c: text/html

text:
Géej gu Diggu
Géej gu Diggu mooy géej gi ne ci diggante goxu Afrik ak bu Tugal ak bu Asi. Guddaayam di 2,51 milyioŋ ciy km² te yaatuwaayam toll ci 3700 km.
Ci sowwu mi ngi yem ci Mbàmbulaanu Atlas, ci penku ci Géeju Marmara ak Géej gu Ñuul gi. Yenn saa yi Géeju Marmara dees koy boole ci Géej gu Diggu gi, waaye Géej gu Ñuul gi moom dees koy tàqale ak moom.
Melokaan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Géej gu Diggu gi dees koo seddatle ci ñaari mbalka*. Mi njëkk mooy Géej gu Diggu gu sowwu gi, yam ci yoonal* gu Sisil. Meneen mi mooy Géej gu Diggu gu penku gi.
Karmat[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- Yoonal: canal
- Mbalka: bassin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gëwéel
Gëwéel yi ñaari rëdd lañu yu dëppook yamoo gi: gëwéelub Tef tollu ci 23°24' wu tus-wu-gaar wu bëj-gànnaar gi ak gëwéelub Sànkar tollu ci 23°27' wu tus-wu-gaar wu bëj-saalum. di nañu woowe it gëwéel diiwaan yi ne ci li wër rëdd yooyule (di faral di wax dëkk ci gëwéel yi).
Melokaan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci li jege yamoo gi, di nañu faral di gis klimaa bu ànd ak tàngoor wu tar ak taw bu bari ci at mi mépp: di ko wax klimaab yamoo. Waaye, ci li jege gëwéel yi (Tef mbaa Sànkar), ci at mi noor ak nawet rekk a ci am, kon wàcciit yi (taw yi) day wuute ci jamonoy at mi, ba daanaka at mépp ay tàng, di li ñuy wax klimaab gëwéel.
Waaye nag jàpp nañu ne it ngelaw yiy upp ak duusi géej yi ak rëyaayu diiwaan bi am nañu ay jeexiital yu solowu ci klimaay diiwaan yi, ba tax na su nu seetloo yenn diiwaan yi, doonte nekk nañu ci wetu ab gëwéel, amuñu klimaab gëwéel (ci misaal diggu Óstraali walla bu Sahara, nga xamne amuñu nawet) ak yenn diiwaan yu am klimaab gëwéel te nekkuñu ci lu jege gëwéel yi( lu mel ne réewum Keeñaa, nekk ci yamoo gi te li ëpp ci suufam klimaab gëwéel la am).
Diiwaani gëwéel yu mag yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Diiwaan yiy dund cib klimaab gëwéel dëgg-dëgg ñoo ngi nekk ci diggu Aamerig ak bëj-saalumu Aamerig, ci digg ak genn wàllu bëj-gànnaaru Afrig, ci bëj-gànnaaru Óstraali ak genn wàllu Endoneesi. Li des ci barabu diggantegëwéel bi dañu leen di séddale ci diggante klimaab tàkk (rawatina ci Afrig), bu yamoo walla bu xaw a sedd (rawatina ca Asi
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- (fr) CNRS [1] La bodiversité tropicale.
- (fr) Agropolis: Portail européen de recherche de formation et d'information sur la Méditerranée et les pays tropicaux.
- (fr) Une agronomie tropicale au service des agricultures familiales ? (Forum d'Agropolis)
- (fr) P. W. Richards, professeur de botanique, "Etude de la végétation tropicale (se référant particulièrement à la Guyane britannique et à l'Afrique occidentale britannique)". University College of North Wales, Bangor. UNESCO 1956. Archives de la fAO.
- (fr) Mieux connaître et protéger la nature et les peuples des forêts humides
- (fr) "Gestion environnementale des écosystèmes et forêts tropicales" : Groupe de Formation et de Recherche sur les écosystèmes tropicaux forestiers et naturels, AgroParisTech-ENGREF


text:
Topp-njëfka yi / Les adverbes
Ni ko seen tur feeñale, njëfka « verbe » rekk lañuy àndal
Ràññees na :
1. Topp-njëfka yi mën a ànd ak bépp njëfka :
lool, ndànk, ndànk-ndànk, xaat, mukk …
ndey, ma yërëm ko di ko upp ndànk (taataan lolli, Séex Aliyu Ndaw 27)
li nga ma defal duma ko fàtte mukk.
2. Topp-njëfka yi nga xam ne dañu am takkoo, benn lay doon walla lim bu gàtt ciy njëfka, ñoom rekk lañuy àndal :
taq ripp ; dëgër këcc ; diis gann ; doy sëkk ; forox toll ; jeex tàkk ; jub xocc ; leer nàññ ; lëndëm kuruus ; mag, sut, dàq, mën, gën fuuf/fópp ; mat sëkk ; niin bott ; nooy nepp ; ñuul kukk ; réer mërr ; saf sàpp ; sax dàkk ; set wecc ; sës rëkk ; sew ruuj ; suur këll ; tàng jérr / jépp ; taq ripp ; taxaw jonn / temm ; tooy xepp ; weex tàll ; wér péŋŋ / céŋŋ ; wex xàtt : woyof toyy ; xam xéll ; xees pecc ; xonq coyy / curr.


text:
Njàngale 5
Lan la Yàlla bëggoon bi muy sàkk suuf si ?
1. Lu tax Yàlla sàkk suuf si ?
Yexowa dafa may doomu Aadama yi suuf si. Suuf si mooy suñu dëkkuwaay. Kon boog, góor gu jëkk ga Aadama ak jigéen ju jëkk ja Awa, Yàlla sàkku leen woon ngir ñu dëkk ci kaw asamaan — Yàlla sàkkoon na ay malaaka ba pare ngir ñu dund ca asamaan. (Job 38:
Ca njàlbéen toolu Eden kese moo nekkoon àjjana. Góor gu jëkk ga ak jigéen ju jëkk ja dañu naroon a feesal suuf si ak seeni doom. Dañu waroon a toppatoo suuf si sépp ba mu nekk àjjana. (Njàlbéen ga 1:
2. Lu tax tey suuf si nekkul àjjana ?
Aadama ak Awa déggaluñu woon Yàlla, moo tax Yexowa génne leen ci tool boobu. Noonu lañu ñàkke àjjana bi, te benn nit mënu ko indiwaat. Biibël bi nee na : “ Suuf si sépp a ngi ci loxoy ñu bon ñi. ” —Job 9:
Ndax Yexowa dafa bàyyi li mu bëggoon pur doomu Aadama yi ca njàlbéen ? Déedéet ! Ku am kàttan la, dara tëwu ko. (Isaïe 45:18) Dina defal doomu Aadama yi li mu leen bëggaloon. — Jàngal Sabóor 37:11 ; Psaume 37:34.
3. Kañ la suuf si di nekkaat àjjana ?
Suuf si dina nekkaat àjjana bés bu Yeesu di ilif ni Buur bu Yàlla fal. Ci xeex bu tudd Armagedon, Yeesu dina jiite malaaka Yàlla yi ngir alag ñiy xeex Yàlla ñépp. Ba pare Yeesu dina tëj Seytaane lu mat 1 000 at. Ñiy jaamu Yàlla dinañu mucc ci xeex boobu ndaxte Yeesu dina leen aar te wommat leen. Dinañu am dund gu dul jeex ci àjjana ci kaw suuf si. — Jàngal Peeñu ma 20:
4. Kañ la coono yi di jeex ?
Kañ la fi Yàlla di jële lu bon ci kaw suuf si ? Yeesu joxe na ‘ tegtal ’ buy wone ne ñu ngi ci njeexteelu jamono ji. Ni àddina si mel tey dafay tiital nit ñi, te dafay wone itam ne ñu ngi dund ci muju jamono te léegi ‘ àddina si tukki. ’ — Jàngal Macë 24:
Ci 1 000 at yi Yeesu di nguuru ci asamaan dina ilif suuf si, te dina fi jële coono yépp. (Esayi 9:
5. Ñan ñooy dund ci àjjana boobu di ñëw ?
Nit ñi déggal Yàlla ñooy dund ci àjjana boobu. (1 Yowaana 2:


text:
Woy wii Sëriñ Aadi Turee ko fent. Séexu Tiijaan Sëriif la ko jagleel.
Soxna Aram Faal moo leen ko jottali, tibbe ko ci téereb OSAD bu tudd : Téere Dawal, 1995, xët 40-42.
Pitax mu ndaw
Bismilaa Rahmaani Rahiim
Faa ilan, faa ilan
Nan ci woy ciy wolof
Soo woyee ciy wolof
Kon ci xol lay xaraf
Déglu naa biig ci njël
Am pitax ciy garab
Ñuy tawat naan hadiil ( moo di picc mu ndaw)
Ab liccin moo ko këf
Mii pitax naa ko ndax
Mar wu tar waa ko rey
Mii pitax naa ko man
Xaajumaa wóolu maf
Mii di woy, mii di jooy
Kurkutuut, kurkutuut
Soo amul fathu nag (moo di ag ubbeeku)
Doo ca am aw araf
Seeni woy moo yëngal
Tiisu xol wi ci man
Moo tax it maa ngi nii
Maa ngi saf waa ju dof
Maa ngi leen naa
Yéen dangeen dul nelaw
Yéen pitax yi ñu naa
Jooju wax nañ ko laf
Nun danoo sib nelaw
Kuy nelaw doo nu saf
Kuy nelaw yaa ko tal
Nun sunuy bët du raf
Foo fi gis kuy nelaw
Ag cofeelam wérul
Su cofeelam wéroon
Kon bëtam sax du xef
Waa ji man waaru naa
Yii pitax ñoo nu gën
Seen cofeel ak hadiil
Soo mënoon roy ko faf
Fuy pitax deeti woy
As hadiil, nan fa woy
Séexu Tiijaan Sëriif
Moo ko jar mag du kaf
Séexu Tiijaan Sëriif
Nan ko woy, nan ko roy
Ay waxam nan ko ca ŋoy
Moo nu doy, moo nu saf
Séexu Tiijaan Sëriif
Ndeem dangay roy ci moom
Ay jëfam day rafet
Ay waxam day woyof
Séexu Tiijaan Sëriif
Waaru naa ciy mbiram
Ag cofeelam ci xol
Rekk sax doy na jëf
Séexu Tiijaan Sëriif
Ab kemam daa amul
Foo ko seet, doo ko gis
Muy Kajoor, muy Jolof
Séexu Tiijaan Sëriif
Kuy kokam daldi raw
Soo ko soppee ci xol
Kon bégal, am ngërëm
Daaguleen cim lefam
Daldi raw gaa ya war
Naaru-góor yay dawal
Aw yeneen xeeti lef
OSAD a ñëwaat ak yéen ci mbind mi
a / o
wal ( ndox muy wal) / wol (wol dugub)
way (meew mu way) /woy (woyu cosaan)
a / e
tay (tay cere) / tey (bésu tey, moo ko tey)
Buleen bind Bindleen
weddi guiss boccouci weddi gis bokku ci
njuuj-njaac njuuj-njaaj
Geum sa Rew Gëm sa réew


text:
Soppalikaay
Soppalikaay ab jumtukaay la buy tax a man a soppi limu dend ak taraayu dawaanu mbëj bu jóge cib gongikuwaay buy jur kàttanu mbëj gu safaanu, ci beneen limu dend ak taraay yu wuute te bokk baraay ak melokaan. Te limuy ñakk ci kàttan ci soppali gi lu néew la. Ab soppalikaay, ci dawaan bu safaanu rekk la man a doxe, ndax ci bii xeetu dawaan la mbëjbijjaakon bu safaanu, di ci li doxam aju, man a juddoo.
Soppalikaay yi ci ndomboy jokkalekaayu dawaanu mbëj yiy lëkkale jóoxuwaayu mbëj yi (digg yu mbëj) ak jëfandikukat yi lañu leen di jëfandikoo. Bokk na yenn ci ngirte yi tax dawaan bu safaanu bu Nikola Tesla am-ndaw ci kaw dawaan bu wéy bu Edison ci liñu doon woowee xareeb dawaan yi.
Ubbite[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lim bu bari bu kàttanu mbëj bees soxla ci mboolaay yu taaxe yi tax na ñu war koo jóox ci bariwaay bu dayoowu ci jóoxuwaay yees duppee digg yu mbëj. Ngir man a xayma bariwaayu kàttanu mbëj bees jóox cib digg bu mbëj dañuy xool ci liñuy duppee ngóora gi(njunjam di P bennaanu nattam di Watt ñu koy tënk ci [W]) di luy man a nekk ci diggante ay fukki kw (kilowatt, 1 kW = 1000W) ci digg yu ndoxmbëj walla yu jant ba ci ay teemeeri MW (megawatt, 1 MW = 1.000.000 W) di yu digg yu tàngmbëj ak yu saal. Gii kàttan dañu koy yóbb ci ay teemeeri km. Ngóora (P) gi mi ngi am digaale ak dawaan (I) geek dend (V) gi ci mbindum xayma miy toftal:
Lii dafay tekki ne man ngaa yokk walla wàññi dend gi walla dawaan bi te ngóora gi du soppeeku (te jéem a fexe ba jege 1 (benn)). Lii am na solo lool ndaxte dawaan bi I dafay jur tangoor suy jaar ci biir watatukaayu mbëj bi (ngir njeexitu Joule): lu dawaan bi di gën a bari tangoor giy judd di gën a bari; ngir moytu lii faww ñu yokk dijjaayu watatukaay bi, waaye it yokk gi am na dig ci wàllu koom ak xaral, aju na tamit ci feeñte bi ñuy duppee waddug dend yu buum yi ci seen bopp. Kon ngir wàññi dawaan bi dañuy def ab soppali yokkaale dend gi ci anam gu ngóora gi dul soppeeku.
Ag sàkkam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Baaxi ab soppalikaay ki leen njëkk a taxawal mooy Michael Faraday ci 1831, waaye li mu ci jubluwoon rekk moo doonoon biral baaxi yi nekk ci xiirtalug mbëjbijjaakon, kon xalaatul woon nan la man a nekkee jumtukaay buy jariñ ci dëgg-dëgg. Lucien Gaulard ak John Dixon Gibbs ci 1881 lañu génne ca Londar ab jumtukaay bees duppee woon «ñaareelu jurukaay», ñu daaldi jaay xalaat bi këru liggéey bu waa-aamerig ba Westinghouse. Mooy soppalikaay bees njëkk a jëfandikoo ci jëfe.


text:
Ne-ne
Ne-ne, ñu xame ko ci frãse ci((matière))mooy li toggale (li composer) wépp yaram wu am ag nekk gu nu man a laal (une réalité tangible. Ñatti melokaanam yi ñu gën a miin nag, ñooy melokaan wu dëgër(l'état solide), wuy yol (l'état liquide) ak wu gaasu (l'état gazeux). Moom day jël barab(elle occupe de l'espace)te kemub ne-ne (la quantité de matière) ñi ngi koy natte ci jóor(la masse) (bu fekkee ne mbir mi dafa aju ci waññ xaajiiti ne-ne(particules de matière), deesi jëfandikoo mol(la mole) ).Ci noonu, ci xam-xamu jëmm, lepp lu am ab jóor rekk ne-ne la. Ci biir loolu, ne-ne yu ñu miin yi ñu wër, ñi ngi sosoo ci ay bariyon,kon ci waxiin wi nu baaxoo, boo ci déggee baatub ne-ne, nanga xam ne ne-ne bu bariyon lañu jubloo wax. Tekkiin wii kon boolewuñu ciboson yu dàttu (les bosons fondamentaux), yi nga xam ne ñooy tuxal ñeenti doole yu dàttu yi ak doonte am nañu ab jóor ak/walla genn kàttan.


text:
Galass Blog
Serigne Fallou Rek!
dimanche 1 mai 2016
mardi 19 avril 2016
jeudi 21 janvier 2016
jeudi 30 avril 2015
Images d'archives de El Hadji Falilou Mbacké. Regardez
mercredi 29 avril 2015
VIDÉO > Appel Magal Kazu Rajab le 16 Mai 2015. Regardez!
jeudi 6 novembre 2014
Le Magal de Serigne Modou Bousso Dieng sera célébré le samedi 8 novembre 2014
jeudi 9 octobre 2014
Poème en Wolof sur Serigne Mouhamadoul Amine Bara MBACKE Ibn Serigne Fallou [Par Abdoul K. Ba Majalis]
Doomi Fadlu Laahi Lamiin
Sët ba njëkk a nekk xaliif
Bahda Saalihu-bnu Xadiim
Fekk yoon wi ñépp gëlam
Ñii ne lenn dootu fi baax
Ngir la doomi Bàmba yi dem
Ñuu nga naan bu sët yi desee
Kenn dóotu jub di jubal
Fekk Bàmba def na fa kun
Ney mbiram kanam lañu jëm
Ahmadul Amiina ñëwaat
Aw fa Baay yu baax ya awoon
Rakk yépp topp ko faf
Maam ja wallu leen indi ndam
Ñaari at yu néew la fi def
Ak Juróomi weer yu tofal
Waaye jëf na lol ba abad
Yoonu diine ken du ko jam
Baara Fadlu yaa ñu sagal
Nun murid yi ak ku fi gëm
Ngir dangaa jëfal sunu Maam
Seexunaa-l Xadiim mi nu gëm
Yaa tabax jumaaki tëli
Boole kook yewén te gore
Yeesalaat murid gi bu wér
Yaa dalal suniy xelitam
Nos julit yi yépp ci buum
Yaw sagal nga bépp murid
Uuf njaboot gi doon sunu nday
Dàq ag njirim bamu dem
Yoonu Màkka jooy na la yaw
Kaaba gaak safaa wa kazaa
Kuy julit te bëgg lu baax
Sant nañ de nun ñi la am
Yàlla yaw fayal nu Lamiin
Bàmba dellu dolli ko fay
Fadlu Laahi bég na ci moom
Doomi Bàmba yépp a ko xam
Say ngëneel xajul ci këyit
Waaye noonu ngay man a mel
Doomi Fadlu tey turandoo
Ahmadul Amiin sunu Maam
Ñoo la faguloon la nga doon
Démb booba tay ñëwagul
Moo taxit matal nga bu wér
Séeni naal dangaa bari jom
Baara yaw bégal fa nga ne
Làq ngay ngërëm ci lu wér
Noo ngi sant Yàlla ci yaw
Ñii nga bàyyi am na ñu ndam
Yal na Yàlla sàmm njaboot
Taaw ba Mustafaa ki rakam
Taalubeek ña topp ci yaw
Ak kulay bégeek a gëram
Sab sëtëy ki doon joriku
Rax ci ngay nijaay di sëriñ
Yal na sax ci woy la abad
Abdu Xaadir moo di turam
Yal na Yàlla taas nu ci moom
Yiir nu fal nu dolli nu nguur
Def nu ay murid yu dëgël
Barke Baay ba ibnu Xadiim
............................
Aji woy ji: Abdul Xaadir Ba Majalis


text:
UBBITE
Ñu jàpp te nangu ne sagu doomi aadama ak sañ-sañam yépp-dañu yam te kenn mënukóo jalgati, te lu lépp nekk na cës laay ci taxufeex ci mbirum àtte ak jàmm ci biir àdduna.
Ñu jàpp ne ñakk xam ak soofantal sañ-sañi doomi aadama indi na aymusiba yu tar tax képp kuy dund fippu. Temano egsi na ba mu nekk ci doomi aadama ñu mën a wax, xalaat, ci seen coobare, bundxatal, nàkk dëddu leen.
Ñu jàpp ne am na solo lool ñu aar sañ-sañi doomu aadama ak ay matukaay ci wàllu yoon; ngir doomu aadama moomu kenn du ko sonal, muy fippu ci nootaange ak lu koy bunduxatal.
Ñu jàpp ne am na solo lool ñu góor-goorlu ba gën a rataxal jokkalante gi diggante xeet yi.
Ñu jàpp ne ci bataaxal boobule mbootaayu xeet yi yeesalaat na ay pas-pasam jëme ko ci sañ-sani doomi aadama yu tolloo, ci sag, ci bir lépp lu aju ci dundin diggante góor ak jigéen, ci biir tawfeex gu yaa.
Ñu jàpp ne réew yi ci bokk jël nañu ay matukaay ngir dëgëral jokkalante gi ak mbootaayu xeet yi, ñu naw it bu baax sann-sañi doomi aadama ak tawfeex yu wóor ci biir àdduna yépp.
Ñu jàpp ne ànd taxawal sañ-sañ yeek tawfeex yi nekk na lu am solo lool ngir, darajaal matukaay yooyu.
Ndaje mu mag mi biral na ci bataaxal bii ne xeet yépp, réew yépp ak kurel yépp ñu jàpp li ci nekk, ci seen xel, te ñu góor-góorlu, ñu jaarale lii lépp ci njàng mi ak yar gi.
Ñu lawal sañ-sañ yeek taawfeex yi jël aymatukaay ci biirak bitim réew.
Ñu nangu te di doxal fépp ci anam gu wér ci biir xeet yi sosoo ci réew i bokk ci mbootaay gi ak gox yi bootu ci ñoom.
1. Matukaay bu jëkk bi
Doomi aadama yépp danuy juddu, yam ci tawfeex ci sag ak sañ-sañ. Nekk na it ku xam dëgg te ànd na ak xelam, te war naa jëflante ak nawleen, te teg ko ci wàllu mbokk.
2. Naareelu matukaay
Ku ne mën naa wax ne am na ay sañ-sañ ak ay tawfeex yu sosoo ci bataaxal bii te amul xeej ak seen, rawatina ci wàllu xeet, melo, awra, làkk, diiné, peete ci wàllu politig, xalaat, réew mbaa askan woo mën ti sosoo, ci it wàllu juddu alal ak lu mu mën ti doon.
Rax sa dolli amul xeej ak seen ci politig, yoon, mbaa doxalin wu aju ci bitim réew mbaa suuf soo xamne nit ki fa la cosaanoo; réew moomu mbaa suuf soosu moom na boppam walla deet, mbaa ñu yamale yengu-yëngoom.
3. Ñatteelu matukaay
Nit kune war naa dund ci tawfeex ak kaaraange.
4. Ñeenteelu matukaay
Waruñoo def kenn jaam mbaa mbindaan. Njaam ak njaayum jaam nanguwunu ko ci anam gu mu mën ti doon.
5. Juróomeelu matukaay
Waruñoo mbugal, tutal, mbaa teg kenn lu metti lool lu yelloo wul ak doomu aadama.
6. Juróom benneeli matukaay
Nit ku ne am na sañ-sañ ñu war kaa nangul darajaam ci wàllu yoon.
7. Juróom benneeli matukaay
Ñépp a yam ci kanamu yoon. Te it amul xeej ak seen, ku ne yoon woowu war na laa aar. Népp war nañu leen aar ci luy jalgati liñu tënk ci bataaxal bii ak bepp yëngu-gëngu buy indi par-parloo.
8. Juróom natteelu matukaay
Nit ku ne am na sañ-sañ dem ci berebi àtte kaay yi ci reewam saa yoo xamne sañ-sañam yooyu dëppook sàrti réewam mba yoon jalgati nañu ko.
9. Juróom ñentteeli matukaay
Menuñoo jàpp, tëj, mbaa genne kenn réewam te tegunu ko ci yoon.
10. Fukkeeli matukaay
Ci lu wér, nit kune mën naa egg ci berebu atte kaay wax li ko naqari ci anam gu jub, te baña ànd ak par-parloo, ne dañu ko taxal.
11. Fukkeeli been matukaay ak benn
- Bépp nit bu ñu taqal cimbir mu tar jàppe nanu ko ku set ba loolu ñu ko taxal leer nàññ ginnaaw bi ñu ko attee. Te ñu taxawu ko ci lépp lu koy aar ci atte boobule.
- Duñu tëj kenn ci ay jëfam mbaa lu mu fàtte mbete loolu mu jëf ci jamono jooju nekkul mbir mu tar ci wàllu yoon, ci biir ak bitim réew. Foofu it yoon du ko teg lu dul limengóok li mu def ci jamono jooju.
- Fukkeeli matukaay ak ñaar
Kenn warula xuus ci dundinu doomu aadama, bu njabootam, ci lu jëm ci këram mbaa lu mengóok moom, di damm it jarajaam.
Buñu jalgatee yii nit kune am na sañ-sañ ñu aar ko ci wàllu yoon.
13. Fukkeeli matukaay ak ñatt
- Nit kune am na sañ-sañ wëndeelu ni mu ko neexe, tànn it dekkuwaayam ci biir réew bu mu mën ti doon.
- Nit kune am na sañ-sañ génn réew mu mu mën ti doon. Fimu dëkk it bokk na ci-ak it dellusi ci réewam.
- Fukkeeli matukaay ak ñent
- Nit kune bu ñu ko mbugalee am na sañ-sañ làqu ji, mbaa ñaan ñu làq ko ci yeneni réew.
- Su fekkee ne nit ki dañu koy toppu ginnaaw bi mu defee jëyyi, mbaa yëngu-yëngóon méngóowul ak li mbootaayu xeet yi tëral, sañ-sañ boobu.
- Fukkeeli matukaay ak juróom
- Nit ku ne am na sañ-sañ xeetoo cim réew.
- Mënuñu ne nit ki xeetoowul cim réew te teguñu ko fenn, mbaa ñu xañ ko sañ-sañ su bëggee soppi xeetoom ak réewan.m
16. Fukkeeli matukaay ak juróom benn
- Jigéen mbaa jóor saa yu matee amul xaaj ak seen, ak waaso bu mu mën ti bokk, réew, mba diiné am na sañ-sañ sëy ak it sos njaboot. Ñoo yam it sañ-sañ, balaa ñuy sëey, ci biir sëy ak it bu seen sëy tasee.
- Sëy kenn menunuko fas, xanaa lu jiitu ku ne ci way-dencante yi joxe xalaatam.
- Njaboot nekk na menneef gu am solo ci askan wi.
- Fukkeeli matukaay ak juróom ñaar
- Ngay dund yaw doww mbaa ak mbooloo am nga sañ-sañ am loo moomal sa bopp.
- Menuñoo xañ kenn am aman.
18. Fukkeeli matukaay ak juróom ñatt
Nit kune am na sañ-sañ xalaat ak sa goom ci wàllu diine, soppi it diineem mba ngëmam, am na it tawfeex feeñal diineem, mbaa ngëmam, ak mbooloo, mbaa moom doww, fu àdduna daje mbaa deet, jarali ko ci njàngale mi, ci ay jëf, ci jaamu yi ak xarbaax.
19. Fukkeeli matukaay ak juróom ñent
Nit ku ne am na sañ-sañ wax mbaa bind lu ko soob. Ci waxam yooyule kenn menuko ce bundu xatal. Te it am na sañ-sañ di gëstu, di jot, di wasare ci anam gu yaa ay xabaaraki xalaat ak ay jumtukaay yu mi Men ti jefandikóo.
20. Ñaar fukkeeli matukaay
- Nit kune am na sañ-sañ woote ab ndaje, mbaa sos mbootaay ci jàmm.
- Mënuñoo bokk loo kenn ci mbootaay te àndu ci.
21. Ñaar fukkeeli matukaay ak benn
- Nit ku ne am na sañ-sañ bokk ci ñiy doxal mbiri réewam. Mu teewal fa boppam, mbaa mu yabal ab ndaw mu teewal ko fa.
- Nit ku ne am na sañ-sañ, amul xeej ak seen liggéey ci bépp béréb buy doxal mbiri réewam.
- Pas-pasu askan mooy cëslaay buy dëgëral lépp luy doxal réew. Pas-pas gile war na feeñ ci palin yu yiw yu ñu wara amal léeg-léeg ci tannin gu yaa te am sutura,mbaa topp yoon wu wóor wu andak taw feex ci wàllu pal.
- Ñaar fukkeeli matukaay ak ñaar
Nit ku ne meññeefu askan wi am na sañ-sañ ñu aar ko ci giru dundam. Ci dundam war na ci am xol bu sedd ci sañ-sañam yooyu, lu aju ci koom-koomam, ci dundinam ak ci lépp lu aju ci aadaam te di ko jox maanaa ak yookkute gu ànd ak tawfeex ci wàllu darajaam, loolu lépp nag ku ne doomu réew mi indi dooleem ak di jokkalante ak bitim réew te mu méngook tërërin ak am-amu réew mu ne.
23. Ñaar fukk ak ñatteeli matukaay
- Nit ku ne am na sañ-sañ liggéey, tànn it ci eanam gu ko neex liggéeyamm te mu dëppóok ay sàart yu yam te baax ci wàllu liggéey. Te it ñu aar ko ci ñàkkub liggéey.
- Amul xeej ak seen ku néppam nanu sañ-sañ ñu fay leen, te loolu méngóok li mu aliggéey.
- Keépp kuy liggéey am na sañ-sañ ñu jox ko pay gi mu yellool, baax te mën koo dundal ak njabbotam te mu yellook sagu doomu aadama, mu mottaliku it ak yeneeni pexe su mënee am ngir aar dundinam.
- Nit ku ne am na sañ-sañ samp mbaa bokk ci ay kurel yu koy taxawu ci wàllu liggéeyam.
24. Ñaar fukk ak ñenteeli matukaay
Nit ku ne am na sañ-sañ noppalu, feexal xolal ak it di yamale diirub liggéeyam ak it léeg-léeg muy për, bër gu ànd ak xaalis.
25. Ñaar fukk ak juróomeeli matukaay
- Nit ku ne am na sañ-sañ am dundingu yamamaay ngir dëgëral wér-gi-yaramam, raataageem ak bu njabootam, lrawatina ci wàllu lekk col, dëkkuwaay, lépp lu aju ci wàllu paj ak bépp yëngu-yëngu gu am farata ci wàllu dundam. Am na it sañ-sañ ñu aar ko bu liggeeyatul bu feebaree, bu amee laago, ñàkk saxnaam mbaa sërinam, mbaa màgget, mbaa mu ñàkk li muy suturloo ci anam yu dul ci cootareem.
- War nañu beral loxo, dimbali képp ku tollu ci am doom ak it gune yi. Bépp xale bu juddu ci sëy, mbaa bu judduwul ci sëy ñoo bokk benn anam buñ leen di aare.
26. Ñaar fukk ak juróom benneeli matukaay
- Nit ku ne am na sañ-sañ ñu jàngal ko, njàng mi waruñu ci fayaku lu mu bon bon ci njàng mu suufe mi te am solo. Njàng mu suufe mi lu war la. Njàng mu xarala mi, te it aju ci wàllu liggéey war nanu koo wasaare. Amul xeej ak seen njàng mu kawe mi ubbil nañu ko képp ku ko yelloo.
- Njàng war naa indi naataange gu yaa ci ddoomi aadama te it war na dëgëral ñu naw sañ-sañi doomi aadama aki tawfeexam ci anam gu yaa-wat na it rataxal déggóo gi ak yokkute mbootaayu xeet yi ngir jàmm sax.
- Waajur yi ñoo jëkk am sañ-sañ ci anam gi ñuy yare seeni doom.
27. Ñaar fukk ak juróom nenteeli matukaay
- Nit ku ne am na sañ-sañ bokk ci dépp lu aju ci caaday askan wi, di bànneexu ci lu cu aju ak it bokk ci lépp luy suqali xarala gi ak lu ciy meñ.
- Nit ku ne am na sañ-sañ ñu aaral ko lépp lu aju ci lu mudefar ci wàllu la xarala, mbind mbaa lu aju ci wàllu caala.
- Ñaar fukk ak juróom natteeli matukaay
- Nit ku ne war naa tawaxu dëpp lu aju a askan wi, ak lu aju ci bitim réewam ba sañ-sañ ak tawfeex yi bataaxalu xeet gi ëmb mën a sax.
29. Ñaar fukk ak juróom nenteeli matukaay
- Nit ku ne am na ay wareef yu ko war digganteem ak dëkkandoom yi ngir dëgëral ci anam gu ya darajaam.
- Nit ku ne buy doxal ay sañ-sañam aki tawfeexam war naa sallook li ko yoon may, ngir mu mën a nangu, naw, sañ-sañ nawleem ba léepp lu aju ci yiw, teey ak naataange gu yaa sax ci askan wi.
- Sañ-sañ yeek tawfeex yi mënuñukoo doxal ci anam gu deppoo-wul li mbootaayu xeet yi misër mbaa taxawal.
30. Fanweereeli matukaay
Ci fànn gu mu mën ti doon ci bataaxal bii, bépp réew, mbootaay mbaa nit, warul doxal mbaa def luy yàq sañ-sañ yeek tawfeex.
jukki bi: un.org


text:
Jaangalé aj si wolof
Book in text:
Jaangalé aj si wolof
خريطة الحج

Translator's name
Ibrahim Khali Lô
Reviser's name
Mohammed Cheikh Sene
خريطة الحج
ترجمة:
إبراهيم خليل لوح
مراجعة:
محمد شيخ سين
Jaangalé aj si wolof
بسم الله الرحمن الرحيم
Bismil laahir rahmaanir rahiim
Si tourou yalla laniouy tambale souniouy wax ak souniouy dieuf ,mom miy brom yeurmande bou yatou bi tay brom yeurmendé bim diaglel dioulite yi.
Li ab nataalla bouy jaangalé aj
1-Barabou armalou kay yi:
- Barabou armalou kaay bougnouy wax zoul houlayfa (biirou alioune):gnél wa médine,mouy soriyantok makka si lou tolok 427km (gnénti témérak gnar foukak jourom niar si ay kilomet).
- Barab bougnouy wax diouhfa wala rabikh gnél wa sham ak wa soowou diante (maroc) ak wa ezipt(egypte) mouy soriyantok makka si lou tolok 204km(gnari témérak gnént si ay kilomet).
- Barab bougnouy wax xarnoul manaazil (sayloul kabir) gnél wa najdi mouy soriyantok makka si lou tolok 94km( jourom gnént foukak gnént si ay kilomet)
- Barab bougnouy wax yalamlam(assaadiy)gnél wa Yaman mouy soriyantok makka silou tolok 94km(jourom gnént foukak gnént si ay kilomet)
- Barab bougnouy wax zatou hirx mouy soriyantok makka si loutolok 98km(jourom gnént foukak jourom gnatti kilomet.
- képpou kou dikk si barab yi ta boko thi wa barab bi ta beuga aj wala oumra dina dagan nga armalé fa, kiy aj wala oumra day armalé si armaloukay boum jeka rombou souy dém makka.
- képpou kou wéssou armaloukay yi ta armalo day war si mom mou déllou fa dadi fay armalé,bouko défoul day war si mom mou réndi ap gatt wala jourom gnaréli ther si gelém wala nak dadi séddelé ndawal li thi way gnaakk yi nékk si haram bi (manam: fign wormal thi makka ).
- Armaloukayou wa makka ak gninga xamni séne diganték makka amoul armaloukay ak ko xamni bam wésso armaloukayam lay dora am yénéy aj wala oumra laata mouy dougg thi orma gi (haram bi) famou sossé ajam falay armalé, kou nékk si biir haram bi nak dawara génn haram bi dém fou mél ni tanhim (jakkay ya aycha) louy tolok 6km(jourom bénniy kilomét) wala jahirana, louy tolok 16km (foukak jourom bénn kilomét) wala fou mélni barab yoyou mou dadifay armalé.
- Képpou kou tollok barabou armaloukay yi mo kham si jawwou ji la nékk walla si gééj gi day waajal dadi sangou sol armalam bala mou aksi si armaloukay bi ba soufa tolo rék day dadi yéné aj bouko néx.
- Sounnal nagnou si gor bou aggéé tha armaloukay ba mou sangou dadi sétlou dadi déf gett (latkologn) si yaramam ak sibopam ak sikinam moudadi sol armalam binga xamni woodou kay la ak ap lambay ta mou moytouko lalal latkologn. kou jiguén nak mom lignouy sounnal si mom moy sou aggéé si armaloukay ba mou sangou latcolognou (donté sax danék kou sétoul "mberek wala gessin) mou dadi sol louko sob si ay yérém yinga xam ni day mour awram (ta jigéne lépam awra la ba déss xar kanamam ak ay ténxem) ta limouy sol boum wané taram,
- Soppou nagnou mou yéné ganaw jouli mo xam joulli farata wala nafila, (niki joulli yor yor,wala nafila youm daan faral di amal ganaw jaapp ak you mél niki yoyou).
- Dana war thi kiy aj wala oumra mou dadi yéné, bou féké ni aj mou tane aj bouko soop, bouy oumara nak,oumra rék lay yéné, mou wax( yaw yalla wouyou sinala si oumra).
xétou aj yi
1. Tamattouh: moy nga armal oumra thi si wéérou aj yi, ta gnoy (kori digou tabaski ak jourom gnénti fane si wérou tabaski) mou dadi yénéé thia barabou armaloukay ba, mou wax (yalla wouyou si nala si oumra),sou oumra wé ba soummékou si lay yééné aj thi bissou jourom niatél ba.
- Dafay war thi kou tann khétou aj bi mou tour darét bisoup tabaski.
2. xiran: moy nga yéénéndo ajak oumra thi ak lenkelé lenke, nga wax thi armaloukay ba :(yalla wouyou si nala si ajak oumra) bou aggé maka mou wer kabagi, dox safaak marwa, souko néxé tam mou yéxé dox safak marwa bi ba bissou foukél bi ( bissou tabaski) bou nopé si lolou mou désak armalam ba motali ajam, momit war si mom mou tour darét bisou tabaski.
3. ifrad: moy nga yéné aj késé, ta tour darét douko war, sou aggé tha armalou kay ba mou wax (yalla wouyou si nala si aj), sou aggé makka dafay wer kaba gi dox safak marwa bouko sobé mou bayyi safaak marwa bi ba bissou foukél ba, sou noppé si lolou day désak armalam ba kérok ajam di jéx.
- Kiy aj bou ragalé ab gallankor dadikoy gaar badou mana agali ajam day dagan si mom mou sartal, dadi wax bouma ab gallankor gaaré ba agaliwouma sama aj famou ma gaaré moy sama simmikou kay( ta dara douko war.
- kiy aj wala oumra sou xasé armal lép lougnko aayé day haram si mom mou déf ko.
Lignouy ayé kou armal
- Dindi lénn si kawaram wala si ay wéwam.
- Jefendiko latkologn ak lou xéétok mom.
- Labat wala takk sey, douko takaal boppam ta déssou koko takkal, niki nono joték soxnam, wala lép loukoy waral.
- Sol lougnou gnaw bamou nourok yéré, niki lou mélini simisou aladj wala toubay wala ay kawas ak youni mél.
- Mour boppou si kou gor , moxam kaala lako mouré wala mbaxana wala you xétok yoyou. Bou dé parasol wala mou yanou bagaz lolou dou lougnkoy téré.
- Sol ay gaan si jigén wala mour kanamam si lou melni nikhab ak bourka ak you xétook yoyou, waayé nak sou néké si biiri gor yo xamni ay jambour lagn si mom day wathié colam si xar kanamam.
- Yonal nagnou si kou gor ki mou yéketi batam si bouy wax (labaykal lahouma labayka labayka la sarika laaka labayka innal hamda wan nihmata laka wal moulk la sarik laka) manam ( yalla yaw la wouyou si, wouyou si goxam ni doumalasi bokalé. Yaw ya yayoo mbolém xééti thiante yi ak xéwel yi ak ngour yi, ta det gnoulasiy bokalé) kou jigéne ki nak lignou yonal si mom moy mou soufél batam ba nga xamni jigén yimou déndal rék gnokoy dég.
- Kiy aj nak bou xaséé armal lay tambalé wax (labayka….) ba fimouy waja weréé kaba ga mou sok ko dagg.
Naka lagnouy weréé kabagi:
- Kiy wer kaba gi day, dém ba tollook hajaroul aswad tambaléfa werem bou mené foon xér wi nako foon, souko menoul mou lalko ak loxo nday joram dadi fon loxom bouko menoul lal ak loxom mou joundiou ko ak loxo nday joram ta boumko foon moudal di wakh (allahou akbar) tambalé wer ta moyto lor nit gni si xatxatlo bi.
- Lignouy yonal si kou gor ki bouy wer kaba gi werem gou ndiekk, moy mou génné mbangoum nday jooram, nga xamni armal bim lambo si soufou poxoutanou nday joor bi lay jar. mou dadi sanni gnari lafi armal bi si kaw mbagou thiamogn bi.
- Niki nonou dagnouy yonal si kou gor ki mou gnoukkou thi gnatti wer you ndiekk yi, gnoukou nak moy(diganté daw ak dox, manam do daw bou bax ta do dox) kou jigén nak mom dox rék lay déf.
- Bou weré ba agg thi ponkkou bingay jot soga jot hajaroul aswad yonal nagn mou lal ponk bobou ta boum ko foon souko menoul lal nak boum ko joxogn, ponkkou bobou laniouy wax (rouknoul yamani)si diganté ponkou bobou ak hajaroul aswad lamoufay wax moy(rabbanaa atinaa fid dounyaa hasanatan wa fil aaxirati hasnatan waxina hazaaban nari).
- Jourom gnari yone lay wer kaba gi, ta boukoy wer menna gnan louko sop wala mou jang al xouran tamou moytoo yékketi baatab bay lor gniy wer, bou matalé jourom gnarél bi, na dekmel fignouy wax taxawayou Ibrahim(maxaamou Ibrahim) dadifay jangg laya bi (wat taxizou mine maxami ibrahima mousalla) mou joulli si ginaw taxaway bobou gnari rakka bou jappandéé, bou xaté nak ba menoufa joullé foumko joulé si biir jakka ji rék doynako, rakka bou ndiek bi mou jangg si (xoul ya ayyouhal kafiroun…)bam jééx, raka bou gnarél bi ( xoul houwal lahou ahad…) .
Naka lagnouy doxéé safaak marwa:
- Ganaaw bamou weréé kaba gi jourom gnari yone jouli gnari raka day dadi dekmel safaak marwa,sou déméé ba joublou safa mou jang laya bi(inna safaa wal marwata min sahairil lah) souko janggé bay waja tambalé dox, na wax (mangi tambalé fi yalla tambalé) .
- Gnouy yonal mou yék safa dadi joublou si kaaba gi wax (allahou akbar) dadi wax gnan wi(amoul béne bour bougnouy jamou si deg koudoul yalla.mom rék lagn wara jamou ta dougnouko bokalé.mom mo yayoo ngour ak mbolém thantt, mom minga xamni mbir yéppou si ndogalam lay améé, amoul bén bour bougnouy jamou si degg koudoul yalla ,mom mi metal ay diggém,dimbeli ap jamam, dadi not noon yi mom rék) mou baamouko gnatti yon, dadi gnan louko sop, bou waxé léne rék si gnanwi doynako.
- Bou noppé si gnanam mou wathi safa dekmel marwa di gnanalé soxlam, di kagn yalla.
- Kou gor ki nak sou aggé si mandarga bou wért bi (lamp bou vert) day daw ba jéxal ko soga doxat ba agg marwa.
- kou jigén mom dou daw dafay dox léppou.
- Bou aggé marwa soppou nagn si mom mou yék si kaw, déf nim défon safaa, bou nopé mou wathi, dadi dox dekmel safaa, mou daw thi diganté gnari mandarga yi, bou aggé safaa mou déf nim défon tha bamouy tambali, Nonou lakoy jaapé ba matal jourom gnari yon, (bou jougé safaa dém marwa moy bén, mou jougé marwa dém safaa mouy gnar, nounou lakoy jaapé bamatal jourom gnar, Safaa lay tambalé jéxalé marawa).
Watou wala waagni
- Kiy tamatouh sou weré kaaba gi ba dox safaak marwa ba nopi, warna si mom mou wat kawaram wala mou waagni ko, souko défé mou dadi simmikou, lignou ko téréwon dadi dagan si mom, si nonou la oumraam di matéé; kiy aj xiran wala ifrad dougn wat séni boupou ta dougnou ko waagni, ta dougn simmikou, dagnou désak sééni armal ba bissoup tabaski.
- kouy watou nak wala ngay waagni li war moy mou dajal bopp bi lép, wayé dou wat wala mouy wagn lénn si boppam di bayi lénn li.
- Kou jigéén nak mom day wagn lou tolok thiatou baramam ganaw bam dajalé kawaram.
Lignouy def si bisoub jourom gnattél bi si wérou adj:
- Kiy aj xiran wala ifrad yonalnagn si mom mou dém mouna laata yoryor, dadi fay nékk ba bisoup jourom gnéntél.
- Kiy tamatouh nak day armalé thi barab bim nék balaa yoryor di jot, mou dadi yéné aj wax( yalla wouyou sinala thi aj) (labbaykal lahouma hajan) mou dadi dem mouna di baril di wax(labbaykal lahouma labbayka…..) dadifay joullé mbolém joulli jourom yi, wagni yissi nékk gnénti
rakka ta doulén boléé.
Jefou bisoub jourom gnétéél (bisou arafaat):
- yoonal nagn si kiy aj mou dém arafaat ganaw bi jant bi fénkéé thi bisou jourom gnéntél bi.
- Bou aggé arfaat na wathi fougnouy wax namira (fi jakka ji nékk) mou déglou khoutba bi bou féké ni lolou jappandi na, niki nonou joulli tisbar ak takousan wagni ak bolélén.
- Na baril di jamou yalla aki gnan, diko toudou diko sabal diko sant diko kagn, boudé menna joublou pénkou moy li gen.
- Bou jantouk bisouk Arafat ga sowé mou jougéfa dém mouzdalifa andak dal ak téy ak toroxlou.
- Gnouy yonal si mom bou aggé mouzdalifa mou boléfa timis ak géé wagni géé gi jouliko gnari rakka, bou yéxé ba géé wésou fékk aggagoul mouzdalifa nako jouli thi yon wi.
- Bou aggé mouzdalifa li war moy mou fanan fa. Liy sounna nak moy mou joulé fa souba, wayé nak gni nééw kattane ak xalé yi dagana si gnom ak gni andak gnom gnou jougé fa dém mouna bou gouddi gi soréé.
Jefou bisoub foukél bi:
- Yonalnagnou si kiy aj ganaw sou fajar joté tha mouzdalifa mou dekmel fi jakay mouzdalifa bi nék (masharoul haram) dadi fay gnan louko sob, soufa meunoul dém mou taxaw fim nék gnan soxlam, sou nopé lataa jant bi di fénk mou dém mouna.
- Yonal nagn si mom mou for jouroom gnaari xéér you ndaw you doyni gnébbé wala youko eppou touti, fouko nééx nak lakoy foré, niki nonou gnouy yonal bou aggé thi xour bi mou gawantou si boufay romb, andak di wax (labaykal lahoumma labayka…) ba kérok mouy sanni jamra bou mak bi tamoy bou moujou bi.
- Bis bobou jamra bou makbi rk lay sanni jouroom gnari xér you toftalo andak mouy yéketi loxom di wax (allahou akbar) si bép xéér boum sanni, xéér yi nak si mbaand mi la wara tabbi.
- Ki aj xiraan wala tamatouh day war si mom mou réndi si bisoub tabaski bi,waxtou rendi bi nak yatouna ba jant bi sow si bousoup gnatél si fanou mouna yi, ligen nak moy mou réndil boupam, wayé bougnouko réndilé dina wér, kou amoul loum réndi ta réndi warko nak day wor gnatti fan si aj gi, bou délo dekouwayam mou woor fa joroom gnaari fan mouy foukki fan.
- Kou gor nak day wat kawaram wala mou wagni ko,wat nak mo gen, kou jigén nak day dajalé kawaram wagni si lou tolok thatou baramam.
- Bou noppé mou dekmel kaaba ga werko kom nimouko weréwon bou ndiekk. Dagan na nak mou yéxé wer gi ba bis bou moujou si fani mouna yi.
- Kiy aj tamattouh day dox safak marwa, kidéf ifraad wala xiraan nak dounko dox bou féké doxon nagnko si sén wer gou ndiekk.
- Kiy aj bou défé gnar si jef yii di gnew(sanni jamra bou mak bi, ak wat wala wagni,ak wer kabaga) men na simmikou simikou bou njekk, gnouy yonal si mom mou sétlou latkolognou, dadi sol louko sob si yérém ak lép lougnou ko don moytoulo thik armalam, bamou dés joték soxnam ak lépp loukoy waral,wayé sou défé jef yignou touddou sank yépp nak simmikou na simmikou gou mak gi, mou dagan si mom mou déf yi gnouko moytoulo wone yépp bassi joték soxnaam.
- Jef yi gnou toudou si jefi bisoup foukél bi menés nako bagna toftalé, boumsi jitel day dadi wér.
- Yonal nagn ganaw tisbarou bisoup tabaski ba takousanou biss bou moujjou si fani mouna yi mouy wax( allahou akbar allahou akbar la illaha illal lah,wal lahou akbaroul lahou akbar walillahil hamd).
- Liy war nak si fani mouna yi moy fanan fa. Joxé fa jouli yépp wagni ta bagn ko bolé.
Jefi fani mouna yi:
- Day war si kiy aj mouy sanni gnatti jamra bis bou nékk si fani mounayi ganaw yoryor,jamra bou nék jouroom gnari xér lafay sanni, mou tambalé ko jamra bou ndaw bi, di kabbar si bépp xér boum sanni, sou noppé mou dox touti si wétou nday jooram dadi taxaw gnan lou yagg.
- sou noppé mou dém si jamra bou gnarél ba sanni kom nim sannéwon bou njekk ba doxaat touti taxaw gnaanat lou yagg.
- sou noppé mou défaat nonou si jamra bou mak bi ta moy bou moujjou bi, sou noppé doufa taxaw di gnan.
- Kinga xamni day yéxé mouna daffay fanan gouddip foukak gnatél bi,boudé day gawé nak bala jantoup bisoup foukak gnaarél bi di soo warna fékk mou génn mouna, sou génoul nak ba jant bi soo day war si mom mou fanan dadi motali.
- sou matalé lim wara déf si fani mouna yi ba délou makka balaa mouy génn makka warna si mom mou wer werouk tagatok kaaba gi kém nim weréwon tha njelbén,
- kiy gis mbaax wala gesin nak dou wer kabba gi .
Ay njoumté you siw lol si aj gi:
1-njoumtéy aramal:
• wésou barabou armalou kay bi ta armalo.
kou déf njoumté bi likoy war moy mou délou tha barabou armalou kay ba dadi fay armalé, sou féké ni nak manoul délou na armalé fam tollou, wayé nak day war si mom mou réndi gatt, walla jouroom gnarélou therou gilém wala nak dad koy séddelé way gnakk ya nékk tha wormalouk makka ga, ndaxté dabayyi lou war.
• japp ni armal soko xasé sol bou tilimé sax waroko soppi.
li wér moy ni dagna na gnou soppi armal, moo xam si gor wala jigén.
• génné sa mbagou nday jor sani lafi armal bi si sa mbagi thiamogn balaa ngay wer kaba ga.
Li wér moy lolou thi wer kaba gi werouk oumra si ki tamatouh, wala werouk dougou si makka thi kou ifrad wala xiran késé lagnou ko wara déféé.
• japp ni jigén bou gis mbaax waroul yéné aj tha armalou kay ba.
li wér moy ni fofou lay yénéé déf léppou lou kouy aj di déf, bamou dés wer kaaba gi.
2-njoumtéy wer kaaba gi:
• taxaw taxway bou yagg thi mandar ga biy wané fign wara tambalé wer bi.
li war moy kiy aj joublou thi hajaroul aswad bi dadi koy fon souko mené wala mou lal ko wala mou joundiou ko, dadi kabbar dadi tambali werem ta bagna taxaw.
• jaklél wer bou nékk ap gnan, Wala dajalo si bénn way mouy gnan di kawél batam.
li wér moy mou gnan louko sop, di toudou yalla wala jang alxouraan,wayé amoul gnan wala ap zikar bougnou fa jaklél bén yon thi wer yi.
• njortou ni gnari raaka yignouy joulli ganaw bougnou weré ba noppi warougnou ko joulé foudoul thi ginaw taxawayou Ibrahima bi wala fouko jégé.
li wér moy dagan na nga joulé ko foula sop si bir jakka ji, ta liy sounna moy nga woyofal ko bagn ko goudel.
3- njoumtéy dox safaak marwa:
• gnénn gni dagnouy japp ni sougnouy dox safak marwa dém safaa ba déllousi waat fa moy bénn.
Li wér moy jougé safaa dém marwa moy bénn jougé marwa gnew safaa di gnar nga déllou marwa mouy gnatt nga jappé ko nonou ba am jouroom gnar, nga xamni safaa ngay tambalé jéxalé marwa.
4-njoumtéy bisoub jourom gnattél si wérou aj:
• ki tamatouh japp ni si kaaba rék la wara armalé.
li wér moy menna armalé fimou dal, mo xam maaka la wala mouna.
• waagnék bolé jouli thi bisoub jourom gnatél.
li wér moy wagni jouli yi wayé kénn dou bolé.
5-njoumtéy bisou arafat:
• Yéék si dojou arfaat bi (rahma) japni da am ngenél, lolou bida bou siw si nit gni wayé saxoul.
li wér mouy ni gnaka yéék si doj bi, ndax yéék si saxoul si yonant bi.
• génn arafat ngir dém mouzdalifa lata jant bi di sow.
li war moy dés bir arafat bagn fa génn ba kérok jant bi di soo.
6-njoumtéy goudik foukél(mouzdalifa):
• for xér tha mouzdalifa lata ngay jouli timis ak géé.
li wér moy xér yi manés nako foré mouzdalifa ak fénén foudoul mouzdalifa.
• jouli fajar lata waxtom di jot.
li wér moy déésoul jouli fajar loudoul ni dagno am lou léér,wala mou not si sougnouy njortou ni waxtou fajar dougouna.
• raxas xér yign wara sanné jamra.
lolou ab bidaa la, saxoul si yonant bi.
7-njumtéy bisou mouna yi:
• jel dall wala ay xér you rey diko sanni jamra, bolési di saga di ngaagni, njortou ni saytané mofa nékk.
li wér moy sanni xér you ndaw kéém niko yonant bi déféé, wayé ngir saxal jamou yalla ak taxawal toudou yalla.
• jox kénén ngir mou sannilla fékk men nga sannil sa boppou.
li war moy kou nékk sannil boppam ta bagn ko wéékk kénén, loudoul ni menoul sannil boppam.
• gnakka fanan bir mouna si loudoul ngant.
li war moy fanan bir mouna thi ay fanam .
8-njoumtéy werouk taggato:
• jooxé werouk taggato laata ngay sanni jamra.
-li war moy gnou déf wer kabba ga mou nékk lignouy moujé déf makka.
9-njoumtéy ziyara madinatoul mounawwara:
• Ngénn gni dagnouy njortou ni ziyara jakkay yonant bi si aj gi la bokk.
li wér moy ziyara jakay yonant bi lougnou sopppo la si at mi yépp, wayé bokoul si aj gi,wayé nit ki sayou jappandé dagnouy yonal si mom mou dém jakkay yonant bi ngir jouli fa, ndax bénn joulli bofou day tollok jouniy jouli si bénen jakka joudoul mom ba dés jakay kaba gi.
- joulit bi nak bou agé tha jaka ja dagnou sop si mom kom lignou sop si yénén jaka yi, tamoy mou jitel tank nday jooram souy dougou, ta mou wax (bismil lah,wassalatou wassalamou hala rasoulil lah,allahoum iftah li abawaaba rahmatika) mou dadi mouslou wax (mangui mousloo yalla mou magg mi,ak thi kanamam gou tédd gi,ak si ngourem gou yagg gi, si saytané mignou daxx si yermandé yalla), sou noppé mou joulli gnari rakka nouyoko jakka ji,sou noppé mou ziyara bamélou yonant bi,ak bou aboubakar ak omar,mou nouyou lén dad lén di gnanal, mou wax (yalla na jam ak yermandé yalla ak barkém nékk si yaw yonant yalla bi( (assalamou halayka wa rahmatoul lahi wa barakaatouhou ya rasoulal lah),mou nouyou aboubakar mou wax( assalamou halayka ya ababakrin) nouyou omar wax ( assalamou alayka ya omar).
Yénn faatéli ak dénkané you mata bayi xél:
1. féxél xam sa adresou agence binga ngewé aj, ak sa dalou way si barap yépp; nga bind ko fou wor.
2. moytoul di xatxatlo ak di bouxanté soy wer kaba gi wala ngay dox safaak marwa wala ngay sanni jamra, ta nga féxé fégou dadi mour sa bakan ngir moytou pend bi ak yénn fébar yiy walaté.
3. xamal ni yakamti si yénn jefou aj yi mennala yobbé thono yak say morom.
4. toppal laaybiiré yila gni yor karangé aj gi di wax, nga xamni gnom yoon you gatt yi lagnou lagnou lay wan,ta nga jar si yoon yignou jaklél gniy dox, tanga moytou sa nooyi fatt walla nga am xatxat si younou daamar yi.(oto)
5. xamal ni lal si yoon yi ak barabou jamou kayou yalla yi difa tok wala tedd dafay xatal yoon yi di lor say morom ak gniy saytou aj gi.
6. nguir sa karangé:
jefendikol parasol boulay ar si jant bi ngir nga mouthiou si thiégnéri jant bi aki ay lorangém.
baril loy naan ndox basi sax so maroul gnir nga mana mouthou basa pout dou wow, wara lorangé boxam ni gnakk ndox mokoy waral si boy joxé say jamou yalla.
dél baril loy raxas say loxo jefendiko sabou ngir nga mouthiou si fébr yiy wallaté.
mbalit yi ak salté yi déko déf si fign lénn jaklél.
moytoul di tall safara thi bir xayma yi.
Attéy jotou(fidya) ak kou am gallankor ba meunoul agali
ajam, ak kou déf lénn si yign ko téré ganaw bimou armalé:
1. képp kou déf lénn si lignouy téré sou armalém thi ak tayéf, lou mél niki watou, wala lélli ay wéé, wala mou latkolognou, wala kou gor ki mour bopam, wala mou sol lougnou gnaw, wala mou jonjok jigén si ak bannéx, wala kou jigén ki mour kanamam, kou déf lén si yi, liko war moy mou jotou. Tamoy mou déf lén si gnatt yi:
wor gnatti fan.
wala mou léél jourom bénni way ngakk.
wala mou réndi ap gatt sédelé ko way gnakk yi nékk makka.
- Boudé nak bamoukoy déf dako fatté wala gnakka xam yobbékoko dara douko war.
2. kép kou bayi jef jo xam ni dafa war si jefi aj yi wala oumra, kom armalé tha armalou kay ba, wala sanni jamra, likoy war moy mou réndi ab gatt walla jouurom gnarélou xajoup gelém wala nak dadi sédelé ndawal li thi way gnakk yi nékk makka.
3. simmikou gou njekk gi daflay daganalal lépp lougn la téré won bam dés sey ak lépp loukoy waral, simmikou bobou nak mingi am si bou kiy aj défé gnar si jefi bisou tabaski yi ta gnoy( sanni jamra gou mak gi, ak watou wala wagni, ak wer kabagi), batax na képp kou joték soxnam bala soummikou gou njekk gi ajam day yaxou ba noupi am louko war ta moy yi di gnew:
mottali aj gi.
réndi ap gelém.
fay aj si at bisi top.
toub dadi jégelou yalla sboudé nak joté gim joték soxnam ganaw soummikou gou njekk gi la, likoy war moy mou réndi gatt walla jorom gnarélou theur si gelém wala nak mou sédaléko way gnakki makka yi.
• ki armal banoppi sou menoul agali ajam ta fékk sartaloul won bamouy armal, likoy war moy mou tour dérét dadi sédelé ndawalli si way gnakk yi, niki nonou mou wat kawaram wala mou wagni ko si nonou lay simmiko.
• sou fékké ni menoul réndi, day woor foukki fan banoppi wat kawaram wala mou wagni ko bouko défé mou simmikou.
Lénn si ay gnaan you rot si alxouran ak sounna:
Soppou nagn thi kiy aj mouy baril limouy touddou yalla, diko gnaan, di ko toroxloul, di jouli si yonant bi, di ngan yalla yiwou addina ak bou allaxira,
li lénn la si gnan yi rot si alxouranak sounna:
1. (rabbana aatina fiddounya hasanatan, wa fil aaxirati hassanatan, waxinaa hazaaban naar).
Moy: ( yaw yalla mangilay gnan yiwou addina ak bou allaxira, tanga fégalma mbougalou safara)
2. (allahouma aslih li diinil lazii houwa hismatou amrii, wa aslih lii dounyaayal latii fiihaa mahaasii, wa aslih lii aaxiratil latii fiihaa ma-aadii, wajhalil hayata ziyaadatan lii fii koulli xayrin; wal mawta raahatan li min koulli sarrin).
Moy: (yaw yalla mangi lay gnan nga yiwel sama diiné ji nga xamni moy aar samay mbir, tanga baxal sama addina binga xamni filaay doundou, tanga baaxal sama alaxira binga xamni moy sama déllou way,ta nga déf doundou gi di loumay dolli yiw,nga déf samak fatou mouy loumay noppal si bépp ay).
3. (ahouzou billahi min jahdil balaa, wadarakis saxaa, wa sou- il xadaa, wasamaatatil ahdaa).
Moy: ( mangui mousslo yalla thi thonay nattou,ak téxéédi, ak ndogal gou gnaw, ak mbéktéém non yi).
4. ( allahoumma innii ahouzou bika minal hammi wal hazani, waminal ajzi wal kasali, waminal joubni wal bouxli, waminal maasami wal maxrami, wamin xalabatid dayni wa xahrir rijaal, wa ahouzou bikal lahoumma minal barasi wal jounouni wal jouzaami, wamin sayi-il asxam).
Moy: (yaw yalla mangi lay mouslo thi jaxlé ak tiis, ak thi teléék tayyél, ak thi ragalak gnaax, ak thi bakar you diis yi, ak gnou notma si sama diné, ak notou nit gni, malay mouslo yaw yalla thi fébarou ramm ak fébarou xél ak gaana ak si mbolém fébar you bon yi).
5. ( allahoumma innii as aloukal afwa wal aafiyata fiddounya wal aaxirati, allahoumma innii as aloukal afwa wal aafiyata fi diinii wa dounyaya, wa ahli wa maali, allahouma oustour awraatii, wa aamine raw-aatii,wahfaznii min bayni yadayya wa min xalfi, wa an yamini wa an simaalii, wa min fawxii, wa ahouzou bi izamtika an ouxtaala min tahtii)
Moy: ( yaw yalla mangui lay gnan ndiégel ak jammiy adounaak alaaaxira, yaw yalla mangui lay gnan ndiégel ak jamm thi sama diiné ak sama aaddouna, ak thi samak njabotak sama alal, yaw yalla mangi lay gnan nga soutoulam, tanga mayma ak koalouté si samay njaxxaré, tanga samal ma sama kamam ak sama ginaw ak sama nday joor ak sama thiammogn ak sama kaw, may mouslo samaggaay si gnou dikké thi ma sama souf).
6. ( allahoumma ixfir lii xatii-atii wa jahlii, wa israafii fii amrii,wama anta ahlamou bihii minnii,allahoumma ixfir lii jiddii wa hazlii; wa xata-ii wa amdii, wakoullou zaalika indii,allahoumma ixfirlii ma xaddamtou wama axxartou, wama asrartou wama ahlantou, wama anta ahlamou bihii minii, antal mouxaddamou wa antal mou axxarou, wa anta ala koulli say in xadiir).
Moy:) yaw yalla mangui lay jégalou samay baakaar ak samak réer, ak samak eppel si samay mbir, ak lépp lo xamni yamako gena xam si samay ngaawtééf, yaw yalla mangui lay gnan nga jéggelma souma nékkéé thik farlou ak thiy thiaxan, ak samay njoumték samak tayééf, lolou lépp thi manla, yalla mangi lay jéggelou lima jiitel ak lima moujéé, ak lima nebbek lima fégnal, ak lepp lo xamni yamako gena xam, yaw yay ki jiitou, yay kiy moujou, ta mbir yépp yay kokoy dogal).
7. (allahoumma inna as aloukas sabbata fil amri, wal hazimata halar rousdi,wa as alouka soukra nihmatika, wa housna ibaadatika, wa as alouka xalban saliiman, wa lisanan saadixan, wa as alouka min xayri ma tahlam, wa ahouzou bika min sarri maa tahlam, wa astaxfirouka lima tahlam, innak hallamoul xouyoub).
Moy:(yaw alla mangi lay gnan sax si say ndigel, ak dogou si sak njoup, may sakkou si yaw nga deppeléma bamalay sant sisay xéwel, ak di jamou si noum gena rafété, malay gnan xol bou mouthou, ak lammign bou deggou, malay gnan bépp yiw bo xam, dila mouslo si bépp ay bo xam, dila jéggelou si linga xam, yaw yay kiy xammakon li oumpou).
8. ( allahoumma rabbous samaawaati wal ardi,wa rabboul harsil hazim, rabbounaa wa rabbou kouli say-in, faalixoul habbi wannawaa,mounazzilout tawraat,wal injil wal xour-aan, ahouzou bika min sarri kouli say-in anta aaxizoun binaasiyatihii, antal awwalou falaysa xablaka say-oun, wa antal aaxirou falaysa bahdaka say-oun, wa antaz zahirou falaysa fawxaka say-oun, wa antal baatinou falaysa dounaka say-oun, ixdi anid dayna, wa axninii minal faxri).
Moy: ( yalla yaw miy boroom asamaan ak souf, di boroom aras mou magg mi, di sougnou boroom di boroomou bépp mbir, yay fétt pépp yi ak saal yi bougn léén jiwéé, ya wathé tawraat ak injiil ak al xour-aan, mangi lay mouslo si ayou lépp lo xamni yako téyé, yay ki jiitou ta dara jiitou woula, yay kiy moujou ta dara dou gnew sa ginaw, yay ki fégn ta dara fétéwoula kaw, yay ki nebbou ta dara genoula nebbou, mangilay gnan nga fajjal ma samay bor tanga womal ma si gnakk).
9. (allahouma aati nafsii taxwaha, wazkkiha anta xayrou man zakkaha,anta waliyouha wa mawlaha, allahouma inni ahouzou bika minal ajzi wal kasal, waminal joubni wal heremi wal bouxli,wa ahouzou bika min azabil xabri),
Moy: (yaw yalla mangi lay gnan nga may sama bakan ak ragal yalla, tanga séllal ko,yaw ya gen si likoy sélal, yaw yay kiko méngo diko dimbeli, yaw yalla maangi lay mouslo si telék tayyél, dila mouslo thi ragal ak maagét ak nay, dila mouslo thi mbougelou bammél).
10. (allahouma laka aslamtou, wa bika aamantou, wa alayka tawakaltou, wa ilayka anabtou, wa bika xaasamtou, ahouzou bihizzatika an toudillani, laa ilaaha illaa anta, antal hayyoul lazii laa yamoutou wal jinnou wal insou yamoutouna).
Moy: (yalla yaw la jébbel sama boppou,yaw rék laa gem, ta si yaw kasé laa soukandikou, ta si yaw lay déllou, ta si yaw lay xoulo,mangi mouslo sa maggay thi nga sank ma, amoul bénn bour bougnouy jaamou si degg koudoul yaw, yaw yay aji doundou bidoul faatou moukkou, nitak jinné dagnouy faatou).
11. (allahoumma innii ahouzou bika min hilamin laa yanfah,wamin xalbin laa yaxsah, wa min nafsin laa tasbah, wa min dahwatin la youstajaabou lahaa).
• Moy: ( yaw yalla mouselma thi xam xam boudoul jarign, ak si xol boula doul ragal,ak si bakkan boudoul doylou, ak si gnan bougn doul namgou).
12. ( allahoumma innii as alouka minal xayri koulihii haajilihii wa aajilihi, ma alimtou minhou wama lam aalam, wa ahouzou bika minas sari koulihii haajilihii wa aajilihii,ma alimtou minhou wama lam aalam, wa as alouka min xayri maa sa alaka minhou abdouka wa nabiyouka mouhammad,wa ahouzou bika min sarri mastahaza minhou abdouka wanabiyouka mouhammad).
• (yaw yalla mangui lay gnan bépp yiw,mo xam bou gaw la wala bou yééx, malay moulou si bépp ay, mo xam bou gaw la wala bou yéx, yalla mangi lay gnan bépp yiw boula sa jam ak sa yonant mouhaammad massa gnan, malay mouslousi bépp ay boula sa jam ak sa yonant mouhammad massa mouslo).
13. (allahoumma innii as aloukal jannata wamaa xarraba ilayhaa min xawlin aw amal,wa ahouzou bika minan naari wamaa xarraba ilayha min xawlin aw amal,wa as alouka an tajhala koulla xadda- in xadaytahou li xayran,).
• Moy: (yaw yalla mangi lay gnan aljana ak lépp loufay yboubbou waaté si wax aki jef, malay mouslo thi safara ak lépp loufay yobbouwaaté si wax ak jef, malay gnan lépp loy dogal si man mou nékk yiw).
14. (laa ilaaha illallahou wahdahou la sarika lahou,lahoul moulkou wa lahoul hamdou bi yadihil xayrou wahouwa alaa kouli say-in xadiir,soubhaanal laa, walhamdou lillaa, walaa ilaaha illallaa, wallaahou akbar,walaa hawla walaa xouwwata illaa billaa.)
• Moy: ( amoul bénn bour bougnouy jaamou si degg koudoul yalla, mom dongg ta dougnou ko bokkaalé,bép ngourak thant mom la gnél,mooy faat mooy doundel, mbooléém yiw si loxom la nékk, ta mom moy dogal béépp mbir, touddounaa ak séllam,ta sant naako, ta kénnaal naako, ta maaggal naako, ta péxéék kaattan amoul loudou si mom yalla mou kawé mi ta maagg).
- Category: Transactions & Worship
- Author:
- Translator:
- Reviser:
- Publisher: www.islamhouse.com
About the book:
1 Li ab nataalla bouy jaangalé aj
2 xétou aj yi
3 Lignouy ayé kou armal
4 Ay njoumté you siw lol si aj gi:


text:
MORT DE RIRE
Messages les plus consultés
-
Histoire bi nak . Pikine la amone, ci bene quartier, dinganetey Fara, kou mane dokhane ak bene femme bou mikkar. Fara nak rarement lay tok keur. Soukka sokhname djissey rek ay 2 heures du matin et que sokhnassi dou wakh dara, lepp pour sangakko soutoura. Bene bess nak, Sophie binga khamni moy sokhmame teuthie bountou keurgui, bania tidjil Fara, ba wadji moudie fanane ci biitti. Bi wa kogne bi degguey Fara nek ci biiti di thiow pourk femme bi tiidji, nieuw nanou. Mais takhoul Sophie diok tiidji. May lathie, esk Sophie (mikkar et personne ki ne communique pasul boppame soutoura. Lepp ci wakhtane ak kharaitoo.
-
Trouvant dans la case son oncle tout nu le cul en l'air Pito 12 ans héla le vieux: -Hé mon oncle c'est bein toi? Mais depuis quand ...
jeudi 24 novembre 2011
Histoire bi nak . Pikine la amone, ci bene quartier, dinganetey Fara, kou mane dokhane ak bene femme bou mikkar. Fara nak rarement lay tok keur. Soukka sokhname djissey rek ay 2 heures du matin et que sokhnassi dou wakh dara, lepp pour sangakko soutoura. Bene bess nak, Sophie binga khamni moy sokhmame teuthie bountou keurgui, bania tidjil Fara, ba wadji moudie fanane ci biitti. Bi wa kogne bi degguey Fara nek ci biiti di thiow pourk femme bi tiidji, nieuw nanou. Mais takhoul Sophie diok tiidji. May lathie, esk Sophie (mikkar et personne ki ne communique pasul boppame soutoura. Lepp ci wakhtane ak kharaitoo.
mardi 22 novembre 2011
Le crane de l'oncle
-Hé mon oncle c'est bein toi? Mais depuis quand tu t'es rasé en plus t'as fais une DAVALA! Ah! mon tonton, il veut être toujours plus jeune dit_il.
Lorsque l'oncle se releva, il lui dit
-Mon neveu tu zieutes le derrière de ton tonton maintenant?
Réponse de Pito "
-Ah tonton non pourtant je savais que t'était renversé...hi hi!


text:
-
Cosaan
-
-
-
Sàrti ndaali-Maali Tamsir Anne (tekkikat bi) Ndaali-Maali walla Mande benn la woon ci nguuru nit ku ñuul yu mag yi nekkoon démb ci déndub Afrik. Moo fi wuutu woon ndaali GANA ci […]
-
Solo cosaan ciw askan Cosaan soo kooy seet, mënees naa wax ne, mooy xàncc biy boole ay nit ba ñu mëna ràññee ne nit ñooñee ñooy askan sangam. Ndax soo demoon téy marse Sàndaga, […]
-
-
-
-
-
-
Tombukutu: Saay-saay yi defati nañu fa ñaawtéef… Tey ci Tombukutu, waay-fippu yiy bàkkoo lislaam te naan dañuy jihaad defati nañu fa ñaawtéef yu bon: ndax dañoo dug ci xabru ay waliyu yu mag, toj leen ba […]

seg_langs: unk wol_Latn unk unk unk wol_Latn unk wol_Latn unk unk unk unk unk unk wol_Latn


text:
Seede Yexowa yi : Ñan lañu ?
Ñun, seede Yexowa yi dañuy seede, maanaam dañuy wax ci Yexowa mi nga xam ne mooy Yàlla ci Biibël bi te nekk Ki sàkk lépp. Dañuy wax itam lu jëm ci Nguuram. Ci suñu mbootaay am na lu tollook ay téeméeri xeet ak ay téeméeri làkk, waaye loolu terewul ñun ñépp ñu nekk benn ci li ñu bëgg ci wàllu ngëm. Màggal Yexowa mooy li ëpp solo ci ñun. Dañuy def itam lépp ngir roy Yeesu Kirist, moo tax wuyoo turu karceen nekk lu réy ci ñun. Ku nekk ci ñun dafay jël jot ngir dimbali nit ñi ñu jàng li nekk ci Biibël bi ak lu jëm ci nguuru Yàlla.
Xoolal li nekk ci suñu palaas bii ngir gën ñoo xam.


text:
-
Caada
-
Senegaal ak bés bi UNESCO jàgleel làkki-ndey… Bésu 21 fan ci weeru Fewrie at mu jot, moom la kurél giy toppatoo caada, njàng ak xamtéef (UNESCO) te feeteewoo ci mbotaayu-xeet-yi, jagleel làkki-ndey yi, maanaam làkk wi nga […]
-
Sedaar Seŋoor: Juwaaloo Juwaalo Juwalo! Maa ngi fàtteliku. Maa ngi fàtteliku siñaar ya ca keru mbaar yu naat ya Maa ngi fàtteliku siñaar yeek seeni gët, kemtaanee lool Di sàmandaay leeraayu-weer cig tefes […]
-
-
BATAAXAL BU MAG BI ËMB SAÑ-SAÑI DOOMI AADAMA UBBITE Ñu jàpp te nangu ne sagu doomi aadama ak sañ-sañam yépp-dañu yam te kenn mënukóo jalgati, te lu lépp nekk na cës laay ci taxufeex ci mbirum àtte ak […]
-
Sàrti ndaali-Maali Tamsir Anne (tekkikat bi) Ndaali-Maali walla Mande benn la woon ci nguuru nit ku ñuul yu mag yi nekkoon démb ci déndub Afrik. Moo fi wuutu woon ndaali GANA ci […]
-
Bàkku Senegaal Yëngal-leen kooraa yi te dóor ci sabar yi Gaynde ñaloor yuux na. Boroom àll tëb na Tëb na tëbu jàmbaar, leeral lu doon lëndëm Suñuy naqar jeex na, sunu […]
-
ndeeteelu làkk yi… Ci 7000 làkk yi ci àddina, 85 la ñi ëpp ci nit ñi, daanaka 78%, di làkk. Làkku angale ñi koy làkk tollu nañu ci 328 miliyon, ñiy làkk sinwaa tollu […]
-
Cosaanu mbind ci Afrik Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeekmeroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamu ñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam […]
-
-
Mbindum wolof Mbind mi* 1. Jàppal lii à warul a wéet, fàww mu am araf wu ko féete wàllu ndeyjoor te loolu mënul a nekk lu dul baatoodi bu ñu séexal (tàkk), […]
-
-
Li ci biir “francophonie” Ci ayi bés yii ñu dëgmal mbootaayi-réew yiy jëfandikoo làkki “francais” tey wooye seen bopp mbootaayu “Frankofoni” ñu ngi waaj seen 14eelu ndaje, ngir berndeel làkki francais ak caada Faraas. […]
-
-
-


text:
Jal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalDharaa naa kal ho maaruthalSambhal jaa re ab paagal paagalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalAntra 1Saagar saagar pehra deGaagar gaagar pehra deBoond boond par pehra deBaadal baadal pehra deNadi hai pyaasiGhadaa hai pyaasaNadi hai pyaasiGhadaa hai pyaasaMar na jaaye kal arey paagalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalAntra 2Saanson ka aur boondon kaDonon ka bal ek saaDonon jeevan baanteinDonon ka phal ek saaBoondon ko bhiSaanson jaisiBoondon ko bhiSaanson jaisiMaan ke chal , arey samajh le paagalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jalJal naa jaaye jal
Sunday, 22 July 2012
Jal Na Jaye Jal Song Lyrics & Video - Satyamev Jayate | Episode 12
Jal naa jaaye jal is the theme song of Satyamev Jayate episode 12 (Every Drop Counts). The song is sung by Sukhwinder Singh and penned by Munna Dhiman. Its music is composed by Ram Sampath.
Jal naa jaaye jal Song Video
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Who the hell is Kelly..........
Doom doom doom doom doom doom doom doom doom doomdy doom doom doom doomy doomie doom doom doomdy doomie doom doom doom doom doomy doom doomdie doom doomy doom doom doom doomy doom doom doom doom doom doomdy doom doom doom doomy doom doom doom doom doomdy doomy doom doom doom doom doom doom doom doom doom doomy doody doom doom doom doomie doom doom doomy doody doom doom doomdy doom doomie doom doom doom doom doom doomie doom doomdy doom doom doom doom doom doom doom doomie doom doomdy doom doom doom doooooooooooooooom!!!!!!!!
Ow now my hand really hurts.............................


text:
Koom-koom
Xamale koom-koom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Koom-koom walla cawarteg koom-koom (activité économique):(làkku grees wu yàgg wa : oἰkovouίa, « yor ag kër walla saytu ko »« di oἶkoς (kër ci ni ñu ko xame)ak (vέuw yor walla saytu(administrer)) mooy cawarteg nit giy feeñ ci liggéey ak jóox (produire) ak séddale ak joqalante (echange) ak jëfandikoo njuddéef yi (les produits) njëfte yi (le services).
Koom-koom nag ni ngi koy jànge ci xam-xami koom-koom yi, day sukkandiku nag ci gisiin yu koom-koom (théories économiques).
Dees na wax it ci koom-koom niki tolluwaayu koom-koom bu jamono bu am réew walla bu ab gox (zone), maanaam ag nekkam ci gëwéelub koom-koom yi. Cawarteg koom-koom gi kiliftéef yu koppar yi walla góornamaa yi (àtte yi) ñoo koy àtte jaare ko ci ab politig bu di kojug jamono (conjoncturelle).
doxaliin wu mbooloo mi (Les administrations publiques)day def moom itam ay politig yu koom-koom ngir soppi doxiinu koom-koom wu am réew.
benn ci joxoñ yu koom-koom (indicateurs économiques) yu mag yi mooy njuddéef mu ñumm mu biirum réew (NJ.Ñ.B) (produit intérieur brut (PIB)), loolu mooy maye nga man a nattale dooley koom-koom yu réew yi
Koom-koom[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Xam-xamu koom-koom ( ci Fr:economie)moom xam-xamu mboolaay(social) la buy yëngu c gëstu ni ñuy jëfandikoo jumtukaayi jóox(production)yu daytalu yi am cig mboolaay (société) ngir faj soxlay ak xemmemtéefi cér(membre)yu mboolaay gii.Xam-xam bii nag mook xam-xam yépp a yam, dafa am ay dëgg-dëggam akaki àtteem waaye jeexiitalu gi mu def ci nekkiini mboolaay yi ak yu politig yi (les conditions sociales et politiques)ak ni ay séqoom ( ay relation-oom) dugganteek nekkiin yii tax na ba melow mboolaay muur ko, cuub ko.
Xam-xam bii li mu làmboo mooy seggat jóox gi (production), séddale gi, ak yaxantu ak lakk walla jëfandikoo njaay yi (marsandiis yi) ak njëfte yi (les services). danuy faral a wax ci koom-koom ne buy wuyyu la (positive) bu dee jéem a leeral ngértey tànn yu wuuteyi, di joxe ay mbooleem ay xalaat jiital (hypotese), walla am mbooloom ay gendiku (ay seetlu),danuy wax it ne bu nattukaay la bu dee leeral doxal yi nu war a def.
Xam-xamu koom-koom dees koy déddale ci ñaari bànqaas yu mag:
- Koom-koom bu xaaj walla koom-koom yu ndaw yi , mooy jëflanteek benn-benni naayib yi, lu ci mel ne njëli kër yi ak liggéeyi yaxantu yi.
- Koom-koomub lépp walla koom-koom yu mag yi ,mooy gëstu ci koom-koomu réewum lëmm, ci melo wii nag dees koy xalam(dees koy xalaat) muy gaaral ak sàkku ñeel alal walla xaalis, bopp-alal (capital)walla njaay (marsandiis) ci biir koom-koomu am réew


text:
Suuf
Suuf si, mooy ñetteelu àdduna bi gën a jege jant bi, moom nag man nan koo woowee "Suuf si" walla "Àdduna bi", walla "Àddunaay Suuf" walla "Àdduna ju Baxa".
Suuf si nag bari na ay mindeef yu fi dëkk, nit ci la bokk, ci li nu xam fii rekk la ag dund am. cig xayma, boroom-xam-xam yi nee nañ, Àddunaay Suuf, mi ngi sosu am na 4,57 miliyaari at, te ag dund mi ngi juddu ci kawam ci diirub benn miliyaar ciy at. Moom nag jawwam soppikuna ci anam bu waral wërlaayam doon guy dundeef man a juddoo.
Kaw Suuf gu biti gi nag dafa séddatleku ci ay doj yu dëgër yu bari, di yëngu ci lu bari ci kawam ba leegi mat na miliyoŋi at. Daanaka 70% ci kaw Suuf si ay mbàmbulaani ndoxu xorom a ko muur, li ci des di ay gox aki dun. Ndox mu yollaakon mi ñu jàppee ne mooy yor dund, ci ni ñu ko xamee, Suuf si rekk mooy àdduna bi ñu gisagum bu ko am ci kawam. Ci biir Suuf si nag la fa na ne mooy: magma bi, ab saalub biti bu yollaakon biy jur toolu bijjaakon bi, ak saalub biir bi nga xam ne weñ la.
Suuf si day am ay digaale ag yeneen mbir yi ne ci kaw jawwu ji.
Diir bi Suuf si di def ngi man a def ab wër bu daj ci jant mooy 365,26 bés (bés di 24 waxtu)
Taariixam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Boroom-xam-xam yi àgg nañ ci man a xam yenn xibaar yi ci dembi Suuf si. Suuf si ak yeneen àddunaay nosteg jant bi ñoo ngi juddu am na booba ak léegi 4,57 miliyaar ciy at, doore ciw niirub jant(nébuleuse solaire), di ab donjub pënd ak gil(gaz) gu bàyyeekoo ci juddug jant bi. Ci ndoorteel gi muy ruy, wàllu Suuf si féete woon biti tambalee sedd, dem ba doon ab donj bu dëgër bi ndox tambalee dajaloo ci jawwam. Yàggul dara weer wi dal di ciy tegu, boroom-xam-xam yi, ci lu wóor jàpp nañ ne mi ngi juddoo cib mbëkkante ci diggante Suuf si ak benn mbir bu réyaam matoon 10% gu Suuf si. Benn xaaj bi des ci Suuf si(yokk réyaayam), beneen bi nekk weer wi, dend ak moom.


text:
Maghreb
Maghreb mooy wàll gi gën a Féete penku ci bëj-gànnaaru Afrik, nekk ci diggante Géej gu diggu gi ci bëj-gànnaar ak tàkk gu Sahara'k gu Libi ci bëj-saalum ak Mbàmbulaanu Atlas ci penku.
Cosaanu baat bi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci araab al-Maghrib di tekki "sowwugi" (suuluway); li ko waral mooy féeteem ci wàllu penku suñ ko xoolee ak fa araab yi dëkk. Di safaanoo ak Machrek (fenkuwaay, sowu), maanaam penku ga araab yi dëkkee, li ko dalee Esipt ba Iraak. Bu jëkk Jezirat al Maghrib lañ ko tuddee woon, di tekki "dun bi ci Penku", ndax nañ gisee woon diwaan bi ca jamono ju yagg ja: li mu nekkoon ci diggante géej gi ak ndand féy-féy gi.
Ci araab Maghreb day tekki tamit Marok. Ngir jaawale bañ ai am ci, marok el-Maghreb el-aqsa lañ koy woowee ci araab, di tekki “penku gu sori gi”. Di nañ ko wax tamit “suuluwaay gu araab”


text:
- Région de Madiran Casamance Sénégal 118
- Région de Madiran Casamance Sénégal 116
- Région de Madiran Casamance Sénégal 114
- Région de Madiran Casamance Sénégal 108
- Région de Madiran Casamance Sénégal 106
- Région de Madiran Casamance Sénégal 102
- Région de Madiran Casamance Sénégal 083
- Région de Madiran Casamance Sénégal 073
- Région de Madiran Casamance Sénégal 061
- Région de Madiran Casamance Sénégal 049
- Région de Madiran Casamance Sénégal 047
- Région de Madiran Casamance Sénégal 031
- Région de Madiran Casamance Sénégal 021
- Région de Madiran Casamance Sénégal 017
- Région de Madiran Casamance Sénégal 009


text:
Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeekmeroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamu ñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam xeetu mbind yi fi nekk yépp dañu leen a jeggani: ci Arab yi mbaa ci Nasaraan yi. Loolu nag dëppoowul benn yoon ak li am: ndax soo gëstoo di nga xam ci lu wér ne fii sax ci Afrik la mbind fekk baax. Fii ci Afrik lañu njëkkee bind. Céy ñakk a xam li mu waral bari na! Li wér ci lu ñu xam ci xam-xamu cosaan mooy: fii ci Afrik, ca Misiraay démb la nit tàmbalee bind. Booba ak léegi am na lu ëpp juromi juniy – 5000 at. Ci àlluwa ji ñuy tuddee alluwaay Narmeer (-3200 laata Juddu Yonnent Yàlla Isaa) lañu firndeel mbind mi gëna yàgg te ñu koy wooyee “hieroglyphes” ci nasaraan.
Baat boobu nag du làkki Maam ya nekkoon Misiraa, baatu gerek la. Mbind moomu turam dëgg moo doon “medu ntr” muy tekki “waxi Yàlla” ci làkki Maam yooya! Ca hieroglyphes yooya mbaa “medu ntr” ya la yeneen xeeti mbind yi ci àddina yépp daanaka sosoo! Bindi gerek yi nga xam ne, la bindi tubaab yi téy jogge, mu nga sosoo ca bindi waa Fenisi. Waa Fenisi yooyu ña nga jàngee woon bind ñoom itam ca Maam ya woon Misira. Waa Fenisi yooyu ay jaaykat yu mag lañu woon: ñoo doon daanaka dox diggante Misiraa ak yeneen réew ya woon Asi mbaa Ëroop; jamono jooja sax gaa Ëroop amagul woon: yeneen réew yu mel ni yu “Hitites” ak yeneen ñoo fa nekkoon! Gànnaaw loolu itam yeneen xeeti mbind yu bari judd nañu fii ci Afrik: Bi ci gëna siiw di bu Meroe, te ngeen di gis nataal bi fii ci xët wii! Mbindum Meroe moomu ba bés ni ki téy xama gu ñu lu muy tekki! Te mbind mu xereñ la, mu am solo, Maam ya fi nekkoon sàkkoon ko fi! Kon téy su ñu naan caada Afrik yi ay “civilisations orales” lañu, cosaanoowu ñu bind, dañuy wax rekk, wante lenn lu wér lalu ko! Ay àtte-ñakkale ak wumpale kese la: du lenneen!
on Jan 12 in Caada tagged by admin
Cosaanu mbind ci Afrik lu mat a fésal la, ndax ñu bari, waay-xeltu yeekmeroe.jpg ñeneen dañoo defe ne caada yi nekk Afrik xamu ñu ca seen cosaan xaralaay mbind. Manaam xeetu mbind yi fi nekk yépp dañu leen a jeggani: ci Arab yi mbaa ci Nasaraan yi. Loolu nag dëppoowul benn yoon ak li am: ndax soo gëstoo di nga xam ci lu wér ne fii sax ci Afrik la mbind fekk baax. Fii ci Afrik lañu njëkkee bind. Céy ñakk a xam li mu waral bari na! Li wér ci lu ñu xam ci xam-xamu cosaan mooy: fii ci Afrik, ca Misiraay démb la nit tàmbalee bind. Booba ak léegi am na lu ëpp juromi juniy – 5000 at. Ci àlluwa ji ñuy tuddee alluwaay Narmeer (-3200 laata Juddu Yonnent Yàlla Isaa) lañu firndeel mbind mi gëna yàgg te ñu koy wooyee “hieroglyphes” ci nasaraan.
There are no comments yet, be the first.


text:
Nosteg jant
Nosteg jant bi, ci xam-xamu saytubiddiw, mooy nosteg sunuy jawwu, li ko toggale di ab biddiw, jant bi ak mboolel yëfi asamaan yuy warangiku ci li ko wër ; juróom-ñatti jawwu yees firndeel ak seen 175 weer yu nu xam, juróomu jawwuy dàtt yi, ak miliyaari yaram yu ndaw yi (bokk ci yooyu jawwu yu ndaw yi ak pëndi diggante jawwu yi). Nosteg jant bi mingi bokk ci galaksi bi tudd Yoon wu Meewe
Jawwu yi nekk ci nosteg jant bi ñooy: Merkuur, Weenus, Suuf, Maas, Seres, Yupiter, Saturn, Uraanus, Neptuun ak Pluton.


text:
Waxtaanu Profesëer Muusaa Seydi, njiitu Oppi Doomi jàngoro yi ca Faan« Maladies infectieuses de Fann », ñu siiwal ko ci yéenekaay « Observateur » n° 3294 bu gaawu 13 ak dibéer 14 sàttumbar 2014, Soxna Aram Faal tënk ko
Profesëer Muusaa Seydi moo ko wax :
« Na leer ne Senegaal defarul garab gu mën faj Ebola »
Laaj : Gan gi àndoon ak Ebola, na mu def ci wàllu xel ?
Tont : Ca njalbéen ga, yëgul woon coow li mu yëkkati. Léegi bi mu wéree, dég-dég yaa ngiy tàmbalee yegsi ci moom ; loolu nag indil na ko njàqare. Xel mi dalul ci njabootam gi des Pàrsel, ñu di leen joxoñ. Mënees naa wax ne xol bi neexul.
Laaj : Wér na péŋŋ ?
Tont : Ci oppu Ebola, màndarga yi mën nañoo deñ, fekk doomu jàngoro jaa ngi ci deret ji. Loolu moo daloon sunu gan gi. Bi ñu jëkkee càmbar deretam, doomu jàngoro jaa ngi ci woon, waaye amatul woon màndarga yi. Looloo tax ñu càmbaraat ko ñaari yoon, sog a gis ne amatul doomu jàngoro ji ci deret ji, amatu ko ci saw mi. Ba tax na jàppees na ne musiba bi dàqu na, gannaw ba doomu jàngoro ji nekkatul ci deretam.
Laaj : Am ñu wax ne wàllaate mën naa am ba tey ci biir ñetti weer yi, su jote séy amee ?
Tont : Xam nañu ne wàllaate gi mën naa am, su jote séy amee. Diiru ñetti weer yi nag, doonte sax wéeruwul ci lu ñu teg bët, xamal ne yokk kaaraange rekk lañu ci jublu. Laaj : Ñakk yi ? Tont : Ñakk du faj, dafay aar ci jàngoro. Ci wàllu faj jàngoro, ñaari pexe ñoo am : 1) benn bi dafa jublu ci saafara màndarga yi, beneen bi jublu ci rey doomu jàngoro ji. Bu dee lu jëm ci Ebola, gannaaw garab gu màcc ci faj ko amul, saafara màndarga yi (biir buy daw, nàcc-nàcc…) moo fi sës. Su ñu ko doxalee ni mu ware, dee gi mën naa wàññeeku bu baax, jóge ci 90% (juróom-ñeen-fukk ci téeméer) wàcc ba ci 20% (ñaar-fukk ci téeméer). Li ñu defal gan gi opp ji daloon du kéemtaan, na leer ci ñépp ne Senegaal defarul garab gu mën faj Ebola, li ñu def bépp fajuwaay mën na ko, ci kow ña fay liggéeye mëne ko te am jumtukaay yi war.
Laaj : Loo xam ci yeneen réew yi opp ji feeñe ?
Tont : Am na réew yu mbir yi doxewul ni muy doxe fii ci Senegaal, te li ko sabab dëgg-dëgg moo di Tëralinu Wér Gu Yaramu Senegaal niroowul ak bosu Liberyaa ak Siyeera-Lewon. Liggéeykati réew yooyu ni liggéeykati Senegaal lañu xareñe, waaye nekkuñu ci anam yu leen may ñu def li war, ndax seen lim bu néew, ak seen tumurànke ci wàllu jumtukaay ak càmbaruwaay.
Laaj : Ebola, xaalis bi ci dugg ñaata la ?
Tont : Mënuma laa wax ñaata la, ndax xaymawuñu ko. Ci lu soxal gan gi, ñun ci sunu bopp, ku ne def na li mu mën. Ca njalbéen ga, doktoor yee yore woon lekkam. Mujj gi, njiitéefu opitaal bi dugal na ci loxoom bu baax. Noonu lañu doon liggéeye. Njàngaan yi nekk ci ñeenteelu at sax, te ñëw di tàggatusi
ci Faan, lée-lée dañuy natt ngir feyal way-opp yi. Mënees naa wax ne Senegaal ak Teraanga ji ko ñépp xamal ñoo taxawu gan gi.
Laaj : Ebola génn na Senegaal ?
Tont : Kenn mënu cee dogu. Nit ñi laale woon ak gan gi ñu ngiy wéy di leen topp te kenn ci ñoom amul màndargay yaram wu tàng. Waaye nag feek opp jaa ngi ci réw yi ñu wër, mëneesul a wax ne Senegaal mucc na ci. Buñu naagu, Nañu wéy ci jëfe santaane yi, te bàyyi tere yi.


text:
Ngóora (jëmm)
Ci jëmm, ngóora gi mooy limu kàttan gi genn noste di jox geneen ci jenn jamono. Kon ngóora daf lay delloo ci kàttan gi nekk ci biir genn noste gi, dila xamal liggéey bi mu man def ci jenn jamono. Liggéey bi man naa gaaw te woyof, diis te yeex, walla boole ñaar yépp, gaaw te diis, boobaa dina laaj kàttan gu jéggi dayoo.
Natt ngóora gi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Segam ngóora gi mooy liggéey ci jamono, lu liggéey bi di gën a diis jamono ji mu koy di gën a néew ngóora gi di gën a bari.
- W: Watt bennaanu nattu ngóora gi
- J: Joule di bennaanu nattu liggéey bi
- S: Saa di bennaanu nattu jamono ji.
Nattiinu ngóora gi mi ngi aju ci xeetu noste gees am.
Su nekkee kàttanu doolerandu lanu am, noo ngi koy nattek ab baril ci diggante doole jees ci def ak xéel yi noste gi di demee:
Su fekke kàttanu mbëj lanu am, noo ngi koy nattek ab baril ci diggante dend beek dawaanu mbëj bi:
Sunu xamee àtte bi yor ngóora gi, anam gi muy soppeekoo ci jamono P(t) (t:jamono) ak diir bi muy amee, Kàttan gees weccee gépp ci doxug noste gi manees na koo natt:


text:
Way
Misik ak Way Misik(fr musique en music) nak ci wolof misik rek lanu koy wax ndax daa bok ci baat yi nga xamni ñéppa ko bok mook lu melni widewo(video) WAY baatu way mingi jugé ci nit ku way maanaam nit ku yéwwu litax mu tudd moom nit kookii waykat dafa way bà man a sos ay wax mbaa ay nasar yoo xamni nit ñimu nékkal bàyyi wuñu ci xel mbaa sax xamu ñuko woon kon moo leen gën a way batax muy way kon kuñuy tuddee waykat dafa wara doon kuy yeeté
Way batay man na tékki poesie ci wolof[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ay Misikkat ci Senegaal
Ay nasarkat/Taalifkat ci Senegaal


text:
Bëj-saalumu Afrig
Bëj-saalumu Afrik moo ëmb barab yi nekk ci Bëj-saalumu allub yemoo gu Afrik.
Dañ ciy boole tamit duni Afrik yi nekk ci Bëj-saalum-sowu mbàmbulaanu waa-End ci wetu Madagaskaar ak duni Afrik yi ci Bëj-saalum-penku mbàmbulaanu Atlas.
Askani Xoysan ñoo fa njëkk a dëkk, ci li ci tegu la bantu yi ñéw. Ci jamono gi waa tugal aakimoo diwaan bi, lañ seddale réewi tayam yi.
Doon na diwaan bu am-alal te suufam naggu lool mbay. Rèew mi gën a jëm-kanam ci Afrik, fa la ne rawatina muy Réewu Afrik gu Bëj-saalum
Séwógaraafi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Juroomi Réew ñoo nekk ca diwaan boobu:
- Botswana
- Lesoto
- Namibi
- Afrik gu Bëj-saalum
- Suwaasilaand
- Malawi
- Madagaskaar
- Mosambik
- Saambi
- Móoris
- Komoor
- Simbaawee


text:
Biyën ci bukun Bayëla Jeuva?
Wund aci bañaan ngëraasa ngëcumal ni m’leents m’cumal, ma wund abof ko uloole. Wund a ñgal pëfets Jeuva, Nasiën batsi nan leempi ngëko bëliëng. Wund ka ro uforsa pa pëfets Yeesu Kristu a wund lilan pëjaka wund aci Bafets Yeesu. Kara Nayëla Jeuva ka ro uforsa pa pëjurar bañaan bu ka me Biblë uwar, bu ka me buts ko un ci wi Pësiën Nasiën batsi. Wund ka leents bañaan prim Jeuva, Nasiën batsi, a wund kë jurar bukul pëme ko un ci wi Pësiënul, kawun wund meea ni katim Bayëla Jeuva.
Yaan di tsëko wund di internet. Tsasan pëme wund uwar ni ko wi wund kë jukan wi.


text:
Haj
Haj mooy juróomeelu ponku Lislaam, Ci waxi Yonent Yàlla Muhammed ja ni: "Tabaxees na Lislaam ci juroom: Seere amul benn buur bu dul Yàlla te Muhammed ndawam la, Taxawal Julli, Joxe Azaka, Woor weeru koor, Ak Aj ci ku ko man aw yoon", ba tay Aj farata la ci benn jullit bu ko man (ci bepp anam), ci waxi Yàlla mu kawe ja ni:ñeel na Yàlla ci nit ñi Aj néek ba ci ku ko man aw yoon (benn yoon) te ku weddi Yàlla moom woomle waliif mbindéef yi.
Haj Màkka ak kumu war[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Haj Màkka benn yoon faratala ci mukàllaf mu ko man ci yaramam ak ci ab yobbalam. Manug Yaram wi moodi mu bañ a ame wopp ju ko tee man a dem walla mu ragal ca dem ga dollikug wopp ja, walla sosug wopp walla ak yeex a wér.
Yobbal bi yit moodi mu am lu ko lew lu sell loo xamni darra ci ribbaa nekk u ca, àqi kenn neek u ca, te yal waanu ko ñaanu ko te mu doy ko sëkk ba du tumurànke ci yoon wi du ca yalwaan du lëjal kenn, waa këram yitam mu bàyyee leen lu leen doy sëkk ba du ñu muturànke du ñu lëjal kenn. Mu fay boram yépp bu dul bu am digam teewul, waaye bu dee teew balaa dellu si sax war na koo fay balaa dem walla mu batale ko. Bu ci yooyu yépp amee nak war na ko ni ko julli ware ku ko weddi ab yéefar la, ku ko bàyyi te tay ko te tëlewu ko ci genn anam ab saay-saay la bu bon te bu ko tuubul ba dee sawara la jëm. Ku ko bëgg nak bu demee ba fa muy armale dana fa fekk ku ko jiite ci yi mu war a def yepp ak yi mu war a bàyyi yepp ba ba muy noppi. Moongi ware ci weeru Tabaski
Ñatti xeeti Haj yi:[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Haj am na ñatti xeet:
1-Hajug tamattu
2-Hajug qiraan
3-Hajug ifraad
Umra[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Umra yitam sunna la benn yoon mook Aj ñoo nuroo lépp waaye boo doxee safaa ak marwa umra jeex
Faratay HaJ[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Haj ñeenti farata la am :
1 yeenee aj (nawaytu al-hajja wa 'ahramtou bihi li l-Laahi taala)
2 tawaaful ifaada
3 dox diggante safaa ak marwa
4 taxaw arafa.
SUNNAY AJ[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Sunnay Haj fukk ak ñaar la:
Am na ci ñeent yoy ñi ngi ame ca armal ga:
1 sangu gu jokkook armal gi
2 rafle ci lunu ñaw 3 solub ñëkk akug làmbaay aki dàll 4 labayka.
Tawaaf gi am ñeenti sunnaam : 1 dox gi 2 foon gi doj wa ci loxo walla gimiñ 3 ñukk gi ci ñatti tuur yu njëkk yi 4 ñaan gi ngay ñaan ci tawaaf bi.
Dox gi safaak marwa it am ñeenti sunnaam : 1 foon doj wi bu dee daa juge ca jàkka ja jem safaa 2 ag yeegam diggante safaa ak marwa 3 gaaw gi niy def ci batnu masiil 4 ñaan gu amulub àpp gi ngay def ci kaw safaa ak marwa.
Bañ na ñu[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bañ na ñu lool nak ku Aj ba dik mu di ko darajawoo walla mu di ko tuddoo di ko dolli ci aw turam, walla mu defe ni gëne na ko (Aj gi) kenn ku ko deful. Na ko def ngir Yàlla rek, niki muy tuddee Yàlla ak a julli ak a woor ak a natt azaka ngir Yàlla. mu xamni Aj yitam ak yooyu ñoo yam kepp ci ku mu war. lu waay di def na ko def ngir Yàlla rek ngir lu dul Yàlla ak neen la.


text:
Xët wu njëkk
- Yi weesu 80000 jukki: Català · Čeština · Esperanto · Norsk (bokmål) · Pycckий · Română · Slovenčina · Suomi · Türkçe · 中文
- Yi weesu 40000 jukki: العربية · Bahasa Indonesia · Бълrapckи · Dansk · Eesti · עברית · 한국어 · Lietuvių · Slovenščina · Cpпckи / Srpski · ykpaïHcbka
- Yi weesu 20000 jukki: Bahasa Melayu · Bosanski · Eλλnvιkά · English (simple) · Euskara · فارسی · Galego · Hrvatski · Magyar · Norsk (nynorsk) · ไทย · Tiếng Việt
- Afar · Akan · አማርኛ · Bamanankan · Chicheŵa · chiShona · chiTumbuka · Ɛʋɛ · Fulfulde · Gĩkũyũ · هَوُسَ · Igbo · isiXhosa · isiZulu · Kinyarwanda · Kirundi · Kongo ·Lingála · Luganda · Malagasy · Oromoo · Oshiwambo · Sängö · Sesotho · Setswana · siSwati · Soomaaliga · ትግርኛ · tshiVenda · Twi · Xitsonga · (ngir yeneeni Wikipedia, xoolal ci bànqaasu wet gi)
Wikipedia ngi jàppandi ci ndimbalu Wikimedia Foundation mi dalal ciy joxekaayam sémbi wiki yu bari, ubbeeku, barilàkk te amul-fay:


text:
Diiwaan yu Bennoo
Diiwaan-yu-Bennoo, walla Diiwaan-yu-Bennoo yu Aamerig ci anam gu gudd am réew la mu séddaliku ci juroom-fukki diwaan, ñent-fukk ak juroom-ñett yi ñoo taqaloo te féete ci diggante Mbàmbulaanug Atlas ak Gu-Dal gi, penku ba sowwu, Kanadaa moo féete bëj-gànnaar, Meksik nekk ci bëj-saalumam. Alaskaa ci la bokk donte taqu ci, mi ngi nekk ci sowwu Kanadaa. Hawaii moom mi ngi ci diggu mbàmbulaan Gu-Dal gi. Réew mi am na fukk ak ñenti diiwaan yu tasaaroo ci géeju karayib yi ak Gu-Dal gi. Péeyam mooy Washington.
Diiwaan-yu-Bennoo yi ci 2008, 302 ciy miliyoŋ ciy way-dëkk lañu amoon, loolu tax muy ñetteelu réew mi ëppi nit ci àdduna bi, ci ginnaawu Siin ak End. Réyaayam toll ci 9,4 junni km², di ñeenteel ci àdduna bi, ci ginnaawu Riisi, Kanadaa ak Siin. Gàddaay gi bari na fa lool, ba tax muy réew mi ëppi xeet yu jaxasoo ci Suuf si. Koom-koomam mooy bi gën a woomle ci àdduna bi, te moo am njuddéef mu ñumm mu biirum réew (NJ.Ñ.B) mi ëpp ci àdduna bi.
Tur wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Turu Réew mi Thomas Paine moo ko tànnoon ci bés bi ñuy am seenug temb ci 4 sulet 1776. Woowiin wu gàtt wi, wi ñuy faral di jëfandikoo ci sunuy waxtaan, ci njàngale mi ak ci lonkoyoon yi, mooy «Diwaan-yu-Bennoo» (ci wu-angalteer di United States, ñu tënk ko ci US). Wu gudd wi ñu koy faral di jëfandikoo ci këyiti nguur gi «Diwaan-yu-Bennoo yu Aamerig».
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Jamono njëkk-kolomboo (Laataa 1492)[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci Alaskaa lañu gise jeexiti nit ki fa njëkk a teew, ci weti 20 000 at nj.j, ci tefesu atlas ci wetu 13000 at nj.j. Nit ñi njëkk a dëkk ci réew mi ñoo nga bàyyikoo ca Goxub Asi, jaare woon ko ca xat-xatu Bering. Ci ginnaaw bi la fa waa-tugal yi ñëw.
Jamonoy canc (1492-1775)[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Christophe Colomb moo wuññi goxub Aamerig ci 1492, at ma ca topp mu nemmeeku barab bi nekk Poortorikoo tay jii. Ci XVIu xarnu la réewi Tugal ya fa ëppoon doole doon seet ay jàlluwaay ci bëj-gànnaar-sowwu ak ay am-am, ci seeni tukki ci topp tefesu Atlas gi ñu dem ba taxawal fa ay sancu yu sax. Ci bëj-saalum waa-espaañ yi sos fa seenub sancu duppee ko Espaañ-gu-Bees, di amal ay tukki-gëstu ci biir réew mi. Ci bëj-gànnaar-sowwu waa-riisi yi sanc fa ci li topp tefesu Mbàmbulaanu Gu-Dal gi. Ci la tubaab yi tàmbalee yaxantu ak askan yi fa cosaanoo.
Ci diggante XVIIu ak XVIIIu xarnu, ndànk ndànk, la fukk ak juroom-ñetti sancu waa-angalteer taxaw ci tefesu penku gi, Lii mooy maamu Diwaan-yu-Bennoo yi. Waa-fraa yi nemmeeku pegu Misisipi dal di fay sos Luisiyaan
Ngir xóotal yëral foofu: Taariixu Aamerig


text:
Jurukaayu mbëj
Jurukaayu mbëj ab jumtukaay la buy tax ñuy man a jël wenn xeetu kàttan wi soppi ko kàttanu mbëj. Naka-jekk xeeti kàttan yees di soppali gu mbëj ñooy gu doolerandu, gu simi, gu leer ak gu tàngoor. Jurukaayu mbëj yi dañu leen di séddale ci jurukaayu dawaan ak jurukaayu dend, bu njëkk bi manees na koo, itam, séddale ci jurukaayu dawaan bu safaanu ak jurukaayu dawaan bu wéy.
Jurukaayu dawaan ak bu dend[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Àtteb ohm mooy yamale giy wone digaale gi ne ci diggante dawaan ak dend ci biir ag ndombo gu mbëj. Bu ci yokku sa moroom wàññeeku su ngóora gi soppikuwul.
Tekki:
- P ngóora gi, ñu koy natt ciy watt.
- V mooy dend bi ne ci diggante ñaari cati wommatukaay bi , volt mooy bennaanu nattam.
- I mooy dawaan biy jàll ci wommatukaay bi, ampere mooy bennaanu nattam.
Jurukaayu dawaan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ab jurukaayu dawaan mooy tax nu man a am dawaan bu sax, limam ci biir ag ndombo gu mbëj gu mu nekk du soppiku ci coppiteg dend bi, limu dend bi man naa nekk lu ne te moom du soppiku.
Jurukaayu dend[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ab jurukaayu dend moom mooy tax dend bi ci ag ndombo di sax, dayoom du aju ci dawaan bi.


text:
Mbëjtekkaaral
Mbëjtekkaaral ab bànqaasu jëmm la buy gëstu feeñte yi juddoo ci yani mbëj yu tekkaaral yi, ci lu gën a jub, mooy liy gëstu doole yi ab toolu mbëj bu tekkaaral (ci maanaa bu dul soppeeku) jañ ay yani mbëj yu taxaw.
Àtteb Coulomb, di biy tax ñu man a xayma doole ji F ji benn yanu mbëj Q sàkk te sëf ko beeneen yan q bumu jegeel ak benn digal bi d. Mooy àtte bi ubbi gëstug yile feeñte, ginnaaw ñaareelu xaaju ati 1800 lees ndar-kepp léjmbët gi ak lees wax di yamaley maxwell, xam lépp lu ci laqu, jóge ci mbëjtekkaaral dem ci mbëjbijjaakon ngir gisiin wu gën a yaa ci feeñte yi.


text:
Dawaan bu safaanu
Dawaan bu safaanu (DS walla AC ci wu-angalteer: Alternating Current) màndargoo ag walug dawaan guy soppiku ci jamono muy ci taraay walla ci jubluwaay.
Tëraliin
Doxiin[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Naka-jekk dawaanu mbëj suñu koy séddale, ci dawaan bu safaanu bu baraayam sax ci 50 Hz walla 60 Hz lees koy defe (+ ak - bi dañuy safaanu ci watatukaay bi juroom-fukki saa yu ne). Dawaan bi ak dendu mbëj bi, ci biir watatukaayu mbëj bi, seen Demiin dafay mel ne bu ab duusub sin.
Jëfandikoo gu dawaan bu safaanu mi gi jóge ci li jurukaayu dawaan yi, ci yaxanaay ci koom-koom ak seenug yomb a defar, di jur dawaan bu safaanu ci anam gu yomb, kon dawaan bi ci boppam kenn du ko soppiwaat laataa ag jëfandikoo.
Fi njariñ li gën a feeñee sax mooy séddaleeb dawaan bu safaanu bir na ne moo gën a yaxan dawaan bu wéy ci séddaleeb dend bu kawe (ñakkug kàttan gi ci buum yu gudd yi moo gën a néew). rawatina, ci diggante gu gennwéq walla wéq yu bari, bir na yaxanaay gu ñettiwéq di gees gën a jëfandikoo ndax néewteey ñakkug kàttan ngir njeexitu Joule (moo tax dijjaayu watatukaay yi gën a néew, maanaam wëñ yu gën a sew); jëfandikoog dawaan bu safaanu bu ñettiwéq lawal na buumi yóbb yi ci diggante yu gudd lool yi.
Genn Màndarga gu am-solo gu dawaan bu safaanu, ba waral ci genn wàll li tax ñépp jël ko, mooy yomb gee jëfandikoo fu nekk, yomb gee soppi ci lim yu wuute ci taraayu dawaan, ci ndimbalu soppalikaay yi, ak ñakkug kàttan gu digu.
Donte yenn jumtukaay yi dawaan bu wéy lañuy doxe, waaye loolu manees na koo ame ci dawaan bu safaanu, sunu jëfandikoo ab jubbantikaay.
Suñu jëfandikoo ag xaralag mbëjfeppal gu kàttan gu ñaw, manees naa jëfandikoo dawaan bu wéy ngir am dawaan bu safaanu, jur ko ci yenn anami baraay, melokaanu duus ak taraay jaare ko ciy jumtukaay yees duppee jallarbikaay.
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ca njalbeenu njëfandikug kàttanu mbëj ci ndefar gi ci XIXu xarnu daawaan bu wéy lañu doon jëfandikoo, ndax li mu doonoon lu neex a rënk ciy tegle ak li mu gën a wóor dawaan bu safaanu. Tomb bu mujj bi Thomas Alva Edison mooy ki ko doon wax ci lees tuddewoon xareeb dawaan yi.
Dawaan bu safaanu, gi soloom doonoon lu beneen xaaj bi boole woon Nikola Tesla ak George Westinghouse doon aar, manul a ñakk ci njëfandiku gu ab soppalikaay, moom mi tax ñuy man jokkalante mbëj mi ci diggante yu gudd. Te itam doxalukaayu mbëj yu dawaan bu safaanu ñoo gën a wóor te gën a yaxan yu dawaan yu wéy yi.
Ci jamono jii ci àdduna bi dawaanu mbëj ci ñaari baraay lañu koy séddalee, 50 Hz(Tugal, Asi, Afrig) ak 60 Hz(Diiwaan-yu-Bennoo ak goxu Aamerig bépp ci lu daj, genn xaaju sapoŋ) ak taraay yu wuute.
Xool it[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Téerekaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Theory and Calculation of Alternating Current Phenomena (McGrawHill, 1900)
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Electric Discharges, Waves and Impulses (1914) * (en)Charles Proteus Steinmetz: Theoretical Elements of Electrical Engineering (1915)
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Theory and Calculation of Electrical Apparatus (1917)
- (en)Charles Proteus Steinmetz: Theory and Calculation of Transient Electric Phenomena and Oscillations(McGrawHill, 1920)
- (en)Louis Cohen: Formulae and Tables for the Calculation of Alternating Current Problems (McGraw-Hill, New York, 1913)
- (en)Ernst Julius Berg: Electrical Engineering, First Course (McGrawHill, New York, 1916)
- (en)Ernst Julius Berg: Electrical Engineering, Advanced Course (McGrawHill, New York, 1916)


text:
Ndaje Seede Yexowa yi
Mën nga xam ni ñuy defe suñu ndaje yi. Seetal bérébu ndaje bi la gën a jege.
Lan lañuy def ci suñu ndaje yi ?
Seede Yexowa yi dañuy am ndaje ñaari yoon ci semen bu nekk ngir jaamu Yàlla (Yawut ya 10:24, 25). Ndaje yooyu, ñépp a ci mën a teew. Dañu ciy jàng li Biibël bi wax ak ni ñu mënee topp li Biibël bi jàngale.
Ñi teew dinañu mën a bokk ci ay waxtaan yu bare, mel ni ci lekkool. Bala ndaje bi di komaase ak buy jeex, dañuy woy ba pare daldi ñaan.
Bu dee sax nekkuloo Seede Yexowa mën nga teew ci suñu ndaje yi. Ñépp ñi ko bëgg mën nañu ñëw. Kenn du fey dara.


text:
Ay dëk
E-TIC bi ci Senegaal
Fii ci Senegaal xalaat baa ngi yengu ci gox yii di:
- Dakar / Yoff: foofe la ay kureel yu barri def seeni ëtt
- Guédé-Chantier: mbayum ceeb gaňcax, ňambi, tamaate, sople, dugub, camm gi ak napp gi
- Mbam: ceeb, gerte, mango camm gi ak napp gi
- Meckhé: gerte, dugub, ňambi, mango ak càmm gi
Xibaar ci dëkk bi
Askan wi: 13.711.597 (weeru sulet ci atum 2009) taax mi di Dakaar 1.729.823
Xaalis bi: CFA Franc
Kalaama: Nasaraan (moy kalaama bërebu ligeyukaay yi, Balanta-Ganja, Hasaniya, Joola-Foňi, Mandiŋ, Manjaago, Mankaaɳ, Noon, Pulaar, Seerer-Sine, Soniŋke, Wolof -- Français (officiel), Balanta-Ganja, Hassaniyya, Jola-Fonyi, Mandinka, Mandjak, Mankanya, Noon, Pulaar, Serer-Sine, Soninke, Wolof
Diiné ji: Jullit ňi 92%, Cèddo yi 6% Catolik yi2%
Askan yi: Wolof 36%, Fulaani 17%, Seerer 17%, Tukuloor 9%, Loola 9%, Mandiŋ 9%, Tubaab ak naaru libaane 1%, Yeneen xeet yi 2%
Jeexiatalu situ internet yi: sn
Njelbeenu numero telefon yi: 00221
Mbay mi ak Càmm gi
Yi ëpp ci li ňuy bay ci dëkk bi ňooy: gerte, dugub, ceeb, mbox, suuna, ňambi, wëteen, tamaate, lejum. Ci wàllu càmm gi nak yi ňi faral di gene giss ňooy: nak, xarr, bëy, mbaam xuux, ay njanaw ak ay jënn.jamono ji ňu tollu nii nak askan wi xèrru lool ci mbay meek càmm gi te soo setloo bok na ci lii gënna suxali koom-koomi reew mi. Li gënna jamp ci jamono jii nak mooy naka laňuy def bam bay mi mënna dundal askan wi yèpp.
Li ëpp ci Seegaal a ngi bok cig ox bu ňeme bèkoor lool ak taw mu jaffe te wissaroo, boolekook suuf su sonn lool. Te soo setloo sax 5% ci suuf si rek moom dacc ndox, loolooy waral nitt ňi nawett rek aňuy bay te mooy indi ap goob mu tërëdi lool. 70% ligey kat yi ňu ngi yengu cik mbay (boo degee mbay nak mooy àll bi camm gi ak nàpp gi) te loolu tollu na ci 18% ci xaalis bi ňuy ligeye ci reew mi.
Tool yu ci ëpp ay baykat yu ndaw ňoo leen di yorr (1.5-2.4 ci ay hectaar), te 60% mungi feete ci li ňu dupe “biiru gerte gi”. Wall wu bari ci suuf soosu nak ay xeet a ko moom. 11% wu suufu Senegaal bi yèpp daňu koy bay, te mbayum dugub ak gerte bi yokku na ci at yi ňu mùjju ba tollu ci 40% ak 36% ci buɳ ko toftale.
Buňu wakerloo ci xibaar yi wàdde ci nguur gi, reew ma ngi bay atum 2009 420.000 ci ay tonnu gerte muy lu wùtte lool ak 460.000 ci ay ton yu atum 2006, bi nekutoon att mu neex ndax ňakum ndox bi ca amoon.
Ceeb bi: 50% soxla yi ci ceeb bi rek laňuy bay ci reew mi.li ci dess daňu koy njëndi jib a Asie ndax seen ceebu Basmati (parfiime) ňoo gënna neex ceeb bi ňi baye fii. Nit ňi taamuwuňu ceeb bu parfiime wul (muy ceebu Asie bu xaralal bu baax). Mbayum ceeb baa ngi tambali ak nasaraan yi fi nekoon ci atum 1960 ya.
Gerte gi: mbay moomu nak njaayum bitim reew rek a ka taxa jog.
Jënd ak Njaay ak ligeey
Yaatuwaayu dëkk baa ngi tollu ci 196.722 sq ci ay km (suuf si di 192.530 ndox mi di 4.192 km). Ci atum 2009 xaalis bi ňu ligeeye ci biir reew laa ngi tollu woon ci 16 milyaar te 13.8% yaa nga bayeko ci mbay mi (amna ňu ne sax 18% ya la), 23.3% di bayeko ca ligeyu xarala ya, 62.9% di jùgge ci bërëbu ligeyukaay yi. Neena ňu tamit ci atum 2009 njaayum bitim reew banga tolloon ci 1.652 ci ay milyaaru dolaar:
- Li ňuyb gënna jefendiko: jënn, gerte, li jogge ci xeetu petorool, fosfat, ak wëteen.
- Andandoo yi: Maali 19.3%, Inde 9.4%, Gambit 5.3% Itaali 4.8% (2008)
Ci att moometam njënd ma ngi toluwoon ci 3.864ci ay milyaar dolaar ci yi ňuy waaja li:
- Ndugu mi: lèkk ak naan, jumtukaayu xarala, ak esens
- Andandoo yi: tugal 19.9%, angalteer15.3%, chine 6.8%, belzik 4.6%, tailand 4.5%, holand 4.1% (2008)
Ligey yi ci gënna am doole mungi ni tëdde: mbay mi 77.5%; xarala ak bërëbu ligeyukaay yi: 22.5% (xibaaru 2005). Nàkk ligey mba ngi tollu ci 48% (xib 2007). Te 54% wa reew ma ngi dëkk ci ndool (xib 2001).
Jokko bi
Ci atum 2008 dëkk baa ngi amoon 237.800 ci ay telefoonu kërr ak 5.389 miyoŋ ci ay portaabal.ci atum 2009 amoon na 227 ci ay situ internet 1.02 ci ay milyoŋ di jëfëndiko internet boobule (ku ci bëgga xam lu gënna leer na xool ubitek Saar bi vu tollu).
Tolluwaayu Askan wi
Ci weeru Sulet 2009 askan waa ng tolu woonci 13.711.597 ci ay nit, 1.29.823 ňu ngi newoonca Dakaar te ňu ngi leen tërelewoon ci nii:
- 00-14 ans: 42.2% (goor 2.911.324 /jigeen 2.877.804)
- 15-64 ans: 54.8% (goor 3.728.664 / jigeen 3.786.000)
- 65 ans et plus: 3% (goor 190.343 / jigeen 217.462) (xibaaru 2009)
Yokutek askan waa ngi tolluwoon ci atum 2009 ci 2.709%. askan woowe nak 42% ňu ngi dëkk ca taax ya ak yokkute gu tollu ci 3.1% at mune digente 2005 ak 2010. Fan wu guddu waa ngi tollu ci 59 att muy 57.12 ci goor ňi ak 60.93att ci jigen ňi xibaaru 2009.
Jang mi
Bu ňu tolleo ci jang mi nak xale yi duggu daara aa ngi tollu ci 39.3% muy 51.1% ci ay goor ak 29.2% ci ay jigeen. Ni ňu jàppa ngaaka nak ňooy ňi tollu ci 15 att te munu ňu bind munu ňi jang.
Tërelinu nguur gi
Reewu senegaal a ngi doxe tanneefu ňëpp wala ňi ëpp. Reew ma ngi toftale nii Reew mi > Dëkk bi > Gox mi >> koɳ. Donte ňu ngi setlu ay jeego ci walum ubbi xaralala yi ci gox yu bari, ba leegi lèpp daf dajaloo ci benn boor. Loolo waral njiitu gox yu barri Dakaar laňu dëkk waye daňuy am beneen njiit bu dëkk ci gox ba.
Demb
Reew yi nekkoon ci kepparu tugal muy senegal ak Sudaan (ňu dupewoon ko Tamitrepublik bu Sudaan) ňoo dajaloo woon ci atum 1959, juroon liňu dupe federaatioŋ bu Maali at ma ca topp. Waye ay weeri laňu ci tek rek boolo boobu daldi tass. Senegaal ak gambi daldi booloowaat co turu senegambi ci atum 1982 waye giss-gis yi mujul sotti ba tax mu daldi tasaat. Wa MFDC daldi fipu dale ko ci atum 1980, waye ay xaatim yu bari degoo naňu ci woon ak nguur gi yu mujjul antu.loolu terewul Senegaal bokk ci reew yi ëpp ndegerlaay ci nguur ci afrik. Nek naňu 40at yoo xam ni nguur guňu dupe PS ňoo doon jiite ba ci atum 2000 abdulaay waad daldi jëll nguur ngi.fallaat naňu ko ci atum 2007 mu daldi sopi saartu reew mi ngir nasaxal jamarloo gi. Demb Senegaal nak yagg na lool ci taxawal jamm ci dëkendoo yi.


text:
Ndeyu Àtte bi, lii la wax ci jigéen ñi
Dog 7
Nit mbindeef mu sell la. Deesu ko wuññi. Wareef la ci nguur gi mu fonk ko, aar ko.
……
Nit ñépp a yem ci kanamu àtte. Gόor ak jigéen ñoo yem ci wàllu yoon.
Ab àtte mooy yombal yemaleg góor ak jigéen ci jox baat yeek ndombo tànk yi.
…
Dog 15
Àqu moomeel, Ndeyu Àtte bii warlul na ko. ....
Gόor ak jigéen, kenn ku ne yeyoo na am àqu ngajj ak àqu moomeelu suuf, ci anam yi ab àtte tëral.
SÉY AK NJABOOT
Dog 17
Séy ak njaboot ñoo di jiwu wu sell wi meññ mbooloo nit ñi. Ñu ngi leen teg ci kiiraayal Réew mi.
…
Nguur gi warlul na njaboot gi, cig maasale, rawatina njaboot gi nekk ci dëkki kow yi, lu leen jotale ci këri wér-gi-yaram yi ak ci nekkin wu neex.
Warlul na yitam jigéen ñi, rawatina ñiy dund ci kow gi, yelleef bu jëm ci woyofal seen dundin.
Dog 19
Jigéen yelloo na am jëmmu alalu boppam, ni ko jëkkëram sañe. Yelloo na yoreel boppam alalam.
Dog 22
Xale yépp, gόor ak jigéen, ci bépp gox ci déndu réew mi, yelloo nañu dem ci jàngu yi.
LIGGÉEY
Dog 25
Nit ku ne yelloo na liggéey, yelloo na sàkku am xéy. ...
Gépp xàjjaatle diggante gόor ak jigéen, jëm cim xéy, ak peyoor, ak lempo, terees na ko.
Dog 60-1
Tond bi “Sénat” moo jëmmal mbooloo tund yi nekk ci Repiblig bi ak doomi Senegaal yi sanc bitim réew.
…
Ñaari juróomeeli way-tond yi, gën jaa néew, ay jigéen lañu.


text:
Penku Afrig
Penku Afrig mooy wàllu Afrig gi gën a féete penku. Bénn la ci diwaan yi ñu séddalee goxu Afrig.
juroom ñenti Réew a fa nekk:
Ruwandaa ak Buruundi yénn saa yi dan leen di boole ci Diggu Afrig, ndax li ñu nekk ci diggante ñaari diwaan yi.
Jibuti, Eritere, Ecoopi, Somali, ñooy réew yi ñuy woowee Bejjenu Afrig.
Melosuuf[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Yénn barabi penku Afrik,siiw nañ ndax seeni rabi all yu bari, yu mel ne segg, gaynde, ñay,... Li ëpp ci diwaan bii nak ñaay la. Doju Kilimanjaaro ak doju Keeñaa, ñooy yi gën a kawe ci Afrig.
Ci gii xaaju Afrig, làkk yu bari lañ fay wax, kàllaama waa angalteer ak gu waa faraas ñooy yi fa gën a tas, waaye bu nu fatte kiswhili di itam làkk bu tas ca diwaan ba; baati bantu ak yu araab ñoo booloo doon ko. Diiney krist mooy bi fa gën a tas rawatina ca Ecoopi. Doon na diwaan bu bari ay xare yu junniy nit faatoo: ca Sudaan lu mat ay fukki at a ngii ñu ne ci xare, ca Ecopi ba buur ba daanoo ba tay ñu ngi xare ci seen biir. Moom Ecoopi am beneen xare bu mu sexxal ak Eriteere mi ko doon laaj tembteem te jot ko ci 1993, am na fanweeri at. Ca Somali itam ay at a gii ñuy xeex ci seen biir.
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Penku Afrik teewee na ay nguur yu mag, rawatina gu Ecoopi. Man nan wax ne mooy nguur gi njëkk ci Afrig. Am na yénn taariixkat yu naan sax ña sosoon Esipt gu yagg ga fa la ñu jòge woon. Nguuru Ecoopi moo tegoon tànk ca diwaan boobu ci jamono ju yagg ja. Lu ko daleen ci xarnub XIX ba bu XX waa tugal yi ñoo leen nootoon, aakimoo woon seniy suuf. Waa portigaal yi ñooy ñi fa njëkkoon a ñéw, waa faraas yi ak waa angalteer yi dal di ci tegu.


text:
Juwaalo
Juwalo!
Maa ngi fàtteliku.
Maa ngi fàtteliku siñaar ya ca keru mbaar yu naat ya
Maa ngi fàtteliku siñaar yeek seeni gët, kemtaanee lool
Di sàmandaay leeraayu-weer cig tefes
Maa ngi fàtteliku jànt yu so yu taaroo-taaru
Kumba Ndofeen naan da cay dog manto-buuram.
Maa ngi fàtteliku bernde-dëj yuy gilli deretu-gétt
Cóow li, tàggate-géwel yi
Maa ngi fàtteliku peccum njegemaar yi
Bàkk yi, Ax! dukkëtu xale-yu-góor,yuqóol seen gënnu-yaram
Ak njaayxóóle jiggéen ñi – Kor Siga!
Maa ngi fàtteliku, di fàtteliku…
Sama bopp biy riir…
Ndaw doxantu bu gééy ci bési Tuggal yi
Yenn saa yi ab jaas bu jirim jolli, di yikkët, yikkët, yikkët….
Lewopóol Sedaar Seŋoor
Tekkikat bi: Dr. Tamsir Anne


text:
Bëj-saalumu Tugal
Bëj-saalumu Tugal ab diwaan la ci goxu Tugal. Tekkib baat bi nak di na faral di indi ay werante, ba tax na am na ay tekki yu bari. Ci lu ëpp da ñuy wax naa Ispaañ, Itaali, Girees, ñooy réew yi ci bokk, daanaka ci lu daj réew yépp yi nekk ci Géej gu Diggu gi. Bëj-saalumu Faraas ci lu bari da ñu ko ciy boole.
Tekkeem gu séwógaraafi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci séwógaraafi da ñu naa Bëj-saalumu Tugal mooy xaaj bi gën a féete Bëj-saalum ci goxu bi; bii tekki nak da fa ajoo, ba tax na sax amuli pegg yu leer. Càllaleeb doj bu Alpi moom la ñuy téewee ni ab pegg buy seddatle Itaali ak li des ci Tugal, doon liy xaajatle ñaaru Tugal yi