text:
Seere
Seede: wax Laa Illaaha Illal Laah, Muhammadun Rasuulul Laah, muy ci maanaa Yàlla rekk mooy buur, Muhammad (j.m) moo di ndawam li mu yonni ngir mu wuutu ko fi, di jàngal nit,ñi di leen xamal li Yàlla bëgg ci ñoom.
Loolu nag di tekki dugg ci diine ju bees, wommatu ñeel Yàlla, bàyyi la nga nekkoon, nekk leegi ci lu bees lii la Yonnant bi woo, tënku ci ak lu mu metti metti, ak lu jamono soppiku soppiku.
Wax laa illaaha illal laahModifier
Wax laa ilaaha illal laa amul benn buur bu dul yàlla,Muhammad,yonantub yàlla’a - yal na yàlla dolli xéewal ak mucc ci moom,ak ñoñam aki sahabaam- mooy ngën ji lu kuy wax di wax,ku ko weddi it pert rekk,ku ko saxal tey teewlu maanaa mi da na tonowu,te du dajeek nëx-nëx.(Waxi Seex Ahmadu Bamba)


c: text/html

text:
Albert Einstein
Albert Einstein (juddoo Ulma (Almaañ) ci atum 1879, faatoo Princeton (Diiwaan yu Bennoo yu Amerig) ci 1955) doonoon na ab boroom xam-xamu jëmm, xaymakat, xetlukat bu waa Almaañ bu jëloon réewu gu waa Suwis, te mujje ca Diiwaan yu Bennoo yu Amerig.
Lu weesu doon gi mu doonoon kenn ci jëmmkat ak xaymakat yi gën a siiw ci àdduna bi ci taariixu xam-xam, doonoon na xalaatkat, ku bari yëggu-yëggu ci yeneen fànn (tambalee ca xeltu ba ci politig). Boole nañu ko ci gëstukat yi gën a màgg ci xarnub XX.
Bokk na ci li ko gën a siiwal gisiin wi mu def te duppe ko gisiinuw ajoo. Dugal na it loxoom ci li jëmale-kanam doolerandub kàttan-ferñent, doolerandug tekkaaral, añse.
Jotoon na Neexalub Nobel ci jëmm ci atum 1921
Dundam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Albert Einstein Ulma la juddoo ca Almaañ aji juram ju gòor mooy Hermann Einstein, doonoon booroom këru liggeéyukaay bu doon defar ay wuutuloxo yu mbëj, Pauline Koch doonoon aji juram ju jigéen.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saar 2
1 Ba loolu amee nu walbatiku, dellu màndiŋ ma, topp yoonu géeju Barax ya, na ma ko Aji Sax ji waxe woon. Wër nanu diiwaanu tundu Seyir ay fani fan.
Bànni Israyil teggi nañu
2 Aji Sax ji wax ma, ne ma: 3 «Seen wërub tund wii doy na. Walbatikuleen, jublu bëj-gànnaar. 4 Mbooloo mi ngay sant ne leen: “Yeena ngi waaja jéggi seen kemu réewum bokki Esaween, ñi dëkke Seyir. Dinañu leen ragal, waaye nangeen moytu bu baax. 5 Buleen xeex ak ñoom, ndax duma leen jox ci seen suuf fu téstën sax tege, ngir Esaween ñi laa sédd diiwaanu tundu Seyir. 6 Aw ñam, weccikoo leen kook ñoom xaalis, door koo lekk; am ndox it, nangeen ko jëndeek ñoom, door koo naan. 7 Ndax yeen kat seen Yàlla Aji Sax ji moo barkeel seen mboolemu ñaq te moo ràññee seen doxub màndiŋ mu yaa mii. Ñeent fukki at a ngii seen Yàlla Aji Sax jaa ngeek yeen, ñàkkuleen dara.”» 8 Ba mu ko defee nu romb sunu bokki Esaween ñi dëkke Seyir. Danoo wacc yoonu joor ga, ak Elat ak Esiyon Geber, daldi walbatiku jaareji màndiŋu Mowab.
9 Ba loolu amee Aji Sax ji ne ma: «Buleen dal ci kaw Mowabeen ñi, di leen song ub xare, ngir duma leen jox benn cér ci seenum réew, ndax askanu Lóot laa sédd réewum Ar.»
10 Emeen ñaa fa jëkkoona dëkk, askan wu am kàttan lañu woon, bare, yegg ca kaw ni Anageen ñi. 11 Ay Refayeen lañu jàppe woon Emeen ñooñu ak Anageen ñi, teewul Mowabeen ñi di leen wooye ay Emeen. 12 Seyir nag la Oreen ña jëkkoona dëkk, waaye Esaween ñaa leen fa dàqe, faagaagal leen, wuutu leen, noonu Israyil def rekk ak céru suufam bi leen Aji Sax ji jox.
13 Aji Sax ji neeti: «Jàll-leen walum Seredd.» Nu jàll walum Seredd. 14 Diggante ba nu bàyyikoo Kades Barneya, di dox, ba keroog bés ba nu jàllee walum Seredd, fanweeri at ak juróom ñett la. Fekk na mboolem maasu góor ña tollu woon ci xare, ca ndoortel yoon wa, ñoom ñépp a wuute dal ba, dee ba jeex, na leen ko Aji Sax ji giñale woon. 15 Aji Sax jee leen toppe diisaayu loxoom, wollee leen ci biir dal bi, ba ñu jeex tàkk.
16 Ba mboolem ña tollu woon ci xare deeyee ba jeex, ba ñoom ñépp wuute ca mbooloo ma, 17 Aji Sax ji wax ma, ne ma: 18 «Yaa ngi waaja jéggi kemu réewum Mowab, ca Ar. 19 Bu ngeen àggee ca Amoneen ña nag, buleen dal ci seen kaw, buleen xeex ak ñoom, ndax duma leen jox benn cér ci réewum Amoneen ñi, ngir askanu Lóot woowu laa ko sédd.» 20 Diiwaan boobu it réewum Refayeen lees ko jàppe woon, te Refayeen ñaa fa jëkkoona dëkk. Teewul Amoneen ñi di leen wooye ay Samsumeen, 21 askan wu am kàttan, bare, te yegg ca kaw ni Anageen ñi. Aji Sax jee leen fàkkasal Amoneen ñi, Amoneen ñi dàq leen, sanc, wuutu leen. 22 Mooy na mu defaloon Esaween ña dëkke Seyir rekk, ba mu leen fàkkasalee Oreen ña, Esaween ña dàq leen, sanc, wuutu leen, ba bésub tey jii. 23 Aween ña dëkke woon dëkk yu ndaw ya dem, ba àkki Gasa nag, Kaftoreen ña bàyyikoo Keret ñoo leen faagaagal, wuutu leen.
Israyil nangu na penkub dexu Yurdan
24 Aji Sax ji neeti: «Ayca, jàll-leen walum Arnon. Mu ngoog, maa teg ci seen loxo, Siwon Amoreen ba, buurub Esbon, mook réewam. Dal-leen di nangu réew mi, song ko xare. 25 Bés niki tey maa tàmbalee wàcce njàqareek tiitaange ci kaw mboolem askan yi asamaan tiim, ba bu ñu déggee seenum riir, dañuy jaaxle, di lox.»
26 Ci kaw loolu ma yebal ay ndaw yu bàyyikoo màndiŋu Kedemot, ba ca Siwon buurub Esbon. Ma yóbbante ko kàdduy jàmm, ne ko: 27 «May nu, nu jaare sam réew. Yoon wi rekk lanuy topp; dunu jàdd ndijoor, dunu jàdd càmmoñ. 28 Aw ñam, xaalis nga nu koy weccee, nu lekk; am ndox sax, xaalis nga nu koy joxe, nu naan. May nu rekk nu dox, ba jàll. 29 Noonu nu Esaween ña dëkke Seyir defaloon, ñook Mowabeen ña dëkke Ar rekk. Su ko defee nu mana jàll dexu Yurdan, ba àgg ca réew ma nu sunu Yàlla Aji Sax ji jox.»
30 Siwon buurub Esbon nag nanguwu noo may nu jaare fa moom, ndax booba seen Yàlla Aji Sax ji moo dëgëral boppam, wowal xolam, ngir teg ko ci seen loxo niki bésub tey jii. 31 Aji Sax ji ne ma: «Gis nga, maa ngi nii tàmbalee teg Siwon akum réewam ci seen loxo. Dal-leen di nangum réewam.» 32 Ba mu ko defee Siwon dikk dajeek nun, mook gàngooram gépp, ngir song nu xare ca Yaxacc. 33 Sunu Yàlla Aji Sax ji daane ko fi sunu kanam, nu duma ko, mook ay doomam, ak gàngooram gépp. 34 Jant yooyu lanu nangu dëkkam yu mag yépp, faagaagal dëkk yu mag yépp: góor ak jigéen, ba ca tuut-tànk ya, bàyyiwunu kuy dund. 35 Xanaa jur ga lanu sëxëtoo, ak mboolem alali dëkk ya nu nangu. 36 La ko dale Arower ga tiim walum Arnon, boole ca dëkk ba ca xur wa, ba ca Galàdd, du benn dëkk bu nu të. Foofu fépp la sunu Yàlla Aji Sax ji daane fi sunu kanam. 37 Réewum Amoneen ña doŋŋ ngeen jegewul; muy réew ma leru dexu Yabog, ak dëkki tund ya, mboolem daal, fu nu sunu Yàlla Aji Sax ji aaye woon.


text:
Ngomblaan nga dogal na ngir nguur gi génnee réew ma karceg Amerig gi, ginnaaw yongug Xaasim Sulaymaani
Lu masut a am dale cancug Amerig ga woon 2003 fa Iraag : Ñaari mbootayi polotig yi gën a rëy ca gomblaanug Iraag ga Al Fataah ak Siyaarun déggoo nañu ci wote sàrt biy dàq karceg Amerig gi ci seenum réew. Ca njëlbeen 170 i jàmbur ñoo ko xaatimoon, waaye mujj na ñépp feksi leen ca muy Kird yi ak Sunit ñi ci lu amul xàjj ak seen, di sàrtub dogal ngir génne Amerig ak ug karceem réew ma. Ca jamono joj Iraag def na ag njure ngir boole Amerig ak mbootaayu xeet wi ci yong ñayu-xarew Iraŋ wii di Sulaymaani ci seenum réew moom ak ay ñoñam di luy xëtt seenug cang. Bi ñuy wote sàrt boobu sax fekk na woolu nañu ndawal Amerig la foofa di Matéew Tolle fa njëwriñ ji yor biri bitim réew yi (AE) ci dibéer jii, di it lu masut xew dale 2003 ngir mu leeral lu wara yongug ku toll ne ñaareel ñit ci lerug kilitéefu nguuru Iraŋ, ak Abu Muhamed ak ñeneen fukk ñañu andaloon diy saa-Iraŋ ak Iraag.


text:
Deppaas bu doy jëkkër ju la nob.
Xel mu dal ca la.
Deppaas doyul jëkkër nobbu la
Saw fit ne tëfit
Li ma yor sax su doon jaay gone yi,
Kon ma jallax la ko
Man li ma yor fàtte naa ka ñaan gone yi
Foo ma jallax jëme?
Deppaas bu doy jëkkër ju la nob xel mu dal ca la.
Deppaas doyul jëkkër nobbu la
Saw fit ne tëfit
Li ma yor sax su doon jaay gone yi,
Kon ma jallax la ko
Man li ma yor fàtte naa ka ñaan gone yi
Foo ma jallax jëme.
Seetluleen géej li muy rëy rëy saxaar-jéeri du ca daw
Lu dul gaal du ca daw lii boroom gaal a ko xam.
Àdduna a ngoog ku ko seet tay say xalaat jeex nanu muñ
Di sëngéem jooy sunu xol Móodu Maamun sang ba.
Seetluleen géej li muy rëy rëy saxaar-jéeri du ci daw lu dul gaal du ca daw lii boroom gaal la ko xam.
Deppaas bu doy jëkkër ju la nopp xel mu dal ca la.
Deppaas doyul jëkkër nobbu la
Saw fit ne tëfit
Mbës mii mbaa sonnalu leen gone yi,
Cëy wallaay Kumba
Li nu def mbaa neex na leen xale yi?
Waaw wallaay Kumba.
Deppaas bu doy jëkkër ju la nopp
Xel mu dal ca la.
Deppaas doyul jëkkër nobbu la
Saw fit ne tëfit
Mbës mii mbaa sonnalu leen gone yi,
Cëy wallaay Kumba.
Nun li nu def mbaa neex na leen gone yi?
Waaw wallaay Kumba.
Lu doon jar ñaari dërëm démb ba jar na juróom-benn tay.
Njaboot gii fu ñu jëm? moom boroom kër xamu ko.
Seetluleen géej li mu rëy rëy saxaar-jéeri du ca daw.
Lu dul gaal du ca daw lii boroom gaal la ko xam.
Àddunaa ngoog ku k seet tay say xalaat jeex nanu muñ
Di sëngéem jooy sunu xol Móodu Maamun sang ba.
Kuy laax géej sab sanqal dina yàqu te sab laax tooy. Soow ak yolom
Sor jonkoroŋ jonkoroŋ
Saa ginnaar kóli
Mawda siro Mawda siratoo jën wu mag du nelawal gaynde bu bóofee ba ko fa ndax boo ko laalee dee man dee duma ko laal Gumba Gawlo ñëwal.
à yee deppaas bu doy jëkkër ju la nopp boo yeboo kontaan.
Waaye deppaas doyul jëkkër nobbu la saw fiit na tëfit.


text:
Isipt gu yàgg ga
Isipt gu yàgg ga nekkoon na réew mu woomle, mu ami suuf yu naat, yu nangu mbay, ngir dexam gu mag googu di (Niil), am na it ay mbelli wurus ak xànjar ak weñ ak jamaa. Moo nga tambalee woon ca peggu Sudaan jëm ca géej gu diggu ca bëj-gànnaaram.
Isipt bu njëkk dafa séddaliku woon ay xaaj. Ci jamonoy 3200 nj.j(njëkk judd gi) lañu bennal xaaj yii, mu mujj nag di nguur gu dëgër, buur bu tudd Firhawna jiite ko, ay foŋsaneer di ko jàppale yu man a bind man a jàng. Bindkat ya dañu daa jëfandikoo li nuy wax mbindum Yirogliif, ñoom nag bindkat yooyu lañu féetale woon war a jottali ndigali buur bi, ak dajale galag yi (juuti yi) ak taxawal yoon.
Ñoñam it siiwoon na ñu ci yaxantu ak réew yi ñu digool, ci gaal yi daa jaar ci Niil. Waa Isipt am nañu xay gu cosaanu, ñu nekkoon ñu daa gëm ay yàlla yu bari, daan leen melale ci bindu nit ku am boppub bàyyima., yàlla ju ci mel ne Amoon Ra (yàllay jant ji) benn la ci ak Isis (yàllay weer wi) , nga xam ne Firhawna it yàlla lanu ko jàppe woon. Daa nanu tabaxal seen yàlla yi ay jaamuwaay (ay temple) ngir màggale leen ko. Ña cay ñu woomle dañu daa tabaxal seen bopp ay bàmmeel yu yor bindub mbaanaar (pyramide). Bu ñu daa suul seeni néew nag, dañu ci daa boole mbooleem seeni bagaas ak alal. Ci atum 332 nj.j la waa Geres teg loxo Isipt, booba it la tàmbalee naaxsaay.
Isipt ak Afrik gu ñuul giModifier
Seex Anta Jóob (1923 – 1986 g.j) moom lañuy jàppe boroom xam-xam bu Senegaal bi jot a def ay gëstu ci nguurug Isipt gu yàgg ga, mu leeral ci séqoo gi am ci diggante xayug Isipt ak xayug waa Afrig yu ñuul yi.
Seex Anta Jóob wuññi na jaare ko ci gëstoom yooyu mu defoon ci mbind yi nu yatt ci doj yi ci Isipt, ak ci gëstu yi mu defoon ci tàdd (cadavre) yu ñu taaniit (momifier) yi , - wuññi woon na ne Firhawna yi de li ëppoon ci ñoom ay nit ñu ñuul lañu, ñu néew reek ñoo ca nekkoon ñu weex. Seex Anta it wone woon na niroo gi am ci diggante lu bari ci làkki waa Afrig yi ak làkku Isipt wu yàgg wa, ponki làkk yi ak bennaani baat yi dañoo niroo.
(Man nag ma ne ngir dëggal niroo googu : mbaanaari séeréer yu yàgg ya ak mbaanaari waa Isipt yi walla seen pyramide yi, xool-leen leen, ag niroo ngi fi de, waxuma la nag suulaale gi waa Isipt yi daa suulaale néew beeki bagaasam te séeréer su yàgg sa daa ko def .)
Am na yeneen tomb yu ñu bokk ci diggante Isipt gu yàgg ga ak Afrig gu ñuul gi : Am col ak watuwiin, ak topptoowiinu kër ak yenn ci ay gëm-gëm aki jaamuwiin.
Wuññi yii wone nanu ne ag wàll ci xayug Isipt ga ci Afrig gu ñuul gi lañu ko jële.
Yenn ci wuññi yu waa IsiptModifier
Isipt gu yàgg ga daa nekkoon gu di boroomug xay gu kawe gu dimbalee ci amal ay wuññi yu am solo ci wàllug xam-xamu xayma, ak xam-xamu falag (fidiw).
Fànnu Isipt bokk na ci fànn yi gën a rafet ci yu yàgg ya. Xam-xam yii nag tas nanu ci àdduna bi, kon goxub Afrig sañ naa ndamu ci li mu indil ag nite ciy liggéey yu am solo.
Waa Isipt defar nañu ab arminaat, lim ci at mi muy 365 fan : 12 weer * 30 fan = 360. Ñu dolli juroomi fan ngir màggale ci juddug seen yàlla yi : Osaris – Isis – Oris – Sit – Nifti . Séddale nañu at mi def ko 4 xaaj, xaaj bu ci nekk am ñeenti weer. Weer wi ñu séddale ko ñeenti ayu bis, gu ci nekk am fukki fan. Bis bi nag ñu séddale ko 24 waxtu.


text:
1Kàddug Aji Sax ji dikkal na ma ne ma:
2«Yaw nit ki, neel jàkk Gog ma ca réewum Magog, boroom Meseg ak Tubal, te nga biral waxyu fi kawam.
3Neel: “Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Yaw Gog, boroom Meseg ak Tubal, maa ngi nii fi sa kaw.
4Maa lay waññi, we say ŋaam ay lonku, génne la yaak sa mbooloo mépp ak fas ak gawar, ñépp gànnaayu ba diis, di gàngoor gu yaa, ak pakk yu mag ak yu ndaw, ñépp mane saamar.
5Waa Pers, waa Kuus ak waa Puut ay ànd ak yeen, ñoom ñépp fàggoo pakk ak mbaxanam xare.
6Gomeer indaale gàngooram gépp, ak Bet Togarma ga ca catal bëj-gànnaar, ak gàngooram yépp, ñuy xeet yu takku, ànd ak yaw.
7«“Nanga waajala waajal, yaak mboolem sa ndaje mi dajesi fi yaw, nga doon seen wattukat.
8Feek lu yàgg dees na la woo. Bu ay at jàlle ba jeex, yaay songi am réew mu nit ña rëcc saamar, ba jóge ci ay xeeti xeet, dajeji ca kaw tundi Israyil ya yàggoona wéet. Ñooñoo seppikoo ci xeeti àddina yi, ñoom ñépp dëkksi fa ci biir xel mu dal.
9Waaye yaa naa jàyy ni ngëlén, mel ni aw xiin, muur réew mi, yaak sa gàngoor yépp, ak xeeti xeet yi ànd ak yaw.
10«“Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Bésub keroog ay xalaat dikkal la, nga mébét mébét mu bon,
11daldi ne: ‘Maay songi réew mu ne ŋàpp, maay dali ca kaw waa réew mu ne finaax, dëkke xel mu dal, te du tata ju wër fu ñu dëkke, ñoom ñépp, du buntu dëkk, du tëjukaayu bunt.’
12Yaay dikk ngir foqati, sëxëtoo sëxëtoo alal, daldi aakimoo genti démb yu ñu dëkke tey, ña fa ne di mbooloo mu ñu seppee ci xeet yi, am ug jur aki alal, te dëkke léegi digg àddina.
13Waa Saba ak Dedan ak julay Tarsis, ak mboolem seeni boroom daraja ñoo lay wax ne la: ‘Nangu alal a la yékkatee? Sëxëtoo alalu xaree la taxa bàbbi sa gàngoor, ngir yóbbu xaalis ak wurus, nangu jur ak alal, ba dajalee ca xare ba koom gu takku?’ ”
14«Kon nag yaw nit ki, biralal waxyu, waxal Gog, ne ko: “Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Bésub keroog déy, bu Israyil sama ñoñ sancsee xel mu dal, dinga ko yég,
15ba bàyyikoo sa màkkaan, ca catal bëj-gànnaar, yaak xeet yu bare yu ànd ak yaw, ñoom ñépp war fas, di gàngoor gu mag, mbooloo mu bare.
16Yaay songi Israyil, sama ñoñ, mel ni aw niir, muur réew ma. Fan yu mujj ya la loolu di am, maa lay yóbbu yaw Gog, ba ca réew ma ma séddoo. Maa lay firndeele sama sellnga, ngir xeet yi gis, ba xam maay kan.
17«“Boroom bi Aji Sax ji déy dafa wax ne: Yaw déy, laa doon wax bu yàgg, yonenti Israyil, sama jaam ña jottli ko ca yooya jant, ñu biral waxyu ay ati at, ne maa lay dal-loo sama kaw ñoñ.
18Bésub keroog, ba Gog di dalsi ca kaw réewum Israyil, kàddug Boroom bi Aji Sax jee, sama xadaru mer ay fettax.
19Sama fiiraange ak sama tàngooru xadar laa birale ne: bésub keroog déy, suuf dina yëngoo Israyil lool;
20jën ak njanaaw di lox fi sama kanam, ñook ndundati àll bi ak mboolem luy raam ak kuy nit fi kaw suuf. Tund yi màbb, doji mbartal ya fàqandoo, tata yépp jóoroondoo.
21Ca laay wool mbooloom Gog saamar fa sama kaw tund yépp, kàddug Boroom bi Aji Sax jee, mbokk di jam mbokk saamar.
22Maa koy mbugale mbas ak deret ju tuuru, ak wali waameek doji yuur, ak tawub sawaraak tamarax, mooki gàngooram, ak xeet yu bare yi ànd ak moom.
23Maay biralee noonu sama màggaay ak sama sellnga, maa niy xamlee sama bopp, yéefar yu bare di gis, ba xam ne maay Aji Sax ji.”»


text:
Wiktionary:xaralaymbej
Ci xët wii baat yi ñeel Xaralaymbëj lees fiy waxtaanee
A[Soppi]
- accumulateur : dajalekaay
- admittance: nangu g
- aimants: bijjaakoon b
- alternateur monophasé : safaanukaay bu wennwéq
- alternateur triphasé : safaanukaay bu ñettiwéq
- ampèremètre : nattampere (di jàng nattampeer)
- amplificateur: yokkukaay b
- anode: yéegu b
- attraction : xëcc -g, bijj g
- asynchrone : demandoodi
B[Soppi]
bobine: taxañ
c[Soppi]
- cathode : wàccu
- centrale électrique: digg bu mbëj
- centrale idroélectrique: digg bu ndoxmbëj
- centrale nucleaire: digg bu saal
- centrale termoélectrique digg bu tàngmbëj
- circuit: ndombo g
- circuit primaire : ndombo gu njëkk
- circuit secondaire: ñaareelu ndombo
- charge: yan b,
- charge électrique : yanub mbëj
- champ électrique : toolu mbëj
- champ magnetique: toolu bijjaakon
- chute de tension : wàccug dend
- condensateur: fattalukaay (suma juumul fattalukaay yaa ngi ko jële ci fatt, kon foog naa ne bokkul ak liñu jublu ci condensateur, ndax ab condensateur fooy dugal mbëj la rënk ko fa, moo tax tax ma woowee woon ko rënkukaay)(bu fekkee fees di dence la, kon renkukaay, waaye bu dee ci baat bi rekk lees sukandiku moom fattalukaay lay man a doon ndax condenser moy rendre plus dense, te dense mooy lu fatt, xool:http://www.linternaute.com/dictionnaire/fr/definition/condenser/.
- capacité: man-man b (capacité jubluwuñu ci li nga man def, sa man-man, waaye li nga man a dugal ci condensateur bi ci limu mbëj. def nag jubluwuma ci faire, waaye ci misaal: sunuy wax "ndab li dafa am def" maanaam li nga ci man a def dafa bari. Kon fii def moo fi gën a jekk man-man)(kon kay yaatuwaay mooy baay, mbaa yatalees ko baat ne këmbte.
- conducteur électrique : wommatkaayu mbëj (wommat ak watat benn la rekk, (wommat moo gen ndax lu neew laay degg watat, lu ci epp wat lees di wax, te wat mooy diri, wommat nag lees jiital lay doon, walla loo jiitu di ko xecc, man naa doon lees di wat, mbaa lees di nioddi mbaa lu nuy jiitaal di daq niki ag jur)
- courant électrique permanent stationnaire : dawaanu mbëj bu dëkke tekkaaral
- conductivité: wommatiin w (conductivité: ni ñu man a wommate, ni wommatukaay bi di wommate dawaanu mbëj bi, wommatiin, man watatiin laa ko woowee woon, waaye benn la rekk)
- conductance: yolomlu g, bayliku g
- continue: wéy
- courant alternatif : dawaan buy safaanu
- courant polyphasés : dawaan bu bariwéq (lu tax weq = fase?)
- courant de saturation : dawaanu regg
D[Soppi]
- diélectrique : lankmbëj
e[Soppi]
- effet thermique du courant : jeexiitalu tàngoor gu dawaan
- électricité: mbëj m
- électrisation : mbëjal m
- électrons : feppmbëj b
- électrodes : mbëjjaaru b
- électrostatique : mbëjtekkaaral
- électromagnétique: mbëjbijjaakon
- électromotrice: mbëjdoxalukaay
- énergie électromagnétique : kàttanug mbëjmbijj
- enroulement: lëmës g
- entrefer : digganteweñ
F[Soppi]
- fase: wéq
- fusible : ruyaan b
- photomètre : nattleer
- fréquence: baraay
- flux : wal g
- fluxmètre : nattwal
g[Soppi]
- générateur: jurukaay b
i[Soppi]
- idéal:lu misaale, lu jeneere
- impédance: Téye g, tere g
- inducteur : xiirtalukaay
- inductance: xiirtalu g
- induction : xiirtal g
- intensité de courant : taraayu dawaan
- isolant : berkaay
- isolement: ber g
l[Soppi]
M[Soppi]
- masse: laf
- moteur: doxalukaay
- moteur asynchrone : doxalukaay bu demandoodi
- magnétostatique: mbijjtekkaaral
- magnétomotrice: mbijjdoxalukaay
o[Soppi]
- oscillant : walax-walaxi
- oscillographe: walax-walaxukaay
- onde: duus
p[Soppi]
- perte: ñàkk g
- potentiel : aj
- période: diir b
- permanent: sax, dëkke
- pile : tegle b
- pôle : dott b
- polarisation : dottal b
- pont: sala, jeggiwaay, pom
- potentiomètre: nattaj
- propagation : tas, wisaare, wisaaroo
- puissance: doole, kattan, man-man. ngóora:virilité ( doole:force, kàttan:energie, ci xarala benn baat manula am ñaari tekki. ngóora soo ko xoolee ci wàllu sëy man na laa jox virilité, waaye soo koo xoole ci wàllu liggéey, ci njambaarte, tekkeem di liggéey bees man a def ci ab diiru jamono, muy nit walla masin)(bu dee loolu la and naa ci)
- perméabilité : jàllu g
S[Soppi]
- sens du courant : një lu dawaan bi
- solénoïde : taxar
- spire: lëmës-lëmës
- synchrone : demandoo
- stationnaire: taxaw
- statique: tekkaaral
- sensibilté : yëngin ( yëg-yëg:sentation, emotion, sensibilté :ni ngay yëgee, yëngin)
- stator: tekkaaralaan b
r[Soppi]
- réactance:fayyu, delloo-jëf
- redresseur: jubbantikaay
- répulsion: bëmëxante, foñante
- résistivité :dëgërluwiin
- résistance : ndëgërlu g
- résistore : dëgërlukaay gi
- rayonnement : ceeñeeru g
- rotor : wëndeelaan b
t[Soppi]
- tension: dend (baat bii yaa ma ko joxoon waaye bëggoon naa xam gongikuwaayam)(yeguma fu ma la ko joxe de, ndax xaw ma woon baat bii, man naa am dangaa jaawale mbaa nga jaawale bi ma la joxoon, waaye nag manees na koo jefandikoo bu boobaa mu juge ci dend ab der, maanaam tallal ko ba mu talleeku nga weer ko ci naaj wi, ndaxte tension tam ci tendre la juge giy tekki tallal, di ci fr force d'extension di ag jeggi dayo)
- travail d' un déplacement : liggéeyub tuxu (tuxu ak randu ak topp benn lañu, tuxale, randale, toppale ñoo yem, (waaye ag wuute am na ca defiin wa,tuxu moo gen)
transformateur : soppalikaay b
v[Soppi]
- voltmètre : nattvolt
u[Soppi]
- uniforme: maase
w[Soppi]
wattmètre : nattwatt (di jàng nattwat)


text:
-
NEKKIN
-
Ngëneel yi ci garabu nebedaay Nebedaay walla ci turu wolofam dëgg saab-saab, garab la gu bari ay ngëneel ci wàllu dund ndax witamin ak ferñeent yu bari yi ci nekk ak li mën a faj […]
-
-
jiggéen yu mën góor… Ci at yi ak wéer yi weesu, mel na ni Afrik dafa dellu fa baaxi maam nekkoon, te mooy wormaal, naw, solool jiggéen. Bu ñu ko fatte fii ci Afrik, […]
-
Téy la Mandela di am 94 at… Téy ci 18eelu fan ci wéeru Suliye lay Nelson Mandela, mi kenn dul nettali ay jàllooreem di am 94 at! Réewum Afrik di Sid yépp, Afrik gépp ak àddina sépp […]
-
Kookooy Saalif Saajo njiitu waay-fippu ya ca Kasamaas…! Peresidaa Maki Sàll ne woon ayu-bés yale weesu, ne tàllal na loxoom waay-fippu ya nekk Kasamaas, ngir ñu tóog seet ci sunu biir naka lañu war a def ba saafara […]
-


text:
Oseyaani
Oseyaani ab gox la bu nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi. Ci biiram Óstraali, ak Seland-Gu-Bees gi, ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees gi, Tasmaani, ak yeneeni dun. Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti.
Ci lu daj[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci lu daj Oseyaani dañ koy jàppee ni ab gox bu nekk ci diggante Bëj-saalum-penku Asi ak Bëj-saalumu Aamerik.
Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti ci gox yi ci àdduna bi, ci 8 523 655 km kaare lay tollu, te 90% ya Óstraali la, 5,4 % ya di Papuwasi-Ginne-Gu-Bees, 3,1% ya di Seland-Gu-Bees gi, yeneen réew-réewaan yi tas ci Mbàmbulaan gu Dal gi doon 1,5 ci gox bépp.
Am na 32 642 390 ciy way dëkk di ñareelu gox bi gën a néew ay nit lu weesu Dottu Bëj-gànnaar bi. 60% ya Óstraali la ñu dëkk, 16% ya Seland-Gu-Bees gi, 12% ya Papuwasi-Ginne-Gu-Bees.
Diwaan[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ni yeneen gox yépp, ay peggan ci deggoo rekk lañ leen daggee. Baatu Oseyaani dañ koy jëfandikoo ngir jëmmal ab xaaj ci àdduna bi bu ëmb bépp suuf su nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi te duggoo ci barabi dott bi.
Ci lu ëpp yii la ñuy jàpp ne ñooy ay Diwaanam:
Ki defoon bi seddale moo doonoon Jules Dumont d'Uville ci 1831, waaye tegu woon ci cëslaayu xam-xam gu ñu ñangu tay. Ci 1970 ba tay, séwógaraafikat yi, Gëstukatu-làkk yi, ak yeneen boroom xam-xam, ci seeniy liggéey, yii rekk la'ñ koy seddalee Oseyaani gu Jege ak Oseyaani gu Sori.
Rèew ak suuf[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lu ëpp ci réewi Oseyaani yi, ay dun la ñu. Mennum Óstraali ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees ñoo am ay peggu suuf ak yeneen réew (Ci Dunu Ginne gu Bees gi ak Endonesi gi ñuy boole wàllam gu bari ci Oseyaani).
Lim bii di toftal dafa boole mbooleem réew aki suuf yi fa nekk. Te jàpp nak ne am na ay suuf yu fa ne te ñu jàppee leeni réew, waaye tembu ñun kon ay réew la ñu ci biiri réew, di nan bind ci réew mi ñu bokk ci wet gi.


text:
Baay Aale Njaay Rayal na mam kuuy Jël fàllare ja, ba ci bopp ak baat Yuur ga maa ko naan
Baay Gallaay óo Gallaay Aale Njaay Góor benn ub jabar Jabar benn ub doom Bu rootee tooy Bu walee weex Bu toggee ñuul
Soo bëggee doom Awal yoonu ndéem Soo demee ndéem Dangay dugg ub néeg Sa mbaam dugg um mbaar Ngay lekk cere Sa mbaam di lekk um ngooñ
Bu ca déwén saa Sa doom di jooy Sa doomi mbaam di ŋaax
Dënnub góor ni goroŋ Dënnub jigéen tema Dënnub màggat xiin Boo tëggee mu bëx-bëxi
Awuleen mu riir Dër du tee awu Ñaar du tee awu Kon ma dóoxlu tey awu Mbëxiit mu tol ni man Ku ko ñaf cib géew Mu war a nangoo awu
Yimbëy Sama yimbëy NgaIa Yimbëy! Sama yimbay Ngala Yimbëy!
Kuy jaay sa mbaam awal yoonu Ngooy Soo yeggee Ngooy Kër Moodu Si Buur Jolof Njaay xar la lay rayal.
Yuur ga yaa kooy naan Yaw ak Say gaay Yimb sama yimw Ngda Yimbëy! Sama yimbay Ngala. Yimbëy!
Suma jàppee yimbe Tëb dal ci kawam Yaxub ndiggam dëmm! Yumbe! Tubaab bi jàpp ma Dugal ma ci mbale Yumbe!
Mbale gi abaa kaso Yumbe! Booy dem ci ngoro Yumbe!
Booy dem ci ngoro Yumbe! Dangay gudde-guddelu Yumbe! Boo déggee yuuxu Yumbe! Nga dem walluji Yumbe!
Ñu ne Kmbaa a tooñ Yumbe! Ñu ne Sàmba a tooñ. Yumbe ! Sàmba rocci geen Yumbe! Geen gu tol ne bakku Yumbe! Mu ñagas ko ko Yumbe!
Ba muy ñatti yoon Yumbe! Mu ne neex naam ? Yumbe! Mu ne waaw-waaw Yumbe! Mu ne su neexul woon Yumbe! Mu tëb tëb ne”piit” Yumbe! Mu tëb tëb ne “paat” Yumbe! Sira Aaw xool Sira Yumbe! Sira Aaw amul jabar Yumbe!


text:
Dibéer jii wees, 11 njiiti réew yu seen i yoxo dugg ci taalug réewum Libi ak yongug njiitam la di Xadaafi, ba yàqute ak tasug réew ma am ca, ñoo daje ne dootuñu jaxaseeti walla ñu cay dugg te seen yoon nekku ca. Nee nañu itam dees na tënku ci tereg njaayum ngànnaay ya.
Li ci xaw a dal xel rekk mooy li ñu dëppoo ci kàddu ci mbir mu ni mel.
Mbootaayu Xeet yi cig wetam nee na dina soppi dëppoo googu ag pas, waaye ndax loolu man naa soppi dara ca réew ma ca dëgg-dëgg?
Càmbarkat yi njortuñu ko.
Leneen li mooy ndax du waxtaan wa ñu amal ca atum 1884 ca Berliŋ ngir séddoo Afrig moom la ñu amalaat ngir paacoo réew Libi ci 2020?
WAXTAANU BERLIŊ NGIR JÀMM CA LIBI, 19 SAAWIYE 2020
Dibéer jii wees, 11 njiiti réew yu seen i yoxo dugg ci taalug réewum Libi ak yongug njiitam la di Xadaafi, ba yàqute ak tasug réew ma am ca, ñoo daje ne dootuñu jaxaseeti walla ñu cay dugg te seen yoon nekku ca. Nee nañu itam dees na tënku ci tereg njaayum ngànnaay ya.


text:
Nit
- El Hadji Cissé, Nataalkat djargogne.org
- Fatou Diome, bindakat
- Ismaël Lô, woykat
- Djibril Dio Mambéty,bindkat
- Youssou N'Dour, woykat
- Ousmane Sembène,bindkat, cinemaakat
- Momar Thiam
- Seriñ Abdu Xaadir Gueye Badar, Gëstukatu wolof [1]
Nit nag mooy képp ku sosoo ci Aadama (doomu Aadam) nite nag moom la nu soxla ci nit ndax bo nite wul ab dof ngay donn. Nit moom la Yàlla miy Sosaakon Bi gën a bëgg ci li mu sos li gën ci li mu sos it nit la li mu gën a teral ci li mu sos it nit la waye nag ndax nit moom mii xam na boppam ? Bu ko xamee li ko war mooy mu nite.


text:
1Ab yéenee ngi bu ñu won Yonent Yàlla Abakug.
2Éy Aji Sax ji, foo àppal lii, may woote wall, dégluwoo ma? Ma di la jooy aw ay, te walloowoo!
3Ana loo may wone lu bon, tey seetaan noteel? Yàquteeku ay fi sama kanam, xuloo di wéy, ŋaayoo jolli.
4Moo tax yoon lafañ, te àtteb dëgg du feeñ mukk. Ku bon a tanc ku jub, ba tax ab àtte jalgatiku.
5«Xool-leen ci biir xeet yi ba gis,» la Aji Sax ji wax. Jaaxleleen ba jàq, nde jëf a ngi jëfe ci seeni jant, bu ñu leen ko waxoon, dungeen ko gëm.
6Maa ngii di dooleel waa Babilon, xeet wu wex, ràkkaaju, di wër déndi àddina, di nangu màkkaani jaambur.
7Ñu ñàng, raglu, te di dogalal seen bopp àtteb yoon ak sañ-sañ.
8Seeni fas a gëna gaawi segg, gëna aay tilli timis. Fu sore la seeni gawar jóge, tëbal, naaw nig jaxaay ju ne jàyy, lekkum rëbbam.
9Aw ay lañuy dikke, ñoom ñépp, buurandoo, jubal màkk seen kanam, te ñi ñuy jàpp njaam bare ni feppi suuf.
10Ñooñu ay buur lañuy ñaawal, boroomi daraja di seen reetaanukaay; ñii lépp luy tata lañuy kekku, jalal ko suuf, nangu ko.
11Jàll, wéy lañu cay teg ni ngelaw, tegoog tooñ, te seen doole di seen yàlla.»
12Waaye Aji Sax ji, xanaa du yaa masa nekk? Sama Yàlla sama Aji Sell ji, doo saay. Aji Sax ji, ab àtte nga tabbe ñii, yaw sama cëslaay, mbugal nga fi dëje ñii.
13Sa gët yu sell jomb naa niir lu bon, te manoo seetaan noteel! Ana looy seetaan ay workat? Looy noppi te ku bon di mëdd moroomam mu ko gëna jub?
14Yaa def doom aadama mel niw jën, mbaa ndiiraanu ndundoot lu amul njiit,
15te ñoom ñépp la ku bon di korandoo, diri leen ciy mbaalam, dajale ciy caaxam, ba tax ko di bég aka bànneexu.
16Moo tax muy rendil mbaalam ab sarax, di taalal ab caaxam saraxu cuuraay, te naan moo niinal njëlam, duunal ab dundam.
17Mbaa du nii lay yuree mbaalam, di wéye fàllas ay xeet te yërëmul?


text:
Di buusu gaa yi xarnu bi
Rammu nu, nook waa xarnu bi
Safaale gaa yi xarnu bi
Mbàkke! du maasam xarnu bi
Moo ko xamal waa xarnu bi
Jëm si ci suusi xarnu bi
Maay waykatam ci xarnu bi
Tuubaa li ahli xarnu bi
Neeleen “amiin” yéen xarnu bi
Fóotal nu gàkki xarnu bi
Ndaxte, nga jéggal xarnu bi
Xeet wi newoon ci xarnu bi
“Yawma yaquumu” xarnu bi
Tijjil dugal waa xarnu bi
Yaa ame caabiy xarnu bi
Ak xulafaa-uy xarnu bi
Gërëm nañook waa xarnu bi}
Jaajëf! defar nga xarnu bi
Man naa defar waa xarnu bi}
Ñoo ame bóot i xarnu bi
Man naa musël waa xarnu bi
Te musla gàntul xarnu bi
Yaay weer wi tiim waa xarnu bi
Yaw lañu jébbal xarnu bi
Rawante wuñ ci xarnu bi
Noppal nga léen ci xarnu bi
Jaajëf! defar nga xarnu bi
“Aamiina” war na xarnu bi
Moom ngay defal waa xarnu bi
Taaw ba defal ko waa xarnu bi
…Ràngoo, amoo ci xarnu bi
Yaa man a tàggat xarnu bi
Ndax Yàlla naatal xarnu bi
Turam wi, doyna xarnu bi
Mooy Bàmba tay ci xarnu bi
Moo donn mbóoti xarnu bi
Maay xaadamam ci xarnu bi
Ëmb na kersag xarnu bi
Nawleem amul ci xarnu bi
Sirroom ba, doyna xarnu bi
Yu gën a gëm waa xarnu bi
Baay baa ko lëm ci xarnu bi
Ni kuuy lu mat ci xarnu bi
Matnaa ragal ci xarnu bi
Jommal na mboolem xarnu bi
Moo man a màndal xarnu bi
Mbiram xajul ci xarnu bi
Raamal ko war na xarnu bi
Ndax Yàlla naatal xarnu bi
Doo ñàkk lëf ci xarnu bi
Buurika fiika xarnu bi
Manga’ak bashiirum xarnu bi
Musula faale xarnu bi(àdduna)
Sakkaa ñi teewe xarnu bi
Dendam amul ci xarnu bi
Durus ci téerey alxuraan
Yal nafi/u sax, ba dégg maam
Allaahu moodi jenn waay
Booko gisee muy sàmmandaay
Niroo doxiin, niroo waxiin
Moodi wallax-njaanu jinaan
Moo donn tab, ga woon ca moom
Baatin ba, raw na saahiram
Yal nañ ko dolli ay muriid
Nan ñaan ci Yàlla miy Samad
Ci bóoti “qul huwa fadhliin”
Te yokk Abdul Qaadiri
Te yal na Ibraahima moom
Mboolem ñi dooni saalihiin
Dundak So`aybu ga’ak, alaal;
Te maynu barke ak ridhaa


text:
Lingoom
Lingoom garab la gu bokk ci njabootu "rutacées". Dees na ko faral di bay ci barab yi bari naaj.
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garab la gog ay xobam dafay faral di wéy cig sax ci at mépp. Danay dund lu tollu ak 50 ba 80i at. Ay tóor-tóoram day weex. Doom bi nag dafay muluŋ te cat la sew. Guddaayam di nay àgg ci 7 ba 12i sàntimet.
Wirgoom cig ñàkk a ñor nëtëx la, cig ñor nag mboq la.
Ndox mi mu ëmb, cafka gi dafay sëcc(wex). Doom bi day ëmbaale ay xoox.
Solo si[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lingoom bari na nees koy jëfandikoo. Dees na ci génnee njar mbaa ndollenu njar.
Turu xam-xam wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Citrus limon


text:
La bàmba not ñu naa alee
Notaale góor i xarnu bi
Sirrub dëggoom ba la ni naat
Ca doqi góor ña ñuy sanaat
Ñépp ni nuut tàllal i baat
Ken yënguwul ci xarnu bi
Mu jàll toog ca gàngunaay
Buur Yàlla ràng koy medaay
Diiwaan ba jox ko séen i gaay
Kerook la àtte xarnu bi
Billaahi Bàmba’a dim kelaŋ
Moo jàppu saytaane welaŋ
Ba tër ko rendi fa gaboŋ
Ñibbi si wax ko xarnu bi
«Qaataltu fil bahril la’iin
Kabkabuhuu nadbul amiin
Ma’al amiini wal amiin»
Moo ko waxon waa xarnu bi
Yonent ba’ak ahlubadar
Ñoo dàkku kaarce ya ko wër
Saytaane nërméelu di sér
Làbbe ya daw ci xarnu bi
Gaboŋ ña xam na ñuy biram
Galwaa ña xam na ñuy biram
Làmbar ña seere nay biram
Seere sa wóor na xarnu bi
Kerook la làbbe ya ni waaw
Maaràbbu bii bu leen ci gaaw
Leeram gi sarna asamaaw
Sar na ci suusi xarnu bi
Tubaab ya naa ko nan maroo
Soldaar sa naa ko bun meroo
Làbbe ya naa ko bun woroo
Ñibbil yilif nga xarnu bi
Tëngaale wuñ la asamaaw
Bër yépp booloo nañ ni waaw
Gurag yi lay nañ sa gannaaw
Nde wub nga làmbi xarnu bi
Karaama yaa nu ko xamal
Màqaama yaa nu ko amal
Kaaraanga yaa nu ko defal
Yaa suturaal waa xarnu bi
Àll’ak kër’ak jaam’ak gor’ag/k
Ceddook sëriñ buur’aki dag
Bokk’ak i jàmbur ñépp a jag
Jaaraama daam ci xarnu bi
Luy nit ku ñuul’ak nit ku weex
Diggante askan yu du jeex
Fu nekk daam def na fa seex
Bu man a yor waa xarnu bi
Mbindéef yi yaa léen fal i buur
Ku mas a xëy taal baboor
Di xelli attaaya ju foor
Fajoon nga aajoy xarnu bi
Soodaanu war nañ ni nërëm
Biidaanu war nañ ni na’am
Ñépp di sant ak a gërëm
Ngir yaa defar séen xarnu bi
Ko-mersi naa la mersi ñoom
Pël yaa nga naala «mujji-doom»
Wolof ya naa «amoo moroom»
Yaa dàmbe tagg i xarnu bi
Ken dóotu dox kem li nga dox
Ken dóotu wax kem li nga wax
Ken dóotu jox kem ñi nga jox
Daralewoon nga xarnu bi
Limaamu Shahraaneey kamaal
Téeréerm ba Bàmba lay misaal
Giñ naa ni mooy aboo rijaal
Xutbu yawon ci xarnu bi
Mboolem xawsu ya weyon
Yaa sóobu ngiir ya ñu awon
Wommat nga «ruu» ya ñu yoron
Yeesal nga wirduy xarnu bi
Xaadiru, yeesal ngay biram
Tiijaanu yeesal ngay biram
Shazaliyu, yeesal ngay biram
Kuntiyu jox la xarnu bi
Lottal nga ñoñ sharii’atu
Jommal nga ñoñ haqiiqatu
Sa ngiir mi mooy tariiqatu
Moo gën a jub ci xarnu bi
Woroom kurus yadaa aji
Ak gaa ya daa siyaare ji
Yaa tax ñu daa siyaare ji
Sëriñ sa woon ci xarnu bi
Wommat nga naar yeek i wolof
Xàllaat nga ngiirum tasawuuf
Shariif yi yaa tee ñu shuruf
Jàlle nga léen ci xarnu bi
Roytéef i xarnu bi nga won
Kiimaan i labdaal yi nga won
Kiiraay i lawtaad yi nga won
Ak nujabaa-uy xarnu bi
Xutbu yi, yaw lañ daa fegoo
Nattu ya góor ña daa tegoo
Lashyaax yi yaw lañ daa sagoo
Bay laaj hidayay xarnu bi
Naar yaa ngi am hidaaya tay
Tiijaan di laaj hidaaya tay
Te musu ñoo weesu bu rëy
Yaw la ñu roy ci xarnu bi
Seex Bàmba, yaa di ab newet
Sébbi nga tooyal gépp wet
Bay nga mu ñor, góob nga fat
Man ngaa dundal waa xarnu bi


text:
1Ba loolu amee kàddug Aji Sax ji dikkal ma ne ma:
2«Yaw nit ki, jottlil waxyu! Neel: “Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Jooyleen, ne: ‘Wóoy bii bés!’
3Bés jubsi na déy, bésub Aji Sax ji jubsi na! Bésub xàmbaar, jantub xeet yi.
4Saamar ay dikkal Misra, fépp di jal-jal ba ca Kuus, aw nit, ñu bóom ca Misra, nangu alalu réew ma, kenu ya màbb.
5Waa Kuus ak Puut ak Ludd ak xeet yu raxe yépp ak waa Libi, boole ci ñenn ci réewum kóllëre gi, ñoom ñépp saamar lañuy fàddoo.
6«“Aji Sax ji dafa wax ne: Wéeruwaayi Misra ya day jóoru, doole ja Misray sago ŋiis; la dale Migadol ba Asuwan, saamar lañuy fàddoo. Kàddug Boroom bi Aji Sax jee.
7Ñooy gëna wéet ci réew yi, seeni dëkk gëna gental ci dëkk yi.
8Bu ma taalee Misra, ba wéeruwaayam yépp rajaxoo, dinañu xam ne maay Aji Sax ji.
9Bésub keroog dees na dugg ay gaal, génn ci sama ndigal, ngir indil tiitaange réewum Kuus ma ne finaax, muy seen jal-jal keroog bésub Misra ba. Bés baa ngii déy di dikk!
10«“Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Maay jeexal mbooloom Misra mu réy, jaare ko ci Nabukodonosor buuru Babilon.
11Mooy ànd ak ñoñam, di ñi gëna néeg ci yéefar yi, dikk yaqtesi réew mi; ñooy boccil Misra saamar, ba feesal réew mi ay néew.
12Maay def wali Niil ag joor, maay jaay réew mi nit ñu aay. Maay alag réew meek li ci biiram, jaare ko ci ay doxandéem. Man Aji Sax ji, maa ko wax.
13«“Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: Maay sànk kasaray tuur yi ak yàllantu ya ca Memfis. Buur dootu tooge jalu réewum Misra, te maay indi tiitaange biir Misra.
14Maay yàqte Pattros, taal dëkk bi ñuy wax Cowan, ba sottal sama mbugal ci kaw dëkk bi ñuy wax No.
15Maay sottil sama xadar Ciin, rawtub Misra, te maay tenqi gàngooru No.
16Maay taal Misra, dëkk ba ñuy wax Ciin di rag-ragi; dëkk ba ñuy wax No, ñu bëtt ko; Memfis, noon yi nangu ko digg bëccëg.
17Xaleli góori On ak Pi Beset, saamar lañuy fàddoo, waa dëkk yooyu ca des njaam lañu jëm.
18Bu ma dogee sidditi Misra, ba doole ja muy sago ŋiis, jant dootu fenkal Tapanes, aw xiin ay sàng dëkk bi, te dëkk-dëkkaanam ya, njaam lañu jëm.
19Nii laay wàcceele Misra ay mbugal, ba ñu xam ne maay Aji Sax ji.”»
20Ca fukkeelu at maak benn, juróom ñaari fan ca weer wa jëkk, kàddug Aji Sax ji dikkal na ma ne ma:
21Yaw nit ki, damm naa përëgu Firawna buuru Misra, mu ngii, deesu ko takk, ba mu faju, deesu ko lëmës, ba mu mana ŋàbb saamar.
22Léegi nag Boroom bi Aji Sax ji dafa wax ne: «Maa ngii fi kaw Firawna buuru Misra. Ñaari përëgam yépp laay damm; bu baax beek bi damm ba noppi, maay waddal saamaram bi ci loxoom,
23maay tasaare Misra fi biir xeet yi, wasaare leen fi biir réew yi.
24Maay dooleel përëgu buuru Babilon, teg sama saamar ci loxoom, gannaaw ba ma dammee përëgi Firawna, muy binni binniy ku ñu jam fi kanamam.
25Maay dooleel përëgi buuru Babilon moos, përëgi buuru Misra yoqi. Maay teg sama saamar ci loxol buuru Babilon, mu xàccil ko réewum Misra, ba ñu xam ne maay Aji Sax ji.
26Maay tasaare Misra fi biir xeet yi, wasaare leen fi biir réew yi, ba ñu xam ne maay Aji Sax ji.»


text:
Diiwaan yu Bennoo
Diiwaan-yu-Bennoo, walla Diiwaan-yu-Bennoo yu Aamerig ci anam gu gudd am réew la mu séddaliku ci juroom-fukki diwaan, ñent-fukk ak juroom-ñett yi ñoo taqaloo te féete ci diggante Mbàmbulaanug Atlas ak Gu-Dal gi, penku ba sowwu, Kanadaa moo féete bëj-gànnaar, Meksik nekk ci bëj-saalumam. Alaskaa ci la bokk donte taqu ci, mi ngi nekk ci sowwu Kanadaa. Xawaay moom mi ngi ci diggu mbàmbulaan Gu-Dal gi. Réew mi am na fukk ak ñenti diiwaan yu tasaaroo ci géeju karayib yi ak Gu-Dal gi. Péeyam mooy Washington.
Lusomundo
Diiwaan-yu-Bennoo yi ci 2008, 302 ciy miliyoŋ ciy way-dëkk lañu amoon, loolu tax muy ñetteelu réew mi ëppi nit ci àdduna bi, ci ginnaawu Siin ak End. Réyaayam toll ci 9,4 junni km², di ñeenteel ci àdduna bi, ci ginnaawu Riisi, Kanadaa ak Siin. Gàddaay gi bari na fa lool, ba tax muy réew mi ëppi xeet yu jaxasoo ci Suuf si. Koom-koomam mooy bi gën a woomle ci àdduna bi, te moo am njuddéef mu ñumm mu biirum réew (NJ.Ñ.B) mi ëpp ci àdduna bi.
Tur wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Turu Réew mi Thomas Paine moo ko tànnoon ci bés bi ñuy am seenug temb ci 4 sulet 1776. Woowiin wu gàtt wi, wi ñuy faral di jëfandikoo ci sunuy waxtaan, ci njàngale mi ak ci lonkoyoon yi, mooy «Diwaan-yu-Bennoo» (ci wu-angalteer di United States, ñu tënk ko ci US). Wu gudd wi ñu koy faral di jëfandikoo ci këyiti nguur gi «Diwaan-yu-Bennoo yu Aamerig».
Taariix[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Jamono njëkk-kolomboo (Laataa 1492)[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ci Alaskaa lañu gise jeexiti nit ki fa njëkk a teew, ci weti 20 000 at nj.j, ci tefesu atlas ci wetu 13000 at nj.j. Nit ñi njëkk a dëkk ci réew mi ñoo nga bàyyikoo ca Goxub Asi, jaare woon ko ca xat-xatu Beriŋ. Ci ginnaaw bi la fa waa-tugal yi ñëw.
Jamonoy canc (1492-1775)[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Christophe Colomb moo wuññi goxub Aamerig ci 1492, at ma ca topp mu nemmeeku barab bi nekk Poortorikoo tay jii. Ci XVIu xarnu la réewi Tugal ya fa ëppoon doole doon seet ay jàlluwaay ci bëj-gànnaar-sowwu ak ay am-am, ci seeni tukki ci topp tefesu Atlas gi ñu dem ba taxawal fa ay sancu yu sax. Ci bëj-saalum waa-espaañ yi sos fa seenub sancu duppee ko Espaañ-gu-Bees, di amal ay tukki-gëstu ci biir réew mi. Ci bëj-gànnaar-sowwu waa-riisi yi sanc fa ci li topp tefesu Mbàmbulaanu Gu-Dal gi. Ci la tubaab yi tàmbalee yaxantu ak askan yi fa cosaanoo.
Ci diggante XVIIu ak XVIIIu xarnu, ndànk ndànk, la fukk ak juroom-ñetti sancu waa-angalteer taxaw ci tefesu penku gi, Lii mooy maamu Diwaan-yu-Bennoo yi. Waa-fraa yi nemmeeku pegu Misisipi dal di fay sos Luisiyaan
Ngir xóotal yëral foofu: Taariixu Aamerig


text:
Kàttan
TekkeemModifier
Kàttan mooy man a def dara (sos ag soppi), kàttan nag am na ay melo yu bari, yi ci ëpp solo ñi ngi feeñe ci tàngoor ak leer.
Ci biir “xam-xami dénd yi” (science naturelle) kàttan man na fee jël ay melokaan yu wuute : “kàttanug tàngoor”, “kàttanug kimyaa (simi)”, “kàttanug mbëj”, “kàttanug ceññeer”, “kàttanug saal (nucleaire)” ak ci mujjantal gi “kàttanug mbëjbijjaakon (éléctromagnétique)” añs. Xeeti kàttan yii ñaare dees leen di séddale ci: “kàttan guy yëngu ak “kàttan gu nëbbu” te kat am na yenn kàttan yoy dëppoowunook séddale gii, lu ci mel ni: “leer gi”, ak yeneen yoy man nanoo nekk am njaxas mu tukkee ci ñaari kàttan yi, guy yëngu gi ak gu nëbbu gi.
Lu bari ci xeeti kàttan yii manees na koo soppi (transformer) jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, jaare ko ci jëfandikoo ay jumtukaay yu fasoodiku (simple) walla ay xarala yu fasu (compliqué): la ko dale ca “kàttanug kimya” ba ci “gu mbëj” jaare ko ci jumtukaay bu siiw bi di tegale(pile) yi, walla ndëxañtéef yi, Albert Ayinstaayin it ci biir ”faramfaceg ajoo” (theorie de relativisme) boole na ñaari ëtt yii di bu ne-ne ak kàttan, nga xam ne kàttan day mujj man a soppiku di ne-ne(matiere), naka noonu safaan bi, maanaam neen soppiku moom it di kàttan: wuññi (découverte) gu yees gii mi ngi ko xamalee ci yemalem gu siiw googee E=mc2, soppiku gii ci jëf (ci wàllug pratique) ñi ngi ko firee ci man gi nu man a ame kàttan jaare ko ci “xarug saal” walla “booleeg saal”.
Waxiin walla baatal (terme) yu kàttan yi akug soppikoom lu am njariñ la ci leeral jëfiini dénd yi. Ba sax feeñte(phenomene) yu kilimã yi niki ngelaw, taw, melax ak riddi yi (tornado) dees leen di jàppe ñu juddoo ci soppiku yu kàttan gi juge ci jant bi wàcc ci suuf si. Dund gi ci jëmmi boppam dees koy jàppe muy benn ci njuréef (resultat) yu soppikuy kàttan yi: ci anamu “toggaleg leer gi” dees na ci jële soppi kàttanug jant bi yóbbu ko ci “kàttanug kimya” ci biir gàncax yi, bu ko defee ci kanam ñu man a jariñu ci kàttanug kimyaa gii nu denc, ci ay “liggéeyiinu wëlbati” ci ay way nekk yuy dund.
Njariñam ak yaxamModifier
Ci biir jëfandiku gu mboolaay (gu société bi): baatub kàttan dees koy wooye lépp lu nekk ci ron gongikuwaayu kàttan (source d’energie), juddalug kàttan, lakkug kàttan (ag jëfandikoom) ak wattu rootuwaayu kàttan (maanaam fi muy juge), ginnaaw nag dooley koom-koom dafa laaj te soxla ab rootuwaay walla ab gongikuwaay ci gongikuwaayi kàttan yi, looloo tax ag amam akug yooxam(baril ko) bokk ci yitte yu mag yiy caabi. Ci at yu mujj yi, jëfandikoo kàttan feeñ na di benn ci jëfka (facteur) yi gën a sabab nuggug àdduna bi (global warming), looloo ko def muy ab lëj-lëj ci li ëpp ci réewi adduna bi.
Coppiteg kàttanModifier
Manees naa soppi kàttan jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, ci misaal, manees naa soppi kàttanug kimyaa gi ñu denc ci ab tegaleeb(pile) Jiib def ko ag leer.
Kem (quantité) bu kàttan bi nekk ci àdduna bi, day lu sax ba fàwwu, kàttan du jeex, du sosu, li am kay mooy day soppiku juge ci melo dem ci weneen. Bu melee ne kàttan dafa jeex, booba jeexul, daa soppiku kay dem ci weneen melo. Looloo tax ñuy gis ne kàttan mooy man gi neen man a def ab liggéey (yëngu) muy njuréeful yëngoom googu, walla njuréeful ab barabam bu nu ko nattee ci doole yiy liggéey ci kawam. Kàttan giy ànd ak yëngu moom la nuy tudde “kàttan gu yëngu”, kàttan nag gi am ag jokkoo ak barab bi moom la nuy wax “kàttan gu nëbbu” (gu coona walla gu ñu dëxëñ (gu nu denc) )...
MelokaanamModifier
Kàttan dana ame ciy melokaan yu bari, niki kàttanug doolerandu (mecanique) ak gu tàngoor, ak gu dinaamig gu tàngoor (tangdooleel,termodinamique), gu kimyaa, gu mbëj, gu ceññeer ak gu saal( walla xartil), kàttan yii yépp nag man nanoo def ag soppiku gu biir jaare ko ci ay yoon yu dëppoo. Ñam wi nuy lekk am na kàttan gu kimyaa gu yaram wiy denc te di ko génne bu nuy liggéey walla nuy génne ab coona (def effort)
Kàttan ci taariixModifier
Kàttanug bàyyima yi mooy gi nit njëkk a jëfandikoo ci fajarug xay (bi xay (civilisation) di door a am), loolu mooy bi mu jëlee bayyima yu miin yi di leen jëfandikoo ciy liggéeyam, ginnaaw bi mu tàmbalee jëfandikoo dooley ngelaw li ci doxal ay loocaam ba ci ay gox yu sori ci géej gi. Lu xayam di gën a yokku muy gën a jëfandikoo kàttan gii, mu jëfandikoo ko niki kàttanug doolerandu (mekanig) ngir doxal walukaayi ngelaw yi, ak ngir dawal ponoy wuutuloxoy wal yi, ak daggukaayu dénk yi ak najukaay yiy yékkatee ndox yi ci teen yi. Lii mooy li nu xame ci turu kàttanug doolerandu (mekanig).
Xeeti kàttan yiModifier
ci maanaa, da nuy ràññee xeeti kàttan yu bari te wuute. Kàttan tamit day tax nu man a natt melow feeñte yi, seenub taraay; feeñte gu ne ak kàttan ga mu àndal.
Xeeti kàttan yi nu yàgg a jàpp:
Kàttanug imbiku (cinétique)
Kàttanug tàngoor (calorifique)
Kàttanug ëmbu (potentielle)
Kàttanug doolerandu
Kàttanug kimiya
Kàttanug saal
Kàttanug mbëj
Kàttanug mbëjbijjaakon
Kàttan gu féex (libre)


text:
(7) Jantub diine yaa tiim gaayu gëm yaa
BISMI LAAHI RAHMANI RAHIMI
Jantub diine yaa tiim gaayu gëm yaa
Ku mar di nga naan ci gééj leer yaa ngi baawaan
“Al hamdu li Laahi Rabbil aalaminaa”
Ndégem noo gëm ki Yàlla yabal jamana
Addina yaa ka mane gan doo nu naxtaan
Nu ngiy yaakaar ki nuy mane gane ca Rilwaan
Da lay mane gan te gaaw berndeel la gay béén
Mu njuuy la nga daanu cim kan rééré ak neen
Sagar ak i yax, lu leen gënë ñaw la dooréé
Ku kay bëgg miim, bàmmeel seere ñaaree
Bu leen ñétaan, ki àddina jay ba dooleel ko
Dina wor, dina njuuy, àddina maa ka tuumaal
Bu leen réyréylu, réy Laahoo ko yelloo
Ku réylu ba dee malaaka ya jël la sewloo
Ba Baay Laay wootewul dunyaa lëdëm na
Gërëm leen goor gi moo ame leeru diine
Ku xam Baay Laay te xam Nabi Laay ne mooma
Mahdiyu Nabi Laay a feeñ, moo woote diine
Jullitoo wooluleen, sang féñ na Soodaan
Ku Yàlla yakkal nga suur, na nu jomb xaaraan
Mbindééf dina xool, di njéér te du gis ngëneel ya
Ba Yonnent feeñ na ci biir Yoof, noo ngi jaamu
Mbindééf a ngi ñuul, te làmboo leeri Yonnent
Ba leer yi di tuuru ci gééj, nuy naan ci mbeex mi
Ku am xamxam, te ragnéé leeri Yonnent
Da nga wara xam ne séydééy jiite yoon wi
Sang Soodaan nga, Seydi donay Madiine
Bu leen laamlaami, goor gee woote diine
Limaamul Mahdiyu Soodaan Yoof la feeñ
Wallaay Laahu la soob du danu ko jiiñe
Du jang ci tééré, du ci xalimaam, du daa ja
Kiñàne dafa réy, nde boon ñu ne moo di waa ja
Ba Nabi féégné, ca Màkka, ba leer ya baawaan
Xérém ya tasaaroo, Nabi tere leen bidaa ya
Ku gëm Nabi, gëm Limaamu Rassuulu Laahi
Gëlëm dafa réy, nde Kaaba ga, Jàmmlaahi
Ba Njiin feeñé ca Yoof, bañ yay kalaame
Ndaxam da ñu réér, nde Yonnent, moom du sànkoo
Bu doon, ku fi féñ ñu agga fa laaj ko yoon wa
Bi Laahi du ñu réér, nde sàmmaan miin na saawa
Bu leen ñétaan buuri dunya ki liitam
Juddook dee moom ku koy def, Buur du nawleem
Sikkar sa di riir, bañam ya naan lee mu sànkoo
Mu naan saabaam ya asal du ma seeru Kongoo
Ba Njiin waree gaal bañam ya di ree, jawaanoo
Ba saaba ya naan ko Njiin doo teeri bàyyi nu
Rogoñ ya di tuuru, bu doon wurus it di marjaan
Ginnaaw jooy yooya, Laahu yaa di Rahmaan
Ba gaal ga bañee ca Béér la ñu gëm, jalooréém
Ba Kongo Belseek Wiirwiir gnoo koy dégg ndéém
Xayartu Madiine, Baay Laay, jeul na ndam laa
Ku dem Ilayiina, muy jaayook njañam laa
Ba Njiin feeñé, la robiney leer ya baawaan
Ba rééw mi limbaane, Soodaan dootu naanaan
Tanxal nu ci yol mi, yow miy Njool nu naanoo
Ba mandi ci leer yi, Baay Laay yaay limbaane
Ku langook ñaari yol loo deeti rootaan
Da ngaa wara naan, di sangu say bagn di ñéétaan
Bëcëg la ko Buur ba woo, ba mu réér mbindééf ya
Sëmbéél ko ca gééju leer ya, mu dem di taaya
Yabal ko mu woote diine ba samp raayam ya
Sañséél ko sa leer ya muy jaayook binnéém ya
Bu daa bilibaane, ñuy gaawtook a foofaan
Malaaka ya door xérëm ya ñu weesu foofaa
Baay Laay woote na, wàcc na, moom jotal na
Mbindééf yay jaamu, mu tiim leen, seede gëm ya
Ba gééj sàbbaa, Aras yëngou, woor na Baay Laay
La seen pexe jeex, tereetu ñu gaa ña Laay Laay
Sang da nga taaru, tabe, ku la séén daldi maaree
Rafet gaw gaay, xanaa marjaan nga dooree
Da nga tabe, muñ, di jambaar, doy nga waaroo
Rafet ngab yar xanaa baatin nga dooree
Da nga rafetal sa diine ba tey ma woy laa
Ku fiy ame diine, Baay Laay jël na ndam laa
Li nuy bon - bon di saw gaay, yaa nu wéétéé
Boroom Ridwaan sang bi yaa nu jiitéé
Da ñu noon wird ak sikkar dina fey ca sowu
Limaamoo woon, te mu nga war gaal di joow
Ba pake bay déqi ba pat may xotti mbeex ma
Malaaka ya naan ka Seydeey jiité soodaan
Ba tey leer yaa ngi baawaan rééw mi fess na
Ñu ngiy laay laay, di roy Baay Laay ci diiné
Baay Laay noon na Séydeey jiité gaa ñaa
Ku bañ Baay Seydi na nu jox, maa ko wooloo
Boroom "Ridwaan", ku la woy naani Tuubaa
"Al hamdu li Laahi Rabbil aalaamiinaa"
"Al hamdu li Laahi Rabbil aalaamiinaa"
Sangub jamaanaa ngi, Soodaan woy ko lay jééx.


text:
Waxi sëriñ Tuuba
1- Sëriñ Tuubaa nee na: Na ngeen am FULLA, FAYDA ak UG FARLU.
Daal di ne
1- Fulla mooy loo sori-sori ci mbir, fu ca lu baax yam nga yam fa.
2- Fayda mooy loo tàmbali ngir Yàlla na nga yamale nekk ca yaw kenn ak àdduna sépp fekk la ca.
3- Farlu mooy li ngay def nga sàkkal ko waxtu woo xam ne, bu jotee loo jàppoon nga bàyyi ko ngir defi loola.
WAX NA BA TAY
2- Sungeen xëyatee na ngeen def seen naqar, muy seen bànneex, def seen coono muy seen nooflaay.
Sungeen xëyatee na ngeen jiital jaamu Yàlla teg ca lagéey tey wéttlikoo topp ndigali Yàlla yi bañ a wéttlikoo jëmm.
Te def topp ndigali Yàlla yi muy ab sëriñ, te bañ a def aw sant muy ab sëriñ.
3- WAX NA BA TAY
Boo bëggee jàng Alxuraan na nga ci yéene génn ci lépp lul a sunu Boroom tànnalul, ak dugg ci mbooleem li mu la tànnal.
Boo dee jàng ag Xasiida ci sama Xasiida yi, man nga cee yéene lu la neex, kon danga ko am.
Bu fekkee ci yi ma def ginnaaw bi ma jógee Jolof la walla ca at ma ma fa jógee.
Waaye Xasaayit ya ko jiitu moom déedéet.
Boo dee Wirdu na nga ci yéene Yàlla jariñ la ci Àdduna ak Allaaxira, ci lu dul lor, Ak jege Yàlla ak Yonent bi XMM jege gu lay jariñ te du la lor.
Boo dee Naafila na nga ci yéene Dundal Sunnas Yonent bi XMM Saar yu gàtt yi, yu la ci neex jàng. «Wér na lool»
4- WAX NA IT BA TAY
Ku bëgg Yàlla jox ko li mu bëgg ci Àdduna Ak Allaaxira, nay topp i ndigëlam, ku bëgg a topp i ndigëlam nay yéene, ndax yéene a koy Wommat jëme ko ci ag topp. Ku bëgg Yàlla di ko fegal lumu ragal ak lumu Sib, Nay teet ay tereem, Ku bëgg a teet ay tereem nay yéene, Ndax yéene moo koy wommat jëme ko ci teet terey Yàlla sunu Boroom yi.
«Wér na lool»
WAX NA IT BA TAY
5- Sëriñ bi mas nay laaj, kenn ci ñi mu fi waccoon , kooka nanguwu koo wax la am (sawar ci nettali ko), sëriñ bi ne ko « Loolu Wolof di wax saan wu déllusi xam nga koo? Mu ne ko: Waaw,
Sëriñ bi ne ko xanaa ba ñu koy wax, Saan wu baax taxul ? » Mu ne ko: Déedéet, Saan wa ca des kay lañuy wax.
Sëriñ Bi ne ko: Saan wu baax déy, wa ca gën a rëy a gën.
«Wér na»
Boroom téere bi neena: Loolu mooy li Wolof di wax ne: «Yéene Néeg la; boroom a cay fanaan»
6- WAX NA IT BA TAY
Waxal waa ju baax lumu waxul leegi la, Waaye bu njëkkoon Ku ko def buñu xëyee, dañu lay fekk nga doon golo. Bi nga xamee ne Yonent bi ñëw na, la ko Yàlla terale du defati loolu, Waaye ba leegi, ku ko def àtte boobu mi ngi daw ci yaw.
7- WAX NA IT BA TAY
Des na diir bu gàtt, Ku man a wax ne: «Sëriñ Tuubaa nee na, Te muy dëgg duñu nangu, nga di ko waxe fi suuf, Fu kawe nga koy waxee.»
«Siiw na.»
8- WAX NA IT BA TAY
Fekke sama waxtaan, jar na sol dàlli weñ, Di dox bamu xar.
9- WAX NA IT BA TAY
Damaa wax sama Boroom ne ko: Mbooloo mii ma topp di wuyoo samaw tur, di taasu ci sama barke damaa bëgg nga wax ma li nga gën a bëgg, ma sant leen ko ñu defal la ko? [Neena:] Saa Boroom ne tekk, ba ma ni bu doon kuy fàttee ma ni fàtte na ko. Ma dellu waxaat ko ko, mu neeti tekk, ma dellu waxaat ko ko, mu ne ma «Fuñu tollu di la waxtaane, Fuñu lay waxtaanee, danaa leen fa tiim, ak waamew xéewal, di leen sotti, ba kerog ñuy bàyyi ma door a Séwét.»
«Siiw na»
10- WAX NA IT BA TAY
Ubbikoo ci jullig farata lu dul faatiha, mi ngi mel ni nga dem ci Kilifa ga nga gën a fonk, ne ko « Dama laa soxla, mu ànd ak yaw, ba ca barab bamu, gën a fonk àgg suuf ne la: waxal sa soxla?
Loo wax ludul « ALHAMDU LILLAAH », mi ngi mel ni nga seen janaab foofa, Wacc ko fa, daw topp ca.
«Wér na»
11- WAX NA IT BA TAY
Sëlmal jullig Timis, wax ne: Barab banuy dekkee ak Banuy dajee daa soree lool, Koo xam ne daa na taxawal julli yi juróom, Dees koy Defaral, Lumu war ci yoolub ay julleem, Ba àgg fa nuy dajee, Ku daawul taxawal Julli yi juróom nag, Bu dekkee, dañuy jàpp ci ay tànkam, di ko diri ci Kanamam wuti Taxawaay ba.
«Wér na lool»
12- WAX NA IT BA TAY
Sëlmal Jullig Gee ne: «dama ne, Koo xam ne Julli da koo soxlaal woliif mbir yi, dana jariñu ci julli gi, ak ci mbir yi. Koo xam ne nag, Mbir yi da koo soxlaal woliif julli gi du jariñu ci mbir yi, du jariñu ci julli gi»
daal di ne: jaamu Yàlla mooy llggéey binu nu sant, aada yi nag dañu leen di dimbandikoo rekk ci jaamu gi.
Teg ci ne: « »Fa xuuluu Anfusakum Wa Ahliikum Naaran.»
«Wér na lool»
13- Amna ku mas a jóge fu sori, ñëw jox Sëriñ bi xaalis bu bari, ne ko: Asaka la, Sëriñ bi ne ko Dellul Fa nga jóge woon amna juróom-ñatt ñu Alxuraan tudd, Koo ci gis nga jox ko ko.
14- WAX NA IT BA TAY
Doomu aadama ñaar yii rekk la am, yéene ak tuub, li baax bu fekkee daa bari ba maneefut a def lépp, la nga man lépp danga koy def la ca des nga di ko yéene, Bu ko defee ñu def la nga yéene ni la nga def di la ko fay. Li bon itam bu fekkee daa bari ba maneefut a ba lépp, Dangay bàyyi la nga man la ca des nga di ko tuub, Su ko defee dana ñu ko far, te luñu far ak luñu bindul ñoo yam.
«Wér na»
15- WAX NA IT BA TAY
Ki nga xam ne dañu koy jëmale ci lu amul njariñ ginnaaw tuub gu sell, mi ngi mel ne ku waccu ba noppi ñu lekkloo ko ko, Ki nga xam ne dañu koo jëmale ci lu haraam walla luñu sib ginnaaw tuub gu sell, mi ngi mel ni kuñu lekkloo ay xal walla ay jiit,
buleen ku baax woowee ci ñam wu baax, na ngeen lekk, Waaye ku leen bëgg a lekkloo am waccu walla ay xal walla ay jiit bu leen nangu.
«Wér na lool».
Aji-bind ji: Mustafaa Géy
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Khilifabi (3/3)
Fan bi njeuk djaal, yenen fan yi ci topp am ndaam bu mel nonu. Dara lu graw khewu fi, khana mbiir yu tuti: dagno dannu ci ben canal, ba paré ci ben fossés; dagno lalante ak broussailles, ronces ak chardons, dagno dokh ci kaw bitelyi; gnu bari dagno dam seni tank ak seni lokho; gnenengni dagno gagnu ci sen bopp. Wante metityi yep dagn ko mugn. Gno bay gnen ci wetu tali bi di dé. “Lugn andononut ak gnun takh da gni dé, masamala ci yonu tukki bi!” la gni dan jeul kaddu bi wakh, di encourager gnenen pour gni bagna bay. Khaleyu tuti, ben wala gnari att, dagno fatu. Wajuryi dagno jeul lep li len meti, mugnco ndakh Yalla moco doggal. “Khaleyi plus gnini tuti, plus la nakar lolen gnakke di tuti. Lugn fato nek khale, metit bi ley wagneku. Yalla na Yalla yereum wajur yi bà lugnu gnak sen dom lugnu magge, âge bign len wara takk. Yalla lu dogale doomi njambur de, gni gnak len bigni nek khaleyu tuti mo gan ci gnom. Ndakh comme ça sen metit lu reuy!” lagni ndaan jeul kaddu jema nakh wajur yi gnak seni doom. Gnen gni dagno muur yëre sen kaw bopp te tek compresses yu sed fign dagg, gagno. Gnenen gni di muur seni lokho ak col. Dagno dam, amì yeni ndag ndag, seni yëreu khoteku, wante teréut gni continuer yonbi ak khol bu sed. Li lep manon na gana yomb luneke khif da nu len jaap si fréquemment. Wante manonugnu bay.
Ben bis, lu am importance khew.
Khilifabi moni ndon dokh di jiitu, goor yi eup fit ci mboolo bi di nek ci wetam. (Gnaar ci goor yoyu dagno rer, té ken khamut fangni nekkon. Gneup da gno khalaton que dagno tourner guinaw li len takh jook, daw nak. Ki dan jeul kaddu ben yon masna takh wakh que gnognu dagno wara russ ci nign dawé. Gnen rek gno gemon que gnaar gnognu dagno fatuu ci yonbi, wante jemugnu wakh seni khalat ndakh riroo. )Li des ci groupe bi mo nekkon sen guinaw. Gno dokh ba takhaw ci kanam faille bu rey te khot, bari kher- un vrai abîme. Déscente bi worut lol mo takh sagnu-gnu dokh un pas en avant. Gni eup fit takh dagno takhaw, kholat khilifabi. Mom nak moni nekon ci khalatam yi rek, di seug bop bi, tekk ben tank ci kanamam ak fitt, di door bantam ci suf ci kanamam, avant ci ndeyjooram bapare tchammognam, comme nim tam di def rek. Gnu bari gnini wakh lekey yokal jomm. Kholut ken walamu wakh ak ken. Kanamam waneut, expriméout ragal, wala beug delu guinaw plus miy guëneu djeggué abîme bi. Gni eup fit takh dagno tit comme gnu guiss malaka, wante ken amononut fit wakh dara khilifabi, mom mi amon khamkham te yéwu. Mu dokhat yenen gnaari pas en avant, nek ci kanam peggu bi. Ak kanam yu tit ak beut yu ibbeku ndakh ragal li nara khew, gneup di lokh. Gnifi eup fitt gnoni wajoon jeema tee khilifabi bala miy danu, même si si gnakk teggin ley nuro, wante dafa ndokhat tuti rek bala miy danu ci abîmebi. Fofla gneup yukhu nak, di jooy: tit molen jaap. Gnengni tambli daw.
– Samay mbook takhawleen! Lan neneni yakamti? Khana ni neneni tewe seni promesse? Il faut que gniy topp goor gu yew gui nek sugnu khilifabi dnakh khamna li miy deef. Lu fatoo ni khana mu dof con. Ay cha ci kanam, nagn ko topp! Bi mey natuu bi gana dis, man na nek takh bi muju. Yalla bakhna. Meun në nek que lu weso precipice bi dinegn guiss all bu yaatu, bu fertile bugnu Yalla yene. Ay cha, dokh len! Ku gnakkut dara, lu ma sa am len!
Lol la ki dan jeul kaddu di don digal bala mi dokh gnari pas en avant, di rer ci bir abîme bi. Gni eup fit topci bapare gneup teup ci bir. Kep ku fi takhawon ci kanam falaise bu yaatubi manon na degg yukhu, jooy, gnignentuyi, onkuyi. Manon na waat que ken du ci mana guen sain et sauf, masamala sans gagnu gagnu, wante domu adama dëgër na, te ndoy na waar. Khilifabi mom dafa amon chance. Bimi don daanu dafa japaandu ci garaabyi comme ça lu gagnu. Dafa yeketi boppam ba yeegat ci kaw. Pendant que yuukhu yi, jooy yi moni don yokku ci suf précipice bi, mom dafa tok nopi, sans boujer metar. Gnengni tambli di kei sani kher ndakh niy ko jeppe wante mom faa léou len. Gni amon chance dagno jappandu ci ben garaab bigni don dannu. Gnengni dagno door sen bop ba deréet bi yep di don rogolan, kenen damm tankbi, wala gni damm sen bat, yaram bi yeup nekk ay ganu gagnu yu metti. Amut ken cu amut gagnu gagnu khana khilifabi. Gneup di key khol ak beut bu gnaw, di yukhu ak di onku ndakh metit wante yekeutiut ben yon boppam. Dafa nopi, tok comme goor bu am kham kham te yeewu!
Temps bi di jaal. Nombre nit yi won tukki di wagneku rek toujours plus. Chaque jour gni gana wagneku. Gnengni dagno bay groupebi, gnibbi sen deuk.
Groupe bi nim reyon, bari ay niit, legui gnaar fukku gno fi désson. Seni kanam yu sonyi di wane djakhle, yakaar bu tass, hif, maar, doutes, wante ken teggut baat. Dagno nopi comme khilifabi, di continuer diri sen bopp ci yonbi. Ki dan wakh chaque fois tax dafa witchakh boppam ndakh jakhle. Yonbi mom metiwon dëguen tan.
Seni nombre di wagneku chaque jour ba fukku rek gno des. Ak kanam yu amatut yakaar, di gnignentu ak diy khuloo à la place de wakhtaan ci seni bir.
Dagno nuroo plus ay monstres que dommi adama. Gnengni béquilles lagn yereon, ndakh nigni sokhe. Gnenengni sen lokho yi lagni muur ak ay yëreu yugn takk sen baat. Seni lokho pansements rek lawon. Lugn bëgon sarakhi seni bopp encore ndakh tukki bi, lugn ko meun ndakh gagnu gagnu khajatut ci seni yaram.
Gni euppon fit té eup joom tax seni yakaar tasson déjà, yombononut continuer yonbi; wante, mujinegn dirii seni bopp ak metit, nakaar, ak mugn. Lan lagn monën déf luneké gnibbiougnou? Lep lign gnak pour bay yon bi légui rek? Lugn ko nangu.
Timis joot. Di diri seni bopp ci seni béquilles, dagno yeuk soudainement que khilifabi nekut ci seni kanam, jiiteulen. Gni dokhat benen pas, gni danu ci benen ravin.
– Ayy sama tank! Ay sama lokho! – la gneup di don jooy ak di onku ak di yukhu ba mano deg lenen ludut lolu. Ben baat bu oyoof takh di sani kher khilifabi wante bapare dafa mujii noppi.
Alarba bi joot, fëlé la khilifabi togon, ci même position comme jour bign key tann pour mu jiiteulen. Darà changéout ci mom. Ki dan jeul kaddu genné boppam ci ravin bim nekkon, gnenen gnaar di key topp. Seni kanam dagg, di nacci, gniy khôl sen guinaw pour kham gnata nit gnofi déss, wante gnom gnaat rek gnofi désson. Tit, nakaar ak gnak yakaar japp seni kholyi. Fign nekkon minugnu ko, all bu bari kher, amut ben yon bu woor bugn manona topp. Barkidemb guis gnen ben yon buy jëmëlé fen wante fof lagn ko bay di top khilifabi rek. Khilifabi mo len indi ba fi.
Gni tambli di khalat gnata kharit ak mbook gno fatou ci tukki bu métti bi. Nakaar bu ganaa métti gagnu gagnu yign amon ci sen yaram. Dagno khôl sen ruine sen bopp, khôl ba li lepp kheww.
Kiy dan jeul kaddu dém ba ci khilifabi, tambli wakh ak mom ak baat buy lokh ndakh meer, gnak yakaar ak nakaar.
– Fangnini jeum légui nak?
Khilifabi di noppi rek.
– Fan na gnu yobale ak fan na gnu jëmelé? Dagno ték lepp ci say lokho, topp la, bay sugnu guinaw sugnu deukk ak sugnuy mamati mam ak seni bammel yakaarni di negn mana am lu guen lign amon sugnu deukk. Wanté yakk rek nagnu def, pire que avant. Amon na gnaari temer njaboot sa guinaw. Wanté légui kholal gnata ci gnun gno fi dés!
– Da na beugg wakh gneup nekkugnufi? – la khilifabi wakh ci suf sans yeukeutti boppam.
– Nan na mané latch lu mél ni? Yeukkeutil sa bopp na khôl! Contel gnata ci gnun da gno dés ci tukki bu métti bi! Khol gnu! Dé takh mo ganon gniy nekk di dundu li.
– Munumala khôl!
– Lutakh?
– Dama guumba.
Ken ibbiout gemignam bim wakhé lolu ba paré.
– Khana da na gnaak sa guiss ci tukki bi?
– Dama juudu gumba!
Gnaatti nityi fi désson ték sen lokho ci sen khaw bopp ndakh jahlé.
Nguelaw tioroone di gnew depuis montagnes yi, indi feuilles yu wowyi. Ab lay di muur sommets yi nekkon ci kaw, ndunku pitchiy di top nguelaw bu sedd. Ben froufrou bu doy waar di résonner. Natch bi moni doon nëbeutou ci guinaw niir yi, di dém fu sori.
Gnaat gni di kholenté sen bopp tit ndakh lì len khew.
– Légui fan gnini jeum? – muni ken ak baat bu jeekh
– Khamugnu ko!
Ci Belgrade, 1901.
Pour Project de “Radoje Domanović” Anta Kebe moko firi, 2021.


text:
11
Jesuuz rlyuum ni de mbecy lac mod nii nu dey Ñgyoozh
1 Tub tir Jesuuz zub mi rnii num Ñgyoozh tub lugaar. Na ornu blazh mnii num Ñgyoozh na, orzeꞌ na tub yu nu rsyaꞌ lom:
―Shuaan de̱, blyuu ne̱ de̱ lac mod ne̱e̱ du̱ de̱ Ñgyoozh gal nu Waa blyuuy ni de yu nu rsyaꞌ loy ―nay rab yum.
2 Orzeꞌ Jesuuz nam rab mi yu:
―Ornu nii nu der Ñgyoozh, orzeꞌ i mod nii der:
Ñgyoozh, uz de̱, rlagy ñi ca lagy de̱ lor.
De̱ ya̱ rdiñ de̱ nu cyid gyel gubier nir lat de̱.
3 Tub dzi ga cuic ru de coz nu rlagy ñi nu da̱w de̱.
4 Bicy sulagy ne̱ de̱ ni de coz cyi nu ricy de̱,
gal nu de̱ ya̱ ricy sulagyaꞌ de̱ ni de yu nu shiñ ricy nu de̱ ya̱.
Nunu cueꞌ zaan ru nu gyet lag de̱ lo preb
―nam.
5 Orzeꞌ na gaꞌ Jesuuz rab mi dey:
―Gyicy peen zu tub amig ni ca na de ru. Orzeꞌ char loy tub guzeel rel. Orzeꞌ niir loy: “¿A zu ru? Ya̱ yapa̱ lor ben a sac chon gyishtily nir cuic ru lo̱. 6 Gun saa la bri tub amig ne̱ nu guay byaj. Zeꞌ ya̱ rila sac coz ne̱ nu rica̱ gow yu”, niir. 7 Orzeꞌ amig zeꞌ nir nii gaꞌy gab yu ru gal ri ziꞌl yu nañ yuꞌ. Orzeꞌ niiy: “Cueꞌ gyicy seed ru ya̱, gun roꞌ ne̱ noow ñi, nunu ya̱ nu de yu nguzh ne̱ bi rib das de̱ lo nuun. Ndeꞌ nu wayeshte̱ nu rica̱ la coz nir”, niiy. 8 Orzeꞌ ya̱ ne̱e̱ lor nu mas wayeshtey nu cuic yu coz nu rlagy ru par nu nac yu amig nir, tees ca ni gaal cuic yu dela coz nu cyiiñ nir nu nac nu zaab rgyiiñ lar loy. 9 Ndeꞌ nu ya̱ rne̱e̱ lo der: Bdiiñ der lo Ñgyoozh, gun Ñgyoozh cuic mi de coz nu cyiiñ ni der. Byub der ñii, gun orzeꞌ gyad ñi ni der. Mnii nu der mi, gun orzeꞌ shaal mi roꞌ ni der. 10 Gun cyu ziꞌl mbecy nu rgyiiñ gad ñi niy. Nunu cyu ziꞌl mbecy nu ryub gyad yuñ. Nunu cyu ziꞌl mbecy nu rnii num shaal mi roꞌ niy.
11 ’¿Walab gaal grusu tub mbecy lat der nu cuic yu tub bily ni iꞌñ yu ornu rgyiiñ yu tub bel loy? 12 O ¿walab gaal grusu tub mbecy nu cuic yu tub gune ni iꞌñ yu ornu rgyiiñ yu nguu gyid loy? 13 Gunca de ru nac der mbecy a̱ꞌ nap rad lagy der lac mod rbic ru coz nap ni iꞌñ ru, zeꞌ yegar Ñgyoozh, uz den, biñ nu zub gyibaa, wabic mi Espiriit Yon ni de yu rgyiiñ lom ―na Jesuuz rab mi de yu nu rsyaꞌ lom.
Mbecy rnii dey nu Jesuuz ricy mi coz ily nu nac nuras
14 Tub tiem Jesuuz bloo chum nuras, gun nuras zeꞌ bicy yu nu byagop tub mbecy. Na ornu nuras bruu chuy lo yu nu byagop zeꞌ, orzeꞌ yu zeꞌ brugyiꞌ rniiy. Orzeꞌ de mbecy nu yuꞌ zeꞌ za nu la ic dey nu nac ndeꞌ. 15 Zeꞌ yuꞌ gaꞌ mbecy nu rniiy:
―Beelzebé, yu nu riib ic de nuras, yu zeꞌ bicy yu nu cyiiñ yu ii nu co chuy deꞌ zir de nuras ―na dey.
16 Zeꞌ yuꞌ gaꞌ mbecy nu byub yu tub mod par nu gyicy yu nu gadzam. Mniiy lom nu cuic mi tub muesht baa. 17 Tees gud lagy mi de coz nu rnii too dey. Orzeꞌ nam rab mi dey:
―Benu tub nac mbecy dulew dey nu chucooy laab nu losaꞌ ziꞌl yu, orzeꞌ rila wazu dey. Nunu benu tub famil chucooy laab nu losaꞌ ziꞌl yu, orzeꞌ niꞌ ziꞌl wazu dey. 18 Nunu benu de nuras dulew yu nunu chucoo dey laab nu losaꞌ ziꞌl yu, orzeꞌ niꞌ ziꞌl wazu dey, sinu nit lo dey. Ni rne̱e̱ gun de ru rnii der nu ya̱ rlo̱o̱ chu̱ nuras nu nac rishbeey ni Beelzebé, yu nu riib ic de nuras. 19 Tees benu ni, orzeꞌ cyu briic rishbeey ni de losaꞌr nu ni ricy yu. Ndeꞌ nu de losaꞌr ricy dey nu rabee nu radza der. 20 Gun benu ya̱ gac loo chu̱ nuras nu nac coz ily nu ricy Ñgyoozh nu nac ya̱, orzeꞌ ndeꞌ yaruuñ nu bi bri gyel gubier ni Ñgyoozh lat der.
21 ’Gun benu tub mbecy fert zu tañ yu nu rñay yuꞌy, orzeꞌ de coz nu yuꞌ choow nañ yuꞌy nguaa segur ñi. 22 Tees benu ruꞌña tuubaꞌ mbecy nu fert zir, orzeꞌ yu zeꞌ gyicy yu gan yu. Orzeꞌ coy dela gyiib dañ nu rgyish loy lo zeꞌ. Nunu gyash yu dela coz nu ricy cup yu.
23 ’Gun yu nu waya faboor ne̱, yu zeꞌ zay contr ne̱. Nunu yu nu walocyuub ya̱ nu te̱ꞌ de mbecy, yu zeꞌ tush las yu dey ―nam―.
Nuras nu bish cya lugaar ni tuubaꞌ tir
24 ’De ru na der gal na tub mbecy ornu druu chu nuras loy. Orzeꞌ nuras zeꞌ rzay tub lugaar wach. Rded yu ryub yu tub lugaar zeꞌ nu zu lagy yu. Na ornu wagad lugaar zeꞌ, orzeꞌ rnii tooy: “Nap zir cush cyan laabaꞌ zeꞌ nu bruun”, rnii tooy. 25 Na ornu griy na, orzeꞌ gyap yu mbecy zeꞌ nay gal nu na tub yuꞌ nu nat laa nañ. Nunu se cyudz la zu nañ ñi nu bdulyuub. 26 Orzeꞌ chay nu cha teꞌy tub gagyaꞌ nuras nu shiñ zir ricy gazeꞌ ub yu. Orzeꞌ chuꞌ dey nañ mbecy zeꞌ cyiiñ yu. Orzeꞌ mbecy zeꞌ yashiñ zir na mod nu nay gazeꞌ nu loga ―nam.
Chesu cyit lagy na nu rishli
27 Lat nu mnii Jesuuz de riidz zeꞌ, orzeꞌ bruu zac tub biñ mñaa lat de mbecy zigy zeꞌ. Orzeꞌ nam rab mi Jesuuz:
―¡Dzi ni biñ mñaa, biñ nu bgaal ru, nunu briic mi nu gugy ru! ―nam.
28 Orzeꞌ na Jesuuz:
―¡Dzi zir dzi ni mbecy benu zuub gyidag yu de coz nu rnii Ñgyoozh nunu gyicy yac yu niñ! ―nam.
De mbecy fariseo rgyiiñ dey tub nusuriidz
29 Na lat nu rdeꞌ de mbecy zigy lo Jesuuz na, orzeꞌ brugyiꞌ rniim lo dey. Orzeꞌ nam:
―Dzi ga a̱ꞌ nap de mbecy nu yuꞌ na. Rgyiiñaꞌ dey tub muesht ni nusuriidz lo̱, tees ya̱ warica̱ ñii ni dey. Nomaas muesht ni Jonás, yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh, ndeꞌ ziꞌl muesht nu gad ni de yu zeꞌ. 30 Tees gal nu Jonás guc yu tub muesht ni de mbecy gyedz Nínive, ndeꞌ nu niꞌ ziꞌl ya̱, biñ nu byac mbecy, gaca̱ tub muesht ni de mbecy nu yuꞌ tiem na. 31 Ornu shuub dzi nu ri bee Ñgyoozh ni dela mbecy nu yuꞌ tiem na, orzeꞌ biñ mñaa nu riib ic tub nasyoong nu ri par yaa been, ornu güiin par zeꞌ nu driib doo, gazaꞌm gyes sum niim nu yuꞌ cyi der, mbecy nu yuꞌ na. Gun mi zeꞌ zet zir bruum biid mi nu bzuub gyidag mi de coz nu mnii Salomoong. Nunu ya̱, biñ nu zu ii na, gya zir zu̱ gazeꞌ Salomoong. 32 Nunu ornu shuub dzi nu ri bee Ñgyoozh ni dela mbecy, orzeꞌ dela mbecy nu yuꞌ gyedz Nínive gyes su gaꞌ dey nu nii dey nu yuꞌ cyi der mbecy nu yuꞌ tiem na. Gun de mbecy Nínive mneꞌ dey cyiy ornu güeñ dey de riidz ni Ñgyoozh nu pshaal Jonás lo dey. Nunu ya̱ biñ nu zu ii na, gya zir zu̱ gazeꞌ Jonás ―nam―.
Jesuuz rlyuum ni de mbecy nu urlo mbecy, ndeꞌ nañ gal nu na tub candiil
33 ’Ni tub la mbecy wacaay gyi tub candiil nu riiy ñi tub lugaar ngach. Ni wariiy ñi nañ tub cajo̱o̱, sinu zuub yuñ seꞌñ, gun orzeꞌ cuic ñi yaa lo de mbecy nu rzuꞌ nañ yuꞌ. 34 Urlor, ndeꞌ nañ gal na tub candiil nu rbic yaa nañ shcab nir. Orzeꞌ benu gyicy ru coz nap nu urlor, orzeꞌ gzu yaa nañ dutuub la shcab nir. Tees benu gyicy ru coz cyi nu urlor, orzeꞌ cow la zu nañ shcab nir. 35 Orzeꞌ bicy cuidad, gun dzi ga walab yaa yuꞌ nañ shcab nir, sinu zu cow la nañ shcab nir. 36 Tees benu dutuub la nañ shcab nir yuꞌ yaa nunu benu sac ni ñumiiñ zeꞌ nu cow, orzeꞌ naal la zac ru dela coz, gal nu rzac ru ornu tub candiil rbic ñi yaa ―nam.
Jesuuz rniim nu gyicy cuidad dey nu de mbecy fariseo gal nu de mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh
37 Na ornu blazh mnii Jesuuz de nu ndeꞌ na, orzeꞌ tub mbecy fariseo bredz yu Jesuuz nu cham yuꞌy nu gow mi gyit. Orzeꞌ guꞌm nañ yuꞌ gusub mi lo mez. 38 Na ornu bzaac yu nu wanaam gal mod nu rnii leey ni dey anzir nu gom gyit, orzeꞌ za nu la ic yu. 39 Orzeꞌ nam rab mi yu:
―De ru mbecy fariseo ich ziꞌl taz rgyiib der, nunu niꞌ ziꞌl ricy der nu gyaꞌn. Zeꞌ par nañ lardoo der dza laa yuꞌ coz a̱ꞌ nap nu ricy der. Yuꞌ gaꞌ gyel gubaan nu ricy der. 40 ¡Mbecy ton! ¿A wagad lagy der laab biñ nu bzaa nañ ñi, laab mi bzaam par ich ñi? 41 Benu cuic der coz nu yuꞌ nir ni de mbecy zi, orzeꞌ caacy nañ lardoor.
42 ’¡Cuaa de ru mbecy fariseo! Gun mas lo tii nac loow comid, rboo reñ der tub nac ñii nu rbic der ni Ñgyoozh. Ni ricy der nu menta, nu rud, nunu nu deꞌ zir gyish loow comid. Tees wagyicy cuen der mod nu rlagy ñi par nu chuꞌ den par lo Ñgyoozh, nunu ni waca der mi. De ndeꞌ rlagy ñi gyicy der, nunu walagy ñi laa yaa der deꞌ zir coz nap nu bi ricy der.
43 ’¡Cuaa de ru mbecy fariseo! Gun yet lagy der gzub der lo yashily ni mbecy zub lo nañ yuꞌ nu rsyaꞌ mbecy riidz ni Ñgyoozh. Nunu yet lagy der ornu mbecy ca lagy dey lo der ornu nii nu dey der lat yagyiꞌ.
44 ’¡Cuaa de ru! Na der gal nu na baa ni añ nu wacabee ca ri. Orzeꞌ de mbecy rded dey par ich ñi, tees wagad lagy dey ti rded dey tooñ ―nam.
45 Orzeꞌ na tub yu nu rlyuu leey ni Ñgyoozh rab yum:
―Masht, ornu ni rniir, orzeꞌ niꞌ ziꞌl rnii zi gaꞌr ni de̱ ya̱ ―nay.
46 Orzeꞌ nam rab mi yu:
―¡Niꞌ ziꞌl cuaa de ru mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh! Gun rzuub der yuu ich mbecy. Ni wagyee ni tub la mbecy nu guy yuu zeꞌ. Zeꞌ de ru walagy der locyuub der losaꞌr nu guy yuu zeꞌ ni nu tub mbiz ru.
47 ’¡Cuaa de ru! Ricy zig der ruꞌ baa ni de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh, de yu nu guꞌ gulas. Tees na der gal nu na de gyitoo bel ni der, gun de yu zeꞌ biit dey de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh. 48 Orzeꞌ rabee nu gal gaa la na der gal nu na gyitoo bel ni der. Gun de yu zeꞌ biit yu de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh. Zeꞌ de ru ricy zig der ruꞌ baa ni dey.
49 ’Ndeꞌ nu como Ñgyoozh rad lagy mi dela coz, orzeꞌ mniim: “Ya̱ gzuu neza̱ yu nu gnii por cuen ne̱, nunu gzuu neza̱ de aposht. Tees yuꞌ nu cut dey yu. Nunu yuꞌ gaꞌ nu shet zi dey yu”, nam. 50 Ndeꞌ nu Ñgyoozh zeed mi cashtig too de mbecy nu yuꞌ na nu nac dela yu nu mnii por cuen nim nu biit mbecy nese nu bzub gyiꞌ gyishlombecy. 51 Nese nu biit dey Abeel, gashtal nu biit dey Zacarí, yu nu biit dey loliꞌ ni yuꞌ ni Ñgyoozh par gazel ni mez nu rcuaa der gun lom nu yuꞌ yon nim. Orzeꞌ Ñgyoozh zeed mi cashtig ni de mbecy nu yuꞌ tiem na nu nac nu gut dela de yu zeꞌ.
52 ’¡Cuaa de ru, mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh! De ru ricy cup der mod nu cuic der nu gad lagy de mbecy de coz nu rishli. Per walab tub lo ziꞌl nu walagy der gad lagy ru de coz nu rishli, sinu niꞌ ziꞌl wazaan der nu gad lagy deꞌ zir mbecy ―nam.
53 Na ornu mniim de nu ndeꞌ, orzeꞌ de yu nu rlyuu leey, nu de mbecy fariseo tonaꞌ la bdzaꞌ dey. Orzeꞌ brugyiꞌ nu ricy seed dey mi nu rgugyiꞌ dey zañ lo coz lom. 54 Bicy dey preb mi ben a wad mod nu riib dey cyi toom.


text:
Internet
Internet (di jàng in-ter-net, jóge ci baatu latin bii di inter=diggante ak bu wu-angalteer bii di net=lënd) moom lañu jàppe niki lënd gi gën a rëy ci àdduna bi, te boole ay junni-junniy nosukaay lëkkale leen ci seen biir.
Mi ngi judd ci ati juroom-benn fukku yi niki ab sémb bu kuréel gi yor kaaraange ca Diiwaan yu Bennoo yi ngir sos ag lonkoo ci seen diggante, ci njeextal xare bu sedd bi lañu ci yaatal ñeneen ñu dul yëngu ci kaaraange rekk, lëkkale daara yu kawe yi gën a mag, ci lu njëkk, ba yàgg mu àgg ci yenn liggéeyuwaay yi, ci noonu lu muy gën di dem di gën a yaa ba àgg tay ci sunu kër yi.
Aw ràbbiinam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Internet man nanu koo jàppee niki ag lonkoo gu xellu te fasu teg ci, cëslaayu ci fànni jumtukaay ak xeeti lonkante gu ne, lëkkale leen ci seen biir.
Jumtukaay yiy lonku ci internet lees di wax host(di tekki gan ci wolof) walla end system (nosteg njeexte ci wolof), mbir miy jokkale host yi la ñuy wax lëkkalekaay.
Mbaalu mbaal yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Naka-jekk Internet «mbaalu mbaal yi» lañu koy dakkantale. Naka-noonu ay lonkoo yu bare lonkante doon ko: lonkoo yu kenn, yu mbooloo, yu ay këri-koom, yu ay daara yu kawe... Ag juddoom ak ag màggam gu gaaw, bokk na ci li ko waral, mooy bennal gi am ci xeetu jokkoo ci diggante lonkoo yi, waral weccontey xibaar man a am ci diggante ay jëfandikukat yu soriyante(yu mel ne nguur-ak-nguur, daara-ak-daara, këru-koom-ak-këru-koom, ak ñoom seen, te jumtukaay yi muy jëfandikoo amuñu ci benn njeexit.


text:
Al hamdu lillaahi rabbil haalamiina ndaxam
ak cant war na ci man al hamdu lillaahi
Naa jóg te santati Buur bi xëy ma bind ci ndox
muy daw ci biir i sidiit al hamdu lillaahi
Naa jóg te sant ki aare aw lumb suux ak i yax
xàllal ko pinc mu yaa al hamdu lillaahi
Naa jóg te santati Buur bi tënk bëtt ci lëm
may rëpp jàpp ko naa al hamdu lillaahi
Naa sant Buur bi fi tàllal suuf si sotti ci ndox
meññet mu teey di ci ñor al hamdu lillaahi
Naa sant Buur bi fi yan samaawu jant ak i weer
biddiw ya feg sama réer al hamdu lillaahi
Santal Broom bi la jox soldaar yu bët teguwul
ñuy daan sa noon yi yëgoo al hamdu lillaahi
Santal Boroom bi la jox cawwam ju sell te yaa
ngay nokki tus fayuloo al hamdu lillaahi
Santal Boroom bi la may sañ-sañ ci say jur i kër
ngay tër di def ci sa biir al hamdu lillaahi
Santal Boroom bi la jox, ay cér yu topp ndigal
foo leen yabal duñu bañ al hamdu lillaahi.
Santal ki baaxe la lum xañ say moroom yu bari
ngay ree ci biir aji jooy al hamdu lillaahi
Moo tee nga sant ki fab daamar yu gaaw ni la am
ngay war di dikk ak a dem al hamdu lilllaahi
Moo tee nga sant kilay fajtal ci boo tawatee
moo cér pikiir ak i reen al hamdu lillaahi
Moo tee nga sant ki yor wërsëg di jox ku ku soob
jinne ak mala ak rabi ndox al hamdu lillaahi
Moo tee nga sant ki def sëqub melen ci sa kër
ñuy fortu ñam wa nga tuur al hamdu lillaahi
Moo tee nga sant kilay wax kaay te sant ma ngir
say may di dolliku neel al hamdu lillaahi
Moo tee nga sant sa géer gii sànge la ak suttura
muur say ayib toroxóo al hamdu lillaahi
Moo tee nga sant kilay jéggal sa njuumte yu réy
loo moy te tuub ko mu far al hamdu lillaahi
Santal ki ngay dese saa yu ñépp nee la yalax
mooy soppi njàqare mbég al hamdu lillaahi
Santal kilay may a may ak loo ko xëy moy a moy
ëppante na ak topp jaam al hamdu lillaahi
Moo tee nga sant kilay wax kaay te sant ma ngir
say may di dolliku neel al hamdu lillaahi
Sun xippi ak sunu xef sun yëngo ak sunu dal
nuy dundu baate nu faat al hamdu lillaahi
Al hamdu lillaahi rabbil haalamiina ndaxam
ak cant warna fi nun al hamdu lillaahi.
Aji-bind ji: Imaam Jóob


text:
Séeréer
Séeréer (mba Seereer) genn giir la gu nekk Senegaal. Siin ak Saalum ñooy seen i nguur. Ci lim ñooy ñatteelu xeet ci Senegaal ginnaaw wolof ak pël, juróom benn saa-senegaal yii jël kenn ka séeréer la, ñenn ci séeréer si diñu leen fekk Gàmbi ak Muritani. Xeetu séeréer bokk na ci xeet yi gën a yagg te féete Senegàmbi.
Soog a nekk Siin-saalum, ca Tekuruur lañu nekkoon. Dañoo gàddaay dem Siin-Saalum ndax dañu doon daw Lislaam ak Muraabituun yi (les Almoravides). Muraabituun yi dañu xare "jiyaar" ak séeréer si, ngir dugal leen ci Lislaam, waaye séeréér si bëgguñu woon loolu. Lii lépp nag ca yoonu imbraatóor gu Gana la xewe woon, booba imbraatoor gi mi ngi doon tàmbalee daanu. Foofa ca Siin-Saalum ay Soose (Sooninke), ñoo fi doon dëkk. Kon mbokkug Soose ak Séeréer ci dëkkandoo la bawoo, ba noppi Soose yu bari dem nanu dëkki ca Kaasamaas. Séeréer si dañu doon séddale dëkk bi ci ay Lamana, ca Lamana yépp ay Laman a fa fa daa nekk ay buur. Mbay ak Napp lañu daa dunde. Mbay (Saalum) moo doon turu dëkk bi soog a nekk Siin ak Saalum. Ba noppi ay Mandinke yu juge nguuru Kaabu, ñëw ca Séeréer sa, dëkk ak ñoom. Mandinke yi ay Nanko (Géer) yu Kabbu lañu woon, seeni buur (Mansa ca làkku Mandinke) ñoo leen dàqe seen réew. Joolaa yi ñoo leen ne ca Siin-Saalum baax na lépp lu nit soxla ngir man a dund am na fa, te foofu am na ay nit waaye amuñu buuru dëgg. Lii moo tax ñu tuxoo Siin ak Saalum. Nanko ak Buuri Séeréer si fi nekkoon (Laman) dañoo booloo, jaxasoo, ba nekk xeet wu ñuy wax ay Gelawaar. Gelawaar, ñoo tabax nguuru Siin ak Saalum. Maysa Waali Joon moo jëkk a nekk buuru Siin. Mbegaan Nduur moo jëkk a nekk Buuru Saalum.
Nosteg mboolaay ga (le système social) nii la tëdde woon:
- Gelawaar yi ñoo neekkoon Buur yi.
- Jàmbur yi ak Baadoola yi ñoo ci toppoon cig raŋ.
- Tëgg yi (Tafax ca seeni làkk), Lawbe yi ñooy seeni Seen, Wuudé yi (Pal), Ràbbkat yi (Tiriw).
- Jaam yi, Ceddo bokk nañu ci jaam yi.
Séeréer ci seen bopp, am nañu: Séeréer yu Njominka, Siin rekk lañu nekk, nappkat lañu it, turi maandinke lañu yor, ndax ca gelawaar lañu bokk. Séeréer Ndut, Saefen, Paloor, Noon, ñoom Séeréeru Kajoor ak Bawal lañu. Séeréeru Siin, mooy Séeréeru Siin-Saalum. Séeréeru Fuuta yi nag, leegi ca tukuloor ya lañu bokk, ñoom ñoo fa doon ay wolof tamit, Kuballo yi (nappkatu tukuloor) ak Sebbe ( ceddo tukuloor ). Séeréer ak Pël ñoo njëkk a nekk foofu, loolu moo tax mu am fa ay Séeréer. Tukuloor ak Séeréer dañuy kalante ak Joolaa tam. Ndax ca cosaan, nee nanu, xeet yooyu yépp ñoo bokk mam. Séeréer si dañoo xaw a ñuul, njool, am it yaram wu dëgër. Ci Senegaal ñooy ñi fi dàq a bëre.
Léopold Sédar Senghor, njiitul Senegaal lu njëkk séeréer la woon ca baayam, Abdu Juuf tam. Blees Jaañ moom it baayam Séereer la woon. Séereer bu njëkk Ceddo lañu nekkoon - diiney "A ƭat Roog" ci baati Séeréer. Tay nag dugg nañu lislaam ( Tiijaaniya, yoonu murit), walla diiney nasaraan (christianisme) ca Siin (Joal-Fadiouth). Nasaraanalkat yi (le Missionnaires) yu tubaab yi ñoo leen dugal ci diine jooju. Am na Séeréer ñu barry ñu tey ci diiney A ƭat Roog (religion sérère). Roog moi Yalla ci baati Séeréer.
Seen Sant yi gën a siiw : Juuf, Ngom, Fay, Seen, Saar, Seŋoor, Nduur, Joon, Joor, Jongu, Jeey, Njaay, Sekk, Ndong, Séy, Luum, Tin, Déen, Puy, Caw, Maróon, Ñing, Jóob, Gaajo.


text:
ALL MUSIC INDIA
- 26 followers
- Category: Music
- | Follow
Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Published: 1 month ago
Category:
- Music
About:
Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.Agra se Aaye Ho song. farheen , Dil Ki Baji song.
Please Login to comment on this video
- Video has no comments


text:
Fan yii, coowal ECO baa ngi mel ni tànnbéeru dëmm, rëb ba nga ne lii lum doon. Bi Emmanuel Macron ak Alassane Ouattara defee seen yégle bi ba léegi, ku nekk a ngi àddu ci mbir mi. Jàppal ECO fii, bàyyil ECO fee. Muy taskati xibaar yi, politiseŋ yi (rawati-na kujje yi), way-moomeel yi, koomtukat yi ak yeneen xeeti gëstukat ak xeltukat yi, ñépp a ame ECO bi. Li ëpp ci xalaati nit ñi mooy ne ECO bi ak CFA bi kiif-kiif lañu, ñoo yem kepp. Waaye, kii di Séex Tiijaan Jéey, bokk ci kurélu ”Enda Cacid” jàpp na ni, méngale googu ñuy méngale ECO bi ak CFA bi njuumte lu réy a réy la. Bees sukkandikoo ciy waxam, ndege, ECO dafa am, ECO tamit am. Ci weneen waxin, dafa am ECO bu CEDEAO ak ECO bu UEMOA. Loolu lay leeral ci kàddu yii Paap Aali Jàllo bu DEFU WAXU tekki ci wolof.
Lii la Jéey wax ci nasaraan :
“Bi Alassane Ouattara ak Macron siiwale liñ naal ñeel ECO biñ wax ne mooy wuutu CFA bi ci atum 2020 ba léegi, coow li bare na lool. Mu am ay lënt-lënt yu bare yiy jur réer ak réeroo ñeel naalub ECO bi. Dara waralu ko nag, lu-dul ne ñu bare dañ réere lenn mbir : ECO bi CEDEAO di togg li ko dale atum 2000 ba tey, bokkul ak ECO bi UEMOA bëgg amal. Kon, ñoo ngi jaawale ñaari weccit yu bokkul doonte réewi UEMOA yi bokk nañ ci CEDEAO ak naalub ECO bim sumboon. Ma bëggoon cee indiy leeral yu am solo ndeem bëgg nanoo sàmm naalub bennale wecciti réewi CEDEAO yi, te muy ECO bu wér bi. Li ma ci namm mooy gindi ci askan wi ngir mu bañ a jaawale ECO bI CEDEAO sumb (te mooy bu baax bi) ak ECO bi Alassane Ouattara yégle keroog moom ak Macron te mu ñeel réewi UEMOA yi rekk (te muy biral ba tey nootaange).
Bees sukkandikoo ci kàdduy Ouattara-Macron yi, xel mën naa jàpp ne waa UEMOA ñoo xaalatal seen bopp, sos ECO ngir mu wuutu CFA. Dem na ba ñu baree bare ci réew yiy làkk farañse biir Afrig sowu-jant jàpp ne kurélu UEMOA dafa aakimoo ab naal boo xam ne, gaa, bokkoon na ca ña ko laloon, waaye moomu ko. Kon, dafa aakimoo naalu jàmbur. Li ma ko tax a wax nag, mooy ne, ci biir i waxam, Alassane Ouattara tuddul benn yoon CEDEAO te xam na xéll ne ECO, ci dëgg-dëgg, moomeelu CEDEAO la. Moom daal, ak ni mu waxe, dafa mel ni UEMOA ak Frãs ñoo toogandoo, xalaat, waxtaan ba déggoo ci ne warees na soppi CFA bi, indi ECO. Waaye, demewu fa noonu.
Li am kay, te muy dëgg, mooy ne ECO bi naalub CEDEAO la, moomeelam la, moom kepp a ci liggéey. Ndege, 1987 ba léegi ñooŋ ko doon togg, mooy jamono ja ñu taxawale naalub bennoo ñeel xaalisi kurél gi, doonte yéexoon nañ koo jëmmal. Ndaxte, ci atum 2000 lañ sumbaatoon liggéey bi. Jamono jooju, jubluwaay bee doon, ca njëlbéen, fexe ba amal ñaareelu wàlluw xaalis (zone monétaire –ECO) bu waroon a boole réewi Afrig yiy làkk farañse ak réew yiy làkk purtugees. Te, boobu, kenn waxul woon ne ECO da fiy wuutu CFA. Dañu déggoo woon ci ne ñoo fiy nekkandoo ba jëmmi jamono, ñu daldi leen boole, bennale leen ci kow ay sàrt yu leer, wér te wóor.
Ma leeral yit ne, bokk na ci màndarga yi gën a fés ci naalu CEDEAO bi, mooy ne dayob yemoo bi deesu ko yemale ci benn lim walla di ko wéer ci benn weccit kese, muy EURO walla dolaar walla weneen xeetu weccit wu am doole.
Li ci gën a doy waar, nag, te xamu leen ko, mooy ne Alassane Ouattara ci boppam, ci bésub 21eelu desàmbar, ci suba si, mi ngi woon ci ndajem njiiti réewi CEDEAO yi. Te, ECO bi lañ fa doon waxtaane, waaye ba tey, ECO boobu yemul ak ECO bi nu biral ci ngoon moom ak Macron. Bu dee loolu am na, li gënoon a jaadu ci wàllu politig ak koom-koom, gënoon a rafet, mooy Alassane Ouattara wax ne :
“Nun, réewi UEMOA yi, ay at a ngi nii nuy liggéeyaandoo ak yeneen réewi CEDEAO yi ngir bennal sunuy weccit, tudde ko ECO. Ndeem noo bokk benn xalaat ak benn jubluwaay te muy, ëllëg, ànd, booloo doon benn, bokk ndajem-sàrt yi nu tënk ci wàllu xaalis, nun waa UEMOA, fas nan yéene jiitu leen ci ECO bi ci atum 2020 bi, ba keroog ñi nu war a fekksi ñëw.”
Bu waxoon loolu, dina sàmmonte ak li CEDEAO lal, ak sàrt yi mu sàrtal ECO bi, rawati-na li aju ci dayob yemoo bi nga xam ne, ci wàllu CEDEAO, dañu wax ne dañu koy woyofal. Waaye, ni mu biralee keroog ECO bi, méngoowul ak li waa CEDEAO déggoo. Doonte, ba tey ciy waxam, ñaari màndargay nooteel yi CFA làmboo woon deñ nañu (teewaayu ndawi Frãs yi ci ndajem-caytu bànk yi ak xaalis bi ñuy bàyyi ci bànki Frãs yi), ba léegi ECO bi mu biral am nay laago CFA yu ko topp. Ndaxte, nee ñu Frãs mooy wóoral ECO bi te dayob yemoo bi ñeel ECO ak EURO du soppiku. Te, nag, loolu njaaxum la ; bokkul woon ci naalu CDEAO.
Liy raam, nag, ci ñag bi la jëm. Li fi nar a am mooy li wolof di wax golo bey, baabun dunde. Ndekete yóo, li Frãs ak njiit yi mu ngemb di wut, mooy aakimoo naalub CEDEAO bi, naxee ko nit ñi, ba noppi wëlbati ko, dëppale ko ak ittey Frãs. Te, warees na xeex loolu. Ndaxte, kat, ECO bu CEDEAO bi, weccit wu baax la, weccit wuy tax réewi Afrig sowu-jant yi moom seen bopp, moom seen koom-koom ak seen alal, mucc ci nootaange ak toroxtaange. Kon, warunoo nangu ñaar walla ñetti njiit yu kootook Frãs di xajamal sunu cere. Te, ECO bu UEMOA bi cere la ; dafa di sax cere càq la ; bu CEDEAO bi mooy baax-baax bi, beneen bi ay naxee-mbaay kese la.
Li ma ciy ragal nag mooy askan wi dañu nar am xel mu ñaaw ci ECO bi nga xam ne CEDEAO moo ko liggéey ba di ko gam-gamle ak CFA bi, xaalisu nootaange. Moo tax may jàpp ne, njiiti CEDEAO yi war nañoo jël seeni matuwaay bala muy wees. Ndege, réccu day fekk jëf wees. Te, mbejum kanam, boroom a koy fajal boppam. Ndax, moomeel, boroom da koy sàmm. Rax-ci-dolli, bi CEDEAO di liggéey ci ECO bi, du Frãs walla Amerig walla meneen réewu sowu-jant mu ci dugal xalaatam walla dërëmam. Bu nu jëmmalee ECO boobu ba réew yiy làkk àngale ci Afrig sowu-jant, Niseryaa ak Gana, bokk ci, dinanu dooleel. Su boobaa, Frãs walla meneen réewu nootaange du xalaata wëlbati xaalis bi walla di aakimoo sunu alal ci maaliforo. Nanu liggéey ngir booloo, ndax booloo rekk moo nu ci mën a génne. Ndaxte, mbooloo mooy doole.”
SÉEX TIIJAAN JÉEY (Xeltukat/Enda-Cacid)


text:
-
2012 March
-
Askani Senegaal am na ndam! Peresidaa Ablaay Wàdd nangu na dibeer ca guddi gànnaaw ba resiltaa wote bi tàmbalee wàdd, ne Maki Sàll moom la réew mi tànn. Moom Ablaay Wàdd wóo na Maki, ñaanal […]
-
Kàddu yu njëkk yi tukkee ci Màkki Sàll Yeen wa Senegaal, góor ak jiggéen, mag ak ndaw, sama askan sope. Ci bésu dibeer bii 25 fan ci weeru Mars 2012, gànnaaw beneen bésu 26 fan Fewie bu kenn […]
-
Laaj-toontu: B. Boris Joob Bubakar Boris Jóob kenn la ci bindkat yi gëna mag ci Senegaal ag ci Afrik. Bind na ay téere yu siiw ci kalaama farañse ag benn téere bu am solo […]
-
-


text:
Ci tekkib Paap Aali Jàllo
KÔRO (mag sama),
Jàmm ak salaam ñeel na la. Sa rakk a lay nuyu, di la ndokkeel, di la jox sa wàccuwaay.
Ginnaaw loolu, xamal ni kat, sa mbokku cosaan mi nga bokkal maam, di sa mbokku aada, moo namm a waxtaan ak yow tey. Bataaxal bii ngay jàngsi, mi ngi bawoo cib maxejj bu bëgg réewam, mu jaral ko lu ne, fu ne, te xaaru ci kenn walla lenn, muy xaalis walla ndombog-tànk. Duggewuma ko wanewu. Te yit, jubluwuma ci ŋàññ la, walla di yàq sa der. Nde, doo sama noon, te noonoowuma la ; doo sama wujj, te wujjewumaak yow. Tamit, rambaaj walla naaféq taxumaa jóg. Kon, jàppal ni bataaxal bii, jàmm rekk la wund, ñeel nekkinu Mali gi nu bokk ak i doomam, te nga boole leen jiite. Bu ko defee, naŋ ko jànge xel, bañ koo jànge xol.
Kôro,
Liy xew ca bëj-gànnaaru Mali metti na, tiis na. Xanaa gisoo ni ñuy reye ndawi Mali yi, di saam seeni néew ? Ndege, biir làrme bi, ndaw yaa ci ëpp, bés bu nekk ñuy jaay seen bakkan ngir seen réew. Jigéen ñaa ngiy ténj, jirim yeek baayo yi di gën a bare, yaakaari way-jur yi di tas. Foo dem fekk fa dëj. Ndaxte, ay doomi jàmbur, mag ak rakki jàmbur, jëkkëri jàmbur ak pàppay jàmbur ñoo fay dee. Boo weddee li ma lay wax, dugalal sa ñaari doom yi, Buuba ak Karim, ci làrme bi, yabal leen ñu xeexi. Bu booba nu xool ba xam ndax dinga nelaw am déet. Waaye, ginnaaw kenn ci seeni doom, mbokk walla jegeñaale deewu ci, seen yoon. Yëgalu leen ko sax seen yaram. Moo tax, ci jamonoy tiis ak naqar jii, say doom sañ a salfaañe alalu réew mi, di ko pasar-pasare. Ñu ni déet-a-waay, say way-yëddukat di yaataayumbe ak a gundaandaat, di jël lu tollu ci 100 walla 300i milyoŋ ci sunu koppar di ko yàq ciy aniwerseer ak i caaxaan. Ngeen fàtte askanu Mali wi nga xam ne, sonn na, tàyyi na. Nit ñi lott nañu, tumuraanke, xiif, mar ba nga ne lii lu mu doon.
Ay waay ! Yërëm nu boog, kôro !
Àddina sépp xam na ni Farãs a sooke jéyya ji xew ca bëj-gànnaaru Mali, di fa reylu ay ndawi réew mi. Xanaa gisoo ne seeni moroom yu Farãs di fey ci suuf ñoo leen di faat bés bu Yàlla sàkk ? Dafa di, nag, lu jiin Njaag a, te Farãs mooy Njaag. Te sax, yow ci sa bopp, dara umpu la ci. Yaa gën a xamaatoo ni Macron, njiitu Farãs, ak i ndawam ñoo ngemb ay saay-saay yiy mbubboo raaya Mali, di wootewoo bëgg-sa-réew ba noppiy faat ay doomi Mali bés bu nekk. Xam nga xéll ni Farãs mooy seytaane bi leen di jox i gànnaay, ñuy fetal doomi réew mi. Ma ni, benn jiyaadis amul Mali waxatuma laak terorist. Ay kàcci kese la ! Te, taskati xibaar yu baree ngi leen ciy jàppale. Dafa doy nag !
Aa, Kôro !
Tee ngaa jéngu, tekki buumu njaam gi la goneg Farãs gi takkal. Mbaa du Macron dafa këf saw fit ? Nga topp ci moom nig geen. Fuñ la fekk yaa ngi lëngook moom ngir wane ni ay xarit ngeen. Yow tamit, xamal nag ne doo moroomam. Kii nga xam ne ku bës bakkan bi meew génn ci, lu tax ngay nangoo wéy ci waawam ? Xale boobu ngay sibooru de, mooy reylu say ndawi réew bés bu nekk.
Aa, Kôro !
Yow wute ngaak nun de ! Ndege, yow tubaab bu ñuul kukk nga, dib doomu Farãs, làq sa paaspooru Farãs. Xam naa yit ne am nay artist yu lay jàppale. Duma tudd seen tur ; waaye sañ naa ne ñenn ci ñoom Gàmbi lañ fekk baax, dëkkuñu fi. Bu Làmbaay naree tàkk, yaak ñoom ay ànd fàq, ngeen làquji Bànjul walla Pari, yóbbaale seen njaboot. Kon, bu réew mi tàkkee, nun ñi amul fun làquji nooy xal a sonn, nooy dee. Ngalla-waay, buleen taal sunu Mali gii, ndax ñu mel ni man ak baadoolo yi fiy yeewoo Mali rekk lan am. Ndeysaan, dafa di sax, sa yoon dafa nekkul ci nun. Moom kay, nu dund walla nu dee nga yemale. Lu tax faalewoo nu, nun ñi la fal, nga war noo aar ? Metit wi, nun rekk noo koy yëg. Moo, ndax jotul nga yëkkati sag kàddu, xamal askan wi li xew dëggëntaan ? Ndeysaan, dangaa ragal say kàddu juuyoo ak bëgg-bëggi liir boobuy jiite réewum nootaange mi, Farãs. Lenn rekk a la soxal : wéy di toog ci jal bi cig ndimbalam, duy say poos ba ñu fees dell, yow, say mbokk ak ñi ànd ak yow. Ma ni la, nag, yaa wayadi dëgg-dëgg ! Yow yaa ñàkk gis-gis ! Boo geestu woon tuuti sax, dinga xam ni, yow, Keyta, waroo ragal, waroo wor askanu Mali.
Aa, Kôro !
Yaa gàcceel say maam ! Xanaa danga fàtte ni Keyta nga sant ? Sunu santu maam ja, jàmbaar ji, Sunjata (buuru Mali ciy ati 1236 ba 1255). Cëm ! Jàmbaaru Kirinaa ngoog ! Gone gi duma woon jinne Sumaaworo. Kii daawul tiit, daawul daw. Xamul woon sax fu tiitukaay di nekk ci nit. Kon, ku nàmpe ci meenum Sunjata, bokk ci giirug Keyta-Keyta yi, waroo ragal. Tey ngay maas nii. Cim mbay ! Xanaa xamoo ni, Sunjata, ak li mu doonoon buur yépp, askanam a ko faloon. Nguuram du woon rekk ndono. Cib demokaraasi bu bir la nguuram lalu woon. Waaw kay !
Ndege, démb, kuñ ci falaan, cim pénc lañ la tànne, ci kow sàrt bu leer. Rax-ci-dolli, ndaje ma faloon Sunjata dafa tëraloon ab sàrt bu amoon taxawaayu ndeyu-àtte, ci atum 1236. Mi ngi tuddoon sàrtu Kurukaŋ-Fugaa, te amoon lu tollu ci 44i dogal. Kon, nun amunu ku nuy ñee. Nga war cee jàngat ñaari mbir. Benn, sunu njiit yu njëkk ya, duñu woon ay buuri ndono, askan waa leen daan fal cim pénc. Ñaar, duñu woon buur di bummi, di jaay nit ñi doole ak a def lu leen soob. Waaye dafa amoon aw yoon wu leen tënkoon, tënk réew mépp ak ñi ko jiite woon, réew mépp a àndoon tënku ci sàrtu Kurukaŋ-Fugaa. Lii mooy sunu aaday maam. Te yow it dañ laa fal, aw yoon tënk la, muy ndeyu-àtte réewum Mali.
Wànte, doo buur, kôro. Doo buur, de ! Xam ko bés niki tey. Moo, lu la tee roy ci maam yi, dekkil cosaan ? Ndax gis nga ne, demokaraasi bi ñuy soow, sunu maam yu jàmbaare woon yooyu ñoo ko njëkk a saxal, suuxat ko ? Sunu moomeel la. Tey, nga nasaxal ko nii, noon bi jaare ci, yàq réew mi yaxeet. Waaye, nag, ku xeeb juddoom, wàññi darajaam ; te ku xeeb sa cosaan, ñu xeebal la ko.
Aa, Kôro !
Bu dee li la say mbokki Mali yi dénk dafa diis ci yow, delloo leen seen moomeel ! Bu dee danga nar a boqu Kulubaa di lox, wàccal jal bi te ba kook ku am fitu def li war. Boo ragalee ne jàkk Farãs ak i njiitam wax leen dëgg, demal sa yoon ! Boo mënta yor réew mi, jóge fi ! Mali am na ay góor-Yàlla yu gëm seen bopp, xam liñ doon, bëgg seen réew, am xam-xam bi ak mën-mën bi, te am fitu yor ko, jàmmaarlook noon yi, defaraat réew mi. Boo demulee, nag, lu la ci fekk yow la.
Aa, Kôro !
Sàmmal sag ngor te bañ a gàcceel sa bopp. Ndaxte, kàddug maa demal sama bopp moo gën a rafet kàddug dañ maa dàq. Kon, fexeel ba bu kàddug gàcce googu gàkkal sa tur ëllëg. Ndaxte, suba du añ du reer, waaye dees koy sóoraale. Dëgg neexul. Bàyyi ci xel.
SA RAKK, SAALIF KEYTA