text:
Xeltu
Xeltu baat la bu nu doge ci « filasofia », muy baat bu cosaanoo ci làkkuw gereg, maanaa mi mu yor ci baat yi di « sopp hikma » loolu di (xel mu rafet ;sagesse ci Fr), ba ci laaj rekk ne « lan mooy xeltu ? » dees koy jàppe ab laaj bu di kojug xeltu bu nu man a yendu di ci dàggasante. Lii benn la ci màndargay xeltu yu dëgg-dëgg yi ak jeng gi mu def jëm ci laaju ak defi gëstu ci lepp lu mu man a doon te jéem a xam dëgg-dëggam aki màndargaam aki àtteem. Lii lépp a tax nag xeltu di xam-xam bu yaatu te bari ay ñall, laal daanaka ci xam-xam yépp, walla ci mbooleem wàlli dund. Waaye loolu lépp téewul muy xam-xam bu wéet ci boppam wëlif yeneen xam-xam yeek jagoo yi (specialisation). Xeltu leeg-leeg ñu melal ko ci ne mooy “xalaat ci xalaat” maanaam xalaat ci jëmmi xalaat, cib déndam ak ci settantal, dees na ko melal it ci ne mooy jéem a indi ay tontu ci laaj yi am gi di indi ak nekk gi (l’existence). Xeltu seere na ay jëm kanam yu am solo te lëw, dale ko ca waa Geres ya sos ponki xeltu yu mag yi niki xam-xam buy tabax ab gis-gis bu matale ñeel nekk gi(adduna bi) ci biir gis-gis bu di kojug li-am(réaliste), ba ca xeltukati jullit ñi nga xam ne danoo jëflanteek ndonol Geres li (li fi waa geres yu yàgg ya ba woon), jaxase kook nattu (experimentation), daal di soppi “xeltu bu kojug li-am” bi, yóbbu ko ci “xeltu bu kojug tur” ak “xeltu bu kojug xam-xam ak nattu” ci jamonoy yewwute walla judduwaat (renaissance), teg ci “xeltu yu kojug am yi” (existence) ak “yu kojug nite yi” ak “ngéri yees gi ak la ca ginaaw yeeg” ak “ñàkk” (maanaam dee walla bañ a am). Xeltu gu yees gi – ci aaday seggat ci Amerig gu bëj-gànnaar gi(USA) ak nguur gu bennoo gi (UK) (ci seen aada ji nu am ci seggat mbir yi (anaaliise ko)) – day barastiku jëm ci gën a nekk gu xarala ci gu neen rekk, moom day taxaw ci xellu (logique) ak ceggat gu dégg-dégg (conceptual analysis), looloo waral ay tërte (sujets) yi yitteem di jëm day àgg ci làmboo “gis-gis bu kojug xam” ak “jikko” ak “déndu làkk” ak “déndu xel”. Am na yeneen xam-xam ak jubluwaay yu jàppe xeltu muy jàng “fann” (walla ci Fr:art) ak xam-xam yi, bu ko defee muy gis-gis bu daj te matale, di tegtalub dund bu ubale te daj. Ci déggiin wii la xeltu di nekke di luy yittewoo xamale yoonu dund ga gën, dootul nekkati luy jéem a xam dund gi. Jamono yi jubluwaay bu seggat bi jàppee xeltu muy mbirum jëf mom fawwu nu jonjook moom, doxal ko, jëf ko, am na yeneen një (jubluwaay) yu ko jàppe muy cëslaay (base) li xam tegu, ñu war koo xam xam gu wér te xereñe ko.
Tëraliin
Xamale luy xeltu[Soppi]
Xeltu baat la bu gereg bu juge ci (fila) di tekki sopp, ak (sofia) di tekki hikma maanaam (sagesse) walla xel mu rafet, kon muy firi ((sopp hikma)). Baatub xeltu ci jamono ju yees ji ñi ngi koy wax jublu ci dox gi nit di dox ngir xam laaj yu mag yi aju cig dundam, bokk na ci yooyu dund ak dee ak li-am (realité) ak maanaa yi ak dëgg. Baatu xeltu it dees na ko di faral di jëfandikoo ngir xamalee ci li xeltukat yu mag yi def ciy liggéey yu nu bokk.
Waxtaan ci xeltu du lu waa geres jagoo ñoom rekk, waaye kay ag wàll la ci xayug (civilisation) xeet wu nekk, xeet yépp a ci bokk. Looloo tax laaj luy xeltu? Du tekki benn tontu rekk. Xeltu cig tàmaleem ca jamonoy Taalis da doon gëstu cosaanul am gi (l’existence) ak aji bind ji (le créateur), ak ne-ne (matiere) bi ñu binde mbindéef yi, ak xeet (elements) yi leen toggale, bu ko defee dàggasante gi wéy di tang ci loolu ba ci jamonoy Sinon ak (Sofistaa) yi nga xam ne danu doon jëfandikoo xeltu ci weddi Yàlla ak wëlbati maanaa yi ak dégg-déggi baat yi (li nu ciy dégge) ngir notal seeni gis-gis, waaye mi ngi tàmbali ci jamonoy Sokraat mi Siisroon doon melal ci ne mooy ((ki wàcce xeltu ci suuf si jële ko ci asamaan si)), maanaam mooy ki jële xeltu ci xalaat ci nekk gi ak ki ko sàkk, ak xeet (elements) yi mu ko toggalee (yi mu ko sàkke), yóbbu ko ci xalaat ci jëmmi nit. Moom nag soppi na lu bari ciy màndargaam, daal di tuxal ay ŋaayoom aki dàggasanteem yóbbu leen leegi ci déndub nit (nature-am) ak dëgg-dëggam, ak gëm aji bind ji te gëstu ko, te jëfandikoo tegtalu xel ci saxal ko. Sokraat nag jëfandikoo woon na xeltu ngir tas jikko yu rafet ci biir nit ñi ak dëggu ak soppante. Sokraat nag ñëw na mook Aflaton (Platon) sukkandiku ci ñaari jumtukaay yii di xel ak xellu (logique) niki cëslaayi xalaat bu sell te mucc ayib, xalaat bob day dox dëppoo ak ay ponk yuy leeral ag wéram akug neenam.
Laaj : “luy xeltu?” bii laaj Aristo tontu na ko. Ci noonu sunu wax ji amatul njariñ, ndax dafa jeex te tàmbaleegul, kon tontu bu gaaw bi ci loolu day man a taxaw ci cëslaay lii: tontu bi Aristo joxe woon ci lan mooy dëgg-dëggi xeltu du moom rekk mooy tontu bi nu ci man a joxe, ca dëgg-dëgg loolu daal benn rekk la ci tontu yi nu ci man a joxe. Nit daal - bu sukkandikoo ci ni Aristo xamalee xeltu – dina man a xalaat te firi xalaat yi jiitu Aristo ak Aflaaton ak xeltu yi ñëw ginaawam. Ànd ak loolu teewul nit ki dina seetlu ci anam gu yomb ne xeltu de ak yoon wi nu xame dëgg-dëggam soppiku nanu ci ñaari junniy at yi topp ci Aristo soppiku gu mag.
Waaye ci biir loolu jëmm ji wart a réere ne xeltu, la ko dale ca Aristo ba ca Nits dafa sax – ci cëslaayi soppiku yooyu ak yu leen moy – di moom ci jëmmi boppam, ndax kat soppiku yooyu dafa ame ci wàllug xereñ. Wattu ag yamoo ci biir moom moom la (…)
Lu wér la ne dinanu man a ame ci yoon woowu ay xam-xam yu wuute te xóot, neel yu am njariñ ci ni xeltu feeñe ànd ak taariix, waaye nag woowu yoon dunu may ñu àgg ci am tontu yu dëggu maanaam yu yoonu ci : lan mooy xeltu?
Ni Aristo firee xeltu ne mooy “sopp hikma” am na lu ëpp benn teglal walla maanaa. Tegtalub làkk bi, moom mi ngi aju ci làkku gereg wi ñu tëgge baatub filosofia, ak tegtalub xam-xam bi nga xam ne dafa wuuteek li nu nekk lool. Sikk amul ci ne tegtal bu mujj bi walla maanaa mu mujj mi mooy bi leeral maanaa mi, gaw ko ci “sopp hikma” niki melo wu nu man a wonee ñàkk gi ay am-am (donnés) yu xam-xam ñàkkoon ñeel xeltukat bi ca jamono jooja, bu ko defee hikma nekkoon benn ci pexe yi ñu daa pexee ci lu nu xamul, niki ab ne-ne bu njëkk bi nga xam ne ci la xeltukat biy sose nosteg xam-xamam, mu dëppook settantal gu xam-xam ga amoon ca jamono jooja.
Bu dee leegi nga xam ne xam-xam daa sakkan, li ñu wuññi lëw, laaj yi bari ci ëtt yu bari ak mbir yu dul jeex, ak jëm kanam gi nit def ci wàll yu bari, loolu lépp tax na ba liggéeyub xeltukat du doonati rekk sopp hikma, ak gëstu ko ci jumtukaay yi mu ko daa gëstoo ak ci ron kilimãb réer gu tar gi mu amoon ci wërlaayug àdduna gi ko wëroon ca jooja jamono… Xeltukat leegi lu sakkan ciy ngér (ecole, methode) ñoo ko tënk aki àtte yu di kojug xellu aki am-am yu di kojug péng (lu wóor), ci ron jalub ay xam-xam ak seeni doxal (pratique) yu xarala yu la dul may fenn fooy sikke seenug nekk di yoon. Ci ndabi jamono (conditions) yu mel ne yii, ak ci am-am yu nirook yii xamaleg xeltu ga nu xamoon du manatee dëppook liggéey bi xeltukat bu jamonoo bi man a def, maanaam bu sunu jamono jii nu nekk, moom mi nga xam ne ab liggéeyam daa wuuteek bu ñoñ jamono yu yàgg ya lool.
Bu nu sukkandikoo ci li jiitu danu naan manatuñoo def nenn nu dul jéem a xool nu nuy soppee dégg-dégg ak maanaam xeltu ndax mu doon leegi “juddal hikma” te bañ a doonati “sopp hikma”
Xeltug waa-afrik[Soppi]
- Gu jamonoy firaawna
- Xeltu gu magreb
- Daaray xeltu yu tombuktu yu jamono yu yagg ya
- Xeltuy waa-afrik yu jamono yu yees yi ak yu mujj yi
Dawani(courant) xeltug waa-afrik gu mujj gi[Soppi]
yeneen Xeeti xeltu[Soppi]
- Xeltu leeg-leeg (nu koy melal ci ne mooy “xalaat ci xalaat” maanaam xalaat ci ni nuy xalaate ak ci jëmmi xalaat ci boppam akuw melokaanam, dees na ko melal it ci ne mooy jéem a tontu ci laaj yu mag yi nekk gi di laaj ak am gi(l'existence))
- Xeltu gu tur
- GBu xam-xam ak nattu
- Yu kojug nekk
- Yu kojug nite
- Xeltu gu yees (ni ko waa Amerig gu bëj-gànnaar gi baaxoo seggate ak Nguur gu bennoo gi(u.k) day xaw a barastiku jëm ci wàll gu xarala, bu jàllee ay wax (ay sujets) doog a digg, moom day sukkandiku ci xellu ( logique) ak seggat, kon ay yitteem day sottiku ci gis-gis bu kojug maanaa ( conceptual analysis)ak jikko ak melokaanu làkk ak wu xel.)
- Xeltug Ceggat
- xeltug waa-sapon
- Xeltug julliti-araab
- Xeltug waa-siin
- Xeltug yëwut
- xeltug waa-end
Yenn ciy xeltukat[Soppi]
- Kocc barma faal (Reewu Senegaal)
- Mohammed Bagayogo (Reewu mali)
- Ahmed Baba (juddoo Araun ca Mali ci 1556 )
- Anton Wilhelm Amo (rewu Gana)
- Kwasi Wiredu (Reewu Gana)
- Ibn Badjdja (Nguuru Marok)
- Ibn Battuta (Nguuru Marok)
- Ibn Khaldûn (Reewu Tinisi)
- Socrate (Reewu Geres)
- Diodore Cronos (Reewu Geres)


c: text/html

text:
Melaneesi
Melaneesi benn la ci diwaan yi ñuy faral di seddatlee Oseyaani.
Bii seddatlin nga xam ne Kureelu Mbootaayu Xeet yi sax mooy la jëfandikoo suy seddatle àdduna bi ci ay Diwaan, gëstukat yi ñoom seddatle bu bees bi la ñu taamu, moo xaaj Oseyaani ci ñaari diwaan: Oseyaani gu jege ak Oseyaani gu sori yi melaneesi box.
Baatu Melaneesi waa faraas bii di Jules Dumont d'Uville moo ko sakk ci li jege atum 1830 (moo sakk itam baat yii di Polineesi, Mikroneesi ak Maleesi), mi ngi jóge ci baati waa Geres yii di uέλaς (ñuul) e vnσoς (dun) maanaam dunu ñu ñuul ñi.
Ay dun yu tuut ñoo fa ne, man cee lim:
Ñenti réew ñooy yi fa ne ak benn suuf bu bokk ci Faraas:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yamoo
Ci melosuuf, yamoo wi aw rëddu tus-wu-gar la, di ag buumug jeneer gees rëdd mu wër àdduna, jaar ci diggante dott yi. Yamoo wi moo xàjjale àdduna bi, def ko xaaju-kol-kol bu bëj-gànnaar ak xaaju-kol-kol bu bëj-saalum. Tus-wu-gaar wu yamoo wi 0° (tus aj). Guddaayu yamoo gu Suuf si mi ngi tollu, ci xayma, 40 075 km.
Yamoog Suuf si[Soppi]
Klimaa[Soppi]
Klimaab barab yi ne ci li wër yamoo gi lañuy wax klimaab yamoo. Di nañ wax itam klimaab gëwéel, di bu barab yi ne ci li wër gëwéel yi (gëwéelub Tef ak gëwéelub Sànkar)
Réew yi mu dagg[Soppi]
Ci sunu àdduna(Suuf si), yamoo gi ay mbàmbulaan ñoo ëpp ci li mu dagg ci yoonam, téeméer boo jël ci gudaayam ñaar-fukk ya rekk a jaar ci suuf.
Afrig[Soppi]
Yamoo gi jaar na ci juroom-ñaari réewi Afrig:


text:
Aten
37°58′N 23°43′E / 37.967, 23.717
Ci angale mooy Athens; Ci faranse mooy Athènes
Aten dëkk bu mag la, ci réewu Geres mooy péey ba sax, te siiw na ngir xam-xam ba'ak njàng ma, ak caada ja. Yaakaarees na ne lu ëpp téeméeri junni ciy way dëkk ñoo fa dëkke. Nekkoon na péeyu nguuru waa Geres, bi tuddoon Atig (Attique). Tey mu tudd Aten .
Sancees na Aten daanaka 3.000 at Nj. Is (njëkk Iisaa). Daanaka 500 at njëkk Iisaa fekkoon na mu am nguur gu yaatu lool. Waaye Geres dafa ñàkkoon suuf. Moo tax waa Geres yi tuxu, di sanc ay dëkki Geres yu bari ca Tugal ak Asi gu ndaw gi.
Moone ca jamonoy Pool dafa ñàkk xaalis. Amatuñu nguur, te diiwaanam Atig dafa tuuti - dénd bu tollook 2.600 kilomet kaare matul sax benn departemaŋ ca Senegaal. Amul feneen ca Atig fu gën a sore Aten 40 kilomet. Seen suuf musuñoo doy seen soxla. Taw bi barewul woon, lu tollook taw bi ñu am ca noru Senegaal. Ñetti cér ca ñeent ca suuf si amul njëriñ ci bey te yu bare ci yi des amoon njëriñ ca bey garabu oliw rekk. Amoon nañu mbélli xaalis waaye fekk nañu ne jeex nañu tàkk laata jamono nguuru Room. Tamit seen doole ci jaay wàññiku na, ndax doole yeneen dëkk yu mel ni Ancos, Korent, Efes, ak Alegsàndiri.
Dëkku njàng la woon, bu amoon jenn daara ju kawe 'iniwersite'. Naka noonu siiw nañu ndax seen xam-xam ak seen waxin, ndaxte waxin lañu ca gën a jàngale. Wax ak a déglu lu bees rekk lañu daan xinte. Amoon na ay mbooloo boroom xam-xam. Benn ca mbooloo boroom xam-xam moo tuddoon Epikuren. Kureel la woon, bi sës ci njàngalem Epikuur (mu faatu 270 at lu jiitu jamano Kirist) te fonk bànneex, ba mucc ci bépp tiis. Gëmuñu Yàlla, waaye ñu gëm ne àddina dafa sàkk boppam te amul boroom. Te boo deeyee amul dara lu ciy topp. Nekkatuloo daal. Beneen mbooloo dafa tuddoon Estowisen. Kureel la woon, bu sës ci njàngalem Senon (mu faatu 265 at lu jiitu Kirist). Fonk nañoo naagu, ba bañ a yég dara, muy bànneex mbaa naqar.
Dëkk bi fees na dell ak màggalukaayu yàlla yi ñu defare marbar, yu réy-a-réy te rafet, nataal ya ñu yett, kenu ya, robine ndox bi ñu tudd 'fonteen' ak yeneen rafetaay. Ca diggu dëkk ba amoon na benn tund wu am ay màggalukaay rekk. Ëpp nañu fukk. Nekk na daanaka 100 meetar ca kaw niwo dëkk ba. Ca ñetti boor am na mbartal bu jub xocc mel ni miir. 'Akëropool' la tudd.
Benn ca màggalukaay ya moo doon màggalukaayu Sës, yàlla ju gën a mag ca diine Gereg. Àggaleeguñoo tabax màggalukaay ba ca jamono Pool. Waaye ba noppi amoon na 104 kenu marbar, bu nekk am kawewaayu 17 meetar ak yaatuwaayu 2 meetar! Kawewaayu màggalukaay ba moom ca boppam moo doon 27 meetar. Ca biir amoon na nataalu Sës bi ñu defare wurus ak iwaar. Bokkoon ca ñeenti màggalukaay yu gën a réy ca àddina si ca jamono.
Màggalukaay bu gën a am solo moo doon li ñu tudd 'Parténon' bi ñu defaroon ngir yàllay dëkk ba, maanaam, Atena. Guddaay 72 meetar la, yaatuwaay 34 meetar, te kawewaay 20 meetar. Ca kaw kenu ya amoon na nataal bu ñu yett bu wëroon tabax bépp ca 92 wàll. Wàll bu ne indi na benn ca seeni nettali yàlla. Amoon na beneen nataal bi ñu yett ca diggante kenu ya bu amoon 600 melo ya - ay góor, ay jigéen ak ay bàyyima yi bokk ca ña indi seen yàlla Atena benn yére wurus at bu nekk. Guddaayu nataal bi mooy 160 meetar. Te def nañu nataal yi ngir ñi taxaw ca suuf di ko xool yaakaaroon nañu ne dañuy jàkkaarlook nataal ba, fekk na ne nekkoon na 10 meetar ca seen kaw.
Waa Aten jaamu nañu ay yàlla yu bare. Waaye yàllay dëkk ba moo doon Atena. At bu nekk ci weeru yuuliyoo, amoon nañu benn màggal lu diir 8 fan. Ca fan yu jëkk ya def nañu ay joŋante, rawante gaal ya, fas ak sareeet ya, rawante ca woy ak nettali, ay mbumbaay. Ca juróom-benneel ba fan, ca fajar, saraxalekat ya ak magi dëkk ba, jiitu nañu mala ya ak waa dëkk ya yépp, ñu dox ca biir dëkk ba, ba egg Panténon fu ñu def sarax ya, te ñépp lekk yàpp. Sarax nañu 100 mala, mooy nag ak xar, at mu nekk.
Amoon na bérab ci biir dëkku Aten bu tudd Areyopas. Nekkoon na ci kaw wenn tundu xeex wu kawe. Amoon na ay siis yi ñu defare woon doj ngir kureelu dëkk ba manoon faa daje. Indi nañu Pool foofu ngir mu waareji.
Ni dëkki Gereg yépp amoon na pénc bu ñu tudd 'Agora'. Amoon na ñaar sax - benn bi waa dëkk ba tabaxoon ak benn bi waa Room tabaxoon. Ay péncu doj lañu yi ñu rafetal ak kenu yu réy ak nataal ya. Ñoo doon maase, ak grand palaasu dëkk ba, te fu ñu doxale nguur. Foofu itam amoon na ay màggalukaay ak ay saraxalukaay. Ci dëgg-dëgg mënuloo dem fenn ca dëkk ba te gisul benn màggalukaay walla nataalu yàlla.
Amoon na ay powukaay itam. Ñoom itam dañuy kéemaane. Benn ca ñoom woyuwaay la bi ñu teg ne mooy bu gën a rafet ca àddina si. Beneen mënoon na toogal 17.000 nit, te léeg-léeg dina fees ba ëpp loolu sax! Amuñu jot a lim bépp tabax bu yéeme bu nekkoon ca Aten bi fa Pool ganesi.
Dëkku Gereg la woon waaye amoon ay Yawut itam.
Aten dafay feeñ ci Injiil ci Jëf 17:15,16,21,22; 18:1; 1Tes 3:1.


text:
jarajeef wa Lam FAAL FM Kaolack.mangi Siaare wa rajo bi yepp.di NUUYU SERigne Alioune TOURE ak Taala CUUN et tout le personnel bonne continuation
Dieureungéne Dieuf yéne wa Lamp Kaolack séne Liguéy Sétena té Sélena !!!
Serigne Alioune TOURE Beug Serigne TOUBA Borom Pencoum Kaolack gnongilay bégééééé loubary T& dila gnanale Goudefane ak Wer ak personelle bi yép .
Serigne Mbacké Diéne borom yor yorou Touba
Serigne Issa Borom Ndiangaléme Serigne Bi
Tala THIOUNE – Assane TOURE ak gnép rék
Dieureungéne Dieuf . Yalanaléne Serigne TOUBA sAMAL bOPAME
sala malicoum serigne issa none wa itali nogue deklou ndiangalim borom touba thi milan dieradife
lamp fallfm radio xarnou bi moye sunuo radio lamp falll tv moye tele senegal
Serigne Aliou TOURE Nio ngilay nianale goudefane ak Wêr !
Yanginouy bégal sassouné si Ndenki li ak pencoum kaolack
Boule nouye fatéti nioune wa italy Bergamo si ndenki li.
Yala naléne Yalla Takhawou té ngéne ngeureumale Serigne Touba
serigne bi mngui laye ziar dila tèèwlou
mangui ziar sama tourando di sama dieuwrine
ziar nalen lou barry folene tolou dellene wax amine ndax fougnou tolou danioulenni nianal lou barry te dilene tewlou fognou toloumouy S Aliou Toure beug S Touba ci pecum kaolack Di S talla Thioune ak ki di S Issa ci ndiangualem serign bi yeppa am solo yalla guen fii yaggu loll ak Ndecki ci lamp fall yeppa am nieurigne rawna ci bou taybii
ziar nala bo wer s aliou tore bege s touba ma gi lay deglo depu italy ma gi ziar sa ma make s issa mbaye
Soxena Astou Dieureudieufati ! Niongi délo ziar bi bouwér !Tawfex
Serigne adama diouf (diourbel) moyy sant bepp personnel bou lam fall fm akk oditeurs yii
11 Commentaires
Participer au forum


text:
Kàttan
Tëraliin
Tekkeem[Soppi]
Kàttan mooy man a def dara (sos ag soppi), kàttan nag am na ay melo yu bari, yi ci ëpp solo ñi ngi feeñe ci tàngoor ak leer.
Ci biir “xam-xami dénd yi” (science naturelle) kàttan man na fee jël ay melokaan yu wuute : “kàttanug tàngoor”, “kàttanug kimyaa (simi)”, “kàttanug mbëj”, “kàttanug ceññeer”, “kàttanug saal (nucleaire)” ak ci mujjantal gi “kàttanug mbëjbijjaakon (éléctromagnétique)” añs. Xeeti kàttan yii ñaare dees leen di séddale ci: “kàttan guy yëngu ak “kàttan gu nëbbu” te kat am na yenn kàttan yoy dëppoowunook séddale gii, lu ci mel ni: “leer gi”, ak yeneen yoy man nanoo nekk am njaxas mu tukkee ci ñaari kàttan yi, guy yëngu gi ak gu nëbbu gi.
Lu bari ci xeeti kàttan yii manees na koo soppi (transformer) jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, jaare ko ci jëfandikoo ay jumtukaay yu fasoodiku (simple) walla ay xarala yu fasu (compliqué): la ko dale ca “kàttanug kimya” ba ci “gu mbëj” jaare ko ci jumtukaay bu siiw bi di tegale(pile) yi, walla ndëxañtéef yi, Albert Ayinstaayin it ci biir ”faramfaceg ajoo” (theorie de relativisme) boole na ñaari ëtt yii di bu ne-ne ak kàttan, nga xam ne kàttan day mujj man a soppiku di ne-ne(matiere), naka noonu safaan bi, maanaam neen soppiku moom it di kàttan: wuññi (découverte) gu yees gii mi ngi ko xamalee ci yemalem gu siiw googee E=mc2, soppiku gii ci jëf (ci wàllug pratique) ñi ngi ko firee ci man gi nu man a ame kàttan jaare ko ci “xarug saal” walla “booleeg saal”.
Waxiin walla baatal (terme) yu kàttan yi akug soppikoom lu am njariñ la ci leeral jëfiini dénd yi. Ba sax feeñte(phenomene) yu kilimã yi niki ngelaw, taw, melax ak riddi yi (tornado) dees leen di jàppe ñu juddoo ci soppiku yu kàttan gi juge ci jant bi wàcc ci suuf si. Dund gi ci jëmmi boppam dees koy jàppe muy benn ci njuréef (resultat) yu soppikuy kàttan yi: ci anamu “toggaleg leer gi” dees na ci jële soppi kàttanug jant bi yóbbu ko ci “kàttanug kimya” ci biir gàncax yi, bu ko defee ci kanam ñu man a jariñu ci kàttanug kimyaa gii nu denc, ci ay “liggéeyiinu wëlbati” ci ay way nekk yuy dund.
Njariñam ak yaxam[Soppi]
Ci biir jëfandiku gu mboolaay (gu société bi): baatub kàttan dees koy wooye lépp lu nekk ci ron gongikuwaayu kàttan (source d’energie), juddalug kàttan, lakkug kàttan (ag jëfandikoom) ak wattu rootuwaayu kàttan (maanaam fi muy juge), ginnaaw nag dooley koom-koom dafa laaj te soxla ab rootuwaay walla ab gongikuwaay ci gongikuwaayi kàttan yi, looloo tax ag amam akug yooxam(baril ko) bokk ci yitte yu mag yiy caabi. Ci at yu mujj yi, jëfandikoo kàttan feeñ na di benn ci jëfka (facteur) yi gën a sabab nuggug àdduna bi (global warming), looloo ko def muy ab lëj-lëj ci li ëpp ci réewi adduna bi.
Coppiteg kàttan[Soppi]
Manees naa soppi kàttan jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, ci misaal, manees naa soppi kàttanug kimyaa gi ñu denc ci ab tegaleeb(pile) Jiib def ko ag leer.
Kem (quantité) bu kàttan bi nekk ci àdduna bi, day lu sax ba fàwwu, kàttan du jeex, du sosu, li am kay mooy day soppiku juge ci melo dem ci weneen. Bu melee ne kàttan dafa jeex, booba jeexul, daa soppiku kay dem ci weneen melo. Looloo tax ñuy gis ne kàttan mooy man gi neen man a def ab liggéey (yëngu) muy njuréeful yëngoom googu, walla njuréeful ab barabam bu nu ko nattee ci doole yiy liggéey ci kawam. Kàttan giy ànd ak yëngu moom la nuy tudde “kàttan gu yëngu”, kàttan nag gi am ag jokkoo ak barab bi moom la nuy wax “kàttan gu nëbbu” (gu coona walla gu ñu dëxëñ (gu nu denc) )...
Melokaanam[Soppi]
Kàttan dana ame ciy melokaan yu bari, niki kàttanug doolerandu (mecanique) ak gu tàngoor, ak gu dinaamig gu tàngoor (tangdooleel,termodinamique), gu kimyaa, gu mbëj, gu ceññeer ak gu saal( walla xartil), kàttan yii yépp nag man nanoo def ag soppiku gu biir jaare ko ci ay yoon yu dëppoo. Ñam wi nuy lekk am na kàttan gu kimyaa gu yaram wiy denc te di ko génne bu nuy liggéey walla nuy génne ab coona (def effort)
Kàttan ci taariix[Soppi]
Kàttanug bàyyima yi mooy gi nit njëkk a jëfandikoo ci fajarug xay (bi xay (civilisation) di door a am), loolu mooy bi mu jëlee bayyima yu miin yi di leen jëfandikoo ciy liggéeyam, ginnaaw bi mu tàmbalee jëfandikoo dooley ngelaw li ci doxal ay loocaam ba ci ay gox yu sori ci géej gi. Lu xayam di gën a yokku muy gën a jëfandikoo kàttan gii, mu jëfandikoo ko niki kàttanug doolerandu (mekanig) ngir doxal walukaayi ngelaw yi, ak ngir dawal ponoy wuutuloxoy wal yi, ak daggukaayu dénk yi ak najukaay yiy yékkatee ndox yi ci teen yi. Lii mooy li nu xame ci turu kàttanug doolerandu (mekanig).
Xeeti kàttan yi[Soppi]
ci maanaa, da nuy ràññee xeeti kàttan yu bari te wuute. Kàttan tamit day tax nu man a natt melow feeñte yi, seenub taraay; feeñte gu ne ak kàttan ga mu àndal.
Xeeti kàttan yi nu yàgg a jàpp:
Kàttanug imbiku (cinétique)
Kàttanug tàngoor (calorifique)
Kàttanug ëmbu (potentielle)
Kàttanug doolerandu
Kàttanug kimiya
Kàttanug saal
Kàttanug mbëj
Kàttanug mbëjbijjaakon
Kàttan gu féex (libre)


text: 1Tsiñee lëë Pable ni Bernabé ptsiñ leñ kyedzy Iconio lëë xaa kwsëëb leñ xiktoo meñ Israel chop xaa, aan lëë xaa bislo kwnee xaa xtiits Dios, aan ndaly meñ Israel ni meñ sit bniladzy xtiits Dios. 2Per lëë meñ Israel nii koklasty niladzy xtiits Dios pkiily meñ sit parñee ktilyni xaa kchë meñ nii bniladzy. 3Por ngo mastre xtse kwlës apostle leñ kyedzy ko. Nder confians bluuy xaa xtiits Dios, ni lëë Dios kaa bluuy lo meñ nii nli xtiits Dios xñee xaa, porñee ptee Dios tiits beeñtsyey xaa kyalntson. 4Per lëë meñ kyedzy ko kok chop tiiy. Grol meñ pchoo xfavor meñ Israel, lëë stu grol meñ pchoo xfavor apostle. 5Tsigo lëë meñ Israel ni meñ sit bitiits ksa xaa xñabey parñee ksaksi xaa ni kuty xaa apostle lo kyo. 6Per tsiñee lëë Pable ni Bernabé byeño, lëë xaa pxooñ, lëë xaa si nëz Listra ni Derbe. Chop kyedzy ko ngab Licaonia. 7Wi tañ go bluuy xaa xtiits Dios nii xñee cho nak Jesús. 8Leñ kyedzy Listra kwyo tu xaa nii chilody së. Destye nii koly xaa ndaandy niy xaa, aan lo nii mbañ xaa karty së xaa. 9Lëë xaa sob jkëëtyag nii xñee Pable aan tsi lëë Pable buy lo xaa byeñ Pable nii xniladzy xaa nii schilo kuuñ kyak Dios xaa. 10Tsigo nguiedzy kwnee Pable, chëb Pable lo xaa: —Kuso, beeñ tubli niyoo. Aan lëë xaa nii xsyëdy ko kwyasklaa, lëë xaa kwsoli aan lëë xaa bislo kwsë xaa. 11Tsiñee lëë meñ kon nii beeñtsyey Pable, lëë meñ bislo chuptsyë xñee con tiitsë Licaonia: —¡Lëë dios byety kpaa sëëd kan lëë no! ¡Nyaa xaa si nyaa meñ! 12Xñee meñ nii lëë Bernabé nak dios nii lë Zeus aan lëë Pable kwnee meñ dios Hermes, porñee lëë Pable nak xaa nii xñee. 13Ni lëë pxosy nii xkyënap xiktoo dios Zeus nii sob chu kyedzy biidni yosy ni tukyoo chu puert ktoo par kokon xaa ma lo Pable ni lo Bernabé kchë xaa meñ. 14Per tsiñee lëë Bernabé ni Pable byeñ kchë nii noyuuñtsyey meñ, lëë xaa pchos xab xaa parñee kyeñ meñ nii xyody nii noyuuñtsyey meñ styoo xaa, aan lëë xaa kwsëëb lady meñ xñee xaa: 15—¡Kol kono! ¿Penak nii chuuñtsyey do singue? Sinakak to nak noo, lëdy dioos noo. Lëë noo syoop kluuy xtiits Dios nii xñee cho nak Jesús lo do. Kol ksaan kchë ximdyo do par kniladzy to Dios mbañ nii psaa kpaa ni kislyu ni nistoo ni kchësy cos nii no lo kislyu. 16Kwyo tu tiemp nii lëë Dios blaa beeñtsyey meñ nii kwlaañtyee styoo meñ. 17Per psaandy xaa meñ, sink tugak kokni xaa meñ, aan por kchë xkyalnsaak xaa lëë xaa bluuy nii buen xaa. Por lëë xaa xaal kyo parñee kak xkwaa do ni lëë xaa xnee nii kaw do parñee kle do. 18Aan nikxe chëb xaa kchë ngo, neñ beeñ xaa gan nii beejty meñ yosy par kokon meñ ma lo xaa. 19Lëëtyee gaa leñ tse go lëë bla xaa Israel nii no Antioquía ni Iconio ptsiñ, aan lëë xaa pkiily meñ Listra par kteekyo xaa Pable. Lëë xaa pteekyo Pable ni lëë xaa kwtopxax Pable, kukchon xaa Pable tublad chu kyedzy, nladzy xaa nii kuty Pable. 20Per tsiñee lëë meñ nii xniladzy xtiits Dios ptyop kyako Pable, lëë xaa kuxche aan lëë xaa byo leñ kyedzy stub. Lëë byaani lyu, lëë xaa si kyedzy nii lë Derbe chop xaa Bernabé. 21Lëë xaa bluuy xtiits Dios nii xñee cho nak Jesús lo meñ Derbe, aan ndaly meñ kyedzy ko bniladzy. Loxsye ngo lëë xaa bikche sey xaa nëz Listra ni Iconio ni Antioquía stub. 22Kchë kyedzy nii ptedy xaa pchoobladzy xaa styoo kchë meñ nii xniladzy xtiits Dios, xñee xaa nii no nii tugak kniladzy meñ, ni xñee xaa nii parñee syëëb no laañee xñabey Dios no nii tyeedy no ndaly lo kyalnë. 23Ksa kyedzy nii ptedy xaa pso xaa xaa kol nii kñabey lo meñ nii xniladzy xtiits Dios. Aan loxsye bitiitsni xaa Dios ni tawdy xaa par kuuñ ksak xaa Dios, lëë xaa kwnab nii kakni Dios ksa xaa kol nii pso xaa. 24Kwte xaa nëz Pisidia par ktsiñ xaa xtañ meñ Panfilia. 25Loxsye bluuy xaa xtiits Dios nii xñee cho nak Jesús leñ kyedzy Perge, lëë xaa ptsiñ Atalia. 26Siko lëë xaa byo barkw, lëë xaa sey kyedzy Antioquía, sikni xaa tiits lo meñ nii xniladzy nii lëë xaa byal tsiiñ nii pxaal Dios xaa. 27Tsiñee lëë xaa ptsiñ Antioquía, lëë xaa ptop kchë meñ nii xniladzy xtiits Dios aan lëë xaa bitiits kchë cos nii beeñtsyey Dios, ni lëë xaa bitiits xa ptee Dios tiits nii wi meñ sit kniladzy xtiits Dios nii xñee cho nak Jesús. 28Xtse kwlës Pable ni Bernabé lo meñ nii xniladzy xtiits Dios nii no leñ kyedzy ko.


text: 1Ye woona daw, de dikna ni koombowal 'nâar a Kos. Ni ndamji de kpètna a Rodos. A farra de anna ot dik ha Patara. 2A Patara de kpàana koombowal yey ge dik a Feniki, de lekna a farra, de dikna ɗàm kpeesi. 3Ye rapna Kipru, de woofa ot dees maan cewci mgbaala, de hòmna ot dik a Siriya. De citna a Tiiru, ngam ay a nit ây yuu gaw yuuni titokri a koombowal. 4A farra de kpàana nit futa ta Yeesu, de tâanjina ni aw unji jòròs. Aw de lònuwan yèy di Pawlu ni Jungci Delliya, de gàawan, ta e dik a Yerusalem ba. 5Ye hòme asaweerre maan, de yuuna ot dik ɗàm kpeesi. Aw pî ni kin ta waw, ni hàm ta waw aw isnina ha a dat àay ây. De gbâygina a taga sòo, ot waa Fay. 6De wasnjina ni aw, de lekna a koombowal. Aw ngaa de koyin. 7De anna a Tiiru ot dik a Potolemayi. Kà yey gbèena dikta wooy ni koombowal. De kèpna da kor ây a farra, de tâanjina ni aw unji kpolo. 8Ni ndamji de dikna a Kaysariya. De citna a àay Filip, nit sakta Yèk Kâwrra a tîim nit ây jòròs carrin nà mgban a Yerusalem. De tâanjina ni ey. 9Nit maan dii ni sapri ta wàa naan, aw dik a àay nihun ba, aw lònirre yèk Fay. 10Ye tâana a farra unji càa, nit lònum yèk Fay ana a dees Yude nîir wàa Agabu, 11de dàara a gin worro. De arre jàal kpàang Pawlu, de 'mèmsi nak wàa ni kàn wàa, de gàa: E rri yey jày gàa Jungci Delliya: A ni-Yude ây a Yerusalem 'mè gaw 'mèmu hûy di nit njàal yey, hîi gaw hîiw a kàn nit ây èege yèk Fay. 12Ye rakna kà yey, orro ni nit ây tâage a farra ot njanggu di Pawlu, ta e dik a Yerusalem gi ba. 13Amma ey de gàa: Ji mbitnu kà yey un umde, un 'nunsimde tinîir mum ya? Miy mi hîi hak mum naa ngam 'mèmda gbè, amma ha mi wut a Yerusalem ngam nîir Yeesu Nitcoorra. 14Pawlu ye hàwe tinjangni worro, de woowfa orro de gàana: Nge jày yiɗi Nitcoorra e mbiri! 15A dat unji maan de mâtna jàk ta worro, de dikna a Yerusalem. 16A nit ây kana futku di Yeesu tâage a Kaysariya, ngaa aw diknji ni orro. De 'maanan a àay Manason ni-Kipru, ngam ot cir a àay wàa. Nit maan nit futa Yeesu ɗi diga mgban. 17Ye kpètna a Yerusalem, a kor goosum ây de ngotna ni tinîir kâwrra. 18Ni ndamji de lekna ni Pawlu a gin Yakuba. A toonji ta waw da nit kimjum ây pî aw kimjige a farra. 19Pawlu de kèbi daw, de sak daw kpolo kpolo jày pî mbire Fay a tèerra tèem wàa a tîim nit ây èege yèk Fay gi. 20Ye ragin yèk yey, de 'misin nîir Fay. De gàawan di Pawlu: Kor worro, mu kpàa ni-Yude ây ujinè dèy irin nit goosum ây. Aw pî aw mòo pèn a yèk mgbèngda Muusa. 21A nit ây kana aw gàaye, mu kàlnji dawrre da ni-Yude ây pî tâage a tîim nit ây èege yèk Fay, aw woofa yèk mgbèngda Muusa. Aw gàa mu gàa dawrre ɗa, ta aw rrèpni da hàm ta waw ba, ta aw fut ɗa a hàar ni-Yude ây ba. 22Kà got mbir ya? Koo kàya ra gaw rak mu dàarage. 23Hû go mbir kà yey got gàam gi. E rri yey a nit ây naan aw hàa tihàani a hak waw. 24Arri daw mu 'mèmsi ni aw, mu ɓetkini hak wey. Jing daw seede, ha aw kpàa aw cay hak waw. Hû go a nit ây pî cè gaw cèngni, jày gàan nà a hak wey ɓa hû go ɗi, amma muy mu futɗe mbâra, mu mòorre yèk mgbèngda. 25Orro ot raknji, ot kèrfa daw da nit ây èege yèk Fay irge nit goosum ây gi, aw woofa riirra jàk mâri, ni njîim, ni jàk hèwrriya, ni njeenu ɗa. 26Pawlu de arre nit ây maan ni ndamji. De leknjin a àay Fay, aw ɓetkini hak waw. Pawlu de kàl daw unji gbèerra ɓetkunum kà gàarra unji yey koo wuna ge hîi hîiri di Fay gi. 27A unji jòsti, unji ɓetkum kèle gbèecu, a ni-Yude ây anga a dees Asiya ye rabuwan di Pawlu a àay Fay, de kutnjin a tîim nit ây pî, de mòowan rè, 28de bimin de gàan: Un ni-Israyel ây, mgbaanjinan! E rri yey nit kàlnjum jàk makta da nit ta worro, ni a yèk mgbèngda, ni a àay Fay ɗa. Yèe kà yey koo u hâ da nit ây pî. Lekni ɗa da yòot ni-riiy ây kana a àay Fay, maasi della àay yey gi! 29Ngam a ni-Yude ây aw rabu nà di Pawlu, gîtɗe a tîim àay ây ni Torofimu anga a Efesu. Aw dàne, Pawlu leknu di nit maan a àay Fay. 30Riiy pî aw yûunjige, a nit ây de 'nòoran a cewci pî. De mòowan di Pawlu, de nàrruwan aw yuunu a àay Fay. De fantifan nin ây a àay maan yaale. 31Ye gàan aw ɓàru di Pawlu, yèk maan kpèrre a gin wûun sooje ây. De gàawan, riiy Yerusalem pî aw ane gbàaci. 32De ane yaale, de arre sooje ây ni nit ɓèl ta waw. De lamran aw 'nòo a gin mûsa nit ây nà. Ye rabin da sooje ây ni wûun waw, de woofan luta di Pawlu. 33Wûun sooje de hèewrra, de mòowa. De gàa da sooje ây, aw 'mèmuwa ni jàk titefki cuk. De gune, ey wun ɗi ya, ji mbire ya. 34A nit ây tâage a farra de bimin aw gàa hûy, a nit ây kana ngaa aw gàa 'nang. Wûun sooje ye tâa ti rak yèk takundi ba, de gàa aw 'maaw di Pawlu a àay waw. 35Ye kpèrrin a tinaani àay, a sooje ây de tokuwan ni tokcu, ngam mûsa nit ây aw tusnjirre a farra dèy. 36A nit ây futkifa u daarri, de bimin de gàan: Ɓàruwan! 37Ye gàan aw leknu di Pawlu a àay sooje ây, de gunu di wûun sooje: Hîi gum hîim orri mi yèem jày yi? De goosi de gàaw: Mu mbine yèerra yèk Girèk gi yi? 38To tâa go kà yey, muy mu ni-Ejip ɗi ba, yey ange ɗàari mgbàr yey hòmge, yuuni tiɓàrgum nit ây ujinè naan a nûri. 39Pawlu de gàaw: Miy mi ni-Yude ɗi, hàm ni-riiy Tarsu a dees Kilikiya. Riiy maan riiy fûurriya ɗi ba. Mi waamde mu hîim orri, mi yèe yèy da nit ây. 40Ye hîiw orri, Pawlu de gòye a tinaani àay, de parre kàn a gin nit ây. Mûsa nit ây de tâan ɗong. De yèe daw ɓàng ni yèk ni-Hebra, de gàa:


text:
Jimbulang bu waa-Brëtaañ
Jimbulang bu waa-Brëtaañ walla Encyclopædia Britannica (ci wu-angalteer), ñi ngi ko siiwal ci diggante 1768-1771. Siiwalam gu njëkk mi ngi ame ca Edimbuurg ca Ekos. Bu waa-Brëtaañ bi bokk na ci jimbulang yiy wax ci lu daj yi njëkk ci kàllaama wu-angalteer, te bay jii ñoo ngi koy siiwal.
Ci ndoorteelu ñaareelu xaaju 1700 ba ci 1900, bari woon na ay boroom xam-xam yu doon jàppee ay jukkeem niki delluwaay bu wóor, yenn saa yi, ci siiwal yu yees yi, daa na am ay gisiin yu yees yees jagleel ay mboolooy gëstukat. Ci jamono yooyu amoon na gëdd bu baax ci biir askan wiy làkk wu-angalteer. Ci XX xarnu bi la yitteey jimbulang soppiku bu baax, coppite gi amal na ay njeexiit ci xarkanam ci fukk ak benneelu siiwal gi.
Taariixu jagal yi[Soppi]
jagal gu njëkk gees def ci CD-ROM mi ngi génn 1994.
Lëkkalekaay yu biti[Soppi]
- (en) dal bees ko jagleel
- (en) 9eel ak 10eel ci lënd gi
- (en) 11eel jagal ci lënd gi


text:
Fattalukaay(mbëj)
Fattalukaay ab cër la bees di jëfandikoo ci biir ndombo yu mbëj yi, di fees di rënk kàttanu mbëj niki toolub mbëjtekkaaral, yani mbëj yi ñoo fay tase dankaloo fa.
Dafay am ñaari làcc, yu tapp yees defaree ak lu man a wommat mbëj, yu làng ak benn diggante bi. Ñaari làcc yi yani mbëj yu dekkarloo fay nekk, wenn làcc wi yan bu ëpp (+) lay am weneen wi bu yées (-), segam ñaari yan yu dekkarloo dañuy xëccante, waral juddug toolu mbëjtekkaaral bi. Taraayu tool bee ngi aju ci limu yani mbëj yi nekk ci diggante làcc yi, moom itam aju ci dendu mbëj bi. Ngir bañ benn yan jóge ci wenn làcc dem ci weneen, faww ñu def lenn ci seen diggante, lenn loolu lees di woowee ab lankmbëj, man naa nekk ngelaw rekk walla këyit mbaa lépp luy bañ mbëj jàll ko. Ab fattalukaay bu nekk dafay am ab def (C) ñu koy natt ciy farad (F), dayoom a ngi aju ci lankmbëj bi, mooy li nuy wax dayoob toolu mbëj bi gën a rëy bi nga xam ne su ko weesoo yani mbëj yi man a jóge ci wenn làcc dem ci weneen, di luy waral itam yàqug lankmbëj bi.
-
- I mooy dawaan bi;
- U mooy dendu mbëj bi ci diggante ñaari làcc yi;
- C mooy defu fattalukaay bi.
-
- mooy coppiteeg dend bi ci jamono. Su dendu mbëj bees teg ci diggante làcc yi soppeekoo limu yani mbëj yi soppeeku, toolu mbëjtekkaaral bi soppeeku itam. Kon am na benn limu dend bees warul a weesu lu ko moy fattalukaay bi dafay yàqu, lakk.


text:
Maghreb
Maghreb mooy wàll gi gën a Féete penku ci bëj-gànnaaru Afrik, nekk ci diggante Géej gu diggu gi ci bëj-gànnaar ak tàkk gu Sahara'k gu Libi ci bëj-saalum ak Mbàmbulaanu Atlas ci penku.
Cosaanu baat bi[Soppi]
Ci araab al-Maghrib di tekki "sowwugi" (suuluway); li ko waral mooy féeteem ci wàllu penku suñ ko xoolee ak fa araab yi dëkk. Di safaanoo ak Machrek (fenkuwaay, sowu), maanaam penku ga araab yi dëkkee, li ko dalee Esipt ba Iraak. Bu jëkk Jezirat al Maghrib lañ ko tuddee woon, di tekki "dun bi ci Penku", ndax nañ gisee woon diwaan bi ca jamono ju yagg ja: li mu nekkoon ci diggante géej gi ak ndand féy-féy gi.
Ci araab Maghreb day tekki tamit Marok. Ngir jaawale bañ ai am ci, marok el-Maghreb el-aqsa lañ koy woowee ci araab, di tekki “penku gu sori gi”. Di nañ ko wax tamit “suuluwaay gu araab”


text:
Mee
Weeru mee mooy juroomeelu weer ci arminaatu Gregori di ñetteel ci bu Suul.
Turam ma ngi jóge ci latin, doon tur bu ko waa-rom yi joxoon ngir màggale ko seen yàlla ju jigéen ja maius, jàppees na ne Romolos miy buuru Rom bi njëkk moo ko ko jagleeloon. Ca jamono yooyu moo doonoon ñetteelu weer ci arminaatu waa-rom bi.
Bés bi njëkk ci weeru mee xamees na ko niki bés bees di màggale liggéeykati àdduna bépp, ba ci Senegaal kenn du ko liggéey, ci Diiwaan-yu-Bennoo yi ak Kanadaa ñoom 1 Sattumbar lees ko di xewal.


text:
Bëj-saalumu Afrig
Bëj-saalumu Afrik moo ëmb barab yi nekk ci Bëj-saalumu allub yemoo gu Afrik.
Dañ ciy boole tamit duni Afrik yi nekk ci Bëj-saalum-sowu mbàmbulaanu waa-End ci wetu Madagaskaar ak duni Afrik yi ci Bëj-saalum-penku mbàmbulaanu Atlas.
Askani Xoysan ñoo fa njëkk a dëkk, ci li ci tegu la bantu yi ñéw. Ci jamono gi waa tugal aakimoo diwaan bi, lañ seddale réewi tayam yi.
Doon na diwaan bu am-alal te suufam naggu lool mbay. Rèew mi gën a jëm-kanam ci Afrik, fa la ne rawatina muy Réewu Afrik gu Bëj-saalum
Séwógaraafi[Soppi]
Juroomi Réew ñoo nekk ca diwaan boobu:
- Botswana
- Lesoto
- Namibi
- Afrik gu Bëj-saalum
- Suwaasilaand
- Malawi
- Madagaskaar
- Mosambik
- Saambi
- Móoris
- Komoor
- Simbaawee


text:
1:1 Nun Pool ak Timote, jaami Kirist Yeesu, noo leen di bind, yéen gaayi Yàlla yu sell yépp ci dëkku Filib, yi bokk ci Kirist Yeesu, yéen ak seeni njiit ak ñiy topptoo yëfi mbooloo mi.
1:2 Na leen Yàlla sunu Baay ak Boroom bi Yeesu Kirist may yiw ak jàmm.
1:3 Yoon wu ma leen di xalaat, maa ngi sant Yàlla sama Boroom;
1:4 te saa su ma leen di ñaanal yéen yépp, duma noppee bég,
1:5 ndax seen ànd ak man ci tas xebaar bu baax bi, ca ndoorte la ba tey.
1:6 Wóor na ma ne, Yàlla mi tàmbali jëf ju baax jii ci yéen, dina ci sax, ba bésu Kirist Yeesu ñëw.
1:7 Te juumuma ci li ma xalaat loolu ci yéen ñépp, ndaxte def naa leen ci sama xol; ba tax fii ci kaso bi, ci taxawal xebaar bu baax bi ak lawal ko, yéen ñépp am ngeen wàll ak man ci yiwu Yàlla.
1:8 Ndaxte Yàllaa seede ne, sama xol seey na ci yéen ñépp ci biir cofeelu Kirist Yeesu.
1:9 Li ma leen di ñaanal nag mooy lii: na seen mbëggeel di yokku tey gën a tar, jaar ci xam ak xàmmi gu wér;
1:10 nangeen sax noonu ci yi gën a rafet, ngeen am xol bu laab te bañ a am benn sikk, ba bésu Kirist ñëw;
1:11 na seen xol meññ njub, ba ne gàññ, jaar ci Yeesu Kirist ci ndamul Yàlla ak cantam.
1:12 Damaa bëgg, bokk yi, ngeen xam lii: li ma dal taxul xebaar bu baax dellu gannaaw, waaye da koo jëmale kanam.
1:13 Noonu ñiy wottu buur bi ak ñépp gis nañu bu leer ne, turu Kirist rekk a tax ñu jàpp ma.
1:14 Te it bokk yu bare takk nañu seeni fit ci li ñu gis samay buum, ba tax ñu gën a ñeme ci wax kàddug Yàlla ci lu àndul ak genn tiit.
1:15 Am na ñuy waare ci turu Kirist ci kaw kiñaan ak xëccoo, waaye ñi ci des ci kaw cofeel ak xol bu laab, ndaxte xam nañu ne, Yàlla moo ma teg fii, ngir ma taxawal xebaar bu baax bi.
1:17 Waaye ñale amuñu xol bu laab, te seen njariñu bopp rekk a tax ñuy yégle turu Kirist, di wut a feddali samay buum ak coono.
1:18 Lu ci génn nag? Xanaa lii rekk: turu Kirist jolli na ci nii mbaa naa, muy ci naaféq, muy ci dëgg; bég naa ci te dinaa ci bégati.
1:19 Ndaxte xam naa ne, loolu lépp mu ngi jëm ci sama mucc, jaar ci seeni ñaan ak ndimbalu Xelum Yeesu Kirist, mi ma Yàllay yéwénal.
1:20 Ndaxte sama xënte ak sama yaakaar mooy ma bañ a rus ci lenn, waaye sama yaram feeñal ndamu Kirist, ma ànd ci ak kóolute gu mat, su may dund mbaa may dee; moom laa daan def démb, te moom laay def tey.
1:21 Ndaxte su ma dundee, Kirist laay noyyee, te su ma deeyee, xéewal lay doon ci man.
1:22 Su ma Yàlla bàyyee ci àddina, sas wu am njariñ la ci man. Am naa xel ñaar, te xawma bi ci gën. Am naa yéeney jóge fi, fekki Kirist, te looloo gën fuuf,
1:24 waaye ma des fi ci àddina moo gën ci yéen.
1:25 Loolu wóor na ma; kon xam naa ne, dinaa fi des, di leen taxawu yéen ñépp, ngir seen ngëm yokku, ànd ak mbég.
1:26 Noonu dinaa dellusi ci yéen, ngir sama taxawaay gën a lawal seen mbég ci Kirist Yeesu.
1:27 Waaye dénk naa leen lii: na seeni jëf yelloo ak li Kirist digle ci xebaar bu baax bi. Noonu su ma leen seetsee, mbaa ma dégg seen mbir rekk, dinaa xam ne yéena ngi dëgër ci menn xel, bokk benn xalaat ci bëre luy saxal dëggu xebaar bu baax bi,
1:28 te bañ a tiit dara ndax noon, yi leen di xëbal. Màndarga la muy wone ne aji sànku lañu, di màndarga it ne aji mucc ngeen, di mucc gu jóge ci Yàlla.
1:29 Ndaxte Yàlla may na leen, ngeen gëm Kirist, rax-ca-dolli ngeen sonn ndax turam,
1:30 di wéy ci bëre, bi ngeen gisoon ci man, te dégg léegi sama mbir.
2:1 Su nu Kirist mayee fit nag ak mbëggeel guy dëfël sunu xol, su nu amee cér ci Xel mu Sell mi, su amee cofeel ak yërmande ci sunu bokk ci moom,
2:2 kon mottalileen sama mbég, ci bokk benn xalaat ak genn mbëggeel, benn bakkan ak menn xel.
2:3 Buleen def dara ci kaw wut aw tur walla wonu, waaye jiital-leen seeni moroom cig woyof.
2:4 Buleen yem ci topptoo seen bopp rekk, waaye booleleen ci seeni moroom.
2:5 Te ngeen soloo xel mi nekkoon ci Kirist Yeesu:
2:6 Njàlbéen ga fekk na Kirist yor melow Yàlla,waaye aakimowul taxawaayamci li mu mengoo ak Yàlla.
2:7 Waaye daa wàcce boppam,ba tollook nit ñi,def boppam surga.Te bi mu yoree bindu nit,
2:8 daa suufeel boppam,di dégg ndigal, ba joxe boppam,ñu daaj ko sax ci bant.
2:9 Moo tax Yàlla kaweel ko lool,jox ko tur wi tiim yépp,
2:10 ngir turu Yeesoo tax ñépp sukk,ci asamaan, ci kaw suuf, ci biir suuf;
2:11 te ñépp bokk genn kàddu naan:Yeesu Kirist mooy Boroom bi;ci màggug Yàlla Baay bi.
2:12 Noonu samay soppe, xam naa ne, musuleen a jóg ci dégg ndigal, waxuma sax bi ma nekkee ak yéen rekk, waaye rawatina bi ma leen soree. Kon nag maa ngi leen di ñaan, ngeen biral seen mucc ci seeni jëf, te def ko ci ragal Yàlla gu dëggu.
2:13 Ndaxte Yàlla ci boppam mooy jëf ci yéen, ngir ngeen fonk coobareem te di ko jëfe.
2:14 Lépp lu ngeen di def nag, buleen ci boole xultu mbaa xuloo.
2:15 Noonu dingeen am xol bu laab bu àndul ak ŋàññ, di guney Yàlla yu amul sikk ci biir jamono ju yàqu te rëb. Dangeen di leer ci seen biir ni weer ci àddina si,
2:16 di jottali kàddug dund gi. Noonu bu bésu Kirist ñëwee, dinaa man a bég, xam ne dawuma lu amul njariñ, te sonnuma cig neen.
2:17 Te bu sama deret waree tuuru sax, ngir seen ngëm mat sëkk, ma mel ni naan gu ñu boole ak sarax su jëm ci Yàlla, ba tey bég naa ci, te dinaa ci bégati.
2:18 Yéen itam nag bégleen, waaw fekksileen ma ci sama mbég.
2:19 Gannaaw loolu, bu soobee Boroom bi Yeesu, yaakaar naa ne, dinaa leen yónnee Timote balaa yàgg, ngir sama xel dal ci xam nan ngeen def.
2:20 Ndaxte amu fi kenn gannaaw Timote, ku bokk ak man xalaat te fonk leen bu wér.
2:21 Ñi ci des ñépp, seen bopp lañuy xalaat, waaye du mbiri Yeesu Kirist.
2:22 Waaye xam ngeen takkuteg Timote, ci ni mu ànde ak man ci tas xebaar bu baax bi, ni doom di taxawoo baayam.
2:23 Moom laa yaakaar a yónni fi yéen nag, waxtu wu ma yégee, nu sama mbir di tëdde.
2:24 Waaye wóor na ma ne, Boroom bi dina ma may, man ci sama bopp, ma seetsi leen balaa yàgg.
2:25 Ci lu jëm ci sama mbokk Epafrodit nag, miy sama nawle ci liggéey bi ak ci xeex bi, te di seen ndaw ci faj samay soxla, jàpp naa ne, war naa leen koo delloo.
2:26 Ndaxte namm na leen lool, te tiisoo na li ngeen yég jagadeem.
2:27 Ci dëgg-dëgg woppoon na ba xaw a dee, waaye Yàlla yërëm na ko, ba fëgg boppam, rax-ca-dolli siggil na ma man itam, ngir ma bañ a am tiis ci kaw tiis.
2:28 Noonu delloo naa leen ko ci lu gaaw, ngir ñëwam bégal seeni xol, te man itam sama xol féex.
2:29 Teeruleen ko teeru bu rafet nag ngir Boroom bi, te teral ñi mel ni moom.
2:30 Ndaxte liggéeyal na Kirist, ba riisu dee, te gar na bakkanam ci taxawal leen ci topptoo, bi ngeen yéene woon ci man.
3:1 Kon nag samay bokk, bégleen ci Boroom bi. Duma sonn mukk ci di leen ko wax, ndax seen mucc moo ci aju.
3:2 Moytuleen xaj yi, waaw moytuleen ñiy jëfe lu bon, ñoom ñi seen xarafal weesul wàññi yaramu nit.
3:3 Ndaxte nun noo xaraf tigi, nun ñiy màggal Yàlla ci Xel mu Sell mi, di damu ci Kirist Yeesu, te amunu jenn yaakaar ci matug nit.
3:4 Ba tey manoon naa am yaakaar ci sama bopp; su nit doon damu, maa ciy raw.
3:5 Xarafoon naa ca ayu-bés ga, bokk ci bànni Israyil ci giiru Ben-yamin, di Ibrë ci deret ak ci meen. Bu dee ci yoonu Musaa ngeen bëgg a wax, ci tariixab Farisen laa bokkoon;
3:6 bu dee it ci mbirum farlu, daan naa fitnaal mbooloom ñi gëm Kirist; bu dee ci njub ci sàmm yoon, awma benn gàkk.
3:7 Waaye loolu lépp lu ma tegoon ay njariñ fa kanam Yàlla, dëddu naa ko ngir Kirist.
3:8 Rax-ca-dolli dëddu naa lépp ngir xéewali xam Kirist Yeesu sama Boroom, di xam-xam bu xóot, ba xel mënu koo takk. Moo tax ñàkk naa sama lépp, te def ko ni mbalit, ngir am cér ci Kirist.
3:9 Na ma Yàlla fekk ci moom, waxuma ci njub gu aju ci sàmm yoon, waaye gu aju ci gëm Kirist, maanaam njub gi nu Yàlla sol ci kaw ngëm.
3:10 Moom laay ittewoo xam, ak doole ji ànd ak ndekkiteem, ma bokk ci ay coonoom, ba fekki ko ci deeyam,
3:11 ngir man a séddu ci ndekkiteem, su ma ko manee am.
3:12 Waxuma ne jagoo naa ko ba noppi, waxuma it ne aji mat laa, waaye maa ngi daw, ngir jot li tax Kirist jël ma.
3:13 Bokk yi, gëmuma ne jot naa ko ba noppi, waaye lenn lii laay def: fàtte li ma weesu, jublu ci li féete kanam,
3:14 di daw yen muj ga, ngir jot li ma Yàlla tax a woo, di cér bi ma Yàlla wooye te dencal ma ko ci asamaan ci darajay Kirist Yeesu.
3:15 Nun ñi mat nag, nanu xalaat loolu. Te su ngeen ci amee werantey xol, Yàlla dina leen ko leeralal.
3:16 Li am daal, fa seen ngëm tolloo, na fa seen jëf àgg.
3:17 Kon nag bokk yi, toppleen ma te xool ñiy roy ci li nu tëral diirub sunu ngan ci yéen.
3:18 Ndaxte jëfi ñu bare juuyoo na ak dee gi Kirist dee; loolu wax naa leen ko ba tàyyi, maa ngi koy waxaat léegi ak i jooy.
3:19 Alku lañuy mujje, ñoom ñiy jaami seen biir, di wonoo lu ruslu, tey wut yëfi àddina rekk.
3:20 Waaye nun waa asamaan lanu, te noo ngi xaar Boroom bi Yeesu Kirist jóge fa, musalsi nu.
3:21 Noonu dina soppi sunu yaram wu toroxlu, def ko ni yaramam wi ànd ak ndam dëppook kàttanam, gi ko man a nootal mbindeef yépp.
4:1 Kon nag yéen samay bokk, ñi ma bëgg te namm leen, di sama mbég ak sama kaalag ndam, jàppleen bu dëgër noonu ci Boroom bi, soppe yi!
4:2 Ci lu jëm ci Ewodi ak Santis, maa ngi leen di ñaan, ñu bokk benn xalaat ci Boroom bi.
4:3 Te yaw sama nawle bu wér, nanga dimbali jigéen ñooñu xeexoon ci sama wet ci tas xebaar bu baax bi, boole ci Këlemaŋ ak samay yeneeni nawle, ñoom ñi Yàlla bind seeni tur ci téereb dund ba.
4:4 Deeleen bég ci Boroom bi; maa ngi koy waxati: bégleen!
4:5 Na seen lewet leer ñépp. Boroom bi jege na.
4:6 Buleen jaaxle ci dara, waaye ci lépp wéetal-leen Yàlla, diis ko seeni soxla ci ñaan gu ànd ak cant.
4:7 Noonu jàmmu Yàlla, ji xel mënta takk, dina aar seeni xol ak seeni xalaat ci darajay Kirist Yeesu.
4:8 Léegi nag bokk yi, na seen xalaat jublu ci lii: lu dëggu, lu jekk, lu jub, lu sell, lu rafet ak lu faaydawu; su fi amee lu baax mbaa lu mat a naw, xalaatleen ko.
4:9 Li ngeen jànge ci man te nangu ko, li ngeen dégge ci man te gis ko, jëfeleen ko; kon Yàllay jàmm dina ànd ak yéen.
4:10 Sama xol sedd na guyy ci Boroom bi, ci ni ngeen yeesale seen ndimbal ci man. Xam naa ne, amoon ngeen yéene ji, waaye man gi moo fi nekkul woon.
4:11 Ba tey soxla taxul ma waxe nii, ndaxte jàng naa doylu ci mbir mu ma man a dab.
4:12 Miin naa ñàkk, man naa naataange. Ci fépp ak ci lépp, Yàlla def na ba sama xol toj ci suur ak xiif, barele ak néewle.
4:13 Man naa lépp ci ndimbalu Aji Dooleel ji.
4:14 Waaye teewul taxawu, bi ngeen ma taxawu ci sama tiis, jëf ju rafet la.
4:15 Yéen waa Filib xam ngeen ne, bi ngeen jëkkee xam xebaar bu baax bi, te ma jóge diiwaanu Maseduwan, benn mbooloo àndul woon ak man ci mbirum joqleente ndimbal, mu dul yéen doŋŋ.
4:16 Ba ma nekkee dëkku Tesalonig sax, yónnee ngeen ay yooni yoon, ngir faj samay soxla.
4:17 Loolu tekkiwul ne, damay sàkku ay ndimbal ci yéen, waaye damaa bëgg rekk seen denc yokku fa Yàlla.
4:18 Fi mu ne jot naa li ma aajowoo lépp, ba maa ngi ci naataange; li ngeen ma yónnee ci loxoy Epafrodit doy na sëkk; ni xetu latkoloñ la mel ci man, di sarax su neex Yàlla te mu nangu ko.
4:19 Te Yàlla sama Boroom, mi denc ci Kirist Yeesu xéewal yu dul jeex, dina ci faj seeni soxla yépp.
4:20 Na Yàlla sunu Baay yelloo ndam ba fàww. Amiin.
4:21 Nuyul-leen ma gaayi Kirist Yeesu yu sell yépp. Bokk yi ànd ak man, ñu ngi leen di nuyu.
4:22 Te it gaayi Yàlla yu sell yépp ñu ngi leen di nuyu, rawatina nag ñi nekk kër buur bi Sesaar.
4:23 Na yiwu Boroom bi Yeesu Kirist ànd ak seen xel.


text: 1Por ngo nii byely kteejtraa lo do parñee ko kyalnëdyaa to. 2Por deelñee ko kyalnën do, ¿cho lë nii ko nguiool styoon? Lëë gak tow gon. 3Lëën pkë kitsy ko por lëën kwlokyeñ kadyaa parñee ko kyalnëdy to naa, por nguial nii kuuñ kle do naa. Xyeñpaa nii tsiñee kan do nii xlen, wi do kle. 4Por axte biñaa worñee pkën kitsy ko, por kyalnë nii non. Per pxaldyno parñee ko kyalnën do, sink lëëw pxalaa parñee kyeñ do nii xkëstyoon do tyub styoon. 5Deelñee no cho kwloo falt, lëdy nonsyaa kwloo kyalnë xaa, sink wi do kwloo kyalnë xaa, per chaklastyaa ksaksin xaa. 6Lëë lew castigw nii ptee do xaa. 7Per kol kuñ xaa perdón ni kol kchoobladzy styoo xaa. Toontlaa por kchë kyalnë nii no xaa kchoso styoo xaa. 8Por ngo xñabaa nii jkëstyoo do xaa. 9Lëën pkël xa kak cuent ko, parñee kuñaa to preb ni parñee kanaa dyon pe xsoob to xtitsaa. 10Deelñee beeñ do xaa go perdón, win kuñ xaa perdón, deelñee no xfalt xaa. Por lëë do chuñaa xaa perdón ni porñee lëë Crist xñabey naa, 11parñee kuñdy xaatox xtsiiñ, por ndonle no kchë xmañ xaa. 12Tsiñee ptsiiñaa leñ kyedzy Troas par kluyaa xtiits Dios nii xñee cho nak Jesucrist, pteepee tiits nii nguiën xtsiiñ Dios. 13Per kwyo lidy kikaa porñee ptsildyaa betsy no Tito. Por ngo lëën pka nëz aan lëën kwya nëz xtañ meñ Macedonia. 14Per skizh Dios, por lëë xaa xneetsy tiits nii kuuñ noo gan por Crist, ni loo gaa noo xaal xaa xtiits xaa parñee kiisy noow, parñee laañee xkaatyee klyaa nexo. 15Lëë noo nak sinak kox yaal nii xko Crist lo Dios, aan xlyaaw kik meñ nii xtyelaa lo tol ni kik meñ nii xtyelaady. 16Nak kox yaal re lo meñ nii xtyelaady lo tol sinak tu me nii chuty, per lëë lo meñ nii xtyelaa lo tol nak kox yaal re sinak tu me nii xnee kyalmbañ. Per ¿cho listle na dyon nche par kuuñtsyey tsiiñ re? 17No ktody noo xtiits Dios gon, sinak chuuñtsyey grol meñ. Al contrario chan Dios nii tyub styoo noo xluuy noow, por lëë Dios pxaal noo parñee kyëë noo xtsiiñ Crist.


text: 1Daprum riirra tàarri njàngna cen, daprum Paska hèerage. 2A nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni nit còycum ây de kàmin orri ha aw ɓàru di Yeesu. Amma aw tolle da nit ây. 3Seyɗan de lege a tinîir Yuda înuwan Iskariyo, nirri kpolo a tîim lor ta Yeesu ra sàm cuk. 4De dige a gin nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni nit ɓèl ta waw da nit faarra àay Fay, aw yèenji kày ge mbir ha e hîi daw Yeesu a kàn waw gi. 5De kâwi daw tinîiri, de raknjin hîi gaw hîiw seede. 6Yuda de goose, de kàmi orri e mòow di Yeesu ni gâra e hîi daw, ta mûsa nit ây aw cèngni ba. 7Unji daprum Paska mgbàr riirra tiriici njàngna cen, unji gûurra hàm mgbâay, kpèrrage. 8Yeesu de tèe Piyèr ni Yuhanna, de gàa daw: Digin un mbangsina gin riirra tiriit Paska! 9De gunuwan: U hâ yiɗum ot mbangsi ya? 10De gàa daw: Un lek go a riiy ɓèl gi, kpàa gun kpàanji ni nirri tokɗe jòong sòo. Furruwan a àay yey ge leki. 11Gàawan di nit àay maan: Nitkàlnjum gàa ot gunum: U hâ tâa àay gin riirra tiriit Paska ni lor ta mum ya? 12Kà ge kàlnunu àay tinjoknjum ɓèl ni gin tâam ây pî. A farra gun mbangsi ot rii. 13Piyèr ni Yuhanna de tayin, de kpàan kà yey gàa daw gi. De mbangsin gin riirra tiriit Paska. 14Saa'i riirra ye kpèrra, Yeesu ni nit tèerra ta wàa de tâan a àay maan aw rii. 15De gàa daw: Gayimde dèy, ha ot riinji tiriit Paska yey ni un, ɗoko mi lek a riirra 'màari gi. 16Ngam mi gàanurre: Gim haasirra riirra tiriit yey ba, ha mgbàr yey ge gbèe jày pî a wûun Fay. 17Yeesu de arre kop ni jàk njoorray, de gàa mbew di Fay, de gàa daw: Arrin un njoo a tîim wun. 18Mi gàanurre, gim njoosirra sòo repta timgbokcum gi niyey ba, sey ye ge dàara wûun Fay gi. 19De arre ɗa tàarri, de gàa mbew di Fay, de cèenje de hîi daw de gàa: Yey tâage is mum, (ge tâa hîirriya ngam wun. Mbirin jàk yey, ngam un ɓaysinimi! 20Hû go mbire ɗa ni kop a dat riirra tiriici, de gàa: Kop yey tâage jàk raknjunum fûuya ni njîim mum, ge tuu ngam wun gi.) 21Amma e rri yey nit yey ge mòom ni gâra tâanjirre ni miy ay gi. 22Hàm nirri wu ge wut kà yey gàa Fay a hak wàa. Amma 'màari waawrre di nit yey ge hîiw a kàn nit ây gi! 23A lor ta wàa de gunjin a tîim waw: Wun ge tâa nit mbita jàk yey ya? 24Lètnjum ii a tîim lor ta wàa, wun ge hòm tâarra nit ɓèl a tîim waw ya. 25Yeesu de gàa daw: A wûun ây a deesi aw ndak dawrre da nit ta waw ni ndakcu. A nit ɓèl ây aw yiɗi, a nit ây aw 'naasi daw nit mbâr ây tèege tèem mbâri. 26Amma un ta un mbir kà aw ba. Nit yey hòmge 'mita a tîim wun, sey e tâa kà nit luurriya. Nit tiɗàm kpeesi sey e tâa kà nit tèem. 27Ngam wun hòmge 'mita ya, nit yey tâage e rii gi yi, koo nit yey tèege tèem tiriici yi? Naa nit riirra ɗi naa? Amma miy mi tâarre a tîim wun kà nit tèem. 28Un un tâanjige ni miy a riirra 'màar mum diga màrra. 29Kà yey hîim Too mum wûun, hû go hîi gim hîinu dun ɗa, 30ha un riinji un njoonji ni miy a wûun mum, tâa gun tâa a gbaat ây un hiiti da yòot ni-Israyel ây ra sàm cuk. 31Yeesu de gàaw: Simon Simon, Seyɗan gune mbinum ha e teklunu kà teklum gasa tirri. 32Amma mi waa Fay ngam wey, ngam ta goosum wey e lòo ba. Mu ira go, kpèwsi daw tinîiri da kor ta wey! 33Piyèr de gàaw: Nitcoorra, di gim diknji ni muy koo a kultuma, koo a wurra. 34Yeesu de gàaw: Piyèr, mi gàamde, tuma yey tigòmja ge bim ba, sey to mu hàlim go nak taan, mu gàa mu cèngnim ba. 35Yeesu de gàa daw: Ye tèenim dun nà mgban kurra seede cen, koo kurra tiriici, koo naan, un haa èerra jày yi? De gàawan: Oow, ot haa èerra koo jâ ba. 36De gàa daw: Amma kòsòng to nirri dii go ni kurra seede, ni kurra tiriici, sey e arri. To nirri èe go ɓet ɓèl, sey e sàani lurra wàa, ha e sàa ɓet maan. 37Ngam mi gàanurre, gesi mi gbèesi jàk yey gàa a defterre Fay: Aw saguge a tîim nit makta ây. Ngam jày gàa defterre Fay a hak mum gi sey e gbèe. 38De gàawan: Nitcoorra, e rri yey ɓet ɓèl ây cuk. De gàa daw: Gerre. 39Yeesu yuu e dik a gopri korrom kà rûurra wàa. A lor ta wàa de furruwan. 40Ye kpèrre a farra, de gàa daw: Waan Fay, ngam ta un lek a jàk rûfta ba. 41Yeesu de hèesirra càa, kpâarriya kà gin còorra gòoy. De gbâyge e waa Fay, 42de gàa: Tooy, to mu yiɗi go, hèenimfa kop 'màar yey gi. Amma mbir kà yey yiɗum muy, naa kà yey yiɗi miy.( 43Malayka de ana a faktiturum de lòrrurra, e kpèwsuwa. 44Yeesu ye tâa ni àyrra tinîiri, de rîise e waa Fay bak. Dòorròm wàa de yure a deesi kà ɗuurra njîim.) 45Ye ane a waarra Fay, de ira a gin lor ta wàa, de kpàa daw aw kûurre, ngam tinîir waw ày dawrre. 46De gàa daw: Ngam jâ kûunu ya? Anin un waa Fay, ngam ta un lek a jàk rûfta ba. 47Yeesu ye yèe bak kà yey, mûsa nit ây aw dàanjani Yuda, nirri kpolo a tîim lor ta wàa ra sàm cuk. De ɗàara daw kpeesi, de hèewrra di Yeesu, de kabuwa. 48Yeesu de gàaw: Yuda, muy ni tikapni gum hîi daw Hàm nirri aw mòow yi? 49A nit ây tâanji ni Yeesu ye rabin jàk yey gàa e mbir gi, de gàawan: Nitcoorra, ot njaa daw ni ɓet ɓèl yi? 50Nirri kpolo a tîim waw de njaa tuk riina di nit tèem wàa di nit ɓèl daprum. 51Yeesu de gàa daw: Woofan mbita kà yey! De banggurra tuk nit maan, de ndòosuwa. 52De gàa daw da nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni nit ɓèl waw da nit faarra àay Fay, ni toonji ây dàaga a gin wàa gi: Un yuura ni ɓet ɓèl, ni suu ây, un mòom mu gàa mi nit ngorgum jày ɗi yi? 53Unji pî mi tâanjirre nà ni un a àay Fay, un haa pata kàn un mòom ba. Amma yey tâage unji wun, ni unji mbinum kulpi. 54Ye mòowan di Yeesu gi, de 'maawan a àay nit ɓèl daprum. Piyèr futfa dawrre kpâarriya. 55A nit ây aw yee ebi a ɓeeri aw awi. Piyèr de lege e tâa a tîim waw. 56Sapri tèerra tèem dii a àay maan, de rabu di Piyèr tâarre a cewci ebi, de gobu teng teng de gàa: Nit yey ɗa tâanjirre nà ni nit yey 'maaran gi. 57Amma Piyèr de hàle de gàa: Mu kini gi, mi cèngnu di nit maan ba! 58A dat maan càa, nit kana de rabu di Piyèr de gàaw: Muy ɗa mu nit kpolo ɗi ni aw. Amma Piyèr de gàaw: Miy ɗi ba. 59Ye tâasirra càa, nit kana de yèe ni sembe de gàa: Takundi, nit yey ɗa tâanjirre nà ni nit maan, ngam ey ni-Galile ɗi. 60Piyèr de gàa: Mu nirri gi, mi cèngni jày gàam gi ba. Ye yèe kà yey, tigòmja de bime yaale. 61Yeesu Nitcoorra de dûra de raptu di Piyèr. Piyèr de ɓaysi yèk Nitcoorra gàaw nà: Unji yey ɗoko tigòmja e bim gi, hà gum hàlim nak taan. 62De yuu a gbaa, de ume ti umni àyrriya. 63A nit ây faagu di Yeesu de wâskuwan, de cubuwan. 64De burruwan nisi, de lòsuwan de gàan: Lònina, wun lòskum go! 65De njàmruwan ni yèk ây dèy. 66Ndamji ye kayge gi, a toonji ta waw da ni-Yude ây, ni nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni nit còycum ây de kimjin. De 'maawan di Yeesu a tîim nit raknjum ta waw. 67De gunuwan: Muy tâage Kristu gi yi? Kàlna! De gàa daw: Koo to mi kàlnu go, gun goosi ba. 68To mi gunnu go jàk kana ɗa, gun kàlim ba. 69Diga kòsòng Hàm nirri tâa ge tâa a riina Fak mbinum. 70Aw pî de gàan: Muy tâage kan Hàm Fay gi yi? Yeesu de goosi de gàa daw: Kà yey gàanu gi, miy tâage ey. 71De gàan: Ji got kàm nit seedum ây bak ya? Ngam orro ot rage yèk yey a mgbelyèk wàa.


text: 1Na despuees ni de nu nde' na, orze' Shuaan na Jesuuz pcuim setent zub cyup mbecy. Orze' bzuu nez mi dey nu cha ga dey lom cyup ga dey tub ga gyedz o tub ga lugaar, ze' nu rlagy ñi nu cham. 2Orze' nam rab mi dey: ―De mbecy nu yu' ii na na dey gal na tub cosech. Rishli cosech tona' la sheñ ñi. Tees de mbecy nu gyicy riiñ loñ ñuu zi dey. Nde' nu bdiiñ der lo Ñgyoozh Shuaan cosech ze' nu gzeed zir mi de mbecy nu te' cosech ze'. 3Orze' gua der. Na der gal nu na shily nu zuu neza̱ nu cha lat lob. 4Cue' cha nu der gyish gyit nir, nunu cue' cha nu der bay tiñ nir. Ni cue' cha nu reñ der gyid lab ru. Nu ca gyi' zi'l der cha nur. Nunu cue' chi glaa der nez nu nii nur losa'r ñgyoozh. 5Na ornu chu' der nañ tub yu', orze' nii nur de mbecy ze' ñgyoozh. Orze' nii der: “Ñgyoozh zeed mi gyel ri zu lat der”, niir. 6Benu nañ yu' ze' rcyiiñ mbecy nu wagyet lagy gyel yuu, orze' gyu' niñ gal nu mnii der. Tees benu walab ni, orze' wayu' niñ gal nu mnii der. 7Orze' laab yu' la ze' gri der. Orze' la zi'l coz nu yu' ni de mbecy nu yu' ze' gow der nunu go' der. Gun yu nu ricy riiñ yad ñi niy nu gyad iy. Nunu cue' gri der reñ reñ la yu'. 8Na ornu gru'ña der tub gyedz ze' nu shet ic dey nu cyiiñ der na, orze' gow der la zi'l coz nu cuic dey. 9Orze' gyicy yac der de mbecy rat nu yu' ze'. Orze' nii der lo dey: “Sñuu ga cyid gyel gubier ni Ñgyoozh lat der”, nii der. 10Ze' benu gru'ña der tub gyedz ze' nu washet ic dey nu cyiiñ ru, orze' cha der lat cay. Orze' nii der: 11“¡Mas gashtal de yu gyedz nu yu' gyedz ni der nu ta' gyid lab de̱ dib de̱ ñii par nu gabe nu a̱' nap bicy der! Tees nap gad lagy der nu sñuu ga cyid gyel gubier ni Ñgyoozh lat der”, niir. 12Ya̱ ne̱e̱ lo der nu ornu shuub dzi nu gri bee Ñgyoozh ni dela mbecy, dzi zir cashtig ily cuic mi ni de mbecy gyedz ze' gaze' ni de mbecy Sodoma. 13’¡Cuaa de ru mbecy gyedz Corazín! ¡Nunu cuaa ga' de ru mbecy Betsaida! Gun benu ñgyicy ya̱ nusuriidz lat de mbecy nu yu' gyedz Tiro nu lat de mbecy nu yu' gyedz Sidón gal nu bicya̱ lat de ru, orze' bi gulas mne' dey de cyi nu ricy yu. Orze' nzu dey shab cuiñ yu, nunu ncoo dey di'ñ tooy par nu gabe nu ñgyac dey mbecy shni. 14Tees ya̱ rne̱e̱ lo der ornu shuub dzi nu gri bee Ñgyoozh ni de mbecy, cashtig ily zir cuic mi ni de ru gaze' ni de mbecy nu yu' gyedz Tiro nu Sidón. 15Ze' de ru mbecy gyedz Capernaum, ¿a rlagy der chup der gal gyibaa? Tees gyet lag der gal ze' nu blaazha' zir gyi ni gabily. 16’Yu nu rzuub gyidag ni de ru ni' zi'l rzuub gyidag yu ne̱ ya̱. Nunu yu nu rzu chu de ru ni' zi'l rzu chuy ya̱. Nunu yu nu rzu chu ya̱, ni' zi'l rzu chuy Ñgyoozh, biñ nu bzuu nez ya̱ ―nam. 17Orze' setent zub cyup mbecy ze' gua dey riiñ. Na ornu bish cya dey na, orze' tona' la bet lagy dey. Orze' na dey: ―¡Shuaan de̱, gashtal de nuras rzuub gyidag yu ni de̱ ornu rne̱e̱ du̱ de̱ yu nu nac ru! ―na dey. 18Orze' na Jesuuz: ―Tees ya̱ bzaaca̱ nuras nu nay gal nu na tub gyi ni guzii nu bruuy gyibaa bet lag yu. 19Ya̱ bicya̱ nu de ru cyiiñ der nu zar too bily nu too gune, nunu se la la zac der. Nunu bicya̱ nu gyicy der gan dela losa' yuur mas tona' la fert yu. Nunu se la la coz zac der. 20Orze' cue' gyet lagy der nu nac nu rzuub gyidag de nuras ni der, sinu bet zir lagy der gun bi ca nu la der lat de mbecy nu bi ya gyibaa ―nam. 21Laab or la ze' Jesuuz tona' la yet lagy mi nu nac Espiriit Yon ni Ñgyoozh. Orze' nam: ―Ñgyoozh uza̱, biñ nu nac Shuaan gyibaa gal nu gyishlombecy, ya̱ drica̱ gras nir gun ru bicy ru nu gad lagy de yu nu na gal nu na mdoo de coz nu pcach ru lo de yu nu yu' shcab ni, nu lo de yu nu yet lag cuen. Ni bicy ru gun nde' coz nu rlagy ru ―nam rab mi Ñgyoozh. 22Orze' nam: ―Ñgyoozh uza̱ bdu'm riiñ ya̱a̱ nu gyub ica̱ dela coz. Nunu ni tub la mbecy wad lagy yu cyu ya̱, i'ñ Ñgyoozh. Nomaas Ñgyoozh uza̱, mi ze' rad lagy mi. Nunu ni' zi'l wagad lagy dey cyu nac Ñgyoozh, uza̱. Nomaas ya̱ i'ñ mi rad lagya̱. Nunu ni' zi'l de mbecy nu rica̱ nu gad lagy cyu nac mi, de yu ze' gad lagy dey cyu nac mi ―nam. 23Orze' gaze' nu bish cyam lo de yu nu rsya' lom. Orze' mnii gareñ lam lo dey. Orze' nam: ―Dzi ni de mbecy nu zac dela coz nu de ru rzac ru. 24Gun zigy de mbecy nu mnii por cuen ni Ñgyoozh, gal nu zigy de rey ngulagy dey nzac yu de coz nu de ru rzac ru, tees wansac dey. Nunu ngulagy dey ñgyeñ yu de coz nu reñ de ru, tees wangyeñ dey ―nam. 25Orze' tub mbecy nu rlyuu leey ni Ñgyoozh gua niiy lo Jesuuz ben a wad tub mod nu riib yu cyi ic mi. Orze' nay rab yum: ―Masht, ¿lac mod rlagy ñi gyicya̱ par nu gad nu cui mbaña̱ tub la? ―nay. 26Orze' Jesuuz nam rab mi yu: ―¿La coz ca lo leey ni Moisees? ¿Lac mod yaruu leey ze' rziir? ―nam. 27Orze' na mbecy ze' rab yum: ―Pca Shuaan ru, biñ nu nac Ñgyoozh nir, nu dutuub la lardoor nu dela gyel mbañ nir, nu dela fers nir, gal nu dela shcab nir. Nunu pca losa'r gal nu rcar ub ru ―nay. 28Orze' na Jesuuz rab mi yu: ―Nap rnii ru. Benu ni gyicy ru, orze' gad nu cui mbañ ru ―nam. 29Orze' mbecy ze', como rlagy yu gyicy yu nu gabe nu nap yu par lo Ñgyoozh, orze' nay rab yu Jesuuz: ―¿Cyu nac losa̱'? ―nay. 30Orze' na Jesuuz rab mi yu: ―Bzu tub mbecy. Orze' bruuy gyedz Jericó yay par Jerusaleeng. Orze' nez nu yay bdzeel yu gubaan. Orze' de gubaan ze' bgo la dey tooy. Orze' bloo dey dela suuy. Dela shab yu, dela bloo dey. Gaze' nu bdi su dey yu. Orze' gaze' nu ya dey. Se nu gat zi'l yu bzeeñ de gubaan ze' ya dey. 31Ze' yad nu laab zi'l nez ze' bded tub uz. Tees ornu bzaac yu mbecy nu mbish ze', orze' zet byach yu ze' nu mbish mbecy nu guud güii ze'. Orze' yaa lay. 32Orze' ni' zi'l bru'ña tub mbecy nez Leví lugaar ze'. Ni' yu ze' nac yu tub yu nu ricy riiñ nañ yu' nu driib zily mbecy Ñgyoozh. Na ornu bzaac yu mbecy nu mbish ze', orze' zeta' byach yu ze' nu mbish yu ze'. Orze' yaa ga' lay. 33Tees ornu bded tub mbecy Samaria nez ze', orze' bzaac yu nu mbish mbecy ze'. Orze' gushni lagy yuy. 34Orze' becha'y lo mbecy ze'. Gaze' nu bicy nuy mbecy ze' guñaa. Orze' briily yu asecy nu ñup ni urbyay ze' nu guud güii ni mbecy ze'. Gaze' nu ptiish yu negy ze' nu guud güii ni mbecy ze'. Orze' briib yu mbecy ze' ich bañcyug niy. Orze' ya nuy yu nañ tub yu', ze' nu rgyiiñ mbecy posad. Orze' laab yu bgüiiy yu. 35Na tuuba' dzi na, orze' mbecy Samaria ze' blooy cyup tiñ briic yu ni shuaan yu' ze'. Orze' nay rab yuy: “Nap zi'l güiir mbecy ii. Nunu benu gyicy zir yu gasht, orze' ya̱ risha̱ ornu cush cya̱”, nay. 36Ze' orze' na, ¿ca na lo chon de mbecy ze' bicy nuy yu nu guud güii ze' gal mod nu rlagy ñi nu gyicy mbecy nu losa'y? ―nam. 37Orze' na yu nu rlyuu leey ze' rab yu Jesuuz: ―Yu nu gushni lagy mbecy nu guud güii ze' ―nay. Orze' na Jesuuz rab mi yu: ―Orze' gua nunu ni' zi'l gyicy ru ―nam. 38Orze' ya Jesuuz. Gaze' nu bru'ñam tub gyedz. Gyedz ze' rcyiiñ tub fiñ mñaa nu la Mart. Orze' mniiñ lo Jesuuz nu chu'm nañ yu' niñ. 39Ze' bily ñii lañ Li. Orze' gusub ñi yeñ gyi' Jesuuz par nu zuub gyidag ñi de riidz nu rlyuum. 40Orze' Mart rcha' ic ñi nu nac nu dzi yu' riiñ ricy ñi. Orze' becha'ñ lo Jesuuz. Orze' nañ: ―Shuaana̱, ¿a wagyicy cuen ru nu bilya̱ dela riiñ bzeeñ ñi nu gyicya̱ ub zi̱? Mnii loñ nu locyuub ñi ya̱ ―naañ. 41Orze' na Jesuuz rab mi Mart: ―Mart, Mart tona' la rsug ic ru nunu deet rac nañ lardoor nu nac zañ coz. 42Tees tub zi coz nu ricy ñi presis. Ze' Li pcuiñ tub coz nu nap zir par nu gyicy ñi. Nunu se cyu la gac co niñ ―nam.