujj di lu lott ci amal ag tembam gu koom-koom, bu ko defee réewi gox bi mujj di yu ginnaawe, seeni tolluwaayu dund suufe , tolluwaayi dund yu réewi Tugal yi kawe.
Askani Afrig yi yewwu nanu ci mujjantal gi, jamonoy jànkoonte ak jàmmaarloo gu tar tàmbali lànk canc gi, looloo jur tembug askani Gox bi ci politig, daal di tàmbali di jariñu ci koomi seeni réew ñeel seen bopp, di liggéey it ngir mel ne ñépp ci jekk ak am dund gu neex.
Kon ëlëgu Gox bi gu ndefar ay xéewal rekk la. Ndax kat bu weesoo li gox bi nekk di lu fees aki ñumm yu wuute, teewul mu am sàq mu réy ci ay gongikuwaayi kàttan (source d’énergie), rawati na mbëjum ndox (kurãŋ buy ame ci ndox), petrol ak këriñ.
Wàllug jokkoo (communication)[Soppi]
Gox bi day sukkandiku - cig jokkoom – ci yooni weñ yi (raay yi) , yooni jéeri yi ak ngaalug dex (navigation fluviale). Waaye nag gox bi lu deltu-ginnaaw la ci wàllug jokkoo, bu ñu ko nattee ci yeneen gox yi, loolu nag li ko waral mooy lii:
- Tàkk yu yaatu, yu bekkoor, yu néewi ndox yi.
- Gotti Yamoo, yu fatt, yu bari yi ay ngirowaay aki déeg.
- Bari gi mu bari ay rotuwaay aki balluwaayi ndox (cascades)
- Ñugg-ñugg yi ( creux; movement du sol; ride) yu wow yi ci yenn wàll yi.
Réewi gox bi man nañoo noot jafe-jafe yii, gën a jëmale kanam seen jumtukaayi jokkoo bis bu Yàlla dogalee ndefar yewwu fi ba jëm kanam. Jamono jii ñu tollu gox baa ngi sàkk ay yooni jawwu yu am solo yu koy àggale ci mbooleem wàll yi.


text:
PÀCC FUKK AK ÑÉENT
Li ñu mën a def ba suñu njaboot bare jàmm
Lan mooy tax ñu nekk jëkkër ju baax ?
Lan la jigéen mën a def ngir doon jabar ju baax ?
Lan mooy tax ñu nekk waajur ju baax ?
Naka la xale yi mënee def seen wàll ngir njaboot gi bare jàmm ?
YEXOWA YÀLLA dafa bëgg sa njaboot bare jàmm. Ci Kàddoom, Biibël bi, am na lu Yàlla sant képp ku bokk ci njaboot. Dafay won ku nekk taxawaayam ci kër gi. Bu ñépp defee li leen war ni ko Yàlla santaanee, lu rafet lay indi. Yeesu waxoon na ne : «Ki barkeel mooy kiy déglu kàddug Yàlla te di ko topp.» — Luug 11:28.
2 Liy gën a tax njaboot bare jàmm, mooy ñu nangu ne Yexowa moo sos njaboot, moom mi Yeesu doon woowe “ Sunu Baay bi ”. (Macë 6:9). Njaboot goo gis ci kaw suuf, suñu Baay bi nekk ca asamaan moo tax mu am, te ci lu wóor Yàlla xam na bu baax li mën a tax njaboot yi bare jàmm (Efes 3:14, 15). Kon lan la Biibël bi wax ci li Yàlla sant kenn ku nekk ci njaboot gi ?
YÀLLA MOO SOS NJABOOT
3 Yexowa dafa bind Aadama ak Awa, boole leen ñu nekk jëkkër ak jabar. Mu dugal leen ci àjjana ju rafet ci kaw suuf ngir ñu dëkk fa, maanaam ca toolu Eden. Yexowa wax leen ñu am ay doom. Mu ne leen : «Giirleen te bare, ba fees àddina.» (Njàlbéen ga 1:26-28 ; 2:18, 21-24). Loolu du ay leeb walla ay wax kese, ndaxte Yeesu xamal na ñu ne li téere Njàlbéen ga wax ci fi njaboot komaase, amoon na dëgg (Macë 19:4, 5). Dëgg la jafe-jafe yi bare nañu te àddina si melul ni ko Yàlla bëgge woon. Waaye nañu seet lu tax am jàmm ju bare ci njaboot nekk lu mën a am ba tey.
4 Kenn ku nekk ci kër gi bu royee ci mbëggeel bi Yàlla di wone, dina mën a def wàllam ngir njaboot gi bare jàmm (Efes 5:1, 2). Komka mënuñu gis Yàlla, naka lañu ko mënee roy ? Mën nañu xam ni Yexowa di jëfe, ndaxte dafa yónni ci kaw suuf benn Doom ji mu am kepp bi nekkoon ca asamaan (Yowaana 1:14, 18). Doom jooju mooy Yeesu Kirist. Bi mu nekkoon ci kaw suuf, dafa doon roy bu baax Baayam bi nekk ca asamaan. Loolu tax na ba gis Yeesu te di ko déglu, dafa meloon ni nekk ci wetu Yexowa di ko déglu (Yowaana 14:9). Moo tax bu ñuy jàng ngir xam ni Yeesu doon wonee mbëggeel te di roy ci moom, kenn ku nekk ci ñun dina mën a def wàllam ngir njabootam gën a bare jàmm.
ROYUKAAY LA CI JËKKËR YI
5 Biibël bi nee na, jëkkër yi dañu war a toppatoo seen jabar ni Yeesu di toppatoo talibeem yi. Seetal li Biibël bi wax fii : “ Yéen nag góor ñi, na ku nekk bëgg jabaram, ni Kirist bëgge mbooloo mi, ba joxe bakkanam ndax moom […] Na góor bëgg jabaram, ni mu bëgge boppam. Bëgg sa jabar, bëgg sa bopp la. Ndaxte kenn masul a bañ sa yaram. Waaye danga koy dundal, di ko fonk. Noonu it la Kirist fonke mbooloo mi. ” — Ñun ñoo dëngal mbind yi ; Efes 5:23, 25-29.
6 Ni Yeesu bëgge mbooloo taalibeem yi, royukaay bu mat sëkk la ci jëkkër yi. Yeesu ‘ bëggoon na leen ba fa mbëggeel man a yem ’, dem ba joxe bakkanam ngir ñoom, fekk ay nit ñu matul lañu woon (Yowaana 13:1 ; 15:13). Noonu it, lii lañu wax jëkkër yi : “ Na ku nekk kontine di bëgg jabaram te muñal ko. ” (Kolos 3:19, NW). Lan mooy dimbali jëkkër mu topp xelal yooyu, rawatina bu jabaram juumee ? War na fàttaliku ne dafay juum moom itam, fàttaliku it li mu war a def ngir Yàlla baal ko. Lan la war a def ? Dafa war a baal ñi koy tooñ, te jabaram ci la bokk. Loolu la jabar ji war a def itam (Macë 6:12, 14, 15). Kon bu nit ñi di wax ne bu séy neexee dafa fekk mu boole ñaari nit ñu sawar a baal seen moroom, loolu dëgg la.
7 Jëkkër yi waruñu fàtte it ne Yeesu dafa masoon a may cér ay taalibeem. Dafa doon bàyyi xel ci li ñu àttan ak ci seen soxla yaram. Amoon na bés taalibeem yi sonn, Yeesu daldi leen ne : «Nanu beddeeku, dem ci bérab bu wéet ; ngeen noppalu fa tuuti.» (Mark 6:30-32). Jabar yi it war nañu leen a toppatoo, may leen cér. Biibël bi dafay méngale jabar ak ‘ àndandoo ju gën a néew doole ’ seen jëkkër. Te Biibël bi digal na seeni jëkkër ñu jox leen “ teraanga ju mat ”. Lu tax ? Ndaxte jëkkër ak jabar ñoo ‘ yem cér ci yiwu Yàlla, wi leen ubbil buntu dund gu dul jeex ’. (1 Piyeer 3:7.) Jëkkër yi waruñu fàtte ne Yàlla dafay fonk nit ci kaw li nit kooku di ko topp, waaye du ci li nit ki doon góor walla jigéen. — Psaume 101:6.
8 Biibël bi nee na “ bëgg sa jabar, bëgg sa bopp la ”, ndaxte, ni ko Yeesu waxe woon, jëkkër ak jabar «nekkatuñu ñaar waaye benn». (Ñun ñoo dëngal mbind yi ; Macë 19:6.) Kon lalu séy ci ñoom ñaar kese la war yem (Proverbes 5:15-21 ; Yawut ya 13:4). Dinañu mën a def loolu su dee ku ci nekk dafay jiital li moroomam soxla (1 Korent 7:3-5). Kàddu yii am nañu solo lool : “ Kenn masul a bañ sa yaram. Waaye danga koy dundal, di ko fonk. ” Jëkkër yi war nañu bëgg seen jabar ni ñu bëgge seen bopp, te bañ a fàtte ne dinañu mas a taxaw ci seen kanamu kilifa, Yeesu Kirist, ngir wax li ñu def. — Ñun ñoo dëngal mbind yi ; Efes 5:29 ; 1 Korent 11:3.
9 Ndaw li Pool waxoon na ci “ cofeelu Kirist Yeesu ”. (Filib 1:8.) Cofeel bi Yeesu amoon dafa doon seddal xolu nit ñi. Cofeel boobu moo laal ay jigéen yu demoon ba nekk ay taalibeem (Yowaana 20:1, 11-13, 16). Jigéen ñi soxla nañu lool seen jëkkër won leen cofeel.
ROYUKAAY CI JABAR YI
10 Njaboot dafa mel ni kurél. Su ñu bëggee mu aw yoon, fàww mu am kilifa. Yeesu sax am na Kilifa bu muy déggal. Yàlla mooy “ kilifag Kirist ” ni góor nekke “ kilifag jigéen ”. (1 Korent 11:3.) Fasoŋ bi Yeesu déggale Yàlla mii nekk kilifaam, royukaay bu rafet la ndaxte ñun ñépp a am kilifa bu ñu war a déggal.
11 Góor ñi matuñu, moo tax ñuy juum te ci lu bare nekkuñu boroom kër yi gën. Komka noonu la, lan la jabar war a def ? Warul xeeb li jëkkëram di def, walla muy jéem a jiite. Li gën ci jabar mooy mu bañ a fàtte ne ci kanamu Yàlla xol bu nooy te dal, lu am solo la (1 Piyeer 3:4). Bu jigéen amee jikko bu mel noonu, su nekkee ci lu metti sax, déggal jëkkëram ni ko Yàlla bëgge dina gën a yomb ci moom. Te it Biibël bi nee na : “ Na […] jigéen ji weg jëkkëram. ”(Efes 5:33). Waaye bu jëkkër ji nanguwul déggal Kirist nag ? Lii la Biibël bi wax jigéen ñi : “ Na ku nekk nangul sa jëkkër. Noonu su amee góor gu gëmul kàddug Yàlla, te gis jabaram di dund dund gu sell, boole ci weg ko, loolu dina ko gindi ci lu àndul ak wax. ” — Ñun ñoo dëngal mbind yi ; 1 Piyeer 3:1, 2.
12 Bu sa jëkkër nekkee karceen walla déet, boo ko waxee lu àndul ak li muy xalaat, te nga def ko ci fasoŋ bu rafet, loolu du ñàkk koo may cér. Jigéen ji mën nañu wax dëgg, te waa kër gi yépp mën na ci jariñoo bu ko jëkkëram dégloo. Ibraayma àndul woon ak li ko jabaram Saarata xelaloon ngir faj poroblem bu amoon ci njaboot gi. Waaye Yàlla dafa ko waxoon : «Defalal Saarata li mu la wax rekk.» (Njàlbéen ga 21:9-12). Dëgg la, li jëkkër ji mujj a jàpp, bu dee weddiwul li Yàlla santaane, jabaram dina wone ne dafa ko déggal bu ko ci jàpplee. — Jëf ya 5:29 ; Efes 5:24.
13 Jabar mën na def lu bare ci njaboot gi buy def li ko war. Biibël bi nee na jigéen yuy séy dañu war a “ bëgg seeni jëkkër ak seeni doom, di ñu maandu, sell te fonk seen kër, ñu neex deret te déggal seeni jëkkër ”. (Tit 2:4, 5.) Jabar walla yaay buy def noonu, waa këram dinañu ko bëgg dëgg te may ko it cér (Proverbes 31:10, 28). Waaye séy dafay boole ñaari nit ñu matul. Moo tax jafe-jafe yu metti lool mën na def ñu tàggoo walla seen séy tas. Biibël bi may na ñaar ñuy séy ñu tàggoo bu ñu nekkee ci yenn yi. Waaye ba tey, waruñu caaxaane tàggoo, ndaxte lii la Biibël bi wax : “ Jigéen ju séy warul a teqalikoo ak jëkkëram. […] Te bu jëkkër ji fase jabaram. ” (1 Korent 7:10, 11). Bu amee kenn ci ñoom ñaar ku njaaloo, loolu kese mooy tax Mbind mi daganal tas séy. — Macë 19:9.
ROYUKAAY BU MAT NGIR WAAJUR YI
14 Yeesu bàyyil na waajur yi royukaay bu mat ci ni mu meloon ak xale yi. Bi mu amee ñu bëggoon a tere ay xale ñu jege Yeesu, dafa leen ne : «Bàyyileen xale yi, ñu ñëw fi man ! Buleen leen tere.» Biibël bi nee na “ noonu Yeesu leewu leen, teg leen ay loxoom, barkeel leen ”. (Màrk 10:13-16.) Komka Yeesu dafa jël jotam ngir nekk ak xale yi, ndax waruleen def ni moom, nekk ak seeni doom yu góor ak yu jigéen yi ? Xale yi du tuuti rekk lañu soxla ci seen jot. Lu bare lañu ci soxla. Dangeen war a jël ci seen jot ngir jàngal leen, ndaxte loolu la Yexowa sant waajur yi. — Deutéronome 6:4-9.
15 Àddina sii dafay gën di bon. Looloo tax xale yi soxla waajur yu leen di aar ci ñi leen bëgg a def lu bon, mel ni ñiy wut ay xale ngir siif leen. Nañu seet ni Yeesu doon aare taalibeem yi mu bëggoon lool ba di leen woowe “ samay doom ”. Bi ñu ko jàppee, di ko waaj a rey, dafa fexe ba taalibeem yi mën a rëcc (Yowaana 13:33, NW ; 18:7-9). Waajur yi, war ngeen xool bu baax ngir gaaw a xeex li Seytaane di fexe ngir gaañ seeni gune. Dangeen leen war a xelal ci loolu bala dara di xew.* (1 Piyeer 5:8). Li mën a gaañ xale yi ci wàllu yaram, ci wàllu ngëm, ak li mën a yàq seen xel, masul a bare ba tollu ni mu tollu tey
16 Guddi bu jiitu bés bi ñu rey Yeesu, taalibeem yi dañu doon werante ngir xam ku gën a mag ci ñoom. Yeesu merewu leen, waaye ci wax ak ci jëf yu ànd ak mbëggeel dafa kontinee jéem a laal seen xol (Luug 22:24-27 ; Yowaana 13:3-8). Su dee am nga ay doom, ndax mënuloo seet ni nga mënee roy Yeesu boo leen di jubbanti ? Dëgg la, xale yi soxla nañu ñu yar leen. Waaye waruñu ci ëppal te buñu ko def mukk ak xol bu tàng. Dañu war a xalaat bala ñu leen di wax dara, te bañ a wax ak ñoom “ ni kuy dóor jaasi sa moroom ”. (Jérémie 30:11 ; Léeb yi 12:18, NW.) Dañu war a yar xale yi ci fasoŋ boo xam ne, bu ëllëgee dinañu gis ne yar boobu lu baax la woon. — Efes 6:4 ; Yawut ya 12:9-11.
ROYUKAAY CI XALE YI
17 Ndax am na li xale yi mën a jàng ci Yeesu ? Waawaaw, mën nañu jàng ci moom ! Ni Yeesu meloon dafay wone ni xale war a déggale ay waajuram. Yeesu waxoon na ne : «Li ma Baay bi jàngal rekk laay wax.» Mu teg ci ne : «Li ko neex rekk laay def.» (Yowaana 8:28, 29). Yeesu dafa déggaloon Baayam bi nekk ca asamaan. Biibël bi nee na it na xale yi déggal seeni waajur (Efes 6:1-3). Yeesu nit ku mat la woon. Waaye dafa déggaloon ay waajuram Yuusufa ak Maryaama, fekk matuñu woon. Wóor na ne li leen Yeesu déggal taxoon na ba waa këram yépp nekk ci mbégte. — Luug 2:4, 5, 51, 52.
18 Ndax xale yi gis nañu ni ñu mënee gën a roy Yeesu, te bégal seeni waajur ? Dëgg la, yenn saay déggal sa waajur dafay jafe ci xale yi. Waaye Yàlla dafa bëgg xale yi déggal seeni waajur (Proverbes 1:8 ; 6:20). Yeesu dafa mas a déggal Baayam bi nekk ca asamaan, bu metti woon sax. Amoon na bés bu Yàlla bëggoon Yeesu def lu jafe lool. Lii la Yeesu waxoon : «Teggil ma kaasu naqar bii [maanaam li mu waroon a def].» Waaye ba tey, li ko Yàlla sant rekk la Yeesu defoon, ndaxte xamoon na ne Baayam moo xam li gën ci moom (Luug 22:42). Bu xale yi di jàng déggal seeni waajur, loolu dina neex lool seeni waajur ak seen Baay bi nekk ca asamaan#. — Proverbes 23:22-25.
19 Ibliis jéemoon na fiir Yeesu, te na ñu wóor ne dina jéem a fiir xale yi ngir ñu def lu bon (Macë 4:1-10). Seytaane miy Ibliis dafay jaar ci ay xarit ak ay dëkkandoo ngir xiir ñu ci lu bon. Bañ loolu mën na jafe. Kon moytu àndandoo yu bon yi, am na solo lool ci xale yi (1 Korent 15:33). Diina, doomu Yanqóoba bu jigéen bi, dafa doon ànd ak ñu dul jaamu Yexowa. Mujj na ci am coono yu bare (Njàlbéen ga 34:1, 2). Xalaatal naqar bi njaboot di am bu ci amee ku njaaloo ! — Proverbes 17:21, 25.
LIY TAX NJABOOT DI AM JÀMM
20 Bu ñu toppee li Biibël bi wax, regle poroblem yi ci kër gi dafay gën a yomb. Ci dëgg, digle yi nekk ci Biibël bi ñooy tax njaboot di am jàmm. Kon jëkkër yi, bëggleen seen jabar te di leen toppatoo ni Yeesu di toppatoo mbooloo mi. Jigéen ñi, déggalleen seen jëkkër, te roy jigéen bu am manoore bi ñu wax ci Proverbes 31:10-31. Waajur yi, yarleen seeni doom (Proverbes 22:6). Na baay yi ‘ yor seen kër yorin wu rafet ’. (1 Timote 3:4, 5 ; 5:8.) Te xale yi, déggalleen seeni waajur (Kolos 3:20). Kenn matul ci waa kër gi, ndaxte ñépp ay juum. Kon nangeen woyof, di baalu.
21 Ci dëgg, ci Biibël bi am na digle ak xelal yu bare te am solo ci dundu njaboot. Rax-ci-dolli dafay wax ci àddina bu bés bi ñu Yàlla dig, ak ci àjjana ci kaw suuf bi nga xam ne ay nit ñu bég ñuy jaamu Yexowa ñoo fay nekk (Peeñu ma 21:3, 4). Loolu ñuy séentu neex na lool ! Waaye tey jii sax, bu ñuy def li Yàlla wax ci Kàddoom Biibël bi, dinañu mën a am njaboot gu bare jàmm.
LI BIIBËL BI WAX
- Jëkkër yi dañu war a bëgg seen jabar ni ñu bëgge seen bopp. — Efes 5:25-29.
- Jabar yi dañu war a bëgg seen njaboot te may cér seen jëkkër. — Tit 2:4, 5.
- Waajur yi dañu war a bëgg seeni doom, di leen jàngal te di leen aar. — Deutéronome 6:4-9.
- Xale yi dañu war a déggal seeni waajur. — Efes 6:1-3.
* Am na ay xelal yi ñuy dimbali ñu aar xale yi ci téere bi tudd Écoute le grand Enseignant (Déglul jàngalekat bu mag bi), ci pàcc 32. Seede Yexowa yi ñoo defar téere boobu.
# Bu waajur laajee doomam lu àndul ak li Yàlla santaane, booba kese la bañ a déggal sa waajur doon lu jub. — Jëf ya 5:29.
Laaj yi ànd ak pàcc bu nekk
1. Lan mooy tax njaboot bare jàmm ?
2. Lan lañu war a nangu bu ñu bëggee suñu njaboot bare jàmm ?
3. Naka la Biibël bi di wonee ni njaboot gu njëkk gi komaasee, te lan moo ñuy won ne li Biibël bi wax amoon na dëgg ?
4. a) Naka la kenn ku nekk ci kër gi mënee def wàllam ngir njaboot gi bare jàmm ? b) Lu tax jàng ni Yeesu doon dunde am solo lool ngir jàmm am ci njaboot ?
5, 6. a) Fasoŋ bi Yeesu doon toppatoo mbooloo mi naka la nekke royukaay ci jëkkër yi ? b) Bu ñu bëggee Yàlla baal ñu suñuy bàkkaar, lan lañu war a def ?
7. Ci lan la Yeesu doon bàyyi xel, te loolu naka la nekke royukaay ci jëkkër yi ?
8. a) Lu tax ñu mën a wax ne, “ bëgg sa jabar, bëgg sa bopp la ” ? b) Doon “ benn ” lu muy tekki pur jëkkër ak jabar ?
9. Ban jikko Yeesu lañu wone ci Filib 1:8, te lu tax jëkkër yi war a won seen jabar jikko jooju ?
10. Naka la Yeesu nekke royukaay ci jabar yi ?
11. Nan la jabar war a mel ak jëkkëram, te lan la jëfinam mën a indi ?
12. Wax sa jëkkër li nga xalaat ci fasoŋ bu rafet, lu tax dara nekku ci ?
13. a) Ci lan la Tit 2:4, 5 xiirtal jigéen yuy séy ? b) Lan la Biibël bi wax ci tàggoo ak tas séy ?
14. Nan la Yeesu meloon ak xale yi, te lan la xale yi soxla ci seen waajur ?
15. Lan la waajur yi mën a def ngir aar seeni doom ?
16. Lan la waajur yi mën a jàng ci fasoŋ bi Yeesu doon def bu taalibeem yi juumee ndax li ñu matadi ?
17. Naka la Yeesu nekke royukaay bu mat ci xale yi ?
18. Lu tax Yeesu doon déggal saa su nekk Baayam bi nekk ca asamaan, te bu xale yi di déggal seeni waajur, kan mooy bég ?
19. a) Naka la Seytaane di jéemee fiir xale yi ? b) Bu xale yi defee lu bon, lan lay def ci seeni waajur ?
20. Lan la kenn ku nekk ci kër gi war a def ngir njaboot gi am jàmm ?
21. Lu neex lan lañuy séentu, te naka lañu mënee am njaboot gu bare jàmm tey jii ?


text:
Bisub Tabaski
Tabaski Sunna la su far ci ab jullit bu di as gor te man ci ag jàppndal, ku mukàllaf rekk mag ak gone ñoo ci yam. Waaye nag dina ware ci ñaari xeeti nësër yii : 1- ci ku ko nësër niki ngani bu ma Yàlla defalee nàngam dinaa tabaski, 2- ci ku njënd am xar, walla mu yor am xar jublu ci tabaski, manaam kon xar moo jënd niki am tabaski, manatu la ñàkk.Tabaski it ag bër (`iid) la gu Yàlla may jullit ñi, Jële nanu ci Anas (gërëmul Yàlla ci moom) mu ne: Bi Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi agsee Madina fekkee na léen ñaari bis ñu cay caaxaan, Mu ne (jàmmi Yàlla ci moom): « Ana luy ñaari bis yii ?» Ñu ne: “Danu ci daa fo (caaxaan) ci jamonoy ceddo (jaahiliya)” Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi (jàmmi Yàlla ci moom) ne léen: «Yàlla jox na léen ñaari bis yu gën yooyu ñaar, ñuy Bisu tabaski ak Bisu Kori» (Abuu Daawud mooko soloo) Gàttub tabaski it deesu ko rendi jëkk rendig Yilimaan te Yilimaan it balaa rendi nig ba julli, ci niko Baraan nettalee jële ci Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi «Dees na lottal ginnaaw julli» Ku rendi lu ko jiitu du doon am tabaski xanaa ag ndawal rekk lay doon, noonu la saxe ci Sunna. Am tabaski sañees na cee maye, sañees na cee lekk, sañees na cee denc, noonu la saxee ci sunna (Albuxaari mooko solo)
Tëraliin
Àtteb Tabaski ci Lislaam ?[Soppi]
Yàlla neena: «Jullil ngir sa boroom te rendi (lottal)» Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi neena: «Ku am dooley tabaski te tabaskiwul, kon bu mu jege sunu barabu julliwaay» (Abuu Hurayra mooko nettali, Ibn Maaja, Ahmad, Daaru Qutni ak Al-Haakim ñooko soloo. doonte barina ñu jam hadiis bi ci woroom xam-xam yi, niki Haasim ak ñeneen) Baraan nettali na ni, Yonent (Jàmmi Yàlla ci ñoom) bi neena: Li nuy njëkka def ci bis bii, moo di julli, ginnaaw ba nu dellu lottal, ku def loolu def na sunu sunna.»
Ash-Shaari` neena: «Duma nangu ku am dooley am tabaski diko sàggane » Tabaski Sunna la nag su far, Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi saxaloon nako te daan ko digle. Sunna la su far ci Ñoñ-Maalig, Shafi`, ag ñenn ci waa Ahmad ibn hambal, bu dee nag ci Abuu Hanifa ñoom lu war la, Lu war ca ñoñ Abuu Hanifa nag tekkiwul ni farata la. Lu man a am nag ñépp dëppoo na ñu ci ne dina war ci ñaari mbir :
- 1- Ku ko nësër, niki ngani bu ma Yàlla defalee nàngam dinaa tabaski,
- 2- Ku xës njënd am tabaski, walla mu yor am xar jublu ci tabaski, manaam xar moo njënd ni am tabaski la, walla nga yori xar ni xar sàngam am tabaski la, ci yooyu barab luy war la.
Waxtuw rendi am tabaski:[Soppi]
Mingi dale ci rendig Yilimaan, rendig yilimaan moongi aju ci ginnaaw julli gi, ba jant di so ca bisub ñatteel ba fu ñu ko fi rendee mu baax, bu dul guddi. La ca gën moodi boroom rendil ko boppam, bu amee ngànt mu wuutal ko moroomum jullitam, te nanga yéene yaw, Ku rendi tabaskim jàmbur te amu ci ndigal, kon du ko doy am tabaski te war naa fay boroom.
Am tabaski:[Soppi]
Yàlla neena ci Alxuraan: «Deesul am Yàlla ci ndawalam ga, déeti dereetam ja, waaye dees na Ko am ci ag ragal [Yàlla]» S22 L:36. Kon nanu jàpp njëkk ni yéene ju sell, te Yàlla rekk tax waliif ngistal walla wanu ci bëti nit ñi mooy maye am tabaski.
- Xar mu am juróom benni (6) weer walla at aki fan ci li sax ci Waa-Maalig, tey am kuy moo ci gën. Bu dee aw bëy nag, na am at ak weer ci waa-maalig,
- Xar a gën, topp bëy, topp nag ak giléem
- Xar mu góor a gën mu jigéen, bëy wu góor a gën wu jigéen, nag ak giléem naka noonu.
- Juróom ñaari jullit man nañoo boole jënd aw nag walla giléem, Bu dee xar walla bëy nag kenn du ko bokk xanaa tiyaaba ja ci yéene.
Yees nanguwul ci am Tabaski:[Soppi]
Bu benn béjjan dammee te wérul matul am tabaski [ci maalig], Bu weree nag mat na am tabaski, bu juddu waalewul ay béjjen nag darra nekku ci, Bees xaajee nopp ba ñatt, la ca dagg bu matee benn xaaj ba, matul am tabaski, Bu juddu waale wul nopp walla bu gàtt nag dara nekku ci, Bu nopp ba xaree lu toll ci benn ci ñatti xaajam du mat am tabaski Bees xaajee geen ba ñatt, la ca dagg bu matee benn matul am tabaski, Bu ko juddu waalee nag dara nekku ci.
Am Tabaski war naa mucc ci yii:[Soppi]
- Bumu yooy, ba amul nebbon
- Bu gimiñ ga xasaw
- Bumu patt ba fés, rawatina nag muy gumba
- Bumu làgge bamu fés, rawatina nag mu damm
Alaa kulli haal nag, Lislaam ag yombal la bëgg, te mboolem àtte yi woroom xam-xam yi di tërël di na ñuy sóoraale lool ag jàppndal ñeel jullit ñi.
Lees di bañ ci ndawlug am tabaski:[Soppi]
- Bañees na ku ca jaay darra ba ca der ba sax, ku ko ñaani ba mayees la ko nag man na koo jaay dara nekku ci.
- Bañees na yitam ka koy fees ñu di ko fay ca yàppu wa, waaye manees na ko caa may walla sarax, bu laajee ag fay fayees ko xaalis walla leneen
- Bañees na gépp joxe ngir wareef, niki tànku njëkke, yeeli maam, baatu feeskat, ak yuni mel, waaye nag moongi aju ci jeene ji, booy sarax sa dëkkandoo te bëggal ko sutura man ngaa yéene sarax te wax ko ni am sa tànku njëkke, ndax Yonent bi neena: «Jëf yaangi aju ci yéene yi; Ku nekk it langa yéeneey sag pay» te it amaana boo ko nee sarax mu rusloo ko ci kanamu njabootam mbaa sax mu tere kokoo jël.
Rendi :[Soppi]
Ab jullit moo koy def, te doon ku am xel, Melo wi ci gën nag moodi mu tëral la muy rendi ci wetug càmmooñam te mu jublu xibla, bu dee am xar mu tëral noppub ndeyjoor ba ba famu yam ca baat ba mu teg ca paaka ba, Walla bu amee téeréy baat mu teg paaka ba ca diggante téere ya, Bu ko defee bala caa teg paaka ba mu wax ci am xelam ni fas na maa yéenee daganal lekk yàppu nàngam lii ci rendi gi ma koy rendi, bu dee teg paaka ba mu wax:«Bismil Laahii» dal di koy dawal ba ñaari sidit yu mag ya ak boli ga lépp dagg, Bu ko bombee ba deret ja génn mu wax: Allaahu Akbar, Bu teggee loxoom mu wax: «Rabbanaa taqabal minnaa innaka anta as-samii`ul Al-`Aliim S2:L:126:». Bu dawalee paaka ba sidit ya tàmbalee dagg mu teggi ko kon bu ko ca gaawee delloo dees na ko lekk, Bu ko ca yeexee delloo nag te lor wara lu ko kon deesu ko lekk. Te yit bu mu bañ a tàngale baat ba, Bu ko defee it du ko tee dagan, waaye bañ koo def a gën.
Loj :[Soppi]
Ku koy def, day taxawal lamuy loj jubale ko "XIBLA" (Kaabag Màkka), Lem baat ba tëral ko ci wetug càmmoñ nga, Bu ragalee barig doole ja, Man naa yeew tànkub càmmooñu kanam ba, Te balaa tàmbali mu wax «Bismil Laahi», Te bu tàmbalee mu bañ a dindi loxoom lifeek noppiwul. Lees war a loj nag bees amul lojukaay Sañees na koo rendi, lees war a rendi it bu ñu amul rendikaay, Te am lojukaay sañees na koo loj. -Giléem (Galéem) loj rekk lees koy def mbaa deesu ko lekk waaye deesu ko rendi, Xanaa ñu loru ñàkk lojukaay te am rendikaay, bu boobaa nag dees na leen ko may, -Bu dee aw Nag dees na ko loj niki ñu koy rendee, kon moom lu leen jekku rekk ñu sañ koo def noona, (Fii nag rendi ko lañu gën a miin) Loj, balaa baax ñatti sidit yu mag yi daa war a dagg, kon ci ag wet lees koy defe ak kanam..
Na moytu yii:[Soppi]
Bu dawalee paaka ba, ba sidit ya tàmbalee dagg mu teggi ko, kon bu ko ca gaawee delloo dees na ko lekk, Bu ko ca yeexee delloo nag te lor wara lu ko, kon deesu ko lekk. Te yit mu bañ a tàngale baat ba, Bu ko defee it du ko tee dagan, waaye bañ koo def a gën. -Rendi xar ak bëy ci kanam lees koy defe, boo ko rendee ci ginnaaw walla ci wet, deesu ko lekk, -Bu dee aw nag manees na koo rendi manees na koo loj, -Bu dee Ginaar (Ganaar) nag war naa wërale paaka ba, ca gannaaw ak ca kanam, ba sidit yu sew yépp dagg te mu bañ a tàngale baat ba, bu ko defee it du ko tee baax waaye bañ koo def a gën.
Ngënéeli Tabaski:[Soppi]
Ngënéeli Tabaski ci lislaam lu am solo la, kenn manu koo takk, Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi xamle nani toq dereet wiy njëkk a génn Yàlla di na ci jéggale mboolem bàkkaar yees masa def, nii la dikke ci sunna ci nettalib Aysa (ngërëmul Yàlla ci moom). Jëlee nanu ci Ibn Abaas muni Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi neena : «Xaalis dugaleesu ko ci lu gën gàttub tabaski (iid)» (Daaru Qutni mooko soloo). Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi bégal nanu ci ne Xarum tabaski dina njot ci sawara niki mu ko njotee woon bakkanu Ismaayla. Amul lu jëf ju nit di def ju gën a neex Yàlla ci tuur deret ci bisu tabaski, noonu lako Aysa nettalee.


text:
Sëriñ Muusaa KA
Sëriñ Muusa KA (Sëriñ Muusa KA werekaanu Bàmba) woykatu wolof ak araab la woon bu mag te xarañ ci, ab jullit la woon bu dëggu te di ab sufiyànke di taalubeb Sëriñ Tuubaa bokk it ci Seexi Sëriñ Tuubaa yi, taalif na lu sakkan ci ay téere ci wolof ak araab rawatina wolof ndax ki mu daa tagg wolof mooy làkku cosaanam muy Sëriñ Tuubaa Sëriñam te sëriñam boobii it Yonnent bi moo doon sëriñam bu ko daa tagg ci araab lakoy tagg, ndax nit koo di tagg di ko tagge weneen làkk wu dul làkku juddoom tagg ga du mat ndax yaangi koy tuutalal cosaanam, ay woyam nag li ci ëpp Sëriñam la ciy tagg ak di soññ bokki taalubeem ngir ñu gën a fonk Sëriñam te nankoo jaamu Yàlla, ku xelu la woon te jàng ba ci woyam yooyii mu woy ci wolof ku jàng `Aruud (xam-xamu woyiin ci araab) ma nu koo jam, sàmmoonte naak sarti woy ak bahru yi (woyiin yi), ba sos na ay Bahru ajami; niki Téere bi tudd «Bu léen njuuj-njaaj» ak way wi mu jébbaloo ci Seex Mustafaa Mbàkke xalifab Seexul Xadiim bu jëkk.
Tëraliin
ay woyam[Soppi]
- Ay-waay bu leen di fàtte yoonu yàlla () te xamni àdduna du kër ay tool la
- wacci sa tool mu booy di bayali aw jàmbur () di dër-dëri di wut liggéeyi ba njàmbur
- taxuta am dugub sakaane gerte () kerok bisub peret ba yaa cay perte
- bàmba du waa muy gàntu waa muy gënale() loo ca amul ci yaw la yaw miy yellale
- ñu jëkk ñaak ñu mujj ñii la yamale () loo ko jëfal mu fayla moom du tappale
- Nawet Jolof noor fa te doo nooraani - ndaw lu ca sax boo màggatee yalwaani.
Bëyit yii ci jigéen la jëm, sabab yi tax ñu koy tànn niki soxna, mu jël araf ya araf wu ne mu def ciy bëyit[Soppi]
Jiim gi
jigéen ju ndaw araf ya lan ko tënke - tënk ba bis pénc ba lan koy tinkee
jiimug jigéen mooy jekki bum jàllantu - ndaxte bu jàllantoo asal njaaloontu
cofeel gu mat sëkk a ko war cib sëriñam - ku bëgg dof te ku doful doo am ngërëm
jaamu boroomam jaamu it boroom këram - moo war jigéen su ko manee dàmmey ngëram
jam tuñ ma, jam siiñ ma'ak njamal-yàllaam la - jaalu-yàllaam wa ne Yaasin Salla'a
Jàmm ak juddook jikkoo waral ñuy tànn - ne xur wi wenn la te jiim yiy jenn
Kaaf gi
kaaf nga na baax gaaf, bari ngor, toog fa këram - na bari kersay kër-këriy sàkku ngërëm
nay gone bum def mag te bum gàtt kutuj - bum gudd lool fum toll ànd ak latkoloñ
Yaa gi
yaa ga na yaatu ŋàpp, yaatal dëkkandoom - yaatal boroom këram ci lépp lu mu moom
yaru te yomb te yéwén te yaatu - cib sëriñam te la mu yor bum laatu
Arafu nuun gi
arafu nuun gii ku ko boole xejj - ci sa boroom kër gaa ya duñ la xàjji
neex cere, neex dereet te neexu làmmiñ - neex lépp tey neexlaate gàttu gémmiñ
jigéen na maandu, man a muñ te mokk - di muñ di muuñ di mooñ cereem ne mekk.
Jikko yu aju ci arafu baa jëm ci jigéen[Soppi]
arafu baa yile jigéen ju boole - seen jikko yii kenn du la ba ngay xoole
baax baay te booleek bari bayreek barile - ba su boroom këram amul muy defale
bëñam ya weex tàll ba mel ne perkaal - bët ba ne bàq bakkanam bay safu jaal
day neexu làmmiñ, neexu ñam te mokk lool - lewet te nooy ku mu dajeel sukkal la teel
bokk nq ci li mu wax di ci tagg sëriñam ba Sëriñ Tuuba[Soppi]
adunyaa ngi tol new fel fi moom mbaate dëññu teeñ () woroomiy tëndëŋ xammeewu leen ak woroomi téeñ
lilee tax mu daa tuubloo dameel ak maxa'aki teeñ () ku mel nii ku amleek moom na leen wóor ne yaa ko tooñ
du tooñ nit te soo tooñee mu jéggal la tin la ko () xamul jaamur ak mbokkam, mag ak ndaw ci aw meloom
wurus mbaate ab xaalis bëy ak nag xar ak gëléem () la daa buub di jox ñiy laaj du kuy néegaleek a léem
añs
Ngir déglu te yér as lëf ci woyi Sëriñ Musaa Ka xoolal foofu: