text:
Liggéey (jëmm)
Ci jëmm, liggéey bi jenn doole def mooy kàttan gi doole jooju joxe ngi tomb bi ñu ko jëfe man a topp, maanaam jóge fa mu nekkoon randu benn digal bi. Digal bi muy randu mi ngi aju ci taraay ak jubluwaayu doole ji. Soo buuxee ab lal, mu randu, def nga ab liggéey, tomb bi nga jëfe doole ji, maanaam fi nga jañee lal bi doole ji, mooy fi nga teg say yoxo, te dañuy toppaale lay biy randu.
Natt ab liggéeyModifier
Ngir xam liggéey bees def ci ag noste faww nu xam doole ji nu ci def ak dayoob digal bi mbir mees jañ doole ji randu. Jenn doole ju sax jees jañ menn mbir mu dox topp wenn yoon wu jub dina joxe benn liggéey bi W bi yam ak ab coppiteeg kàttanu nosteg gi.


c: text/html

text:
Sowwu Afrig
Sowwu Afrig ab diiwaan la ci Afrik. Mi ngi tambalee ca Niseeria ba ci Senegaal. Afrik da fa mel ne arafu 1, am lu taxaw ak lu génn jublu sowwu, lu génn loolu lépp te féete ci suufu Saara man nan kaa jappee Sowwu Afrik.
Bun ko jaawale ak Maghreb di baatu araab buy tekki sowwu.
Su nu sukkandikoo ci seddaleb adduna bi Mbootaayu Réew yu Bennoo(onu) yi def, Sowwu Afrik bénn la ci diwaan yi ñu seddalee Afrik.
Fukk ak juroom bénni (16) réew la am :
- Benin
- Burkina Faso
- Kot diwaar
- kap Weer
- Gaambi
- Ginne Bisaawóo
- Gana
- Ginne
- Libeeria
- Mali
- Gànnaar
- Niseer
- Niseeria
- Senegaal
- Siraa Leyoon
- Togóo
Melosuuf[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Tefesu gii xaaju Afrik ci Mbàmbulaanu Atlas la bokk. Tefesam xaajoon nan ko joxoon leen ay tur: Tefesug pépp, Tefesug wurus, Tefesug bëñu-ñay (ci nasaraan:Côte d'Ivoire, moo indi turu réewum Kot diwaar). Jappum njaam mi yëggaloon na barab yooyu bu baax; ba tax na sax lu ëpp ci jaam yi fa ñu leen jaarale yòbb Amerik.
Ci barab yu bari yi nekk ci Diwaan bi kilimaab yemoo la ñu am, allub yemoo it am na fa. Bari na ci ay réew yu bari gancax, am na ci tamit réew yu bekkoor: yi jege ndand féy-féy gu Saara, yu ci mel ne Senegaal ak Mali
Réew yi génn ci géej gi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Benin
- Kot diwaar
- Gaambi
- Gana
- Ginne
- Ginne Bisaawóo
- Libeeria
- Gànnaar
- Niseer
- Niseeria
- Senegaal
- Siraa Leyoon
- Togóo
Réew yi génnul ci géej gi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Dex yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci taariix Diwaanu Sowu Afrik mooy barab bi nguur yi ëppoon solo ci Afrik nekkoon, man nan cee woññi yénn: Nguuru Mali gu Mag ga, Nguuru Songaay gu Mag ga, Nguuru Gana gu Mag ga. Doonoon na génn ci barab yi xay yi gën a mag juddoo ci adduna bi, dëkk bu mag bii di Timbuktu bokkoon na ci selebiyoonu njaay ak cosaan yi gënoon a mag ci jamono ju yagg ja. Ay réew yu amoon-alal te bariwooni yëggu-yëgguy cosaan ak aada nekkoon nañ fa, waaye li leen gën a faagaagal mooy jappum jaam mi ak coppitey klimaa bi, ñakkum ndox mi (rawatina taw) moo réy mbay meek camm gi ak lépp li ciy génnee.
njëkk-taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ay gëstu yu bari wone nañ ne ay nit ñëwoon nañ ci Sowwu Afrik, njoort nañ ne ay Pigme lañ, ci li jege atum 12.000 B.K.(balaa Kristaa). Ay jumtukaay ngir liggéey ak xeer, gis mañ leen ci mandiŋ mi, fa nga xam ne ay sammkat a fa nekkoon yu daan jëfëndikooy jumtukaay yu ñu yatt ci xeer (ay paaka, xeec,...). Ñi dëkkoon ci all bi nak ci yax lañ daan yatt seeniy jumtukaay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hamdan li Rabbin Kariimin xadsanaa ci lu bér,
tànneef bu mag ba ko wax laay marsiyaal ci wolof.
Xerawluleen ma bu baax te jéem a jooy ci xalim
ngir diir bu yàgg a ngi nii, ranqoñ di tuuru ci xef.
Wéet ak jeneer sunu maam, Abdul Asiis Si Dabbaax,
jur nay xalaat sama xel, saab xol di tiit ak a raf.
Huqal bukaa-u halaa haarif billaahi ba woon
maam najli Maalikinaa, wéetal na suuf si walif.
Naa jooyle diine ji ndeem, nax naa ba sonn mu të
garjeem ba wuutee waral, ruur nañ ko fii ba Jolof.
Toolam ba lax na ba liis, pas-pas ya yépp yolox
kenn naafatul tari gëm, ba jeer ngirum tasawuf
Daa yépp xëy nañu ŋiis, xam-xam bu sell ne mes
àlliwóok i téere ne mërr, njub bindatuñ ca araf.
Kenn dootu digle lu baax, kenn dootu aaye safaan,
Kenn dootu wax dëgg buur, muy dégg boole ca jëf.
Maam doomi garmi ba woon, ag dëgg jooy na ko tax,
tay matti kàdd yi giim, log moo nu tee man a ëf.
Maam naaru maam Sofi Ñaŋ, tay mbokk jooy na ko wuy
jikkoy pusoom ja ñu réer, tax réew mi xar fu ne laf.
Waa penku ak soww baak, ñoñ diine aada cosaan,
mooy buum ga lënkale woon, seen say wa moo setu lef.
Tawhiit bu sell ba wuuf, xam-xam ba moo waraloon,
buy wax dënnam ba di riir, kàddoom ni dénnu gu këf.
Pas-pas bu sell te dëer, xam Yàlla sàmmu gu wér,
way fonk sunna woyof, Xuraan di ñam wa ko saf.
Baaxal na ceddo ya ak buur ak dammeel ak i teeñ,
bañ xëy di ay surafaa, juboole till ak i tef.
Tabam ga mooy li saxal toobay teraanga fi nun,
teral na bokk ya cér jàmbur sax ñi ngi sëf.
Moo daa nu yar di nu yiir, yërmaande ak sutura,
dox sun diggak musibaak way-bijji mbon ya walif.
Mooy ndox mu sell te teey, mbindeef du waat njariñam
ndundat yi sax bind nañ, mbaaxam ca xob ya di taf.
Raayaw ngëneel la ne cas, di daagu kenn dabu ko
ndendam ci mbaax judduwul, ña jiitu woon la ne wif!
Taajul karaamaati moo dëppoo garaat yi fi sut,
mooy dànn moo man a diir, jawfalfaraa la ne tëf.
Waayam du fande du xiif, kum yar nga gën ñi fi gën,
moo tedd mat li mu doon, kum gindi réer du ko këf.
Mooy rootukaayu ngërëm, màndal na gaa ya ko xëy,
bañ màndi Yàlla mu duy, mbaax seen bagaan ya ñu sëf.
Gaalug sariiha ci kaw, géejug haqiixa la joow,
ba teer ca boor ba ñu tànnal kàngamiy tasawuf.
Woyof ni toll ca kaw, diis gann ak mayi biir,
lëm ay màqaama yu rëy, saw kañ wareesu koo cof
Yaa donn bóot ya ca Faas, déemug sëriif ba nga raas,
yaay waada mat li nga doon, yaa sell yaa set i jëf.
Sirrub wilaayati yaa koy, ràng góor ña ko am,
yaa déjji pakk ya woon, ca yoon wa tee ñu tëruf.
Ngax yaa ngi tëb ak a bàkkooy folli buur ak a fal
nebbon bi nëbbu ci ñay, compam defuñ ko ci tef.
Doo fecci kóllare Maam, koo yar du fayu du tooñ,
say jëf du weddi sa wax, kuy raas sa kem dafa dof!
Yaa sax fi béjjénu kun, te mbëkkewóo ak a sëlbuy sippi ay darjaat, yaa mat li gaa yi di def.
Loo digle yaa nu ca man, loo aaye dun la ca seen,
lut Yàlla ak Yónnenam, taxul sa bët bi di raf.
Màndal nga xol yi ci maa-us suhdi wal warahi,
la Mawdo ruujoon nga bay, ñaraas ca ay lefi lef,
Dekkal nga daara yi woon, dundal tariixatu Seex,
ndaw ñaa ngi jàng ak a werdiy yewwu njël di wasif.
Noobul ba naaf sunu neewoy xol yi tur wa du fay,
kalxatti fii suhufil ahjaari ardi Jolof.
Kariim la doomi kariim, Mawdook Sofee nu ko jox,
muy sànni tàccu fi nun, far mawti ñëw ne ko këf!
Neexoon nu gis ko ci bët, sun ruu yi nàmp ca moom,
ndax xol yi xippi ci gii ngëmmeen gu tar niki dof!
Na Yàlla dolli ko leer, ful yërmadeem ja ca moom
bijaahi Sang ba gën jaam ñépp wax ak i jëf
Sallal ilaahu halal, Mahmoodi xudwatinaa,
wal aali was sahbi feek watat di ñatti araf.
Aji-bind ji: Imaam Jóob
Aji-topp: Seex Jaxate


text:
Duni Kanaari
Duni Kanaari yi (ci wu-ispaañ Islas Canarias) ay dun lañu yu bokk ci goxu Afrig, féete ci bëj-gànnaar-sowwu Afrig nekk ci mbàmbulaanu Atlas, te bokk ci réewum Ispaañ. Ñoo ngo ko Séddale ci ñaari tund Santa Cruz gu Tenerif ak Las Palmas.
Gongikubaat[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Turu duni Kanaari ngi jëlee turam ci latin Canariae Insulae (duni xaj yi); tur wi ci Kanaari gu Mag rekk lees ko doon jëfandikoo ("Canaria Insula"). Di bàyyikoo ci xaji àll yu mag ("canes") yu nemmeekukat yu njëkk yi wuññi woon ca dun ba.
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- (es) Nguurug Kanaari
- (es) Péncum réew mu Kanaari


text:
Dëgërluwiin
Dëgërluwiin walla Dëgërluwiin gu mbëj mooy ni ab wommatukaayu mbëj jikkowoo di jéem a bañ ay yani mbëj di ko jàll, di dëgërlu. Ci dëgërluwiinu ab jumtukaay lanuy man a xamee nu ndëgërloom toll.
Tekki[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Dëgërluwiin wi p bennaanu nattam mooy ohm x meetar [Ω x m], dafa aju ci ni wommatukaay bi bindoo (dijjaayam, guddaayam) waaye li ko lonkale ak Ndëgërlu gi R mooy mile mbind:
- p mooy Dëgërluwiin wi ñu koy natte ohm x meetar [Ω x m];
- R mooy ndëgërlu gu benn dogu jumtukaay boo jël ñu koy natte ohm [Ω];
- l mooy guddaayu jumtukaay bi dawaan bi di jaar ñu koy natte meetar;
- S mooy dijjaayu jumtukaay bi ñu koy natte meetar kaare [m2].
Sunu wëlbëtee ci bii yamale mu jox nu nan lanuy natte ndëgërlu gu ab wommatukaay bu nu xamee guddaayam ak dijjaayam:
Dëgërluwiin gi manees na koo natte itam ak bii yamale:
- E mooy taraayu toolu mbëj bi, ñu koy natte volt ci meetar
- J mooy fattaayu dawaan bi, ñu koy natte ampere ci meetar kaare
ci mujjante manees na koo natte itam ak safaanu wommatiin wi:
- σ mooy wommatiin wi.
Ajoom ci tàngoor[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Dëgërluwiin gu ab wommatukaay dafay aju ci xeetu ne-ne bi ñu ko defaree.
Dëgërluwiin gu ab mbéll[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci mbéll yi Dëgërluwiin gi dafay yokk lu tàngaay bi di gën a bari, manam a wommat dafay wàññeeku. Safaan wa su tàngaay bi wàññee koo ba àgg ci benn lim bumu manuta romb.
mooy Dëgërluwiin gi T tàngaay bi, mooy Dëgërluwiin gi ci tàngaayu delluwaay bi, naka-jekk benn ci ñaar yii lay doon 0° walla 20°. &alpha di ab ngungu tàngoor bu aju ci ne-ne bi.
Dëgërluwiin bu ab xaaj-wommatukaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Dëgërluwiin gu ab xaaj-wommatukaay dafay wàññeeku lu tàngaay bi di yokk, kon lu tàngaay bi yokk ñuy gën a man a wommat. Bii digaale moo koy faramface:
A, B ak C ay ngung yees jagleel ne-ne bi lañu.


text:
Li ma teree nelaw mooy njàngale moomu sendikaay jàngalekat yi di njort ñu dugal ko lekool bi jublu ci yàq sunu xale yi. Sama xel daloon na ndax waxi jawriñ jiy saytu njàng mi, waaye ñu xamal ma ni atum 2014 ba léegi la ñu ko defoon ab sumb, di wut yoon ngir mu dugg ci réew mi.
Yi ci sendikaay jàngalekat feeñal doy na firnde, ñi koy saytu mel ni ki teewal Unesco ci Ndakaaru, ak i Kilifa ci ñiy saytu njàngum réew mi ñu xam leen.
Lépp war a leer ndax kayit yi ma jot a jàng gisuma ci luy gëddaal li nu doon. Naka la ñu mën a doyalee mbind yi ci sunu téerey diine yi, ak sunu mbaax yi fi jiitu woon diiney Islaam ak kerecen. Mësumaa gis cong gu ñaawee nii ci sunuy ngëm-ngëm.
Xeex bi nag du yem rekk ci sendikaa yi ko feeñal. Jaajëfal leen war na nu ci li ñu taxaw di ko bañ. Waaye mbir mii mbirum réew mi yépp la. Muy ku yor xale ci lekool bi ak képp kuy doomu Senegaal. Pexe mi nag su boobaa menn la. Ndax ñii du ñu dellu gannaaw feek gisuñu réew mépp taxaw ngir bañ ko. Muy ñépp tëye seen doom yi ci kër yi ñu bañ a dem lekool. Toog ci kër yi ba keroog ñuy génne lii ci wet yépp. Dellu ci gannaaw ba fàww, xale yi soog a dellu. Waaye daal sunuy xale du nu jàng lu ni mel.
Ñi nekk ci bopp yi ñu xam leen, siiwal leen ndax yoon mayuleen ñuy def lu ni mel ci sunuy ekool.
Jawriñ ji weddi na waaye laaj bi mooy, lu tax mbir mi dem ba àgg ci ay lëlu ? Ku fi indi lii ? Ku maye ngir mu duggsi fi ? Ñan ñoo nekk ci bopp bi ? Lu ñu ci jublu ?
Nguur gi mënu cee noppi, war na ñoo leeral lii waa réew mi.
Noo ngi leen di déglu.
« `
Mamadu Jóob Dëkurwaa
Li ma teree nelaw mooy njàngale moomu sendikaay jàngalekat yi di njort ñu dugal ko lekool bi jublu ci yàq sunu xale yi. Sama xel daloon na ndax waxi jawriñ jiy saytu njàng mi, waaye ñu xamal ma ni atum 2014 ba léegi la ñu ko defoon ab sumb, di wut yoon ngir mu dugg ci réew mi.


text:
Jëfandikukat:Abdu Xaadir KEBE
Ñi ngi siyaare man de doomi Senegaal laa juy dund fii mu nekk ca Ndakaaru ak Tuubaa, di jaabante ci diggante bi ci mujjug-ayu bis gu nekk daanaka, nekkoon naa nag Itaali, di naa wax wolof mooy làkk wi ma dàqal ci làkk yi ak araab, frãse, àngale ak itaalien, wu ci nekk nag déggiin wu wér laa ko dégg, ab dongob daara laa woon nag bu jàng alxuraan ba mokkal ko, demoon naa Aamerig ak Faraas ak Espaañ, taalif naa as lëf ci wolof, tekki ci it ay téere, bari na lu ma dugal ci wiki bi ciy jukki, ab metlang (entrpreneur) laa ci B.T.p maanaam tabax laay liggéeye, may ñaan ñun ñi sopp wii làkk te man koo jëmale kanam ñu xamante, booloo ngir def ci ay liggéey yu man a amali Sunu gaal njariñ.
Abdou Khadre KEBE sakkmultiservices@hotmail.com


text:
Keur Gui Crew Lyrics
Kilifeu
Tanale nala yaye djou bakh tcha djiko yagnu ko yabbé
May sa baye ta defoumafi lougnou ma wara yabbé
Ngala way rooyal thi niit you baax gnimala toudé
Diang laala sant, dome maandu fonk sa Diiné
Li nga seex ak say nawlé na nga sa fekhé gooré
Moyoul ku ndadjé beug aalal na nga si tabbé
Diar nga neggu ngoor nala woor ngor dou wax waxate ,
Dou wax waxeet, soko defé geun xeet
Na nga xam sa xeet boul dougg ci loulay sakeet
wethiet di nga ko sokhla mais boumou la mousseu titeul
Disket na doon sa sokhna mome dé boumou la moussa djiteul
Je sais que ya ngi laal ci pet diefeundikol Kondom
Amago lo yoré doom
Fils na nga moytu vices, yeen bi da diss
Yone bi da liiss, na nga moytou tarkhiss
Kouy door dou xacc, Ass goor dou kacc
Goor dou Sacc, Goor dou fecc
[REFRAIN]
Anglais
THIAT
Ma fille, beugouma nga may meeré, xam nga nimala beugué
Soumalay terré c'est pas parce que damalay diema fiiré
Xamna ni doone nga diankh, beugouma loulay sank
Djiguene dou diang pank, dafay diap tank
Djiguene mouthiam keureudi, Diamono bé teureudi
Adouna bi woreudi, fess dell ak gnou wereudi
je sais que do feel
Boy dadiek pedophile
Goor gni meun nagne fene, Di nga degg ba tayi Je t'aime
Na nga yame sissa beneu, Boul yakar keneu ci leen
Limala denk na nga ko fonk, Beugouma sa beut di xonk
Def foula moytou fontou, Soy teud na seur bi xonk
Ndakh lolou moy sa tontou, sa nopp bougn ko yeey
Boul deglou koulsy deey, amal sa bopp xeuy, sa nawlé boumla yeey
Fékhel na gnor xomb, dara doula diomb
Na nga fess diom, lou diot yomb, ken doula romb
[REFRAIN]
Anglais
KILIFEU
So guissé ma beuri wax, limassi joblou nga baax
wadiour la dou meti , fokma wasslu aax
Louko moy rek euleuk dinako layo barsaax
Djiko yimala diox , dji ko mou saax
Li mala diox, fexel ba boumou nasakh
boppu bay aam barké nopp yuy degg say saax
THIAT
Ma fille na nga teey, foy seuy na nga fa seey
sa ndeye moussoula faye, limoula deey na nga koko faye
Fekhe ko roy, Loy tog mou doye, boul falé koulay xoy
Boula kenn guiss nga dioy
Dieukeur moy sa waay, nek sa werou waay
Nek di noflay, li boumou nakhsay
[REFRAIN]
Anglais
Enjoy Synced Lyrics With Our Mobile AppDownload on Google PlayGet it on App Store
WATCH VIDEO
ABOUT THIS SONG
Release Year : 2015
Album : Encyclopédie (Single)
Added By : Tamsir Diouf
SEE ALSO
AUTHOR
ALMA NOPP
Senegal
...
YOU MAY ALSO LIKE


text:
Leopool Sedaar Sengoor
Leopool Sedaar Sengoor mi ngi juddoo ca Jiwaalo ci 9 Oktoobar ci atum 1906, génn àdduna ca Verson (ca Fraas) ci 20 Desambar 2001. Nekkoon taalifkat, bindkat doonoon it killifa aada ca Senegaal. Mooy ki njëkk a doon njiitu réewu Senegaal (1960-1980).
Wàcc na jal bi ci teeyug bàkkanam, bàyyee ko Abdu Juuf. Ñu bari ci àdduna bi dañu koy jàppe kenn ci xalaatkati Afrig yi ëpp solo, yu ñaar-fukkeelu xarnu.
Dundam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Léopold Sédar Senghor ma nga juddoo ca Jiwaalo, di ab dëkk bu ndaw bu ne ca tund wu Mbuur, ci diiwaanu Cees. Baayam di Basil Jogoy Senghor, ab yaxantukat la woon bu bokkoon ci kuréel gu diggu gi ci giirug séeréer, di genn ci néewte yi ci Senegaal.
Yaayam di Ñilaan Njéemée Baaxum, ñatteelub baayam. Bi mu amee juroom ñatti at, la tàmbali am njàngam ci ab Gospel : benn jàngu bu dëkku bu Baay yu Ruu Gu Sell gi (les pères catholiques). Ci atum 1922 la dugg leekool (mbaa jàngu bi) te booba ma nga Ndakaaru, muy ku soppoon njàngat lu Faraas, di woon ku ràññiku ci làkku Faraas, Laatin, wu Geres ak Jabru, mu daal di am Bakalooriya, daal di am ag may ngir àggale am njàngam ca Faraas.
- Yaxantukat ci fr:commerçant
- kuréel gu diggu gi ci fr:bourgeoisie
- néewte ci fr: minorité
- jàngu bu dëkku ci fr: internat
- njàngat lu Faraas ci fr: littérature française
- may ci fr:bourse
Senegaal[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Sengoor nekkoon na di kenn ci ñi doon jàppale Lëngoo gi:(réewi Afrig yi temb bu yàggul), loolu lu mel ne (ag Komonwelth gu Faraas) gu ag Lëngoo la woon, réewi Afrig yi nag ànduñu ci woon. Moom sosoon na ak Moodibo Kayta Lëngoo gu Mali gi. Moo nekkoon njiitul jataayub lëngoo bi ba ci kero bi mu tasee atum 1960, moo nekkoon ki njëkk a jiite Senegaal, ñi ngi ko tànn ci 5 satumbar 1962, mooy ki sadd bàkku réewum Senegaal (gar gu xonq gi). Njiitul jëwrinam lii di Mamadu Ja moo féetewoo woon doxal naal yi aju ci suqaliku gu réew mi gu guddub dig gi(long terme), bu ko defee moom Sengoor mu féetewoo séqoo yu bitim réew yi
Waaye ñaari gaa yii mujj nañu wuute ci lu gaaw. Ci disambar 1962 lañu jàpp Mamadu Ja, mi ñu tuumal ne day xiirtale cig daaneel nguur, mu daal di sax ci kaso bi lu tollook fukki at ak ñaar. Ginnaaw bi Sengoor daal di taxawal ag noste gu njiit . Ci 22 Mars 1967 Sengoor mucc na cig bóom, ñu daal di teg àtteb ray ci ki ñu ko tuumaaloon. Tekki na ndombag tànkam njëkk ab àppub njiitam di jeex, loola di ci disambar 1980, daal di fiy wuutal Abdu Juuf ci boppu réew mi. Ci ron ag njiitam la Sengoor sampe lëwug làng( ñu yamale woon ko ci ñatti dawaan rekk: mbokkoo , mbokkte, ak afal ak genn noste gu yar ( systeme educatif) gu am solo.
Bariwaa na lu ñuy askanale Sengoor ag demokaraasi waaye ay fen rekk la,ndax moom indi woon na fi ci doole ag noste gu genn làng, daal di moñoxe ci doole lu sakkan ci ay yëngu-yëngu yu ñaxtu yu ay dongo (étudiants. Ak doonte canc gu Faraas jeex na ci melo wu kilifawu (officiel) teewul xiimay koppar bu Senegaal Faraas a koy saxal, njàng mi it ci làkku Faraas lañu koy defe, te Sengoor it réew mi mi ngi ko jiite woon ànd ak ay xelalkat yu Faraas yu muy diisool, (Ñooñu nag manuñoo joxe menn xel mu njariñul Faraas nekkul, Moom itam jabari waa Faraas la yoroon, te bari na lool lu mu daa xeex ngir ñu yor aaday Faraas, Taalifkat ba nee na:
- (Màggat mu màggat ci am () njàngum tubaab jabaroo () tubaab tubaab la, tubaab ngeen dénk seen gaal gii)
- Lëngoo gi ci fr: fédéralisme
- séqo yu bitim réew;relations internationales
- noste gu njiit: système ou régime présidentiel
- lëwug làng: multipartisme
- mbokkoo: socialisme, mbokkte:communisme, afal:libéralisme, noste gu yar :systeme educatif


text:
Wote bi nu dëgmal, ñépp xam na ñu ko, wote
-
Politik
-
Ku wax feeñ: demokaraasi ag làkki réew mi
-
-
Isaa Bokar Si ” Yaaya Jàmme mooy ndeyyi-mbill mi ci Gambi ak Kasamaas”
Isaa Bokaar Si, ambaasadeur Yaaya Jàmme la woon, bokkoon na
-
Màki Sàll: “du ma làq kenn ku def lu dëppoowul ag yoon”!
Ci benn laaj-toontu bu njiitu-réew mi amal ag yeenekaay bu
-
Kookooy Saalif Saajo njiitu waay-fippu ya ca Kasamaas…!
Peresidaa Maki Sàll ne woon ayu-bés yale weesu, ne tàllal
- Li ci topp: Politik
-
Caada
-
-
Bés bu taalifkati yeneen réew làkkee wolof…
* Jukki bii topp maa ngi ko jëlee sama téere
-
Bés bi UNESCO jagleel làkki ndey yi …
Bésu 21 fan ci weeru fewrie at mu jot, moom
-
Benn bés, benn woy: Sëriñ Musaa ka
XARNU BI Sëriñ bi noo gi deeti ñaan Faqiir dafay
-
KIPPUG WATTU LÀKKI RÉEW MI Ànd jubal mbind mi !
KIPPUG WATTU LÀKKI RÉEW MI Ànd jubal mbind mi !
- Li ci topp: Caada
-
Multimejaa
-
-
-
Seex Anta Jóob: Xayma ci Wolof – La héorie des Ensembles
Ensembles équivalents Deux ensembles M et N sont équivalents si
-
-
- Li ci topp: Multimejaa
-
Diine
-
Alxuraan ci làkku wolof
Alxuraan ci wolof
-
Benn bés, benn woy: Sëriñ Musaa ka
XARNU BI Sëriñ bi noo gi deeti ñaan Faqiir dafay
-
-
Diine ci làmmiñu Wolof: Yoonu ragal-Yàlla
Bisimilaahi Rahmaani Rahiimi… Ñu fas yeeney dollee denkënte ak di
-
- Li ci topp: Diine
-
Yeneen jukki
-
“Filosofi ci wolof”… téere bu bees bi Tamsir Anne génne
Seetal Fii « Philosophie en wolof : A comme aada … » aada j. : aada mooy mbooleem matukaay yi am mbooloo, gën gaa bare, aw askan di tegtaloo cig jëf, di ca […]
-
-
Cosaanu mbind ci Afrik
Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeek meroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamuñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam […]
-
Déconstruire le mythe de l’oralité des cultures africaines
Par Dr. Tamsir Anne Cet article à dessein de vulgarisation est tiré de mon livre l’Égypte pharaonique sève nourricière des langues et cultures africaines paru en 2017 aux Éditions Presses […]
-


text:
-
admin
-
-
Bés bu taalifkati yeneen réew làkkee wolof… * Jukki bii topp maa ngi ko jëlee sama téere bi ma tuddee Téere-woy yi te mu genn ci atum 2011 ca Almaañ. Téere bi mën ngeen ko am NDakaaru […]
-
-
Alxuraan ci làkku wolof Alxuraan ci wolof
-
-
Bés bi UNESCO jagleel làkki ndey yi … Bésu 21 fan ci weeru fewrie at mu jot, moom la kurél giy toppatoo caada, njàng ak xamtéef (UNESCO) te féetoo ci mbotaayu xeet yi, jagleel làkki ndey, maanaam làkk […]
-
“Filosofi ci wolof”… téere bu bees bi Tamsir Anne génne Seetal Fii « Philosophie en wolof : A comme aada … » aada j. : aada mooy mbooleem matukaay yi am mbooloo, gën gaa bare, aw askan di tegtaloo cig jëf, di ca […]
-
Benn bés, benn woy: Sëriñ Musaa ka XARNU BI Sëriñ bi noo gi deeti ñaan Faqiir dafay nangoo dagaan Nangul nu lépp lu nu ñaan Ndax Yàlla naatal xarnu bi Noongi dangaan ci Mustafaa Ma nekk marwat’ak […]
-
KIPPUG WATTU LÀKKI RÉEW MI Ànd jubal mbind mi ! KIPPUG WATTU LÀKKI RÉEW MI Ànd jubal mbind mi !
-
Ñeel Seex Anta Jóob Liggéey bu mel ni bii ñu fi dëgmal, wareef la ci sunu gis-gis, ñu ñeel fi ca ndorte la góor gu mel ni Seex Anta Jóob. Ndax daf fee def, […]
-
-
-
Cosaanu mbind ci Afrik Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeek meroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamuñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam […]
-
Déconstruire le mythe de l’oralité des cultures africaines Par Dr. Tamsir Anne Cet article à dessein de vulgarisation est tiré de mon livre l’Égypte pharaonique sève nourricière des langues et cultures africaines paru en 2017 aux Éditions Presses […]
-


text:
Kaasamaas
Kaasamaas baat la bu ñu toggalee ci ñaari dogiit : Kaasa ak Maas boo leen boolee muy buuru Kaasa. Kaasa bokk na ci yi njëkk ci nguuri gox bii. Ginnaawam nag Gabu moo ci gën a rëy ci nguur yi. Ñaari nguur yii ñi ngi leen taxawal ci lu tollook xarub fukk ak ñeent g.j, ci loxol ay xarekat yu bawoo ca imbraatóoru Mali ga, Sinjata Kayta yabaloon leen. Nguurug Gabu (nguur gi ëppoon doole ci yii) Trimaskan Traaware moo ko sosoon, mu nekkoon gi tegoon loxo nguur yu ndaw yi nekkoon ci bëj-gànnaaru Gambi, ñooy : Kantora, Gimaara, Jaara, Kiyaŋ ak Kombo. Kaasa ak Gabu way toroxlu lañu woon ñeel Imbraatóoru Mali jamono yi nu leen sose ñoom ñaar, waaye Gabu moom tàmbalee fay galag ñeel imbraatóor gi, ci noonu mu ame ci «ag àtte-sa-bopp » (autonamie). Ci digg xarnu bu fukk ak juroom, la ñaari nguur yii jariñu ca yëngu-yëngu ya Koli Tingala amaloon ca gox ba, bi mu ko defee, ñu daal di dagu ci Mali.
Ci xarnub fukk ak juroom ñatt g.j, la Kaasa tàmbalee tas : giirug Joola songe ko ci sowwu bi, gu Maalinke ci penku bi, gog Balaanta ci bëj-gànnaar gi.. Ci atum 1830 g.j, la giirug Balaanta lakk péeyub Kaasa di Birikama. Ci xarnub fukk ak juroom ñeent g.j, la Gabu it làmbalee naaxsaay, looloo mi ngi dale ca ba ko giirug Pël gi songee, mooy gi génne woon Fuuta Jalon, bu ko defee mu daal di tàmbalee ñàkk ndànk-ndànk sañ-sañ yi mu amoon ci gox yi mu yilifoon.
Nosiinu biir gi ci nguurug Kaasa ak Gabu xawuñoo wuuteek wa amoon ca nguur yeneen ya ci Senegaal. Buur bi jataayub mag (sénat) ñee ko daa dimbale, moo daa fuglu it ay saxalam tey digal ay sañ-sañam. Diiwaan yi ay foŋsaneer yu kawee leen daan jiite yu tukkee ci garmi yi. Waaye Gabu moom nga xam ne nguurug xare la woon : ay foŋsaneeram yu kawe mi ngi leen daa tànne ci xarekati garmi yi.


text:
Seex Anta Jóob
Séex Anta Jóob muŋi juddu ci 29 déçambar ci atum 1923 ci ceytu, faatu ci 7 féwrier ci atum 1986 ci Ndakaaru. Moom Sénégalais la, di bindakatt, gestu katt ak ku doone yeŋu ci walu polotik. Moom giirug dundam, dafa doone wane ŋiariñu Afrik rawatina dér bu ñul ci histoiru aduna bi.
Ba tay amna ci Mbidam yu ñuy ŋañ, ba taxna du ñu kay faral di féssal, rawatina li mu binda ci walu Egypte ak ciossaanu kalaama wolof.
Wayé Séex Anta Jóob bokk na ci ñi ñieka binda ci histoiru Afrik làata colonisationg.
Diar diar am ak ŋiagalém[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Séex Anta Jóob muŋi juddu ci 29 déçambar ci atum 1923 ci ceytu, ci diwaanu Bambeï, ci ŋiaaréem.
Ci askane wu mag la soxékoo. Bi mu amé 23 att la dém farançe ŋir diaŋ physique akk chimie, wayé mu moudjé djublu ci histoire akk science sociales, rawatina ŋiaŋalém Gaston Bachelard akk bu Frédéric Juiot-Curie. Moome bokkul guiss guiss akk ñiy xalaate ni afrik amoul histoirou bopam.
Ci atum 1951 la Séex Anta Jóob , ci dimbalu Marcel Giraule, wadjal thézou doctorat ci ñiangalé mu kawé ci université bu Paris. Ci thèze boobu ci la xamlée ni waa Egypte ay nitt ñu ñul lañiouwoone té itam lakk akk aaday afrik yi fofu la soxékoo.


text:
Xkitsy byon San Juan
1
Xkyalnsaak Gayo
1 Xaa koolaa. Lëën xal kitsy re lo xamigwaa Gayo. Xkëstyoon xaa tyub styoon.
2 Beetsy, xñabaa lo Dios nii kakni xaa lii ni kneetsy xaa kyalndaan lool porñee mbañoo sinak xñabey xaa. 3 Tir blen tsiñee në bla betsy no nii biid tedy lon nii xchosodyoo lo xtiits Dios. 4 Ni tu cos chuuñ kledy naa sinak nii xlen tsiñee chonaa nii lëë kchë xiñaa mbañ sinak xñabey xtiits Dios.
5 Beetsy, buen nii chuñoo betsy no yudar nikxe xaa sit xaa. 6 Lo kchë xaa nii xniladzy xtiits Dios bitiits xaa nii tir xkëstyool meñ. Beeñ favor beeñ xaa yudar parñee kyal xaa xiviaj xaa sinak xñabey Dios. 7 Por lëë xaa bislo viaj re par kluuy xaa xtiits Jesús, aan nëdy xaa kñaasy xaa nii xkady meñ nii xnilasty Dios. 8 Por ngo no nii kuuñ no xaa yudar parñee kluuy xaa tiitsli.
Diótrefes ni Demetrio
9 Lëën pxal tublë kitsy lo kchë meñ nii xniladzy xtiits Dios, per chaklasty Diótrefes nii kñabey noo, sink lëë xaa chakladzy kñabey xaa. 10 Per tsi lëën kyely, lëën këntseeb lo xaa por kchë tiits kizh ni tiits xuuy nii nojkots xaa lëë noo. Aan xyaldy xcuent xaa siko, sink xteejty xaa laa kwës betsy no nii chiid, ni xlaady xaa nii ktee meñ laa kwës xaa ni xkwii xaa meñ nii xtee laa xkwës betsy no lady meñ nii xniladzy xtiits Dios.
11 Beetsy, kuñdyoo cos mal, sink beeñ cos buen. Xiñ Dios nak kchë xaa nii chuuñtsyey cos buen, per lëë xaa nii chuuñtsyey cos mal karty kyuumbey xaa Dios.
12 Kchë meñ xñee nii buen Demetrio ni nli gaaw. Wi noo no xfavor xaa ni nan gaal nii nli xtiits noo.
13 Ndaly nii no kniyaa lool, per chaklastyaa kniyno lo kitsy re, 14 por xkokyeeñaa nii klyëëdy lëën kyely teedy lool, aan yuubaa kñe lool.
15 Kakni Dioosoo dyon. Xkëëptyux xamigw no nii no nu lii. Beeñ favor pkëëptyux kchë xamigw no nii no ske.


text:
Duusub sin
Ab duusub sin, ci xayma, melokaanu genn xeetu solo la, di luy jëmmal coppiteeg menn mbir muy dem ci jamono. Mbir mi man naa nekk jenn doole, dawaan walla dendu mbëj, ab duusub mbëjbijjaakon, dees na ko jëfandikoo ci fànn yu bari.
Màndarga bu ab duusub sin bi gën a fés mooy dayoob feeñte bi nga ciy jëmmal, ci saa-su-ne, soo jëlee ab diir, nga boole leen tus la lay jox. Soo xoolee nataal bi ci wet gi, di nga gis ne ñaari taxawaay yu solos sin bi yi ëpp, dañoo yam dayoo te safaanoo, koon seenug boole tus la.
Ngir xam dayoo bi ci jenn jamono ji, mii mbindum xayma lees di jëfandikoo.
Fi:
- A, dooneeTaxawaay bi, mooy dayoob solo si bi ëpp.
- w, baraayu puxtal bi, moo nuy wax ni puxtal bi di soppeekoo ci jenn jamono, nu man cee xamee xélam, maanaam ni solo si di soppeekoo ci jamono, bennaanu nattam di radian ci saa (rad/s).
- φ wéq, moo nuy wax fi solo si di tambalee fi jamono doonee tus, t = 0, ci ban puxtal la tambalee.


text:
Bismillaahi rahmaani rahiimi
Yewwuleen bu Yàlla falee
Ab laram na ñépp dagu
Dag ca péey ba lay xala añ
Wuyusileen ci seeni sago
Xaadimu Rasuuli la fal
Gàngunaay ga moo ko jagoo
Moom la Yàlla far ca lësal
Nattu yooya moo ko tegoo
Farlu ga ak yitteem ja mu yor
Lëf taxul mu raf bu dogoo
Yàlla rekk rekk la ŋoy
Alxuraan la mas di fegoo
Sopp Mustafaa di xolam
Aw taggam la mas di wagoo
Aar na ngir mi Yàlla tëral
Ag tëyam la mas di wegoo
Waa ju xam du wër ku ko moy
Moom la Mustafaa di sagoo
Lim defar ci dénd bii doo
Seeru fii kemam ba Tógoo
Wër wëraani dem na ba ñëw
Dem na Misra dem na Segu
Wër na ñoñ Araab ba dajal
Ñëw ñu naa ko yaw jugagóo
Nee gisul fi dëek i didi
Réew mu nekk nee na fa góo
Ag Yonen ci Taaha la yam
Xejj baa ngi kaay nu dagu
Baas yëngul te way ko ndaxam
Soo ko bàkkagul wayagóo
Baas yëngul te jublu ci moom
Soo ko jubluwul wayagóo
Sant rekk mooy li la war
Yaa ngi saddi way te gagóo
Aji-bind ji: Soxna Nogay Cuun
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Xew-xew, diine
Siyaare atum 2020: njiitu Fayda Tiijaaniya, Papa Maahi Ibrahiima Ñas woo na mbooloo ma ngir ñu dellu ca suuf sa ngir tekk ay sémb jëm ci mbay mi ak ndefar mi.
Ba mu ñëwee ngir jiite xew wa (siyaar bu ñuy amal at mu jot ca Medina Baay), njiitu Fayda bu Medina Baay, Sëriñ Maahi Ibrahiima Ñas, sàkku na ngir ñu delluwaat ca mbay ma ngir xeex yenn jafe-jafe yi niki ndóol, ndëngte ak góor-jigéen.
« Sunu aamu ci diine amul sikk-sakka. Leegi nag, jot na nu delluwaat ci tool yi. Dañoo war a def mbay mi sunu yitte ni ko Baay Ñas doon defee ci jamonoom. Suuf saa ngi fi, yemb na leegi nag nañu dem bayi ko ngir suqali sunuy naal lu ci mel ni mbay ak ndefar. Baay Ñas bàyyi woon na fi lu tollu ci 400 ektaar ca Tayba Ñaseen te it am na yeneen i tool ca Kóosi. Danu leen war a jëfandikoo… » la Xalifa bi xamle ca kanamu ndongo yi.
Su nu ko déggee, mbay mi rekk moo mën a tax ndaw ñi toog seen i dëkk. Waaye mooy tax it ñu mën a xeex yenn bir yi niki ndóol, ndëngte, góor-jigéen añs.
Sëriñ Maahi Ibrahiima Ñas yokk na ci ne Senegaal ñàkkul ay woroom mi xam-xam ngir sopparñi gerte gi ci réew mi te bañ a xalaat saa su nekk di ko yóbb noonu ca bitim réew. Kilifa diine bi woo na képp ku bëgg, rawatina Càmm gi, mu nekk ci loolu ngir soppeeku am.
Àlliyun Gay


text:
Catir
Ci angale mooy Thyatira; Ci faranse mooy Thyatire
Ca jamono Injiil dëkk la woon, ci diiwaanu nguuru Room bu tudd Asi, maanaam ci sowu réew bi tudd tey jii Tirki. Tey jii Akhisasar la tudd. Dafa nekkoon ci yoon diggante Pergam ak Sàrd, ci dig bi nekkoon diggante diiwaani Misi and Lidi. Dëkk ba siiw na ndax cuub bi ñu fa defaroon.
Ca jamono ju njëkku mbooloom ñi gëm Kirist amoon na fa mbooloo bu am solo. Naka noonu gis nañu ne mooy benn ci 7 mbooloom bi ñu bind ci Peeñu ma.
Dañu ciy wax ci Catir ci Injiil ci Jëf 16:14; Pe 1:11; 2:18,24.


text:
Almasi bi
Ci làkku ibrë (מָשִׁיחַ), la baat bi jóge. Almasi bi mooy ni ñu koy waxe ci Lislaam (Al-Masiḥe, المسيح). Ci angale mooy the Messiah; Ci faranse mooy le Messie
Almasi bi mooy tekki 'Ku Yàlla fal ngir liggéeyal ko'. Yonent Yàlla yi jiitu woon jamano Kirist waxoon nañu ci lu jëm ci musalkat bi Yàlla dige woon nara ñëw. Tur wi dafa ëmb wax yooyu yépp. Yawut ya, bu ñu masaana fal kenn, dañu daan sotti diwlin ci boppam, muy yonent, muy sëriñ mbaa buur. Krist, Almasi bi nag, mooy Ki Yàlla sol Xelam, ngir wone ne mooy Yonent, Saraxalekat ak Buur bi. Moo di yonent, bi nuy jottali xebaaru jàmm fa kanam Yàlla. Moo di Saraxalekat, bi nu ubbil bunt fa Yàlla. Moo di Buur, bi yilif ñépp ak yépp.
Baat bii mu ngi jóge ci làkku araab, sukkandiku ci làkku ibrë, te muy tekki ‘Kirist' ci làkku gereg. Ci Injiil bi ci gereg Almasi bi dafay am ñaari yoon rekk (Yow 1:41; 4:25). Ci firi Wolof, bu Injiil bi ci gereg amee Kirist te mu bëgga wax ci ndombam dañu koy firi Almasi. Bu Injiil bi ci gereg amee Kirist te mu bëgga wax ci turam dañu koy firi Kirist. Seetal itam Kirist.


text:
Jinne
Jinne j: mbindéefu sunu Boroom la, Yàlla ngi ko binde ci sawara, ki nga xam ne moo la Yàlla jëkk a sàkk ci jinne yi mooy Suumiyaa baayu jinne yi nga xam ne niki ni Aadama doone daayu nit ñi noonu la mel ci jinne. Y Jinne yi nag ñoo jiitu nit ñi ci kaw suuf, ñoo nekkoon xalifag kaw suuf njëkk ñuy sàkk nit, woroom xam-xam yi dañuy wax ne amoon na ay xeeti bindeef yu jiitu jinne yi ci kaw waaye wuute nañu ci seen tur la ca gën a siiw mooy ne "Xin ak Bin" lañu tudd, waaye ñu daan yàqate ci kaw suuf Yàlla wuutele leen ak jinne yi. Jinne yi seen njëlbeenug jamono nekkoon nañu ñu daan wéetal seen Boroom daan sellal, dundaloon kaw suuf; ciy tabax i njénde defar ay dër(jardin) yu naat, sàkk ay bëtti ndox yuy wal, ñu doon dund cig teddnga, ba mu yàgg, ñu tàmbalee bew, yëg seen bopp, di rëy-rëylu ci kaw, di lottal ñi néew doole, di rayante seen biir, mujj dëkkewuñu ci kaw lu moy yàq. Yàlla yabal ci ñoom xareb Malaakaam ñu wàcc ci kaw suuf ngir xeex ak jinne yi, ray ci ñoom lu takku, ñu néew a mucc ci ñoom làqatuji ca lëgg-lëggi ndox ya ak ca xunt ya ak ca kaw njobbaxtalu doj yu mag ya (montagne). Amoon na ci ñoom waay ju baaxoon daan leen waar ba bi Malaaka ya doon xeex ak jinne yi moom ci xareb Malaaka ya la faroon, ñu koy wax "Hasaasiil" (boo ci bëggee lu gën a yaatu, yëral Mboor Ak Diine"[1]
Alxuraan Ak Jinne[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Alxuraan, tudd na leen lu bari ba am na Saar wow Saaru Jinne Ya la tudd (Suuratul Jinni)


text:
Aten
37°58′N 23°43′E / 37.967, 23.717
Ci angale mooy Athens; Ci faranse mooy Athènes
Aten dëkk bu mag la, ci réewu Geres mooy péey ba sax, te siiw na ngir xam-xam ba'ak njàng ma, ak caada ja. Yaakaarees na ne lu ëpp téeméeri junni ciy way dëkk ñoo fa dëkke. Nekkoon na péeyu nguuru waa Geres, bi tuddoon Atig (Attique). Tey mu tudd Aten .
Sancees na Aten daanaka 3.000 at Nj. Is (njëkk Iisaa). Daanaka 500 at njëkk Iisaa fekkoon na mu am nguur gu yaatu lool. Waaye Geres dafa ñàkkoon suuf. Moo tax waa Geres yi tuxu, di sanc ay dëkki Geres yu bari ca Tugal ak Asi gu ndaw gi.
Moone ca jamonoy Pool dafa ñàkk xaalis. Amatuñu nguur, te diiwaanam Atig dafa tuuti - dénd bu tollook 2.600 kilomet kaare matul sax benn departemaŋ ca Senegaal. Amul feneen ca Atig fu gën a sore Aten 40 kilomet. Seen suuf musuñoo doy seen soxla. Taw bi barewul woon, lu tollook taw bi ñu am ca noru Senegaal. Ñetti cér ca ñeent ca suuf si amul njëriñ ci bey te yu bare ci yi des amoon njëriñ ca bey garabu oliw rekk. Amoon nañu mbélli xaalis waaye fekk nañu ne jeex nañu tàkk laata jamono nguuru Room. Tamit seen doole ci jaay wàññiku na, ndax doole yeneen dëkk yu mel ni Ancos, Korent, Efes, ak Alegsàndiri.
Dëkku njàng la woon, bu amoon jenn daara ju kawe 'iniwersite'. Naka noonu siiw nañu ndax seen xam-xam ak seen waxin, ndaxte waxin lañu ca gën a jàngale. Wax ak a déglu lu bees rekk lañu daan xinte. Amoon na ay mbooloo boroom xam-xam. Benn ca mbooloo boroom xam-xam moo tuddoon Epikuren. Kureel la woon, bi sës ci njàngalem Epikuur (mu faatu 270 at lu jiitu jamano Kirist) te fonk bànneex, ba mucc ci bépp tiis. Gëmuñu Yàlla, waaye ñu gëm ne àddina dafa sàkk boppam te amul boroom. Te boo deeyee amul dara lu ciy topp. Nekkatuloo daal. Beneen mbooloo dafa tuddoon Estowisen. Kureel la woon, bu sës ci njàngalem Senon (mu faatu 265 at lu jiitu Kirist). Fonk nañoo naagu, ba bañ a yég dara, muy bànneex mbaa naqar.
Dëkk bi fees na dell ak màggalukaayu yàlla yi ñu defare marbar, yu réy-a-réy te rafet, nataal ya ñu yett, kenu ya, robine ndox bi ñu tudd 'fonteen' ak yeneen rafetaay. Ca diggu dëkk ba amoon na benn tund wu am ay màggalukaay rekk. Ëpp nañu fukk. Nekk na daanaka 100 meetar ca kaw niwo dëkk ba. Ca ñetti boor am na mbartal bu jub xocc mel ni miir. 'Akëropool' la tudd.
Benn ca màggalukaay ya moo doon màggalukaayu Sës, yàlla ju gën a mag ca diine Gereg. Àggaleeguñoo tabax màggalukaay ba ca jamono Pool. Waaye ba noppi amoon na 104 kenu marbar, bu nekk am kawewaayu 17 meetar ak yaatuwaayu 2 meetar! Kawewaayu màggalukaay ba moom ca boppam moo doon 27 meetar. Ca biir amoon na nataalu Sës bi ñu defare wurus ak iwaar. Bokkoon ca ñeenti màggalukaay yu gën a réy ca àddina si ca jamono.
Màggalukaay bu gën a am solo moo doon li ñu tudd 'Parténon' bi ñu defaroon ngir yàllay dëkk ba, maanaam, Atena. Guddaay 72 meetar la, yaatuwaay 34 meetar, te kawewaay 20 meetar. Ca kaw kenu ya amoon na nataal bu ñu yett bu wëroon tabax bépp ca 92 wàll. Wàll bu ne indi na benn ca seeni nettali yàlla. Amoon na beneen nataal bi ñu yett ca diggante kenu ya bu amoon 600 melo ya - ay góor, ay jigéen ak ay bàyyima yi bokk ca ña indi seen yàlla Atena benn yére wurus at bu nekk. Guddaayu nataal bi mooy 160 meetar. Te def nañu nataal yi ngir ñi taxaw ca suuf di ko xool yaakaaroon nañu ne dañuy jàkkaarlook nataal ba, fekk na ne nekkoon na 10 meetar ca seen kaw.
Waa Aten jaamu nañu ay yàlla yu bare. Waaye yàllay dëkk ba moo doon Atena. At bu nekk ci weeru yuuliyoo, amoon nañu benn màggal lu diir 8 fan. Ca fan yu jëkk ya def nañu ay joŋante, rawante gaal ya, fas ak sareeet ya, rawante ca woy ak nettali, ay mbumbaay. Ca juróom-benneel ba fan, ca fajar, saraxalekat ya ak magi dëkk ba, jiitu nañu mala ya ak waa dëkk ya yépp, ñu dox ca biir dëkk ba, ba egg Panténon fu ñu def sarax ya, te ñépp lekk yàpp. Sarax nañu 100 mala, mooy nag ak xar, at mu nekk.
Amoon na bérab ci biir dëkku Aten bu tudd Areyopas. Nekkoon na ci kaw wenn tundu xeex wu kawe. Amoon na ay siis yi ñu defare woon doj ngir kureelu dëkk ba manoon faa daje. Indi nañu Pool foofu ngir mu waareji.
Ni dëkki Gereg yépp amoon na pénc bu ñu tudd 'Agora'. Amoon na ñaar sax - benn bi waa dëkk ba tabaxoon ak benn bi waa Room tabaxoon. Ay péncu doj lañu yi ñu rafetal ak kenu yu réy ak nataal ya. Ñoo doon maase, ak grand palaasu dëkk ba, te fu ñu doxale nguur. Foofu itam amoon na ay màggalukaay ak ay saraxalukaay. Ci dëgg-dëgg mënuloo dem fenn ca dëkk ba te gisul benn màggalukaay walla nataalu yàlla.
Amoon na ay powukaay itam. Ñoom itam dañuy kéemaane. Benn ca ñoom woyuwaay la bi ñu teg ne mooy bu gën a rafet ca àddina si. Beneen mënoon na toogal 17.000 nit, te léeg-léeg dina fees ba ëpp loolu sax! Amuñu jot a lim bépp tabax bu yéeme bu nekkoon ca Aten bi fa Pool ganesi.
Dëkku Gereg la woon waaye amoon ay Yawut itam.
Aten dafay feeñ ci Injiil ci Jëf 17:15,16,21,22; 18:1; 1Tes 3:1.
Iniweersite[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Dëkki Aten (en) (el)


text:
Bamba Teranga Lyrics
Ahmadou mooy kiniou doyloo ba tax
Lepp lougn am meune ko dioxé took
Khadim Rassoulloulahi miniou gueum
Yonente bé ko diox limou am
Bamko yoboo (yoboo ca boromam)
Lagn ko fa taanaloone ay mbireum
Lo yorr dioxeel Bamba fay la louko gueune fouf
Moom weerou waay la motax mbeureum dou laal souf
Yaay ki niou defar ba niou djag (Cheikhi Bamba iow)
Doylo la ba lougn yorr dioxé took Mourid Berndé
Mbacké Balla Aïssa Boury neeleen Jërejëf Al Mountakha
Day baay di maam donitt mbegoum jaam gnii
Linganiou defal dafa reuy
Tax founiou aw ñepp ni thieuy, amougn sa fay
Mbacké Balla Aïssa Boury neeleen Jërejëf Al Mountakha
Day baay di maam donitt mbegoum jaam gnii
Ndieuké ci iow moujé ci iow, mandi naa sa leer yii
Loumay djégaani feneen? Borom Toubaak Njaareem
Mbacké Balla Aïssa Boury neeleen Jërejëf Al Mountakha
Day baay di maam donitt mbegoum jaam gnii
Bamba ni Maam Thierno gaaganti leen
Euleuk bou jaam gni taxawé ma lidjeunti leen
Mbacké Balla Aïssa Boury neeleen Jërejëf Al Mountakha
Day baay di maam donitt mbegoum jaam gnii
Aljaanah neleen Aljaanah (Aljaanah)
Aljaanah neleen Aljaanah (Aljaanah)
Cheikh Bamba niounak iow ba Aljaanah (Aljaanah)
Aljaanah Mourid Téranga (Téranga)
Cheikhi Bamba iow linga def ci nioune
Dotoul dégn, abadann la iow moy tabé
Bamba danio yarr baniou amoug yarr
Té tégouniou yarr kone sante koo niou warr
Xeeweul yangui sawaan, ci la Mourid yiy taataan
Teerou gann gni berndel leen, dioxé bolékook di rétaan
Lign guiss ci moom mii Daam ci mom la yam
Amoul feneen kenn douko am
Ndax lou leer laniou wann ba niou niémé fa niou djeum
Cheikhi Bamba iow yaa daan gni daa dem arass ak diwaan
Cheikh Bamba moo gaantal kerok yanou yann ba weuy
Bimou déloussé kenn djambatoul bobéé ba tay
Bim tambalé bagn yaa ngui réé naan lii dou weuy
Kouko ndjortt woon daa rèèré mbir Touba ngui tay
Touba ngui tay kouko rèèré woul mooy ngueun gui lay
Koufa soobou raw Cheikh Bamba kenn douko soorou tay
Kou am lii niou am, doo ko wéthiook dara
Dou lou kenn xam, neeleen Jaraama
Yaa niou térè athée, Ba dougn dox di weuliss
Lougn ci meuna goobé, nioune dinagn ko garr
Kenn dou Cheikhra Fall (Raw gaadou goor Yallah yi la djeul, deimal Ndiaabéé)
La né Maakka loolé khel douko dadjal
Amnga ko té meune nga ko
Defal nouko ndax boulay soob mouy nangou
Tabbé gui né ci nioune mooy woolou guign la woolou
Yoon wi loo ci niaxx Bamba fayla lou gueun loolou
Boudoul woon Khadim Rassoul djoulikaay yi fay
Kone santa warr kouy wooté tay (mbegoum jaam gné)
Liy leer ci peenkou bi Ibra Fall yaako dioxogn
Bambaay djantt kenn mounou laa xool djaakk (Kone baayou Goor gni)
Aljaanah Bamba Aljannah (Aljaanah)
Aljaanah Bamba Aljannah (Aljaanah)
Aljaanah Bamba Aljannah (Aljaanah)
Aljaanah Bamba Aljannah (Aljaanah)
Enjoy Synced Lyrics With Our Mobile AppDownload on Google PlayGet it on App Store
WATCH VIDEO
ABOUT THIS SONG
Release Year : 2021
Album : Bamba Teranga (Single)
Added By : Farida
SEE ALSO
AUTHOR
JAHMAN XPRESS
Senegal
...
YOU MAY ALSO LIKE


text:
Ngir xeex xiixaan, Maki Sàll teg na ci cempteŋ li ab sàrt ngir kaaraangeg réew mi:
Dafay doon luy jox kilifay njémmeer gi jumtukaay yu nu yoonal yuy tax ñu man di jël i saafara yu jag te tolloo ba noppi méngoo ak jafe-jafe bi taxaw, ngir xeex congi xiixaankat yi walla jépp jëf ju niroo ak moom, niki jël i nit, tooñ, walla di màggal jëfi xiixaan. Kenn dootul nangooti ku ñëw di nu jàngal Islaam ju wuute ak ji nu xam te mu lalu ci jàmm, ak déggoo, ak yaatu dënn ak fonkante, te Senegaal di ko dundal ay xarnuy xarnu booba ak leegi. Ci noonu, Càmm gi dina wéy di saytu tënku gi ñu war a tënku ci sàrt yi ak dogal yiy dox ci réew mi. Ci wàllug yoon, ginnaaw ndogal yi nu amal ci nangu tëye ak jël alali nit, ak kuréeli xiixaan yi, war na ñu itam bàyyi xel doxiinu lënd gi bu baax ndax dafa di barab bu ñuy jaar ngir di jàllale seen i bataaxel ak di fa jote ay koppar.
Loolii la njiitu réew mi xamle.
Leeral:
Xiixaan =terrorisme
Cempteŋ l=la table
Xiixaankat =terroriste
Càmm g= l’Etat
Njémmeer g=le public


text:
Seetal Fii
« Philosophie en wolof : A comme aada … »
aada j. : aada mooy mbooleem matukaay yi am mbooloo, gën gaa bare, aw askan di tegtaloo cig jëf, di ca xàjj lu bon ak lu baax. Matukaay yooyu ñooy doon tegtal yiy ommat nit ki ci yoon wi muy jëflanteek yeneen mbindeef yi ak càkkeef gépp. Kon aada, du loo xam ne ci coobare boppam la ko way di nàngoo topp mbaa mu jalgati ko. Ndax tëral yi ci biir aada, ñaare, ca cosaan la ñiy lawe, di meññ ba yegsi ci jamono.
Aada ci fànn dund gépp lañu ko mën a ràññee ci ab → sosiete, moo xam ci → kurél yi ñuy sàmp la, ci wàllu → politig, koom-koom, yoon mbaa diine la.
Mën nañoo wax ba tey ne aada mooy dig bi aw askan di màndargaale li mu moom ak li mu moomul, li mu caadawoo ak li mu àbb. Looloo tax askan wu nekk am aada yu mu moomal boppam, yu mu jéggaaniwul : kon aada dafa bare te bokkul.
Wante aada itam sangoowul der bu teref, ba dara lu bokkul ca moom ca cosaan du ca mën a rax. Nde ni jamono di doxee noonu la aada itam di doxe, di ko soppeekoo, ay tëral yu yees di ca juux, am yeneen yu ña cay xent. Ci kow loolu la aada yu bari di jaar ci yoonu diine, soppi lu bare ca na ñu daan ràññalee mbaax ak mbon ginnaaw ba askan woowa tuubee, topp weneen yoonu diine.
Ba léegi, ay askan nu ñu gën a jegeente ca seen cosaan, noonu la seeni aada di gën a niroo. Seex Anta Jóob wone na ci téereem yu bari, ni réewu Afrig yi seeni aada róofoo ca cosaanu maam ya jamonoy Buur-Fari ya woon Misira démb ba tey jii.
Ci wàllu nekkandoo, aada bokk na ci liy fas te di gën a dëgëral li am mbooloo mbaa aw askan bokkandoo. Kon aada, ndonte kon wuute na ak yoon, ci natt yi miy teg ñiy jalgati ay tëralam, ci kenu yiy téye ab sosiete la bokk.
Wante meññeefu aada, maanaam njëriñ li mu làmboo ci jamono jii, mu ngi aju ci ni aada ji di soppeekoo ànd kook li jamonooy laaj. Bu ñu koy seet tey day mel ni matukaay yi mel ni waccoo ak yelleefi doomu aadama, sàmp nguur ci kow yoon, sàkku yokkute ci tawféexu nit ñi, dakkal xare ak faat bakkan cig neen, ay ponk lañu yu aada yépp ci àddina war a mën a ànd.
Fr. : coutume
ajeel b. : lëf ki, walla xew-xew bi nga xam ne lëf keneen ka, xew-xew beneen ba ca moom la aju, maanaam su amul loola du mën a am, mbaa deesu ko mën a xam.
Ci fànnu losig walla jaduteef, mën nañoo faramfàcce mbir mi nii :
Dees nay wax ne ajeel sangam lu war la, su fekkee ne lëf sangam (L cig gàttal) su amee, te ci kow mu am doŋŋ la lëf ka muy jur walla njureel la (N cig gàttal) di ame. Su ñu ko baamtuwaatee màndargaay wax jooju lii la : su fekkee ne te su fekkee ne doŋŋ L ci lay N di ame.
Ab ajeel mën naa itam mat sëkk, su fekkee ne su L amul N du am, maanaam su dee (–L) kon (–N).
Mën nañoo tënke ci loolu ne : su dee L ajeel bu war la ngir N, kon itam ba léegi N ajeel bu mat sëkk la, ndax su dee ci kow L am doŋŋ lay N di amee kon su L amul N itam du am. Ab ajeel bu war te mat sëkk kon lii lay tekki : ci kow ajeel boobu nekk doŋŋ la ajeel ba ca des di mën a nekke.
Fr. : condition
…………………


text:
Demoon nan dëkk bii di Gore, di dëkku cosaan ak mboor. Fekk nan fa Baay Suley LI, di mag mu baax, xam démbu dun ba, te ànd ak maandute ci bu koy nettali.
Ndekete yóo, lees jàppoon ci mboorum kërug jaam ga ca Gore dëppóowul ak li am. Ci nettalib Baay Suley, maseesul a am ca Gore Maakaan mees daan dajale ay jaam yoy fekk baax ci kembaaru Afrig, di leen def ciy gaal ngir yóbb leen Amerig. Moone dey, ba nu ganee àddina ba sunu jonni-Yàllay-tey-jii, loolii la nu mës di dégg. Kan ci nun moo fàttelikuwul jëmm jii di Buubakar Sosef NJAAY ? Ku ko mësutoon a gis it, mësoon ngaa seetaan tele, ñu wane ko ci maakaan boobee, mu daan nettali nees daan jàppee ay jaam, daan leen deñc foofee njëkk ñu leen daan jàllale Amerig. Daan nañu gis sax ay nit ñu daan tuur i ronqoñ ndax gëm ga ñu daan gëm ay waxam ak waxin wa. Soo ko dégluwaan, daan nga yaakaar sax ne daa fekkee la muy nettali ndax xadar ga mu ca daan àndal. Ndekete-yóo furaas dàlli xëdéen. Kon nag, warees naa lëñbët ngir xam lu waral ñaar:
- lu waral ci diir bu yàgg, ñu dëkkal ci noppu dogitu ña ñu jàppoon jaam ni Gore mooy suuf su mujj su seen maam jot a nekk ci Afrig, laata ñu leen i yóbb Amerig ?
- lu waral itam fen wu ni tollu màgg fi ba béjjaaw ?
Ci gis-gisu sunu njaatige bii di Baay Suley, fi Càmmu Senegaal juume mooy bi mu jëlee koo xam ni jàngul mboor ba noppi mu teg ko ca maakaanu-jaam ba ngir muy nettali mbooru bërëb ba nemmeekukat ya fay dikk. Xayna, ñàkkul sax ne ci njëlbéen, li doon yéene Càmm li moo doon wut ab barab bees daan mën a màndargaale ñaawtéef gii di njaayum jaam. Lu ni mel dara nekku ci. Ñaata warab ak i tën ak i jana lees jël, féetele leen am mboor ? Waaye lees mënul a nangu, mooy tuur lëndëm gees ci laxas. Sëtu jaam yu bare, demoon nañ ba jàppee dun bi fees daan ñëw di aj niki Màkka walla Rom ci jullit ñe ak nasaraan yi. Nit daan na tibb suufas Gore sax jaay leen ko ci lu njëgu, ñu àttan koo jënd ngir jàpp ne du woon suufu neen. Waaye ba ñu yëgee ni dañ leen fen ci diir bu yàgg, ci la ñu meree daaldi noppee ñëw Gore.
Yenn ci nataal ya tukkee ca Gore
Alsaan Jóob


text:
Gargamboose
Gargamboose xeetu garab la gu bokk ci ñoñ "opuntia". Ca Amerig gu digg la bàyyikoo, fi ñuy woowee Karayib.
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Gargamboose garab la gog day màgg te am xeetu xob yu dijj ak ay dég yu mag te ñaw, seen taxawaay di kaaraange, am na it dég yu sew yuy jame
Meññeef mi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Meññeef mi dees koy lekk. Dees koy xolli bam set bala ñu koy jëfandikoo.
Njariñ yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ay doomam bari nay njariñ lool.
Dees na ci defar ay tàngal, ay njar walla njambaan yu neex. Ay bantam day faj (estomaa) góomu biir. Biir buy daw it dina koy faj, ba ci sax jabeet.
Turu xam-xam wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Opuntia tuna


text:
Ñamako
Ñamako xeet la ci xeeti garab yi nga xam ni seenug dund man naa yàgg lool. Ñu ngi koy fekk ci tundi Afrig.
Njariñ li[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garab la gog ay doomam dees koy jëfandikoo, ngir xeeti saf-safal. Dees na ko jëfandikoo it ngir neexal sëy.
Jaarjaaram[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ñamako bokkoon na ci njaay yi nga xam ni ñoo gënoon a dox ci yiñ daa dugal ca Afrig sowwu jant, ci jamonoy xarnub 18. Loolu sax moo tax ñu di ko woowe, "côte du Poivre" fële ca Gine.
Turu xam-xam wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Aframomum melegueta


text:
Weeri wolof
Weeri wolof, ci arminaatu gàddaay gi, walla bu jullit ñi mbaa bu Lislaam, ab arminaat bu weer la, buy sukkandiku ci doxiinu weer wi ngir xam ak natt weer wi. Jullit ñi danañu ko jëfandikoo ci bépp barab, rawati na ngir natt ak xam xew-xewi ak bisi diine yi. Ki ko sos nag mooy Omar Ubn Xattaab (g.m), daal di def gàddaayug Yonent bi (j.m) juge Màkka dem Madiina muy ab tàmbaleem, looloo waral deesi tudde ko arminaatub gàddaay gi. Ak doonte arminaat bi ci jamonoy jullit ñi lañu ko sos, teewul turi weer yi ak arminaatub weer ñu leen daa jëfandikoo lu jiitu Lislaam.
Yenn ci réewi araab yi, mu ci mel ne Araabi Sawdit, moom ci nguur geek askan wi dañuy jëfandikoo arminaatub gàddaay gi niki arminaat bu kilifawu di ci taariixe ci bindante yiy am ci diggante liggéeyuwaayi nguur gi, waaye nag lu ci dul moom, askani araab yi ci des yépp arminaatu Garegori (bi dale ci juddug Yonent Yàlla Iisaa) lañuy gën a jëfandikoo..
Arminaanub gàddaay gi mi ngi ame ci 12 weer yu weer wi, maanaam atum gàddaay gi mi ngi tollook 354 bés daanaka, maanaam 354.367056 ci ay bés. Weer wi ci arminaatu gàddaay gi, benn mu nekk 29 walla 30 bés (ndax doxug weer wu feeñ wi 29.530588 bés la). Ginnaaw nag wuuteg 11 fan am na ci diggante arminaatu judd gi ak bu gàddaay gi, ñaari arminaat yi duñu jamonoo mukk (duñu tolloo mukk) looloo waral dëppale leen di gën a jafe.
Weer ci arminaatu gàddaay gi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Tamxarit
- Diggi-gàmmu
- Gàmmu
- Rakki-gàmmu
- Rakkaati-gàmmu
- Maami-koor
- Ndeyi-koor
- Baraxlu
- Koor
- Kori
- Diggi-tabaski
- Tabaski


text:
Bijjaan
Bijjaan aw yaram la wuy jur ab toolu bijjaakon. Man naa nekk ab mbëjbijjaan, moom dafay soxla ñu koy jox dawaanu mbëj ngir muy man di wéy di jur toolu bijjaakon. Man naa nekk itam bijjaan bu sax, ndax ngir jur tool bi du jële dara ci biti, Lépp ci biiram lay xewee, moo tax toolu bijjaakon bi di sax ba faww. Bii bijjaan man naa juddoo ci dénd ci yenn xeeti xeer walla it manees na koo sàkk.
Ab bijjaan di na am lu néew-néew ñaari dott, benn bu bëj-gànnaar ak bu bëj-saalum. Yenn xeeti yaram yi bijjaan da leen di xëcc, lu mel ne weñ, yeneen yi mu leen di bëmëx, lu mel ne ndox. Soo jëlee ñaari bijjaan nga jegele bëj-gànnaaru benn bi ak bëj-saalumu beneen bi dañuy xëccante.


text:
Moo xam, la wàcce asamaan
Mooy waykatub gën ji mbindéef
Di rammu xeet wu jëm jinaan
Yal na nu Bàmba def muriid
Terub mbalaan i sama xol
Mootax nu sax ci di la woy
Ca bis ba Yàlla di yërëm
Wàllil nu yaw ci say juróom
Wuntu ya, yaa yor seeni doom
Waaju la soob mu daal di wéy
Yonen gërëm na la’ak ñeneen
Jinne ya’ak Malaayika ya
Nottil te lekk nag, te naan
Doom a di baay kii du kaneen
Ak doomi baayi Mustafaa
Te amna xam-xam, ame koom
Ku laaj, mu joxla lay sa muur
Tuubaa di sun madiinata
Li dale fii, ba weesu faas
Ngir naaru góor ak fasu par
Ba wàcc Tuubaa ngën ji gaar
Dóotu nu tàppaatuy sayaan
Naalam wi/u yal nang ko matal
Jumaa ja bayti tabaxoon
Wuy ji boroomam ba kamaal
Nga boole koo’k ngënéeli daam;
Sultaan nga boole koo’k wilaay
Bihaqi xaadirin muriid
Faadilu mooy “fadlu hamiim”
Moo nàmp yaari meeni ngor
Nday jaa di xayru muhsinaat
Donoy usaynu wal-Hasan
Niru na baay ba, mat na doom
Te ëndiwul alal di jaay
Moo naan ci géejug hikkamam
Ci moom, te yal nan am i sët
Xarbaax la feese, bani guun
Soo ko gisee ma ngay bangeer
Day fal di folli ci lu gaaw
Mooman arab te man wolof
Kuy rooti, moodi dex gu fees
Mbër mu ko sóoru daal di luum
Nërëm-nërëm, di safi mbaam
Ku dégg ñaan, nani amiin
Ku teeru naan, lekk ba suur
Tem bari xam-xam am alaal
Jigéen ja far tàngook sagoom
Musula jaar ci yëfi ndaw
Moo raw ña xàllon moom a lef
Nuurul wilaaya la sàngoo
Mooy yërmàndey waa xarnu bi
Defar na léen ci xarnu bi
Bañ man a ànd’ak xarnu bi
Cofeel gu am ci xarnu bi
Baawaan ci gaa yi xarnu bi
Dóotu ma toog ci xarnu bi
on Feb 03 in Caada, Diine, Taataan, Uncategorized tagged by admin
Moo xam, la wàcce asamaan


text:
En bref
Wikipedia en wolof
L’encyclopédie libre Wikipedia propose une version wolof de son portail.
En vous rendant sur cette adresse http://wo.wikipedia.org, vous pourrez consulter plus de 1 000 pages en langue wolof.
Deux mille utilisateurs sont enregistrés pour participer à l’enrichissement de l’encyclopédie, dont 23 sont actifs.
Voici la page sur la Tabaski :
« Tabaski, (ci araab »sul-hajja« ذو الحج), tuddees na ko noonu ngir ne mooy boroom aj gi, ci la araab yi daan aji Màkka, ci la tabaski gi it nekk, moom nag bokk na ci weer yees wormaal. Mooy weer wi mujj ci at mi. »
Messages
-
Maangi nuyu képp kuy yëngu ci mbind mi jotna nu booloo doon benn xeex ngir làkk wi nu mankoo doxal nimu ware ci réew mi
-
KHOUTBA SEYDINA LIMAMOU LAHI asws
Khoutba béneel
Mangui tambali sama bepp dieuf ak sama beep wakh ci yalla manga khamantani moy adji khezeuleul bepp mbindef ci kaw souf waye moy itam adji khezeuleul kouka sopp ci alakhira. Thiant migui sakh di gnel yalla manga khamni mo binde mbindef yi mou def si gno, ay yonente mou taneu si yonente yoyu mouha,ad mou def ko geun dja tedd thi yonente yi teyy geun di mbindef mou def khetam geun dja tedd si khet yi yalna dolli kheweul yalla si mom ak ay gnognam ak ay sahabam tei mou dolli ko mousseul. Guinaw lolu toukei na si ilimani yalla dji dieum si mbolem talibem yi dak way geum yi gorr ak djiguen makk ak ndaw mouth yalna nekk si yenn ak yeurmandei yalla ak barkem ak si seeni gnogne. Li waral terrei bi magui len di yegeul naka man magui nouyou si yenn magui lath sen mbirr sen yiz ak sen dia,eu ak sen deukouway. Magui len di denk si topou yalla ak yonentam ak fedali sen gueum guen di dieuflante yiw guen beugeunte ndakh niki dinne layantebiir la. Layanteibir nakk moy gua labir si yalla ak yonentam ak terem ak thi kilifa dinee yi ak thi mbolem dioulit nieup. Labir si yalla moy gua zeteul ko gua dieufei lamou digle gua bayi lamou terrei gua digeul niit gni thi lolu. Labir si yonentam moy gua geum gua deugeul ko gua topp thi lammou gua batyi lamoyu terei si mom gua dieufei ay sounam labir si terem moy gua diangeu ko tei diko naffar gua djieufei la nekk thibir terei beu labir thi kilifay dine yi mo gua beug lenn gua topp lenn gua dimbali lenn djeum si mbiri dine gua digeul nitt gni si loola labbir si mboleem djoulit gni moy gua beug lenn mbolle senn niki mùouko zqkhei yonente yi salalahou aleyhi wq nsqlqm zqy geum dafay beug zayy geum gni tei dou bagn keen thi gnom niki mouko wqkhei batay salalhou aleyhi wq salam deug degu wqy geum dafay beugeul gneil m,bokk wqy geumeum lamou beugeul bopam wqkh nq yonente bi salalahou aleyhi wa salam boulen bagnante nagein digleuntei thi yiw gein di tereintei thi lou bonn guein yezeneul sen digeuntei si lou bakh magui lenn di denk guen def sen digenytei mbeugueil ndakh niki wq qldiqnq dqgni beugeunte boulen def sen digeuntei noonel ak mbagnel yenn nekk lenn ay mbokk kham len niki zay geum mbokam moy wqyy geum niki mouko wqkhei yalla mi adji kawe dji wqy geum yeup ay mbokk lagnou naguein yeweneul sen digantei mbooko guein ragal yalla anama moyu yeureumesse leenkham lenn yen wqy geum gni niki way geum dafay tafay tappo gnou daldi tappo thi mom kepp kou tapou woul thi niit gni dett nitt gni di tapo thi mom tei mdimbalou yalla dou Wath thi mom tei boulen eupeulantei alalou adina liffi nekk kay naguein eupeulantei yiwou alahira ndakh moy ligua khamni moy donnalei kheweul you dapeto yi ak daradia you kawei yi boulen kheur dieum thi aduna ndfakh ,niki mom meddeu la tei eddeu douko lekk ndarei khath ak tann naguen ko bayi boulen ko djapeu ndakh niki mom kzeur guou rappeu la goudi adji dagn tei ak dagnam lou djiegei la nague moytou neff na ak nena ndakh bariyana dou nekk di dadjei tha la neff na ak tha lougnou degu ak la nekka boulen ndiortou thi sen mbokoum djoulite ndare yiww naguen moytou thi gnqz ndiorte ndakh nikki yalla migui thi ndiortal diamam boulenn saggan thi toudou yalla fouguen fi meun ti nekk ndakh dafay dindi ay niawtef bi baril ay yiw kepeu kou ay yiweum barri ay niawtefam new dina dougou aldiana mbem soppna yalla yalla adji kawei dji wqkhnq nqguen toudou yqllq bouguen takhawe ak bouguein toggei ak thi seni teuray guen di khalate thi ay kemanam niki mou binde asaman ak souff yalla digle na thi baril diko fatalikou gnel wakham dja mom adji kawei dja nqguen toudou yalla toudou gou bari guen diko sabal souba ak guone naguen toudou yalla si bepp bereup ndakh niki beureup yi dinagn lenn sedde besoup takhaway ba boulen lekk dara lou teyy boulen nan dra lou teyy boulen warr dra lou tey boulen soll dra lou teyy boulen dieuf thi mbolem li guen di djiarigno thi leeneu loudoul lou teyy lou teyy nak moy lou dagane lignouy dieukeu khoti si birou domou adama bi bissou takhaway ba moy lou haram la ndakh niki lou haram dina yakk lou dagane niki tokou deret dina yakk baganou soow niki nonou lou new si haram dina yakk lou beuri thi lou dagane tei mandargay gnawtef gnel domou adama moy mou lekk lepp loumou foytou tei dou falei sikk daganam wala cik aramam ak leunteum. Top manguilen di dinkk yén samay sahaba you goor yi ak samay sahaba you djiguén yi ci nguén foot, nguen sangu, nguen sétou ci adouna. Lolou kat mo geuneu di leen niel ci niouleen di foot ci alahira. Dinguén feek linguén dieufon moudon adji téw.
Niani bindeu kat yi jeff yi ak wax yi détt gnou niani way sagaaneu wakhtou, tayitt douniou bayi lou toutt, dou thia geuni lou geuneu toutt ak touut.
Kone naguén farlou ci top Yalla ak Yonentam, guen toubb ci beep waxtou, guen di rethiou ci liguen faate, nguén di dab dabatale, nguén di goorgorlou nda kh niki diamou yalla thieurou bepp mbindef la
-
-
1. Fexee kurelu polig mengoo ak jamono ci réewum demokarasi mu màgg
2.Nit ñi bokul ci been kurelu politik mana laaj baatu askan wi ci bépp xeetu wote
3. Sàkk Kurel gu mag guy doolel book moomel yi tudeeko Haut Conseil des collectivités territoriales ngir gën a faydal sakan wi yooriinu réew mi
4. Nangul askan wi ay àq, yelleef ak wareef yu bes muy : sañ-sañu kéewange ak dëkuwaay yu mucc ayib, sañ-sañ yu bées ci senni suuf ak leeb lu cay jur koom mbaa di ca meñee
5. Dooléel wareefu maxeej gi, (citoyen), beep nit bu ci biral ay warugaram
6. Delloo diirub palug ñiitu réewmi ci juróomi at
7. Gën a dooleel kujeg politik gi ak njiitam
8. Doomi réewmi neek bitim réew am seen dipitey boop yu leen di toogal ca péncum ndawi réewmi
9. Yaatal dooley Péncum Ndawi Réewmi ci ni miy sayto gornmaŋ bi booleek ma ko leegi muy am sañ-sañu cambar tërëliin ak doxaliini nguur gi
10. Jeebal Conseil Constitutionnel béep dogal laata ñu koy dëgal ak di ko doxal
11. Yokk limub ñaay toog ca Conseil Constitutionnel mu jogée ci juróom ag ci juroóom ñaar
12.Jox njital Péncum Ndawi Réewmi di Président Assemblée Nationale mu taan ñaar ci juroom ñaari nit ñiy àtte ca Conseil Constitionnel
13.Yaatal sañ-sañi Conseil Constitutionnel ngir muy joxe ay xalaat ak di wax cii dogal yi cour d’appel jaap ne dëpoo wu ñu ak sartu ndeytu àtte yi
14. Ndeyu àtte yi tëral dëgal gis-gisu biy nangu réewmi am ay bokk moomel, ak gis-gis biy nangu nguur gi waññi leen ci ay ceram jox ko gox yi ak goxaan
15. Saxal abadan li keen dootul ma na sopi yii dogal : paliinu njiitu réew mi, ak ñaari pal yu degaloo yi mu dul mana weesu ak juroomi at yi pal gu nekk di yem
-
-
-


text:
Dalub web
Ab dalub web, dinañu wax itam dalub internet, da di am mbooloom ay xëti web yu ñu lëkkale ci seen biir duggal leen ci buum gi, jox ko am màkkaanum web ngir ñu man caa àgg. ci 2006 web bi romboon na 1oo ooo ooo ciy dali web.
Ag sosamModifier
Dalub web bu ne am na boroom, man naa doon ag lonkoo (këru-liggéeyukaay), walla ag mbootaay, walla kenn nit, añs. Boroom mooy tànn màkkanum web mi ñu man jaare ngir àgg ca dal ba.
Tëddinu xët yiModifier
Ab dalub web am mbooloom ay xët la, yu ñépp man a saytu di ko jaare ciy lëkkalekaay yu ne ci biir dal bi. Màkkaanum web, mu ab dal, naka-jekk, day nekk ab URL (ab joxoñukaay ci wolof) bu ab xëtu web, mooy nekk xët wi ñuy njëkk a nemmeeku: di ko wax xët wu njëkk wu dal bi (misaalu makkaanum dal man naa ne www.anafa.alfanet.org). Màkkaanum dal dinañu ko wax itam turu barab, maanaam turu barab bi ngay jaare ngir yegg ca dal ba. Kon ñoom ñaar ñépp a bokk tekki: ñoo lay jox turu dal bi, ba nga man koo ubbi.
Saytu gu nekk gu dal bi lees di wax ag nemmeeku (nemmeeku ab dal), lëkkalekaay yi ne ci diggante Xët yi ñooy tax ñu man a saytu xëti dal bépp te doo ko génn. Jàpp tamit ne ag nemmeekug dal man naa dooree ci xët wu mu manti doon ci dal bi, rawati na, su fekkee ne ab seetukaay moo lo jox URL bi. Jàpp tamit ne xët wu njëkk wi ak yeneen xët yépp a yem, da di ni rekk kay dañu koo jiital ngir mu doon Xët wi ngay duggusee ci dal bi.
Limu dali web yiModifier
Limu dal yi cig yokk la dëkk lu jamono ji di dem:


text:
Wuutuloxo
Wuutuloxo walla masin mbooloom ay cër la, yu am lu bon-bon benn bu man a yëngu, yees lëkkale ngir jublu ci mu def jenn jëf ji jees tëral-jëkk, kon muy lu man a def liggéey bu nit dul man, ndax xéj-na dafa laaj jenn doole ji walla mu koy war a defe ci wërlaay gu nit manuta dund.
Xeeti wuutuloxo yi bari nañu te itam dañu leen defar ngir njariñ yu wuute: ci misaal, wuutuloxo bu mbëj, wuutuloxo bu mbay, wuutuloxo bu yóbbte ak yëkkati, ak yeneen.
Jëfandikoo gu wuutuloxo yi dimbali na nit ñi ba ñu man a def liggéey yoo xam ne weesu nañu dooleem, kàttanam. Bu dul woon wuutuloxo yi, nit ci dundiinu nit ñu njëkk ña lay des ba tay, te du am nenn numu man a def ba jëm-kanam. Kon wuutuloxo day tekki bepp jumtukaay buy yokk sa doole, di wàññi sa coono, te di gaawal aka gënal sa liggéey.


text:
Diiney Afrig
Ca Afrig, diine yi yagg nañu fa am. Diine yi am Afrig (yawut, kirist, lislaam), ñoo bokk cosaan. Ca jamono nguuru Kuus amoon, tey di nekk wa Sudaan, nit ñoo fa nekkoon, dañu daan nekk ca diine yu jekk am ca adduna, ci li taarixkat wonee. Ca diine boobu, nit yi dañu daan gëm benn Yalla. Li ñu wax monotheisme ci nasaran.
Wa Misra tey di nekk Isipt, ba Sudan, diine boobu moo fa amoon. Ca diine boobu, yalla, mel ni lislaam, ay yu bare la amoon, tur bu nekk wonee benn jikko bu yalla. Ca tur yi amoon na: Ra, Amon, Atoum, Aton, etc.
Taarixkat yi, ñu mel ni Seex Anta Joob, walla Sarwat Al Anis Al Assiouty, wonee nañu, diine yawut, kirist ak Lislaam, foofu (wa Misra) lañu cosaanoo. Ndax yonent yi ñu nekk ca diine yawut ak kirist, mel ni Ibrayima, Muusa, Issa, ca seen teree, biibël ak tora, deeni ne, jaar neen Misra, te foofu, jang nañu yu bare ci diine bu fa nekkoon. Ba noppi yobale nañu Diine boobu ca seen bokk yawut.
Taarixkat yi wone nañu tamit, yawut yi nekkoon ca reewum nit ñu ñuul yi, di wa misra, ñoo doon nit ñi ñu wowee habiru walla hyksos , ci keyitu jamono jii ñu seet.
Turu ñu fekk ci askanu yawut ak naar, yu bare, ca diine afrig boobu la joge:
- Ibrahim, mooy Ib-Ra-Him, ca lakku wa misra bu fa amoon bu jekk mooy, ku am yalla (Ra) ca xolam.
- Muussa, mooy Messu, ku yalla jur.
- Sara, Sa-Ra mooy, doomu yalla.
- Myriam, Meri-Amon, ku yalla begg. Amon mooy benn turu yalla ca diine Afrig.
Ca Misra, lakk bu fa amoon, ro en kemet (lakku reewum nit ñu ñuul yi), la tudde woon, seen bind di medu neter (baatu yalla). Lakk boobu moo jur ay lakk yu bare ci biir afrig, ci li taarixkat yi mel ni Theophile Obenga firndel.
Wa misra mooy fu xeet yi nekk ca biir afrig tey, cosaanoo, te diine bi fa amoon, yobu nañu ko ca fu ñu dëkk tey. Di Reew yi Afrig bu nekk ca suuf Saara. Ndax waaso yi nekkoon wa Misra, dañoo mujj gadday ca biir afrig, ndax amoon naa ay doxandem bu leen fekk seen reew, te leen noot ak di leen teg dund bu meti. Yoro Booli Jaw, bokkoon ci garmi newoon wa Waalo, wax na ci naka xeeti nekk Senegal daaw reewum Misra ba agsi dexug Senegal ca njeelbeen, te li cosaan doon wax rekk la doon tekki.
Bi ñu wacce ca Afrig boobu, xeet yi tassaroo nañu fa, te ba noppi xeet ku nekk, amoon na benn tur ngiir tudd yalla:
- Mandinke yi, Bambara, Jula, Xasonke, yalla, Maa lañu ko daan tuddee.
- Sooninke yi, Aari.
- Pël yi, Geno lañu daan wax.
- Séeréer yi, Roog Seen
- Joolaa yi, Emitai
- Sonraï yi dëkk ca Mali ak Niseer, Yarkoï
- Bassari ak Bedik yi, Ununga
- Dogon yi: Amma
- Yoruba yi Ca Niseeria: Olodumare
- Masaï yi ca Kenya: Engaï
- Zulu yi ca Afrig bej Saalum: Inkosi
- Akan yi, ca reew mi Togo, Gana, kote diiwaar: Mawu Lisa
- Wa Ecoopi: Waqa
- wa Kongo ca xeet yi Bantu: NzamBe
Diine boobu amoon ci afrig ba leegi, gestukat yi, nigritism walla kemitism, yeneen wax animism ca nasaraan, lañu ko tudd. Waaye, ñu nekk ca Afrig, te ñu doxal diine boobu, am nañu yeneeni tur ngir tudd ko. Day wuute ci xeet yi. Ndax xeet bu nekk, ci seen lakk, dinañu ko joox benn tur. Wante, diine boobu, feppu mëna nekk ca Afrig, benn la.
Xam nañu ni, ca xeet bu nekk, Yalla wacc na ay yonent. Li mooy tax diine afrig boobu, am seen yonent.
Asar, yonente bu jekk am ca aduna ca diine boobu, boo demee ca Misra. Am na tur yu bare: Issa (ca lislaam moye Issa), Oni (ca diine nasaraan moye Ori). Taarixkat yi ne nañu, taarix bu Asar moo jur taarixu Issa bu yoonu Kirist ca Biibël. Ausar ca xeet Anu la bokkoon, benm xeet bu amoon bu jekk, dëkkoon ca Sudan (Nguruu Kush), ñoom ñoo tabax nguuru Misra, ak Buur Fari ba, mu tuddoon Narmer (Sooninke yi xam neen ko, te Nare Mari lañu ko wowee). Ay Firaouna lañu woon, di tur bu ñu fekk ci lakk yi am Senegaal (Fari, Farba, Faren, etc). Aset (turu Aïssata ci moom la joge). Moo doon jabaru Ausar. Aset ak Ausar ñoo jur Hor, seen doom. Natal bi ñu wone yaayu Yesu/Issa, mu tudd Maryama, ak domam, ca natal bi ñu wonee Aset ak doomam Hor la joge. Set. Ca diine afrig amoon Misra, mooy Seytan. Satan ca diiney kirist, wala Seytan ca diiney lislaam. Liggeeyam mooy mu sonal nit yi ca adduna, tek leen coono. Djehuty, ki moo indaale xam xam, ak bind, ca adduna. Ñu mën ko boole ak Idrissa ca lislaam, wala Henoch ca dinne nasaraan.
Amoon na ajjana (seshet iarou ci diine Afrig) ak safaara nit ñu bon doon dem, di Duat, Al-Jahim ca lislaam, l'enfer ca diine nasaraan.
Maât, doon yoon wu baax ñit ñii waroon ne suñu buggoon dem seshet iarou, am barke.
Ñoom ñoo yonent yu gëna am solo ca diine Afrig bu amoon wa Misara, ndax am na yeneen, te xeet yi ca afrig, bu nekk, ba tey, am nañu tur yu bare ngir tuddu yonent yi. Ca diine bii, Neteru moo doon turu yonent yi. Bu ñu xolee ci lakk yi Afrig yi, ñu gis ay baat bu ko niroo (nutar, ntori, tooru, tuur, etc).
Ca yoonu imbraator gu gana, lislaam ñow na soowu Afrig, ca jamono boobu, lislaam ak diiney bu Afrig, ca jamm lañu doom dëkkando. Ak tubaap yi, diiney nasaraan ñow wa diggu afrig ak Afrig bu penku. Waaye ñu jekk topp yoonu Kirist ci adduna, ñooy askan wi mu tudd Kopte, baawo ci askanu wa misra. Ak Jiyaar yi jullit defoon ca XIXee xarnu, diine bu Afrig ba, waññi na bu baax. Tubaap yi tamit ak canc gi, def neen ñi, diine afrig boobu mu waññi bu bari.
Waante am na ay xeet, diine lislaam walla kirist lañu nekk, waaye dañu duggal ca seen gëm, ay gëmu nekk ca diine afrig, mel ni joola yi, walla Bantu yi, Lebu yi, Akan yi.
Téerekaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- La Philosophie africaine de la période pharaonique, Théophile Obenga.
- L'Origine négro-africaine des religions dites révélées, Doumbi Fakoly.
- Bilal le prophète, Doumbi Fakoly.
- Parenté génétique de l'égyptien pharaonique et des langues négro-africaines, Seex Anta Joob.
- Théophile Obenga, Origine commune de l'égyptien ancien, du copte et des langues négro-africaines modernes. Introduction à la linguistique historique africaine.
- Nations nègres et culture : de l'antiquité nègre égyptienne aux problèmes culturels de l'Afrique noire d'aujourd'hui, Seex Anta Joob.
- Cossanu Afrig cib nataal, Seex Anta Joob.


text:
37 Ej nin cyakil yi e'chk ca'wla'tz yi ja wi't kil, ya'stzun yi xtxolbil yi mbi cunin tajwe'n tan chibnol te yi e'chk tx'ixwatz yi na pat-xij, tu yi e'chk oy yi ixi'n triw cu'n yi che'ja'nt, tu yi e'chk tx'ixwatz tan xtx'ajle'n il, tu yi e'chk oy yi na xcon tan ẍchojle'n yi ca'wl yi mpajlij, tu yi e'chk oy yi na xcon tan chixanse'n yi e' pale', tu e'chk oy tetz tzatzin paz.
38 Ya'stzun yi e'chk ca'wla'tz yi tak'nak Kataj Ryos tetz Moisés tul yi ama'l yi tz'inunin tu', wi yi wutz yi na bi'aj Sinaí, tan cyak'ol yi e'chk cyoy swutz i'.


text:
Yanu mbëj
Yanu mbëj, ag jagle gu dàttu la ci wàll-wàllaani ab ne-ne, mooy tax seenug man a digaale ci ndimbalu tooli mbëjbijjaakon yi. Doole jiy judd ci googu digaale mooy sabab ag yëngu ci biir ne-ne bi, muy ab dawaanu mbëj. Bennaanu natt bu benn yan mooy Coulomb. Yan bi gën a ndaw bees man a natt mooy bi ab mbëjfepp di yanu, ñu koy faral di binde e = -1,602 10-19 c.
Yanu mbëj am mbir mees di janeer la, du lees man gis ak bët, dafa di aw tur wees jox genn feeñte gi ngir man a faramface wenn xeetu doxiin wi, di njeexiitam. Yanu mbëj man naa am ñaari xar-kanam yu wuute, di yees jàppee yu "dekkarle" ; benn bi di bu baax (+) beneen bi di bu bon (-). Ñaari yan yu wuute (bu baax ak bu bon) dañuy bijjante, ñaar yu bokk (ñaar yu baax walla ñaar yu bon) dañuy bëmëxante.
Yan yu bon yi lañuy faral a tudde ay mbëjfepp, yu baax yi di ay feppsaal ndax ñooy yiy nekk ci biir saalu xarefulwoon bi te kemu seen yan yam ak yu mbëjfepp yi te dekkarloo.
Dawaanu mbëj man naa am ñetti sabab: walug ay feppsaal (yan yu bon) walla walug ay mbëjfepp (yan yu baat), walla seenug wal ñoom ñaar ñépp ci jubluwaay yu dekkarloo.
Ngir bañ ay jaxasoo mbëjkat yi dañoo ànd ci ne walug yan yu baax yeey dawaanu mbëj, ci liñuy tudde dawaanu déggoo, ndax bu njëkk dañoo foogoon ne doxug wàll-wàllaan yu baax yeey jëmmal dawaan bi, donte tay jii dem nañu ba xam ne safaan bee nekk: dawaanu mbëj doxug mbëjfepp yee ko jur. Ndax feppsaal yi duñu ay wàll-wàllaan yuy dox, ci saalu xarefulwoon bi lañu sax dëkk. Bànqaasi xam-xam yi yittewoo gëstu yile feeñte ñooy xaralaymbëj ak mbëjfeppal.