text:
Senegaal gépp amoon na fiy yëngu-yëngu, réew mi jaxasoo, yëf yi doy waar lool, yegg sax fu ko kenn foogul woon. Ñii seen i bakkan rot ci, ñee am ciy gaañu-gaañu yu metti, ñale ñàkk ci alal ju bari. Ginnaaw ba mu jógee “Section de Recherches” bu Kolobaan, Usmaan Sonko amal na waxtaan ak waa réew mi ci 8eelu fan ci weeru Màrs. Waxtaan woowu nag, dara waralu ko woon lu dul mas-sawu leen ci yi fi jot a xew, xamal leen itam ni mook ñoom a bokk naqar.
Lu Defu Waxu, seen yéenekaay ci kàllaamay Kocc a ngi leen di baaxe ay kàddoom na mu leen yëkkatee keroog jooju.
(Ci taataanug Uséynu Béey)
“Mbokk yi, tey, walla mën naa wax sax ne, fan yii yépp sunu xol neexul, sunuy nelaw néew na, sunu xalaat bari na, te dara waralu ko nag, lu dul tiis wi nga xam ne am na ci réew mi, muy ay bakkan yoo xam ne rot nañ fi.
Kon, dama doon ñaan bala nuy dugg ci waxtaan wi rekk nu daldi def “une minute de silence” jagleel ko sunuy doom, ndax ñi fi faatu ñépp, walla ñiñ fi faat ñépp, nun li nuy doon ndaw ndaw, mat nañuy doom. Tey, jox nan ma lim boo xam ni jeexagul; waaye lim bi nu jotagum mat na fukki nit. Benn bakkan bu rot rekk, ci anam bu mel nii, nga xam ne dañ koo faat, musiba la ci réew mi, rawatina nag, bu ñu nee tey mat nañ fukki nit.
Bakkan yooyu nag, ñooy :
ku ñuy wax Baay Séex Jóob, amoon fukki at ak juróom-ñaar, ñuŋ ko faate fii ci Yëmbël ;
Séex Kóli amoon ñaar fukki at, ñuŋ ko faate ci Biññoona ;
Faamara Gujaabi, moom it amoon ñaar fukki at, ñu faat ko Biññoona ;
Paap Siidi Mbay, amoon moom it ñaar fukki at, ñu faat ko fii ci Kër-Masaar ;
Saajo Kamara am fukki at ak juróom-ñett, ñuŋ ko faate Jawobbe ;
Mañsuur Caam, moom it am ñaar-fukki at, ñuŋ ko faate fii ci Ndakaaru;
Alasaan Bari, amoon fukki at ak juróom-ñaar, ñuŋ ko faate fii ci Sànteneer, ci Ndakaaru ;
Musaa Daraame, amoon fanweeri at ak juróom, ñoŋ ko faate ca Ndóofaan ;
Buraama Saane, amoon fukki at ak ñaar, ñuŋ ko faate Biññoona ;
ak Móodu Njaay, nga xam ne moom lañ nu mujje xabaare, ñu faate ko tey fii ci Parsel-Aseni, ci anam yu ñaaw ba fu ñaawaay yem.
Kon, nu ngi leen di ñaanal Boroom bi Mu xaare leen Àjjana. May ñaan nag, ñi fi nekk ñépp, taskatu xibaar ak ñeneen ñi ko teewe, nu taxaw def “une minute de silence” jagleel ko sunuy rakk yooyu ak sunuy doom yooyu… (Tekkaaral ci diirub benn simili).
… Jërëjëf. Maa ngiy jox sunu sëriñ, Sëriñ Mañsuur Jamiil mu jagleel leen ay ñaan yoo xam ne, haasatan la, yokk barke rekk, ndegam Yàlla def na mu teew fi ; nu jox ko mu defal nu ñaan… (Ñaan).
… Jërëjëf. Kon, dina nu jéem a tënk waxtaan wi ci lu dul gudd torob. Gannaaw bi nu dello nuyu saa-Senegaal yi nuy seetaan yépp, di nuyu ak di gërëm kilifay réew mi, kilifa diine yi, kilifa aada yi, àbbe yi, di rafetlu seen taxawaay ci réew mi. Ndax, wax naa ko ci samay kàddu yu jiitu, bir na ma man, ni ñoom, lañ ca waroon a def, def nañ ko ci bañ ko waree def. Aajowul nu koy jéebaane walla di ko wax ci kaw. Dafa fekk nag, kilifa diine moom, orma rekk lañ ko warlul. Am na loo xam ne, bu naree xotti worma, su ñu waxee ci suuf yem ca. Waaye ku bañ a dégg, ba mbir mi tàng ci sa loxo, dinga dellu ba ci ñoom, woowaat leen. Kon, nu ngi leen di gërëm ci taxawaay bi. Di gërëm kilifay aada yi bu baax itam, di gërëm ñi fi teew ñépp.
Ñii fi nekk ñépp, amul kenn koo xam ne pólitig walla par-parloo moo la fi indi. Amul kenn koo xam ni li nga daj ci fan yii, par-parloo moo tax, waaye ñi fi teew ñépp, li leen tax a jóg ba tax ñu daj ci lu ma ci dajul man, mooy Senegaal, yitte gi ñu am ci Senegaal, bëgg-sa-réew ak am dëggu ni, dañu war a taxaw ngir réew mi, dañu war a taxaw ngir ëllëg, dañu war a taxaw ngir sunuy doom ak sunuy sët. Kon ñoom ñépp dama leen di gërëm man, ci sama tur ; waaye dama leen di gërëm tamit ci turu askanu Senegaal, ndax askanu Senegaal lanu taxawal, taxawalunu Usmaan Sonko. Ñi fi jóg ñépp sonn ci, su doon jëmmu Usmaan Sonko rekk, xéy-na «10%» yi walla «15%» dinañ génn. Bu kenn naagu ba foog ni, yow yaa tax doomi Senegaal yi génn, déedéet.
Li tax lii am, mooy yëg-yëg bu kenn ku nekK xam na ni, sunu réew, sunu askan mu ngi nekk ci ay jafe-jafe yoo xam ne, bu nu seetaanee ba mu deme nenn rekk, defe naa dina rëcc ba fàww. Kon, maa ngi leen di gërëm ñoom ñépp ci turu askanu Senegaal. Bu loolu weesoo, may sargal jigéen ñi it ndax gis nanu seen taxawaay ci xeex bi ; te tey dañ leen ko màndargale, muy bésub “8 mars”. Jigéeni boor bu nekk nag, du jigéeniy PASTEF kese. Waaye, jigéen ñi taxaw nañ jàpp ci xeex bi. Defe naa Ajaa Yaasin a ngi nii toog sama wet, sama yaay Ayda Mbóoj sama layookat a nga nale, ñoom Maymuna Buso ak keneen ak keneen, su ma leen doon lim tey du jeex, ñoom Aysata Saabara, ñoom Maam Jaara Faam… Ku ma limul rekk bumu ci mer, nu delloo leen njukkal ci bés bii, di leen jaajëfal bu baax.
Mbokk yi, li xew ci réew mii, doy na waar, li xew ci réew mii, aa ! defe naa ñoom Decroix ñoo nu ëpp jaar-jaar fuuf, ñoo nu ci gën a yàgg, waaye gëmuma ne, lii fi xew, mas naa xew ci Senegaal. Du xew-xewi 63 yi, du yi ko jiitu, du 68, du 2000, du 2012, du 88, du 93… Ba tey, defe naa ni lii xew tey Senegaal, masu fee xew. Ba tey jii, Senegaal mooy xët wu njëkk ci xibaari àddina si. Kon loolu du lu tuuti, foog nun waa Senegaal, nu mën koo natt ; xam lii lu mu doon, ak lan la war a màndargaal ci sunu mboorum réew. Ndaxte, su dee mënun cee jël ay njàngat ba lii dootul am ci réew mi, bu boobaa, defe naa coono yi dootuñu jariñ dara. Ñi ci seen bakkan rot, ñi ci gaañu, di ñu bari, ñeneen ak ñeneen ak ñeneen, defe naa dootul jariñ dara.
Kon, bu nu waxee loolu, danuy dellu delloo njukkal, ni ma ko defe, ci ñii nga xam ne seen bakkan rot na ci, te dinaa ci dellusi, ma def ko ci ñi gaañu, ndaxte ñi gaañu bare nañ. Di ñaan Yàlla rekk, mu bañ a weesu foofu.
Bi ci des nag, di ci jagleel ngërëm lu ràññeeku ñi nga xam ne, ñooy ndawi Senegaal yi. Di leen delloo njukkal bu baax. Yàgg nañoo wax ndawi Senegaal yi nii, xale Senegaal yi nale, déedéet ; sunuy ndaw, dañu am awãs ci nun. Li ma gëm mooy sunu ndaw yi dañu am awãs ci nun. Wone nañ ko, ndax ku dem di jàmmaarlook ay takk-der, ñu yore ay fital, yor lu la mën a rey, yor lu la mën a gaañ, yow yoruloo lu dul say loxo ; te defuloo ko ndax dafa am dërëm booy xaar, ndax dafa am ñu féete beneen fànn ñu leen di fay xaalis ngir faat ay bakkan ; yow defoo ko ndax dërëm booy xaar, kon gàcce-ngaalaama ndawi Senegaal. Te nu leen di wax ni, day door rekk. Bis niki tey, na ngeen xam ni réew mi, seen réew la, dogal bi seen dogal la, nun ci seen waaw lanu war a doxe, ñiy def pólitig ci seen waaw lañu war a doxe, di leen déglu. Kon bu leen nangooti di seetaan ba mbir mi egg fu mu warul a egg.
Ma wax nag ni, ñooñu ñépp nga xam ne sonn nañu ci mbir mi, ñi nekk seen kër sax di ko naqarlu, ñi toog seen sijaada di ñaan, bu ma nekkee fii di waxtaan ak yéen, xam leen ni, yéen a tax, ndax bu ngeen amul woon taxawaay boobu, waxuma la tey jii, waxuma la àjjuma bii weesu, waaye altine 8i fan weeru feewiryee laa waroon a nekk Rëbës. Kon man tey jii, duma woon nekk fii di wax ak yéen. Kon bu leen kenn gëm loo ne, dañ noo beral loxo. Waaye seen taxawaay, li mu firndeel rekk tey, mooy li Tubaab naan : «La souveraineté appartient au peuple» Lépp askaan wee ko yore. Mooy kàttan dëgg-dëgg-dëgg ; sañ-sañ dëgg-dëgg-dëgg cim réew, askan wee ko moom, kenn moomu ko. Ñoom dañuy faral di wax, loo wax ñu ni «Force restera à la loi». Waaye yoon, «la loi», mooy askan wi ; yoon wi du dipite, du Maki Sàll… Ku dem nag ba sàggane ko, foog ne yoon wi ñu wote, te askan wi wote ko, mën nga koo jalgati di ko teg ci kaw nit ñi, askan wi da la koy fàttali, te loolu moo leen dal tey.
Kon taxawaay boobu, ngalla waay, bumu deñati Senegaal. Bumu deñati ndaxte li ñuy wax les «grandes démocraties» (demokaraasi yu mag yi), boo gisee njiit yi am lu ñu sañul foofu, mooy askan wi dafay taxaw jonn di leen di wattu. Saa su ñuy génn rekk, nit ñi génn ne leen «lii duñu ko nangu». Kon nanu am taxawaay boobu bés niki tey. Ma wax tamit ni, ñii nga xam ne, ñu ngi ci kaso yi, tey lu ëpp téeméeri nit ñu ngi ci loxo Maki Sàll, ñii Tàmbaakundaa, ñii Sigicoor, ñii Kéedugu, fii Ndakaaru, ba Ndar, Tiwaawan, fu ne jàpp nañ fay nit ñoo xam ne, sàccuñu, reyuñu nit, wuruxuñu, luxusuñu ay biye, luubaluñu xaalisu réew mi. Seen tuuma mooy dañoo dox-ñaxtu, te Ndeyu-sàrti réew mi moo leen jox sañ-sañu dox-ñaxtu. Nu ngiy mas-sawu ñooñu, waaye di leen xamal yit ni, dun leen seetaan.
Di mas-sawu it ñi nga xam ne ñàkk nañ ci seen alal ndaxte yàqu-yàqu yi bari nañ. Loolu du woon cëslaayu mbir mi ; ñi jóg di naqarlu duñu ay saay-saay ; ay nit nag, mën nañ cee rax, waaye, loolu taxuleen woon jóg. Te it sunu xeex, jubluwunu ko ci askan sàngam walla réew sàngam, du loolu mooy sunu xeex. Waaye dafa fekk daa am fu mbir yi di tollu, lépp mën na cee jaxasoo, lépp mën na cee am ; waaye loolu du woon cëslaay gi. Ndaxte, ku bëgg yor réew ak ku bëgg defar réew, doo toj alalu jaambur, doo yàq oto jaambur, doo toj këru jaambur. Kon loolu, nuŋ koy mas-sawu bu baax nit ñi mu dal.
Di mas-sawu njabooti ñi ci faatu, di leen jaal, te bu soobee Yàlla, dinañ góor-góorlu ba kenn ku nekk, nu def sunu «délégation», ñi fi nekk ñépp dox ñëw jaaleji leen, di mas-sawu njabooti ñi ci gaañu ; lañ ci man it ci taxawu dinan ko def. Di mas-sawu njabooti ñi nga xam ne tey, caabi féete na leen ginnaaw ; wax leen it ne seetaanunu ñooñu ndax ginnaaw ba nu jëlee awokaa yi leen war a layool, kenn ku ne, nu ngiy góor-góorlu ci liñ la man a jàppalee ba doo tumuraanke, walla sa njaboot du tumuraanke.
Waaw mbokk yi, lii lépp lan moo ko waral ? Lii lépp ci ay tiis yu dal ci Senegaal la. Li ko waral mooy xiif gi nga xam ne, Maki Sàll ak ñi mu àndal xiif nañ ko nguur ; ak yaakaar ni ñoom dañu war a yore nguur gi toog fi ba fàww. Lii lépp moo leen ko andil. Moo ne de, ay at ca ginnaaw loolu lan fi xeexoon ba ay bakkan rot fi. Li andi lii, mooy nguur gi ñu teg ci loxo Maki Sàll, ne ko : «Jox nan la sunuy mën-mën, jox nan la sunu alal, jox la «administration» bi, jox la yoon wi “justice”, jox la xare réew mi, maanaam “arme” bi, jox la lépp loo soxla li nu bëgg mooy nga defar réew mi, li nu bëgg mooy ndaw ñi am liggéey, li nu bëgg mooy nit ñi faju, li nu bëgg mooy tali yi baax». Maki Sàll walbati loolu lépp, jël ko muy doole ju muy teg ci kow saa-Senegaal yi. Muy kuy pólitig, muy kuy «mouvement citoyen», muy «Sociéte civile», képp ku ne àndumaak Maki Sàll rekk, teg na doole jooju sa kow. Loolu moo nu andi ci lii. Mu ànd ci ak ay nitam yoo xam ne, duñ ko wax dëgg, mbaa sax ñoo ko yées, soo moytuwul, moom ci boppam.
Ndax lii am yépp nag, ñi ko séq bari nañ de, waaye li ci ëpp ay jëfkat yu ndaw lañu. Boo ko doon seet, ñeenti jëfkat lañu : Maki Sàll, Antuwaan Jom, Maalig Sàll ak Basiiru Géy. Ñeneen ñépp ay suq lañu, nga xam ne, dañu leen di defloo ñuy def. Waaye ñeent ñii, musiba Senegaal yépp, ci jamono yii ñu tollu tembe, ci ñooñu la. Ndax jaadu na, 16i milyoŋi doomi-Senegaal ñeenti nit rekk lëmbe leen? Ndax loolu war nañ wéy di ko nangu ci dëkk bii ? Loo wax nag, ñu ne la nun noo yor nguur gi, “force restera à la loi”. Te, yoon, “loi” boobu, duñ ko tudd lu dul bu dee ci kujje pólitig gi. Yoon woowu dañ koy walbati ngir man a jot ci képp ku àndul ak ñoom ; waaye saa su yoon wi waree dal seen kow, ñu ne mukk du fi am. Ñaata nit ñoo fi mas def ñombe yoo xam ne kenn du ko tudd ? Tey, ñu ngiy romb waa Senegaal di leen yëkkatil i mbagg. Loolu nag lanu mënatul a nangu. Looloo tax nit ñi jóg ni, lii dootunu ko nangu, dootu fi am.”
(Dees na ko topp…)


c: text/html

text:
1
Waçaçre car nen jar go ko ree, kol jar tenene
1Tañgu maga Baa hay bay de ma joñ tamsir de feçeçren wo wa ëa mono, Waçaçre hay yañ go, Waçaçren hay wo de Baa, Waçaçren hay diñ Baa. 2Waçaçren lay, Baa lay, aà wo äog äuy, aà hay yañ wo go sug tañgu maga Baa wo joñ feçeçren wo mono. 3Baa joñ feçeçren wo äuy diñ de äe, feçeçren wo mo krub äuy deñ joñ ra diñ Baa wo dege Waçaçre no. 4Waçaçren diñ kaçaçge feçeçre ma tenen wo krub äuy, aà raw ler ngeel wo go ne jar tebere wo ti. 5Suñgun de äo' ge mo ti', Je ler ngeel raw ler ngeel wo nen äe, eegre suñgun laa kaçaç ge ma yaçaç ngeeln gaa so.
6Baa raw äo' je soole äe le, ëu je sen ga Jañ. 7Je soolen a ma waçaç ge go ti je ler ngeel no, aà a maga jar äuy mo yaçaç wo waçaçre je ler ngeel no. 8AÀ de see äe, aà bay diñ je ler ngeeln wa, aà a äen waçaç ge go ti je ler ngeel no. 9Je se maga aà a waçaç ge ti äe diñ je ler ngeeln go cwaçy, aà a ti tamsir la, aà raw ler ngeel go ne jar ti äuy.
10Waçaçren hay hay ti tamsir la, Baa joñ feçeçre ma ti tamsir wo la äuy diñ de äe, de sen äuy, jar ma ti tamsir laa wo ko ge äe mbe gaa pa. 11Waçaçren raw age diñ äi sir äe no, jar äen laa wo yaçaç ge äe gaè. 12Mbe de sen äuy, jar po wo yoo äaara raw wo yaçaç ge äe, raw wo haç äil äaara ne hene, aà raw haç eegre ne hara, maga aà mo kol wo go weere Baa. 13AÀ bay wo de kol ge weere Baa de faage maga jar tebere biñ wo weere de äe gesiñ lam wa, ama Baa kol ra weere äe.
14Waçaçren raw kol ge go je tabay, raw hayge yoo jar tebere wo, joñ jar de el debañ, a ko cwaçy äuy diñ see äe lay. Wuur raw koge äe, aà de wore, do Weel ma boñ maga Pan äe gragn nono. 15Jañ raw riñ jar ti äe so, raw ngar jag ga: Mo caw diñ je maga ndi hay waçaç ti äe ga a le de a ge blam äi, ama aà de dañ mege kluu, werga aà hay go tañgu äi äaa mo so no.
16Naa raw da' nen mo ma naa äuy diñ wer äe, aà raw mbe woo naa creä creä so. 17Baa haç waçaçre äen le ne jar diñ ne Moyis do, ama ma joñ ge jar de el wo de ko ge cwaçy äuy nduu wo le diñ jag Yeso Kris lay. 18Jobo bay de ko Baa ga aà diñ wo la wa hase, say de ko ge äe diñ Weel äe ma boñ ga diñ Baa, de tayge de Baa Pan äe mono, kañ nen jar ti äe diñ se.
Waçaçre maga Jañ ma joñ batem jar siin go mono
(Ko äil Mat. 3.1-12; Mark 1.1-8; Lug 3.1-18)
19Jar Jwif ma Jerusalem laa wo wañre ma sië jag ne Baa wo de Lefid wo le wii Jañ ga: Äa ndo diñ wo äa? 20Jañ raw fer waçaçre ne hara, aà yoçoç ti gaa hase, ama aà kal waçaç ge go pel äaara poëag äuy deñ ga: Ndi bay diñ Mesi wa.
21AÀ raw wo wii gi äe ga: Day ndo diñ wo yaw ne? Ndo diñ Eli? Jañ raw fer waçaçre ga: Bay wa, ndi bay diñ Eli wa. AÀ raw wo wii gi äe pa ga: Ndo diñ Je ndar nen waçaçre Baa go? AÀ raw riñ rage ga: Bay wa. 22Blam sen aà raw wo riñ gi äe ga: Day ndo diñ wose yaw ne? Wuur fer de waçaçre sen ne jar maga laa wo wuur le mo so lay no, ndo de see äo ndo waçaç gahaçyne?
23Jañ raw fer waçaçre ga:
Ndi diñ blo maga Baa waçaç ti äe, day Esay je sië waçaçre ma jag äen go raw sii gi äe go ga:
Je tabay yañ le 'waa äay ti puuli ga:
Kne' wee blam faage go ne Wañkluu de el de deele ëegere mono.
24Jar maga aà hay laa ra le se Jañ, Farisiyeçeç hay yañ wo ni lay. 25AÀ raw wo wii Jañ ga: Hayga ndo bay diñ Mesin wa, bay diñ Eli wa, bay Je ndar nen waçaçre Baa go po wa lay, ndo joñ batem jar le? 26Jañ raw fer waçaçre ne hara ga: Ma äi, ndi de ma joñ batem äay diñ de bii, ama jobo yañ yoo äay la, je sen nday bay de ko ge äe wa. 27AÀ AÀ äen le blam äi, ama ndi bay de kaçaçge maga ndi naa way taarag äen go dra' wa.
28Ree sen joñ wom deñ äuy Betani, wo go faale pyew Jurdeñ ti ngeel maga Jañ hay joñ batem jar ni mono.
Jañ ga Yeso diñ wee sam Baa
29Toñ äe, Jañ raw ko Yeso le a ge see äe caw, Jañ raw riñ rage so ga: Ko wee weesam mani Baa ma taw älagge jar ma ti tamsirn wo go mo caw so no. 30AÀ diñ je maga ndi hay waçaç ti äe ga: Jobo yañ le a ge blam äi, ama aà de dañ mege eegre mo so no, werga aà hay le go tañgu äi äaa. 31Ndi hay bay de koge ga aà joñ ge diñ mo bag la wa, ama ndi a äin joñ batem jar de bii, maga ndi mo kañ nen jar Israyel wo ti äe.
32Jañ raw waçaç ge pa ga: Ndi ko Nenterse le sir gi le ciñ do kurgudun no, raw hayge ne hen ti. 33Mbe de sen äuy, ndi bay mbi de koge ga aà diñ wosela wa ëa pa, ama Baa maga äo' me le joñ batem jar de bii, raw riñ mege ga: Ndo ko Nenterse we le sir gi, day raw hayge we ne jobo ti no, ni aà diñ je maga joñ ge batem jar diñ de Nenterse ma bay ëag mono. 34Jañ raw waçaç ge ga: Ndi ko ne, ndi raw waçaç ge ga aà diñ Weel Baa.
Jar maga Yeso da' ra wer äe tañgu mono
35Toñ äe, Jañ fer hay ge go ni tigriñ pa de jar ma wer äe po wo äoge. 36AÀ wo ko Yeso le seege mokay, aà raw waçaç ge ga: Ko wee weesam mani Baan mo caw so no. 37Jar ma wer Jañ ma äogn raw wo laa waçaçre maga aà waçaç ne mono, raw wo mañ blam Yeso. 38Yeso raw mbuë nen le blam äe, raw ko rage le seege wer äe, Yeso raw riñ rage ga: Nday kië diñ may äa? AÀ raw wo ëe ge äe ga: Wañ ma had jar, ndo de hayle la gen ne? 39AÀ raw riñ rage ga: See wee le ko ge äe lam. AÀ raw wo age, raw wo ko ngeel maga Yeso hay de hay le ni mo so no. AÀ raw mbaara lagge le' wur gesiñ äiñ äe ni so. (Wur hay go de ngar maga fiiri ma de law wo de a ge liñ lay.)
40Jobo yañ yoo jar ma äog maga hay wo laa waçaçre maga Jañ waçaç ne ni boñ, raw mañ blam Yeso lay, je sen diñ Añdre weegeman Simoñ Piyere. 41Añdre raw sii waçaçre sen tañgu ne hen äe Simoñ, raw riñgi äe ga: Wuur da' Mesi we le la. (Mesi wer äe ga Krisi.) 42Añdre kal rawge de Simoñ see Yeso. Yeso raw koge äe mokay, raw riñgi äe ga: Ndo diñ Simoñ weel mani Jañ no, a ëe mo ge yañ ga Sefas. (Sefas wer äe ga weel huuli.)
Yeso ëe Filip wo de Nataniyel wer äe
43Toñ äe, äil Yeso raw da ge ga se wo go äi sir Galile, aà raw yiñgi de Filip, kal riñ gi äe ga: See le wer äi. 44(Tiñ Filip Betsayda, äi leege maga Añdre wo de Piyer wo ni mono.)
45Blam sen Filip raw yiñgi de Nataniyel lay, kal riñ gi äe ga: Je maga Moyis yer go ti äe yoo waçaçre Baa mono, jar ndar nen waçaçre Baa go yern wo go lay, wuur da'n we le. Diñ Yeso je ni Josef ma äi leege Nasared no. 46Nataniyel raw riñgi äe ga: mopo ma de el kaçaç ma a ge mbe yañ le Nasared lay? Filip kal riñ gi äe ga: A mbo le ko ge äe ëa.
47Yeso wo ko Nataniyel le seege mo caw, aà raw waçaç ge ti äe ga: Ko je Israyel ma cwaçyn mo caw so no, bag ge bii jar bay äil äe me' wa hase. 48Nataniyel kal wii gi äe ga: Ndo ko me ko ge äa? Yeso raw riñgi äe ga: Ndi ko mo de maga ndo hay hay le wer gum, tañgu maga Filip hay bay ëe mo ge ëa mono. 49Nataniyel raw ëe ge äe ga: Wañ ndo diñ Weel Baa, ndo diñ Wañ jar Israyel wo lay. 50Yeso raw fer waçaçre ne hen ga: Ndo yaçaç waçaçre äin diñ wer maga ndi riñ mo ga ndi ko mo le de maga ndo hay hay le wer gum mo so gaa yawla? Ndo ko ge ree ma de el debañ dañ ma kay la wo yañ pa. 51AÀ raw waçaç ge pa ga: Kidolgi ndi riñ nday, nday ko ge ngeel ma ciñ yañ go de bul gi, jar peele Baa joñ wo yañ wo ëii gi ciñ, ma la wo le de ëii gi gesiñ ti äi Weel je tabay no.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Penku gu Sori
Penku gu Sori mooy barab bi nga xam ne moo ëmb yenn réew yu Bëj-saalum-penku Asi, ak yenn diwaani Siin, ak Ooŋ Koŋ, ak Singapoor, ak Réewum Maleesi, ak dunu Taaywaan.
Ci diwaan bii di nan fa gis ay réew yu wuute, ca wàllu koom ak xarala. Ci genn wàll di nan fa gis Taywaan ak Koom-koomam gu naat, ak dunu Hoŋ Koŋ aky taaxikawam yi gën a kawe ci àdduna bi, ak. Ci geneen wàll, ay réew yu seen koom-koom cëslaayu, ba tay, ci mbéy, waa kaw gi nekk ci coona.
Limbari yi joxe nañ ay lim yuy firndeel ni Ooŋ Koŋ jiitoo ci Koom ak ci Xaral ci àdduna bi.


text:
LOYU F
Fegul te fog te foogu tey ku fendi far
Ci lépp luy fëkke te am fulla ju far
Te fuglu fàwwu Yàlla tey fàggu bisam
Ba mujj tey farlu ba feesaluw fanam
Te femm bakkan bi te fàndaañu te fëx
Ba fagg bul fippu ba far tàbbi ci pax
Te bul di féttéerlu ba fiirook sa bakkan
Facanteel ak moom te far ak Yàlla ba fen
Fépp fu saytaane ñëwee nga fénati
Te xam ne lépp lum la wax day fenati
Yàlla ku fiir la kon faral féete fa moom
Àdduna daa foytu te ag sax du jikkoom
Te fiir la guy firngale fàdd lay fexe
Ku ci ne foox sa tànk far ñàkk pexe
Nga rët sa faalànq gi fettax ne fëlëñ
Te fekk fomm wéy nga fënde nib fëriñ
Nga fande fii ak fële feccikul ca teel
Lépp lu lay musal ca fiir googa fexeel
Sa faayda firndeel ko ci foog ak fagaru
Fab jiwu fit te dem ca tooli xol faru
Faxas sa fóoy gi tey fésal sa yéene nag
Te ful sa jëf mu feese yiw nga falu nag
Fodaŋ sa bakkan bi te folli ag palam
Te fecci kóllareem ga fas nag sa kanam
Faramlikug tenq ga bum la fif ba tax
Nga far ko kon nga fuuti fequl te nga fëx
Firincikul ca buum ga filli teel a fog
Fenam ya buñ la fàbbi fippul të ko nag
Fabul te fas yéene mu foñ la foñ ko it
Te bul ko faale it na fàndaañu ba rët
Bu follikoo ngay falu fàww fëll it
Ca maas ga for mànko ci coona fés ci sut
Defal sa fàggulde mu doon ay jëfi yiw
Yu yéene lal, te farlu, kon sa yiw wa lëw
LOYU X AK Q
Xarit xélul te xellu aw ci xàllu xam
Te xér ci xëntewoo lu lay xiir ci xalam
Te xettalil ku nekk xiirtal ko ci xay
Te bul xatal sa xol bi it ba xëy di xay
Te say xalam na dooni xiig nga xuuyi mbéey
Te bul di xottente te xér nag ci liggéey
Melal ni xettar ci ku dëng mel ni xaal
Ci soppe yépp ku xuloo nga xañ ko paal
Te bul xulóok a xeex ak ay xasante yaw
Te bàyyi xiirook a xëccoo lu man di xew
Te bàyyi xeebante xaroo xoddiku yaw
Te ngay xereñ te jéem a xejj jëm ca kaw
Te xeet xumaagi xol bi xembi ay xalam
Xerawlu yiw wa faj sa xëndóoñi xalam
Sa xel mi bum xuuge na jub xocc te wér
Xëllóob ya buñ la gën di aaru kon nga ñor
Bu say xalaat xajam nangay xajoo ku ne
Te bul ko xumtoo te xemmem njariñ lu ne
Te bul di xàddi bul di xàcci xàllalal
Ku nekk u xàll bul di xallal it sa xol
Te xippi gët yi xoole bul di xuuse it
Te bul di xand xur wu xéewal ga newut
Te ngay xareek àdduna xas ko xupp ko
Te xoqatal ko xuuxle it ci xeexi ko
Te xam ne màggat mu Jigéen mu xubbidaas
Te xetembee xetembe xàŋŋ gët ya laas
Moo di misaalam bu ko xoymet sa kanam
Xëb ko te far ci xol bi xuulu ag bëggam
LOYU R
Rayal sa rëy gi rendi reewandeek ragal
Te roy rafet-rafet yi réccu ràggi xol
Raxas sa réeri xol ba roppi ñépp raw
Te roof ca rus Yàlla te rembatal ko yiw
Te rëcc saytaane raxal fiir ga mu yor
Te rat ko rinkil ko du ruur génnati far
Te bum la rambaaje defal rokk ci moom
Ratt daŋar ja rékki mbooleem i naram
Te rënk gëm ca róog te bul raf ba mu rot
Te rikk bum la xoqatal ba tax nga rët
Bakkan bi ruuj ko rijj reen ya riije ko
Te rëq ndiggam la te ray ko robi ko
Àdduna rusloo ko te raaf rëddi faram
Te bul di ruusaanu akay ronn i yëfam
Tey raju bànneex di ko rog, ràññe ko moom
Ragg téram ba ba mu set rësal pexeem
Sa noon yi buñ ree bu ci kenn rëcc tam
Na seeni reefu ne ci yaw bu leen yërëm
Na seen dereet yi riix ci suuf si rungleen
Te ràngleen lu rëy te metti rombleen
Nangay rañaan di jàggi ruur di daw fu rëb
Di tuub i rëcc-rëcc roñ ca yiw ya ŋëb
Te riggalal ngëneel ci xol bi yuñ ca riim
Te bul di reggal it sa kàddu dee ko riim
Te bul di ràppal ak a reesal lu lewul
Donte lu ras nga am te am rooy rafetal
Te bul di rànnamtalu ngir ràbb ca wor
Ngir jëfe kuñ rëbb la daw ko jiitu far
LOYU S
Sotoxlul saŋes Yàlla war sàllu ngëm
Te sóob um lefam daw ba seer ug palam
Sawar am sagos muñ te sàkk ub sagam
Te sëmbërtaloow yiw ba gën sépp sem
Te sartaagal’ak sag safoo Yàlla jëm
Ca kaw sippi ag sew waxam mbaa jëfam
Te naan kaasi ngëm suggalee sell yaw
Te bay saw sas ak gopp sunnas ka xam
Selaŋlul te bul dox di sonjaanu sas
Te ngay sopp Yàlla’ak a santiy mayam
Sa bakkan bi dang koy sébéj bam séxéñ
Ci ag nooy ak ug topp sunna ak sëfam
Te siiwal pexeem bul ko bàyyeek sagoom
Dafay sooke aw ay sexeeral mbiram
Te siiw mbicci kaaraange semmal ko jëm
Fu sooŋooŋ ak ug sooy newul ak tilim
Nangay sémb loo man di sottal di sos
Ne siiw am njariñ ak sutura ak ngërëm
Te bul jëf lu suufeek lu sew bul soxor
Nangay jëf lu set saytu sàqiy payam
Nangay sonne xam-xam soril luy safaan
Te bul sob te bul sikkal it senn cam
Te bul sóoru mbër it ndegam suq nga
Te bul soxlu mbër soxlawool ug manam
Te bul siis itam ab siboor saytu ko
Nangay seexlu ñaawtéef wa sib ag jëfam
Te bul sànj benn ub jullit sopp ko
Te bul koy sabooteek a salteel deram
Te ngay digle ag sell bañ caa selaw
Suturaal ku nekk it te sàmm ub deram
Te bul def safaan it ba tax ngay sëngéem
Sippeekul di surgab ka man tey ku xam
Safoo sab sëriñ fàww dib sang yaw
Te sa baati seedeem ka sapp ug demam
Nangay faj sa jikkoy saŋañ sempi ko
Te bul suux ci sañ-sañ yi Yàlla a ko am
Te bul nég ci am mbir suba’akiy sibir
Dafay faatal uw yiw du sottal mbiram
LOYU T
Toroxlul te tuub tey topp Yàlla te teet tereem
Te teey tabe tey tàggat bakkan beek a daw pexeem
Toŋal ko te tóngook moom te tëkku ko bul ko tëy
Toroxlu ci Yàlla’ak ug tëyam sàkku yërmandeem
Te bul toog te bul jëf it ci maa tey mu tond lool
Na tandu te bul teeŋal ku të togg tuskareem
Tegul yaw ci kaw yoon wii taxañ bul ko teggi tam () te bul tagatémbeek ug tàyyeel ak lu deesi yéem
Te daw tabarondum digg njolloor mi ngay taseel
Mu teggilook’ay tàbbiloo teen i tappaleem
Fegug Yàlla moo gën ngën ji tungaar ak iy tata
Nangay tàbbi kaaraangeem te bul génn bul ko jéem
Te taafenteloo nag aw turam foo fu man di dem
Te ngay tos sa xel bam saf ku dul yaw nga far ko tiim
Nga tutti sa xol bam set ci tér ak tilim-tilim
Te muñ tiis ak iy tar-tar ba gis tërgën ub taneem
Te daw tañaxook tànjaŋ ci mbir moo xalaatagul
Te daw tumurànkeg xam nangay tàpp cig wuteem
Nangay tànn say àndaale tey tànnu taaru jëf
Te tàmmal sa làmmiñ wax ju yiw mbaa nga far ne xiim
Te tooke sa bànneex far ko tiiñal te tanc ko
Te tuumaal ko far tëjjal ko tàbbal ko ciy pexeem
Nangay tembareel say mbir sa jëf takku am njariñ
Nga lal tesaranteg muñ te bul tayle ngor ci keem
Te ngay bàyyi téesanteek a teefonke ak tërëf
Te taataar toroxlul nag ka deesul gis ug tëleem
Te tàpp ca xéewal yee te jug tepp-tepp yii
Te tàggook i tër ak taq tey fab teraanga leem
AG MOTTALI :
Laa yéene woon a indi fii nag la mate
Te mooy wolof ya sànku woon ba të jote
Ma jug dabaatalaat ko ngir mu dekkiwaat
Te suuxataat reen ya ba xob ya seqiwaat
Ba meññatam ma ñor njariñ la daj fu ne
Ku nekk mos ca kotttéef la daj ku ne
Ñu bokk fëx ku des ginnaaw jéem a dabe
Te daw ba roppi népp nag te buñ rabe
Mu doon i mbég ci népp tey ag sigére
Te xel yi dal ba xol yi dootul fér-féri
Yaraax-yaraaxam yi yitam fatt taraj
Ba ab poroxndoll du des bu lenn xaj
Ba sun cosaan xajam-xajam ya set welas
Layaat ko seggaat ko ba tër dootu ca des
Ñu rat ko nag ba dóotu dàngaŋ jawali
Ci ndàndfayfayug keneen bay lëjale
Ne nit amul lu dul cosaanam ak ngëmam
Cosaan la it làkk a ca jiitu nañ ko gëm
Ku wàcc sab àndati ànd boo dem it
Fekk boroom ca kaw ne déjj day ku mat
Ndegam dangaa waññiku delsi ci sa bos
Fekk keneen toog ca dangay ku xel ma des
Kon maa ngi woo népp nu bokk takkuwaat
Te fonk sun làkk wi bun ko sànniwaat
Nit bu nitee du dem ci tool bàyyi sasam
Di bay sasuw keneen ba booyal uw sasam
Dafay fexee lippiku ñépp bay sasam
Bu sottalee bayal keneen di ndimbalam
Dafay jariñ nit ki te bañ koo jariñoo
Balaa jariñ nit ki na nég ba jariñoo
Nu ñaan ci Yàlla miy boroom mu boole ko
Ca jëf yu yiw ya sun xel it mu dolli ko
Te def ci way wi barke xiirtal nu ci way
Ci fonk sun làkk wi népp bokk wéy
Aji-bind ji: Sñ Maam Moor
Aji-topp ji: Abdulaahi Juuf


text:
Wolofalu Boroomam
Ma jóg kañ waa ja daa way ngën ji Yónnen
Ba Yónnen fal ko muy xutbub Boroomam
Li tax way wii wolof te waroon di yaaram
Damaa nar gaa yi jàngul xam Boroomam
Ma kañ ko te way ko ndaxte mu dolli may may
Géwal sañ naa wëreeluy kañ Boroomam
Ma nettali fiy jaloore te sulli fiy ndam
Te wax xar-baax yu tax ngeen xam Boroomam
Te xejj ya Yàlla fal xam nañ maqaamaam
Ca xar-baax yaak ca may yaak xam Boroomam
Ca wàlliyu yaak ca xawsu ya sax fa diiwaan
Ca xutbu ya ak ña daa wéet ak Boroomam
Ña xam Yàllaak ña xam Yónnen ca baawon
Ba tay kenn jaarugul fa mu jaar Boroomam .
Te wax jii moo ko wax ba ko noon ya yóbboo
Ku diiŋat wax jii moo juuyook Boroomam
Ca géej ga la làmbe Yàlla ba fekk muy géej
Mu tanq ca leeru hëybu ya naan, Boroomam
Ca géej ga la dàqe saytaaneek i gaayam
Buñiy maaj muy taxaw faratay Boroomam
Ca géej ga la moome mbóotum kun ci baatin
Bu noon ba fobee kënoom mu ne kun Boroomam
Ca géej ga la Bàmba tijjee ndàmbi xam-xam
Ba faf yor alliway xalimag Boroomam
Ba àgg ci Yàlla àgg ci ngën ji Yónnen
Ñu sopp ko soppi léppam muy Boroomam
Saxal foofee jihaari bakkan ci ay at
Di boole taggag julleek wéetal Boroomam
Ba faf seey mel ni suugar far ci Yónnen
Di moom muy moom ci baatin cëy! Boroomam .
Ñu bokk ko fal tofal ko ngërëm mu fob kun
Ñu wommat ruu yi jox ko mu jox Boroomam
Di kenn ku ñépp xam foofee ci baatin
Tubaab ya di bañ sëriñ si di yéem Boroomam
Mu faf dib jant faf tiim jépp dunyaa
Di taalif téere yuy sellal, Boroomam
Malaaka ya seere pal ga mu am fa diiwaan
Mu fal ay xutbu yuy déeyag Boroomam .
Balaa lëf a am ci péeyi aras ci baatin
Ñu diisook Daam te mooy jaasii Boroomam .
Te mooy wuutaatu Yónnen far ci kaw suuf
Di mbóotam kun ci lépp lu soob Boroomam
Mu làq ngërëm ci saahir ak ci baatin
Maqaamaam fawqa mboolem ñoñ Boroomam
Sëriñ Tuubaa di maanaam dex, ku dem duy
Ku sóobu ne mes, bu génnee xam Boroomam
Ku sóobe te wéy aw yoonam ya feesal
Ci ay leeram ba faf di duyal moroomam
Ku sóobug dex, na xam ndox dof bi yewwul
Te wàttum ndox lewet na te wex ci biiram
Ku sàggan sànku fàww te lab te doo duy
Te doo set, doo setal doo xam Boroomam
Meloy Bàmbaa ngi waa ju xamul na dégloo
Te roy-royluy jikkoom moo xam Boroomam
Di jox aji-laaj di dimbali ay dëkkaaleem
Du tooñ te ku tooñ mu jéggal ngir Boroomam
Di may ku ko bañ di woo ku ko foñ di neexal
Safoo ku ko soof ku dul kuy moy Boroomam
Di faj aajook a xamleey bóot di seexal
Di génneg ruu ci tuskare jox Boroomam
Di fekk ku ñépp xeeboon ay cosaanam
Mu fal ko ba ñépp faale ko mook Boroomam
Di fekk ku mel ni man jàngul liggéeyul
Mu seexal sol ko xam-xam mook Boroomam
Di fekk muriit bu dof bu tilim ferul baa
Mu fóot ba mu set tofal mbooloom Boroomam
Meloy kaw yaak meloy biiram dëppoo nañ
Du digle lu bon duy déglu ku dul Boroomam
Du moy ngir tiit, du bew ngir mbég lu rëy-rëy
Du bëgg, du bañ, du faale lu dul Boroomam
Du jàq, du rët, du jaaxle, du fàtte Yónnen
Te masul a tawat lu xew ci ku dul Boroomam
Du daw ay noon, du yox-yoxi ngir pexem nit
Du sukkandikoo ci mbam ku dul Boroomam
Lu mbir rëy-rëy da koy far dolli ag ngëm
Du yoqi, du daw, di mbër mu far ak Boroomam
Du wopp ba tax mu wàññig jaamu Yàllaam
Du tiis ba mu tax mu ër faratay Boroomam
Du dégg ag nodd mbaab kàppar te teewul
Lu taw-taw ak lu liw-liw cëy Boroomam
Du tabje ba tiim, du wuute masul di maamuum
Du gàpparu bis, du wéeru jullig Boroomam
Du yeexal wenn waxtu te masul a fay faat
La koy wax raw montar mooy Boroomam
Du ñàkk ba tax mu boddi kuréel ya koy laaj
Du denc alal lu dul téereey Boroomam
Du dox di tëjook i dëkkaaleem ci ay kër
Bu wéetaa ma nga ci Yónnen baa Boroomam
Du dox di nelaw ci ay lal guddi cëy kii!
Du lekk ba regg day mos ngir Boroomam
Di far ay moy di gàdduw tiis ci aw nit
Di sotiy may di jël sànjub Boroomam
Bu nattu jógaa ba jëmsi ci ag njabootam
Mu daar-daarloo ko ngir àndag Boroomam
Yërëm naw ndaw xamal leen yoonu baatin
Teral naw mag ba jébbal leen Boroomam .
Yafal nay bër tabax nay kër ci suuf sii
Xamal na ña sànku woon ngéerum Boroomam
Te taal na ci réew mi taal bu dul fay ci dunyaa
Maseefu la gis kemam cëy mook Boroomam !
Dëgër ba ni këŋ nooy ba ni nemm cig wet
Te am njàmbaar gu tar te ragal Boroomam
Woyof ba ni toyy diis ba ni gann cig wet
Lewet ba ni domm saf-sàppag Boroomam
Sawar, te lefog, te yaatu, te xér, te am ngor
Di tab bu dul jeele lumu am jox Boroomam
Rafet jëf saf xorom du waxa te reewul
Bariy teggiin ci ku mu gis ngir Boroomam
Du xejjag seen, du ay bokkam, du jàmbur
Ku ñëw mu teral digal la nga xam Boroomam
Du boddi, du ñax, du jànni, du xotti saatir
Da lay yaatal ëfal la nga mel ni doomam
Du màtte, du jëw, du xool lu warul te siisul
Du rummi, du mer, du xul ci lu dul Boroomam
Du xaste, du dóore, ñàkkul bay fayantoo
Du dog wormaak i bokkam baa Boroomam
Du fàtte, du fécc wóllëre, masul a wor nit
Du xàddi, du naagu yërmande ngir Boroomam
Du bew, du bajantu day waarook a waare
Du jeng, day fakki maasam ngir Boroomam
Du reetaan nit, du far-farloo, du sot nit
Du yàqub der, du tas nit ngir Boroomam
Ndaxam jii waay jikooy Yónnen la làmboo
Maneeful a lim ngëneelam yeek Boroomam
Funuy raaseeti waa juy mel ni mii mbër
Woyof na kaw te diis na ci biir Boroomam
Funuy raaseeti jant bu dem ba njolloor
Ta leeral yépp gox di kenul Boroomam
Funuy raaseeti waa joo xam ne buy wax
Ku nekk di lox di làqu ku dul Boroomam
Funuy raaseeti kok bu jógaa du geesoo
Di romb dërëm ya, jëm ca mbiram Boroomam
Funuy raaseeti kuy fob Alxuraan jii
Di def ciy taax di taalif ngir Boroomam
Funuy raaseeti kuy gis Ahlu Badrin
Di ànd ak ñoom te dëkkaaleek Boroomam
Funuy raaseeti waa joo xam ne buy way
Araf wu mu def aras di ca bég Boroomam
Funuy raaseeti waa joo xam ne fumu teew
Ku wopp mu faj ku dee mu yëgal Boroomam
Ku bañ bii xutbu bay raasiy moroomam
Du gis bu ni mel ci jii jamonoy Boroomam
Giseefu ko woon ca gaa ya wéyoon ca baawon
Te xarnu yii nuy jub it du ci ñëw Boroomam
Ku weddi ba tax mu bëgg ne maay moroomam
Na def li mu def te wax li mu wax Boroomam
Te dox li mu dox ci réewi Gaboŋ wa Kongo
Ci ay noonam te dellusi ciy moroomam
Te sàkk ku mel ne seexi Ibra Faati
Wa Ahmadu Ndombe ak Làmpub Boroomam
Te sàkk ku mel ni seexi Abdu Rahmaan
Ku juddu ci Mbàkke mool a xamal Boroomam
Te sàkk ku làq jagleg Siidi Muxtaar
Ki dem ba siyaare Yónnen mook i doomam
Te seexal kem li Seexi Bàmba seexal
Te sellal seen xol ba ñu xam Boroomam
Te sàkkal leen i booloo fàww yuy jëf
Te tàggat leen ba duñu man a moy Boroomam
Te kat na saxal liggéeyal ngën ji Yónnen
Te bum tere muy taxaw faratay Boroomam
Te dootul nelaw, day daw soxna ya mu am
Di daw saytaane tey wéetag Boroomam
Te bum yoqat te bum jéllal lamuy jëf
Te bum ngistal ci jëf na ragal Boroomam
Te bum diiŋat sëriñ sa te bum fayantoo
Te bum bég ngir ku koy gottil moroomam
Te bum xas nit, bum jëw bum rambaaj it
Te bum fen bum dogag bokkag moroomam
Te kat na saxal jihaar bakkan ci boppam
Te muñ tiis ak naqar te ragal Boroomam
Te day xam bóoti xol xam baatinam nit
Di saafara ràggi xol di xalam Boroomam
Te bum digleek a aaye ci wàllu bakkan
Di woote ci kaw te biir ba gisul Boroomam
Li ngay lim doy na yaw Muusaa taxawlul
Ba tay jotagóo lu mat asakay Boroomam
Gu dégg ñu jàng way wii nang ma ñaanal
Ma am ngërëm te sax fi ba xam Boroomam
Te def géwelam bu koy way fii ak ba may dee
Te wax ju ma wax mu saf ko te saf Boroomam
Ku bëgg di mbër meloy Bàmba a ngi nii seetal
Ku mel nii mooy donay xutbub Boroomam
Aji-bind ji: Njaga Saar


text:
Gëy Njoora Gëy ñaaya yaw, téereb Boroom bi nga def
Am xëy ku lay fakktal, daa repp mbaate mu dof
Yan bañ yanoon mbër ya woon, téeñ baa ngi yaa ne ko cas
Kuy tee nga dëngëñ di wéy, am mbaam la dees na ko sëf
Ku doomi Bàmba di yéem mbindam ba koy terali
Sag suufe faat na asal mosleen ko, xam li mu saf
Kenn manta lim ñi nga def, sëñ daara tay ak i kaaŋ
sun taal ya doon bëgg a giim, ca Njaañ e yaay ki ko ëf
Doo bërgal ub ndonga yaw, doo boddi mag walla ndaw
Gëy ràggalóo, ruuralóo, reggal nga yékkati tef
Xeet yépp am nga ca kaaŋ, lawbeek i géer a ci yam
Ab ŋaydo mantil a tee, ngay xëy di bay wile lef
Tërub xol ak xel mu nëb, gis-gis bu gàtt bi ngeen
Koy xoole tay dafa doy, def ngeen lu yées li mu def
Kuy jéng baay tëj ci kaaf, tey maas kurã ak a dóor
Looy bañ ku jéng ku daw, ngeen mel ni mbóot yu ñu nef
Jéngub noteel bi ñu leen, ràngal ci ngeen war a wax
Te bàyyi daara mu toog, xam ngeen ñi ngeen war a ñaf
Jaay suuf si jaay peterool, jaay nit ñi sànni sa ngor
Jaayal ba jaay li nga wuuf, mee bàyyi nook sunu yëf
Kuy bañ mu jénge joxal, sëñ daara bii la mu moom
Ŋaaŋleen mu wadd te ngeen, jóg jëf li ngeen war a jëf
Du seen moroom te du seenub, nawle yeen a ko tay
Walleen i nàkka te muñ, seen ñay wa nee na ko tëf
Misyoo la yor matagul, daaraam ja dees na ko taax
Seex Murtadaa a ko sos, ñeexum cofeel la ko sif
Daam Jaane baayu Kariim, Xaadim Gëy ay ki ko yar
Ak mbër yu kenn du lim tee ngeen a jëf li mu jëf
Buur Yàlla Yàlla na tër, kuy noonu daara ci suuf
Labal ko ciy fitna ak, kër-kër këram ya di jaf
Féexal sëriñ daara bii, ndax ag jotam bariwul
Ab ŋaydo mantil a tee, muy xëy di bay wile lef.
Aji-bind ji: Imaam Jóob
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Leopool Sedaar Sengoor
Leopool Sedaar Sengoor mi ngi juddoo ca Jiwaalo ci 9 Oktoobar ci atum 1906, génn àdduna ca Verson (ca Fraas) ci 20 Desambar 2001. Nekkoon taalifkat, bindkat doonoon it killifa aada ca Senegaal. Mooy ki njëkk a doon njiitu réewu Senegaal (1960-1980).
Wàcc na jal bi ci teeyug bàkkanam, bàyyee ko Abdu Juuf. Ñu bari ci àdduna bi dañu koy jàppe kenn ci xalaatkati Afrig yi ëpp solo, yu ñaar-fukkeelu xarnu.
DundamModifier
Léopold Sédar Senghor ma nga juddoo ca Jiwaalo, di ab dëkk bu ndaw bu ne ca tund wu Mbuur, ci diiwaanu Cees. Baayam di Basil Jogoy Senghor, ab yaxantukat la woon bu bokkoon ci kuréel gu diggu gi ci giirug séeréer, di genn ci néewte yi ci Senegaal.
Yaayam di Ñilaan Njéemée Baaxum, ñatteelub baayam. Bi mu amee juroom ñatti at, la tàmbali am njàngam ci ab Gospel : benn jàngu bu dëkku bu Baay yu Ruu Gu Sell gi (les pères catholiques). Ci atum 1922 la dugg leekool (mbaa jàngu bi) te booba ma nga Ndakaaru, muy ku soppoon njàngat lu Faraas, di woon ku ràññiku ci làkku Faraas, Laatin, wu Geres ak Jabru, mu daal di am Bakalooriya, daal di am ag may ngir àggale am njàngam ca Faraas.
- Yaxantukat ci fr:commerçant
- kuréel gu diggu gi ci fr:bourgeoisie
- néewte ci fr: minorité
- jàngu bu dëkku ci fr: internat
- njàngat lu Faraas ci fr: littérature française
- may ci fr:bourse
SenegaalModifier
Sengoor nekkoon na di kenn ci ñi doon jàppale Lëngoo gi:(réewi Afrig yi temb bu yàggul), loolu lu mel ne (ag Komonwelth gu Faraas) gu ag Lëngoo la woon, réewi Afrig yi nag ànduñu ci woon. Moom sosoon na ak Moodibo Kayta Lëngoo gu Mali gi. Moo nekkoon njiitul jataayub lëngoo bi ba ci kero bi mu tasee atum 1960, moo nekkoon ki njëkk a jiite Senegaal, ñi ngi ko tànn ci 5 satumbar 1962, mooy ki sadd bàkku réewum Senegaal (gar gu xonq gi). Njiitul jëwrinam lii di Mamadu Ja moo féetewoo woon doxal naal yi aju ci suqaliku gu réew mi gu guddub dig gi(long terme), bu ko defee moom Sengoor mu féetewoo séqoo yu bitim réew yi
Waaye ñaari gaa yii mujj nañu wuute ci lu gaaw. Ci disambar 1962 lañu jàpp Mamadu Ja, mi ñu tuumal ne day xiirtale cig daaneel nguur, mu daal di sax ci kaso bi lu tollook fukki at ak ñaar. Ginnaaw bi Sengoor daal di taxawal ag noste gu njiit . Ci 22 Mars 1967 Sengoor mucc na cig bóom, ñu daal di teg àtteb ray ci ki ñu ko tuumaaloon. Tekki na ndombag tànkam njëkk ab àppub njiitam di jeex, loola di ci disambar 1980, daal di fiy wuutal Abdu Juuf ci boppu réew mi. Ci ron ag njiitam la Sengoor sampe lëwug làng( ñu yamale woon ko ci ñatti dawaan rekk: mbokkoo , mbokkte, ak afal ak genn noste gu yar ( systeme educatif) gu am solo.
Bariwaa na lu ñuy askanale Sengoor ag demokaraasi waaye ay fen rekk la,ndax moom indi woon na fi ci doole ag noste gu genn làng, daal di moñoxe ci doole lu sakkan ci ay yëngu-yëngu yu ñaxtu yu ay dongo (étudiants. Ak doonte canc gu Faraas jeex na ci melo wu kilifawu (officiel) teewul xiimay koppar bu Senegaal Faraas a koy saxal, njàng mi it ci làkku Faraas lañu koy defe, te Sengoor it réew mi mi ngi ko jiite woon ànd ak ay xelalkat yu Faraas yu muy diisool, (Ñooñu nag manuñoo joxe menn xel mu njariñul Faraas nekkul, Moom itam jabari waa Faraas la yoroon, te bari na lool lu mu daa xeex ngir ñu yor aaday Faraas, Taalifkat ba nee na:
- (Màggat mu màggat ci am () njàngum tubaab jabaroo () tubaab tubaab la, tubaab ngeen dénk seen gaal gii)
- Lëngoo gi ci fr: fédéralisme
- séqo yu bitim réew;relations internationales
- noste gu njiit: système ou régime présidentiel
- lëwug làng: multipartisme
- mbokkoo: socialisme, mbokkte:communisme, afal:libéralisme, noste gu yar :systeme educatif


text:
Te fetaloo bañ ami góom
Ba àgg yaak sa yépp doom
Te alxuraan yaa ko falaat
Yaa sampi daaru, fali wuur
Rékki takkaayi séen i baat
Yaa tax ba nuy woy di walif
Miskiin yi yaa doon séen nijaay
Ku mar fi yaw nga màndi loo
Wàccal, damul, langul te téen
Melna ni bay nga séen i tool
Hasaanu daa tagg rasuul
Ba def xaliifatu rasuul
Maneesu koo xamal mbindéef
Ken musla boole séen i bóot
Diiwaan la daa faley moroom
Mu boole koo’k sirrul kamaal
Kamaal ga lay falee’y meteel
Jibriil la daa dimbandi koo
Pexe ya noon ya daa jagoo
Hikkam la daa sukkandikoo
Riwaaya lay gonte nekaam
Du werse boŋ ci tarasool
Aj màkka mas na ko ni ngéej
Giñ naani daawu ñu soree
Moo raw xiyaaru lasfiyaa
Ak muñ gu rëy ga mu sagoo
Te amna bóot yu mu fegoo
Jublu ci Yàlla ne njanaaw
Jaayante na ak Yàlla sa waay
Bëggu la am sàqi njuróom
Moo mas a dox ba dem gaboŋ
Nawul dërëm xeebul përëm
Kuy waaru bàmba doyna waar
Bëggul bañul xeebul du yéem
Ku laaj mu jox la sa muur
Kon du ko may sëriñ guyaar
Baari, gënul fi moom pataar
Kon taaxi jurbel du fa jaar
Bañ wommataale xarnu bi
Bañ del si ànd’ak xarnu bi
Mbaa weeru gàmmuw xarni bi
Te def nu mbër ci xarnu bi
Say gaal a jàlle xarnu bi
Def nub masin ci xarnu bi
Maam Jaara tiim na xarnu bi
Lu tax ñu siiw ci xarnu bi
Ba ñuy defar waa xarnu bi
Daagul rusoo ci xarnu bi
Ku weddi seetal xarnu bi
Ñoo gàddu mboolem xarnu bi
Doktoor bi yaa faj xarnu bi
Ngir yaa wéral séen xarnu bi
Yafal nga mboolem xarnu bi
Ñii mel ni man ci xarnu bi
Bañ man a ànd’ak xarnu bi
Dekkal nga ruuhi xarnu bi
Sa diine doyna xarnu bi
Lislaam nga moome xarnu bi
Ba yobbu mboolem xarnu bi
Yaa man a jàlle xarnu bi
Yaa wone diiney xarnu bi
Tay ñi ngi wommat xarnu bi
Yaa bind loo won xarnu bi
Tasaare daaray xarnu bi
Di muuru dëddu xarnu bi
Xamal nga gaa yi xarnu bi
Yaay wéeruwaayu xarnu bi
Màndal nga góoru xarnu bi
Nde wub nga làmbi xarnu bi
Bayaale tool i xarnu bi
Semmal nga léen ci xarnu bi
on Feb 03 in Caada, Diine, Taataan, Uncategorized tagged by tam
Te fetaloo bañ ami góom


text:
Bismillaahi rahmaani rahiimi
Yewwuleen bu Yàlla falee
Ab laram na ñépp dagu
Dag ca péey ba lay xala añ
Wuyusileen ci seeni sago
Xaadimu Rasuuli la fal
Gàngunaay ga moo ko jagoo
Moom la Yàlla far ca lësal
Nattu yooya moo ko tegoo
Farlu ga ak yitteem ja mu yor
Lëf taxul mu raf bu dogoo
Yàlla rekk rekk la ŋoy
Alxuraan la mas di fegoo
Sopp Mustafaa di xolam
Aw taggam la mas di wagoo
Aar na ngir mi Yàlla tëral
Ag tëyam la mas di wegoo
Waa ju xam du wër ku ko moy
Moom la Mustafaa di sagoo
Lim defar ci dénd bii doo
Seeru fii kemam ba Tógoo
Wër wëraani dem na ba ñëw
Dem na Misra dem na Segu
Wër na ñoñ Araab ba dajal
Ñëw ñu naa ko yaw jugagóo
Nee gisul fi dëek i didi
Réew mu nekk nee na fa góo
Ag Yonen ci Taaha la yam
Xejj baa ngi kaay nu dagu
Baas yëngul te way ko ndaxam
Soo ko bàkkagul wayagóo
Baas yëngul te jublu ci moom
Soo ko jubluwul wayagóo
Sant rekk mooy li la war
Yaa ngi saddi way te gagóo
Aji-bind ji: Soxna Nogay Cuun
Aji-topp ji: Seex Lóo


text:
Jëmm
Jëmm “fii muy tekki physique” baat la bob ci gereg mooy φuσιkn maanaam «fisikus» di ci wolof“kojug dénd”,moom nag mi ngi juge ci reenub φύσις «dénd». Kon «jëmm» mooy xam-xamu dénd. La ko dale ca kawaarig yi nga xam ne nu ñu tuuteewul amul ba ci nekk(àdduna)gu màgg gu tàlleeku gii,xam-xamu jëmm liy liggéeyam mooy jéem a tëgg ay àtte walla ay yoon yu matematig yuy àtte àdduna bii di bu ne-ne bu dénd,ak lambutu xóot-xóoti ne-ne ak dëgg-dëggi jikkoom ak way toggale(composants)yu mag yi ko toggale, ak doole yu dàttu (fondamental)yi nga xam ne yaram yu ndaw yi dinañu koy joqalanteek yaram yu ne-ne yi, nga boole ci njuréefi doole yii. Leeg-leeg ci xam-xamu jëmm bu bees bi danu ciy boole gëstug “xam-xamu ndendoo” ak bu “wattuwu” niki xam-xamu wattu kàttan ak “jañu”( Momentum ),ak cefkag mbëjj,looloo waral boroom xam-xami jëmm yi lu bari lanuy faral a gëstu ci feeñtey jëmm yi, dale ko ci ëtt yu yaatoodi yi ba ci yu yaatu yi, dale ko ci yaram yu ndaw yi nekk ci ron saal walla xartil, nga xam ne ca la mbooleem ne-ne yu baaryon yi di ame “jëmm bu yaram yi” ba ca gëstug sóobu walla jikkoy yaram yu jëmm yi ca adduna ju yàgg ja, ba ci jàng yëngu-yëngu gu bidiw yi ci asamaan su ne-ne si, moo xam ci biir gaawaay yi nu xam la walla yi jege gaawaayu leer, ci mujjantal gi, gëstu nekk gi (adduna bi) ci léppam.


text:
Daawuda Géy di jàngalekatu xeltu ba noppi doon ub bañkat manul a nangu benn yoon ñu wéy di tëye Guy Maris Saaña ci kaso bi. Ca jataayu “Sen Show”, ronqoñam toq na ba muy sàkku ñu feexal xaritam bi.
Mu ngay xamle ne “Maki Sàll du nekk ci jàmm fi ak bàyyiwuñu Guy Maris Saaña. Dees na yuuxu ci réew mi ak ci bitim réew.”
Mu nga cay yokk ne “deesul nangu benn yoon mu jafeel dundug waa Senegaal ba noppi bëgg a tëj gémmiñug képp ku àndul ak moom. Dunu ko nangu mukk” di ay kàddoom.
Cig pàttali, Guy Maris Saaña mooy benn ñaxtukat bi ñu wéyal ag tëyeem ci kaso bi ginnaaw ba ñuy ñaawlu yokkuteg njëgu mbëj gi ca buntu njénde la.
Leeral:
Bañkat b=activiste
Mbëj g=électricité
Njénde l=palais


text:
-
2012 February
-
-
Bennoo, Ñaaroo, Ñettoo ba Ñent…. Mbooloo mooy doole te mooy jàmmi-réew, wante lu waay di wuyoo na koy niroo! Moo tax ba Front Siggil Senegaal seete seetaat ba tudde boppam […]
-
Nàqar, tiis ak metit Réewum Senegaal tollu na diggante bu xat te mooy diggante dund ak dee gannaaw ba kuréel gi waroon a saytu sàrti-réew mi feeñale parparloom ne ki ñépp di mbàmb, neex […]
-
Maa waxoon waxeet! “Maa waxoon…waxeet!” kàddu yooyu njiitu réew mi yëkkëti ci ndaje PDS bi amoon ci 23 fan ci weeru suliye, weesu na waar ba faf wër àddina! Image Ñu bare ñu […]


text:
Ne-ne
Ne-ne, ñu xame ko ci faraañse ci((matière))mooy li toggale (li composer) wépp yaram wu am ag nekk gu nu man a laal (une réalité tangible. Ñatti melokaanam yi ñu gën a miin nag, ñooy melokaan wu dëgër(l'état solide), wuy yol (l'état liquide) ak wu gaasu (l'état gazeux). Moom day jël barab(elle occupe de l'espace)te kemub ne-ne (la quantité de matière) ñi ngi koy natte ci jóor(la masse) (bu fekkee ne mbir mi dafa aju ci waññ xaajiiti ne-ne(particules de matière), deesi jëfandikoo mol(la mole) ).Ci noonu, ci xam-xamu jëmm, lepp lu am ab jóor rekk ne-ne la. Ci biir loolu, ne-ne yu ñu miin yi ñu wër, ñi ngi sosoo ci ay bariyon,kon ci waxiin wi nu baaxoo, boo ci déggee baatub ne-ne, nanga xam ne ne-ne bu bariyon lañu jubloo wax. Tekkiin wii kon boolewuñu ciboson yu dàttu (les bosons fondamentaux), yi nga xam ne ñooy tuxal ñeenti doole yu dàttu yi ak doonte am nañu ab jóor ak/walla genn kàttan.


text:
Baay Faal ba daa jóg ca fajar
Nga séén ko mu soli sagar
Boppam ba sëq xëki kawar
Yore këllëm bë di sikkër
Te faalewul xiifak mer
Moo demee kat xeex na badar
Kii turam wi dootul fay
Ku weddi lii laaj ko waa Ndar
Baay Faal jaaxal na waa Ndar
Baay Faal jaaxal na waa Ndar
Baay Faal ba daa jóg ca fajar
Mani kuur Yàlla daa jóg ca fajar
Nga séén ko muy soli sagar
Yore këllëm bë di sikkër
Kii turëm wi dootul fay
Ku weddi lii laaj ko waa Ndar
Baay Faal jaaxal na waa Ndar
Baay Faal jómmal na waa Ndar
Dundam ga neex na, sikkar sa neex lool
Baay Faal bi, Baay Faal idi moo di gënë góór
Sikkar sa moo tax mu jege Yàlla
Baay Faal bi, Baay Faal ku ko xamoon di nga maandu ci moom
Sa tool ya, sa teen ya, ca waañ wa, maajal ya
Baay Faal iigééy la xam
Baay Faal ndigël la xam
Baay Faal du xeex du xulóó
ëg na nit, fónk na nit
Xeebul kenn, noon la yegeeg boroomam
Li mu li figééyat suñu boroom
Bëgg naa la Bay Faal
Ndongo li kii moo jege sunu boroom
Day ligééy di joxe
Moo tax Baay Faal jege na sunu boroom
Day ligééy di joxe
Day ligééy di joxe moo tax Baay Faal
Toggam ga neex na lool moo tax Baay Faal
Day maajal moo tax Baay Faal
Day sikkar moo tax Baay Faal
Paroles2Chansons dispose d’un accord de licence de paroles de chansons avec la Société des Editeurs et Auteurs de Musique (SEAM)


text:
Xott-biteel
Xott-biteel gi xeetu garab la gu bokk ci ñoñ Eucalyptus. Óstraali la bàyyikoo.
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Guddaayuy 20i met lay yore, waaye man nay hàgg ba 45i met. Xàncam day dijj (3i sàntimet), woyof, te yor i gàkk gàkk yu xonq, yu baam, yu nëtëx ak yu weex. Saawiyee ba suye lay meññ ci barab yu naaje ya.
Njariñ yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ronam bu tàbbe cig dex, dëkkuwaay la ñeel yenn jën yi. Dees kor kerloo te di ko fajoo it.
Nataal yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Turu xamxam wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Eucalyptus camaldulensis
Tur wi ci yeneeni làkk[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Farañse: gommier rouge/ des rivieres


text:
Diiwaani dott
Diwaani dott yu àdduna bi ñooy barab yi ne ci li wër dott yi. Goxub Dottub Bëj-gànnaar dan koy jox tekki yu bari; da nuy wax ne mooy mbooleen suuf yi ne ci bëj-gànnaaru Mbegeb dott bu Bëj-gànnaar bi, walla suuf yi ne ci rëddu tus-wu-gaar wu 60° (60 aj) ci bëj-gànnaar. Goxub Dottub Bëj-saalum moom daanaka kenn du ko yemale ci Mbegeb dott bu Bëj-saalum da nuy wax ne mooy mbooleem suuf yi ne ci rëddu tus-wu-taxaw wu 60° (60 aj) ci bëj-saalum.
Li ñuy gën a xammee diwaani dott yi ñooy seeniy jamono yuy nangoo sedd, li nuy wax klimaab dott. Diirub nawet naaj bi di na am 24 waxtu (li ñuy duppee naajub xaaju-guddi), diirub noor nak day lëndëm rekk sax-dàkk.
Bari na nak ñi dëkk ci barabi dott bu bëj-gànnaar, waaye bu bëj-saalum kenn dëkku fa, lu ko moy am na ay sañc ngir ay gëstug xam-xam, ci wàll wi gën a féete suuf ndax lu mu gën a sedd.


text:
Tukkib Putin ca Siiri: bataaxelub dànkaafu ñeel Trump
Mbalum Penku mii, àddina sépp ne jàkk xiiroo gi diggante Amerig ak Iraŋ, ci la Waladimiir Putin tànn a dem Siiri. Ku am seetlu xam ne, tukkig nemmiku gii, bataaxelub dànkaafu gu leer la, ñeel Amerig.
Talaata jii la Putin dem Damaas ngir, ci li ñu biral, nemmeeku sóobarey Riisi ya windewu ca réew ma, ak it gise ak Basaar al Asaat.
Néew gi mu tukki bu bette boobu néew, rawatina ci jamonoy xiiroo gii tangal gox ba, jar naa bàyyi xel. Ag pàttali la, ngir Trump xam ne amna fa boroom kàttan bu ko man a defante ak moom. Kok ëpp naa yëngal, ndax it farandoow Iraŋ la.
Tayraan ak Mosku seen ug lëngoo day yokku. Ndax, Riisi diganteem ak Tugal mi ngi gën a ñagas, ak doxalinu maslaa gi muy doxee ak siiyit ya fab ngannay di xeex, ba tax na jëmewu ñu xiixaan gi ci déndu Riisi.
Doonte, nguurug Amerig a ngi teewal xare bu rëy ca réewi naar yi, te Riisi deful lu ko tax a joŋ ca Penku boobii, jublug Putin mooy xamal Trump ne du moom rekk a nekk ci tool bi. Na mu ko gàllankoore ca Siiri, la ko man a rëccu loo song Iraŋ.
Ak lu man di xew, li wóor mooy, kenn ci ñi séq mbal mi sawarul a xeex.
Leeral
Sóobare : ku bokk ci xare bi (“soldat” ).
Siixa : “chiites”
Joŋ : daan, jël ndam li
Lokki xare : taal ab xeex, tàmbli ko.
Mbal m: la crise


text:
65i at ci ren, bi ñu taxawalee làngug Parti africain pour l’indépendance ak léegi. Loolu, nag, jar na waxtaane. Kon, ayca leen nu laaj sunu maam ji, Soxna Awa Gay, mu xamal nu lëf ci làng googile ak jamonoom.
Maki Madiba Silla ak Foloryaŋ Bobeŋ
Ci mbindum Maryam Jóob
Këram ga ca Faas la nu soxna sijuróom-ñett fukki at dalal. Ci ndeyjooram, am na ab kaadar bu defub nataalam bu ñuul-weex. Nataal boobu nag, 1957 la ko defoon. Booba, ñaar-fukki at la amoon, bokkoon ci Bennoog Jigéeni Senegaal, maanaam Union des Femmes du Sénégal (UFS) ak itam ci làngu saa-afrig gi daan xeex nootaange, maanaam Parti africain de l’indépendance (PAI). Awa Gay a ngi fàttaliku bu baax xeex ya mu daan xeex, ay ati at, ngir Senegaal moom boppam : gàddukati làññit (pànkaart) yi ba Njiitalu Farãs ba, De Gaulle, di ñëw Senegaal ca ut 1958, tasug PAI ginnaaw wotey gox-goxaat yu sulet 1960, reyatum Champ de Course ma ca wotey njiitum réew ya ak yu palum dépite ya ci Desàmbar 1963. Xew-xew yooyu yépp, fekke na leen. Yaakaarug péexte (ngoreef), Càmmug Senegaal gu yees gi, di nëbbatu di booloo, xoqatal gi, metital gi, gàddaay bi. Bésub 15eel ci sàttumbaar, fa Cees, lees sosoon PAI. Booba ak léegi def na 65i at. Tey, Lu Defu Waxu dafa bëgg a jaare ci nettalib Awa Gay, fàttali leen démb.
Awa Gaye (AG) : Balaa PAI, amoon nanu ag Mbennoo gu nu taxawaloon, nun jigéeni Senegaal yi, muy Mbootaayu jigéeni Senegaal yi. Jooja jamono, Saan-Martin Siise moo nekkoon Njiit li, Cumbe Sàmb moo ci toppoon (tof-njiit), Màgget Jóob nekkoon fara-caytu bi, man ma yoroon kibaaraan gi. Nu daldi koy defug Mbennoo gog, jigéeni Senegaal yépp la ëmboon. Jamono ji nu koy sos nag, lenn rekk lanu bëggoon : Senegaal moom boppam. Moom lanu doon xeexal. Nu nekk ci, nekk ci, nekk ci ba mu sori. Booba nag, la Majmut Jóob jóge Farãs, ànd ak ay njàngaan ci atum 1957. Ca la taxawalee làngug PAI. Bi mu ko taxawalee nag, fekkoon na sunu jëkkër yi àndoon ak moom. Ndaxte, man, Mbay Maane moo nekkoon sama jëkkër. Moom, aji-bokk la woon ci PAI. Waaye, futbalkat la woon caJeanne d’Arc (JA). Mbay Pay, miy dugg ci PAI, moo doon jëkkëru Cumbe Sàmb. Màgget Jóob, Sëriñ Jàllo mi bokkoon ci PAI tamit la doon séyal. Nun ñépp, sunu jëkkër yi ñoo nu ci yóbbu. Jëkkër sang la, am déet ?
Noonu, nu ànd ak Majmut Jóob, door liggéey bi. Metti woon na lool nag, wax dëgg. Ndax, jamono jooju, dañoo sonaloon PAI, lool sax. Man nag, maa ci gënoon a tuuti.
Maki Madiba Silla (MS) & Foloryaŋ Bobeŋ (FB) :Ci xayma, ñaata at nga amoon, bi ngay sóobu ci xeex bi ?
AG : Bi may xeex boobu fukki at ak juróom-ñaar laa amoon. Léegi, maa ngi ci samay 84i at. Nde, 1937 laa juddu.
MS & FB :Ci say wax, nootaange (mbéefar) ngeen daan xeex ngir dog buumu njaam gi. Lan nga nu ci mën a wax, nun nii di seen i sët yu fekkewul jamonoy nootaange ?
AG : Li may fàttaliku ci nootaange bi, lu metti la. Ndaxte, ca jamonoy tubaab ya la woon, méngoo woon ak mbéefar ma. Yaa ngi dégg ? Dundu gi jafe woon na lool. Te, amoon na ci sax xeeti dundu yoy, kàrt lañu amoon. Maanaam, kàrt bi nga daan weccoo ak ug dund. Buñ la joxaan kàrtbi nag, dangay dem, jox leen ko, ñu dagg kàrtbi, jox la sag dundu. Du yaa ngi dégg de ? Yére barewul woon. Sold bu néew a néew la sunu jëkkër yi daan jot. Ci wàllu wér-gi-yaram, xàjj-ak-seen bu bir moo amoon. Ndege, boo feebaraan, dañuy ràññatle, xool foo bokk, ndax tubaab nga walla ñuule. Li koy firndeel mooy, booba sax, ñaari raglu ñoo fi amoon : raglu bu mag bii di Hôpital Principal ak raglub baadoola yi, maanaam waa dëkk bi.
MS & FB : Fu raglub baadoola yi féete woon ?
AG : Mooy raglub Aristide Le Dantec bi nga xam tey. Nun, ñuule yi, lees ko jagleeloon. Noo fa daan fajoo, nun kepp. Bu dee raglu bu mag ba nag, ay tubaabi kepp a fa nekkoon, ñoo ko jagoo woon. Moo tax, nun, bodddekonteb xeet bu mag boobule lan fi bëggoon a jële. Mbejum kanam, boroom a koy fajal boppam, du dëgg ?
MS& FB :Tey, dund nga 84i at, kaar. Boo geestoo, ak li jot a jàll yépp, lan nga ciy gën a fàttaliku ?
AG : Waaw. Mën naa wax ne li ma gën a jàpp mooy li nu teel a dugg ci géew bi. Nde, nun, ci làngu pólitig gi lanu gimmee. Yaa ngi dégg ? Ba nu ciy nekk itam, nun ak sunuy jëkkër noo fa nekkandoo woon, ndax ñoo nu ci dugal. Li ma ci metti ba metti ma nag, moo di ne, nun, ci xeex lanu dëkkoon. Xeex rekk. Bés bu set, nu xeexal sunum réew. Lépp lu nu bëgg ci sunu dëkk danu koy wax. Ginnaaw gi, ci lanu wutib béréb. Ndaxte, booba, amunu woon fu nu daan daje. Ca lanu demee École Médine, am fab benn béréb, daan fa daje. Waaye, Mamadu Ja daf nu fa mujj a dàq, tere nu fa. Ablaay Foofana moo nu abaloon béréb boobu. Bi nu fa génnee, waa RJDA ñoo nu joxaat ab béréb bu nekk fii ci kër Séydu Nuuru Taal, fi ñu sanc Këru ndaw ñi. Foofu lan daan daje ginnaaw gi.
Sunu ànd ak Majmut Jóob nag, dafa metti woon lool. Tëj nañ ci Cumbe Sàmb, muy jigéen ji ñu njëkk a tëj ci sababu kujjeg pólitig. Nun, daan nan daje, di mitiŋ… Waaye, saa bu nu defaan mitiŋ ba foog ne noo ci nekk, pólis ñëw, jàpp nu, dugal nu ci daamar, yóbbu nu Bureau des postes de police. Ndeysaan, fa lan daan fanaan ba ca ëllëg sa, ñu bàyyi nu. Te loo ci xamul mooy ne, booba, nu ngi woon ak sunuy kër, amoon i doom ak lépp. Dangay xool lii rekk. Aka noo amoon fit !
MS & FB :Jigéen yi la alkaati yi daan…jàpp…
AG : Waawaaw ! Nun dañ nu doon jàpp rekk. Bu nu waraan taf i tafka (affiches), danuy fajaru, wut ay poti tamaate yu mag yi fi amoon, bu nekk nu laax ci daakaande ba mu fees. Yaa ngi dégg ? Bu ko defee, nu séddale ko : Gël-tàppe am wàllam, Faas gi ma dëkk am wàllam, Kolobaan itam am wàllam. Ay jigéen kese la woon de ! Góor jàmbaar la, waaye jigéen tamit jàmbaar la. Rax-ci-dolli, ñaari loxoy takk tubéy, ñaari loxoy takk sér. Waxuma dëgg ? Waaw kay. Bu ko defee, guddi gi lan daan jóg. Balaa njël, daan na fekk nu taf dëkk bi yépp.
MS & FB :Dangeen doonteg ay tarakt (tracts) daal…
AG : Ay tarakt ? Déedéet. Dan daan sàndi tarakt yi. Waaye, yeneen yi, ay tafka lañu woon. Loolu lanu daan liggéey ak Majmut Jóob. Ñu sonaloon nu lool nag, nun jigéen ñi. Nun daal, fu nu defaan mitiŋ rekk, ñu fekk nu fa, yóbbu. Ñii ñoo nu toppe woon Mbooro waay ! Bés, jàpp nañ sunu jëkkër yi, yóbbu leen ca kasob 100 mètres. Ñu fanaan fa ba bët-set, ñu ne dañ leen di àtte. Booba ëttu àttekaay baa nga nekk fale ca Kap-Manuwel. Nun, jigéen ñépp nu dajaloo, di wenn say, def ndaje mu mag, dem taxaw, dugg. Alkaati yi fees fa dell, foo geestu gis leen fa. Waaye, nun danu buuxante ba dugg. Ba nu demee nu taxaw, di woy sunu bàkk. Ndaxte, nun waa PAI, danu amoon sunu bàkk bopp. Ma woyal leen ko :
Ñaloor gi ŋar maa ni xonqu naa !
Biddéew bu ñuul bii di fenk naa !
Aa ! Moom sa réew, moom sa réew, jot na !
Moom sa réew, moom sa réew, jot na !
Bon ak jaam baa di farlu jot na !
Gaa ñi jógleen a jomlu jot na !
Aa ! Moom sa réew, moom sa réew, jot na !
MS & FB :Ku tudd jamono jooju, tuddaale ñaawteefi pólis ba woon : xoqatal ak metital ya ca biir kaso ya. Ndax waa PAI, ñu ci ëpp buñ leen jàppaan…
AG :Dañ leen di metital kay…
MS & FB :Maanaam ?
AG :Aa nun jigéen ñi de, Yàlla baax na ba duggunu kaso. Bureau des poste de police rekk lañ nu daan yóbbu. Cumbe Sàmb daal moo ci jot dugg ndung-siin. Sama jëkkër tamit jot na dugg kaso. Waaye, bu Cumbe Sàmb bi, keroog 30i fan ci sulet 1958 la woon, bésub wotey Ndar ya. Booba, sama jëkkër ak Majmut Jóob ñoo àndoon. Ñoom, jotuñu leen jàpp ndax daa fekkoon ñu dem réewum Mbennoog Sowet ya (Union soviétique). Ndeysaan, sama jëkkër jotul a ñibbisi. Nde, foofa la gaañoo… Ca wote ya fa amoon, te àndoon ak coow, lañu demoon. Ñibbisiwul, ba ni muy génne àddina.
MS & FB : Metital yi nag, loo ci xamoon ?
AG : Aa mbugal yi dey metti woon nañ. Am na ci ku ci waxoon ne noppam yi dañu bënn. Am na tamit ñoo xam ne, dañ daan jàmbat ndigg. Moom daal, ku ci duggaan kaso ba génn, dangay soppiku. Waaw. Loolu moom amoon na. Waaye, nun moom jigéen ñi, Yàlla musaloon nanu ci loolu. Waaye sunuy góor, dañ leen a sonaloon. Sonnoon nañ torop sax ,wax dëgg a neex Yàlla.
MS & FB :Kon daal, nekkoon PAI jaamono jooju, lu…
AG : Metti woon la. Nekkoon PAI jamono jooju, mi ngi mel ni nekk safara. Looy def lu ne, fàww nga làqatu. Moo tax, bi sama jëkkër dafa jékki rekk, dem réewum Mbennoog Sowet ya. Kenn yëgul. Kenn tinul. Gis nga, sama kër gii, fii laa daan toog. Dama daan toog ba njolloor, fekk lépp a ngi ne selaw, am ku ma fëgg. Bu ma ubbee, ñu laaj ma “ Ana Mbay Maane ? ”. Ma tontu, ne “ Gisuma Mbay Maane ”. Bu ko defee, ñu dugg, wër, lëñbët kër gépp te duñu gis kenn. Bu ko defee, ñu daldi dëpp. Daan nañ toog ci boolu reer sax, ñu yónne ma ab yëddukat. Muy reerandoo ak nun, di ma laajaale Mbay Maane. Wax a, wax a wax ba… ma xam xéll ne kii, am na lu mu bëgg. Waaye, daa xamul woon ne, lu puso muus muus, wëñ jaar ca taat wa. Nde, man, ci pólitig laa yaroo. Ma ne patt rekk, ba ni muy deme.
Ndeke, booba tam, mu ngi fii. Demagul woon ca réewum Mbennoo Sowet ya. Dafa amoon fu ñu ko denc. Su ma toogaan ba guddi, damay sol colub yalwaankat, yaa ngi dégg li may wax ? Damay solu nib yalwaankat, jël sareet , mel ni dof, yeb ci samay foyteef ak reer yi ma ko war a yóbbul ak yépp. Bu mu demaan ba tollook boppu koñ ba, wàcc, jëlaat beneen sareet, mu yóbbu ma ba fa mu nekk. Ma taajal ko mu reer ba suur, ma fanaan ba bët-set, ñibbi. Nga war xam ni, bàndi, wëyooy baayam. Lii yépp def naa ko. Maa la ko wax !
MS & FB : Kon, lu jëm ci wotey 1963 yi moom, dafa amoon coow ak i xoqatal yu metti. Turu Maryaan Dernewiil dey ñëw. Lan nga nu mën a wax ci wote yi, walla rawatina ci Maryaan Dernewiil ?
AG : Aa, Maryaan Dernewiil, noo àndoon, bokk di xeex. Waaye nag, fésu ci woon noonu daal. Nun, li nu ñeme woon a def, moom amul woon fitam. Céy, noo pànkoon ! Li nu sañoon a def… Ndaxte, nun, bul def lan daan bañ. Danoo ësoon. Ragalunu woon dara. Dara kay ! Ciy jigéen nag. Daan nan jël sunuy caabal (yéenekaay), takku ba dëgër, taxaw ci xonkaan yi (feux rouges), di leen jaay. Xaalis bi, ci nafag làng la daan dem.
Li ma ca metti nag, moo di am na wote bu amoon Champs de course. Nu dem. Boobu, man maa ci nekkoon, Róos Baas, Cumbe Sàmb, Màgget Jóob, ak yeneen i jigéen. Amoon na jenn jigéen ju dëkkoon Kolobaan. Waaye, léegi gaañu na, ndeysaan. Jigéen ju jàmbaare la woon. Noo demandoo woon. Ba nuy dem, nun tamit, danu defaroon sunuy… cocktail molotov.
MS & FB : Dangeen daan defar ay cocktail molotov, yeen jigéen ñi ?
AG : Nun ñii, jigéen ñi ! Boo bëggee, ma defaral la ko léegi nga gis.
MS & FB : Nga ne ma, fàtteego ni ñu koy defare?
AG : Mën naa ko defar de ! Waaye, duma ko def. Duma ko def de ! Na leer.
MS & FB : Loo nuy jàngal ci cocktail molotov yi ?
AG : Cocktail molotov yi, nun danu ko daan defar, toog di leen xaar.
MS & FB : Yeen jigéen ñi ?
AG : Nun jigéen ñi, def ko ci sunuy kees, walla ci sunuy siwo, teg. Buñ nu sànnee lakirimosen yi, nu sànni leen cocktail molotov yi. Nun daawunu daw de ! Ragal du jéggi raay.
MS & FB : Mbaa daawuleen yóbbaale cocktails molotov yi bu wote amaan, ngeen war a jàmmaarloo ak takk-der ya ?
AG : Waaw kay. Saa buñ demaan, dan koy taal. Danuy taalati cocktail molotov ! Booba nag, fale, ca Champs de courselañ daan wotee. Bun demee ba kii rekk, nu tàmbali… nga bal dëggantaan yiy jolli ci kow. Xale yi di daanu fii, dee ; ñii di tëb fii, ñee di wadd fale. Mu am ku ma doon waxal nii, mu daldi daanu sama kanam, may gis. Ci lañu jàppe Róos Baas dugal ko ci biir. Sunu cocktail molotov yi nu yoroon, nun ñépp, fa lanu ko sànni, talatun ko woon. Ndax nag, coow lee fi nekk rekk. Waaye, xam nga ni fitu jigéen taxu koo réy noonu. Danoo réy làmmiñ rekk. Ma ne, nun ñépp làlli woon.
MS & FB : Xanaan reyat gu amoon ca Allées du Centenaire atum 1963 ngay wax…
AG : Mi ngoog ! Yaa ko laal !
MS & FB : Allées du Centenaire sorewul ak fii [Faas] di. Am na loo ci war a jàpp ba tey ?
AG : Soriwul. Fii la. Metti, dafa metti woon. Ndaxte, man, ba may dem… Gis nga, bu may wax ci lii sax, ree daf may jàpp. Ba may dem, dama jël benn paaka, paaka, def ko fii. Ma ne ku ma laal tey, dama lay jam, daldi takku. Booba, sama yaay a ngi fii, ame tawat. Waaye,jamono jooju, boobu pólitig bi dugg na ma. Yëguma woon sax ni sama yaay a ngi ci kër gi. Ma bàyyi samay doom ak sama yépp, ànd ak sama jëkkër dem. Waaye, wex na ma xàtt. Nde, ba nu demee ba bal yi di tuy-tuyi, nit ñiy dee niy weñ… Ba nu sànnee cocktail molotov yi, dama daw. Man, dama daw de ! Maa la ko wax ! Taxawuma fa sax. Sàtaneer laa dawe ba fii. Xanaa du maa mën a daw ? Gis nga, li may daw yépp, paaka baaŋ ma doon xoos. Sama yii yépp daggatoo, di nàcc rekk. Nun danu sonnoon. Te, xolal, amunu ci dara. Nu ngi nii, féetewunu fenn. Waaye, dinaa daanelee léebu bii, sasee ko maasug tey gi ngir ëllëg :


text:
Béer
Béer garab la gog guddaay gu yam la yor. Mi ngi bokk ci njabootug Anacardiacées.
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garab gi peer bu ndaw la yor, day màgg jëm ci kaw, guddaayam man naa àgg ba 10i met. Garab gu bari lool ay witaamin la. Danay meññ benn fooytéef bu dëgër, ñuul te neex lool.
Njariñ yi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
-Ay foytéefam dees koy lekk ak di ci defar yenn xeeti njar yi. -Garabu ber manees na ko jëfandiko ngir doxal yenn daamar yi. -Garab la gog bari na jàngoro yu muy faj, bokk na ci sibbiru.


text:
- Mbirum àdduna loo ci rëyal ba woote ko mu diis ba doo ko àttan
- Donga buy tërbiyawu moo ngi mel ni mbuus muñ duy i leer/ndox bu jegee jigeen manga cay jami ràbb muy seeb, bu ko laalee mu bëtt tuuru
- Kilifa ba laa war a digle day def ba laa war a tere day ba
- Liy yàq kilifa, ñàkk njariñ, ñàkk a jëf.
- Lépp looy santaane na fekk nga manal ko sa bopp ba su ñu gàntoo it nga defal ko sa bopp, ngir nit ñi ku léen yaakaar ñu wor la.
- Liy yàq kilifa, yatt la: 1. Lu mu xam wax ko; 2.Luñ ko wax, mu waxaat ko; 3. Lu mu mer, xul ko.
- Ku la jaay yatt (3), jënde ko yatt (3): 1. Ku la jaay xam-xam, jënde ko maandu, mu ne ndax as gor bu maanduwul du ko teree moy Yàlla; 2. Ku la jaayub juddu jënde ko ngor, ngir juddu bu rafet du teree dem kaso; 3. Ku la jaay alal, jënde ko doylu, ngir bu doyluwul dina sàcc
- Lees yarul kenn du man a jaxasoo ak moom, loo bëgg a jaxasool danga koy tàqale ak moroomam ya yaruwul.
- Kilifa daa war a yar doomam, moo gën jekki ba fiy bëgg
a juge, naan sama gannaaw na ngéen topp ci diw. (nde loolu ku yar sa doom bam man a yor mbooloo doo ko wax), te nit ñi boo nee léen topp léen diw mii, bu diw jubul it duñ ko topp.
- Yàlla mooy ndox ma Rasoolu Laahi mooy teen ba sab Sëriñ
mooy goj ba pas-pasu taalube ba mooy baag ba yitteem mooy
di yoor ak a jukki ba barim ndox.
- Li tax kuy wut Yàlla ay mbokkam di ko yedd, jaam buy wut
boroomam talut moroomam, bu amee boroomam bëggul moroomam.
- Ku dul mer mbaam la, Ku dul mar xaj la,
- Nit ku yiw, na joxe dooleem, joxe alalam, waaye bumu joxe
ngoram, ndax ku joxe sa ngor dootóo dara.
- Ku gis sa baay, gis sa nijaay, gis sa taawub baay
war a xam sa bopp.
- Danga gis boroom judd buy taxawaalu ak ub juddoom; Boroom xam-xam buy taxawaalu ak ub xam-xamam waaye doo gis mukk boroom liggéey buy taxawaalu akub liggéeyam.
Aji-bind ji: Seex Lóo


text:
Musiba Lyrics
Musiba Lyrics by DIP DOUNDOU GUISS
Fuck number one, Fuck number two
Ya ngeek limay fay, moytul baña juum (yeaah, ouuh)
Musiba naarulay
Gëm sama ñaanu yaay
Lëmbé ndakaru ndiaye
Musuma xaddi, bañuma jeng mais duma daanu way
Aka ma gaaw si gars yi
May sa musiba naarulay
Musiba naarulay
Comme roof si ceeb
Cere dolli ñeex
Capp ni goor Gui Dieng
Vol si jet, wala doxx si geej
Yokk job du deñ
Kuy bonn di hate
Bombe nucléaire ci sa xol bu wow ni xeer
Même boy dé bul fokni jeex na, may bëss bila God di yé
Investir ci fenn amo saxx bénéfice du doute
Na doon 50 cents sama ben shot, sa fils du jukk
DIP mola mën du gacce c’est comme ku Messi di duut
Ma ngi si trône bi ak ñom Messi jël sama Pepsi di guux
Duma segg si cage
Man la seen soeurs yi di xaar
Maa taxx sen sërr yi di tass
Carrière bi munoko saltel nigger melni sa chemisou pa
Sëg di gass, job lu tax CD bi jarr
Fële jël sa reliquat
Sama cachet sañu ñuko dagg ni bin bin ci sa ndigu Ma
Na money bi teew, xaalis moy gagner guerre bi duma rayante comme militaires
Si kaw lañuy yeeg wacce leen ni adamak awa ak pomme biñu yëy
Sori fi man, duma xooli sa guel même su defe man kesse si story privem
Coow li du jeex fi ba mëwti di dé amatu ñu adversaire mais ño ngi si guerre
Fuck number one, Fuck number two
Ya ngeek limay fay, moytul baña juum (yeaah, ouuh)
Musiba naarulay
Gëm sama ñaanu yaay
Lëmbé ndakaru ndiaye
Musuma xaddi, bañuma jeng mais duma daanu way
Aka ma gaaw si gars yi
May sa musiba naarulay
Musiba naarulay
Every day, may def baña xaar ndaxx dé du jeem
Soxlawuma tuub pour def ko benn buum mën na takk plus de 5 jeeg
Yes we can
Gedd gratte- ciel, dëkki Baraku Bamba fu Trump dem ba nek president
Fu sëtu esclave dila ray ngir chaîne
Tojj sa lu bonn ba mujje ak séy biens
Nigger ëppo njariñ skincaru Michael Jackson ci cimetière
Dangay gunge rek ni frèru Michael Scofield ci biir jail
Damay fayu ba pare mën nangu ni coow du jib kay
Ku xamm kepp kuy rap wolof xamna nombre rappeur bi DIP fay
Tek sama nafsu ci beat bi
Rap yefu dëmm dëg lë kan mo saña waxx ni que Pac bëggul Biggy ?
Sen game bi concours lëmbël la motax malay yokkal ay tama si beat bi
Sa guel la yakoy solal makoy simi, dagg buumu gacce dagg seeni string yi
Sama kumpa nekul books mais rappeur yi publier gul sen streams yi
Ay goat yu vider plassu gettu bëy du sho bu tijji tank rek ñu dem
Dé bi kesse momay taxa tëddi ni roses yi si sa tanku caissou neew
Bëg coow ni intifada Ben Laden
Même dof du sikki sakka lima fi def
God du mëssa àndak ñi di fenn
Par force King bi man la té du deñ
Fuck number one, Fuck number two
Ya ngeek limay fay, moytul baña juum (yeaah, ouuh)
Musiba naarulay
Gëm sama ñaanu yaay
Lëmbé ndakaru ndiaye
Musuma xaddi, bañuma jeng mais duma daanu way
Aka ma gaaw si gars yi
May sa musiba naarulay
Musiba naarulay
About Musiba
More DIP DOUNDOU GUISS Lyrics
Comments ( 0 )
No Comment yet
You May also Like
Get Afrika Lyrics Mobile App
About AfrikaLyrics
Follow Afrika Lyrics
© 2022, We Tell Africa Group Sarl


text:
Ndakaaru
Ndakaaru (Dakar) Nekkoon reewu Afrig gu sowwu gu Faraas (ASF, walla AOF ci FR), Ndakaaru fimne mooy reewum Barug Senegaal akit goxub Ndakaaru, tolluwaayam ci péeteg sowwu bu Afrig, ci jegeem Daanaka-dun bu Kap-Wert, waral na sancug notaakon yu jëkk yi, Akit yaxantu ak Àdduna bu bees bi, te ame na peetewaayu ngëneel ci jëflanteg cosaani Saa-Afrig yi ak Saa-Tugal yi. Fa lees Taxawalee woon Xumbalu Àddina bu fànni ñuule (jaam yu ñuul) bu njëkk bi ci xalaatu Leopool Sedaar Sengoor atum 1966, Dëkk bii mooy toogu bu Këru-gëstu bu dàttu bu Afirg gu ñuule (KDAN, walla IFAN ci FR) akit bu Bànk bu diggu bu guuri Afrig gu sowwu (BDGAS walla BCEAO ci FR)


text:
WAX NE WOLOF DU AW LÀKK WALLA XEET, MOOY RÉER DËGG AK ÑÀKK XAM-XAM
Ca Esibt gu njëkk ga ak nguur gii di BÀNTU ak làkk ya ñu fa daan wax.
Wolof aw xeet la, am aw làkkam wu mu jagoo, aw làkkam jotewul dara ak làkku fulbe pël, ñoo bokk seen ug bokk ci meen, waaye seen i làkk wuute nañu. Loolu nag mi ngi mel ni séeréer ak joolaa, ñoo bokk i meen. Wolof dafa am làkku boppam ak mbindum boppam. Seex Ahmadu Bàmba bind na lu bari ci wolof, moo xam way walla taalif ngir dundal ko, ci làmmiñu ay ndongaam, sëriñ Muusaa Ka … Bu defutoon li mu def wolof naax-saay.
Mbooleem làkk yi amoon ci nguurug “BÀNTU” daan nañu leen wax ca Esibt gu yàgg ga. Esibt gu yàgg ga mooy ndayi làkk yi ñu daan wax ci nguurug “BÀNTU.” Jàngat bi Seex Anta Jóob wane nag ak jokkoo gi am ci Esibt gu yàgg ga ak làkki Afrig yu tay, ñu xàmmee ci wolof yu Senegaal. Seex Anta Jóob wane na ci lu leer ne ñoddi gi Esibt gu yàgg ga ñoddi Esibt gu tay gii, bokk gi làkki ñoñ Afrig bokk ak Esibt gu yàgg ga ci téereem bii nuy wax: Mboorum Afrig gépp. Lu bari ci làkki Afrig yi manees naa firndeel seen cosaanam ci Esibt gu yàgg ga. Te manees naa weddi te teg ko ci xam-xam jàmmaarloo ak képp ku tubaab bi naanum xelam ba muy wax naan wolof du làkk, du xeet.
Ngir joxe ay niral ci bokk gi Esibt gu yàgg ga ak làkki waa Afrig bokk nday
1- Ca Esibt gu yàgg ga kef daf daan tekki “teg loxo ci mbooloo mu doon def ñaawtéef “
2- Ci wolof muy tekki “teg loxo ci kenn ku doon def ñaawteef walla kiy rëbb li muy rëbb”
3- Feh ci Esibt gu yàgg ga di tekki dem
Feh ci wolof di tekki yónni/yabal
4- “Kheep” Esibt gu yàgg ga di tekki jaarukaay ndox
“Kheep” ci wolof di tekki mbir mu tooy, “Tooy xipp”
Képp koo dégg mu naan wolof du làkk, mbaa du xeet bul ko tont, xamal ne tubaab li muy def ci ki mu noot mooy xeebloo ko boppam, loolu rekk a ko dal.
Aji-bind ji Imaam Ñaŋ
Wolof ak Xamle


text:
-
Politik
-
Ku wax feeñ: demokaraasi ag làkki réew mi Wote bi nu dëgmal, ñépp xam na ñu ko, wote bu jeggi dayoo la: ndax ci la ëllëgu réew mi aaju! Wote tànn la wan yoon la Senegaal war a […]
-
-
Isaa Bokar Si ” Yaaya Jàmme mooy ndeyyi-mbill mi ci Gambi ak Kasamaas” Isaa Bokaar Si, ambaasadeur Yaaya Jàmme la woon, bokkoon na ak Y. Jàmme nekk tàkk-der. Ku ko xam la, ku xam fu ma jaar la…Déggluleen
-
Màki Sàll: “du ma làq kenn ku def lu dëppoowul ag yoon”! Ci benn laaj-toontu bu njiitu-réew mi amal ag yeenekaay bu tudd Afrik te nekk ca Belsik, Màkki Sàll feeñal na ay xalaatam ci mbir yu am solo yu soxal Senegaal […]
-
Kookooy Saalif Saajo njiitu waay-fippu ya ca Kasamaas…! Peresidaa Maki Sàll ne woon ayu-bés yale weesu, ne tàllal na loxoom waay-fippu ya nekk Kasamaas, ngir ñu tóog seet ci sunu biir naka lañu war a def ba saafara […]
-
Tombukutu: Saay-saay yi defati nañu fa ñaawtéef… Tey ci Tombukutu, waay-fippu yiy bàkkoo lislaam te naan dañuy jihaad defati nañu fa ñaawtéef yu bon: ndax dañoo dug ci xabru ay waliyu yu mag, toj leen ba […]
-
Woote ndawi-réew mi 2012 Naka démb ci dibeer gi la Senegaal wootewaat woote bu am solo ngir fal ndaw yiy war a taxawal askan wi ci pencum réew mi. Ci xibaar yi jot a […]
-
-
Askani Senegaal am na ndam! Peresidaa Ablaay Wàdd nangu na dibeer ca guddi gànnaaw ba resiltaa wote bi tàmbalee wàdd, ne Maki Sàll moom la réew mi tànn. Moom Ablaay Wàdd wóo na Maki, ñaanal […]
-
Kàddu yu njëkk yi tukkee ci Màkki Sàll Yeen wa Senegaal, góor ak jiggéen, mag ak ndaw, sama askan sope. Ci bésu dibeer bii 25 fan ci weeru Mars 2012, gànnaaw beneen bésu 26 fan Fewie bu kenn […]
-
-
Bennoo, Ñaaroo, Ñettoo ba Ñent…. Mbooloo mooy doole te mooy jàmmi-réew, wante lu waay di wuyoo na koy niroo! Moo tax ba Front Siggil Senegaal seete seetaat ba tudde boppam […]
-
Nàqar, tiis ak metit Réewum Senegaal tollu na diggante bu xat te mooy diggante dund ak dee gannaaw ba kuréel gi waroon a saytu sàrti-réew mi feeñale parparloom ne ki ñépp di mbàmb, neex […]
-
Maa waxoon waxeet! “Maa waxoon…waxeet!” kàddu yooyu njiitu réew mi yëkkëti ci ndaje PDS bi amoon ci 23 fan ci weeru suliye, weesu na waar ba faf wër àddina! Image Ñu bare ñu […]
-
Askan wi fippu na! Bésu alxamés bii di 23 fan ci weeru swe 2011 bés la bu mag ci biiri bés yi ci ndeminu demokaraasi ci réewum Senegaal. Ndax gannaaw ba njiitu-réew mi fésale […]


text:
Saxaar gi
Al hamdulillaa sant a war,
Al hamdu lillaa sant a war
Jàmbat li fi war ab jullit
Te kenn du ko teg ab jullit
Nanu muñ ay dogal
Li feeg li fi ne yàgg na
Wóoy dëkk ba ma jëm daa sori
Saxaar ga fa jëm déqi na.
Naa muñ leeg ma seen gaar ba.
Muñal lu la dal Yàlla Buur bi dana nattu jaamam,
Gor su muñ la ko dal Yàlla wan ko yoon ba du jooy.
Sëydi Baraam Caam.
Nday Astu miii, yaayu Fat Caam, Ibraahima Caam,
Moo di baay ba day Maam Faatu sangare, ana Astu Caam? ana Joor Caam?
Nday Astu Juuf Njuufa Njoxa-baay, Mooy yaa yi Sulaymaan di yaa yi Mustafaa waaye nag Baram Caam.
Wàcc nga def nga li la war
Bàyyiwóo njaboot gi wéet te def nga li la wa
Yàlla, lumu def noonu la te jaam bu ko xam noppalu.
Nanu leen muñ ci tiis yi
Booy jàpp fii may jàpp fee nu bokk funu jëm man na noo bañ a ñaaw,
Ablaay Deer, laay Baaba Deer, laay fat laay laay way góoru Binta a ngii, góoru Seeni a ngii yal na la Yàlla yiir.
Xam naa sa maama fi sàlloo woon gàmbi meew
Doomi ndayi Seex Taal góor Astoo ngee
Wayleen Ablaay Deer
Loo xam, xamu ma bul ma yab,
Loo am amu ma bul ma yab Yàlla ay dogal ci jaam ñi.
Tukki dellu dacaa baax ndax njaboot ga lay xaar, nawle yaa nga lay xaar noon ya toog di la xaar.
Njiaboot gu ndaw ga lay xaar
Daw ku wéradi
Daw ku wére di
Bul ko daw ba mu xam ko
Man naa yokk la ko metti
Ne Baraam Caam faj nga jirim
Dëkk ba ma jëm daa sori.
Saxaar ga fa jëm déqi na:
Naa muñ lee ma seen gaar ba
Jamono ji sax daa metti.
Muñ ci dafa war kuy jullit laa ilaaha illal Laahu
Muñ dafa war bannii Aadama Njaay,
Bu dee lu neex danga koy muñ yaakaar ne ëllëg dana metti.


text:
Waa ji Muusaa bul fàtte waa ja fa Tuubaa•
Moo la tee faatu moo la tee yalwaani•
Nglla bul fàtte sayxu Bàmba ci dunyaa•
Bu la fàddoo saxal ca la mu santaane•
Na ko sab xol ne jàkk ndéem raw na say gët•
Mi ngi lay gis te daa wu léen seetaani•
Boo ko fàtte mu fàtte-fàttelu say bir•
War nga foo tóll far ko def waxtaani•
Xalamal Yàlla mbër ma naa faskuroonii• askurukum fii sooratil ahwaani•
Xalamaatal la njëkk fàttabihooni• yuhbibkum fii sooratil himraani•
Wa uulil amri minkumoo boo ko reere•
Tee nga dem yër fii sooratil niswaani•
Fàttaxoo wabtaxoo ilayhil wasiilata•
Ba la ngaa dem ci Yàlla am ker-keraani•
Seexunaa Bàmba moo fi wuutusi yonnen•
Te misaal mi lu wér la fil qur-aani•
Xulafaa-u yonnen ngér ma ñu xàlloon•
Yaa ko dekkal yor kaamilub Humaani•
Yaa fi daa way yonnen ba yaa donn kahbun•
Yaa wedamloo Buusayri ak Hassaani•
Yaa fi daa niit ca gaa yu baax ya fi daan ñëw•
Yaa fi yor booti Ahmadul Hadnaani•
Yaa di Maalig di Saafihiyyu di Hanbal•
Yaa di baayub Haniifatun nuhmaani•
Ba la yàllay yabalsi fii haami sarhin•
Boo ba luy xëwsu yaa di séen sultaani•
Dolli ngay boot ca gaayu baax ya fi nekkoon•
Yaay donoy Seexu Ahmadu Tiijaani•
Donn nga’y bóot ca kuntiyook xaliifa•
Yaay donoy Abdu Xaadiru Jiilaani•
Donn nga’y bóot ca xutbu hamdil yadaalii•
Donn nga’y bóot ca daaray waa daymaani•
Donn nga’y bóot ci Mbàkke ak ci Mbusoobe•
Yaa di làmp biidaani ak soodaani•
Yaa di waame’w ngëneel yi yàlla yu dul fer•
Ku taataan far duy ca kawsara naani•
Yaa di sun ngér mi jëm ci yàlla siraatan•
Mustaxiima Ku sóobu teeri jinaani•
Yaa di sukkar ku mos ne aaje na ndolllan•
Koo mosal dootu muslu bay nooraani•
Yaa dundal ruu yi yaa suuxat ñu ndoxum gëm•
Bu du toon yaw kuy dee di dem niiraani•
Yaa raggal ràggi xol yi yaa nu teree bew•
Bu du kon yaw kon nu yam ak nasraani•
Yaa fi seexal kàngam yi ñépp a ngi lay roy•
Yaw mi tuubal Abdu Xafoor Mbaxaani•
Yaa nu wommat wommat murid yi nu àndal•
Yaa di mbër yaa nu tàggaleek saytaani •
Yaanu tàllal sa tenq sotti nu sa’y may•
Yaa di geejug ngëneel gi dun rootaani•
Yaa duyal Seexu Ibra faati ci say may•
Yaa ko jiital muy xutbu fid diiwaani•
Yaa defal Sayxi Anta barke bu dul deñ•
Jox ko daaru salaami ak gaawaaani•
Yaa defal Sayxu Ahmadu sahiidin•
Gëm gu ànd ak dëggal ba am ridwaani•
Yaa defal Sayxu Ibra làmp bu dul fay•
Yaa ko won yoon wa jëm ca dex ga mu naani•
Yaa saxal Sayxu Abdu daaru haliimin•
Jox ko mbóotam kuy jàng fil qur-aani•
Yaa jafal làmp diine gaa yafa tuubaa•
Sanc Daaru Salaami ak Mannaani•
Gile daarus Salaami ak gile Tuubaa•
Ku fi faatooti daa di tàbbi jinaani•
Yaa ma seexal te mayma fathu ba may way•
Yaa ma tee dox di bal di saf sambaani•
Yaa ma tee gaddu njàngeta aka yanu’y tar•
Yaa ma tee gàddu mbalka tey sàmbaani
Bàmba yaw yaa di céebu waa ju la bay ren•
Bu la góobee këram ga dun xaaraani•
Jërëjëf Seexu Bàmba yaa mat a àndal•
Ku la am dóotu ñàkk bay ñeetaani•
Bàmba yaa jar xëy di gontu ba far dee•
Yaa defal Yàlla lépp lum santaani•
Yaa jëfal Mustafaa la xawsuya tannoon•
Yaa di xayrul xadiimi fid diiwaani•
Yaw gëramloo nga yàlla teg ci gëramloo•
Ngën gi yonnen wallaahi yaw yaay waani•
Waa ji Muusaa
Waa ji Muusaa bul fàtte waa ja fa Tuubaa•


text:
Jàngoro Koronaawiris 2019
Koronaawiris 2019 (COVID-19) Jàngoro la buy wàlle saa su nitt ku mu dal jege ñeneeni nitt. Jàngoro ji li key ubbil buntu ci ab doomu aadama mooy mu jege ku feebar, walla mu tekk loxoom fu ku feebar jotoon a laal ba pare dàldi laal at bëtam, walla bakkanam walla gémminñam. Li ci ëpp, wiris bi li koy tasaare moodi tox-tox yiy juge ci tissóóli ak sëqëtu ku mu wàll ba pare. Képp koo xamantene yaa ngi jege ku feebar bi wàll, muy tissóóli mbaa di sëqët te sori wu loo ko lu ëpp ñaari meetar, li gën woor mooy di na la wàll. Neneen nu la wiris bi mënees wàll mooy nga laal fu mu teggu ba noppi, raxasuloo sey yoxo ak saabu, ba pare nga laal sey gët, sa nopp walla sa bakkan.[1]
Ndoorte[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Jàngoro ji Wuhan, capitaalu Hubei ca Chine, la njëkk feeñ bi atum 2019 di door tàmbale. Diggënte boobu ak léégi, wiris bi law na ci aduna ci yëpp. Ba tax na OMS, bisu 11 mars 2020, diggele ñu jappee Koronaawiris ab pandemie. Pandemi doon feebar boo xamantene da fa tasaaro bu baax ci aduna ci yëpp. Rééw yi feebar bi gën sonnal, ñi mu fa rey bari neñ tek ci seeni dispañseer ak loppitaal li ñu leen yan ci ay ñu tawat dootu ñu ko àttan. Njiitu OMS, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, wax na ni “lii du mbirum wér gu yaram doŋŋ, ndax bépp xeetu liggééyukaay da na ko yég moo tax it ñëpp a war a japp ci xeex mi.
Màndargay feebar bi ak pac-mi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Bokk na ci Màndargay Jàngorooy Koronaawiris sëqat, xeetu sibbiru, sonn ak xiixët. Léé- léé ki feebar am metitu yaram, baqata yuy tuuru, biir buy daw, metitu boli, metitu naq ak it dara dootu ko xeeñ. Ñi koronaawiris wàll, ci diggënte ñaar ak fukk-ak-ñenti fan la ñuy key tàmbale yég, waaye ñi ci ëpp, bu weeso fukki fan ley tàmbale feeñ. Ñu bare nak feebar bi di na leen dal te du metti noonu. Ña feebar bi sonnal dëgg lée-lée ñu jëlé ci Pneumonie, mu yàq seeni xëtër, seeni xol, ak yeneen. Ña feebar bi sonnal li leen war mooy ñu teela jublu ci doktoor.[2]
Nit mun naa am jàngoro ji te lenn du ko fesal, du metit bu muy yég, du lu ñi ko jege mën tek bët. Loolu la ñu naan "asymptomatique". Waaye ña feebar bi wàll te yégu ñu ko, ña "asymptomatique", mëness ne ñu wàll jàngoro ji képp ku leen jege. Loolu moo waral jàngoro ji gaaw law ci àdduna.
Doktoor yi bu ñuy seet ndax jàngoro ji mi ngi ci nit, ca baqata ya leñuy key seet. Beneen pexe buy firnde ndax nit ki da fa am jàngoro ji am déét mooy seet bu ñu naan “CT-scan”. Kéép ku ñu gis ne am na jàngoro ji, nañu ko yobbu loppital mu beru ku dul fackat du ko jege. Dëgg la garabu koronaawiris amagul waaye ña ëpp ci ñi muy dal bu leen doctoor taxawoo di ne ñu wér.
Fagaru[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Guir wañi jangâro-ji dañu wara sorenté suñu biir, wañi dèm berep you fess ak nit. Kouy guène si biti, dafa wara sol mask bouy fate bakanam ak guèmem teksi "gant". Nit ñi dañu si wara bolé-di raxass sen loxo ak sabou ndir 20 simili, aye yoni yone. Ño gui wax nit ni ñu moyou di lal sen kanam ak seni loxo.
Yeneeni Leeral[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
- ↑ CDC (2020-02-11). "Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)". Centers for Disease Control and Prevention (in en-us). Retrieved 2020-04-06.
- ↑ CDC (2020-02-11). "Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)". Centers for Disease Control and Prevention (in en-us). Retrieved 2020-04-06.


text:
Woote !
Gnattelou jotaay bi êmb jàapalante ak suuxat kom-kom ci diggante way tukki yi.
Ay jomono yu meeti la yuy wane sounou neew doolem kom-kom. Bépp mbootaayum koom mingi jéema laaku ci ginaaw way politik yi ngir setal booppam. Nitt gniy tukki di dundu ag beedikoonte bis bu ne, yeen saay sax seeni aax ak yeeleef dognu leen di salfaagne.
Lolu taxna ba kom-kom ci diggante nitt gni ak jaapalante bi war sugnu biir gnu war ko dêgêl, jeem a ubbi ay bereb ngir jaapalante googu mên a neek. Lolu dina tax ba gnu mên a suqali bou baax sugnu koom te defaraat sugnu dundin. Loloo tax ba soopiteg kom-kom gi du wuute ak li way tukki yi di jankoonteel bitim reew ; muy ay jafe-jafe yu soree wul ak li jaam yi daan dundu. Ba taxna att mii gnu neek kureel bii di Fira dina ci soobu bu baax, teemeeri juniy (500.000) ràagneeku waay, dêppoo ak teemeeri juniy nit (500.000) yuy dundu luni mel ; ndax leer na gnu ni nitt gnoognu gnooy suuxat koomug bitti reew. Ngir lolou àantu, faaw gnu neewal doole koomug Espagne, ndax gnoomit ci way tukki yi, book ci gnoom ay gone yu amul ay kêyit, ci lagn yaakar gnir tabax seenum reew. Dina taxit gnu mên a taxawal bêrêb ngir di degglu seen i jàambat, te xam seen i tawat. Dinagne book feete ak gnoom ndam liy tukkee ci xeex bi, jugge ci woteg teemeer ak juroom gnati fukk ak juroom gneenti (189) xaatim baayikoo ci kureel bi êmb mbooleem ligeey kat yi ci aduna (OIT), ginaaw fukki att yugnu doon xaar coopite yuni mel. Ndam lolu nak dina gên a dêgêrêl te itam dina xeex beepp gnaawteef bu way tukki yi daan dundu ; jigeen gni feete bittim reew itam am nagn ci waal wu rêy.
Ngir lolu am, dinagn saxal sugnu xeex te dêgêrêl bêrêbu daje kaay yi ngir saam aax ak yeeleef u way tukki yi. Doole ji mooy defaraat ndaje mi, te suxataat kom-komug nit gniy dundu bitti reew ba kureel gi leen êmb mu di Coopolis, woote waat gnateelu jotaayub way tukki yi.
Du neek lu yoomb, bêg nagnu yaatal woote bi ba mbooleem teemeeri mbebet yi tax gnuy xeex bis bu neek mên a aantu. Diir bi gnu mên a bindu ngir book ci ndaje mi mingi door fukki fan ak juroom jàapp gnaar fukki fan ak juroom gnatt ci weeru sulet (du 15 au 28 juillet), bu gnu ci noopee tàan mbêmbet yi gnu gnor. Ndaje mi dinagnu ko amal fukki fan ak juroom gnaar ci weeru sàatumbar (17 septembre).
Bugnu booloowee lii yep dina mên a neek ! kon nak gnoo ngui leen di xaar yeen gnepp.


text:
Saar 2
1 Waaye man saxayaayu joor doŋŋ laa,
nirook as tóor-tóor ciw xur.
Waa ji
2 Xanaa as tóor-tóor su ne ràññ ci biiri dég!
Kookooy sama xarit ci biir janq ji.
Ndaw si
3 Mbete garab gu gëna neex ci gott bi,
kookooy sama nijaay ci biir xale yu góor yi.
May bége keppaaram, safoo doom ya.
4 Dugal na ma néegub sago-jeex-na,
yiire ma mbëggeel.
5 Gaaweleen ma nàkki reseñ, ma dëgër,
leel-leen may meññeef, leqlee ma.
Wopp laa def ndax mbëggeel!
6 Sama càmmoñu waay, ma gegenoo,
ndijooram, ma laxasoo.
7 Yeen janqi Yerusalem, waatal-leen ma
ci taaru kéwél ak koobay àll bi,
ne dungeen dakkal te dungeen sooke tëraayu mbëggeel
te jotul.
Wootante jib na
Ndaw si
8 Dégluleen, sama nijaay a,
mu ngooguy ñëw,
di xéluy jéggi tund yu ndaw yi,
di tëb tund yu mag yiy dikk.
9 Sama nijaay a ngi mel ni kéwél,
mbaa kooba gu ndaw.
Mu ngi noonu taxaw ca gannaaw miir ba,
di séentu ci palanteer bi
ak a yër ci caax bi.
10 Sama nijaay ne ma:
«Xarit, ayca,
jongama sama, dikkal boog!
11 Xoolal, tawub sedd wees na,
12 Tóor-tóor yi lal na réew mi,
jamonoy woy dikk,
sabum pégét†
jibe sunum réew.
13 Figg a ngi ñorsi,
reseñ tóor, di gilli.
Xarit, ayca,
jongama sama, dikkal boog!»
Waa ji
14 Soppe, sore nga ni xati mu dëkke xar-xari doj,
làqoo ruqi mbartal yi.
Won ma sa jëmm,
dégtal ma sa baat.
Sa baat a neex,
sa jëmm jekk!
Ndaw si
15 Jàppal-leen ma till yi,
till yu ndaw yiy ruur reseñ,
te sunu reseñ jiy tóor.
16 Sama nijaay, maa moom, man it, moo moom,
di fore digg tóor-tóor yi.
17 Nijaay, balaa jant a fenk,
ker toxu,
dellul gaaw ni kéwél,
mbaa kooba gu ndaw kaw tund yu xàjjalikoo ya.


text:
Tiit wala njàqare yëfu nit la, du moom ngay diisóol mu teg la ci yoonu teey, loolu xamoon na ñu ko ; rax ci dolli, ku ko fal njiit mu nësëxël say mbir, loolu leer na tey.
Nitóodi guy gën di sax. Gaawa tuumaal sa morom. Ñaaw njoort guy wesaaroo…
Li ma ci gëna metti, du ñu la teg a ti NIT, dila duppee « KAA »
Bés bu nekk, muy suba, guddi mbaa ngoon, fépp ci àdduna, gay dégg ñu leen di woneek a naataable (« ‘KAA EMPOORTE », « KAA KONTAK » ak « KAA KOMINÓTEER », rek ngay dégg…)
Bu ñu la askanalee « kaa empoorte », nga gis gaa yi di waxtaane sag gàtt xel (- « waa kii fu xelam nekkoon ba mu ñuy indil lu ñaaw lii ci sërice, te fekk na, neena ñu ‘kunekk na toog fa mu nekk’ ? »)
Gurupu « Kaa kontak » ñoom, li ci ëpp ñu ngi leen jàppee ay nit yu ñu tooñ, bëre daanu seen kow, ba mu des ñenn ci ñoom ñuy rëcc, daldi di seey ci gox yi, bay mujjee wàll waa ñetteeli gurup bii ci topp.
Ñoonu nak ñoo lëmbee palatóo tele yi : muy waa « kaa kominóteer », maanaam daal, ñi ñu jappee ne fexe ña ñu ba ñu wàll leen feebar bi, te menuñoo wax ci kan la ñu ko jëlé ! Ñooñu ñoom seen der setu fi benn yoon ; ndax boobule fasoniwàllante moo jaaxal ñi yor mbir mi, te looloo tax ken gëmatul njiit yi di wëy di naan « mbir mi, mi gi law, waaye dara weesuwu ci sunub xarañ, xam na ñu li ñuy def… ! »
Kërug yéene kaay yi tamit, ken demul ñu des ! Ñu ngay bind te di ko fësal ci xët gi : « Diw moo JOX feebar bi nanngam ak nanngami nit » ci njabootam wala ci ligéeyukaayam… Dëgg la, gis na ñu fi ñenn ñoo xam ne seen taxawaay ci wàll wii, kenn menu koo nangu. Teewul ëppal ak nakk teey ngi fës ci ni ñuy jéebaanee suñu mbokk aki doomu ndey yi feebar bi gane si, jar naa xoolat bu baax-a-baax.
Ba ci ñi ci génn sax, te ñu jàpp ni léegi wér na ñu (ni ko aji fajkat yi di leeralee ci seeniy kominike), gaa yi loolu taxul ñu ñeme leen, boole waat leen ci ñi ñuy dugganteel ci àndandoo wala dëkkëndoo. Bokk na ci itam, ñi ñuy woowee « KAA ASEMTOMATIK » (maanaam ñu yor doomu jàngoro bi, mën koo walle te amuñu benn màndargay feebar bi ; ñoonee de, fune ñu leen di seet, te kenn du leen xammee, mu melni ñu làqu te raglu, ni koronaawiris ci boppam !
Xaaj bu mujje bi mooy ñun, ñun ñepp, fileek ñuy xam ndax mbir mi dugg na ñu wala déét. Kenn ku nekk ci ñun, kon, « KAA SISPE » nga, manaam ku ñuy rëbb ndax jàppne mooma ! « Sispe » wu lan ? ‘Sispe’, ndax ken mënul waatal kenn ni laalul loo xam ne wiris baa ngi ci taq, mbaa mësuta toog ak koo xam ne mbir maa si yaramam. Kon jombul kenn, tambalee ko ci ñi fi siiwal yooyu baat di ñu ko xoolee (ba fatte ne ñun ay nit la ñu, bu jëkk ñu doon ak « KAA ») ; bokk na si ñi dëkk ci natt limu nit ñi bokk fii mba fee (« KAA bii mbaa bee »), te dugg na ci (yéene wu ñu ku woon noonu !) sunu mbokki waaw-góor ak waaw-kumba yi ñu teewal fa mu gëna mettee ci xexum mbas mi !
Xoolal, koronaa ci boppam muccul ci bile joxoñ baaraam : moom mi nga xam ne fune ñu ngi koy sip. Da ngay dëglu sax suurnaal tele bi-ñëpp-bokk-te-nguur-gi-nank-ko, suurnaalist bi di ci yekk lu ne boobule ‘mbindeexit’ ; Gisuñu koog sunuy gët, waaye gaa yaa ngi koy misaal ku saaysaay, tëru di xaar similaaksaala bi mu naan ñoyy dugg la ; ñu ngi koy méngëleek ‘salté’ ; ñu ngi koy xalab, ndax gis ko ni ab gan gu teggi ndawal gu kenn piriyewul ci sunu kër/yaram, te bu duggee day yàq sunu biir, te (kaawteef, mënoon naa ñakk !) di faat i bakkan.
Moona, bu wax dëgg rek desee, ñun ñii yeneeniy mbindeef ni ñun, la ñuy dundee, te keneen defuñu lu ni mel ; ñuy jëfëndikoo mbindeef Yeek Aalam bi te, yenn saa, ñu ëppal ci lool. Ñun ñii nga xam ne ñoo gëm Sunu Borom, ñu wekk loolu ci dogaluk Borom-bi, Aji-Yërmaande mi ñu sacc te mey ñu àqi dundee cig sakkitéefam, ci kow jël ci li ñu soxla doonn ! Ndax àqi sunu Borom, ak sunu wareefi am taxawaay bu mëtt sëkk ki mu tànn mu toogal ko fi, loolu moo fééte kow suñuy soxla wala àq. Cër boobu terewul ñuy gis ne Nit moom, ci kow bëgg-bëggam, wutum donkaasigi wala rek yaataayumbe, day faral di am taxawway gu yées mum góorug wataboor gi gëna ñaaw jikko, mujjee jàp ne mooy buur ak bummi ci kow suuf.
Mënees naa jàpp ne lii lépp ay baat la donn yu nit ñiy jëfandikoo te mbir mi yeggul fa ñu ko bëgga yobbu, sirtu soo ko méngalee ak fitna bi fi mbas mi indi te muy jur ñàkk wér, ñàkk sañsañ wala ñàkk bakkan… Bu dul woon ne kàddu yooyee ñuy tek ci ndoddu nit ñi daa far mujjee yokk njàxare, jur boddeekoonte ak ñakk kóolu ci sunu biir, ba ci lu mel ni tam dëmm aji feebar bi. Lu muy indi mooy ay nit yu dul nangu ne feebar bi dal na leen, ay nit yu ñuy faj mbaa caytu ñuy rëcc daw làqu. Lu muy jur itam mooy ñëg ag jëfëndiku doole bu jéggi dayoo, muy ci anamu wax gu ñagas, dóor yu tar, gaañ nit wala xañ ko àq ak yelleefam…
Tiit ak njàxare gi lal loolu dafa dem bay feeñ ci mbiicóog-mbaaloo gi am ci wax ak tërelin yi ñuy jëmëlé ci askan wi.
Néew gaa néew am na nak ay baat yuy jóg di naan feebar bii feebar la ni yeneen yi, am ko taxul nga bon mbaa nga ñaaw ;
Doonte nag, gannaaw ba mu ñu juralee ag tëju ci gox yi ag ci réew yi daan jokkalante ci wàllu komers, gannaaw ba mu nasaxalee koomkoom bi, Mbas mii xiir na nu ci dellu ci nekkin ak dundin bi gëna sell tey aar sunu wér-gu-yaram, li ñuy lekk, yokk sunu paspas ak taxawaay bu mucc ayib ci sàmm liñu bokk. Bu doon man, du ma bëgg ñu def ma nii, kon nak dàkkooruma ag li may gis bës bu ne…
Man gaa, xawma ndax di naa ci mucc wala deet ; te sama taxawaay dum kuy xasaate. Waaye jàpp naa ne, sunuy mag ak rakk, doom baay ak doomu ndey, wala dëkëndoo ci adduna yi feebar bi song, su ñu leen gënoon na jox cër ag wég gi nit meritoo dëgëntaan, ci ni ñu leen di xolee mbaa taxawoo, di na ñu mucc muccaaleel bépp mbindeef, ñu ànd nekk nekkin wu sell ci Suufi Maam Yàlla gu am moccaat gii Mu ñu dénk. Bu booba tamit, yaakaar naa ne am na leneen lu ñuy feesalee suñu dund ludul ay mbiru caaxaan a kiy kasawkasaw yi ñu nekkoon te lil firndeel ne loolu du dara mooy lii : bi dëgg yegsee sàngoo melokaanu Mbas, daldi komaande ne « lépp lu amul fulla ak mucc tek leen ko fi suuf ndax ngeen mucc ci man ! », da ñoo gaaw sanni ko fëlé.
Lii waxi nit donn la : su ma juumee, ngeen gindi ma.
Maa ngi ñaan.
Na ñu Borom-bi aar, goor ak jigéen, wéral képp ku feebar bi dal, faj xolu ñepp ñi am naqar ak tiisu ñàkk ci ag jegewaale, gannaaw ba mu ñu tàggaleek mbas mii. Te na ñu Yàlla xiir ci soppeeku gu dëggu ci sunu nekkin ak sunu taxawaay ci Suufam-su-amul-morom sii mu ñu jagleen.
Musaa MBAY
Bësum 21 ci weeru Koor
moussa.mbaye1@gmail.com


text:
Baraay
Ci Jëmm, baraay ab delluwaay la bees di sukkandiku ngir xam ñaata yoon la genn feeñte guy tóllantiku di amal ag tóttantikoom ci benn diiru jamono bees jël. Maanaam ñaata yoon la xew-xew bi di feeñ, ci genn anam gi, ci benn diirub jamono. Ngir natt baraayu genn feeñte dañuy jël benn diiru jamono xool ñaata yoon la mbir mi di dellusi ci biir diir bi lim bi ciy jóge di doon baraayam. Geneen anam gees ko manee natt mooy xool jamono yi ñaari xew-xew yu toftaloo di door, bu ci nekk nga xam jamono ji muy tambali ak ja muy jeex, kon xam itam seenub diir. Baraay bi di doon safaanu boobu diir .
Njureef li ñu koy xayma ci Hertz (Hz), 1 Hz mooy teewal benn xew-xew buy am benn yoon ci 1 saa (s). Ngir natt baraay bi jumtukaay bees di jëfandikoo lees di wax ab nattbaraay.


text:
Niroo deret ci xarnu bi
Bàmba’a ñëwaat ci xarnu bi
Baayam a leeral xarnu bi
Sédde ko lii ci xarnu bi
Moo yor jaliili xarnu bi
Ba tol ni gaayi xarnu bi
Lu doy a doy waa xarnu bi
Ndax Yàlla naatal xarnu bi
Bam tol ni Jiilim xarnu bi
Ndax Yàlla naatal xarnu bi
Jant bu tiim waa xarnu bi
Ci sun So`aybum xarnu bi
Haajaatihii, ci xarnubi
«Aaamiina» warna xarnu bi
Te am ngërëm ci xarnu bi
Ndax yàlla naatal xarnu bi
Te gën a bon ci xarnu bi
Maa dikke nii ci xarnu bi
Maa dambe yii ci xarnu bi
jukki bi: daaraaykaamil.com


text:
Lëkkalekaay
Lëkkalekaay yi ñooy tax ñu man a jòge ci aw xët dem ci weneen wu mu lëkkalool.
Gongikuwaay ak àgguwaay[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Ab lëkkalekaay day am gongikuwaay (maanaam fa muy jóge) ak ab àgguwaay (maanaam fa mu war a àgg, jëm fa). Soo doxalee xeetu(element) lëkkalekaay bi, ca saa sa, da ngay man a jàll ca àgguwaay ba.
Gongikuwaayub lëkkalekaay day doon naka-jekk aw xeet(ab baat, walla nataal,...) bu ab jukki. Àgguwaay bi man naa doon aw xeetu benn jukki bi, loolu la ñuy wax lëkkalekaay bu biir. Àgguwaay bi man naa doon itam beneen jukki, bu dul bi mu nekk.
Jaar-jaar[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Lëkkalekaay yi ñi ngi sosu ci ati juroom-benn fukk yi, waaye seenug tas mi ngi ànd ak màggug internet, di fu Lëkkalekaay yi di boole, niki ag lënd, ay junny junni dal ci Lëkkale(resaux) gi. Su dul woon Lëkkalekaay yi, xereñu Internet di na wàññiku bu baax, jafeel ag jëfandikoom.
Ak jëm-kanam gu réy gu Internet, lëkkalekaay yi, ci li ñuy wax tag yu HTML lañuy jaare di leen sos, joowukaay bi won la ko; ci misaal
moo lay jox: wikipedia
Tay jii sax lëkkalekaay yi ay nattukaay lañu, limu lëkkalekaay yiy jëme ci ab dal ci la ñuy xamee ñaata la siiwee.
World Wide Web[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
lëkkalekaay yu World Wide Web bi ci xëti web yi la ñu nekk, maanaam ci jukki yi ñu bind ak HTML (Hypertext Markup Language).


text:
Wëttéen
Wëttéen garab gu ndaw lay doon mi ngi bokk ci njabootug Malvacées
Melo wi[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Wëttéen garab la gog day màgg sax ci yenn gox yi nga xam ne day am naaj te suuf si xaw a wow.
"Wëttéen" garabu ñax la gog man naa dund ay 10i at. Guddaayam dees koy natt ci 10i met waaye buñu koy bay dañ koy gàttal ci ñaari met ngir yombal jël giñuy jël Wëtteen wi.
Tóor-tóoram dañuy génn ci ñaari pàcc, gog day weex ak pàcci gog day mboq te yor genn xet bees ràññeef lool.
Ci noonu ci lay amee lu mel ni mbaxana bob day dëgër, bob day màgg daa di ubbeeku daa di bàyyi doomi wëtteen yi ñu génn ci doom yooyu ci la fiibar bi di génnee nga xam ne moom lañuy jëfandikoo.
Te wëttéen yi bari nañ lool waaye bi ci ëpp liñuy jëfandikoo mooy bi ñuy woowe Gossyium hirsutum
Ngir bay Wëttéen danuy soxlawoo ab diir bu xaw a yàgg. Fu bari naaj, dees na jàpp diir bi ci 520i fan yoo xam ne danu koy suuxat ngir màggal ko ba noppi nga as ndiir ngir mu wow, as sos doo ko nàndal ngir may Wëttéen wi mu xaw a wow.
Garab la gog dees koy bay ci mbayum nawet ci Afrig, ak End, ak Amerig.
Njariñam[Soppi • soppi gongikuwaay bi]
Garab la gog ay at a ngii ñu koy jëfandikoo ngir di ci de far ay yéere yu nooy.


text:
-
Jotaayu-xale yi
-
Woyi nax-xale Baay Malamin Daara Bindal na ma tereee Tere yombul Saalum Salum ñaari neeg la Ñeteel ba di waañ wa Waañ wa waañi buur la Buur ba buuri Saalum Baay Malamin […]
-
Sunu sosiete Sunu sosete Sunu sosete yëngëtu na! Sunu sosete yëngëtu na! Ñun danuy am faydaa! Ñun danuy am faydaa! Ñun danuy fonk sunu Senegaal! Adduna potu […]
-
Léeboon: Doomi Yàlla Léeboon! Lippóon! Amoon na fi! Daan na am! Ba mu amee yaa fekkee? Ya wax ma dégg! waxi tey jar ta gëm! Sa yos moo ci raw! Xew xew bii […]