text:
Mbëj
Mbëj da di ag feeñte gu gisuwul ak bët, guy feeñ ci ag wootalante walla bëmëxante ci diggante yani mbëj yi. Ci gattal mooy gépp feeñte gu juddu ci jàmmaarloo gi nekk ci diggante: feppsaal yi, ñoom ci lu ëpp da ñuy tekkaaral, ak mbëjfepp yi nga xam ne ñoo ëpp yëngu-yëngu, ci biir xarefulwoon bi. seenuw demiin jur ab dawaanu mbëj.
Su ñu ko boole ak bijjaakon, mu jur beneen banqaas bi ñu duppee mbëjbijjaakon. Mbëj moo yor ay feñte yu jëmm yu mel ne melax, toolu mbëj ak dawaanu mbëj (ci lu bari dañ leen di jaawale).
Mbëj doon na “jaamu” nit bi gën, doon tamit raññeekayu àdduna bu bees bi. Dafay leeral sunu dëkkuwaay yi di doxal sunu këri koom-koom yi te jegeele nit ñi gënoon a soriyante.
Yanub mbëj[Soppi]
Yanub mbëj doon na lu ñu man a natt te man koo jëfandikoo, waaye doonul lu neex a faramface ak ay baat yu yomb a nand, ndaxte yombul leeral melokaan yi mu am dëgg-dëgg. Xayna li gën mooy wax lan la ak li muy sabab. lépp (lu mu man a doon) lu am yanub mbëj, man nañoo wootalante walla bëmëxante. Li gëstu yi wone mooy am na ñaari xeeti yani mbëj, benn bi lañuy woowe yan bu baax (+) moom mooy nekk ci biir saalu xarefulwoonu ne-ne yépp ak yan bu bon (-) (mbëjfepp) ñoo nekk ci li wër saalu xarefulwoon yi. Naka-jekk yan yu baax yu saalu xarefulwoon bi dañuy tolloo ak limu yan yu bon yu mbëjfepp yi ko wër.
Dawaan bu wéy ak bu safaanu[Soppi]
Ba fii danoo jàppoon ne, gépp ndombo goo jël, mbëjfepp yi dañuy yëngu saa su ne jëm ci benn jubluwaay ci biiram. Yenn saa yi nag dawaan bi du sax ci maase, muy ci doole walla ci jubluwaay bi. Ag noste mbaa ag ndombo gu ne mel lees di wax dawaan bu wéy. Am misaal man naa nekk ag noste gu ab tegle di doxal. Donte sax aajowoowul dawaan bi di am genn jubluwaay gu sax. Bari nañu ndombo yu mbëj yees di jëfandikoo yuy safaan jubluwaayu seen dawaan ci biir ndombo gi.
Gii xeetu dawaan lees di wax dawaan bu safaanu. Ndombo yu mbëj yu ëpp yi ñuy jëfandikoo, dawaan bu safaanu lañu. Cig ndombo gu dawaan bu safaanu, dafay laaj waxaale tamit baraayu ni dawaan bi di safaanoo, taraayu dawaan bi ak dend bi ci ndombo gi, moom rekk , bu mujj bi, doy na su fekkee dawaan bu wéy la. Ci baraay bi lañuy natte ñaata yoon la dawaan bi di soppi jubluwaay ci benn saa.
Mbëj ak Bijjaakon[Soppi]
Liy wër ab mbëjfepp walla leneen lu mu man a doon lu am ab yanub mbëj day am melokaanu luy dox, moom lañuy tuddee toolu mbëj.
Soo jallaxee ay mbëjfepp, day am benn tool bu wër seenub jublu, moom la ñuy tuddee toolu bijjaakon. Dooley tool boobu dafa aju ci limu mbëjfepp yiy daw ak seen gaawaay, maanaam, ci yeneeni kàddu, ci dawaanu mbëj bi.
Soo jallalee ab dawaan ci ag lëmës, gu nekk wëñu përëm, ci nimu waree, lëmës googu day mel ne bijjaakon gu weñ, day xëcc walla bëmëx yeneen lëmës yi mu yemal wëñ. lëmës gu mel noonu su fekkee danga koo defaree ak ag wëñu përëm goo wëndeel cib weñ, day gën a yokk toolu bijjaakon ba cay juddoo. Su fekkee dangaa am ay lëmës yu bari, yu ñu wëndeel wëñ ci weñ, yu man a wëndeelu, nga boole leen ak yeneeni lëmës yu dul wëndeelu, yu am toolu bijjaakon bu tar, yu dawaan jaar, day jur jenn dooley doolerandu. Doole joogu moy wëndeel lëmës yu man a wëndeelu yi, mu daal di man a def liggéeyu doolerandu. Mu nekk ab jumtukaay bi ñuy woowe doxalukaay bu mbëj. Tay jii, doxalukaay yu mbëj yi ñooy doxal bépp wuutuloxo, tambalee bi ci gën a ndaw ba ca ba gën a ngande. Doxalukaay yi dañoo bari te am ay melokaan yu wuute.
Soppalikaay[Soppi]
Njariñ li ci jëfandikooy noste yu dawaan bu safaanu moo ngi ci li ñuy man a yokk walla waññi dayoo bu ab dendam ci jëfandikoo jumtukaay bees di woowee soppalikaay. Ab soppalikaay ñaari taxañ yu tàqalikoo lay am, yees ber, yu ay wëñ yees lëmës cib dankub weñ (saalu soppalikaay bi). Ab dawaan bu safaanu su walee ci taxañ bu njëkk bi, ab toolu bijjaakon daf fay juddoo, mu jur moom itam, ab dend buy soppeeku ci jenn jamono ju nekk ci ñaareelu taxañ bi. Su ñu jëlee benn dayoo bu saal bi (weñ gi) ak yenn limi lëmësi wëñ yu taxañ yi, dees na man a yokk walla waññi dend bi ci nees ko bëgge. Kon, ab Soppalikaay di nanu tax a man a jëfandikoo dend bu suufe, ngir sunu kaaraange, ci kër yi, te terewul nu man koo jokkale, mu jóge cib digg bu mbëj bu sori, cib dend bu kawe. Manees naa jëfandikoo ab soppalikaay ciy fowekaay yu mbëj ak ci yeneen jumtukaay yu ndaw yu mbëj ba-tay. Maneesul a jëfandikoo soppalikaay cig ndombo gu dawaan bu wéy, ndaxte dawaan bi toolu bijjaakon ba muy jur duy soppiku.


c: text/html

text:
Betesda
Ci làkku yawut la tur wi jóge. Ci angale mooy Bethesda; Ci faranse mooy Béthesda
Turu benn sangewaay ci Yerusalem la woon, ca wetu benn ci bunti dëkk ba, maanaam ca Buntu xar ya. Gas nañu ko daanaka 8 xarnu lu jiitu jamono Kirist (2Roi 18:17; Isa 7:3; 36:2). Daanaka 3 xarnu lu jiitu jamono Kirist gas nañu naareelu sangewaay. Daan nañu sang xar yi foofu laata ñu rendi woon leen ngir ab sarax ca këru Yàlla ga. Gannaaw ga gëm nañu ne ndoxum man na faj ña lafan.
Dañu ciy wax ci Injiil ci Yow 5:2.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Tub dzi Bed nu Waa rca dey zay par ic tublaazh la. Za dey ze' nu zub yu' nu driib zily mbecy Ñgyoozh. Bi yu'n tub gyiib chon or gudze. Nde' or nu rnii nu mbecy Ñgyoozh. 2Orze' tub mbecy nu nil coj la ornu gul, de dzi la rza nu mbecy yu. Rzuub dey yu gyero' nu la Ro' Cyit Na. Laab ro' ni yu' nu driib zily dey Ñgyoozh. Rza nu dey mbecy coj ze' rzuub dey yu ze' par nu rgyiiñ yu gun lo de mbecy nu rzu' nañ yu' ze'. 3Na ornu bzaac yu Bed nu Waa nu se nu chu' zi'l dey nañ yu' ze', orze' bdiiñ yu gun lo dey. 4Orze' rgüii dey loy. Gaze' nu na Bed rab yuy: ―Bgüii lo̱ de̱ ―nay. 5Orze' mbecy coj ze' mbi la bgüiiy lo dey, gun psa' lagy yu nu la zi coz cuic dey niy. 6Tees Bed nay rab yuy: ―Rila sac tiñ ne̱ nu rica̱ nir, tees coz nu ricy cupa̱ gac rica̱ nir. Nu rishbeey ni Jesucrisht, biñ nu pcyiiñ Nazaret, ya̱ rne̱e̱ du̱ ru wes su nunu bza ―nay. 7Gaze' nu bdu' yaa Bed yaa bee mbecy coj ze' pshes suy yu. Orze' lueg la byanap lab yu, nunu byanap yeñ gyi'y. 8Orze' rzab lay wes suy, nunu brugyi' lay rzay. Gaze' nu gu' nuy dey nañ yu' nu driib zily mbecy Ñgyoozh. Rza lay, nunu yes nañ yu, nunu brugyi' ryabic yu gyel mbecy ni Ñgyoozh. 9Orze' dela de mbecy zigy bzaac dey nu rac rzay, nunu ryabic yu gyel mbecy ni Ñgyoozh. 10Se nu za nu zi'l ic dey, nunu bdzo'w laa dey nu nac coz nu guc nu yu ze', gun byu' lo dey yu nu laab yu nu rzub rgyiiñ gun gyero' nu la Ro' Cyit Na ni yu' nu driib zily mbecy Ñgyoozh. 11Ze' mbecy nu guc coj ze' waglaa ga' la yaay Bed nu Waa. Nunu dela de mbecy za nu la ic dey. Nunu orze' lueg la byatublaazh dey par ru' tub coredoor ni yu' nu driib zily mbecy Ñgyoozh. Coredoor ze' lañ Coredoor ni Salomoong. 12Ornu bzaac Bed de nde', orze' nay rab yu dela mbecy: ―Der mbecy Israeel, ¿lagu dzi za nu ic der nu nac nii? ¿Lagu dzi rgüii der lo̱ de̱? Walab nu dzi rcyiiñ de ub zi'l de̱, nunu walab nu dzi nac du̱ de̱ Ñgyoozh, walab nde' nu rac rza mbecy ii. 13Ñgyoozh, biñ nu guc nu de gyitoo bel ni den, Abraham, Isaac nu Jacob, laab mi ze' ricy zily mi I'ñ mi Jesuuz tiem na. De ru bgu' der mi yaa de mbecy nu riib ic. De ru mnii zi der nim mas tiem nu ngulagy Pilato nlaay mi. 14Mi ze' biñ yon, biñ nu sac cyi, tees de ru mne' der mi. Lugaar nu nii der nu ndulaa mi ze', ca tub yu nu rut mbecy mnii der nu dulaay. 15Orze' biit der mi ze', biñ nu rbic gyel mbañ. Tees Ñgyoozh bicy mi nu byabañ mi. 16Laab nu nac Jesuuz ze', byanap gyi' mbecy ii, gun de̱ ya̱ ricy cup de̱ consuel lom. Nunu yu ii, yu nu nil rzac der, nunu yu' lo der yu. Nu nac nu ricy cup de̱ consuel lom, nde' nu byac nap lay lo rgüii la dela der. 17’Der bicy na, ya̱ rad lagya̱ nu de ru gal nu de yu nu riib ic ni der, ornu biit der Jesuuz, rishli gaal wangyet lag nap der cuen coz nu bicy ru. 18Ni guc gun byu' ni de coz nu gulas bi mnii Ñgyoozh nu nac de yu nu mnii por cuen nim. Mniim nu Mesías, biñ nu ca lo cuen nu co mbañ mbecy rlagy ñi nu zac zim. 19Nde' nu na mne' der dela de coz cyi nu ricy ru. “O” mnii der ni Ñgyoozh, gun orze' cyib mi dela cyi der. Gun orze' gyicy mi nu cyid tiem nu gad nu zu lagy der nañ lardoor como nac num der. 20Nunu zeed mi Jesuuz. Mi ze' Mesías, biñ nu nil nese gulas bi bloo sum par de ru. 21Mi ze' rlagy ñi cyiiñ mi gyibaa gal shuub la dzi nu gzu nap Ñgyoozh dela coz gal nu bi mnii de mbecy nu bloo sum nu mnii por cuen nim gulas. 22Gun Moisees nay rab yu de gyitoo bel ni den: “Ñgyoozh, Shuaan den, gzeed mi tuuba' mbecy nu nii por cuen nim gal nu bzeed mi ya̱. Mbecy ze' laab lat losa' zi'l der gruuy. Rlagy ñi zuub gyidag der dela coz nu gniiy. 23Cyu zi'l mbecy nu wazuub gyidag ni mbecy nu nii por cuen nim ze', dela dey zu chum yu, nunu nit lom yu”, na Moisees. 24’Dela de yu nu mnii por cuen ni Ñgyoozh, gaal zi gush ñi nese Samueel, nu de' zir dey, dela de yu ze' bi mnii dey coz nu rac tiem na. 25Yaa de ru gyiyeeñ dela gyel nap nu mnii Ñgyoozh nu segur la cuic mi: de coz nu mniim lo de yu nu mnii por cuen nim nu nii dey. Nunu yaa de ru gyiyeeñ dela gyel nap ni trat nu bicy Ñgyoozh num de gyitoo bel ni den, ornu nam rab mi Abraham: “Nu nac nez ru cyid gyel nap lat dela mbecy nu yu' gyishlombecy”, nam. 26Orze' ornu bicy mi nu byabañ I'ñ mi, nu loga la bzeed mi mi ze' nu cyid mi lat de ru nu gyicy mi coz nap num der. Ni bicy mi gun orze' tub ga la der gruur lo de coz cyi nu ricy ru ―na Bed.


text:
Diiwaan yu Bennoo
Diiwaan-yu-Bennoo, walla Diiwaan-yu-Bennoo yu Aamerig ci anam gu gudd am réew la mu séddaliku ci juroom-fukki diwaan, ñent-fukk ak juroom-ñett yi ñoo taqaloo te féete ci diggante Mbàmbulaanug Atlas ak Gu-Dal gi, penku ba sowwu, Kanadaa moo féete bëj-gànnaar, Meksik nekk ci bëj-saalumam. Alaskaa ci la bokk donte taqu ci, mi ngi nekk ci sowwu Kanadaa. Hawaii moom mi ngi ci diggu mbàmbulaan Gu-Dal gi. Réew mi am na fukk ak ñenti diiwaan yu tasaaroo ci géeju karayib yi ak Gu-Dal gi. Péeyam mooy Washington.
Diiwaan-yu-Bennoo yi ci 2008, 302 ciy miliyoŋ ciy way-dëkk lañu amoon, loolu tax muy ñetteelu réew mi ëppi nit ci àdduna bi, ci ginnaawu Siin ak End. Réyaayam toll ci 9,4 junni km², di ñeenteel ci àdduna bi, ci ginnaawu Riisi, Kanadaa ak Siin. Gàddaay gi bari na fa lool, ba tax muy réew mi ëppi xeet yu jaxasoo ci Suuf si. Koom-koomam mooy bi gën a woomle ci àdduna bi, te moo am njuddéef mu ñumm mu biirum réew (NJ.Ñ.B) mi ëpp ci àdduna bi.
Tur wi[Soppi]
Turu Réew mi Thomas Paine moo ko tànnoon ci bés bi ñuy am seenug temb ci 4 sulet 1776. Woowiin wu gàtt wi, wi ñuy faral di jëfandikoo ci sunuy waxtaan, ci njàngale mi ak ci lonkoyoon yi, mooy «Diwaan-yu-Bennoo» (ci wu-angalteer di United States, ñu tënk ko ci US). Wu gudd wi ñu koy faral di jëfandikoo ci këyiti nguur gi «Diwaan-yu-Bennoo yu Aamerig».
Taariix[Soppi]
Jamono njëkk-kolomboo (Laataa 1492)[Soppi]
Ci Alaskaa lañu gise jeexiti nit ki fa njëkk a teew, ci weti 20 000 at nj.j, ci tefesu atlas ci wetu 13000 at nj.j. Nit ñi njëkk a dëkk ci réew mi ñoo nga bàyyikoo ca Goxub Asi, jaare woon ko ca xat-xatu Bering. Ci ginnaaw bi la fa waa-tugal yi ñëw.
Jamonoy canc (1492-1775)[Soppi]
Christophe Colomb moo wuññi goxub Aamerig ci 1492, at ma ca topp mu nemmeeku barab bi nekk Poortorikoo tay jii. Ci XVIu xarnu la réewi Tugal ya fa ëppoon doole doon seet ay jàlluwaay ci bëj-gànnaar-sowwu ak ay am-am, ci seeni tukki ci topp tefesu Atlas gi ñu dem ba taxawal fa ay sancu yu sax. Ci bëj-saalum waa-espaañ yi sos fa seenub sancu duppee ko Espaañ-gu-Bees, di amal ay tukki-gëstu ci biir réew mi. Ci bëj-gànnaar-sowwu waa-riisi yi sanc fa ci li topp tefesu Mbàmbulaanu Gu-Dal gi. Ci la tubaab yi tàmbalee yaxantu ak askan yi fa cosaanoo.
Ci diggante XVIIu ak XVIIIu xarnu, ndànk ndànk, la fukk ak juroom-ñetti sancu waa-angalteer taxaw ci tefesu penku gi, Lii mooy maamu Diwaan-yu-Bennoo yi. Waa-fraa yi nemmeeku pegu Misisipi dal di fay sos Luisiyaan
Ngir xóotal yëral foofu: Taariixu Aamerig


text: 1Una cua' ñii chcuin' cha' 'in lcuan nu ntsu'hui cha' ca'an tñan na 'in jun ta'a na, lo' tsaña'an cha' nu mdi'in tyaan lo'o jun scasca se'en ndiyo' ti'in jun se'en lyi'ya loo Galacia, cui' cuaña'an cu'ni um. 2Culoo tsaan 'in cunda scaa snan, cunda scaa um cua' ña'aan n'ni um canan, tyi'in tya se'en um lcuan nu ntsu'hui cha' taa um, lo' a tsato'o xo' um 'in na xa tsa'an se'en ndi'in um. 3Xa tyi'an se'en ndi'in um, ca'an tñan 'in tucua snan yu nu cua' ngulo ton um nu tsa lo'o lcuan can' quichen Jerusalén, lo' cui'ya yu sca quityi tsaa yu. 4Lo' cha' ñan ti' um si'yana 'ni cha' tsa'an, tca tsa'an lo'o yu. 5Nchca tin' tsa'an se'en ndi'in um xa cua' mdijin se'en lca Macedonia, si'yana nde tucueen Macedonia tsa'an. 6Tina'an can' quinun lo'o um sca co' xaa, uta tsalja tyijyin tsaan nu tlya', lo' cuaña'an tca ta yaa' um 'ñan lo'o tucueen nu ti' tsa'an lan. 7A nchca tin' tsa tijin tin se'en ndi'in um, nducua tloon quinun lo'o um sca co' xaa, cha' Ñi X'nan na taa ñi cha' cuiya'. 8Nan' quinun quichen Efeso re tsaya' tiyaa ta'a Pentecostés, 9si'yana cua' nguila sca se'en cu'nin tñan 'in Ndiose, sca tñan nu tlyu lo' ntsu'hui lyoo, tyicana qui'an 'a nten ti'i ti' 'ñan si'ya cha' re. 10Lo' xa tiyaa yu Timoteo se'en ndi'in um, cu'ni cunta um 'in yu si'yana tyi'in yu ndon ti' yu, si'yana cui' ña'an nu n'nin tñan 'in Ñi X'nan na cuaña'an n'ni yu. 11Can' cha' ñi sca tucui lo' a nchca cha' tyi'ya te'en 'in yu, cui' ca nu tsu'hue ti ta yaa' um 'in yu tucueen nu tsaa yu, si'yana nducua tloon tiyaan yu se'en ndi'in, tsatlyu nta hua 'in yu lo'o jun ta'a na. 12Una cua' ñii chcuin' lo'o um cha' 'in yu Apolo, lyee 'a mjñan cha' tsu'hue 'in yu tsaa yu se'en ndi'in um lo'o chcua xnan yu ta'a na, una a ncua lca tiquee yu tsaa yu cui' xaa, una tsaa yu xa caja ña'an 'in yu. 13Tyi'in tiyaa um, lo' tla tyon um lo'o cha' nu ndiya qui'an ti' um, cu'ni tnu tiquee um lo' su'hua um juesa. 14Nchgaa cha' nu cu'ni um cu'ni um 'in na lo'o cha' tsu'hue nu ndyi'o tiquee um. 15'Un jun ta'a na, cua' jlyo ti' um si'yana yu Estéfanas lo'o ta nten 'in yu, culo nducua la jun ya qui'an ti' jun 'in Ndiose se'en lyi'ya loo Acaya, a cunta lyee 'a nda yaa' jun 'in nchgaa jun ta'a na. 16Njñan cha' tsu'hue 'in um si'yana cu'ni cunta um 'in nten nu cuaña'an cha' 'in, ticui' cuaña'an tucua um tñan cha' nu nchcui' nchgaa nu nda yaa' lo' nsu'hua juesa 'in lo'o tñan 'in Ndiose. 17Ndyijyin ya' tsu'hue ntsu'hui tiqueen si'yana yu Estéfanas, yu Fortunato lo'o Acaico mdiyaan yu se'en ndi'in, lo' n'nin cunta si'yana tñan loo um mdiyaan yu, 18si'yana mdaa yu cha' tnu tiquee 'ñan tsaña'an ngui'ni yu lo'o um, can' cha' su'hua loo um nten nu lca cuaña'an. 19Jun ta'a na nu ndiyo' ti'in scasca se'en lyi'ya loo Asia nchcui' cha' jun 'in um. A cunta yu Aquila lo'o Priscila, tsatlyu lo'o jun nu ndiyo' ti'in na'an 'in yu, lo'o nu chcui lca tiquee jun nchcui' cha' jun 'in um lo'o cunta 'in Ñi X'nan na. 20Nchgaa jun ta'a na nu ndi'in nde re nchcui' cha' jun 'in um. A cunta scasca um chcui' cha' ta'a um la sii' sca' um lo'o sca cusya nu luhui 'in um. 21Nan' yu Pablo ycuin' can nchcui' chan' 'in um lo'o cha' nu nda'an re. 22Nu a ndyi'o cha' tsu'hue tiquee lo'o Ñi X'nan na Jesucristo, quio' tucua yuhue' chon' can'. Ñi X'nan na ntsu'hui cha' quiaan ñi. 23Cha' tsu'hue 'in Ñi X'nan na Jesucristo quinu lo'o um. 24Lyee lca tiqueen lo'o um si'ya Cristo Jesús. Amen.


text: 1Loxsye ngo lëën kon nii lëë tu angly nii xñabey byety kpaa sonasy xaa xkey ni kë tu kiitla chex kik xaa, ni xpibëly lo xaa sinak xpibëly lo ngbidz, lëë niy xaa chak si chak yaki. 2No tu libre nii nyaly ña xaa. Tu niy xaa kwso lo nistoo, lëë stuwo kwso lo kislyu. Niypeg xaa kwso lo kislyu, lëë niyli xaa kwso lo nistoo. 3Kwchuptsyë xaa si xkobëëtsy mëëtsy. Tsiñee lëë xaa lox kwchuptsyë lëë kadzy nkwsiy kwëb tsiy xaa. 4Kokladzyaa nguën nii kwnee ksa kadzy nkwsiy go, per lëë tsiy tu xaa nii pchoo kpaa në lon: —Kwlootsey nii kwnee ksa kadzy nkwsiy leñ styool, jkëëdylo. 5Lëë angly nii konaa blis ñali leñ kpaa, 6aan lëë xaa pkon Dios nii klyëëdy lëë meñ kan kchë ni kak por tsitsiñdy tse kety Dios, por lëë Dios psaa kpaa, kislyu, nistoo ni kchësy cos nii no. 7Tsiñee lëë angly lox ksa jkwetsy xitrompet, lëë kchë nii kwnee Dios lo profet lox kak cumplir. 8Lëë tsiy xaa nii sëëd kpaa kwnee lon stub, në xaa: —Kwey aan kwnaasy libre nyaly nii no ña angly nii tu niy so lo nistoo lëë stuwo lo kislyu. 9Lëën kwya lo angly ko aan lëën kwnab libre ko, aan lëë xaa në lon: —Naa aan tawo. Tsiñee lëëw kol chuwoo, sakoo nii nexo sinak nex tsiñ, per tsiñee lëëw ktsiñ leñ styool, lëëw kyak nla. 10Lëën kwnasy libre ko ña angly aan lëëw tawaa. Nexo tsiñee lëëw kwyo chuwaa, per tsiñee lëëw ptsiñ leñ styoon, lëëw byak nla. 11Loxsye ngo lëë angly në lon: —No nii kñeel xtiits Dios lo meñ nii xñee kchëlo tiitsë, ni lo xaa xñabey nii no tyub lo kislyu stub.


text:
Mbàmbulaan gu Bëj-saalum
Mbàmbulaan gu Bëj-saalum gi mooy mbalkaam ndox mi ne ci li wër Dottub Bëj-saalum bi. Mooy ñenteelu mbàmbulaan mi gën a réy ci àdduna bi.
Yaatuwaayam gépp mi ngi toll ci 20 327 000 km², guddaayu tefes gi di 17 968 km.
Mi nu wuteeg yeneen mbàmbulaan yi seen dig doon ay gox, moom rek mooy la ñuy tekkee ni ab mbalkaam ndox mu wër ab gox (goxub Dott bu Bëj-saalum); doon ab jaaro bu tëdd ci 60°(60 aj) gu tus-wu-gaar wu Bëj-saalum.
Mbàmbulaan gu Bëj-saalum xóotee na lu tollook 4 000 ba 5 000 m, daanaka ci tëraayam gépp, lu weesu yénn barab yi gën a néew xóotaay.


text:
Toolu mbëjbijjaakon
Toolu mbëjbijjaakon, ci jëmm, ab tool la buy juddoo ci teewaayu yani mbëj, banqaasu jëmm bi koy gëstu mooy mbëjbijjaakon. Ay bokkaanam (ñi bokk doon ko) ñooy ab toolu mbëj ak ab toolu bijjaakon, seen teewaay di juddal ay doole yees man a natt ci bépp tombu tool bi ci jamono ju ne. Ci fànnu gisiin wu ajoo dees na ci wuññee ne toolu mbëj ak toolu bijjaakon ñaari feeñte lañu yu wuute tur te di lenn li, lépp mbiru nosteg delluwaay la. ba tax sax su benn xoolkat bu taxaw di gis ci misaal ab toolu mbëj kepp, ab ñaareelu xoolkat buy yëngu moom dina gis ab toolu mbëj (nakka-jekk waaye bu dul tekkaaral lay doon) ak ab toolu bijjaakon.
Toolu mbëjbijjaakon bi dafay jur jenn doole ji ci wenn wàll-wàllaan wees yan, bu yamaleb Lorentz diñu jox:
Te di yanu wàll-wàllaan wi, diy xélam, toolu mbëj bi, moom di xiirtalug mbëjbijjaakon bi. Àtteb Faraday-Neumann-Lenz mooy wax ne: wuuteeg aj giy judd ci ag ndombo gu tëju dafa aju ci anam gu jonjoo ci coppite gu walug bijjaakon gi te aju itam ci diirub jamono bi muy ame. Ci yeneen kàddu dafa aju ci xél yi walug bijjaakon gi di soppikoo ci jamono ji. Doxiinu masini mbëj yu bari yu mel ne ci misaal soppalikaay yeek doxalukaayu mbëj yi ci bii àtte lañu sukkandiku.


text:
Betani bu Yurdan
Bérab fu Yonent Yàlla Yaxya doon sóobe nit ñi ci ndox ci gannaaw dexu Yurdan, maanaam ci penku dex ga (Yow 1:28). Foofu la Yaxya sóobe Yeesu ca ndox itam.
Bu yàgg xamatuñu tembe fan la dëkk bi nekkoon. Waaye seetkati cosaan yaakaar nañu ne fekk nañu bereb ba ca penku dexu Yurdan ca atum 1995. Berab ba Wadi al-Xarar la tudd. Am na fa ay bëti ndox, ak benn làquwaay fu ñu yaakaar ne Yaxya daan na fanaan. Su fekkee ne danga nekkoon ca dëkku Yeriko manoon nga gis berab ba. Ñoom ñi gas ci suuf ngir seet naka la nit ñi dëkke ca yeneen jamono yu fekk nañu ca bereb ba ay tabax, ay jàngu, ay làquwaay fu nit ñi doon dëkk, ak ay sanguwaay. Taalibe Yeesu yi doon nañu ajji ngir siyaaraji ca xarnu yu jëkk yi gannaaw jamono Kirist.


text:
Sëriñ Tuubaa
Sëriñ Tuubaa Xaadimu-rRasuul (Seex Aḥmad ibn Muḥammad ibn Ḥabiib Allaa 1853-19 sulet 1927) boroom xam-xamu diine bu jullit la bu di ab sëriñ te cosaanoo ci ag càllala gu doomi soxna. Mi ngi gane àdduna ci Mbàkke, ab dëkk bu maamaatam sancoon ca nguurug Bawol, maamaatam jooju mooy Maharam, walla Maaraam,mooy ki sanc Mbàkke Bawol, waxees na ne loolu ci atum Shaqdadin la di (1194 g / 1780 g.j ) . Waaye dëkkewu fa woon, da fa a bàyyi woon ab taawam Muhammudu Farimata, magi habiibullaah ju mu bokkalul nday. Moom nag sëñ Maaram mii daa desoon Jolof, fa la làqoo ñu denci ko fa, di ko siaare.
Ñu koy woowe itam Xaadim Rasuul di Ñaari baati araab yuy wund Surgab yonent bi Muhammad (j.m). Mu bokk ci jëmm yi gën a fés te ëpp solo ci diiney Lislaam ci sowwu Afrig, ndax moom moo sos yoonu murit. Waa-réewam Seex Ahmadu Bamba lañu koy woowe ndax cofeel gu ñu am ci moom.
Tëraliin
- 1 Jaar-jaaram
- 2 Jiyaaram
- 3 Mbindam
- 4 Ku fonkoon wolof la ak doonte ci araab la daan binde
- 5 Sababu binde ci araab
- 6 Sancug Tuubaa
- 7 Tuubloo ay buur ak doomi buur
- 8 Sababu jàpp gi ak gàddaayal gi
- 9 Dellusi gi juge ca géej ga
- 10 Tubaab yi jàppati ko
- 11 Tubaab yi xam nañu ko leegi
- 12 Fatalikug Sëriñ bi
- 13 Li mu fi bàyyi
- 14 Xët yi mu lëkkalool
- 15 Téerekaay
- 16 Lëkkalekaay yu biti
Jaar-jaaram[Soppi]
Doomi ab sëriñ ci yoonu (Xaadirya) – Mooy yoon wi gën a yàgg ci Senegaal –, Ahmadu Bamba ab jullit bu dëddu la woon te dib sóofiyu, daan bind it ci wàllug fiqh, tasawuf ak wéetal Yàlla (tawhiid) ak wàll yu bari ci xam-xamu diine, ak tagg Yonent bi, mbaa ci lu aju ci "shukr" (sant Yàlla).
Jiyaaram[Soppi]
Ak doonte ku daan bañ la te àndadi woon ci canc gi (colonialisme) ak teg loxo gi tubaab yi defoon réew mi teewul melul woon ne sëriñi tiijaan yi jugoon di jiyaar, ku ci mel ne Alaaji Omar Taal, Màbba Jaxu Ba mbaa Muhammad Lamin Daraame. Ak doonte yoroon na gëm-gëm bi mbooleem jullit ñi yoroon ci Jiyaar , muy jug dàkku sab dëkk ci tooñaange, xeex ngir goreel ko, mbaa aar sa alal añs, teewul mu yoroon beneen gis-gis bu gën a xóot ci jiyaar, mooy jiyaaru nafs, maanaam jiyaar ngir xeex ak sa bakkan ak sa bànneex, noot ko, moom ko, nga rax ci dolli ku gisoon la ne tubaab yii de xeex ak ñoom ciy ngànnaay yombul, te deesu ci jële ndam, - te mel na ne jamono jox na ko dëgg ! Ndax mbooleem ñi doon def jiyaar ak tubaab bi, tubaab bi faroon na leen noot, mbaa mu ray leen, tee leen a sottal seeni sémb, àntoodil seeni naal - ndax ëpp gi ñu ëppoon ci doole ak ngànnaay te gën koo aaytal, gën koo ñawle, bi lii amee, Ahmadu xam ne tubaab yee ko raw foofu, ca rafetug xelam ga mu jël beneen "estrateji", mooy jiitu leen ci xol yi, ba lu tubaab yi def ci kaw mu def ko ci biir, lii moo nekkoon mbóotum jiyaaram.
Alxuraan mi ngi nuy xamal digal gu Yàlla digaloon jullit ñi ñuy jiyaar ak yéefar yi, ak doonte dañuy fukk jullit biy kenn, ba yàgg mu ne woyofal na ko ci yeen (jullit ñi) ndax xam doyadi gi nekk ci ñoom, mu ne leegi kenn mooy xeex ak ñaari yéefar, ndax xam na ne pastéef ba woon wonni na, te loolu mooy jàmbaar ya àndoon ak Yonent bi (j.m), naka mook tuubeen yii nga xam ne ba ñu duggee ci lislaam yàggul, te tubaab ëpp leen doole fuuf ak ngànnaay, kon kii ci hikma la jëfe te mooy li Yàlla bëgg
Mbindam[Soppi]
Bind na it lu maneesul a misaal ciy taalif, lu ci ëpp nag ay woy, yu muy def la, benn ngir tàgg ci Yonent bi (j.m), mbaa sant ci Yàlla, mbaa mu ciy wone may yu ko Yàlla may, loolu lépp di tàbbi ci sant Yàlla, mbaa mu jëm ci yar ak njàngalem diine, loolu nag ci araab la daan doon, teewul mu daa def ay tomb di ci tënk li muy jàngale ci araab, daan ko def ci wolof ñeel ñi xaw a mage ba jànge ci araab raw leen, mbaa seeni xel xaw a naqari ba ñuy am ay jafe-jafe ci jànge ci araab. Bokk na ci li ko tax di def ay woy ci taalifam yooyu, woy day jumtukaayu mokkal, mokkal ay woy daa gën a yomb ay wesar, looloo tax sax téere yi mu taalif ci xam-xam ngir taalube yi jàng ko, da leen a def ci ay woy, teewul bind na as lëf ci wesar lu ci mel ne majmooha, jasaawu sakkoor bu géej gi te sëñ Sëriñ Musaa Ka woy ko ci wolof añs.
Ku fonkoon wolof la ak doonte ci araab la daan binde[Soppi]
Ci araab it la daan binde, sabab si nag su diine la waaye ku fonkoon aw làkkam la lool, ci la daan waxe te déggoon ko lool, daa na faral sax di jël waxiinu saalum-saalum wi ñu daa wax ne mooy wi gën a wolofe te gën a xóot di ko waxe, bis kenn ci ay taalubeem yi daa woy ci wolof ci seeni taalif, daa jugoon di ko tagge ci araab, mu ne ko bu ko defati, dee ko defe ci wolof, ndax man ki may tagg araab la te man mi ngay tagg wolof laa, kon kee da koo war a dégge ci aw làmmiñam, man it naa koy dégge ci samaw làmmiñ, lii moo waral ñu ko daa woy ci wolof, teewul nag am ciy taalubeem ñu ko woy ci araab niki Sëriñ Mut Jaw Paxa, Sëriñ Ibraayma Jóob Almashari.
Man nañu ne sax mooki taalubeem ñooy ñi suuxat làkk wii, ndax ñi ëpp ci ñi bind ci wolof ci Senegaal ñoom lañu, xool ci ku mel ne Sëriñ Muusaa KA, Sëriñ Mbay JAXATE, Sëriñ Mbay Kayre, Sëriñ Moor Jaara Mbay, ba ci Mamoor Xam Sa Diine mii, te Tuubaa day tuuru ak ñu mel ni ñoom.
Sababu binde ci araab[Soppi]
Sabab si diine la, loolu it bind na ko ci genn ci ay xasidaam mu ne ca dañoo araamal ci moom muy bind ci lu dul ci làkku araab, wax jooju xel nangu na ko, ndax araab mooy làkk wu kilifawu (officielle) wu Lislaam, képp kuy njiit ci lislaam ñépp war a jariñu ci yaw ci nga war di binde, booy xool bindkat yi gën a mag ci Lislaam duñu ay araab te teewul ci lañu doon binde, ngir aar làkkuw alxuraan wi, jëmale ko kanam, tax it deesi ci sonn ba muy waral ñuy man a xam alxuraan ci lu dul ag xamal, ndax bu xam araab gi wéree xam alxuraan gi wóor te rafet.
Nga rax ci dolli ci araab la jànge, làmmiñ wi réew mi mépp daan jànge, daan ci bindantee it ci lu fullawu (lu officiel), ba ci tubaab bi sax yoroon na ay "antalpareet" walla ay làpptoo, maanaam ñu leen di tekkil ci araab ak di leen ci bindal, ndax xam gi ñu xamoon ne réew mi lu ci ëpp ci araab lañuy binde.
Te it ca jooja jamono wolof làkk la woon wu yaatoowul noonu, te du woon wolof yi rekk ñoo waroon a jariñu ci Sëriñ bi mbaa ñoo nekkoon fa moom, lii lepp taxoon na muy binde ci araab. Waaye teewul nekk gi mu nekkoon di nitug Yàlla taxoon mu xam lu ñëwagun, yobbu woon ko ci mu digal ñenn ciw nitam ñu féetewoo jëmale kanam wii làkk ndax xam gi mu xamoon ne mooy làkku ëlëg ci Senegaal
Sancug Tuubaa[Soppi]
Sancoon na Tuubaa ci 1887 ngir gën a man a wéetal Yàlla, ginaaw bi nit ñi baree fa moom ca Daaru Salaam ga ca anéeri Mbàkke gi ñu la waxoon leegi, nga xam ne raj-rajloo ba teewoon na koo nekk ca na mu ko soxlaa ba man a def li mu bëgg cig jaamu ak yar, ba mu demee Tuubaa't loola toppati ko fa, moo waraloon mu faroon sanc Mbàkke-Baari ca Jolof, fa la juge dem géej boo ci bëggee xóotal yëral: SancamJolof Ak li ko waraloon.
Tuubloo ay buur ak doomi buur[Soppi]
Ci bañ gi mu defoon cancug Tubaab yi ak séen politigu nasaraanal bi, Sëriñ bi mujjoon na tuubloo lu sakkan ci y buur aki doomi buur yu diiwaan bi, Jàmm la daan digle, jaamu Yàlla ak liggéey ngir man a texe ëllëg. Looloo waraloon lu sakkan ciy mbooloo doon bawoo fu nekk di sottiku ci kawam, ñii ngir jébbalusi, ñii ngiri sabab yu àdduna, loolu lepp nag jeqi woon na ñàqare ak jaaxle ci Tubaab yii nga xam ne doonuñu woon nangu ñu dul ñoom ñuy am genn jeexiital ci réew mi, mbaa genn kiliftéef gu àdduna gu bawoowul fi ñoom
Sababu jàpp gi ak gàddaayal gi[Soppi]
Waaye bi Tubaab yi gisee ne moon de boroomum mbooloo la te ñu ko gëm lañu, man na leen a yëngal bis jëme leen ci jiyaar, ni ko moroomi sëriñam si defe woon, lañu ko daal di jàpp, tëj ko ci kaso fa ñoom, ca Ndar giy dalub kaŋ bu ASF (Afrig gu Sowwu Gu Faraas gi), njëkk ñu koy gàddaayal ca Gaboŋ ci 1895. Tubaab yi ngir ñu man koo jàpp lay yii lañu indi woon:
«Ñun de gisuñu lenn luy wone ne Ahmadu Bamba day woote Jiyaar, waaye ab taxawaayam akug soppaxdikoom ak yu ay taalubeem daal teey nañu xel, jeqi nañu sikk »
Dellusi gi juge ca géej ga[Soppi]
Mi ngi dellusi ci Ndakaaru ci 1902 gannaaw ba mu defee 7 at ak 9 weer cig gàddaayal te nekkoon ci àll yu lëndëm këriis ya, bu ko defee mbooloo mi teertu ko ciy yuuxuy mbegte ak ségéré.
Tubaab yi jàppati ko[Soppi]
Tubaab yi jéemaatoon nañu koo jàpp ba yabaloon fa ay spahis nga xam ni ay xarekat yu ñuul lañu te àndoon ak nootkat bi waaye taalibey sëriñ bi àntoodil loolu. At mi ci topp lañu ko mujj jàpp daal di koy gàddaayal ca gànnaar ci lu tolloog 4 at. Ci diirub ñaari gàddaay yii nag xew-xew yu xel dajul jot na faa am, ngir gën cee am xam-xam yëral: Ñaareelu tukki bi (bu Gànnaar bi).
Tubaab yi xam nañu ko leegi[Soppi]
Gannaaw 1910 nag ci la tubaab yi xam ni sëriñ bi xeex yëkkatiwu ko te sax jàpp nañu ñoom ni yoon wi da leen di jàppale ci li ñu bëgg, ci noonu lañu sàkku liggéey ak moom maanaam ñu ànd far, ngir wone loolu ci lañu ko bëggoon a takkal raayo bii di “Légion d'honneur” di raayob teddnga bu Faraas bi gën a kawe waaye sëriñ bi gàntal.
Yoon wi nag mi ngi gën a am aw nit ginnaaw bi mu fi bàyyikoo te taawam bii di Sëriñ Muhammadu Mustafaa Mbàkke tàmbali woon liggéeyub jumaay Tuubaa ji, di tolloo ak barabam bi, doon tay fu nit ñi di siyaare cig rajrajloo. Gannaaw bi mu fi jógee, ay way donnam ñoo nekk ci xilaafa gi di digle tey tere.
Fatalikug Sëriñ bi[Soppi]
Ahmadu Bamba, ku taalibeem yi weg te fonk ko la , jàppe woon ko aw wàlliyu, te loolu du woon lees di faral di gis ci ñiy wuyyoo sunna, waaw ndax ci Lislaam daa am ay dawaan (courants) yu ci mel ne bu sunna, bu siit, ak bu tasawuf añs, moom nag Seex Ahmadu ci bu tasawuf bu sunna la bokk, am na ci waa tasawuf yi way teengal, bay àgg ci di jibal ay kàddu yu di yu tumbrànke, mbaa ñuy àgg ci wax juy jéggi dayo ba cig lëmu bay waral sikk ak weddi, waaye kii di Seex Ahmadu ay mbiram ak leer a ko wër, jéggiwul dayo ci genn anam, mbiram ci kitaab la tegu ak sunna ak tasawuf bu leer, te dëppoo ak doxiinu Yonent bi (j.m). Benn nataal rekk lees am ci moom. nataal boobu fu nekk tafees na ko fa, muy ci tabax yi, ci daamar yi walla feneen fu muy fése rekk.
At mu jot ay junniy junni ciy taalibe danañu dem ca Tuubaa dëkk bu sell ba, ngir màggal gàddaay ga mu defoon jëm Gaboŋ muy yamoo ak 18 safar gu nekk. Bis boobu Sëriñ bi moo digle woon ñu santle ko Buur Yàlla ci may yi mu ko may ciy xéewal, muy bu taalibe yi fonk, jàppe benn ci bis yi ëpp solo ci bis yi.
Li mu fi bàyyi[Soppi]
Sëriñ bi da daan woo ay taalibeem ngir ñu dëpp te jublu Yàlla, daan na digal taalibe yi ñuy moytu aw ay tey sàkku xam-xam bu am njariñ, di liggéey, am jom ju ànd ak jàmm, am pastéef ak ngëm ci Yàlla. wax na ni: "[[Yàlla rekk la ragal, samay yaakaar ci Yàlla laa ko wékk."
Sëriñ bi dékku na nattu yu bari te tar. Benn ci ñoom mooy gaynde gu xiif ga juge barab ba ñuy wone rab yi te nekk ca Sor. Bis booba, dees koo tëj bàyyi ko ak gaynde gu mel ni far xar mu gis boroomam. Sëriñ bi doonoon ku jàmmu te ñaw daan na wax ni: "Du ma mas a lor kenn ak ku mu man a doon." Tëj nañu ko ci kaso bu lëndëm def fa ay ràbb, gobar ak jaasi, mu jàng fa saaru baqara ak aali Imraan. Sëriñ Musaa Ka miy baayi way gëstu xew xewi démb ci yoonu murit mi ngi ñuy xamal ni:
- keroog gis na fa suñu Maam Jaara () mu di ko ñaax te di ko dolliy daara
- Fii laylatil jumaati lañ ko tàbbal () ci néeg bu lëndëm, noon ya naan ko làmbal
- mu làmb daj fa gobar ak ràbbu ñu tëj () ko foofa dem, mu daldi jublu xibla kabbar
- nee na keroog manul woon a sujjoot ngir tar-tar
- 'Jàng fa saaru baqara ak aali Imraani () jibriilu tijji néeg ba fil xurhaani'
- Am na fa yaari guddi lekkul naanul () ludul ci leeri Yàlla kooka naanul...
- Bisub keroog lañu ko génne foofa () yóbbu feneen mu fekk gaynde bóof fa
- Ñu boole kook gaynde ga tëj leen booba () Gaynde ga mel ni xar mu gis boroom ba...
- Ñu daal di koy yóbb ci menn mbedd () bole ko ak yëkk wuñ yafal wuy fàdd
- mbedd ma noon ya dañu koo gaaraante bisub keroog ruu ga la buur gaaraante.
- Seex Bamba nee ba mu tëbee wuti fa moom () wuute wul ak boroomi laaf amuli buum
- ba mu ñëwee ba jub ko faf nërméelu () xooj ga ni fojit fa kanam jibriilu...
- Keroog la gaal gay daw ba wàllu tisbaar () muy jàpp ab madam bu sew daal di fa jaar
- Daal di taxaw fi kanamam dal di ko laal () Bamba fasaat njàpp ma daal di am aal
- bamuy masaa mu delsi daal di koy laal ()nee tuuti kon mu tàkk far baal ko
- gaayi badar ya, ñoo ko booleek der ba () lal ko ca mbeex ma te demul ca bël ba
- Seex Bamba daldi jàpp julli tisbaar ...
Xët yi mu lëkkalool[Soppi]
Téerekaay[Soppi]
- (en) Cheikh Anta Babou, Fighting the Greater Jihad: Amadu Bamba and the Founding of the Muridiyya of Senegal, 1853-1913, Ohio University Press, 2007, 320 p.
- (en) Ahmed Pirzada, The epistemology of Ahmadou Bamba, Birmingham, University of Birmingham, 2003 (thèse)
- (fr) Oumar Ba (documents recueillis par), Ahmadou Bamba face aux autorités coloniales (1889-1927), 1982, 250 p.
- (fr) Claude Dazun, Rencontre avec un homme de Dieu : sheikh Ahmadou Bamba, Éd. Ndigel/Diff. Mouvement islamique des mourides d'Europe, 1990
- (fr) Abdoulaye Dieye, Sur les traces de Cheikh Ahmadou Bamba : l'exil au Gabon, période coloniale, 1895-1902, Edition Ndigel, L'Harmattan, 1985
- (fr) Cheikh Mor Doje, La vie religieuse de Ahmadou Bamba M'Backe, 1980 (thèse)
- (fr) Fernand Dumont, Essai sur la pensée religieuse d’Amadou Bamba (1850-1927), Dakar, Université Cheikh Anta Diop, 1968, 3 vol., 588 p. (Thèse)
- (fr) Alioune M'Backé, Vie et enseignement du cheikh Ahmadou Bamba : maître fondateur de la voie mouride, Éd. Al-Bouraq/Diff. Librairie de l'Orient, 1999
- (fr) Serigne Bachir Mbacké, Les bienfaits de l'éternel, ou, La biographie de Cheikh Ahmadou Bamba Mbacké (traduction par Khadim Mbacké), Dakar, IFAN/Cheikh Anta Diop, 1995, 439 p.
- (fr) Ahmadou Drame Serigne, La pensée religieuse de Cheikh Ahmadou Bamba, fondateur du mouridisme (Sénégal), 1985 (thèse)
Lëkkalekaay yu biti[Soppi]
- (fr) touba-internet.com
- (fr) htcom


text: 1Nu loga la rne̱e̱ lo de mbecy ni Crisht nu ricy ñi presis nu zaab cyiñ la dey dela coz nu cyiiñ ni mbecy lo Ñgyoozh. Nunu ricy ñi presis nu nii nu dey mi. Ricy ñi presis nu cyiñ dey lom par dela mbecy. Nunu ricy ñi presis nu cuic dey gras nim. 2Cyiñ dey lom nu nac de mbecy nu riib ic. Nunu cyiñ dey lom nu nac dela de fushtiz. Cyiñ dey lom tub mod nu locyuub ñi dela mbecy. Gun orze' gusht cyiiñ den, nunu chu'n nu gyel ri zu lat nu gyicy na coz nu rlagy Ñgyoozh, gal nu coz nu se'ñ. 3Rlagy ñi nu cyiñ ru lom nu nac dela mbecy, gun nde' coz nap nu gyicy ru, nunu nde' coz nu gyicy ñi nu gyet lagy Ñgyoozh, biñ nu co mbañ de ub na. 4Gun mi ze' rlagy mi nu ruu mbañ dela mbecy, nunu rlagya'm nu dela mbecy gad lagy dey riidz nu rishli nim. 5Gun zu tub zi Ñgyoozh par dela mbecy. Nunu zu tub zi biñ nu mne' ic ni de mbecy lo Ñgyoozh. Biñ nu mne' ic ze', mi ze' Jesucrisht. Nunu laab ub mi nac mi mbecy. 6Gun Jesucrisht pshet ic mi nu gut mi par nu briish mi cyi dela mbecy. Ornu pshuub tiem nu gut mi, orze' nde' blyuuñ lo de mbecy nu Ñgyoozh rlagy mi nu gruu mbañ dela mbecy. 7Nde' nu ya̱ bdugyi̱ nu naca̱ tub aposht, nunu naca̱ tub yu nu rshaal laab de riidz ze'. Nunu bdu'm riiñ ya̱a̱ nu lyu̱u̱ lat dela mbecy nu walab mbecy Israeel de riidz rishli ni Ñgyoozh. Nunu ya̱ rishli rne̱e̱, walab nu rgu̱u̱. 8Nde' nu ya̱ rlagya̱ nu de yu gyeey nu yu' dela lugaar shes nañ dey yaay ornu nii nu dey Ñgyoozh. Nunu yaay nu shes nañ yu ze', nde' rlagy ñi nu yaa mbecy nu wayicy cyi. Rlagy ñi nu gac yu mbecy nu wagazi lagy. Rlagy ñi gac yu mbecy nu wagnii deet. 9Ze' de biñ mñaa rlagy ñi nu mod nap gzu dem shab mi. Rlagy ñi gzu dem negy nu a̱' le' byaa, nunu rlagy ñi nu raso̱o̱ gzu dem shab mi. Ornu gzu cyudz dem, orze' rlagy ñi nu cue' le' gyicy nap dem gyich toom. Rlagy ñi nu cue' nu dzi dii dem ub mi nu or, nu urndub nu dzi sac, o nu negy nu dzi ñgyup sac. 10Walab nde' mod nu gyicy dem nu cyit nam, sinu coz nap nu gyicy dem, nde' gyicy ñi nu cyit nam. Nde' mod nu rlagy ñi par biñ mñaa nu nac ni Ñgyoozh. 11Orze' de biñ mñaa rlagy ñi nu gzuub gyidag dem de riidz nu rdulyuu lat de mbecy ni Crisht. Rlagy ñi nu “O” nii dem nañ lardoom, tees cue' la grib riidz ru'm. 12Ya̱ warica̱ rishbeey nu lyuu biñ mñaa lat mbecy zigy. Nunu warica̱ rishbeey nu gyub ic dem lat de yu gyeey. Sinu rlagya̱ nu ri gzub dem. Cue' gniim. 13Gun Adaang, yu ze' psa' lagy Ñgyoozh yu loga la. Gaze' nu despuees psa' lagy mi Eva. 14Nunu walab Adaang bguu nuras yu, sinu Eva. Na ornu bi bguu nuras mi na, orze' bet lag mi lo cyi. 15Tees na de biñ mñaa gruu nap mi, ornu gaal mi mdoo, benu zaab gyicy cup lam consuel lo Ñgyoozh, nunu zaab caa lam de mbecy, nunu zaab gyicy lam coz nu gyedzu' lagy Ñgyoozh, nunu gac dem mbecy raso̱o̱.


text:
Bëj-saalumu Aamerig
Bëj-saalumu Aamerig ci yenn sedatle yu àdduna bi dees koy jàppe ni ab gox, walla ci yeneen sedatle, ab ron-gox bu yamoo wi jaar, te li ëpp ci suufam ci xaaju kol-kol bu Bëj-saalum la nekk.
Tëraliin
Melosuuf[Soppi]
Bëj-saalumu Aamerig mi ngi ne ci diggante Mbàmbulaan gu Dal gi ak Mbàmbulaanu Atlas gi. Doon na gox bu bariy dun, yi ci ëpp nag ci réew yi ci gox bi lañu bokk. Li ko lëkkaleek Bëj-gànnaaru Aamerik mooy Panamaa. ag càllale gu ay doj moo leru penku gox bi bépp, ci kaw ba ci suuf; li ëpp ci penkoom àllub yamoo la. Amasoni mooy àll bi ëpp ci àdduna bi, ca réewum Bereesil la nekk.
Taariix[Soppi]
Ay askan yu jòge woon goxub Asi ñoo ko dëkkee woon, daanaka am na ay junniy at nj.j.(njëkk judd gu Isaa). Amerigo Vespuci mooy tugal-tugal bi fa njëkk a teg tànkam, waaye li gën a siiw mooy ne Kristof Kolomb mooy ki ko wuññi
Cancug waa tugal gu gox bi[Soppi]
La ko dale ca xarnub XVI la way dëkk yu Bëj-saalumu Aamerig tàmbalee am ay jàmmaarloo ak waa Tugal yi. Waa Ispaañ ñooy ñi fa njëkk, waa portugaal tegu ci, ci noonu ndànk-ndànk boroom doole yu waa tugal yépp tase fa di xëccoo suuf sa ak way dëkk ya fa cosaanoo, ak tam it ci seen diggante, ay jàmmaarloo yu metti juddoo na ca.
Limu réew yi[Soppi]
Juroom ñaari réew yu temb yi[Soppi]
- Arsantin
- Boliibi
- Bereesil
- Ciili
- Koloombi
- Ekwadoor
- Guyaana
- Panamaa
- Paraguwaay
- Peru
- Uruguwaay
- Benesuwela
Ñetti réew yu tembul yi[Soppi]
- Guyaana gu Faraas (Faraas)
- Dunu Falkland (Nguur-Yu-Bennoo)
- Jorjiyaa bu Bëj-saalum ak dunu Sandwich gu Bëj-saalum (Nguur-Yu-Bennoo)
Arsantin • Boliibi • Bereesil • Ciili • Koloombi • Ekwadoor • Guyaana • Panamaa • Paraguwaay • Peru • Uruguwaay • Benesuwela • Guyaana gu Faraas • Dunu Falkland • Surinaam • Tirinidaad ak Tobaago


text:
6Wë dee sëmbë, di soni aki sö, a foondo mi tumisi e. Ma bi mëni sö fu unu taa un bi o bia sö hesi kumutu a di Sëmbë di bi kai unu ku ën bunuhati ko nëën. Wë biga ku ën bunuhati a bi manda ˻Jesosi˼ Keesitu ko jabi pasi da unu fuun sa ko sëmbë fëën. ˻Hën wë da di Buka di u konda da unu.˼ Nöö hën wë un kë disa di bumbuu soni naandë go ta piki dee sösö buka dee oto sëmbë ta konda da unu naandë taa Gadu buka, ma na Gadu buka seei de dë. Wë biga Gadu aambi oto pei Buka möönsö ˻möön leki di u konda da unu. Ma fu di un ta haika dee oto sëmbë˼, hën wë i si ta buuja unu sö teefa wan saandi un ta du möön.
FREE!
One App.
1603 Languages.


text:
Dalu Archimède
Dalu Archimède (fr : principe d'Archimède) : Du ñàkk mas ngéen a gis ay gaal yu mag ñuy tëmb (feey) ci ki kaw géej: te kat ci weñ lañu leen liggéeye te weñ du feey, loolu man nga cee xam dara soo jëlee ab pont mbaa lenn ci weñ tàbbal ko ci ndox.
kon am na jenn doole juy safaananteek diisaayu gaal yooyu, te ñooy tax ba ñuy des ci kaw ndax mi di tëmb. Bu ngéen ci bëggee xamal seen bopp dara, jëlléen loxo ngéen nuural ko ci mbalkam ndox, bu ko defee ngéen yolomal séen loxo te xool, dingéen gis ne am na jenn doole juy jañ loxo bi te di ko tëmbloowaat.
yii ak yeneen seetlu yu ni mel ñooy wone ci anam gu leer jikko ju daj (comportement général) ji nga xam ne nekkul rekk ci ndox, waaye nekk na ci yeneen yolaakon yi(les liquides)ak gaas yi,ñu duppee ko Dalub Archimède, moom Archimède nag benn boroom xam-xam bu Gres bu yàgg la


text:
Raaya wu Senegaal
Raaya réewum Senegaal am na ñatti rëdd yu taxaw te tolloo, wu wert, wu mboq ak wu xonk. Ab biddiw wu wert am juróomi cat a nekk ci digg rëdd wu mboq wi.
Kulóor bu wert bee ngi màndargaal kulóoru yonent Yàlla Muhammad ñeel jullit yi, wow yaakaar ñeel nasaraan yi mbaa wow njur ñeel ñi gëmul Yàlla. Nimero bi ko sistem Panton jox mooy 361 mbaa RGB 30 181 58.
- Melo (Kulóor) wu mboq wi day màndargaal am-am ak njariñal liggéey, doon it kulóoru Caada ak ladab; kulóoru xel mbaa ruu. Nimero bi ko sistem Panton jox mooy 116 mbaa RGB 252 209 22.
- Kulóor bu xonk bi day màndargaal kulóoru dereet, joj dund, joj jaayante gu askan wépp def ak joj xeex ñàkk. Nimero bi ko sistem Panton jox di 186 mbaa RGB 206 17 38.
- Biddiw bu wert bi juróomi cat yi day màndargaal mbokkoo gi ak Afrig, akug ubbeeku ñeel juróomi dénd yi. Li mu wert nag day tekki yaakaar gi judd ci moom gi Senegaal moom boppam. Day màndargaal it juróomi ponki Lislaam yi ñeel jullit yi. Nimero bi ko sistem Panton jox mooy wow rëdd wu wert wi.
Amul benn dogalu buur bu ñeel yaatuwaayu rëdd yooyu, kulóoru raaya wi ak tolluwaayu biddiw bi.
Raaya ya jëkkoon[Soppi]
Raayaw Senegaal wi njëkk, ci atum 1958, daa amoon biddiw bu mboq bu am juróomi cat te ginaaw gi wert. Mi ngi ajuwoon ci Mbooloom Jëmale Senegaal kanam (doon tey làng politig gii di Parti socialiste (PS)), amoom benn biddiw ca jamono jooja.
Ci weeru samwie 1959, réewum Sudan miy làkk faraase (doon tey réewum Mali) ak réewum Senegaal ñoo ànd sos Mbooloo mu Mali (bokk ci réew yiy wax farañse), te aw raayaam, am ñetti kulóor, wert, mboq ak xonk akub kanaga ca digg ba. Réewum Senegaal daa mujj rocciku ci mbooloo moomu, témb ci 20 ut atum 1960. Bamuy génn ca Mbooloo ma Senegaal daa yóbbale raayaw Mbooloo mu Mali ma waaye daa wuutale kanaga ba akub biddiw bu wert ngir bañ a juuyoo ak jullit yi.


text: 1Zu tub riiñ. Nde' tub riiñ nu rzu' tub uz lo Ñgyoozh por cuen ni mbecy. Uz nu rdugyi riiñ ze' druuy laab lat mbecy zi'l. Orze' rac yu uz nu rbic de lo la gun lo Ñgyoozh nu nac de cyi mbecy. 2Ze' uz nu rdugyi riiñ ze' ni' wacyiiñ yu. Nde' nu ricy cup yu pase̱z nu de mbecy nu wagad lagy, gal nu de mbecy nu radza. 3Nunu gyi' nu nac yu mbecy waccyiiñ, nde' nu walab tub lo zi'l nu rbic yu gun nu nac cyi ub yu, sinu ni' zi'l rbica'y gun nu nac cyi dela mbecy. 4Na ni tub la mbecy wac gzuy ub yu riiñ ze', sinu Ñgyoozh zum yu gal nu bzuu ga'm Aroong. 5Ni' zi'l Crisht wansum ub mi riiñ ze', sinu Ñgyoozh bzum mi gal nu nam: Ru I'ña̱. Dzi na ya̱ ne̱e̱ nu ru biñ nu nac I'ña̱, nam. 6Tuuba' lugaar lat de riidz nim nam: Ru dugyir riiñ nu zu uz. Orze' cyid ru lo̱ por cuen ni de mbecy tub la. Nunu ya̱ zu̱ ru laaba' riiñ nu bzu̱ Melquisedec, nam. 7Lat nu gusa Crisht gyishlombecy ii, orze' fert la brish ti num Ñgyoozh nunu shni mnii num mi, gun mi ze' biñ nu gac co mbañ ub mi, gun orze' cue' nu gat mi. Tees gun “O” mniim ni Ñgyoozh, nde' nu bzuub gyidag Ñgyoozh riidz nu mniim. 8Crisht, mas nac mi I'ñ Ñgyoozh, tees byac mi mbecy nu bzuub gyidag nu nac nu bzac zim. 9Na ornu bya' lo riiñ nu biid mi gyishlombecy ii, orze' byac mi biñ nu rboo mbañ de mbecy nu rzuub gyidag. 10Orze' Ñgyoozh bzum Crisht riiñ nu zu uz nu rzu' lom por cuen ni de mbecy. Nde' nu laab riiñ nu bzum Melquisedec, laaba' riiñ ze' bzum Crisht. 11Yu' zañ riidz nu rlagy ñi ne̱e̱ de̱ nu nac de coz ze'. Tees dzi biigy par nu shaal de̱ lo der, gun dzi gyee gyet lag der cuen. 12Bi bicy na nu ñgyac der, bi nac der moscuel na, tees gabee rlagy ñi nu dulyuu ni der tuuba' tir de riidz nu bi bdulyuu ni der nu loga la nu nac Ñgyoozh, gun tanta' nu waccyiiñ der. Na der gal nu na tub mbecy nu ro' lech lugaar nu gow der coz cyigy. 13Cyu zi'l mbecy nu ro' ga ub lech zi'l, yu ze' nay gal nu na tub mdoo. Yu ze' wagyet lag yu cuen la na de coz nap nu gyicy den. 14Ze' de coz cyigy, nde' par nu gow de mbecy gush. De yu ze' rad lagy yu ca na coz nap, gun bi gubeey nu rcuiy la na coz nap, nunu la na de coz a̱' nap.


text:
Lislaam
'Lislaam jenn diiney asamaan (monothéiste) la (walla ju jenn yàlla), ju Muhammad (j.m) doon woote ca Dunu Araab ba (arabie) ca VIIeelu xarnu, Moom nag jenn la ci ñatti diine yees di wooye (diine yu ibraayma) yi, ñooy (diiney yahood, nasaraan ak Lislaam). Ñi ko gëm ñu leen di wooye ay "Jullit", mu bawoo ci baatub julli biy wund nangul Yàlla (t.s) di dégg ay ndigalam, ndax kooy julli ngir moom di ko jaamu nangul nga ko te ronu cig ronam, baatub jullit nag ci araab mooy (Muslim) giy tekki "aji jébbalu", aji nangul Yàlla, ndax jullit bi naafequl day déggal Yàlla, wéetal ko, ronu ci ron keppaaram, tënku cig nosteem, raggu cig bokkaaleem, dañtalu ci ñoñam (ñoñ bokkaale). Loolu nag ag bayliku gu mag la gu tukkee ci nit ñeel Yàlla, féete ci moom, jox ko boppam ci lépp lu muy def.
Jullit ñi dañoo gëm ne Lislaam mooy diine ji Yàlla mujj a wàcce ci (diiney asamaan) yi, te moom nasaxal na ya ko fi jiitu ci diine, (maanaam wotte na leen) ni ko Alxuraan waxe: «Tay jii laa leen matalal seen diine te mottali sama xéewal ci yéen, te gërëm naa Lislaam muy seen diine » (Taabal (mayida) 3), waxati ko: «Wàcce nañu ci yaw téere ba ànd ak dëgg, muy dëggal li ko fi jiitu ci téere, te di ko féete kaw » (Taabal 48).
Jullit ñi tam dañoo gëm ne Muhammad ab yonent la bu bawoo fa Yàlla, mooy ki ub nabiyu yi ak yonent yi, moom nag Yàlla da koo yonni ci ñaari way dijj-bopp yi (Jinne ak Nit). Bokk na ci dàtti pas-pasu Lislaam gëm ne am na jenn yàlla ju fi nekk moom rekk mooy Yàlla "Allaa", te ñoom (juliit ñi) anafiya lañuy topp muy diiney Ibraayma.
Jullit ñi dañuy Gëm Yàlla, Gëm Malaaka yi, Gëm Téere yi, Gëm Yonnant yi it mboole seen, yi fi jiitu woon, ak Gëm Bis Pénc te Gëm Dogal bi, ak Alxuraan mooy téere bi ñu wàcce ci Muhammad mu tukkee ci Yàlla, jaare ci Jibriil, Alxuraan nag mooy balluwaayu yoonal bu njëkk bi ci Lislaam, teg ci Sunna. Ponki Lislaam nag juróom lañu:
- Seere
- Julli
- Natt asaka
- Woor
- Aj Màkka ci ku ko man benn yoon
Moom lañuy jàppe ñatteel ci dawaan yu mag yu diiney jenn-yàlla yi bokk ci njabootugDiiney Ibraayma yi. Moom nag diine la ju wuuteek diiney Yahood ak ju nasaraan ji mu bokkal ay wàll yu bari yu niroo. Moom nag mooy jaaro bu mujj bi ca càllalag diine ja yonent ya indi woon mu bawoo woon ca Yàlla, la ko dale ca Noohin romb mbooleem yonent yi ba ci Muhammad (j.ñ) mi tëj Yonent gi ak téere yi ci téeéreem bii di Alxuraan.
Alxuraan nag mooy téere bi jullit ñiy sukkandiku ci seen yoonal, bu jàllee sunna ñëw, di jëf ak waxi Yonent bi Muhammad (j.m), mook Sunna ak yeneen ñaar ñooy bañlluwaay yi jillit yiy ball-loo seeni àtte ak yoon (sariiya), yeneen ñaar yi di "ijmaah" (dajeg boroom-xam-xam yi) ak Qiyaas (nattale). Moom Alxuraan nag waxi Yàlla la ju ñu wahyu Yonent bi jaare ko ci Jibriil, muy lol daa wàcc ci anam gu toftaloo te toppante, ci diir bu tollu ci 23 at.
Lu tollook 1,5 milyaar ciy jullit ñi ngi ci àdduna bi. Ñoon nag dañoo séddaliku ci ay dawaan yu limu, ñooy ci tur dawaanu Sunna, bi ëmb lu tollook 80 ak 85% ci jullit ñi, ak bu Siiya bi nga xam ne ma nga ëppe ca Iraan, ci biir Sunna am na fa ay bànqaas niki tasawuf, naka noonu ci Siiya.
Tëraliin
- 1 Xamale ko
- 2 Ag sosoom
- 3 Pas-pas ak Sariiya
- 4 Ay baat aki waxiin
- 5 Barab yu sell yi:
- 6 Sariiya bu Lislaam
- 7 Ngérum Lislaam
- 8 Tasug Lislaam akug wisaaroom ak ni jullit ñi séddalikoo ci àdduna bi
- 9 Ay ngér yu fiq
- 10 Lislaam ak yeneen diine yi
- 11 Voir aussi
Xamale ko[Soppi]
- Baatub Lislaam day tekki jébbalu ci jenn Yàlla ji amul moroom amul ku mu bokkal (laa sariika lahuu) joxe sa bopp gii nag ci teeyug bakkan lay ame. Fi Jullit ñi Yonent yépp ay jullit lañu, Ibraayma, Musaa ak Isaa (j.ñ), ndax ñoom niki jullit yépp dañoo tënku ci ay àtte yu Yàlla, te topp ci, kon jébbalu nañu te nangul Yàlla, bu ko defee Yàlla di leen dëgëral ak a dooleel ci ay kéemtaan (miracles)
- Baatub Jullit nag li muy tekki mooy ki aju ci diiney Lislaam di ko doxal, di julli tey def mbooleel àttey Yàlla yi.
- jullit nag leeg-leeg mu tekki aw xeet, walla aw nitu am réew niki ña dëkk ca Bosni, ñooñu ay Jullit lees leen di wooye, naan Kurwaat Serb ak Jullit
Lislaam nag du lu ñu jagleel aw askan wëliif weneen, walla aw nit bàyyi weneen, moom de ag woote la ñeel mbindéef yépp, ngir amal ag maandute ak yamoo ñeel mbindéef yépp. Lislaam daa taxaw ci ag nite ak yamale mbooleem bennaani mboolaay gu Lislaam gi, du def genn ràññatle ci diggante ku am ak ku ñàkk, ku am doole ak ku ko néewle, garmi akub baadoola. Neewul wenn xeet a gën moroom ja ndare ci ragal Yàlla ak topp ko. Loolu mooy dàtt bi jëfi jullit di tegu ngir man a baax, lu ko moy déet. yàlla a ngi wax ci Alxuraan: «Yéen nit ñi, ñun de bind nañu leen ci góor ak jigéen, te def leen ay askan aki giir ngir ngéen xamante, (te ngéen xam ne) ki gën a tedd ci yeen fa Yàlla mooy ka ca gën a ragal Yàlla, Yàlla ku xam la, ku dañ-kumpa la (dara umpu ko) » (saaru néeg (Hujuraat) 13)
Yonent bi Muhammad (j.m) nee na: «Ndax duma leen xamal ku di ab jullit? Kok nit ñi wóolu nañu ko ci seen alal ak seen bopp, ab jullit mooy ki nit ñi mucc ci làmmiñam ak loxoom, jiyaarkat mooy ki jiyaar ak bakkanam ci topp Yàlla, aji gàddaay mooy ki gàddaay ñaawtéef yeek bàkkaar yi»
Ag sosoom[Soppi]
Lislaam feeñ na ca Dunu araab ba ca juroom ñaareelu xarnu g.j, (ginaaw juddug Isaa), ci loxol Muhammad mom Abdul Laa (j.m), mi xéyoon di woo nit ñi ci ñu gëm pas-pas buy woote jaamu Yàlla miy kenn tey ku wéet te ba jaamug xërëm yi, mu boole ci indiwaale fi meneen mbooloo ciy ponk aki xalaat ak pas-pas, loolu nag di ndigal lu bawoo fa Yàlla miy kenn tey ku ñàkk maas, (Allaa), rax ci it Alxuraanالقرآن ju araab ju ñu wàcce ci Muhammad (j.m) mu tukkee ci Yàlla jaare ci malaaka Jibriil, mii daa jàng Alxuraan jii ci Muhammad ci anam gii nuy wooye "Wahyu".
Pas-pas ak Sariiya[Soppi]
Jullit ñi dañuy gëm ne Muhammad (j.m) daa dikk ngir mottali te tëj bataaxelub Yàlla bi mu yonnee yonent yi ko fi jiitu woon niki Ibraayma, Musaa, ak Masi Isaa mom Maryaama (y.j.ñ) te ñoom Yonent yooyu yépp ay jullit lañu, te dañuy gëm it ne Anafiya ji ñu nekk mooy cëslaayu diiney Ibraayma. Dañuy gis it ne wuute gi ci diiney asamaan yi ci sariiya la (maanaam àtte yi) waaye du ci pas-pas bi te sariiyab Lislaam nasaxal na (wuutuna fi) mbooleem sariiya yi ko fi jiitu woon.Kon diiney Lislaam mi ngi ame ci pas-pas ak sariya. Pas-pas bi di mbooleem dal (principe) yi nga xam ne jullit bi war na leen a gëm, ñoom nag way sax lañu, duñu soppiwku ak lu yonent yi soppiku. Sariiya nag aw tur la ñeel àtte yu jëf yi nga xam ne man nay wuute ak a soppiku ci soppikug yonent yi, bu ko defee bi mujj a ñëw di nasaxal (di fi wuutu) bi ko jiitu.
Alxuraan nee na: «Wàcce nañu ci yaw téere bi ànd ak dëgg, muy dëggal la ko fi jiitu ci téere te di ko féete kaw (di ko nasaxal), àtte leen ci li Yàlla wàcce te bul topp seeni bànneex ba bàyyi li la dikkal ci dëgg, ku mu ci yeen defal nañu ko aw yoon akum ngér, bu sooboon Yàlla mu def leen wenn xeet, waaye da leen di nattu ci li mu leen indil, njëkkanteleen yiw yi, ca Yàlla ngeen di dellu, bu ko defee mu xibaar leen fi seenug wuute nekkoon» (saaru Taabal 48) {وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ عَمَّا جَاءكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجاً وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَـكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُم فَاسْتَبِقُوا الخَيْرَاتِ إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ }المائدة48
Ay baat aki waxiin[Soppi]
"Allaa":Yàlla, mooy yàlla jiy dëgg ji yayoo ag jaamu moom rekk, moom mooy Aji bind jiy Aji sàkk, kiy melal, ki moom tur yu rafet ya ak melokaan yu kawe ya, ki bind nekk gi(àdduna bi) tey ki nga xam ne moom rekk a ko man, mooy ki moom asamaan yeek suuf si. Yàlla nag yonni na yonent yi ngir ñu woo nit ñi ci ñu jaamu ko moom rekk te bàyyi jaamu ku dul moom.
"Yonent bi", yonentub Lislaam mooy Muhammad mom Abdul Laa mom Abdul Mutalib mu Quraysin, mi ngi judd ci 571 ci Màkka gu tedd gi. Ag njabootam ñu xame ko ci turu njaboot gu Haasim, ngir askanale ko ca maamam Haasim mom Abdu Manaaf. Yàlla yonni na ko jox ko diiney Lislaam atum 610 g.j te booba ma ngay def xalwatu ngir jaamu ca xuntim Harraa. Xamees na ko ci njëkk ak ci ginaaw yonent gi ci ay jikko yu rafet, dëggu ak wóor, looloo waraloon ñu ko daa wooye "Ku dëggu, Ku wóor ki", mi ngi faatu ci bisub altine 12 ci rabiihul lawal atum 11 g (mu gàddaay gu Yonent bi)te booba ma nga amoon 63 ciy at.
Alxuraan: Alxuraan mooy téere bu sell bi ñeel jullit ñi, mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal gu Lislaam gi, ci ginnaawam la Sunna di ñëwe. Li njëkk a wàcc ci Alxuraan it mooy laaya wi njëkk ci saaru Halaq muy : «Jàngal ci sa turu boroom bi bind (sàkk)»
Alxuraan nag mooy waxi Yàlla ji mu wàcce ci Yonenteem bi Muhammad, Jibriil nag mooy ndawul Yàlla tey malaaka mi ko wàcce; ngir nag Yonent bi jottali ko nit ñépp,. Moom nag fa Yàlla dees koo bind ca àlluwa ju ñu wattu ja (Lawhul Mahfuus), àlluwa jii nga xam ne Yàlla bind na fa lu nekk njëkk mu koy sàkk.Wattu googu nag Yàlla la soob, mu bëgge ko noonu, noonu la ko waxe: «Ñun ñoo wàcce Alxuraan, te ñun ñoo koy wattu»
Barab yu sell yi:[Soppi]
Lislaam am na ñatti barab yu sell, ñooy Màkka gu tedd gi, Madiina gu leer gi ak Quts (sorisalem):
Fa la Yonent bi Muhammad (j.m) ganee àdduna, mooy tam barabub wàccug Wahyu gi, fa la doorees it woote gi. Fa la Masjidul Haraam it nekk (Jumaa ja wër Kaaba ga) gi ëmb Kaaba gu tedd gi nga xam ne Ibraayama'a ko tabax ak doom ja Ismaayil (j.ñ), fa la jullit yiy jublu it ngir jóoxi séen faratay aj. Kaaba gi mooy xiblay jullit ñi, fa lañuy jublu ci mbooleem seeni julli.
Madiina :
Madiina gu leer gi (madiinal munawwara ci araab), njëkk Lislaam (Yasrib) la tuddoon, ñi ngi ko tudde Madiinal Munawwara, walla Madiinatur Rasuul (dëkkub Yonent bi) ginnaaw Lislaam. Fa la Masjidun Nabii nekk (Jàkkay Yonent bi)
Quds :
Quds nag dafa mel ne turam wiy tekki "ag sell", di barab bu ñu sellal fi jullit ñi, fa la masjidul aqsaa nekk, (Jàkkay Aqsaa) ca Palestin, muy jàkka ji Yonent bi siyaare woon ca guddig "rañaan ga ak yéeg ga", mooy guddi gi ñu farataale julli. Fa la Yonent bi jiite woon cig julli mbooleem nabiyu yeek yonent yi. Masjidul Aqsaa nag mooy benn pàkk bi nga xam ne mbooleem diiney Ibraayma yi yépp sellal nañu ko: Lislaam, Nasaraan ak diiney Yahood
Sariiya bu Lislaam[Soppi]
Ci gëm-gëmu jullit ñi Sariiya bu lislaam (walla yoon wiy àtte ci lislaam) mooy nos mbooleem wàlli dund yu wuute yi, gu politig, gu mboolaay, gu koom-koom ak gu jëmm. Loolu nag ag kéemtaan nekku ci ginnaaw moom mi taxaw ci Alxuraan ak Sunna dafa bawoo ca Aji bind ju tedd ji te màgg (Yàlla). Sariiya nag am mbooloom ay yoon la (ay àtte) yuy leeral séqoo ak digaale yi am ci diggante nit ak Yàlla (t.s) ak diggante nit ak nit ak mboolaay gi ak àdduna bi. Day leeral it li dagan a def ak li daganul. Yi ëpp solo ci àtte yii ñooy ponki Lislaam yiy juroom te ñu leeraloon leen.
Lislaam tam day waral jullit bi di tënku ci Sariiya, di ci àttee ay lëj-lëjam ak xiiroo ak ŋaayoo mbaa xuloo yiy am ci diggante jullit ñi, day waral it ci jullit bi muy ràngoo jikko yu rafet.
Gongikuwaayu Sariiya bu njëkk bi nag (walla ab balluwaayam) mooy Alxuraan, moom nag ag wahyu la gu tukkee ca Yàlla ñeel ab yonentam Muhammad (j.m) mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal yi ak àtte yi ci Lislaam, Yàlla (t.s) warlu na ne dina ko wàttu cig soppi mbaag wëlbati: «Innaa nahnu Nassalnaas Sikra wayinnaa lahuu la haafisuun». Alxuraan yaxal na ci waraug topp ndigali Yonent bi (j.m) ndax ay waxam ag wahyu lañu gu tukkee fa Yàlla (t.s), Alxuraan nee na : «Du waxe bakkan, li muy wax ag Wahyu la gees koy wahyu», looloo tax deesi jàppe Sunnas Yonent bi (moom am mbooloom ay wax la aki jëf yu Yonent bi (j.m)) muy gongikuwaay bu ñaareel bi ñeel Sariiya walla yoon ci Lislaam.
Sunna nag nga xam ne mooy ñaareelu gongikuwaay bi, dajalees na ko ci am mbooloom ay téere, niki Sahiihul Buxaarii, ak Sahiihul Muslim ak yeneen téere yu Addiis.
Ñatteelu gongikuwaay bi nag balluwaayu wuute la ci diggante ñaari ngér yii di Sunna ak Siiya: Waa Siiya ñoom dañoo gis ne Addiis yi bawoo ca Ahlul Bayt (Njabootug Yonent bi (j.m)) ñooy ñatteelu gongikuwaay bi ñeel Sariiya, téerey Addiis yi nekk fi ñoom dafa ëmb waxi Yonent bi (j.m) ak waxi Ahlul Bayt,seen téereb addiis it mooy téereb Kaafii bu Kaliinii (كتاب الكافي للكليني)
Ñeenteelu gongikuwaay bi mooy Qiyaas walla “nattale” (maanaam nattale mbir mu amul ab àtte ci mbir mu mu nirool mu ko amoon)
Ngérum Lislaam[Soppi]
Lislaam day dox ak a liggéey ci teggi toroxte wëliif nit ñi, tee leen a toroxlu ñeel ku dul yàlla (t.s). Mu gis ne doyodal gi gën a réy gi nit mas a dajeel ak toroxte mooy muy jaamu aw doj mbaag garab walla dundat (bayyima), mbaa muy toroxlu ñeel mbindéef muy dund mbaa mu dee, moo xam nit la mbaa lu ko moy, ci noonu mu aaye ñuy jàppe ay fóore mbaay làbbe (الأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ)ay yàlla te ba fi Yàlla. Mu jugati moom Lislaam xeex tooñaange yi ñennat ci nit ñi di teg seeni moroom yu néew yi doole, loolu leer na bu baax ci Alxuraan :{وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِيقاً مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ }[2] «Buleen di lekk seeni alal ci seen biir cig “neen” (ci lu dul dëgg, ci bàkkaar) ak di ci jox way àtte yi (di ci gere) ngir (rekk)ngeen lekk ab kuréel (ab lim) ci alali nit ñi ci bàkkaar te booba xam ngeen ko» Alxuraan waxati it ne : {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّ كَثِيراً مِّنَ الأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ }[3] «Yeen ñi gëm, ñu bari de ci fóore yi ak làbbe yi dañuy lekk alali nit ñi cig neen tey dëdduloo wëliif yoonu Yàlla wi, ñiy dëxëñ (denc) wurus ak xaalis te duñu leen def ci yoonu Yàlla, nanga leen bégal ci mbugal mu tar»
Loolu mujj na di ab balluwaayu doole ak kàttan ñeel Lislaam, ngir yamale gi ci nekk ñeel nit ñi ñépp, amul xejj ak séen, ab bàkkam di “Ab araab gënul ab ajam (ku dul araab), ab ajam gënul ab araab, ku weex gënul ku ñuul, ku ñuul it gënewul ku weex lu dul ragal Yàlla (tënku ciy ndigalam teet ay tereem, nit ñépp ci aadama lañu bawoo, te moom ci suuf la bawoo ” kon manuñoo gënantee ciw melo mbaag ndawal, waaye ci jikko ju rafet ji ëmbu ci ragal Yàlla giy waral di tënku ci ay ndigalam aki tereem te loolu mooy ag xay dëgg-dëggi xay, ndax mooy waral nit di def ag nite, di wormaale tey xam ne mook ñepp a yam, mook ñepp a bokk fu ñu juge, mooy Aadama, te moom cosaanam du dara lu jar muy jàpp ne kenn la, mbaa moo gën kenn, suuf sii muy joggi ak a puup, ak a saw ci la bawoo, kon déet ag gëne di ko ñeel lu dul cig ragal Yàlla giy njobbaxtal cig baax akug yiw.
Déet ag xeetal (racisme), déet ag kuréelal (def ay classes sociales). Bu ko defee, ngér mii xéy di luy doog a am ci taariixu àdduna bi, ci nguur gog ki ko doon àtte, di ko doxal ab yonent la, ab sartu réewam di Alxuraan ja juge ca Yàlla, bu ko defee aw askanam di xéewu ci xéewalug maandute ak kaaraange.
Jullit ñi dox nañu ci wisaare maandute ak yoon ci mbooleem ruqi àdduna bi, yëngu it ci yekkati tooñaange, toroxte ak doyadal wëëliif way néew yi doole ak ñu ñu noot ñi. Looloo jur nit ñi sottiku ci diine ji ci ay mbooloo, buur yi daal di koy xeex ak way jalgati yi ngir li ñu ci gis ci ag tiital ñeel seeni nguur, ñu xam ne seeni nguuru way jeex lañu, seeni nguur way dañ lañu feek lu néew, way tuxoo ci seeni loxo lañu, ndax seeni njaboot ak seeni càmmiit (administrés) tàmbali nañoo tàbbi ci diine ju yees ji.Loolu mooy mbóotum gaaw a tasug Lislaam ci mbooleem pàkki àdduna bi ci diir bu gàtt bu weesuwul at yu néew, loolu nag jaaxal na boroom xam-xami taariix yi ak boroom xam-xami mboolaay yi.
Saaba bii di Ribhi'Bn Haamir génn na loolu ci anam gu leer ca waxam ja:(Yàlla moo nu yonni ngir nu génne ku ko soob ci jaamug jaam yi, yobbu ko jaamu boroom jaam yi, ngir ñu jële ko ci xatug àdduna jëme ko cig yaatoom, xettali ko ci jengug diine yi, yobbu ko ci maandug Lislaam..mu yonni ñu ak diineem ji ci mbindéefam yi, ngir ñu woo leen jëme leen ci, ku nangu loolu ñu nangul ko, dellu wëliif ko (ba ko ci jàmmam), ku bañ nag ñu xeex ko ba fàww, ba kero ñuy àgg ca dëelub Yàlla ba. Ñu ne ko : luy dëelub Yàlla ba? Mu ne: Àjjana ñeel ki dee ci xeex ak ki bañ, ak tuufu (gañe) ñeel ki des (ki deewul).
Tasug Lislaam akug wisaaroom ak ni jullit ñi séddalikoo ci àdduna bi[Soppi]
Muhammad (j.m) aki saabaam tàmbali woon nañu di woo giiri araab yi ci ñu dugg ci Lislaam, ba mujj nguurug Lislaam gii doon doog a sosu ci Madiina di gu am doole ak kàttan, mu daal di sóobu ci ay kollarante yu politig, yu diine ak Quraysin, ci noonu giir yi daal di séddaliku ci yuy ànd ak Muhammad (j.m) ak yu koy safaan, di ànd ak Quraysin, loolu wéy nag di nekk ba kero bi ñu ubbee Màkka (fath Makka) te duma way bokkaale ñi (am ndam ci seen kaw), booba la la ëppoon ca giir ya bennoo woon ci ron raayab Lislaam.
Ginnaaw bi Yonent bi génnee àdduna, ay Xalifaam wéyoon nañu di woote jëme ci Lislaam ak a nos Jiyaar gi ngir wisaare diiney Lislaam ak tas maandute ak yoon te yekkati tooñ wëlif nit ñi, ba mujj digi nguurug Lislaam gi mujj àgg Siin ci penku bi, akMbàmbulaanug Atlas ci sowwu bi, Lislaam it wéy cig yaatoom akug tasam jaare ko ci yaxantukati jullit yi doxoon jëm penku ak bëj-saalum ci Asi, ak cig wokkoo ak riisoo ak wàll yi gdigoo ak dig (frontières) yu Lislaam yi ci Afrig ak Tugal. Am na it ñu bari ci lokkikat yi (les conquérants) ñoñ tàbbi woon nañu ci Lislaam bi ñu agsee ci barabi Lislaam yi, ñu ci mel ne Mongool yi ak ñenn ci ñi doon def Xarey jooñe yi ak Tataar yi.
Kuy xeeñtu (suivre) Sariiya bu Lislaam dana gis ne moom dey daa farataal ci bépp jullit mu nekk ab wootekat jëme ci Lislaam; di digale lu baax di tere lu bon, di sonn it ngir nit ñi dugg ci Lislaam ciy mbooloo, ngir jëfe waxi yonent bi (j.m): ((Yàlla gindee ci yaw jenn waay moo gën ci yaw àdduna ak li ci biiram)), Lislaam kon gaweesu ko ci mag muy woote walla boroom xam-xam buy génne ay fatwaa, mbaa ñu jagleel ko jenn jàkka wëlif jeneen. Lii kon menn la ci mbóoti wisaarook Lislaam ci àdduna bi ci jàmm mbaa xare.
Ay ngér yu fiq[Soppi]
Ngérum fiq moo man a gis day ball-loo àttey Sariiya yi ci tegtal (adila) yi rot (nekk) ci Alxuraan ak Sunna, dëppoo nag ak ay ponk aki cosaan yu fiq yu leer, manees na leen a tudde ay daara yu fiq (écoles de jurisprudence) ngir dëppoo gi ñu def ci pas-pas bi (alhaqiida) ak cosaan yi (al-usuul), waaye man nañoo xaw a wuute ci àtte yi ñuy ball-lu. Ngéri fiq yu ñeent yi tas nañu ci anam gu yaa ci ñoñ Sunna ñi, te mujj di lu kilifawu (officel) ci li ëpp ci seeni téere, ñoom nag (ngér yooyu) ñooy ijtihaad (ay liggéeyi xel) yu fiq yu lëng yi ñeel ñeenti Imaam yu ñoñ Sunna ñi ak mbooloo mi (Ahlus sunna wal jamaaha), ñoom nag nii lañu toftaloo ci taariix:
- Imaam Aboo Haniifa Annuhmaan, am ngéram mooy mu Haniifa walla Aniifa, mbaa Anafi, moom ngér moomu nag mi ngi sosoo ci Baxdaad ca Iraag
- Imaam Maalig Ibn Anas, am ngéram nag di Maaliki walla mu Maalig mi ngi sosu ca Ijaas ca Madiina (almunawara)
- Imaam Muhammad Bn Idriis As-shaafihii, ñu koy dàkkantale Shaafihi, am ngéram di saafihi walla saafihiya, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraak
- Imaam Ahmad Bn Hanbal, am ngéram di Anbali, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraak
- Imaam Dawuda bn Aliyu As-saahirii, am ngéram di Saahiriya, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraag
Ngérum fiq mu waa Siiya yu Fukk-ak-ñaar-yi, mooy fiq bu Jahfar, bi ñuy askanale Imaam Jahfar As-saadiq
Lislaam ak yeneen diine yi[Soppi]
Alxuraan de ëmb na am njàngale mu jëm ci wormaal yeneen diine yi. Alxuraan daa wormaal diiney Yahood ji ak ju nasaraan ji, ngir jàppe gi mu leen jàppe ñuy ay diine yu Ibraayma. Alxuraam mi ngi feddali ne daa ñëw ngir feddali diiney asamaan ju sell ja ñu wàcce woon ca Ibraayma (j.m) te yahood yeek nasaraan yi soppi ko, wëlbati ko(soppi walla wëlbati (التحريف) amaa na mu tekki lu gën a sori déggiin wu ñaaw mbaa wu juum ñeel ab yax (texte), déggiinu mbir mii ak maanaam ci ay tolluwaay yu mujj ci taariixu Lislaam mujj na di : ay xaaj ci Injiil ak Tawreet baaxatuñu). Ñeneen ñu duli jullit it dëggal nañu soppi googu walla "tahriif" googu.
Salaat (julli)[Soppi]
Jullit bi am na juroomi jullit yu koy war ci bis bu nekk, yooyu ñi ngi leen di wooye julliy farata (salaatul fariida) ci araab, ginaaw yooyu nag am na fi yeneen yu ñuy wooye "naafila" ñooy yi ñuy def cig coobarewu ngir yokk ab yool, ngir jaamu Yàlla gees la tegul cig farataal.
Julli daa war a nekk di lees di def cig laab : bu la fekkee cig laabadi, kon dangaa war a jàpp (ablution).
Julli nag dees koy def cig jublu xibla (maanaam jublu ca Kaaba ga nekk Màkka) ; aji julli ji daa war a yéene def julli gi ko tax a jug ci anam gu leer, yéene jooju moom lañuy wax:(niyah)ci araab.
Voir aussi[Soppi]
Bibliographie[Soppi]
Avertissement : la bibliographie ci-dessous est proposée à titre indicatif. La littérature sur l'islam étant abondante, riche et variée, seuls quelques livres sont proposés. Toutefois, ces livres n'ont pas tous la même valeur didactique et leur choix repose sur celui de plusieurs éditeurs de cet article. Leur présence sur cette liste n'est en aucun cas gage de sérieux de l'ouvrage.
- Charles Saint-Prot. Islam: l'avenir de la Tradition entre révolution et occidentalisation. Paris, Le Rocher, 2008, 620 pages.
- Jean-Claude Barreau De l'Islam en général et du monde moderne en particulier, Editions Le pré aux clercs, 1991, collection Pamphlet
- Mahmud Shaltut, L'islam : dogme et législation, Al bouraq, 1999
- Tahar Gaïd, La Femme musulmane dans la société, Iqra, 2003
- Fdal Haja, Assalihats, les femmes vertueuses, Universel, 2005
- Charles-André Gilis, Études complémentaires sur le Califat, Al Bustane
- Tabari - Traduit par Hermann Zotenberg, La Chronique de Tabari (5 volumes), rééditée en 2001 par Actes Sud en deux volumes Volume I (ISBN 978-2-7427-3317-0), Volume II (ISBN 978-2-7427-3318-7)
- Ibn Taymiya, Lettre à un roi croisé, 2005, Tawhid
- Mohammed ben Jamil Zeino, Comment comprendre le Coran ?, Éditions Chama, 2005
- Dalila Adjir- Adlali Beghezza, Entrée interdite aux animaux et aux femmes voilées, Akhira Distributions
- Roger Du Pasquier, Découverte de l'islam, Seuil, 1984 (Comprendre l'islam de Frithjof Schuon, Seuil, 1976)
- Michel A. Boisard, L'Humanisme de l'islam, Albin Michel
- Dominique Sourdel, Vocabulaire de l'islam - N°3653, PUF, Collec. « Que sais-je ? », Nov. 2002
- Anne-Marie Delcambre, L'islam des interdits, Éditions Desclée de Brouwer, 2003, (ISBN 2-220-05415-2)
- Mohammed Arkoun, Ouvertures sur l'islam, Grancher, 1992
- Michel Reeber, L'Islam, Les Essentiel Milan, 1999 (pour une première approche)
- Paul Balta, L'Islam, Le Monde édition, 1997 (également pour une première approche)
- Malek Chebel, Manifeste pour un islam des lumières, Hachette, 2004
- Abdallah Penot, Le Coran, Alif Editions, 2004.
- Denise Masson, Le Coran, Paris, Folio, 1992 (une traduction aussi juste que poétique).
- traduction d'AbdAllah Penot, La Doctrine de l'unité, selon le soufisme, Alif Editions.
- Al Nawawy, traduction d'AbdAllah Penot, Les Jardins de la piété, Alif Editions
- Henry Corbin, Histoire de la philosophie islamique, Folio, 1989 (ISBN 978-2070-323531)
- Fatima Mernissi, Sultanes oubliées, Femmes chefs d'État en Islam, Albin Michel
- Eva de Vitray-Meyerovitch, Anthologie du Soufisme, Albin Michel
- Ligue francise de la femme musulmane, Éducation des enfants en islam , LFFM
- Bernard Lewis, Islam, Quarto Gallimard (ISBN 978-2070-774265)
- Abdallah Penot, L'Entourage féminin du Prophète, Alif Editions.
- Brahim Labari, Recettes islamiques et appétits politiques, Paris, Syllepse, 2002.
- Edouard-Marie Gallez, Le Messie et son prophète, Aux origines de l’Islam, 2 tomes, Tome 1. De Qumran à Muhammad, Tome 2. Du Muhammad des Califes au Muhammad de l’histoire, Versailles, Éditions de Paris (un résumé sur le lien suivant : http://www.ict-toulouse.asso.fr/ble/site/659.html) cette publication a constitué la thèse de doctorat en théologie / histoire des religions qu’Edouard-Marie Gallez a soutenue à l’Université de Strasbourg II en 2004.
- Histoire de l'Islam : Fondements et doctrines de Sabrina Mervin (Présentation de l'éditeur : De la Jâhiliyya à l'islam. Le Coran. Le prophète comme modèle. Le droit islamique et sa méthodologie. L'élaboration de la théologie. Les schismes dans l'islam. Le chiisme duodécimain. Théories et pratiques du soufisme. Les réformistes, entre réaction et modernisme. Les courants de pensée dans l'islam contemporain), Poche: 311 pages, Nouv. éd (19 septembre 2000), Collection Champs Flammarion, ISBN-10: 2080830090
- Alfred-Louis de Prémarre, Les fondations de l'Islam, entre écriture et histoire, Seuil, 2002, 522 pages.
- Alfred-Louis de Prémare, Aux origines du Coran, Téraèdre 2005, 144 p
- Christoph Luxenberg, The Syro-Aramaic Reading of the KoranA Contribution to the Decoding of the language of the Koran, Hans Schiler Verlag, 2007.
Articles connexes[Soppi]
Liens externes[Soppi]
- (en) Euro-Islam Website Coordinator Jocelyne Cesari, Harvard University and CNRS-GSRL, Paris
- (en) Muslim Values, Global Values: Empirical Data from the 'World Values Survey'


text: 1Miy mi Pawlu, ni Silas, ni Timote ot kèpfa dunde dun nit ây kimje a Tessaloniki, tâage nit ta wàa di Fay Tooy ni Yeesu Kristu Nitcoorra gi. Nge mbâr waw ni tâam mbâri e tâanji ni un! 2Ot gàarre mbew di Fay koo ningàa ngam wun pî. Unji pî ot ɓaysunurre a waarra waar worro. 3Ot ɓaysirre a ɗàm kpees Fay Too worro yèk goosum wun lòne tèerra tèem, ni yèk yiide wun lòne rîirra kpèw, ni yèk jàk dànda wun tâagunu ni èfta tinîiri a gin Yeesu Kristu Nitcoorra worro gi. 4Ot cèngnige, un kor ta worro, Fay yiɗunuge, catnuge ngam un tâa nit ta wàa. 5Ngam ot saknu Yèk Kâwrra ni yèerra yèy gbè ba, amma ni mbinum, ni mgbaanjum Jungci Delliya, ni mòorra mbâra a goosum. Un cèngni kày tèena orro a tîim wun ngam mbâr wun. 6Un un furre dikri worro, un futɗe di Yeesu Nitcoorra ɗa, ye ngotnu yèk Fay ni kâwum yey hîi Jungci Delliya gi, koo ye riinu 'màari. 7Hû go un ire kà jàk kàlnum da nit goosum ây pî tâage a dees Makedoniya ni Akaya. 8Ngam yèk Nitcoorra tèeye tèem dèy a gin wun, ti tâa a Makedoniya ni Akaya gbè ba, amma yèk goosum wun di Fay yeskige koo u hâ. Kà yey gayam cenna ha ot kàl yèk wun da nit ây kana ba. 9Ngam a nit ây 'maaga yèy pî aw sage kày ngotnu un dot mbâra, ye difa ot a gin wun, kày woofa un tèem mâr ây, kày inunu tinîir wun a gin Fay, ngam un tèe tèem Fak beengiya, Fak takundi gi. 10Un waatirre dàarra Hàm wàa diga faktiturum, tâage Yeesu gûysu a wurra, saanina a ngòlnji Fay ge dàara gi.


text: 1Dee sëmbë o, mi Paulosu, ta mbei di pampia aki e. ˻Nöö kumafa un sabi kaa,˼ mi da di sëmbë Masa Gadu bi kai ku ën seei kë faa ko dë wan u dee tjabukama u Jesosi Keesitu de kai apösutu. Nöö fa mi ta mbei di pampia aki, nöö mi ku wan sëmbë fuu de kai Sositeni, 2sö u ta sikifi ën ta manda odi da un dee biibima u Masa Jesosi dee dë a di köndë de kai Kolenti. U ta mandëën da un dee sëmbë dee Masa Gadu bi kai fuun ko dë sëmbë fëën a wan apaiti fasi, fu di unu ku Masa Jesosi ko dë di wan. Nöö u ta mandëën tu da hii dee oto sëmbë a dee kamiankamian, dee ta kai Jesosi Keesitu në ta begi ën. Hën da Masa fuu ku de tuu. 3U ta manda odi da unu taa Masa Gadu ku Masa Jesosi Keesitu tuu musu dë ku unu ku de bunuhati. De musu da unu böö. 4Dee sëmbë o, hiniwanten mi ta da di Gadu u mi ˻ku unu tuu˼ tangi fuunu hedi e, fu dee soni dee a du da unu ku ën bunuhati, fu di un ko nama ku Jesosi Keesitu. 5Biga wë a mbei un ko abi hii soni fa u dë aki a hii fasi. A mbei un ko abi fusutan ku bumbuu pakisei fuun sa sabi di Buka u Gadu. Nöö söseei a mbei un ko sa' fa u fan fuun kondëën tu. 6Biga wë dee soni u ˻Jesosi˼ Keesitu dee u bi konda da unu, de mbei lutu a unu hati te de dë u si a unu libi seei. 7Fëën mbei fa un ta luku u Masa Jesosi Keesitu faa toona ko a goonliba aki, nöö na wan soni makei unu möön a di së u dee köni dee di Akaa u Gadu ta da dee sëmbë fëën e. 8Nöö mi sabi taa Masa Gadu o hoi unu tu tee go dou a di kaba juu, fu te u Masa Jesosi Keesitu toona ko a goonliba nöö woon sa dë gbelingbelin söndö föutu. 9Nöö u sabi taa a o du ën sö tuu, biga di Gadu fuu dë, un sa futoou ën. Nöö hën wë bi kai unu fuunu ku ën Mii Masa Jesosi Keesitu musu libi suti makandi. 10Wë nöö un dee sëmbë u mi dë, fa mi gafa unu dë seei, ma mi kë toona bai unu a wan soni. Mi tei di në u Masa Jesosi Keesitu ta begi unu baa, taa be un disa di fia un ta fia ku unu seei naandë, ku di paati un ta paati ku unu na unu. Un musu dë makandi ku wan pakisei e, ku wan hati. 11Biga wë wanlö sëmbë dee ta dë a di wosu u di womi de kai Kolu mbei mi ko sabi taa fia fasi dë a unu mindi. 12Mi jei taa so fuunu ta taki taa: “Fa u ta waka a Masa Jesosi baka aki, nöö mii ta tei di lei u Paulosu.” Otowan taa: “Mii ta tei di lei u Apolo.” Di otowan taa: “Mii ta tei di lei u Kefasi.” ˻Hën seei da Petuisi.˼ So sëmbë taa: “U ta waka a ˻Masa Jesosi˼ Keesitu wanwan baka.” 13Wë nöö mi hakisi unu, unfa wë? Fa un dë a peipei sëmbë baka dë, ˻Jesosi˼ Keesitu paati a pisipisi nö? Naa mi, Paulosu, de bi kii a lakpa fuunu hedi nö? Fa un bi tei dopu dë, nöö a di në u Paulosu un bi tei ën nö? 14Wë mi da Gadu tangi seei fu di ma bi dopu na wan sëmbë a unu mindi e, boiti Keesipusi ku Gajusi, 15fu na wan sëmbë sa taki taa mi dopu sëmbë a mi në ˻fu de konda taa de da bakama u mi˼. 16Oooo, aai, mi bi dopu Sitefanasi tuu, ku dee sëmbë fëën wosu dendu. Ma ma si kuma mi dopu oto sëmbë naandë möönsö. 17Biga wë ˻Jesosi˼ Keesitu an bi manda mi ˻a di fosu kamian˼ u mi dopu sëmbë e, ma fu mi konda di Bunu Buka fëën, be sëmbë jei. Nöö söseei tu an manda mi u mi kondëën ku gaan köni u libisëmbë. Biga an musu dë taa di suti u di fan u mi hën ta hai sëmbë tja ko a di biibi. Biga ee mi ta kondëën sö, nöö di buka u di dëdë u Masa Jesosi a di lakpa pau o lasi ën kaakiti. 18Dee sëmbë o, di Buka u di fa Masa Jesosi dëdë a di lakpa pau, a dë seei wan gaan sösö soni da dee sëmbë dee o kaba a sösö a didibi faja e. Ma fu wi dee sëmbë dee Gadu puu a dee hogi du fuu basu, te u jei ën nöö u ta si fa Gadu abi kaakiti tjika. 19A dë leti kumafa de bi sikifi ën buta a di Buku u Gadu taa: Masa Gadu o mbei di köni u dee könima bia ko sösö soni. Söseei a o mbei di fusutan u dee sabisonima ko poipoi soni. 20Wë biga fa u dë aki, unsë dee könima dë? Unsë dee leima ku dee hulusonima u di goonliba aki dë? De an dë wan wojo soni möön e. Biga Gadu buta di köni ku di lei u libisëmbë tuu ko sösö soni kaa. 21Fa a köni tjika dë, nöö hën wë i si a seeka di soni buta sö taa dee sëmbë u goonliba aki ku hii di köni di de köni ku hii di lei de lei dë seei, de an o ko sabi ën möönsö. Ma ku di sösö fan fuu dee tjabukama fëën nöö dee sëmbë dee ta biibi ën sa kumutu a dee hogi du u de basu. 22Fa u dë aki, dee Dju kë si foombo wooko u Gadu bifö de o biibi. Nöö dee Giiki sëmbë ta suku gaan köni a libisëmbë fasi bifö de, de o biibi. 23Ma u, u ta konda u ˻Jesosi˼ Keesitu kodo, di de bi peka a lakpa pau kii. Nöö di Buka u di dëdë u Masa Jesosi aki, nöö hën ta toobi dee Dju sëmbë te de an kë jei ën seei. A dë wan sösö fan tu da dee oto köndë sëmbë, ma töku u ta kondëën nöömö. 24Ma dee sëmbë dee Gadu kai u de ko nëën, ee Dju, ee oto köndë sëmbë, te u ta konda di Buka da de nöö nëën de ta si fa Gadu taanga tjika e, ku fa a köni tjika. 25Biga di soni Gadu du, di libisëmbë kai sösö soni dë, köni dë nëën möön leki hii di köni di libisëmbë abi. Söseei di suwaki fëën di de ta si a di dëdë u Masa Jesosi dë, a abi kaakiti möön hii kaakiti u libisëmbë. 26Biga wë un luku a unu seei, dee sëmbë. A di ten di Masa Gadu bi kai unu, nöö di möön gaan së fuunu an bi dë leilei sëmbë a goonliba fasi e. Wan bi abi taki a köndë. Wan bi dë hei sëmbë. 27Ma dee sëmbë dee goonliba sëmbë ta si taa de an sabi soni, nöö de Gadu ta tei fu da dee sabisonima u goonliba aki sen. Söseei a ta tei dee suwakisuwaki sëmbë faa mbei dee taanga sëmbë kisi sen. 28A ta tei dee lagilagi sëmbë dee an bi dë wan wojo soni a goonliba aki, dee sösö wan, buta ko hei, fu goonliba sëmbë sa si taa dee soni mbei de bi ta gafa sëmbë an dë wan wojo soni. 29Nöö di soni mbei a du sö, fu na wan libisëmbë musu njan buka a Gadu fesi e. 30Biga Gadu wanwan mbei u ko feni di libi a ˻Jesosi˼ Keesitu. Nöö Masa Jesosi wë mbei u ko sabi fa Masa Gadu köni tjika e. Sö seei a mbei u ko dë a Gadu wojo söndö föutu. A puu u a hii dee sitaafu dee u bi hai tja ko a u liba fu di u bi booko Gadu wëti, nöö fa u dë aki a ta puu hogi a u fuu sa ko dë limbolimbo. ˻Hii dee soni dë tuu u feni a Masa Jesosi e, dee sëmbë.˼ 31Fëën mbei de sikifi ën a di Buku taa: Ee wan sëmbë kë njan buka, nöö be a njan buka a dee soni Masa bi du dëën.


text: 1Singo tsigo busy deelñee xchoobladzy Crist styoo do, ni no kyalwkëstyoo leñ styoo do, ni deel nakni kyalbini lëë do, 2kol kpañ sinak xñabey Dios, parñee kuuñ kle do naa. Tugak kol ko kik to, ni kol jkëstyoo lsa lëë do. 3Kuñdy to cos parñee ktaan do ni parñee kak nyaa do, sink ndoladzy kol kak. Kol sak nii mastre buen xcombañer do que lëë do. 4Kuuñtsyeydy to cos nii xaktyee lo do jkiiñ, sink kol kuñ nii jkiiñ lo xcombañer do. 5Kol ko kik to si kwyo kik Crist. 6Por nikxe Dios xaa, kok wnabeydy xaa porñee sinak Dios nak xaa, 7sink lëë xaa psaan kyalwnabey go tublad aan lëë xaa kok sinak tu mos, aan koly xaa si chaly chol mëëd. 8Aan tsi lëë xaa byaklo mguiy, ndoladzy kok xaa aan por xkyalwsoob tiits xaa lëë xaa kuty, nikxe nii pchoo xkyalto xaa porñee kuty xaa lo crusy. 9Por ngo lëë Dios blisklaa xaa ni lëë Dios byuñ xaa tu xaa nii mastre xñabey, 10parñee tsiñee kakyety lë Jesús, ksoxib kchësy meñ nii no kpaa, ni lo kislyu ni leñ kislyu, 11ni parñee kchësy meñ këb nii lëë Jesús nak xaa nii xñabey tsiin ksak styoo meñ lo Dios. 12Por ngo, beetsy, siñee psoob to xtitsaa worñee kwson lo do, kol ksoobo na nii lëën so sit lo do. Kol tsoxko nii kchoxsody to lo xtiits Dios, kol kak ndoladzy ni kol ktsyeb. 13Por lëë Dios xnee tiits nii tsini cos buen kik to ni lëë xaa kuñ lëë do yudar kuuñtsyey dow, según xa klyaño styoo xaa. 14Ngui kol kuuñtsyey kyuuñklëëdy lsadre to lëë do ni ktilytiistre to, 15parñee tsody pe cos jkëëkiy meñ do. Kol kak sinak xiñ Dios nii nody xtol, jkaaydy to xtol meñ mal ni ngoptol. Xpibëly do lady kchë meñ go sinak mëly nii xsaani lo nguey, 16tsiñee xluuy do xtiits Dios. Tsiñee lëë Crist kiid stub sle styoon kanaa lëë do. Tsigo lëën kyeñ nii kwëdyaa tsiiñ singosy. 17Aan nikxe ketyaa parñee kniladzy to xtiits Dios, slen ni slenin do. 18Nikle lëë do kol kle tsiñee lëën xle. 19Deelñee snee Jesucrist tiits lëën kxal Timoteo kiid tedy lo do, parñee klen tsiñee konaa xa no do. 20Por nody stu xaa nii no kik si no kikaa ni tsoxko por lëë do. 21Kchë meñ chuuñtsyey nii xlyañ styoo aan xkwenjty meñ nii chakladzy Crist. 22Per nan do xa xkyë Timoteo xtsiiñ Dios. Beeñ xaa naa yudar sinak tu xaa wiñ nii chuñ yudar pxosy. 23Kansyaa xa si lo xcuentaa lëë xaa kxalaa lo do, 24tsaapnëë gaa Dios nii klyëëdy yuubaa kyely teedy lo do. 25Xsyakaa nii precisy kxalaa betsy no Epafrodito lo do. Chopaa xaa xtyee kyalnë ni xkyë xtsiiñ Dios. Lëë do pxaal xaa parñee jkiiñ xaa lon. 26Xtee gan xaa kan xaa lëë do, ni nolidy kik xaa porñee biñ do nii lëë xaa xsyaknë. 27Nli nii kwxaaknë xaa, mer nyety xaa. Per lëë Dios pkëstyoo xaa ni lëë Dios pkëstyoo naa, parñee ktyalytre xkyalnën. 28Por ngo lëënlëdy lëë xaa xalaa lo do parñee kle do kan do xaa stub ni parñee kteenëdraa. 29Con kyalwle kol tsiktsiil nëz xaa, por betsy to xaa, ni kol kantsi xaa nii nak sinak xaa. 30Mer nyety xaa por xtsiiñ Crist. Psaanladzy xaa xkyalmbañ xaa parñee jkiiñ xaa lon ni kuñ xaa tsiiñ nii pchilody nyuñ do yuub to.


text:
Haj
Haj mooy juróomeelu ponku Lislaam, Ci waxi Yonent Yàlla Muhammed ja ni: "Tabaxees na Lislaam ci juroom: Seere amul benn buur bu dul Yàlla te Muhammed ndawam la, Taxawal Julli, Joxe Azaka, Woor weeru koor, Ak Aj ci ku ko man aw yoon", ba tay Aj farata la ci benn jullit bu ko man (ci bepp anam), ci waxi Yàlla mu kawe ja ni:ñeel na Yàlla ci nit ñi Aj néek ba ci ku ko man aw yoon (benn yoon) te ku weddi Yàlla moom woomle waliif mbindéef yi.
Haj Màkka ak kumu war[Soppi]
Haj Màkka benn yoon faratala ci mukàllaf mu ko man ci yaramam ak ci ab yobbalam. Manug Yaram wi moodi mu bañ a ame wopp ju ko tee man a dem walla mu ragal ca dem ga dollikug wopp ja, walla sosug wopp walla ak yeex a wér.
Yobbal bi yit moodi mu am lu ko lew lu sell loo xamni darra ci ribbaa nekk u ca, àqi kenn neek u ca, te yal waanu ko ñaanu ko te mu doy ko sëkk ba du tumurànke ci yoon wi du ca yalwaan du lëjal kenn, waa këram yitam mu bàyyee leen lu leen doy sëkk ba du ñu muturànke du ñu lëjal kenn. Mu fay boram yépp bu dul bu am digam teewul, waaye bu dee teew balaa dellu si sax war na koo fay balaa dem walla mu batale ko. Bu ci yooyu yépp amee nak war na ko ni ko julli ware ku ko weddi ab yéefar la, ku ko bàyyi te tay ko te tëlewu ko ci genn anam ab saay-saay la bu bon te bu ko tuubul ba dee sawara la jëm. Ku ko bëgg nak bu demee ba fa muy armale dana fa fekk ku ko jiite ci yi mu war a def yepp ak yi mu war a bàyyi yepp ba ba muy noppi. Moongi ware ci weeru Tabaski
Ñatti xeeti Haj yi:[Soppi]
Haj am na ñatti xeet:
1-Hajug tamattu
2-Hajug qiraan
3-Hajug ifraad
Umra[Soppi]
Umra yitam sunna la benn yoon mook Aj ñoo nuroo lépp waaye boo doxee safaa ak marwa umra jeex
Faratay HaJ[Soppi]
Haj ñeenti farata la am :
1 yeenee aj (nawaytu al-hajja wa 'ahramtou bihi li l-Laahi taala)
2 tawaaful ifaada
3 dox diggante safaa ak marwa
4 taxaw arafa.
SUNNAY AJ[Soppi]
Sunnay Haj fukk ak ñaar la:
Am na ci ñeent yoy ñi ngi ame ca armal ga:
1 sangu gu jokkook armal gi
2 rafle ci lunu ñaw 3 solub ñëkk akug làmbaay aki dàll 4 labayka.
Tawaaf gi am ñeenti sunnaam : 1 dox gi 2 foon gi doj wa ci loxo walla gimiñ 3 ñukk gi ci ñatti tuur yu njëkk yi 4 ñaan gi ngay ñaan ci tawaaf bi.
Dox gi safaak marwa it am ñeenti sunnaam : 1 foon doj wi bu dee daa juge ca jàkka ja jem safaa 2 ag yeegam diggante safaa ak marwa 3 gaaw gi niy def ci batnu masiil 4 ñaan gu amulub àpp gi ngay def ci kaw safaa ak marwa.
Bañ na ñu[Soppi]
Bañ na ñu lool nak ku Aj ba dik mu di ko darajawoo walla mu di ko tuddoo di ko dolli ci aw turam, walla mu defe ni gëne na ko (Aj gi) kenn ku ko deful. Na ko def ngir Yàlla rek, niki muy tuddee Yàlla ak a julli ak a woor ak a natt azaka ngir Yàlla. mu xamni Aj yitam ak yooyu ñoo yam kepp ci ku mu war. lu waay di def na ko def ngir Yàlla rek ngir lu dul Yàlla ak neen la.


text: 1Tule'n tzaj tzun jun scyeri yi juk ángel swe'j, jun scyeri yi e' yi cy'a'n jujun lak cya'n. Itzun taltz swetz: “Xomen tzaj swe'j nin tzinchaje' tzatz yi caws yi xna'n yi wi'tz aj po'tzanl yi tz'ak'lok, yi jun yi c'olchij tibaj e'chk mar. 2Ya'stzun yi xna'n yi nxcye' tan chipo'tze'n cyakil yi e' ajcaw bene'n tzi'n wi munt nin ja xom chiwi'-tz te'j. Ya'stzun yi xna'n yi ja je' chijobil wunak yi tajtza'kl i' yi chin juntlen nin.” 3Itzun bantz chi tul wutzicy' tane'n ja wil jun xtxolbil tan porer yi Espíritu Sant, nintzun oc yi ángel tan wicy'le'n nin le jun ama'l yi tz'inunin tu'. Itzun bantz nin wil yi jun xna'na'tz. Cho'n ate'n te jun txuc yi cyak te'j. Juk cu'n wi' yi jun txuca'tz nin lajuj cu'n tuc'. Nin te yi wankil yi jun txuca'tz tz'iba'n cyen wi'nin yol yi na tak' ch'on tetz Ryos. 4Inti yi xna'n, txib yubil yi be'ch tetz. Chin bno'n nin tib tan e'chk tal c'ub yi wi'nin na litz'un, nin tan yi e'chk uwaj yi oro cu'n, nin tan yi e'chk balaj c'ub yi nim jamel. Nin cy'a'n jun chin lak ta'n yi oro cu'n. Poro yi jun laka'tz nojnak tan jun wenen yi tajwe'n tan baje'n ta'n. Ya'stzun caws i' tan paj yi e'chk takle'n yi chin juntlen nin yi mbaj bnol, yi ni'cu'n tu jopol wutzaji'n swutz Ryos. 5Ej nin at jun xtxolbil yi tz'iba'n wutz plaj yi jun xna'na'tz yi na taj xtx'olche'n xo'l. Je xtxolbile'j yi tz'iba'n wutz plaj i': “Wutzile'n Babilonia, chitxu' yi e' aj po'tzanl, yi c'opin quen e'chk yab ajtza'kl le chiwi' cyakil jilwutz wunak yi ate' wi munt.” 6Tele'n tzun intxum tetz i cunin kbarel yi jun xna'na'tz tan paj baje'n chiẍch'el yi e' yi baj biyol, yi e' yi ate' tetz tajal Ryos, yi e' yi chitxol yi tajbil Cristo. Yi wilol yi xtxolbile'j, wi'nin wele'n yab te'j. 7Saje'n tzun tlol yi ángel swetz: “¿Mbi tzuntz yi na cẍe'l yab te yi xtxolbile'j? Swale' tzatz yi mbi na ẍchaj yi jun xna'na'tz tu yi txuc yi ate'n i' te'j. Yi jun txuca'tz yi juk cu'n wi' nin lajuj cu'n tuc'. 8At i' sajle'n ma jalu' qui'ct, poro tz'itz'ok junt tir. Txant tan tele'n tzaj i' tjul, jetu'lt i' wuskil. Je' ult i' junt tir yi ntaxk sotz. Cyakil yi e' wunak yi ate' wuxtx'otx' chelepon yab yil quilnin yil je' ul yi jun txuca'tz yi at sajle'n. Yi e' yi chelepon yab, i'tz yi e' yi qui cu'nak chibi' tul yi planiy kale cu'nakit chibi' yi e' yi ẍchicambok te yi itz'ajbil yi quinin bajsbe'n tetz, yi e'a'tz yi cu'nakt chibi' yi ntaxk cu' wuxtx'otx'. 9“I bin jalu' na taj ajtza'kl tan tele'n katxum tetz yi mbi na elepont yi xtxolbile'j: Na yi juk wi' yi txuc na ẍchaj juk wutz nin i'tz kale na cawune't yi jun xna'na'tz. 10Ncha'tz yi juk wi' yi jun txuca'tz na ẍchaj juk wi'tz ajcaw. O'ix scyeri e' ajcawa'tz ten chisotz. Yi kaki'n na cawun jalu', nin yi juki'n txe'n ẍchaj tib. Nin yil tz'ul yi jun wi'tz ajcawa'tz quil cawun tetz nim tiemp. 11Ma yi wajxoki'n ajcaw, ya'stzun yi jun yi at sajle'n. Qui'c i' jalu' poro at tulbil. Ni'cu'n tajtza'kl scyuch' yi e' mas. Nin yil tz'el tiemp ncha'tz i' tz'elk cu'n swutz. 12“Ej nin yi lajuj tuc' yi txuc yi mawil, na ẍchaj lajuj ajcaw yi ẍchicawunk jak' ca'wl yi yaj, yi i cunin txuc tu tajtza'kl. Poro yi lajuj ajcawa'tz mu'ẍ ntzi' tiemp ẍchicawunk, 13na junit cyajtza'kl sbne' tan tak'le'n ama'l tetz yi jun txuca'tz tan cawu'n squibaj. 14Cyakil yi e'a'tz tuml yi yaj yi i cunin txuc, ẍchoyintzink tu yi Katx'ixwatz. Poro yi e' cyetz quil chixcye', na ẍchilo'onk ta'n. Xtx'aconk yi Katx'ixwatz scye'j yi e' contra'tz, na mas cham i' swutz alchok jilwutz ajcaw, nka alchok jilwutz rey.” 15Ncha'tz tal yi ángel: “I bin jalu' swale' tzatz yi mbi na elepont yi e'chk mar kale na cawune't yi jun xna'na'tz yi wi'tz aj po'tzanl. Yi e'chk mara'tz i'tz jun elsawutzil tetz cyakil jilwutz wunak yi ate' bene'n tzi'n wuxtx'otx'. Qui'c na ban yi mbi jilwutz yolil na chiyol, nka yi mbi jilwutz tnum kale najlche't. C'olchij yi jun xna'na'tz squibaj tan chicawe'n. 16Ej nin yi lajuj tuc' yi txuca'tz, i'tz jun elsawutzil tetz lajuj ajcawa'tz. Ẍchi'chok chic'u'l te yi jun xna'na'tz yi wi'tz aj po'tzanl, nin scyajk coli'n cya'n. Yil quil cyen yi jun xna'na'tz, chin meba' nin sbne' cyen cya'n, chi tx'anl cuntu' tane'n. Sbajk cyakil yi ẍchibel yi jun xna'na'tz cya'n, nin yi sowril tz'ocopon wi k'ak'. 17Ryos lc'opin quen yi jun ajtza'kl le chiwi', na ya'stzun tajbil Ryos tan xite'n yi jun xna'na'tz. Nin ncha'tz Ryos c'opin quen le chiwi' tan cyak'ol ama'l tetz yi jun txuca'tz tan cawune'n squibaj. Ya'stzun sbajok jalen yil tz'el cu'n te yi alijt cyen tan Ryos. 18Ma yi jun xna'na'tz yi mawil, ya'stzun yi jun wutzile'n tnum yi na cawun squibaj cyakil yi e' ajcaw yi ate' bene'n tzi'n wi munt,” stzun ángel bantz swetz.


text:
Mbootaayu Réewi Jullit yi
Mbootaayu Réewi Jullit yi gii mi ngi sosu ci saxal goo xam ne buur ak njiiti reewi jullit yi jëloon nanu ko, ci waxtaanu seen daje bi nu njëkk’a daje, te defe woon ko Ribaat, peeyub reewum Marok, ci diggante 9 – 12 /8/ 1389 g.g , deppoo ak 22 – 25 /9/ 1969 g. Ñaar-fukki reewi lislaam ak juroom bokkoon nanu ca waxtaan woowa, mbootaayug goreel Falastin (OLP) it teewe woon na ko waaye niki aji fuglu rekk .
Ndajem waxtaan moomu mi ngi amoon ci ginaaw bi nu lakkee Masjidul’Aqsaa, ci 21/8/1969 g , te ay yahuud def ko. Waxtaan wa ba muy tëj daa ñaawlu jëf ju bon jooju, nga xam ne day wone ag noonu gu nu def jullit ñi te ñàkk’a wormaal seeni gëm-gëm . ñu sàkku woon it ci Israayil mu genn ci mbooleem suufi araab yi mu tegoon loxo atum 1967 g. Te delloosi dëkkub Quds bi ci ni mu nekke woon ca xareb sue (juin) ba atum 1967 g. Mu feddali ba tay moom ndaje mi, jàpple gu miy jàpple reewi artaab yi, ci seen xeex bi nuy def ak Israayil, ak jàpple gi muy jàpple waa Palastin ci nu delloosi seen àq ak yelleef yi nu teg loxo, te goreel seeni suuf.
Tëraliin
Kollëreg mbootaay gi[Soppi]
Kollëreg mbootaay gi mi ngi genne ca ñatteelu waxtaan wa jëwrini bitim reew yu reewi lislaam yi amaloon ca Jidda atum 1392 gg, dëppook 29/2 - 4/3/ 1972 g. Mu sampu woon – moom kollëre gi - ci li taxoon nu sos mbootaay gi.
Li nekk ci poñ bu njëkk bi ci kollëre gi mooy “reew yi ci bokk ñi ngi sos mbootaayug reewi jullit ñi (walla mbootaayug daje gu lislaam gi)” poñ bu ñaareel bi làmboo dali mbootaay gi aki jubluwaayam. Jubluwaay yooyu nag weesuwunu woon “ amal fi jawwu ju baax, ju nu man a dëgërale dimblante ak deggoo ci diggante reew yi ci bokk, ci seen biir, ak ci seen diggante ak yeneen réew yi. Waaye dal yi nag ñoom ci nii lanu taxawe:
- Yamoo gu mat ci diggante réew yi ci bokk
- Wormaal àq ak sañ-sañu reew mu ci bokk, ci wutal boppam mujj ga ko soob, ak bañ’a dugg ci mbiri biiram.
- Wormaal moomeelug reew yi bokk ak seenug temb.
- Dëgëral dalu dimblante gu lislaam gi, ci diggante reew yi bokk.
- Dëgëral dimblante ci diggante reew yi bokk, ci wàlli: koom-koom, mboolaay, aada, xam-xam ak ci yeneen wàll yu am solo yi, ak diisoo ak yeneen reew yi bokk ci yeneen mbootaay yi.
- Jeem a far boddante ci biiru xeet, ak sanc ci mbooleem ay anamam.
- Def lépp lu man a indi jàmm ak kaaraange ci adduna bi, ci anamug maandute.
- Dëppale ak nos ligeey bi reew yi seq, ngir njonal barab yu sell yi te goreel leen , ak jàple waa Falastin ci seen xeex bi, ak dimble leen ba nu man’a delloosi seen àq ak yelleef, te jotaat seen suuf.
- Jàpple mbooleem reewi jullit yiy xeex ngir njonal seen teddnga, jot seen tèmbte, dollosi seeni yelleefi reew.
- Lijjanti xuloo yi nar a ami ci diggante reew yi bokk ci mbootaay gi, lijjanti loolu ci jàmm, niki: waxtaan, dox diggante , ak layoo .
- Réew yi ci bokk, danoo war’a bàyyi - ci seeni seqoo – di jëfandikoo doole walla xuppe ci jëfandikoo ko, jëme ko ci suufus reew mu bokk walla jëme ko ag tèmbam .
Campeefi mbootaay gi[Soppi]
Mbootaay gi sos na ay campeef yu bari yu cosaanu niki :
- Jataayu buur yi ak njiit yi
- Jataayu jëwrini bitim reew yi
- Koolute gu matale gi
- Àttekaayu maandute bu lislaam bu adduna bi.
kureel yi ci bokk[Soppi]
- Kureelu Quds
- Kureel bu sax bi ñeel wàllug koppar
- Kureelu lislaam bi saytu wàllug koom, mboolaay ak aada.
- Kureel bu sax bi ñeel dimbalanteg xam-xam ak xarala
- Kureel bu sax bi ñeel dimblanteg koom ak yaxantu
- Kureel bu sax biy yëngu ci wàllug xamale ak aada
yi bànqaasoo ci mbootaay gi[Soppi]
- Nafag dimblante gu lislaam gi
- Nafag Quds
- Daaray gëstu gu lim yi ak koom, ak mboolaay.
- Barabu lislaam biy yëngu ci jàngale mecce ak xarala, ak defi gëstu.
- Cëslaayu lislaam giy saytu xam-xam xarala ak suqli koom-koom.
- Barabu àdduna biy yëngu ci yar ak njàngalem lislaam.
- Barabub lislaam biy sonn ci suqali yaxantu
- Kureelu lislaam gi saytu terute gi ci adduna bi.
- Kureel adduna gi saytu ndono lu lislaam li
- Akaademi bu xam-xamu lislaam
- Jataayu lislaam bi yor tukkib jawwu bu nit ñi
- Kureelu lislaam bu adduna bi ñeel yoon
yeneen cëslaay[Soppi]
Bu lii jàllee, teewul sosees na ba tay yeneen cëslaay yu bokk ci mbootaay gi, ñooy
- Banku lislaam bi
- Barabu xibaar bu lislaam bu adduna bi
- Mbootaayu rajoy reewi jullit yi
- Neegub yaxantu bu lislaam bi, ak mecce ak joqalanteg njaay yi
- Mbootaayu peeyi lislaam yi
- Suqali gu lislaam gi jëm ci boroom gaal yi
- Mbootaayug lislaam gi jëm ci yar, xam-xam ak aada.
Jagley campeef yi[Soppi]
Jataayu buur yi ak njiit yi, mooy campeef bi ëpp solo ci mbootaay gi. Moom nag dana faral di daje saa su ko yitey xeet wi laajee, ngir gëstu ay mbiram, ak lijanti ay lëj-lëjam.
Buur yi ak njiit yi ci bokk nag, saxaloon nanu ca seen ñatteelu ndaje ma nu defoon ca Makka (mu sell mi) ak Taayif, ci diggante 19 – 22 rabihul-awal 1301 gg, dëppook 25 – 28/1/1981g, saxaloon nanu fa ne danuy def ndaje yi ñuy luy wër ci seen diggante ci ñatti at yu nekk.
Niki nu ko waxe woon, mbootaay gi, ndajeem mu njëkk, mi ngi ame woon Ribaat, diggante 9 – 12/7/1389gg, dëppook 22 – 25 /9/1969g. Mu defaat meneen ndaje ca Lahoor ca Pakistaan, diggante 29 muharram – 01 safar 1394 gg, dëppook 22 – 24/3/1974 g . Ñatteelu ndajeem mu defe ko Makka ak Taayif, diggante 19 – 22/3/1401gg , dëppook 25 – 28/1/1981g. Mu def ñeenteelu ndajeem ca Kaasa Balanka, ci diggante 13 – 17 rabiihu-saani 1404 gg, dëppook 16 – 19/1/1984g. Juroomeelu ndajeem ame Kuwet, ci Jumaadas-saaniya 1407 gg, dëppook 26 – 30/1/1987g.
Jataayu jëwrini bitim reew yi nag, mooy ñaareelu campeef bi ëpp solo ci mbootaay gi, ginaaw jataayu buur yeek njiit yi. Campeef bii nag dana faral di daje – ci anam guy wër – ci at mu nekk, ci benn ci reew yi bokk, ngir xool mbooleen bataaxel yiy doxal politigu mbootaay gi. Ak jël saxal yi war ci mbir yi am ay njariñ yu reewi mbootaay gi bokk, loolu lepp nag, fekk mu dëppoo ak jubluwaayi mbootaay gi aki bëgg-bëggam. Jataayub jëwrin yi mooy xool saxal gi nga xam ne kureelub koppar bu sax bi di na koy def, ngir saxal ko te wéyal ko. Mooy xool it njël lu yaatu lu kooluteg mbootaay gi. Bokk na ci ay ligeeyam, di sàkku ci mbootaay gi muy daje, bu jaadoo, ngir ay xew-xew yu bette, yu yitteel jullit ñi. Jataayub jawrin yi ba tay dana faral’a daje ci anam gu xotti baax, saa su ko yitte laajee.
Bu dee koolute gu matale gi nag walla, moom mooy campeef biy wéyal jëf yi ci mbootaay gi. Mi m ngi sosoo ci saxal (resolution) gu genne woon ca ndajem jëwrini bitim reew ma nu amaloon ca Jadda, diggante 23 – 25/3/1970 g. Yiteem nag mooy def ligeey yi nu ko sant, ci biir àttey kollëreg mbootaay gi. Dina dimbli tam yeneen campeef ak bànqaas yi bawoo ci mbootaay gi, ak di dëppale seeni prograam yu wuute yi. Bokk na ci yitteem ba leegi, topp ak xeeñtu saxal ak ndenkaane yi tukkee ci ñaari ndaje yii: mu mbootaay gi ak mu jëwrin yi. Kiy saytu ligeeyi koolute gi, mooy ku nu wóolu ki nga xam ne mbootaay gee koy fal, ngir diirub ñeenti at yees manul’a yeesal, bu ko defee ñeenti dimblikat ak ñeenti ñu-ñu wóolu di ko jàpple, kenn ci ñoom, jagoo mbirum Palastin ak Quds, mbootaay gi Jidda la defandi dalub kooluteem gi, ba kero nuy goreel Quds,insallaa, ngir nu def ko dal bu sax bi. Làkk yi mbootaay giy jëfandikoo ciy ligeeyam ñooy: Araab, Franse, Angle. Mbootaay gi nag mbirum Palastin yitteel na ko lool, ak mu Quds, moom mi nga xam ne moo uuf Masjidul-Aqsa, mi Yàlla teral te teral li ko wër, ak doj wu sell wa, ak miir ba nuy wax “Miiru Buraax” . Ak yeneen mbir yi aju ci diiney lislaam te nekk ci mbooleem barabi lislaam yi. Quds nag boo gisee nu fonk ko, day suuf si Yonnant bi rañaane woon yeeg, loolu nag dana waral ci jullit ñi ñu fonk ko te yittewoo ay mbiram, te aar ko ba noon yi dunu ko tilimal. Kureelub Quds mi ngi sosu ci ndigal lu tukkee ci juroom benneelu ndaje mu jëwrini bitim reew yi, mi ame woon Jidda ci diggante 12 – 15/7/1975 g. Ndajem jëwrin mu fukkeel ma nu defe woon Faas ca Marok, ci diggante 10 – 14/5/1979g, ndaje moomu dal di denk njiitug kureelu Quds bi buuru Marok bii di Asan mu ñaareel mi.
Liggéey yi[Soppi]
- Di gëstu lay xew Quds
- Di topp ak a xeeñtu doxalug saxal yi aju ci Quds, te jataayub jëwrin yi def leen,
- Di jokkoo ak mbootaayi adduna bi, yi man a dimblee ci aar Quds
- Di wax ci lu man a doxal saxal yi ci aju.
- Di indi ag saxal ci at mu nekk guy leeral ay ligeeyam aki jëfam ci jataayu jëwrin yi.
Kureelu Quds moom, njiit la ko jiite moo ko man’a dajeloo walla lu mbootaay gi. Kureel gi nag mi ngi ame ci ndawi 15 reew, yu bokk ci mbootaay gi, yoo xam ne jataayu jëwrin yee leen di tànn ngir diirub ñatti at.


text:
Dëgërluwiin
Dëgërluwiin walla Dëgërluwiin gu mbëj mooy ni ab wommatukaayu mbëj jikkowoo di jéem a bañ ay yani mbëj di ko jàll, di dëgërlu. Ci dëgërluwiinu ab jumtukaay lanuy man a xamee nu ndëgërloom toll.
Tëraliin
Tekki[Soppi]
Dëgërluwiin wi p bennaanu nattam mooy ohm x meetar [Ω x m], dafa aju ci ni wommatukaay bi bindoo (dijjaayam, guddaayam) waaye li ko lonkale ak Ndëgërlu gi R mooy mile mbind:
- p mooy Dëgërluwiin wi ñu koy natte ohm x meetar [Ω x m];
- R mooy ndëgërlu gu benn dogu jumtukaay boo jël ñu koy natte ohm [Ω];
- l mooy guddaayu jumtukaay bi dawaan bi di jaar ñu koy natte meetar;
- S mooy dijjaayu jumtukaay bi ñu koy natte meetar kaare [m2].
Sunu wëlbëtee ci bii yamale mu jox nu nan lanuy natte ndëgërlu gu ab wommatukaay bu nu xamee guddaayam ak dijjaayam:
Dëgërluwiin gi manees na koo natte itam ak bii yamale:
- E mooy taraayu toolu mbëj bi, ñu koy natte volt ci meetar
- J mooy fattaayu dawaan bi, ñu koy natte ampere ci meetar kaare
ci mujjante manees na koo natte itam ak safaanu wommatiin wi:
- σ mooy wommatiin wi.
Ajoom ci tàngoor[Soppi]
Dëgërluwiin gu ab wommatukaay dafay aju ci xeetu ne-ne bi ñu ko defaree.
Dëgërluwiin gu ab mbéll[Soppi]
Ci mbéll yi Dëgërluwiin gi dafay yokk lu tàngaay bi di gën a bari, manam a wommat dafay wàññeeku. Safaan wa su tàngaay bi wàññee koo ba àgg ci benn lim bumu manuta romb.
mooy Dëgërluwiin gi T tàngaay bi, mooy Dëgërluwiin gi ci tàngaayu delluwaay bi, naka-jekk benn ci ñaar yii lay doon 0° walla 20°. &alpha di ab ngungu tàngoor bu aju ci ne-ne bi.
Dëgërluwiin bu ab xaaj-wommatukaay[Soppi]
Dëgërluwiin gu ab xaaj-wommatukaay dafay wàññeeku lu tàngaay bi di yokk, kon lu tàngaay bi yokk ñuy gën a man a wommat. Bii digaale moo koy faramface:
A, B ak C ay ngung yees jagleel ne-ne bi lañu.


text: 1Nody nii kpikche kseedy no xtiits Dios nii pkëëtyag no worñee bniladzy no stub, por bluuyle noo cho nak Crist, ni bluuyle noo nii no nii ksaan do tol ni no nii kniladzy to Dios. 2Ni bluuyle gaa noo xa nak kyalwchobnis, ni bluuyle noo penak xob meñ ña kik xcombañer, ni bluuyle noo nii spañ meñ kuty, ni bluuyle noo nii lëë Dios kuñ kyalxtisy. 3Deelñee snee Dios tiits, lëë no kseedyre tiits xaa. 4Por kchë meñ nii kwsëëble lo bini ni nanle xa nak kyalnsaak nii xnee Dios ni kwaal Kyalbini Ntson, 5ni kchë meñ nii pkëëtyagle xtiits ntson Dios ni nanle xa nak xkyalwnabey Dios nii nare kiid, 6deelñee kchooxso styoo meñ go, chilodre kpikche styoo meñ go lo Dios, por lëë meñ go nojkëë Crist lo crusy stub, aan xkwii meñ go xkyalto xaa. 7Nak meñ go sinak lyu nii xkyëb nis kyo. Deelñee chak pni nii xñaa lo kwaa go, chuuñlay Dioso, 8per deelñee yakitsy sye ni pel kizh xroob low, ni tu pa xkiiñdyo. Lëë Dios ktsiibteew aan lëë kyalo lëëw tsek. 9Per nikxe xñee noo lo do sinrii, beetsy, ndonle noo nii lëë do jkaa kyalnsaak nii xkaa meñ nii xtyelaa. 10Por buen Dios. Xnitylasty xaa kyalnsaak nii beeñtsyey do ni xnitylasty xaa xa pkëstyoo do betsy no nii xniladzy xtiits xaa worñee beeñ do xaa yudar, ni tugak kaa bii chuuñtsyey dow. 11Per chakladzy noo nii iip kchooxsody styoo do parñee jkaa do kchë nii këmbës do. 12Ktsyaabty to, sink kol kak sinak xaa nii xniladzy ni chap paciensy, por lëë xaa go xkaa nii psaan Dios tiits. 13Por worñee psaan Dios tiits lo Abraham, misme por lëë Dios pkon Dios, por kintre por cho stu xaa jkon xaa. Chëb xaa: 14“Naa kuuñlay lii ni naa kuuñ ktyaly xtiiyoo.” 15Aan kop Abraham paciensy, kwlës xaa. Por ngo kwaa xaa nii chëb Dios. 16Tsiñee xkon meñ, xkon meñ por tu xaa nii mastre non lo meñ. Por ngo kchë meñ xniladzyo. 17Ni por ngo gaa pkon Dios lëë lo xaa nii psaan xaa xtiits xaa, parñee nyan meñ nii nli xñee xaa, nii suñ xaaw cumplir. Ktsëëdy xaaw. 18Psaan Dios tiits ni pkon xaa lëë xaa, aan por chop cos ko chilody jkëëti Dios. Ni ngo gaa xchoobladzy styoo no kchë no siñee lëësy xaa xsaladzy no ni këmbëës no kak cumplir nii kwnee xaa. 19Lëë kyalwsaladzy re chakni xkyalmbañ no, sinak kiib nii xlaady kpische barkw. Lëë Jesús nak xkyalwsaladzy no aan klo xaa kwsëëb lidzy Dios kpaa. Por ngo nii lëë xaa byak pxosy nii mastre non tugak, sinak nii kok Melquisedec pxosy.