text:
Njàngale 2
Kan mooy Yàlla ?
1. Lu tax ñu war a jaamu Yàlla ?
Yàlla dëgg ji moo sàkk lépp. Amul fu mu komaasee te amul fu muy jeexe. (Psaume 90:2) Xebaar bu baax bi nekk ci Biibël bi ci Yàlla la jóge. (1 Timote 1:
2. Naka la Yàlla mel ?
Kenn masul gis Yàlla ndaxte Xel la. Xel mooy fasoŋu bakkan boo xam ne moo sut lool bakkanu bépp mbindeef buy dund ci kaw suuf. (Yowaana 1:
Mën nañu xam lu bare ci mbiri Yàlla yi bu ñuy jàng Biibël bi. Dafa ñuy won li Yàlla bëgg ak li mu bañ, ni muy jàppe nit ñi ak li muy def ci fànn bu nekk. — Jàngal Psaume 103:
3. Ndax Yàlla am na tur ?
Yeesu nee na : “ Sunu Baay bi nekk ci kaw na sa tur sell. ” (Macë 6:9, ñun ñoo dengal mbind mi) Ni ñu mën a woowee Yàlla bare na, waaye benn tur rekk la am. Ci làkk bu nekk am na ni ñu koy waxe. Ci wolof ñu ngi koy wax “ Yexowa. ” Waaye am na ay nit yu koy wax “ Yahweh. ” — Jàngal Psaume 83:18.
Turu Yàlla dindi nañu ko ci Biibël yu bare def fa Boroom bi walla Yàlla. Waaye ba ñu doon bind Biibël bi, turu Yàlla feeñoon na fa lu jege 7000 yoon. Yeesu xamal na nit ñi turu Yàlla bi mu leen daan jàngal lu jëm ci Yàlla. — Jàngal Yowaana 17:26.
4. Ndax Yexowa fonk na ñu ?
Coono yiy dal doomu Aadama yi, ndax loolu dafay tekki ne Yexowa Yàlla fonku ñu ? Am na ñuy wax ne Yàlla moo ñuy teg coono ngir nattu ñu, waaye du loolu. — Jàngal Saag 1:
Yàlla jox na doomu Aadama yi sañ-sañu tànnal seen bopp li ñu bëgg a def. Ndax loolu du lu neex, ñu am sañ-sañu tànnal suñu bopp jaamu Yàlla ? (Josué 24:15) Waaye ñu bare dañuy tànn def seen moroom lu bon moo tax coono yi bare tey. Yexowa su gisee njubadi boobu dafa koy metti lool. — Jàngal Njàlbéen ga 6:
Yexowa Yàlla fonk na ñu. Dafa bëgg ñu am bànneex. Ci kanam tuuti, dina fi jële coono yi ak ñi tax coono yooyu am. Am na lu tax Yàlla bàyyi coono yi di am ba tey. Ci njàngale 8, dinañu xam lu waral loolu. — Jàngal 2 Piyeer 2:9 ; 3:
5. Naka lañu mëne jege Yàlla ?
Yexowa dafa bëgg ñu jege ko ci ñaan. Ku nekk ci ñun Yexowa yëg na la. (Psaumes 65:2 ; 145:18) Ku bëgga baale. Mu ngi gis lépp lu ñuy def ngir neex ko, bu dee sax yenn saa yi duñu def li mu bëgg. Suñu matadi terewuñu ñu am diggante bu rattax ak Yàlla. — Jàngal Psaume 103:12-
Ndegam Yexowa moo ñu may dund, moom lañu war a gën a bëgg. (Màrk 12:30) Bu ngeen di gën a jàng lu jëm ci Yàlla te di def li mu santaane, dingeen wone seen mbëggeel ci moom te bu boobaa dingeen ko gën a jege. — Jàngal 1 Timote 2:4 ; 1 Yowaana 5:3.


c: text/html

text:
Médesine, fajou ak môth bi gnou yônal
Limou mbiryi: 3
-
Li gâllou thi lôssou fathkate biy joullite Wolof
Wakhtânekatebi : Mohammed Ahmed lo
Li gâllou thi lôssou fathkate biy joullite
-
Fajou thi khourane ak ay attem Wolof
Wakhtânekatebi : Mohammed Ahmed lo
Laltay boulay dimbali thi degue tembi,fegou ak fajou, atte fajou thi febar, sarty safarawou thi khourane…
-
Kemtanou yalla thi natoub febar Wolof
Wakhtânekatebi : Mohammed Ahmed lo
Febar natoutoub borombila thi ab diamame, lebi febar khewalla, febare dayfar ay bakar…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jimbulang
Jimbulang aw wayndare la wu yitteem doon ëmb mbooleem xeeti xam-xam walla man naa itam tënku ci benn xam-xam, maanaam jimbulang buy wax ci paj walla ci taariix kepp. Jimbulang am mbooloom ay jukki la def, bu ci nekk di wax ci lenn: ciw nit, cib barab, cib xew-xew, cib xam-xam,... Jimbulang day wuuteek baatukaay, ndax du yem rekk ci faramfacce wenn làkk wi. Naka-jekk day doon ay téere yu bari.
Tekkeem gu daj[Soppi]
Cër yi ëpp solo yiy tax a raññee ab jimbulang, ñeent lañu:
- Jagleel gi ci am
- Seenug lëkkaloo
- Nosiin wi
- Mbidiinu jukki yi.
Jimbulang yi man nañoo wuute, aju ci seenum ëmbiit, man nañoo ubbeeku ci xeeti xameef yépp (Jimbulang bu Trecani ak Jimbulang bu waa-Brëtaañ, ñooy yi ci gën a siiw), walla itam tënku ci wenn xeetu xam-xam wi, niki ab jimbulangu paj, bu xam-xam walla bu xeltu. Am na it ay jimbulang yuy jagleelu ci wàll wu yaa ci cosaan, diine walla politig wu wenn askan, walla xeet, niki Jimbulang bu Mag bu Siwiet yi, Jimbulangu Jewish bi...
Yitteey liggéeyi jimbulang mooy jébbal xameef gi ëpp solo gees dajale ñeel tëriit li. Yii liggéey nit yàgg na koo def, dalee lu sori ci taariixam, waaye baatu jimbulang ñi ngi ko tambalee jëfandikoo ngir wax yile liggéey ci XVIu xarnu. Bépp liggéeyu jimbulang, ci lu leer, ab tënk rekk la ci xameefi nit, te it liggéey bi day soppiku aju ci dayoo ak xóotaayu ëmbiitam. Mbooloo ma ñu koy jagleel man naa am njeexiit ci ëmbiit mi; ab jimbulang bees jagleeli gone mooy gën a néew bees jagleeli mag.
Nosiinu jukki yi am na solo lool, ndax moo koy tax a doon ab jumtukaay bu saytoom yomb, kon gëstu ci dina yomb. Ci taariix, ñaari xeeti nosiin lañuy jëfandikoo ci jimbulang yu këyit yi: nosiin gu abajada, jukki yi dañu leen a nos topp nosiinu arafi abajada gu làkk wa ñu binde jimbulang ba, beneen bi mooy séddale leen ciy wàll. Bu njëkk bi mooy bi ñu gën a jëfandikoo ba tay jii, donte xibaarukaay yu mbëjfeppal yi tax nañu ceet geek dello gi man a am, di lu kenn manutoon a xalaat bu njëkk ba.
Jimbulang yi njëkk[Soppi]
Nit, dale ci lu yàgg cig nekkam, doon na jéem a nos ay xameefam. Li dale ci jamono ju yàgg ja, bindkat yi tambali woon nañu xalaat di boole banqaasi xam-xam yépp. Ci jimbulangkat yu njëkk ya man nañu cee lim Góor gi Plini mi bind Naturalis historia (taariixu dend bi), doonoon ag faramfacce, ci fanweer ak juroom-ñaari téere ñeel dend bi, nekkoon na liggéey bu siiwoon ca Tugal gépp ca Jamono ju duggu ja.
Yenn ci liggéey yi mat a fattaliku bokk na ci jimbulang bi Ibn Xaldun bindoon ci 1377, duppee ko Al-Muqaddima(Taariixu àdduna bi), mu ëmboon mbooleem xameefi XIVu xarnu bi: melosuuf, xeltu, taariix, koom-koom, gëstumboolaay, politig, paj ba ci suqaliku gu sax. Jimbulangu xam-xam bu Abu Bakr al-Razi, mutasilita bu Al-Kindi(ci daanaka 270 téere)
Imbratóor bu siin bi, Cheng-Zu bu callala gu Ming moo amaloon Jimbulangu Yongle, di benn ci jimbulang yi gën a yaa ci taariix, mi ngi àgg ci 1408 nekkoon 11.000 téere yees bindeek loxo, lu mat 400 ci ñoom ñoo ngi leen denc ba tay.
Yii téere, loxo lañu leen doon sottee ba tax doonuñu woon tasaaroo lool, boroom alal yeek niti diine yi rekk ñoo ci doon jot: Doonoon nañu ay téere yu seer lool.


text:
Related Tags: Aby Ndour goor Aby Ndour Jappal Jiggeen Aby Ndour Youssou Ndour mbalakh senegal Ami Colle Youssou NDour ashley maher youssou ndour ndobine bercy 2005 sabar danse dance mbalax toubab barack obama senegal Youssou Ndour Bercy 2008 Youssou Ndour bercy 2008 viviane Beuggue Naa Lenn Viviane Ndour mbalakh senegal aby-ndour djchante Viviane Ndour mbalakh senegal Youssou Ndour Bercy 2008 Youssou Ndour mbalakh senegal Viviane Ndour mbalakh senegal Mbegane NDOUR Hakim Jaam Youssou Ndour Mbeugeel Alsamaday Youssou Ndour mbalakh senegal retro Ndiaga Mbaye Youssou Ndour bercy 2008
Sort by: Date Added - Title - View Count - Rating


text:
Niccolò Machiavelli
Niccolò di Bernardo dei Machiavelli (Nikoloo Makiawelli)(3 mee 1469 – 21 suwe 1527) ab bindkat, xeltukat, aji-politig ju Itaali la woon.
Niki Leonardo Da Vinci, Machiavelli jàppe nañu ko kuy misaal dëgg-dëgg nitug yewwute. Bii tekki - ginnaaw ñu bari - di nanu xamal ci jëmm ji ak ci nitu mbind ki waaye du nu xamal ci ngérum machiaveli, mi dugg ci waxtaani bés yi di junj am xel mu yaa te ñaw waaye it di gaaw a ñaaw-xel, ami sikki-sakka ci lépp. Machiavelli jàppe nañu ko niki ki sos xam-xamu politig bu jamonoo bi.


text:
Dinañu amal ab gaaralu nataalu islaam ca reewum Allemagne
Waallu dundin talaata bii ñu dëkkmal lañii amal ab gaaral ca reewum Allemagne ci daara ju kawe jiidi Usanboudg
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamni ñoo leen teewal ci reewu tugël yin i: gaaral bii nga xamni dañukoy amal ci waallu nataalu islaam ci nimbalu kiidi Ahmad Karavasn nga xamni artiste la feekk baax ci reewum Allemagne tomb bi nga xamni moom lañu duppee gaaral bi mooy islaam ci reewu tugël yi
Mbebetu taxawal gaaral bii mooy xarkanamu islaam bu muccu ayib ci reewu tugël yi ak fexe ba sakan wi nga xamni ñooy yeewoo ca reewu tugël yi xam islaam bu baax ci xamin yu wër
Li jara fattaliku mooy kiidi Axmad Karavasn nga xamni ab artiste la bu feekk baax ci reewum Allemagne mungi duggu ci islaam ci attum 1965 te yitt centre bii nga xamni dafay taxawu gaaral bii dafa bookk ci ñent bërëbu yi gëna siiw ci waallu islaam ci reewum Allemagne
1280398


text:
Nettali 1: Yàlla mu ngi tàmbalee sàkk
LÉPP lu baax lu ñuy gis, Yàlla moo ko sàkk. Sàkk na naaj bi ngir leer am bëccëg. Sàkk na weer bi ak biddéew yi ngir ñu am tuuti leer guddi. Suuf si, dafa ko sàkk ngir ñu dund ci.
Waaye naaj bi, weer bi, biddéew yi ak suuf si, du loolu la Yàlla jëkk a sàkk. Ndax xam nga lan la jëkk a sàkk ? Dafa jëkk a sàkk ay malaaka. Ni ñu mënulee gis Yàlla, noonu lañu mënulee gis malaaka yi. Yàlla dafa sàkk malaaka yi ngir ñu nekk ak moom ca asamaan.
Malaaka bi Yàlla jëkk a sàkk, wuute woon na ak yeneen malaaka yi. Ndegam moom la Yàlla jëkk a sàkk, mu ngi meloon ni taawam. Loolu moo tax ñu koy woowe Taawu Yàlla. Dafa doon liggéey ak Yàlla bi Yàlla doon sàkk lépp, naaj bi, weer wi, biddéew yi ak suuf si.
Naka la suuf si meloon ca njëlbéen ? Booba, kenn mënul woon a dund ci kowam. Ndox rekk moo muuroon suuf si sépp. Waaye Yàlla dafa bëggoon nit dëkk ci. Mu daldi def ba loolu mën a am. Lan la def ?
Yàlla dafa jëkk a indi leer ndaxte suuf si, leer la jëkk a soxla. Yàlla fexe na ba leer gi jóge ci naaj bi agsi ba ci suuf si. Guddi ak bëccëg daldi am. Ginnaaw loolu, fexe na ba suuf si feeñ ci kow ndox mi muuroon suuf si sépp.
Booba amul woon dara ci kow suuf si. Xoolal li ñuy wone fii. Noonu la suuf si meloon. Tóor-tóor amul woon. Garab amul woon. Mala amul woon. Amul woon sax jën ci géej gi. Desoon na lu bare bala suuf si rafet te mala yi ak nit ñi mën cee dund.
Jérémie 10:12; Kolos 1:15-17; Njàlbéen ga 1:1-10.
Laaj yi
- Lépp lu baax lu ñu gis, fu mu jóge, te ndax mën nga ci wax benn ?
- Lan la Yàlla jëkk a sàkk ?
- Lu tax malaaka bi Yàlla jëkk a sàkk wuute woon ak yeneen malaaka yi ?
- Naka la suuf si meloon bu jëkk ? (Xoolal li ñuy wone foofu.)
- Lan la Yàlla jëkk a def ngir mala ak nit mën a dëkk ci kow suuf si ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Jérémie 10:12.
Yan jikko Yàlla ñoo feeñ ci li mu sàkk (Is. 40:26; Room. 11:33) ?
- Jàngal Kolos 1:15-17.
Ban wàll la Yeesu amoon ci liggéey bi Yàlla doon def bi mu doon sàkk lépp, te ndegam loolu la, naka lañu war a gise Yeesu (Kol. 1:15-17) ?
- Jàngal Njàlbéen ga 1:1-10.
Suuf si, fu mu jóge (Njàl. 1:1) ?
Bi Yàlla doon sàkk lépp, lu xewoon ci bés bu jëkk bi ? (Njàl. 1:3-5) ?
Waxal li xewoon ci ñaareelu bés bi (Njàl. 1:7, 8).


text:
Wuutuloxo bu mbëj
Wuutuloxo bu mbëj walla masin bu mbëj, ab jumtukaay la buy tax a man a soppi kàttanug doolerandu def ko kàttanug mbëj (di ab safaanukaay) walla kàttanug mbëj ci kàttanug doolerandu (di ab doxalukaay bu mbëj) walla rekk soppi melokaanu kàttanu mbëj gi (di ab soppalikaay). Xeeti masini mbëj yi ñett lañu: Doxalukaay, jurukaay ak safaanukaay
Tëraliin
doxalukaay[Soppi • modifier le wikicode]
Doxalukaay ab xeetu wuutuloxo la buy soppi kàttanu mbëj def ko kàttanu doolerandu ngir defi liggéey. Doxalukaay yi dees leen séddale ci ñaar doxalukaay bu dawaan bu safaanu ak doxalukaay bu dawaan bu wéy.
doxalukaay bu dawaan bu safaanu[Soppi • modifier le wikicode]
Ab xeetu doxalukaay la buy jël kàttanu dawaan bu safaanu soppali ko kàttanu doolerandu. Doxalukaay bu dawaan bu safaanu dees koo séddale ci ñaar:
doxalukaay bu dawaan bu wéy[Soppi • modifier le wikicode]
Bii doxalukaay dafay soppali kàttanu dawaan bu wéy ci kàttanug doolerandu.
Jurukaay[Soppi • modifier le wikicode]
Jurukaay mooy wuutuloxo bu mbëj biy jël kàttanu doolerandu génne ci kàttanu mbëj.
Jurukaay yi dees leen séddale ci ñaar: Jurukaay bu dawaan bu safaanu ak jurukaay bu dawaan bu wéy
Jurukaay bu dawaan bu wéy[Soppi • modifier le wikicode]
Ab jurukaay la booy jox kàttanu doolerandu mu delloo la kàtaanu mbëj ci melokaanu dawaan bu wéy
Jurukaay bu dawaan bu safaanu[Soppi • modifier le wikicode]
Ab jurukaayu mbëj la buy jël kàttanu doolerandu soppali ko dawaan bu safaanu, di nañu ko woowee itam safaanukaay. Nekk na lu ñu Séddale ñaar:
- Jurukaay bu demandoo
- Jurukaay bu demandoodi
Safaanukaay[Soppi • modifier le wikicode]
Ab wuutuloxo la bu man a dox ci dawaan bu safaanu rekk, ci jëfe dafay soppi melokaanam. Yitteem mooy yokk walla wàññi tolluwaayu dend bi walla rekk soppi baraay bi. Doxam a ngi sukkandiku ci njeexit lees di wax xiirtalu bijjaakon.


text:
Soppalikaay
Soppalikaay ab jumtukaay la buy tax a man a soppi limu dend ak taraayu dawaanu mbëj bu jóge cib gongikuwaay buy jur kàttanu mbëj gu safaanu, ci beneen limu dend ak taraay yu wuute te bokk baraay ak melokaan. Te limuy ñakk ci kàttan ci soppali gi lu néew la. Ab soppalikaay, ci dawaan bu safaanu rekk la man a doxe, ndax ci bii xeetu dawaan la mbëjbijjaakon bu safaanu, di ci li doxam aju, man a juddoo.
Soppalikaay yi ci ndomboy jokkalekaayu dawaanu mbëj yiy lëkkale jóoxuwaayu mbëj yi (digg yu mbëj) ak jëfandikukat yi lañu leen di jëfandikoo. Bokk na yenn ci ngirte yi tax dawaan bu safaanu bu Nikola Tesla am-ndaw ci kaw dawaan bu wéy bu Edison ci liñu doon woowee xareeb dawaan yi.
Ubbite[Soppi • modifier le wikicode]
Lim bu bari bu kàttanu mbëj bees soxla ci mboolaay yu taaxe yi tax na ñu war koo jóox ci bariwaay bu dayoowu ci jóoxuwaay yees duppee digg yu mbëj. Ngir man a xayma bariwaayu kàttanu mbëj bees jóox cib digg bu mbëj dañuy xool ci liñuy duppee ngóora gi(njunjam di P bennaanu nattam di Watt ñu koy tënk ci [W]) di luy man a nekk ci diggante ay fukki kw (kilowatt, 1 kW = 1000W) ci digg yu ndoxmbëj walla yu jant ba ci ay teemeeri MW (megawatt, 1 MW = 1.000.000 W) di yu digg yu tàngmbëj ak yu saal. Gii kàttan dañu koy yóbb ci ay teemeeri km. Ngóora (P) gi mi ngi am digaale ak dawaan (I) geek dend (V) gi ci mbindum xayma miy toftal:
Lii dafay tekki ne man ngaa yokk walla wàññi dend gi walla dawaan bi te ngóora gi du soppeeku (te jéem a fexe ba jege 1 (benn)). Lii am na solo lool ndaxte dawaan bi I dafay jur tangoor suy jaar ci biir watatukaayu mbëj bi (ngir njeexitu Joule): lu dawaan bi di gën a bari tangoor giy judd di gën a bari; ngir moytu lii faww ñu yokk dijjaayu watatukaay bi, waaye it yokk gi am na dig ci wàllu koom ak xaral, aju na tamit ci feeñte bi ñuy duppee waddug dend yu buum yi ci seen bopp. Kon ngir wàññi dawaan bi dañuy def ab soppali yokkaale dend gi ci anam gu ngóora gi dul soppeeku.
Ag sàkkam[Soppi • modifier le wikicode]
Baaxi ab soppalikaay ki leen njëkk a taxawal mooy Michael Faraday ci 1831, waaye li mu ci jubluwoon rekk moo doonoon biral baaxi yi nekk ci xiirtalug mbëjbijjaakon, kon xalaatul woon nan la man a nekkee jumtukaay buy jariñ ci dëgg-dëgg. Lucien Gaulard ak John Dixon Gibbs ci 1881 lañu génne ca Londar ab jumtukaay bees duppee woon «ñaareelu jurukaay», ñu daaldi jaay xalaat bi këru liggéey bu waa-aamerig ba Westinghouse. Mooy soppalikaay bees njëkk a jëfandikoo ci jëfe.


text:
Afrig
Afrig, Afirig, moom la ñu jàppee ne mooy gox bi nit cosaanoo, su nu ko xoolee ci yaatuwaayam ak bariwaayu askanam (lu weesu gox bu Asi), mooy ñaareelu gox bi gënn a rëy ci àdduna bi. Yaatuwaayam tollu na ci 30.065.000 km², nekk 20,3% ci jéeri ji ci àdduna bi. Ay way dëkkam tollu ci lu ëpp 800.000.000, muy benn juroom ñaareel bu way dëkki àdduna bi. Afrik a ngi yem ci bëj-gànnaaram ci Géej gu Diggu gi, ci sowwu ci Mbàmbulaanug Atlas, ci bëj-saalum ci Mbàmbulaan gu Bëj-saalum gi, ci penku ci Mbàmbulaanug End. Asi rekk la taqalool ci yeneen gox yi. Yamoo gi jàll na ko. Ci jëmm doon na gox bu bari'y melokaan, te wuute teg ci.
Tëraliin
Cosaanam[Soppi]
Baatu «Afrig» moo ngi jóge ci turu Afridi yi, doonoon ag giir gu dëkkoon ci Bëj-gànnaaru Afrig ci diwaanu Kaartaas.
Beneen cosaanam moo bàyyikoo ci Berber Taferka «suuf», «boroom suuf». Ki fay dund la ñuy woowee Aferkiw, Latin yi soppi ko africanus, mu doonoon aw tundu waa rom ci Afrig. Araab yi di ko wax إفريقيا ifrīqīyā, mu doonoon Tiniisi gu tay gi.
Ñeneen ne ci baatu waa geres bii di aphrike («amul sedd»), latin di ko waxaprica («Bari naaj»), la jóge.
Taariix[Soppi]
Afrik la ñuy jàppee ne mooy cosaanu nit, ndax desiti nit yi gën a yàgg ci àdduna bi fa la ñu ko gisee, ci Afrig gu Bëj-saalumu-Sahara.
Sahara cëru na bu baax ci màggug gox bi. Taariixu askani Bëj-gànnaaru Afrig yi day tolloo ak bu Tugal ak bu Penku gu Diggu gi. Li ëpp ci Afrig gu Bëj-saalumu-sahara amul woon genn jëflante ak li des ci àdduna bi, da ñoo beru woon.
Jamono ju yàgg ja[Soppi]
Xay yi juddoo ci goxu Afrik, boole nañ leen ci yi gën a mag ci taariixu nit. Xayu Esipt ak bu Gana ak bu Mali, ak bu Kuush ak bu Songaay, añse.
Jamono ju yees ji[Soppi]
Jàppum njaam[Soppi]
Ci li taariixkat yi wax, jàppum njaam mi ngi tambali ci xarnub VII ak araab yi. Ci lu gën a leer ci atum 652 ba Ab njiitu araab takk-taxawalee waa Nubi yi ngir ñu jox leen 360 ciy jaam at mu jot. barab yi njaay mi doon amee mi ngi dale ca Mali ba Penku Afrik, ci wàll gi féete bëj-saalumu Sahara.
Ci xayma nee nañ ci diggante xarnub XVIII ba ci xarnub XIX, benn ñenteel ci nit ñi ay jaam la ñu woon, walla ñu ñu manante (takk-taxawal) ci liggéey bu ñu sañut a bañ. Nee nañ njiitu waa afrik yi ci seen bopp ñoo doon jàppaate ak a jaayaate.
Waa tugal lu weesu bi ñu aakimoo (walla sancee) suufi Aamerig yi da ñoo soxla woon ay loxo yuy liggéey ci seen tool yi. Def nañ ko ci 400 at (1500-1888), ay jaam yu bari jënd nañ leen walla jàpp nañ leen ci tefesi afrik yi: Sowwu Afrig gépp, ak ci bëj-saalumam itam. Donte tereg jàppum njaam gi mi ngi waddoon ci lu jege atum 1850 (réew yépp bàyyeendoowuñu ko) amoon ay nit yu wëyoon di ko def cig làqatu ba ci 1900.
Jamono ju mujj ji[Soppi]
Aakimoo gu waa tugal[Soppi]
Jamonoy aakimoo gu tugal ci Afrig moo ngi tambalee ci Ndajeem Berlin (1884-1885) ba ci tembte yi ci atum 1960, sedatle gu réew yu tay yi ca la jóge. Ecoopi moo doonoon menn rèew mi ñu masut a teg
Melosuuf[Soppi]
Réewi Gox bi[Soppi]
Goxub Afrig gëstu gi aju ci ay way dëkkam[Soppi]
Cosaan ak diine[Soppi]
Xool: Diiney Afrig
Làkk[Soppi]
Gëstukatu-làkk yi ci xayma nee nañ 2 000 làkk ci goxu Afrik, ñu boole leen ci ñeenti mbooloo, làkk yi fa cosaanoowul bokkuñu ci.
Xool it[Soppi]
Lëkkalekaay yu biti[Soppi]
- History of Africa The last tribal states.


text:
Xamlenañu programme yi nga xamni moom lañii amal ci centre islamique yi nga xamni moo neekk ci reewum Angleterre ci weeru koor gi
Yënggu yënggu al xuraan yi centre islamique yi nga xamni ñoo neekk ci reewum Angleterre ci weeru koor gi fasyeene nañu amal ayy programme yu yaatu ñeel jullit ñi ak ñi nga xamni dañii woor
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci nga xamni ñoo leen teewal ci reewu tugël yi ni: xabaar yi nga xamni jëleenañuko ci centre islamique yi nga xamni moo neekk ci reewum Angleterre,centre yi nga xamni moo neekk ci reewum angleterre amnañu yeene def ayy programme yu yaatu ci biir weeru koor gi
Bokkna ci programme yi nga xamni dinañuko amal ci weeru koor jaang naau xaaju al xuraan bës bu yaalla saakk ci weeru koor gi gannaaw bi ñu jullee timis ak geewe,waxtaan ci al xurra ci diiru been waxtu laata ñuyy julli timis ak geewe, aka mal ayy julli mbooloo rawatina nak julli timis ak geewe ak ayy jotaatu ndogu bës bu yaall saakk ak jaang ñaan yoo xamni nii dafay dundal ruuxu doomu aadam
Dinañu amal ayy jonŋante ci waallu mokkal al xuraan ak ayy programme yoo xamni nii dafay mana waral ñu dundal guddi gi bu baax , waaye nak li jara xam mooy ñi nga xamni bëggnañu duggal seen ñax ci ligeey bu maagg bii nga sumbunañuko nañu ñëw ci centre islamique bi ngir joxekofa
1251086


text:
Gox
Gox baat la buy tekki ab yaa-yaa wu suuf wu réy te tegu ci kol-kolu àdduna bi. Ci deggoo barab bi ñuy woowee gox dan ciy boolee tamit dun yi ko jege, maanaam yu soriwul tefes yi, lu mel ne Madagaskaar ni mu bokkee ci Afrig, ndax moom la gën a jege ni Asi.
Seddatleeg gox yi[Soppi • modifier le wikicode]
Ci xam-xam, xaaj bu àdduna bi, bu beru rek gox nga, ci tekki bu yaatu, kon sunu sukkandikoo ci loolu dun yépp ay gox la ñu, ndaxte da ñoo beru, dañ ni cundum ci ndox mi.
Baatu gox amul benn tekki rekk. Looloo tax daanaka barab boo dem ci àdduna bi am na ay limi gox. Ci lu daj man nañoo jàpp ne mooy ab yaa-yaa wu suuf wu réy wu am ay yemu yu am solo,(mbàmbulaan, doj, ndand féy-féy... Donte ñu bari da ñoo jàpp ne ñent walla juroomi gox a am waaye di nan far di ci téye juroom walla juroom ñaar.
Ñaar yi ci tàqaloo ñooy Tugal ak Asi, di ko woowee Tugalasi, Bëj-saalumu Aamerig ak Bëj-gànnaaru Aamerig danuy faral di leen di jàppee ñaari gox, suñu booloo nekk Aamerig. Ñenn ñi di boole Afrig Tugal ak Asi mu doon Afritugalasi.
Dun yi dañ leen di boole ci gox yi ñu gën a jege. Lu mel Kanaari donte ci réewum Espaañ la bokk, ci goxu Afrik lañ koy boole. Duni Mbàmbulaan gu dal gi, ci Oseyaani lañ leen boole, ak yeneen.
- 7 gox: Afrig, Bëj-gànnaaru Aamerig, Bëj-saalumu Aamerig, Asi, Tugal, Oseyaani, Dottu Bëj-saalum.
- 6 gox: Afrig, Bëj-gànnaaru Aamerig, bëj-saalumu Aamerig, Tugalasi, Oseyaani, Dottu Bëj-saalum.
- 5 gox: Afrig, Aamerig, Tugal, Oseyaani, Asi.
- 4 gox: Aamerig, Afritugalasi, Oseyaani, Dottu Bëj-saalum.


text:
Dinañu defar ab documentaire ci waallu daara yu kawe yi nga xamni moo neekk ci reewum Russie
Waallu caada ak art neemeeku gi nga xamni mbooloo television yu neekk ci reewum Malezi defnako ci daara yu kawe yi nga xamni dafay jaangale islaam neekk ci gox biid (Xaazaan) peyu reewum Tataristan xamlenañu ni dinañu defar ab film documentaire ci daara islaam yu kawe yu neekk ci reewum Russie yi
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamni ñoo leen teewal ca reewu tugël yi ni: njiitu mbooloo television yi xamlena ni: film documentaire bii nga xamni ñungikoy defar ci weeru koor lañukoy wone ci television bu neekk ca reewum Malezi
ci neemeeku bii nga xamni mbooloo television yi ci reewum Malezi amnañuko ak kiidi (Maraat Gilmaan Of) njiitu daara ju kawe jiidi (Ramadan Xuram chiin) ak Abdullah changara of) bokk ci kilifa yu gëna kawe ci waallu ñjaangum islaam ci daara ju kawe jii ci gise bii waxtaan nañu ci ayy toomb yu bari
jaangalekat yi ak kilifay daara ju kawe jii waxtaan nañu ci taariixu daara ju kawe jii xamalnañu gan yi deemb daara ji ak taariixam
mbooloo mi nga xamni dafay yenggu ci waallu television ci reewum Malezi ci seen tukkib neemeeku bi ci reewum Russie gisenañu ak nonggo daara yu neekk ci daara islaam yu kaawe yi te feekk baax ci yeneeni reew neemeekunañu yitt neekk yi nga xamni jumtukaay yu xereñ yi ci daara ji fa la neekk
1013069


text:
Toolu mbëj
Toolu mbëj, ci jëmm, ab tool la bu ay cër yees yan mbëj sàkk. Ab tool bu ne mel mooy tax ñu man a natt dooley mbëj bi ci bépp tomb boo jël ci barab bi. Ci anam gi ñu koy gëstoo su fekkee ay yan yu tekkaaral lañu, toolu mbëj bi dafay doon toolu mbëjtekkaaral.
Ubbite[Soppi • modifier le wikicode]
Njoxe yi tukkee ci caytu yi gëstukat yi def xamale nañu ne ñaari fànni mbëju yu ne-ne yi ñoo am: baax(+) ak bon (-). ñaari yaram yu mbëju, ñoom ñaar ñépp, ci anam gu baax walla gu bon dañuy bëmëxante, su dee wante dañoo mbëju ci anam gu wuute dañuy xëccante. Ngir xam ndax wenn yaram wi mbëju na, maanaan ndax am na yani mbëj ci biiram, dañuy jëfandikoo jumtukaay bees di woowee mbëjxool, moom du man a xayma taraayu mbëj mi ci biira li muy def rekk mooy wax ne am na ci mbaa déet. Ngir natt mbëj mi jumtukaay bi ñuy jëfandikoo mooy nattampere.
Lii yépp li ko waral mooy melokaanu biir ne-ne yi rawatina cër yi dàtt xarefulwon bi. te itam sax xarefulwon bi li booloo doon ko mooy saal bi, bi ëmb ci biiram feppsaal yi ak feppmaandu yi, ak ab barab bu biti bu mbëjfepp yi nekk. Ci nekkiin gu jaadu ab xarefulwon dafay maandu, maanaam limu mbëjfepp yeek feppsaal yi ñooy tolloo. Ngir xayma dayoob yanub mbëj dañuy jël mbëjfepp bi gën a tuuti bu am ci dénd bi, dayoo bu mbëjfepp bu bon (-) moo yem ak e = 1,602 189 2 ∙ 10-19 C, tolloo te safaanoo ak bu feppsaal, C mooy bennaanu natt bu yan bi te ñu koy woowee Coulomb. feppmaandu yi ñoom amuñu yanu mbëj.
Toolu mbëj bi fa mu man a àgg amul dig, taraayam ci bépp tomb boo jël ci biiram mi ngi aju ci ni ci yan yi séddalikoo walla xeeti ne-ne yi ne ci barab bi. Naka-jekk njunjam mooy , te tasaaroom yamaleb Maxwell moo ko faramfacce. ci Taariix Michael Faraday mooy ki ko njëkk a indi ci diggu XIXu xarnu bi ci ay gëstoom. Su ñu ko boolee ak toolu bijjaakon bi mu doon toolu mbëjbijjaakon.
Toolu mbëjtekkaaral[Soppi • modifier le wikicode]
Su fekkee teg nga ci ab barab ab yanu mbëj Q manees naa natt doole ji muy teg ci beneen yan qo bu ko gën a ndaw bu ñu jël, ci déeggoo qo bu baax (+) lay doon, su ñu tegee Q ci wetu qo. Niki nees koy gise ci gëstu yi, jooju doole dafay aju ci qo ba tax manees naa taxawal bii yamale:
Toolu mbëj bi E, doole ji Q di teg qo F. Ci bii tekki lees di sukkandiku ngir jox toolu mbëj bi bennaanu natt , maanaam Newton/coulomb. yam itam ak , maanaam volt/metar).
Ci tënk, toolu mbëj bi mooy liy jëmmal xëccante bi nekk ci diggante ñaar mbaa ay yani mbëj yu wuute yu taxaw, te tekkaaral, ci ñaari wet yu jakkaarloor , lu doole ji ñuy xëccantee di yokku toolu mbëj bi di yokku. Dig-digal bi nekk ci diggante yani mbëj yu jakkaarloo yi, yu baax (+) yi ci genn wet yu bon(-) yi ci geneen wet lees di wax lankmbëj. Lankmbëj bi mooy tax ba ab yanu mbëj du man a jóge ci genn wet dem ci geneen. Di fattali ne dawaanu mbëj du lenn lu dul ay yani mbëj yuy toppante, di daw; yu baax yi ñooy xëcc yu bon, su fekkee ab lankmbëj nekk na ci seen diggante dawaan du fa man a am. Su lankmbëj bi dëggëre ba tax dawaan manu faa judd, maanaam doole ji yan yu baax yi di xëcce yu bon yi amul taraay bu doy ba tax ñuy man a romb lankmbëj bi, ñoom yu bon yi, toolu mbëj daadi fai juddoo. Ba tax toolu mbëj du lenn lu dul doole jees sëf ab yanu mbëj.


text:
Cosug àdduna bi ak Big Bang
Nit daa mas di laaj ci jamono ju nekk:
- fan la àdduna su daytaluwul sii juge ?,
- fan la jëme ?
- nan la àtte yiy wattu ag màndaqoom (son équilibre) akug nosoom (son ordre)di doxe.
La ko dale ci ay xarnu, boroom xam-xam yi def nañu ay gëstu ci lu aju ci tëriit loolu (sujet boobu), ñu àgg ci génne am mbooloom ay gisiin (théories). Xalaat bi notoon ci xarnub fukk ak juroom ñeent moo doonoon àdduna bi de am mbooloom ne-ne (matiere) la, yu yor dayo bu amul yamu, yu fi nekkoon naka jekk, tey yu fi dul jug it ba fàwwu.
Gis-gis bii nga xam ne mooy cëslaayu xeltu gu ngérum ne-ne (philosophie matérialiste) da daan dàq ak a weddi amug aji sàkk ji (Yàlla), ba noppi di saxal ne àdduna bi amul ab tàmbali, te amul it ab yamu.
Ngérum ne-ne (le matérialisme), nosteg xalaat la (système de pensée), guy jàppe ne-ne ne mooy genn nekk gu joyu (le seul être absolu) gi fi am, ci noste gii, lenn lu dul ne-ne amul. Nosteg xalaat gii nga xam ne mi ngi sosoo ca Geres Gu Yàgg ga, te gën a tase ci fukk ak juroom ñeenteelu xarnu, mujj na di lu siiwe ci turu ngérum ne-ne mu dàggasante (matérialisme dialectique) mu Karl Maks. Ñoñ ne-ne ñi (les materialistes) dañoo jàppe woon xalaatu àdduna bu amul yamu bii muy seen ndëerlaay lu mag lu seen xeltu gu weddi gi (philosophie athée). Ci misaal, ca téereem ba tudd (dal yu dàttu yu xeltu) (principes fondamentaux de philosophie) saa ne-ne (ce materialiste) mii di Jorj Politseer, saxaloon na ca ne àdduna bi du lees sàkk, dolli ca ne bu doonoon lees sàkk, daa waroon a nekk di lu Yàlla sàkk ca saa sa te mu tukkee cig neen.
Bi Politseer saxalee ne àdduna bi sàkkeesu ko cig neen (du néant), dafa sukkandiku woon ci misaal mu sax mu àdduna bi (modèle statique de l'univers) te nekkoon fi ci fukk ak juroom ñeenteelu xarnu. Mu xalaatoon ne def na ag saxal gu xam-xam. Ci biir loolu jëm kanam yi xam-xam ak xarala amal ci ñaar-fukkeelu xarnu, màbb nañu ci mujj gi xalaat bu njëlbéenu (idée primitive) bii ñuy wooye ngérum ne-ne (matérialisme), wuñees na ne àdduna bi saxul ni ko ñoñ ne-ne ñi daa waxe . Waaye ci safaan bi daa nekk cig tàllaliku. Gisees na it jaare ko ci seetlu ak xayma ne àdduna bi am na ab tàmbali (fu mu tàmbalee), te dees koo sàkk mu tukkee ci tus, ci ag fàcc gu mag. Tay jëf jii àddunay xam-xam jépp nangu na ko, te wuññig jëf yu am solo yii mi ngi jàppandee ci ay seetlu aki njuréefi gëstu yu di ag jeqiku (révolutionnaire) .
Ca 1929 ca seentluwaay (observatoire)bu Monpiuson ca Kaliforni, ab saytukatu bidiw bu Amerig bu tudd Elwin Oban defoon na benn ci wuññi yi gën a mag ci taariixu saytubidiw (astronomie), bi muy seetlu bidiw yi ci ag fésalukaay gu ngande (télescope géant), gis na ne dañuy genne genn leer gu xaw a xonq, ci kem seenug soreyoo, loolu li muy wund mooy bidiw yi dañuy dem sori ñu. Waawaaw, ci li ay àtte yees nangu ci jëmm (lois phisique) wax, jëmmi ceññeer yu leer yi bu ñuy tuxu jëm ca tombub seetlu ba, dañuy jeng jëm ci yolet, te jëmmi ceññeer yu leer yiy dem di sori tombub seetlu bi dañuy jeng jëm ci xonq. Seetluy Oban yi may nañu nit xam ne leeri bidiw yi dañuy jëm ci xonq. Loolu li muy wund mooy ñoom kat dañoo dëkk ci di ñu sori, di dem wëlis ñu. Ginaaw loolu Oban defaat geneen wuññi gu mag. Du rekk bidiw yi ak galagsi yi dañuy sori wëlis nu, waaye dañuy dox di soreente ñoom ci seen biir. Ndegam nag mbooleem céri àdduna bi (ses éléments) dañuy soreyante ci seen biir, lenn lees man a jàpp mooy ne àdduna bi daa nekk cig yaatu gu sax (tàllaliku=expension). Ngir gën a xam loolu man nañoo jeneer àdduna bi mu mel ne kaw ag manq gees nekk di wal. Ni tomb yi nekk ci kaw manq gi di soreentee lees koy gën di wal, ni la yëf yi nekk ci jawwu ji di soreentee lu àdduna bi gën di tàllaliku. Lii sax wuññeesoon na ko ci gisiin (theorie) ci lu gënoon a teel, Albeer Anstaayin mees jàppe ne mooy boroom xam-xam bi gën a mag ci ñaar-fukkeelu xarnu àggoon na ci ginnaaw ay xayma yu xam-xamu jëmm bu gisiin (physique théorique), àggoon na ci ne àdduna bi nekkul di lu man a sax (statique). Ci biir loolu daa tegoon nee wuññeem googu, ngir rekk bañ a dëppoodeek misaalum sax (model statique) mu àdduna bi, mi nga xam ne moom la népp jëloon ciy jamonoom. Ci ginnaaw bi Anstaayin gisoon na ne def na ci loolu njuumte li gën a mag cig dunnam akub liggéeyam.
Lu tàllalikug àdduna bi di wund? Tallalikug walla gën di yaatug àdduna bi day wund ne bu ñu manoon a deltu ginnaaw, dinañu seetlu ne àdduna baa ngi doore ci benn tomb, fa la jële cosaanam. Xayma yi wone nañu ne benn tomb bii nga xam ne moo ëmboon mbooleem ne-ne bu àdduna bi daa waroon a am kemub tus (volume zero) akug fataay gu amul yamu. Àdduna bi nag mi ngi sosoo ci fàccug benn tomb bii yoroon dayob tus . Fàcc gu mag gii nga xam ne ci la àdduna bi doore, tuddeesoon na ko Big Bang, gisiin wi it daal di jël tur wi. Cig pàttali dayobb tus aw waxiin wu gisiin la (expression théorique) wees jëfandikoo ngir man a leeral, xam-xam manul a leeral maanaam neen ( concept de neant) mi nga xam ne weesu na digi déggiinu nit, ba mu koy tudde tombub tus. Ca dëgg-dëgg, dayob tus mooy ag neen, ci noonu àdduna bi mi ngi sosoo ci cig neen, ngir gën a leer , dees koo sàkk. Lii nga xam ne ci ñaar fukkeelu xarnu rekk la ko xam-xamu jëmm bu jamonoo bi wuññi, Alquraan moom saxaloon na ko booba ak leegi tollu na ci fukk ak ñeenti xarnu: Moom moo sos asamaan yeek suuf si. Gisiinu Big Gan (la theorie du Big Bang) mi ngi doon wone ne, ci njëlbéen gi, mbooleem yëf yi nekk ci àdduna bi benn cér rekk lañu woon, ginnaaw bi ñu séddalikoo. Lii nga xam ne gisiinu Big Bang wee ko wone, Alquaraan it jotoon na koo wone booba ak leegi toll na ci fukk ak ñeenti xarnu, ci jamono joj nit lu néew la xamoon ci àdduna bi. Ñi weddi xanaa gisuñu ne asamaan yeek suuf si benn jóor lañu woon bu taqaloo (lu ci ne tayu ci moroom ji), ñu tàqale leen,. Loolu li muy wund mooy lépp sàkkees na ko ci genn fàcc gu mag gu bawoo ci benn tomb, bu ko defee mu doon àdduna bii ngay gis bi mu tàqalikoo. Tàllalikug àdduna bi benn la ci firnde yiy wone ne àdduna bi cig neen lees ko sàkke. Lii nag xam-xam wuññiwu ko lu moy ci ñaar-fukkeelu xarnu bii rekk, waaye Yàlla moom jotoon na ñu koo xibaar ci Alquraan, jees wàcce booba ak leegi tollu na ci 1400 at: Asamaan si ñoo ko tabax ci sunu kàttan, di ko yaatal it ci anam gu sax. Big Bang day wone ci anam gu leer ne àdduna bi cig neen lees ko sàkke. Ci nu gën a leer, Yàlla a ko sàkk. Looloo tax saytukatu bidiw yi taqoo woon ak xeltu gu ngérum ne-ne mi (materialime) wéyoon ci weddi Big Bang te sax ci dëgëral xalaatub àdduna ju mul yamu bi. Sababi lànk gii feeñ na ci baati Artir Edington, benn boroom xam-xamu jëmm bu siw la woon: (( ci wàllug xeltu, déggiit (notion) wu ag tàmbali gu bette (abrupt) daf may xatal )). Beneen saa ne-ne bu waa Angalteer di Fred Hoyle, moom itam gisiinu Big Bang xatal na ko. Ci digg ñaar-fukkeelu xarnu Hoyle daa di nay doon farandoob gisiin wu melokaan wu sax wi (état stationnaire), woowu gisiin daa niroo woon ak wa fi nekkoon ca fukk ak juroom ñeenteelu xarnu, te di woon àdduna bu tekkaaral bi. Gisiinu melokaan wu sax wi daa saxaloon ne àdduna bi ab kemam amul yamu naka noonu ab diiram. Gisiin wii nga xam ne amul woon geneen jublu gu feeñ gu dul dëgëral xeltug ngérum ne-ne (philosophie materialiste) nekkoon na di lu safaanoo ak gisiinu Big Bang wi saxaloon ne àdduna bi am na ag tàmbali. Ñi daa layal melokaan wu sax wi yàgg nañoo lànk Big Bang, waaye ci biir loolu xam-xam moom di wéy di leen weddi. Ci 1948 Jorg Gamow indi na beneen xalaat ci lu aju ci Big Bang. Saxal na ne ginnaaw bi dduna bi sosoo ci ag fàcc gu mag, ab gëwéelub ceññeer (circuit de rayonnement ) war na am ci àdduna bi, niki jeexiitu fàcc gii. Rax ci dolli, ceññeer gii daa war a nekk di lu tas ci anam gu benno ci mbooleem àdduna bi. Firnde loolu doon na feeñi . Ca 1965 ñaari gëstukat yu tudd Arno Pinsiyas ak Robert Wilson wuññi nañu ceññeer yii cig mbetteel . Ceññeer yii ñuy wooye ceññeeri mbëj-bijjaakon yu Big Bang (fond diffus cosmologique) niruwuñu woon lu juge ci benn gongikuwaay, waaye da doon lu tas ci jawwu jépp. On comprit ainsi(degguma li mu wax foofu). Pensiyas ak Wilson joxees na leen neexalub Nobel ngir seen wuññi yooyu. Ci 1989, Nasaa sànni woon na ci jawwu ji satalit bii di Kob, ngir def ay gëstu ci ceññeeri mbëj-bijjaakon yu Big Bang , ba ñu defee juroom ñatti simili ci jawwu ji lañu dëggal xaymay Pensiyas ak Wilson yii. Kob wuññi na jeexiiti fàcc gu mag googee amoon ca ndoortel àdduna bi. Wuññi gii ñu jàppe gi gën a mag ci mbooleem jamono yi, indi na firnde lu leer ñeel gisiinu Big Bang. Leneen firnde lu am solo lu Bing Bang mi ngi bawoo ci kem bu Idrojen ak Eliyon bi nekk ci jawwu ji. Ci biir gëstu yi gisees na ne dajaloog Idrojen-Eliyom gi am ci àdduna bi dëppoo na ak xaymay gisiin yu dajaloog Idrogen-Elyom yi desoon ginnaaw Big Bang.
Bu àdduna bi amul woon fu mu tàmbalee mbaa mu nekkoon di lu fi mas di nekk, kon aji toggaleem ju Idrogen (sa composant dihydrogène) lekku na ba jeex bu yàgg ba far soppiku di Elyom. Firnde yu leer yépp nag ñoo tax woroom xam-xam yi nangu gisiinu Big Bang . Misaalum Big Bang mooy baat bu mujj bi woroom xam-xam yi agseegun ci lu aju ci cosaanul àdduna bi. Ginaaw bi mu yàggee layal Melokaan wu sax wi ci wetu Fred Hoyle, Denis kiyama melal na taxawaayam bu mujj bi mu mujj a àgg, ginnaaw feeñalug mbooleem firnde yiy dëgëral gisiinu Big Bang. Skiyama jibal na ne (( layal na gisiinu melokaan wu sax wi, du caagéenug ngir ne da koo wóoroon ne mooy dëgg, waaye rekk ngir ne loolu la bëggoon muy li am. Skiyama dolli na ci ne, bi firnde yi tegaloo, manatul a def lu du nangu nag ne làmb ji tas na, te wacci gisiinu melokaan wu sax wi)).
Profesëer Jorj Abel bu daara ju kawe ju Kaliforni nangu na moom it ndam lu mujj li ñeel Big Bang. Daal di jibal ne firnde yi am ci jamono jii wone nañu ne àdduna bi mi ngi feeñ ci ay milyaari at ci ginnaaw, te Big Bang gi waral ko. Mu nangu ne amul meneen pexe mu dul nangu gisiinu Big Bang. Ak dikkug gisiinu Big Bang, léebuw ne-ne bu sax (mythe de la matiere eternele) wi nga xam ne moo doonoon cëslaayul xeltug ngérum ne-ne (la base lde la phiolosophie materialiste) mujjees na ko sànni ci sënub taarix. Lu fi amoon kon njëkk Big Bang ? Jan doole moo sabab amug àdduna bi ci fàcc gu mag gii te kat bu njëkk lu amadi la woon ? Laaj bii day da fiy indi - ci waxi Artir Edington – lu naqari li ci wàllug xeltu li ñoñ ngérum ne-ne nanguwul a nangu te mooy amug aji bind (aji sàkk). Xeltukat bu weddi bu siw ba nii la saraa laaj boobu: (( Xamees na bu baax ne diine lu baax ci bakan la. Kon maa ngi doore ci nangu ne Stratonocien bu weddi bii manul lu dul nangu dëppoo gu àdduna gii. Ndax mel na bu baax ne sóobukati jawwu yi indi nañu firndey xam-xam ci ne àdduna bi am na ab tàmbali)).
Boroom xam-xam yu bari yu dul tënk seen bopp ci ne fàwwu dañoo war a nekk ñu gëmadi, nangu nañu ne am na aji sàkk ju man lépp ju sabab sosug àdduna bi. Aji sàkk jii daa war a nekk aji nekk joj moo sàkk jamono ji ak jawwu ji (walla féex gi = l’espace), waaye nekk it di ku temb (maanaam ku wéeruwul, sukkandikuwul) ci jamno ak jawwu ji. Lii la boroom xam-xamu jëmm (physicien)bu siiw bii di Hugh Ross wax : (( Bu tàmbalig jamono tollook tàmbalig àdduna bi ni ko layal wu féex gi saxale (le théorème de l’espace), kon li sabab àdduna bi daa war a nekk ag nekkte (entité) guy jëfe ci tolluwaayu jamono bu temb (indépendant) ci anam gu mat, ba noppi jiitu fi tooluwaayu jamono bu àdduna bi. Jii wax nag mi ngi ñuy jàngal ne àdduna bi du Yàlla moom ci boppam, te Yàlla it nekkul di lu ëmbu ci àdduna bi. Waa-waaw ne-ne ak jamono aji sàkk jee leen sàkk, ki nga xam ne wéeruwul ci benn ci maanaa yii, jii aji sàkk nag mooy Allaa Yàlla miy aji man lépp, kiy boroom asamaan yeek suuf . Ca dëgg-dëgg, Big Bang indi na ciy jafe-jafe lu sakkan ñeel woroom xam-xami ngérum ne-ne mi , Antoni Flew dëggal na loolu. Ndax Big Bang saxalul rekk ne àdduna bi cig neen lees ko sose, waaye saxal na ne it dees koo sos ci anam gu nosu, gu tegu ci yoon, gees fuglu. Big Bang mi ngi ame ci fàccug tomb bi ëmboon mbooleem ne-ne ak kàttanug àdduna bi, akug tasam ci jawwu ji ci mbooleem wàll yi, cib gaawaay bu yéeme. Ne-ne bii ak kàttan gii ñoo jur ag màndaqoo gu mag gu ame ci ay galagsi, ay bidiw, jant bi, suuf si ak mbooleem yeneen yaram yu asamaan yi. Nga rax ci dolli, ay àtte yees tudde àttey xam-xamu jëmm (lois de la physique) daal di feeñ, ay àtte yu niroo ci àdduna bi bépp, yu dul soppiku. Àttey jëmm yii feeñ ànd ak Big Bang, soppikuwuñu lu gën a néew ci diir bu tollu ci 15 milyaari at. Nga rax ci dolli, àtte yii ñi ngi tegu ci ay xayma yu àgg ci leer ba bees ci soppee la gën a néew ci li mu doon, mu yàq bindub àdduna bépp akuw meloom. Lii lépp li muy wund mooy Big Bang indi na fi ag nosu gu yéeme. Ci biir loolu ag fàcc, ci yoon, ag nosu daawu ci juddoo, mbooleem fàcc yees ma a gis, toc la daa def, moñoxe, wisaare, tas. Bees gisee nag ag fàcc def ag nos gu mel ne gii, li nuy man a wax mooy ag yewwute manul a ñàkk ci ginaaw li ko amal, te nag kenn daal moo war a yëngal mbooleem cér yii tas ngir fàcc gi, ci anam gees fuglu lool. Freds Hoyle mi mujjoon nangu gisiinu Big Bang, ginnaaw bi mu ko weddee ay at mi ngi leerar loolu ci anam gu leer: (( Gisiinu Big Bang saxal na ne àdduna bi mi ngi tàmbalee ci genn fàcc. Moone ni ñu ko man a seetloo, ag fàcc du def lu dul tas ne-ne , te Big Bang moom ci anam gu mbóotu daa def safaan ba, ci dajale ne-ne ci melow ay galagsi. Bu ag fàcc yobboo cig nosu gu mag loolu du man a def lu dul gëmloo ci ne am na aji sàkk juy ki ko def. Weneen feeñiit wu nosu gu kiimaane gii sosu ci àdduna bi ci ginnaaw Big Bang mooy sosuwug àdduna bees man a dëkke. Sart yi manul a ñàkk ci sosuwug àdduna bees man dëkke bari nañu te jafe ba xel du nangu ne man nañoo sosoo cig tombe. Paule Davis ab boroom xam-xamu jëmm bu gisiin (physique theorique) bu siw jibal na, ginnaaw bi mu defee am mbooloom ay xayma ci kemub tallalikug àdduna bi, jibal na ne kem bi de àgg na ci leer ak tegu ci yoon fu xel manul a xalaat. Davis nee na : (( njuumte gu ndaw ci natt kemub tàllikug àdduna bi man naa waral àdduna bi moy ag bijjam (sa gravité), bu ko defee wéyal ag tàllalikoom ci anam gu nosoodiku. Adduna bi, bu gënoon a dox ndànk ci nii mu koy defe, day daal di rot, bu gënoon a gaaw tuuti rekk nga gis ne-ne bu àdduna bi tas bu yàgg.Big Bang de du fàcc gu mel ne yépp : ((Ag fàcc la gu am ab tolluwaay bu sax, gu yam fees ko yamloo)). Prosesëer Stefaan Aukin, dib boroom xam-xamu jëmm bu mag, jibal na ca téereem ba tudd (Une breve histoire du temps) ne:(( àdduna bi mi ngi tegu ci ay xayma aki màndaqe yees nos, defar leen ci anam gu leer gu ñu manul a xalaat nun)). Aukin jibal na ci lu aju ci tàllalikug àdduna bi : (( Su fekkoon ne kemub tàllaliku gi, as cimili ginaaw Big Bang bi, daa yées ak doonte lu tollook téeméeri miyaari milyoŋeem la, àdduna bi day daanuwaat cig teel balaa tollu nii mu toll tay)). Paul Davies leeral na ba tay ngérte lees manul a moyu, lees di génnee ci xayma ak màndaqoo (équilibre) yu leer yii te yam ba ëpp : (( Lu jafe la nga man a tëyewu ci kanamu xam ne ni àdduna bi bindoo fi mu ne, nga xam ne lu néew lees ci laal rekk man na koo yàq, lees liggéey la ci anam gees sonn. Boole gu mel ne lu kiimtaane gii ci ay xiimaa yu lim te dénd bi (la nature) jox ko ay way saxam yu dàttu yi (ses constantes fondamentaux) day wéy di firnde lu fés liy wone ne àdduna bi lu nosu la)). Ci lu ci aju ba tay, Jorj Greenstein dib Profesëer bu Amerig, ca téereem ba tudd (L'univers symbiotique) nee na : ((Su nu xoolee firnde yii yépp, ab xalaat bu làkkale di na nu jàpp mooy ne lii daal mooy war a doon màndargam ag nammeel gu xarbaaxe (volonte surnaturelle))).
Ci gàttal daal bu ñu dee settantal nosteg àdduna gu yéeme gii, dinanu gis ne amug ak nosu gu àdduna bi dañoo goor ci ay màndaqoo yu yëgu (delicat) ak ci nosu gu fasu ba tombe rekk ak fiiroo (coïncidence) duñu doyati ngir firi leen, leeral leen. Ci lu leer, lu manul a nekk la nosu gii ak màndaqoo gu mat gii nekk di lu fi dikkal boppam ak cig tombe ginnaaw ag fàcc gu mag.Sosu gu ag nosu gu ni mel, ginnaaw ag fàcc gu mel ne Big Bang mooy firnde lu fés li ci ag sàkk gu xarbaaxe. Nosu ak tegu ci yoon gu mat gu àdduna bi dañuy wone ci anam gees manul a moyu teewaayug aji bind ju yor xam-xam, kàttan ak hikma ju dul jeex, mooy ki sos ne-ne jële ko cig neen, tey fuglu ak a doxal lii lépp cig wéy. Aji bind jii mooy Allaa, boroom àdduna yépp. Aji tekki ji : Abdu Xaadir KEBE


text:
Doxalukaay bu mbëj
Doxalukaay bu mbëj, ab wuutuloxob mbëj la, boo xam ne kàttan giy duggu ci moom gu mbëj la te ga muy génne gu doolerandu la. Doxalukaay yu mbëj yi am nañu solo lool ci dundiinu jamono ju bees ji, te it dëgg la sax, ne limu doxalukaay yu mbëj yi nekk ci am réew dafay firndeel tolluwaayu jëm-kanamam. Maanaam yokkug limu doxalukaay yu mbëj yi ci am réew bokk na ci wonekaay yiy firndeel tolluwaayu yokkuteem ci wàllu xarala mu réew moomu. Ngir dëggal loolu, doy na xool ci jumtukaay yi nekk ci li ñu wër: ca saxaar ba ci watukaay ak yeneen ak yeneen, yi ngeen xam ne nit ku bees ki moo ngi koy jëfandikoo bu baax, man naa ni sax ñooy doxal sunug dund.
Doxalukaay yu mbëj yi dañoo bari te wuute, am na doxalukaay bu dawaan bu wéy, doxalukaay bu dawaan bu safaanu moom mu séddaliku ci doxalukaay bu demandoo ak doxalukaay bu demandoodi,.
Tëraliin
Xaralay doxiin gi[Soppi • modifier le wikicode]
cëri ad doxalukaay[Soppi • modifier le wikicode]
Doxiin[Soppi • modifier le wikicode]
Dawaanu mbëj bi day jaar ci ag lëmës gees wëndeel ci ab dogub weñ bi tudd tekkaaralaan bi. Lëmës googu, gi ñu defare ak wëñu përëm (naka-jekk përëm lay doon waaye manees na koo defaree ak beneen xeetu wommatukaay), dafay jur ab toolu mbëjbijjaakon, tool bi dafay feeñ niki ag walug bijjaakon, di lees man a natt. Danu koy jàppee niki jenn doole di lees di wax dooley Lorentz. Toolu mbëjbijjaakon boobu dafay duggante ak toolu mbëjbijjaakon bu lëmës gu wëndeeluwaan bi jur, mi melokaanoo teewaayu ñaar walla ñetti seexi dott. Wëndeeluwaan bi tambalee wëndeelu ci ndimbalu dooley Lorentz; bëj-gànnaaru toolu bijjaakon bu wëndeeluwaan bi day bijjante ak bëj-saalumu toolu bijjaakon bu tekkaaralaan bi. Xaaju wëndeelu gu nekk, dott bi day soppeeku, ci noonu la wëndeelu gi man a wéyee.
Taariixam[Soppi • modifier le wikicode]
Ci atum 1821, lu weesu xamteg feñte gu mbëjbijjaakon gi simikat boobu di Ørsted xamle woon, la jëmmalkat bu waa-angalteer bii di Michael Faraday defar ñaari wuutuloxo ngir sàkk li mu duppee ag wëndeelug mbëjbijjaakon: ab doxub dooley bijjaakon bu mbegewu te wéy, ci lu wër ab wëñ, ci maanaa mooy faramfaceg doxalukaay bu mbëj gu njëkk.
Xeeti doxalukaay yu mbëj[Soppi • modifier le wikicode]
Xeeti doxalukaay yu mbëj yi am, manees naa wax ne, du xaaj du jeex, waaye manees na cee lim yi ëpp yees di jëfandikoo:


text:
Nettali 50: Ñaari jigéen yu am fit
BI WAA Israyil demee ba am coono, ñu daldi woo Yexowa. Yexowa may leen njiit yu am fit pur dimbali leen. Njiit yooyu, àttekat lañu leen di woowe ci Biibël bi. Yosuwe moo doon àttekat bu jëkk bi. Ginnaaw moom amoon na Otniyel, Exud, Samgar ak ñeneen. Waaye, ci ñi dimbali Israyil noonu, amoon na ñaari jigéen yu tudd Debora ak Yawel.
Debora, yonent bu jigéen la woon. Yexowa dafa ko doon yëgal liy am ëllëg, ba pare moom mu jottali ko mbooloo mi. Debora àttekat la woon itam. Dafa doon toog ci suufu garab bu ñuy wax tiir, nit ñi di ñów wax ko seeni poroblem ngir mu dimbali leen.
Jamano jooju, Yabin moo nekkoon buuru Kanaan. Amoon na 900 watiir yu ñu defar ngir xeex, ak it ay soldaar yu aay lool. Seen kàttan dafa bare woon ba ñu mën a forse ñu bare ci waa Israyil ñu nekk seeni jaam. Ki doon jiite soldaar yooyu, Sisera la tuddoon.
Benn bés, Debora dafa woo àttekat bi tudd Barag, ne ko : ‘ Yexowa nee na : “ Jëlal 10 000 góor, yóbbu leen ca tundu Tabor. Dinaa fa indi Sisera. Dinaa tax nga daan ko, moom ak soldaaram yépp. ” ’
Barag ne Debora : ‘ Dinaa dem boo ñówee ak man. ’ Debora ànd ak moom, waaye lii la wax Barag : ‘ Du yow yaay tax ngeen gañe xeex bi, ndaxte ci loxo jigéen la Yexowa di daaneel Sisera. ’ Te loolu moo am.
Barag wàcc tundu Tabor ngir fekk soldaari Sisera. Jékki-jékki rekk, Yexowa daldi indi ndox mu baree bare, soldaaru Sisera yu bare dee ci biir ndox mi. Waaye Sisera moom, dafa wàcc watiiram, daw.
Sisera daldi àgg ci tànt fu Yawel nekkoon. Yawel wax ko mu dugg, ba pare may ko meew, mu naan. Bi mu naanee, mu komaase gëmméentu, daldi nelaw, nelaw bu xóot. Yawel jël benn pont ci yi ñu sampe tànt bi, mu daaj ko ci boppu ku bon kooku. Bi Barag ñówee, Yawel won na ko Sisera mi dee woon ba pare. Kon gis nga ne li Debora waxoon moo am.
Buur Yabin, moom itam, rey nañu ko. Waa Israyil daldi amaat jàmm lu xaw a yàgg tuuti.
Njiit yi 2:14-22; Juges 4:1-24; 5:1-31.
Laaj yi
- Ñan ñooy àttekat yi ? Waxal ni ñenn ci ñoom tudd.
- Ban liggéey bu réy la Debora am, te liggéey boobu lu mu ëmb ?
- Bi buur Yabin ak ki doon jiite soldaaram yi, maanaam Sisera, bëggoon a song waa Israyil, lan la Yexowa wax Debora pur mu wax ko àttekat bi tudd Barag ? Ci li mu wax, kan mooy tax ñu yóbbu ndam li ?
- Naka la Yawel wonee ne jigéen bu am fit la ?
- Lan moo xew ginnaaw bi buur Yabin deewee ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Njiit yi 2:14-22.
Naka la waa Israyil indee meru Yexowa ci seen kow, te lan lañu mën a jàng ci loolu (Njiit. 2:20; Prov. 3:1, 2; Ézék. 18:21-23) ?
- Jàngal Juges 4:1-24.
Naka la karceen yu jigéen yi tey mënee roy ngëm ak fit yi Debora ak Yawel amoon (Juges 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Prov. 31:30; 1 Kor. 16:13) ?
- Jàngal Juges 5:1-31.
Barag ak Debora def nañu benn woy bi ñu daanee seeni noon ba pare. Woy boobu, naka la mënee nekk ñaan bu jëm ci xeexu Armagedon bi war a am (Juges 5:3, 31; 1 Chron. 16:8-10; Peeñ. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21) ?


text:
The Web's #1 Hindi Lyrics Web Site
Browse Lyrics by Title
arey mar gaye mar gaye fokat mein hum koi toh humko liyo bachay (aaisa teer chala mere dil par jiski maar sahi na jaay) - 2 dil ki baat atak gayi dil mein muh se haay kahi na jaay' tere nain pe kavita likhe kalam tuut ke reh reh jaay teri zulf ki baat chale toh bin baadal barkha ho jaay aaisa teer chala mere dil par jiski maar sahi na jaay goriyo.. arey mar gaye mar gaye fokat mein hum koi toh humko liyo bachay teri chaal ki kya misaal de hirni naagin bhi sharmaay mere dil pe giri bijliyan kamar pe jab choti lehraay teri roop ki dhup ke aage darpan bhi tukde ho jaay tere badan ki mehak se gori chandan bhi feeka pad jaay aaisa teer chala mere dil par jiski maar sahi na jaay goriyo.. arey mar gaye mar gaye fokat mein hum koi toh humko liyo bachay kaliyon ki hai tu shehzaadi phoolon ki mallika kehlaay har ek chaman mein charcha tera har bhanvra tere guun gaay jitni bhi tareed kare hum utni hi kam padti jaay ab toh ang laga le mujhko mera janam safal ho jaay aaisa teer chala mere dil par jiski maar sahi na jaay Chore oh arey mar gaye mar gaye fokat mein hum koi toh humko liyo bachay teri meethi baaten sunkar dheero misri ghul ghul jaay main deewani ho gayi teri tune mujhko diya fasaay teri meethi baaten sunkar dheero misri ghul ghul jaay Chore oh prem dagar kaaton se bhari hain hum dete hain tujhe bataay pyar ke raste pe le jaake kahi tu humko bhuul na jaay - 2 haay yeh tune kya keh dala praan jaaye par wachan na jaay ek janam ki baat chhod tu denge saaton janam nibhaay ab toh ang laga le mujhko mera janam safal ho jaay - 2 aaisa teer chala mere dil par jiski maar sahi na jaay goriyo... chore ho...


text:
Jëfandikukat:Ibou
wolof: Sama tur mooy Ibrahima Fall, Ibu di sama dakkantal. Am naa 26 at. Ci samag dund gu dëggu damay jàng boppu daara-ju-kawe ju bologna ca Itaali. Venezia (Itaali) laa dëkk.
Ci 2007 laa tambalee jàng wolof. Mooy làkk bi ma gënn a neex te it mooy sama làkk ci meen. Ci 2007 itam laa bindu ci Wikipedia tambalee cëru ci liggéey bi. Ab yorkat laa ci.
li ëpp ci li may jàng mooy téere taariix, roman, taalif ak xeltu. Téere bi ma njëkk a jàng mooy "nations négres et cultures" "Reewi ñu ñuul ak cosaan" bu Seex Anta Joob. Bindkat bi ma gënn a neex mooy Paulo Coelho di ab waa-Bresil.
Taggat-yaram bi ma gën a neex mooy futbòl.
English: My name is Fall Ibrahima, I study automation in the university of bologna in Italy. I live in venice. I started to contribute in Wikipedia in 2007. I am administrator in Wikipedia Wolof and Wiktionary. I translate the mediawiki interface into Wolof.


text:
Nettali 5: Léegi àddina bi metti na
AADAMA ak Awa sonn nañu lool léegi. Ñu ngi ci biti toolu Eden. War nañu def liggéey bu metti ngir am lu ñuy lekk. Amatul garab yu rafet ak doom yu neex. Léegi, xaaxaam kese moo am ci suuf si, ak dég yu bare. Loolu yépp dafa leen dal ndaxte déggaluñu Yàlla. Nekkatuñu ay xaritam.
Waaye li gën a metti mooy dañu komaasee dee. Yàlla dafa leen tere woon benn doomu garab. Bu ñu ci lekkee, dinañu dee. Te loolu moo am. Bés bi ñu ko lekkee rekk, ñu komaasee dee. Ci dëgg, seen bañ a déggal Yàlla, amul woon benn njariñ !
Doom yi Aadama ak Awa amoon yépp, dañu juddu ginnaaw bi ñu leen génnee toolu Eden. Loolu moo tax ñoom itam ñu war a màgget te dee.
Céy, bu Aadama ak Awa déggaloon Yexowa ! Ñoom ak seeni doom dinañu am dund gu neex. Dinañu dund ba fàww. Kenn du màgget, feebar, ba pare dee.
Yàlla dafa bëgg nit ñi dund ba fàww ci jàmm. Nee na loolu dina am. Suuf si dina rafet te kenn du feebar. Nit ñi ñépp dinañu nekk ay xarit ci seen biir, nekk itam xaritu Yàlla.
Awa moom, nekkatul woon xaritu Yàlla. Looloo tax bi mu doon am doom, mu metti lool. Déggalul Yexowa, te gis nga ne loolu indil na ko coono yu bare, du dëgg ?
Aadama ak Awa amoon nañu doom yu bare, yu góor ak yu jigéen. Seen taaw bu góor, dañu ko tudde Kayin. Ki topp ci moom, dañu ko tudde Abel. Lan moo leen dal ? Ndax xam nga ko ?
Njàlbéen ga 3:16-23; 4:1, 2; Peeñu ma 21:3, 4.
Laaj yi
- Ban dund la Aadama ak Awa amoon ci biti toolu Eden ?
- Léegi, lan mooy dal Aadama ak Awa, te lu tax loolu ?
- Lu tax doomi Aadama ak Awa war a màgget te dee ñoom itam ?
- Bu Aadama ak Awa déggaloon Yexowa, ban dund lañu naroon a am, ñoom ak seeni doom ?
- Awa déggadi na Yexowa. Ban metit la ko loolu indil ?
- Ñaari doom yu góor yi Aadama ak Awa jëkk a am, naka lañu tuddoon ?
- Ñan ñooy yeneen doom yi nuy wone fii ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Njàlbéen ga 3:16-23 ak 4:1, 2.
Lu metti li Yàlla wax lu jëm ci suuf si, lan la def ci dundu Aadama (Njàl. 3:17-19; Room 8:20, 22) ?
Turu Awa, mu ngi tekki “ Kuy dund ”. Lu tax tur boobu baax ci moom (Njàl. 3:20) ?
Naka la Yexowa maye cér Aadama ak Awa ginnaaw bi ñu bàkkaaree ba pare sax (Njàl. 3:7, 21) ?
- Jàngal Peeñu ma 21:3, 4.
Yan “ yëf yu jëkk ” nga bëgg mu jeex ?


text:
Njiitu hizbullah dina amal ab waxtaan tey ci guddi
Waallu bitim reew kiidi Seyid Hassan Nasrullah njiitu parti biidi xizbullah tey ci guddi dina amal ab waxtaan ci xew xew bi nga xamni dañukoy amal ngir jaappale jaamarloo bi nga xamni xizbullaf mungikoy jaamarloo ak israel
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jeleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet te aju ci television biidi (Al Alam) ni: kiidi Seyid Nasrullah njiitu xizbullah bi nga xamni moo neekk ci reewum Liban dina waxtaan ci xew xew yi nga xamni dinañu ci maaggal soxna yi nga xamni dañoo ligeey lu am solo ci jaamarloo ak waa Israel ak noonu islaam yepp
Suñu baayee xel ci doggal bi nga xamni mbootaayu reewu tugël jëlnañuko ci boole xizbullah ci liste terroriste yi kiidi xizbullah tey dina yekkati ayy baat ci dogal boobu nga xamni mbootaayu reewu tugël yi jëlnañuko
1263298


text:
Wolof (askan)
Wolof genn giir la gu nekk Senegaal. Wolof ñoo ëpp ci waaso yi ci Senegaal. Maami wolof yi Isipt lañu bawoo. Séeréer si, Pël yi, Sooninke yi, Tekuruur yi (Tukuloor), ak Sara yi juge nguuru Bagirmi ca réewum Cadd. Wolof yi ca xeet ya lañu juge. Xeet ya yépp danoo jaxasoo, ca yoonu Imbraatoor gu Ghana, ca dëkk bi nu tuddé Jolof. Wolof mooy ñu bawoo Jolof, Waa-Lof (ay gaa yu juge Lof) walla Waa-Laf (ñoñ Laf), di nekk tay Wolof. Seex Anta Joob, Walaf la doon wax. Noonu la xeetu Wolof judoo. Tur wii nuy wax Jolof, benn Soose bu tundoon Jolof Mbeng moo ko joxoon dëkk ba. Ca cosaan dañu ne Jolof Mbeng ak njabootam ñoo fa njëkkoon a dëkk. Ba noppi Amadu Abuubakar ñëw fa, moom baayam Naaru Murabituun la woon, turam di Abu Bakr Ben Omar, ca cosaan danu daa wax Abu Dardaayi, yaayam Tukuloor la woon, turam di Fatumata Sàll doomu Lam-Tooro (Lamanu Tooro) ca Tekuruur. Amadu, Baayam jenn jàmbaar ju Saraxule moo ko ray, booba nag la Fatumata seeti jeneen jëkër. Amadu bégul woon ci boroom këru nday ju bees ji, lii a taxoon mu dem Waalo. Foofa nag nit ña fa nekk ay Lamani Séeréer yu sant Ngom aki Sàmmkati Pël yu sant Jaw. Laman yi danoo yékkati woon Amadu, ndax dafa baaxoon ba jaaxal dëkk bi, ba far mujj di Buuru Waalo.
Séeréer si ñoo ko tudde Njaajaan Njaay. Bi Amadu agsi ca waalo, ci li mu daan daaw keru yaayam, ñii daan dëkk Waalo ñoo demoon setsi Maysa Waly Joon, buuru Siin ba, ngiir mu leen wax kan mooy Amadu boobu ñu leen jaxal. Buur bi, boroom xam xam la woon, ku mënoon gis yu bare. Maysa Waly ne leen koku Njajaan Njaay la, ci Serer mooy: ku doy war. Fofu la tuuru Njaajan Njaay joge, ak sant bobu di Njaay. Kon Njaay, ci Serer yi la joge. Njaay itam, mooy Gaynde (Gaynde Njaay ca cosaan) te Gaynde mooy buuru àll ba. Da bokk ak turu Jaara ci kallama Mandinke yi, Jaata ci Joola yi. Moo ñu dakkantal Njaayen yi Jaara walla Jaata. Ñu yooree tur yi, dañu kalante.
Waaye ba noppi Njaajaan dañu koo dàqe dëkk ba, ndax daa am ku ko bëggoon a ray. Mu daal di woon daw ba Jolof ca Wolof ya. Njaajaan Njaay dajale woon na Wolof yi ndax ñu gën a am doole, ba man a taxawal Imbraatóor gu Djolof. Wolof yi, Jolof mooy seeni dëkk, waaye ak seeni imbraatoor gi, dañoo demoon dëkk te yor: Waalo, Tekuruur, Kajoor, Bawal, Siin-Saalum, Njarmeew (soog a dëkk Bundu), Ñaani, Wulli, Bambug. Nguur ga gépp Jolof uffoon na ko. Lii moo tax Làkku Wolof mooy làkk wi ñu gën a wax ci Senegaal. Ca atum 1549 la Jolof gu mag ga tas ak Lele Fuli Fak. Nguuri Wolof yépp am seeni buuri bopp: Dammeel ca Kajoor, Teeñ ca Bawal, Baraag ca Waalo, Buurba ca Jolof (Ca Jolof gu mag ga, Buur Fari lañu daa wax). Decce Fu Njóogu ak Amari Ngóone Sabel Faal, ñoo fi njëkk a nekk Dammeel-Teeñ.
Tëraliin
Njabooti Wolof yi yoroon nguuri wolof yi[Soppi • modifier le wikicode]
- Njaay (Jolof)
- Mbóoj ak Wàdd (Waalo)
- Faal ak Jóop (Kajoor ak Bawal)
Nosteg mboolaay ga[Soppi • modifier le wikicode]
- Géer/Garmi, ca kaw, ñoo doon nekk buur yi. Kàŋam (buuri Laman yi) Farba Kaba (buuri Ceddo yi), Tuube, Bumi ak Lingeer.
Ca seeni meen ñoo man a nekk Buur. Meen moo gën a am solo Geño(Meen:wàllug nday). Geño:wàllug baay .
- Jàmbur ak Sëriñ. Ñoom Sëriñ si ay Tukulóor lanu(Mbàkke, Ja, Si, Lóo, Sàll) Saraxule (Silla, Xulé, Siise, Daraame, Kebe) walla ay Naar (Jaxumpa, Aydara, Kundul, Saadi, Baabu).
- Baadoola, Mbay moo doonoon seen dund.
Ñeeño yi[Soppi • modifier le wikicode]
- Tëgg, Lawbe, Wuude, Ràbb. Am na ñu bari ci ñoom ci xeetu Pël/Tukuloor lañu juge ñooy ñi sant : Caam, Mbow, Ace, Jaw, Jum, Taal, Faam, Gise, Sow, Béey, Ñas, Mbay . Ñeeño yooyu dañuy kalante ak Pël yi, ndax danoo bokk maam.
- Géwal yi, ñépp lañuy woy, Buur yi, ñeeño yi. Cosaanu nit ñépp lañu xam, seeni Sant yi gën a siiw: Sekk, Mbay, Mbuub, Laam, Séy.
Ci ñoom, am na ñuy jefandiku ak xalam gi. Ñuy xalam itam, ci lu ëpp, ay tukuloor lañu, ni Bukunta Njaay walla Samba Jabare Saamb, maamam di baawo Gede, been dekk la ci diwaani Fuuta Tooro.
Jaam yi[Soppi • modifier le wikicode]
- Am na jaami buur yi ( Ceddo yi), Jaami Juddu, Jaami Sayor (ñoom ca xare lees leen daan ame ak a jàppe). Xeet wu nekk nag lanu daan juge.
Wolof yi danoo jaxaasoo, lii moo tax seeni sant bari, ak tamit xeet yu bari ñëw nanu ci ñoom (Wolofal: Wolofisation). Ca Fuuta-Tooro, ca Cuballo (Nappkatu Tukuloor) walla Sebbe (Ceddo/Jàmbaar Tukulóor) Walla Tooroodo, lanu. Danoo teel a nekk foofu. Ci Senegaal ñoom ñoo njëkk a gis Tubaab yi. Bu njëkk Ceddo lañu woon, tay ñu bari ci yoonu murit lañu bokk walla tiijaaniya. Am na ay ay nasaraan (chrétiens) tamit waaye duñu ñu bari (Gore/Ndar). Seex Ahmadu Bamba Mbakke ak Alaaji Maalik SI ñoo gën a dugal Wolof yi ci lislaam. Wolof yu bari gàddaay nanu (walla tukki nanu) dem Faraas, Diiwaan yu Bennoo yi (États-unis), Itaali, Espaañ. Ci Senegaal ñoo yor pal yi gën a rëy (loolu du lu ñépp man a ànd, ndax gisees na ne Njiitul Senegaal lu njëkk séeréer la woon la ca topp it noonu, boo demee ca xare ba (l'armée)lu ëpp ca kilifa ya doonuñu ko. Kon wax jooju ju deesi xoolaat la). Ñoom ñoo gën a fonk seeni réewm (Nationalisme Sénégalais). Am na ci ñoñ ci Mbay (Kaw-Kaw) lanuy dunde, am ci ñoñ ci Napp, ca géej gi (ci ñoom la Lébu yi bokk). Jom ak Teraanga ci ñoom la fekk baax.


text:
Waxtaan:Xeltu
Moom sa boppu (liberte)
ANA LAN MOOY MOOM SA BOPPU? Li as cëslaay buma bëgga seddoo ak aji jàng ji fi ci Jàngu bi saytu Kalaama Wolof (Akaademi Wolof). Ci sama biir waxtaan ak sama amdi-jam yi ma neka ndool, ken si gnoom dafa fa sulli yoon waxtaan bu ajju ci moomsa-bopp (liberte). Loolu mooma jox yëug-yëugu bind wax ji. Bi ëmbitu xalaat (concept): “moomsa-boppu” dafa lëntt, rax ci dolli neexuta tënkk ci anam yu léer, yu mucci ci wérenté. Waaye, manees na jappu ne, moom sa bopp mooy « meum-meum ak sagn-sagnu tànn wala bagna tànn ». wante nit ki du mana aag ci lii fileeg amul momeel bu matalè ci yaramam ak xellam. So gnu beggee léeral wax ji, nanu addu ne, moom sa boppu dafa lallu ci gniati kènu : tolloo (egalite), garange (securite), ak meunal sa boppu (independance). Ci biir seetlu, xell du mana nangu am moomeel ci sa bopp bu amul sakett, manam yamukaay. Ndax domu adam du mala. Liko waral mooy dagnuko mognaleeg xell, ta iittam dafay dundu ci biir askan, ay moromu nittam weur ko. Kon sagn-sagnam ak meum-meumam fok mu tëslaayo, weeru ci ay terälin yuy taxawal ak di gindi doxalinu askan wi. Kon wax jooju Descartes di gissee moomsaboppu « kantan nuk jef ak bagna jef » dafa tenkku ci doxalinu ak teralinu askan wi emb doomu adam ci beppu jamano, beppu bërëp, ak beppu aal. Sugnu suka dinkko ci cëslaay wi, dana gnu mana jàppu ne, ta di ci andak borom xam-xam bugn naan Emmanuel Kant, moom sa bopp man firndeel ni nit ki amna sagn-sagn ak meum-meum ci tan luko neex mu def ko, wax ko, wala mu bayi ko, ci kaw muy samu teralinu askan wamu nekk ak li xellu domu adam mana nangu. Been fànn buy dëgëral moom sa bopp mooy askan yi tamit sammu ngor ak yeleefu nit ki. Ndax ak lu nit jeema tënku si doxalinu askanam, bu feekine, gna ŋankk nguurug askan wa deloo wugnu buum sa boy-boy ba, kon moom sa boppu doo tul mana yémbbu. Aw askan su bäggee sammu momeel gi nit gni moom seen boppu, fok mu yamale leen (Egalite), ak tamit samu seen ngor, aar seen alall ci biir ak ci biti (Securite). Ta ku toogn, yoon dal ci aji toognakoon ba, jox ndampaay kignu toogn (Justice). Dènccu kaayu alallu baytimaal dafa yell mu nek ci anam yu mucci ayib ta sell (Trésor public). Faj aji feebar yii, aji tayàtt yi, jàng gum ndaw gni, ak ndimbal ci neew ji doole, alall jooju lees war di jafandikoo ngir faj ajooy ak soxla askan wi. Kon moom sa boppu du ma am su fekkeeni, ax ak yeleefu gniko mbootayo samugn ko. Jamanoy tay nak, baatub “moom sa boppu” ay mbootaay ak ay nit yu beru dagn koy faral di jibbal ci pencci yi ngir di laaj loo xamne doxalinu ak teralinu reew ma andu ci. Dafa war gnu xajjale, moom sa boppu ak asaaro (libertinage). Reew moo gis dafa am aada ak cosaan yuy birndeel gis-gisu nit yako don nu. Jégaani ay doxalin man waral wuute ak jamaar loo ci nu gnu wara firee moom sa boppu. Gnun waa senegaal, sugnuy aada dafa dugalanteek dine lislaam. Jàngu tubaab bi tamit amna ci wall ci sugnu doxalin. Wayee xeltu bima si am mooy, leppu lu ligni eppu ci askan wi gis ne dëppoo wulag adaa ak dine ak feggu (morale), warta tax gnu nasaxal sakett wi ëmbb sugnuy baax (valeurs). Moom sa boppu yamul rek ci nit ki, wayee dafa wara yaatu ba lambaale reew mi yeppu. Reew mu moom boppam nak dafa laaj ay mbir yu takku. Bokku na ci li si eppu solo, bagna weeru ci keneen, wala beneen reew. karaangee, coobare, ak kantanug dundal sa gnos bokku na ci liy dëgëral momeel gi am reew wara moom boppam. Waye bu fekeene, sa dundu, sa karaange, say jumtuwaay, sa xarele, ak mboleem xam-xam yu aju si nekine ak doxalinu dëkk bi dagn lakoy sâh, bu boo ba, ca moom sa boppu des na lu bari. Reew mu melni taxawayam du dëgër. Ndax kersam dagn kako yoral. Buko noonam bëgee buntu xatal dafay yombu. Ndax bugn ko dundalul mu fandè. Ngir sunu reew moom boppam, foku njiit yi farlu, am fayda, ngir mana gnaax nit gni gnu jôk liggeeyi, bayyi, jàngi, sammi. Ku si nek ak wett wa nga feete, nga wane ci sa yiite ju matt, ci kaw njup ak jubale. Werente ak dagasante munta gnak, wantè dafa war neew. Nit gni da ngo wara dëppoo, ànd ligeey. Su lii amee, andaari kom-kom yi dana gnu fees, nantagee sawaan bawaan, jammu law. Talàll gafaka di yalwaan dina dakk, buumi njaam dina feccee ku, jantub yokkute fenk ci beppu diiwan. Su booba, gaindeeg senegaal dina daagu ci manding ngu am-am, andak jòm, fit, ak jambaar. Cheikh Lo


text:
Imbraatóor gu Gana
Imbraatóor gu Gana gi mag ci yu Afrig yi taariixkat yi mas a xam mooy : gu Gana. Li ñu jot a xam ci taariixam ñi ngi koy sante gëstuy boroom xam-xami jeexiit yi, ak nettaliy gimiñ yi, ak mbindi tukkikati naar yi.
Gana mi ngi sosu ci ñeenteelu xarnu g.j., jamono jooja it nguur gu ndaw la woon gu ñu daa woowe Ogaadoo. Ci juroom ñatteelu xarnu g.j., la ab xareem (son armée) jugoon song ay suuf yu yaatu, yu nekk ci diggante dexug Senegaal ak Nijeer, ci noonu la Gana wëlbatikoo di imbraatóor gu mag gu teg loxo ci dëkk yi mu feggool…
Imbraatóor gi nekkoon na di gu naat : ay suuf yu nangu mbay ak sàmm, mu daa bokk ci yaxantug tàkk gi (gi nu daa defe ci tàkk gi) ak njaayum wurus mi, moom imbraatóor gi amoon na ay mbelli wurus yu bari yoy ki ko daa topptoo mooy Kayaamagana, maanaam njiitul wurus li : waa jii da daan nekk njiit lu dëgër, lu ñu wormaal, luy àtte cig maandute te daan samp foŋsaneer yi. Moom nag cim koom ak naataange la daa dunde ci péeyam, waa diiwaan bii it dañu ko daa indil ay kem ci wurus wi ñiy génnee ci suuf si, ginnaaw bi mu faatoo nag la ko fi ab jarbaatam wuutu. Ci atum 1052 g.j., la Muraabituun yi song Gana, ci layuw dañuy dugal ñoñam ci lislaam, ñu daal di ubbi péey ba atum 1076 g.j., ginnaaw bi Gana néew doole, daal di daanu ci mujjantal gi ci loxoy imbraatóor gu Mali atum 1240 g.j.


text:
Mame Maodo en calèche dans les années 20Suggérer une correction ou envoyer une information par mail: infos@senego.com
Il y a actuellement 26 commentaires
-
thiey mame maodo mala sope té beugue la bamou dieh
-
kene dou maodo malick
-
yalna Yalla yockou lérame ta fayalniouko diamoube Yalla bouko diamou t diamou louko Moy ki sopone ab yonetame t yamalé wounko wone ak dara mo takhite Yalla faynako ko ci guamou gui t guisse ngéne ko nanou ci kii ak niou melné niome t bayyi xirro ak diakhasso s.bamba d lolou rk moko niorone ci diné dji ak saydi el malick ak mbolem mag niou bakh ngici réwmi Yalla Yalla tek ci li ngi neckone ba tassaléwate niou ak niome aldjana niou fécké guamou ay ate you bari ci barkeb mouhamd (psl)
-
Yalla na nite yeup ame khel mou rafété ni sa boss. Machalla
-
-
Amennnn
-
machallah mame maodo
-
yalla naniou yalla fayal mame seydi hadji malick sy
-
merci mouride sadekh si tout le monde le comprendais comme ca probleme de tarikha dou moussa ame
-
Mame maodo Yala naniou ko Yala fayale
-
talibe cheikh rek
-
mawdo lanou gaum
-
koubakh
-
aminnnnnnnnnn
-
Sawaye nit daye am hay tegin yaw de mourid kou amteginga
-
cheikh seydil hadji malick maodo,mame maodo kou andakh mome dou dééss ganaw yalla naniou ko yalla fayal si barké seydina mouhamed (psl) akh si barké cheikhna ahmed tidiane chérif (rta)
-
J’ai pas l’habitude de commenter mais il faut ma wax ci Commentaire mourid saadikh bi.Su taalibé yepp amoon sa guiss guiss xeeweul yi daa gnu gueun baawaan.Sunu Maam yu tedd yi (Elhadj Omar, Cheikh Ahmadou Bamba, elhadji Malick,Baaye Niass, Maam Laye …) jamm rek lanu sékhoon.Lu tax taalibé yi di jaxassé.Gnepp xamnagnu ni Serigne Sidy Makhtar bariwul lumuy wax waayé su waarè wax ci tariikha yi mooy waxal boppam.Cela démontre son attachement à l’unité des confrèrie.Je suis taalibé cheikh mais kuko sopp laa.
-
sant nanou migui melna fekenanouko
-
Cher frère le Sénégal nous apartien on n’a eu la chance d’avoir des waly you donc pourquoi les divisée à cause des confréries
-
ay mbockou talibé yi bouléne ma guarame ki bouma wakhoule lou bakh ci mome loumay wakh ? ko khamné Yalla guarame nako yonente (psl) guarame ko cheikh omar fotiyou guarame ko ak mbolem cheikh ahmadou bamba guarame ko mbolem mak ngici réwmi nangoulko liko Yalla def semple man sou touty cii rk Awma loumakoy yockou ak loumakoy wangi wayé wakh ci barkélou Thi ndakh samay touyaba yacké ci motakh may wakh Khana wakh sama mbockou talibé yi niou khamné tarikha douniou ay none Danio bockou louniouy woute ak foune dieme tayite ni ch.sidy moukhtar di def ak limouy wakh ni lako mbolem khafay serigne touba dane dokhoule tamblé ko cheikh sidy el malick ak sa.bamba louné sekhnanko ci lou raféte serigne babacar ak cheikh moustapha 1er Khalifa nonou lafa démé wone cheikh mouhamad fadale 2em Khalifa ak serigne babacar nonou lafa demé wone serigne Massamba frère de ch ah bamba mo guénone neck kharite ci serigne babacar kouné sakh ci niome niare defna ay bayite mana ay weye you daw yerame sa morome ancore el abdou aziz ak serigne fallou ak serigne abdou ahade ak serigne abdou khadir ak serigne saliou guisse ngéne niomou melone ba Yalla def serigne bara fallou guisse ngéne nimou dialé wone tanckame founé ci bire réwmi mou teck kofa ndakh di némékou l’islam bi ndakh séne yaf t nioko wara bay momitam mou def com bayame yako djitou cheikh sidy moukhtar yalnako Yalla yaguale fi soun kanam ngew yockou lepou mou guéna rafete Naka nonou ch abdou lahi niass mêlone ak ch s.bamba b.niass s.fallou s.bassirou
-
cheikh seydi hadji malick sy est le cousin incontesté de cheikh ahmad bamba;tous deux originaires du fouta de cheikh omar al foutiyou et fervents défenseurs de l’islam.
Ils ne croient qu’en Dieu et n’ont comme référence que le prophéte Mouhamad (psl).
Wa salam.
-
boungén guisse ma wakh li yepou nk Moy niou kou dokhé nenéne sa dokhinou bopou la Wayé sounouy serigne nilanou dokhalan tée ba diogué fi tay cheikh sidy moukhtar ak cheikh ahmad Tidjan sy ak mbolem khafay tarikha yaw koci guisse defkoni cheikh sidy moukhtar yaw Tidjan bi bi defko ni sa kilifa gua t khamné ngoci man yakho wayé dou nioume ndakh ningouy dokhé rk Moy ndigale li t ndiguale diafé rk laci kham ngéne balma ci wakh dji koum dérange lou bakh rk laci dioublou Yalla nangou Yalla samou ta samalngou soun kilifa you bakh yi
-
Macha halla
-
Mame fa wade welle yaye maodo aram lo coumba thiam may penda pathe bougouma
-
Mame Maodo Malick Sy ( RTA) keen dou mom.
-
dieureudieuf MAME EL HADJI MAODO MALICK SY (RTA)
-
Mouride sadikh j’ai les larmes aux yeux bilahi ya bakh mame maodo yalla nagnou ko yalla fayal si barkel seydina mouhamed psl


text:
Bijjaan
Bijjaan aw yaram la wuy jur ab toolu bijjaakon. Man naa nekk ab mbëjbijjaan, moom dafay soxla ñu koy jox dawaanu mbëj ngir muy man di wéy di jur toolu bijjaakon. Man naa nekk itam bijjaan bu sax, ndax ngir jur tool bi du jële dara ci biti, Lépp ci biiram lay xewee, moo tax toolu bijjaakon bi di sax ba faww. Bii bijjaan man naa juddoo ci dénd ci yenn xeeti xeer walla it manees na koo sàkk.
Ab bijjaan di na am lu néew-néew ñaari dott, benn bu bëj-gànnaar ak bu bëj-saalum. Yenn xeeti yaram yi bijjaan da leen di xëcc, lu mel ne weñ, yeneen yi mu leen di bëmëx, lu mel ne ndox. Soo jëlee ñaari bijjaan nga jegele bëj-gànnaaru benn bi ak bëj-saalumu beneen bi dañuy xëccante.


text:
Laabbe bi nga xamni moodoon ŋaañ al xuraan yoon tekknako loxo
Waallu bitim reew Terry Johnez laabbe bi nga xamni dafa singili al xuraan dëkk ci Floride ci reewum Amerique 11 septembre lañuko tekk loxo ci biir daamar bi nga xamni moom la waroon daf ci duggaloon ayy këyitu lëmaseeko ayy barbecue maanaam yaapp bi ñu lakk
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci këru xabaar biidi (The Associate Press) ni: poste takku der yi nga xamni moo neekk ci Floride tekkna loxo laabbe bi nga xamni dafa singiliwoon al xuraan te toollu ci juroom been fukki att ak been aandoon ak kiidi Marbiin sabjuniiz neekk loxo ndeyjooram toollu ci ñent fukki att ak ñent li nga xamni moom lañukoy tuumaal mooy yor ayy mbir yi nga xamni mënna taal waalla lu melni essence ak gaazoil ndax loolu yoon dafkoy tere
Jomano ji nga xamni ci lañu tekk loxo laabbe bii dafa feekk mudoon dem ci ab Park ngir mana taal al xuraan ci bës bi nga xamni ci lañii faattaliku xew xewu 11 septembre, waaye takk der yi xamlenañu ni bookkna yitt ci li nga xamni moom lañii tuumaal laabbe bii yor ayy nganaay yoo xamni nii yoon dafko tere
Gannaaw bi nga xamni tekknañu loxo ñaar laabbe yii dañu leena tuxal ci kaso bi nga xamni moo neekk ca Floride lu jiitu ñu leen di tekk loxo police ak takk der yi aartuwoon nañu laabbe bi ak loxo ndey jooram bi ci jëfandikoo essence ak leepp loo xamni dafa melni essence
1287040


text:
Ñungay tabax jëlbeenu jumaa ju am sooroor ci reewum Danmark
Waallu bitim reew gannaaw bi nga xamni ayy att mungi nii ñuyy xaar ab jumaa ju am sooroor ci kaw cireewum Danmark jumaa bees bii nga xamni ñungikoy tabax ci gox biidi kopenak sooroor bi jokkna ca kaw
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar biidi (Islam.ru) ni: sooroor bii ñaar fukki metre guddaay la am ci kaw te yitt mungi neekk ci gox biidi (Nordvest) ci kopenak jamono jii ñungikoy tabax te noppeegul waaye jullit yi nga xamni ñooy yeewoo ci bërëb yooyu amnañu mbekte ci jumaa ji
Sooroor bii mooy neekk njëlbeenu sooroor ci reewum Danmark waaye reewum Danmark dafa tere ñu jëfandikoo sooroor yi ngir nooddu loolu moo waral sooroor ab symbol rek lay neekk
Mbootaayu islaam bu neekk ci reewum Danmark moom mooy tabax jumaa jii nga xamni ayy weer ci gannaaw lañuko door, kiidi Abdul Hamid Alhamdii njiitu mbootaayu islaam ci reewum Danmark waxna tabax jumaa ju tolnii dina mana neekk ab toontu bu am solo ci ñi nga xamni ñoodoon amal ayy ŋaañ ci yonent bi
1284910


text:
Kàttan
Tëraliin
Tekkeem[Soppi • modifier le wikicode]
Kàttan mooy man a def dara (sos ag soppi), kàttan nag am na ay melo yu bari, yi ci ëpp solo ñi ngi feeñe ci tàngoor ak leer.
Ci biir “xam-xami dénd yi” (science naturelle) kàttan man na fee jël ay melokaan yu wuute : “kàttanug tàngoor”, “kàttanug kimyaa (simi)”, “kàttanug mbëj”, “kàttanug ceññeer”, “kàttanug saal (nucleaire)” ak ci mujjantal gi “kàttanug mbëjbijjaakon (éléctromagnétique)” añs. Xeeti kàttan yii ñaare dees leen di séddale ci: “kàttan guy yëngu ak “kàttan gu nëbbu” te kat am na yenn kàttan yoy dëppoowunook séddale gii, lu ci mel ni: “leer gi”, ak yeneen yoy man nanoo nekk am njaxas mu tukkee ci ñaari kàttan yi, guy yëngu gi ak gu nëbbu gi.
Lu bari ci xeeti kàttan yii manees na koo soppi (transformer) jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, jaare ko ci jëfandikoo ay jumtukaay yu fasoodiku (simple) walla ay xarala yu fasu (compliqué): la ko dale ca “kàttanug kimya” ba ci “gu mbëj” jaare ko ci jumtukaay bu siiw bi di tegale(pile) yi, walla ndëxañtéef yi, Albert Ayinstaayin it ci biir ”faramfaceg ajoo” (theorie de relativisme) boole na ñaari ëtt yii di bu ne-ne ak kàttan, nga xam ne kàttan day mujj man a soppiku di ne-ne(matiere), naka noonu safaan bi, maanaam neen soppiku moom it di kàttan: wuññi (découverte) gu yees gii mi ngi ko xamalee ci yemalem gu siiw googee E=mc2, soppiku gii ci jëf (ci wàllug pratique) ñi ngi ko firee ci man gi nu man a ame kàttan jaare ko ci “xarug saal” walla “booleeg saal”.
Waxiin walla baatal (terme) yu kàttan yi akug soppikoom lu am njariñ la ci leeral jëfiini dénd yi. Ba sax feeñte(phenomene) yu kilimã yi niki ngelaw, taw, melax ak riddi yi (tornado) dees leen di jàppe ñu juddoo ci soppiku yu kàttan gi juge ci jant bi wàcc ci suuf si. Dund gi ci jëmmi boppam dees koy jàppe muy benn ci njuréef (resultat) yu soppikuy kàttan yi: ci anamu “toggaleg leer gi” dees na ci jële soppi kàttanug jant bi yóbbu ko ci “kàttanug kimya” ci biir gàncax yi, bu ko defee ci kanam ñu man a jariñu ci kàttanug kimyaa gii nu denc, ci ay “liggéeyiinu wëlbati” ci ay way nekk yuy dund.
Njariñam ak yaxam[Soppi • modifier le wikicode]
Ci biir jëfandiku gu mboolaay (gu société bi): baatub kàttan dees koy wooye lépp lu nekk ci ron gongikuwaayu kàttan (source d’energie), juddalug kàttan, lakkug kàttan (ag jëfandikoom) ak wattu rootuwaayu kàttan (maanaam fi muy juge), ginnaaw nag dooley koom-koom dafa laaj te soxla ab rootuwaay walla ab gongikuwaay ci gongikuwaayi kàttan yi, looloo tax ag amam akug yooxam(baril ko) bokk ci yitte yu mag yiy caabi. Ci at yu mujj yi, jëfandikoo kàttan feeñ na di benn ci jëfka (facteur) yi gën a sabab nuggug àdduna bi (global warming), looloo ko def muy ab lëj-lëj ci li ëpp ci réewi adduna bi.
Coppiteg kàttan[Soppi • modifier le wikicode]
Manees naa soppi kàttan jële ko ciw melo yóbbu ko ci weneen, ci misaal, manees naa soppi kàttanug kimyaa gi ñu denc ci ab tegaleeb(pile) Jiib def ko ag leer.
Kem (quantité) bu kàttan bi nekk ci àdduna bi, day lu sax ba fàwwu, kàttan du jeex, du sosu, li am kay mooy day soppiku juge ci melo dem ci weneen. Bu melee ne kàttan dafa jeex, booba jeexul, daa soppiku kay dem ci weneen melo. Looloo tax ñuy gis ne kàttan mooy man gi neen man a def ab liggéey (yëngu) muy njuréeful yëngoom googu, walla njuréeful ab barabam bu nu ko nattee ci doole yiy liggéey ci kawam. Kàttan giy ànd ak yëngu moom la nuy tudde “kàttan gu yëngu”, kàttan nag gi am ag jokkoo ak barab bi moom la nuy wax “kàttan gu nëbbu” (gu coona walla gu ñu dëxëñ (gu nu denc) )...
Melokaanam[Soppi • modifier le wikicode]
Kàttan dana ame ciy melokaan yu bari, niki kàttanug doolerandu (mecanique) ak gu tàngoor, ak gu dinaamig gu tàngoor (tangdooleel,termodinamique), gu kimyaa, gu mbëj, gu ceññeer ak gu saal( walla xartil), kàttan yii yépp nag man nanoo def ag soppiku gu biir jaare ko ci ay yoon yu dëppoo. Ñam wi nuy lekk am na kàttan gu kimyaa gu yaram wiy denc te di ko génne bu nuy liggéey walla nuy génne ab coona (def effort)
Kàttan ci taariix[Soppi • modifier le wikicode]
Kàttanug bàyyima yi mooy gi nit njëkk a jëfandikoo ci fajarug xay (bi xay (civilisation) di door a am), loolu mooy bi mu jëlee bayyima yu miin yi di leen jëfandikoo ciy liggéeyam, ginnaaw bi mu tàmbalee jëfandikoo dooley ngelaw li ci doxal ay loocaam ba ci ay gox yu sori ci géej gi. Lu xayam di gën a yokku muy gën a jëfandikoo kàttan gii, mu jëfandikoo ko niki kàttanug doolerandu (mekanig) ngir doxal walukaayi ngelaw yi, ak ngir dawal ponoy wuutuloxoy wal yi, ak daggukaayu dénk yi ak najukaay yiy yékkatee ndox yi ci teen yi. Lii mooy li nu xame ci turu kàttanug doolerandu (mekanig).
Xeeti kàttan yi[Soppi • modifier le wikicode]
ci maanaa, da nuy ràññee xeeti kàttan yu bari te wuute. Kàttan tamit day tax nu man a natt melow feeñte yi, seenub taraay; feeñte gu ne ak kàttan ga mu àndal.
Xeeti kàttan yi nu yàgg a jàpp:
Kàttanug imbiku (cinétique)
Kàttanug tàngoor (calorifique)
Kàttanug ëmbu (potentielle)
Kàttanug doolerandu
Kàttanug kimiya
Kàttanug saal
Kàttanug mbëj
Kàttanug mbëjbijjaakon
Kàttan gu féex (libre)


text:
Related Tags: Wakhi serigne Touba Abdou Diouf Idy Touba Abdou Diouf Idrissa Seck touba Akon Touba Amy Mbengue serigne touba voile dor magal touba ashley maher youssou ndour ndobine bercy 2005 sabar danse dance mbalax toubab barack obama senegal Touba Saliou Mbacke Ceebu Jen toubab mbaye cheikh mourtada mbacke touba Islam mouridisme touba Serigne Touba Mouride Murid Khadimou Rassoul Cheikh Ahmadou Bamba Mbacke Touba Senegal Mouridisme Muridism Muridismo touba mouride Bamba Touba magal touba Mbalax Toubab Colle Niasse Touba Serigne Bara Mbacke administrateurs TOUBA sante borome touba Serigne Bara touba mouride
Sort by: Date Added - Title - View Count - Rating


text:
Haj
Haj mooy juróomeelu ponku Lislaam, Ci waxi Yonent Yàlla Muhammed ja ni: "Tabaxees na Lislaam ci juroom: Seere amul benn buur bu dul Yàlla te Muhammed ndawam la, Taxawal Julli, Joxe Azaka, Woor weeru koor, Ak Aj ci ku ko man aw yoon", ba tay Aj farata la ci benn jullit bu ko man (ci bepp anam), ci waxi Yàlla mu kawe ja ni:ñeel na Yàlla ci nit ñi Aj néek ba ci ku ko man aw yoon (benn yoon) te ku weddi Yàlla moom woomle waliif mbindéef yi.
Haj Màkka ak kumu war[Soppi • modifier le wikicode]
Haj Màkka benn yoon faratala ci mukàllaf mu ko man ci yaramam ak ci ab yobbalam. Manug Yaram wi moodi mu bañ a ame wopp ju ko tee man a dem walla mu ragal ca dem ga dollikug wopp ja, walla sosug wopp walla ak yeex a wér.
Yobbal bi yit moodi mu am lu ko lew lu sell loo xamni darra ci ribbaa nekk u ca, àqi kenn neek u ca, te yal waanu ko ñaanu ko te mu doy ko sëkk ba du tumurànke ci yoon wi du ca yalwaan du lëjal kenn, waa këram yitam mu bàyyee leen lu leen doy sëkk ba du ñu muturànke du ñu lëjal kenn. Mu fay boram yépp bu dul bu am digam teewul, waaye bu dee teew balaa dellu si sax war na koo fay balaa dem walla mu batale ko. Bu ci yooyu yépp amee nak war na ko ni ko julli ware ku ko weddi ab yéefar la, ku ko bàyyi te tay ko te tëlewu ko ci genn anam ab saay-saay la bu bon te bu ko tuubul ba dee sawara la jëm. Ku ko bëgg nak bu demee ba fa muy armale dana fa fekk ku ko jiite ci yi mu war a def yepp ak yi mu war a bàyyi yepp ba ba muy noppi. Moongi ware ci weeru Tabaski
Ñatti xeeti Haj yi:[Soppi • modifier le wikicode]
Haj am na ñatti xeet:
1-Hajug tamattu
2-Hajug qiraan
3-Hajug ifraad
Umra[Soppi • modifier le wikicode]
Umra yitam sunna la benn yoon mook Aj ñoo nuroo lépp waaye boo doxee safaa ak marwa umra jeex
Faratay HaJ[Soppi • modifier le wikicode]
Haj ñeenti farata la am :
1 yeenee aj (nawaytu al-hajja wa 'ahramtou bihi li l-Laahi taala)
2 tawaaful ifaada
3 dox diggante safaa ak marwa
4 taxaw arafa.
SUNNAY AJ[Soppi • modifier le wikicode]
Sunnay Haj fukk ak ñaar la:
Am na ci ñeent yoy ñi ngi ame ca armal ga:
1 sangu gu jokkook armal gi
2 rafle ci lunu ñaw 3 solub ñëkk akug làmbaay aki dàll 4 labayka.
Tawaaf gi am ñeenti sunnaam : 1 dox gi 2 foon gi doj wa ci loxo walla gimiñ 3 ñukk gi ci ñatti tuur yu njëkk yi 4 ñaan gi ngay ñaan ci tawaaf bi.
Dox gi safaak marwa it am ñeenti sunnaam : 1 foon doj wi bu dee daa juge ca jàkka ja jem safaa 2 ag yeegam diggante safaa ak marwa 3 gaaw gi niy def ci batnu masiil 4 ñaan gu amulub àpp gi ngay def ci kaw safaa ak marwa.
Bañ na ñu[Soppi • modifier le wikicode]
Bañ na ñu lool nak ku Aj ba dik mu di ko darajawoo walla mu di ko tuddoo di ko dolli ci aw turam, walla mu defe ni gëne na ko (Aj gi) kenn ku ko deful. Na ko def ngir Yàlla rek, niki muy tuddee Yàlla ak a julli ak a woor ak a natt azaka ngir Yàlla. mu xamni Aj yitam ak yooyu ñoo yam kepp ci ku mu war. lu waay di def na ko def ngir Yàlla rek ngir lu dul Yàlla ak neen la.


text:
Peresidaa Maki Sàll ne woon ayu-bés yale weesu, ne tàllal na loxoom waay-fippu ya nekk Kasamaas, ngir ñu tóog seet ci sunu biir naka lañu war a def ba saafara ay woowu di law ci réew mi 30 at ak lu topp. Ci laaj-toontu bii ay taskati xibaar, ay tubaab yu rajo France amal ak seen njiit di Salif Saajo, waay-fippu ñi ngiy fésal seen pas-pas tóog waxtaan ak réewum Senegaal, wante waxtaan woowu ci seen gis-gis warul a ame ci Afrik, Tugal mbaa feneen fu dul Afrik la war a amee.
Moom Saalif Saajo itam yokk na ci ne, Kasamaas moom alafokk mu moom boppam, tàggook Senegaal, ndax loolu moom du lees di laam-laame mbaa di ko diisoo. Wante su ñu ko fàttalikoo nag, peresidaa Maki Sàll moo itam nee woon na, su waay-fippu yi doon xeex 400 at walla lu ko ëpp du tax mukk Kasamaas genn ci Senegaal, ndax ci Senegaal la bokk.
Kon nag waxtaan woowu, ku moytuwul mu doon waxtaan wu ay tëx nara séq.
Ndonte Saalif Saajo wax na ne noppi pur bàyyi soldaari Senegaal yi mu jàpp, ngir wonne ne moom jàmm la bëgg, mbir yi moom dafa am lu ci xaw a teey xel: mooy lu tax Saalif Saajo, ne fàww waxtaan wi du am ci biir Afrik, te fekk ay wi Senegaal ak réew yi ko wër ak Afrik gépp la njëkk soxal. Dafa mel ni daal Saalif Saajo moomu li muy fexe mooy réewi tubaab yi duggal seen loxo ci mbiir mi: te su booba Senegaal dina nàngu lu mu sàññul a bañ! Ndax kenn reerewul mbir ne am na réewu Tuggal yoo xam ne su ñu sàññoon Kasamaas moom boppam, ba ñu tég ci seen loxo ci wàllu koom-koom ak turism.
Kon waa nguur gi war na ñoo jàngat bu baax li ñuy def, nàmm seen xel te moytandiku cuune!
Tamsir Anne tamsir.anne@wolof-online.com


text:
Dinañu amal julli tabaski ci jumaa ju magg ji nga xamni moo neekk ci Paris
Waallu bitim reew xew xewu maaggal bësu tabaski ak julli tabaski mardi 16 octobre lañukoy amal ca jumaa ju magg ju neekk ca Paris
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet (saphirnews) ni:Daliil bubkar xamlena ci bataaxal bi nga xamni geneenako ni mardi 16 octobre mooy neekk julli tabaski
Njiitu jumaa ju magg ju neekk ca reewum France xamlena ni:julli tabaski bi talaata lañukoy amal su juroom ñaari waxtu tegee ñent fukki simili ak juroom ci waxtu reewum France
Ci gannaaw loolu ñaanalna jullit Ci gannaaw loolu ñaanalna jullit yëpp ñu am feetu tabaski mu muccu ayib rawatina nak jullitu reewum France woona leen yitt ngir ñu teew ci julli tabaski gi
1300193


text:
Raag TuneCompartilhada publicamente -
Traduzir
A Wish - Bilal Saeed
Kaash asi mill jaande , vichore naa aaunde Te naina vassde na , te lokii hassde naa Jai aisa ho jaanda , te rabb tera ki jaanda oh mera ban jaanda.. main tera ban jaand a jey dil nu launda na.. kadeh pastaunda naah
Kaash asi mill jaande , vichore naa aaunde Te naina vassde na , te lokii hassde naa Jai aisa ho jaanda , te rabb tera ki jaanda oh mera ban jaanda.. main tera ban jaand a jey dil nu launda na.. kadeh pastaunda naah
Kaash asi mill jaande , vichore naa aaunde. Te naina vassde na , te lokii hassde naa. Jai aisa ho jaanda , te rabb tera ki jaanda oh mera ban jaanda.. main tera ban jaand a jey dil nu launda na.. kadeh pastaunda naah. Tweet. Labels: Punjabi Lyrics ...
1
Adicionar um comentário...


text:
-
2012 June
-
-
-
-
Sunu sosiete Sunu sosete Sunu sosete yëngëtu na! Sunu sosete yëngëtu na! Ñun danuy am faydaa! Ñun danuy am faydaa! Ñun danuy fonk sunu Senegaal! Adduna potu […]
-
Léeboon: Doomi Yàlla Léeboon! Lippóon! Amoon na fi! Daan na am! Ba mu amee yaa fekkee? Ya wax ma dégg! waxi tey jar ta gëm! Sa yos moo ci raw! Xew xew bii […]
-
-
Cëru nit ci Wolof Kanam Bët Gémmiñ Bopp
-
Ñeel Seex Anta Jóob Liggéey bu mel ni bii ñu fi dëgmal, wareef la ci sunu gis-gis, ñu ñeel fi ca ndorte la góor gu mel ni Seex Anta Jóob. Ndax daf fee def, […]
-
Timbukutu: peyu xam-xam Timbukutu: péyu xam-xam bu yàgg te sax! Ni ñu leen ko fi waxeewoon ci jukki bi weesu, bind, sàkku xam-xam, gëstu ak diine lu yàgg la ci Afrik! Wante ñakka […]
-
Niseeryaa sànni na ñaari satelit ci jàww ji! Réewum Niseerya siiwal na alxamees gee nu weesu – 18 fan ci weeru Ut – ne sànni ñaari “satelit” ci jàww ji. Satelit yooyee la ñu cay namm mooy yokk […]
-
-
-
-
Alxuraan ci Wolof: Suraat wi jëkk Wacce Màkka 7 laaya Benn – Senn – Menn la – Raax Menn – Raax Yërëm 1- Màggal Yàlla buuru dunyaa2- Raax Menn Raax yërëm 4- Yaw la ñuy […]
-
Alxuraan ci Wolof: Suraat CXIV – Nit ñi Wàcce ci Màkka 5 laaya Benn – Senn – Menn la – Raax Menn – Raax Yërëm 1- Nil damay wut kiiraay ci sunu Booroom 2- Buur ci ku di […]


text:
Doornañu gaaralu piece ak mbir yi nga xamni dafa neew liñukoy gis ca Islaam
Waallu bitim reew dinañu gaaral ca (Suyel) ci reewum Espagne ayy piece art ak taariixu islaam yi nga xamni li ñukoy tekk bët bariwul gaaral bii nak dañuko duppee (leeru xam xam ak art ci islaam)
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet (CTPost) ni: dinañu gaaral ci gaaral bii walla exposer bii ayy jeexintalu xam xam ak islaam jëfandikoo nak decoration artistique
Gaaral bii nga xamni ci nimbalu këru ligeeyukaay bii nga xamni dafay yënggu ci waallu energie ci reewum Espagne (ibnagu) lu toollu ci teemeer ak juroom fukki piece ak jeexintal ci waallu art ak taariixu islaam baayeekoo ci daara ju kawe ji nga xamni moo neekk ca Oxford ci reewum Angleterre dinañuko gaaral ci gaaral bii
Kiidi (Sabiixatul xumayr) nga xamni bindkatla te yitt xam xam dafa naac ci waallu art ci islaam mooy gaaral ayy ligeey yi nga xamni amalnako , dinañufa gaaral ayy teere al xuraan yu yaagg lool yoo xamni nii ci fukkeelu xarnu gannaaw gaddaay gi lañuko bind
Gaaral bii su jeexee ci reewum Espagne dinañuko amal ca reewum Amerique ci attum 2014 ca Dalas
1308180


text:
Dencukaay
Ci xam-xamu nosukaay, ab dencukaay walla ab taxañ, ab ëmbukaayu ay xibaar la. Dencukaay yi, dañu leen séeddale ci ñaar: yu ëmb ay mbind "dencukaayub mbind" ak yu ëmb aw yoon wu ñaarñaarloo "dencukaayub ñaarñaarloo". Cig xarala, njoxe yi nekk cib dencukaay dañu leen nos niki ag callalag ay bit, ñu boole leen niki benn cër bu ñu rënk cim xel mu yaa. Dencukaay bu ci nekk day am tur, naka-jekk dañu leen boole ciw ŋara wu leen di ëmb.
Ëmbiitu dencukaay bu ci nekk day am wenn melokaan wi, te melokaan wu ci nekk ak xeetu tëriin way man a firi walla soppi ëmbiitam. Nosukaay bu nekk day am li ñuy wax ag nosteg doxiin, te moom mooy am ci biiram tëriin yiy tax ngay man a ubbi, tëj, bind walla jàng ab dencukaay. Yenn nostey doxiin yi (walla doxaliin yi), yu ci mel ne Microsoft Windows ak MS-DOS, ci lawal gi ñuy yokk ci turu dencukaay bi lañuy xàmmee melokaanam ba man a firi ëmbitam, gu mel ne Mac OS moom yenn jéenginjoxe yu ñu dugalaale ci biir dencukaay bi lay jëfandikoo, geneen gu mel ne Unix moom, ngir xammee xeeti dencukaay yi, ñaari byte yi njëkk ci ëmbitam lay xool.
Ay màndargaam[Soppi]
- Dayoo bi: moo lay wax ñaata xibaar lañu dëxëñ ci biiram, ñu koy natt ci bit (misaal, dencukaay bii am na 1024 bit).
- Dayoo bi ci jëmm: moo lay wax dig-digal bi ñu jàppal dencukaay bi ci xel mi ngir man ko faa téye, aki màndargaam. dayoo bi ci jëmm naka-jekk mooy ëpp tuuti dayoob dencukaay bi.
- Lawal gi: lu ñuy yokk ci turu dencukaay bi la ngir muy xamale ci melokaanu ëmbitam, dina tax tëriin wu koy ubbi di ko jàng xam nan lay firee ëmbit li, ndax dencukaay bi man naa ëmb ab nataal, walla ab dégtal, walla ab wideo...
Xeeti dencukaay[Soppi]
Ab dencukaayub mbind man nañoo firi ëmbitam mu doon ay mbind lees man a jàng. Safaanokg dencukaayub ñaarñaarloo, moom kenn manukoo jàng ndax ay '0' aki '1' la ëmb.
Ngir nosukaay yi man a xammee màndarga mu nekk, dañoo defar ab xaatim duppee ko ASCII, ci wu-angalteer (American Standard Code for Information Interchange) ak lawalam ISO 8859 , màndarga gu nekk 8 bit lañ koy binde. Loolu tax nosukaay bi su gisee 8 bit yooyu di teewal benn màndarga, man koo xammee won la ko (misaal: 1100001 mooy arafi 'a' ).


text:
Mboolaay
Mboolaay baat la bu dage ci "mbooloo", moom nag di ci wu faraas "société" mooy dundiinu mbooloo mi aw nekkiinam tey ag nosteem ak aw nosuwiinam, maanaam ni muy nose biiram ak aw dundiinam ak lëkkaloo gu ay céram (ses membres)akug róofoom. Moom nag dina taxawe baat niki:
- Mboolaay (société):Kureelu mbootaayu xeet yi de, ak li mu def lépp ci liggéey yu jëm ci saxal jàmm ci àdduna bi ci biir fukki at yu njëkk yi, ak li mu fi def ci liggéey yu am njariñ ci wàllug mboolaay
walla aji melal (adjective)niki:
- Mboolaay (social):Jataayub koom-koom ak mboolaay


text:
Ayy gis gis yu wute ci seddale al xuraan ci reewum Allemagne
Waallu yenggu yenggu al xuraan yi joxe ayy kaamilu al xuraan ca reewum Allemagne te keen du ci feyy dara wonena ayy xalaat yu wute ci biir reew mi
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci kureel bi nga xamni dafay yenggu ci waallu caada ak jëflante ci islaam ni: xabaar bii ci yeenekaay bii nga xamni dafa aju ci ki nga xamni moo teewal reewum Iran ci waallu caada ca reewum Allemagne ni jëleenañu ci kilifay reew mi ni jamono yii lu toollu ci fanweer ak juroom ñaar gox ci reew mi ñungi cii seddale ayy kaamilu al xuraan te keen du feyy dara te ñi nga xamni ñookoy seddale ayy salafiste lañu yoo xamni nii dañoo ëppal ci waallu diine
Xabaar bii dafay wone xalaat bii kiidi (Ibraxim Abunaji) dëkk ci gox biidi Kolon mooko xalaat aand ci ak yeneeni mbooloo, seen bëgg bëgg mooy ñu mana seddale lu toollu ci ñaar fukk ak juroomi kaamilu al xuraan ñeel doomu reewum Allemagne yëpp neekk ci ayy gox yu wute
Li jara xam mooy kilifa yu neekk ci reewum Allemagne ci waallu polotik ak waallu kaaraange aartunañu jëf jii ndax ci turu islaam lañukoy defee waaye amna leneen loo xamne nii mooko taxa jokk
998692


text:
Daara ci diir bu gaat ngir jaangale al xuraan ak tajwiid te ñukodoon amalee ci reewum Inde yeggna ci cëpaa ndaw gi
Yenggu yenggu al xuraan yi daara ci diir bu gaatt ngir jaangale al xuraan bi nga xamne ñungikodoon amal ca reewum ci Inde ci nimbalu këru caada bi nga xamne dafa aju ci reewum Iran neekk ci (Dexli) peyu reewum Iran yeggna ci cëpaa ndaw gi
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran ci lëkkloo ak ñi nga xamne ñooko teewal ca sow jant Asie xabaarna ni: daara yii nga xamne dañukoy amal ci diir bu gaatt ci nimbalu këru caada bii nga xamne moo neekk ci (Dexli) peyu reewum Inde lañukoy amalee nakanoonu nuñukodoon amalee ci att yu wees yi ci nimbalu këru caada bi ci xew xew bi nga xamne moom lañudoon amal ci cëpaa ndawu daara yii ñudoon amal ci diir bu gaat kiidi (Muxamad kaazim nidaaf) jaangkatu al xuraan bu raañeeku ci reewum Iran moo doon jaang al xuraan ci xew xewu cëpaa ndawu daara al xuraan yi ñu doon amal ci diir bu gaatt
Daara al xuraan yii ñu doon amal ci diir bu gaatt dañuko jagleel xale yu gόόr yi nga xamne ñoo neekk ci daara yi nga xamne ñooy jaangale diine ci biir reewum Inde toollu ci (21) ñaar fukki att ak been jëm kaw ñi nga xamne dinañu bookk ci daara yii ñuyy amal ci diir bu gaat dinañu leen jaangal nakalañii jaangee al xuraan ci baat bu neex ak bërëb yi nga xamne foofu lañu wara taxaw ak bërëb yi nga xamne keen du ci taxaw
Li jara fattali mooy daara yii ñuyy amal ci diir bu gaat ngir jaangale al xuraan 28 novembre ba 16 decembre lanukodoon amal waaye yemuñuwoon ci jaangale al xuraan kese amna ayy jonŋante mokkal al xuraan yoo xamne nii ñungikodoon amal ci daara yi
917550


text:
Siin-Saalum
Siin-Saalum bokk nañ ci nguuri Senegaal yi fi nekkoon. Ñaari nguuri Séeréer la ñu woon (Siin ak Saalum). Siin moo njëkk Saalum.
Tëraliin
Fa mu nekkoon[Soppi • modifier le wikicode]
Moo nga nekkoon ci diggante yii: Kees, Njaareem, réewum Gaambi, mbàmbulaanu Atlas, ci diggante bëj-saalum ak sowu Senegaal, ca dexu Saalum. Diwaan ba mu nekkoon bari woon na ndox lool, amoon tamit ag joor ak ab àll, amoon na suuf su nangoon mbay.
Yenn ci dëkk ya nekkoon ca nguur ga: Ndukumaan, Kungéel, Pakaaw, Rip, Lageen, ak Ñombaato.
Way dëkk ya[Soppi • modifier le wikicode]
Séeréer si ñoo dëkkoon ca diggante bëj-gànnaar, ak sowu ca xeru Mbàmbulaanu Atlas ma. Yii ñoo nekkoon seeni dëkk: Fasnaa, Sàngamaar, Mbòojéen, Juwaalo, ak Faajut.
Saalum Séeréer si ñoo fa dëkkoon ak Tukulòor yi ak Wolof yi. Li ko dalee Kawlax ba Kafrin ca bëj-gànnaar, ba Ñooro bu Rip ca bëj-saalum. Soose yi ñoo dëkkoon Ñoombaato.
Li ko sos[Soppi • modifier le wikicode]
Séeréer yi nga xam ne ñoo njëkk a dëkk Siin-Saalum, Tekuruur la ñu jòge. Ba nguuru Gana gu mag ga daanoo, ca la Muraabituun yi agsi Fuuta Tooro indiwaale dundin bu bees bu aju ci ponki Lislaan. Ci noonu ngir bañ a tuub, ñu taamu gàddaay, wàcc jëm bëj-saalum ca Jolof. Ba ñu demee Jolof am fa ay jafe-jafe la ñu gën a wàcc dem sañc Sii-Saalum, muy seen dal bu mujj.
Foofa la leen Mandeŋ yi fekk, ñoom ñi jòge woon bëj-saalum ca réewumGaabu. Ci ay gëstu gis nan seeni jeexit ci Dakar, ca Sàngomaar, ak ca Jaxaaw. Lebu yi fa la ñu leen fekk daa di leen fay jëlee.
Dëkkaale diggante xeet yi[Soppi • modifier le wikicode]
Mandeŋ, Séeréer, Wolof(lebu yi ci biir), pullaar, yii ñoo doonoon xeet yi nekkoon ca nguur ga, dëkkoon ci diwaan yi nekkoon ci wërlaayu dexu saalum gi. Mandeŋ yi ñoo nekkoon ci bëj-saalumu nguur ga, maanaan ca Ñombaato, ca Rip, ak Kolar. Lebu yi nekkoon ca bëj-gànnaar, Bawol-bawol yi ca penku.
Gelawaar[Soppi • modifier le wikicode]
Gelawaar mooy néeg bi daa falu ca nguuru Siin-Saalum. Li ëppoon ci ñoom ay Jambaar la ñu woon, ñoom ci cosaan ay mandeŋ la ñu, ca Gaabu la ñu jòge woon ca xarnub XIV.
Ñoom nak ca giiri Gelawaar yu mag ya la ñu bokkoon, ay mandeŋ la ñu. Mandeŋ yi donte doonu woon mbooloo mu bari, waaye ay jambaar la ñu woon. Taxawaloon nañ seen nguur gu mag ga na mu leen neexee woon. Séeréer si ñoom ay jaambur lañu, duñu ñiti ay, looloo tax mandeŋ yi manoon a jël kilifteefu nguur ga, donte Ñoom(Séeréer si) ñoo njëkk a ñëw ca barab ba. Yilif nañu nguur ga juroomi xarnu.
Mansa Waali Jonn Maane[Soppi • modifier le wikicode]
Mansa Waali Jonn Maane moo sos Amsell péeyub nguur ga, moo fa dëkkoon aki jambaaram. Daal di bàyyi ay way xaralaam ca Faajut, ay surgaan ca Jong Juwaal.
Mbegaan nduur[Soppi • modifier le wikicode]
Mbegaan Nduur moo daaneel Aali Baana di woon njiitu diine ca tukulòor ya, doonoon sëriñ bu amoon doole ca Saalum rawatina ca Kawòon. Ci moom la Séeréer si yéegée ci jal bi, doon ay buur.
Moom Mbegaan def na lu ne ngir man a jot ci nguur gi. Ba mu ca jotee la noot nguur-nguuraan ya nekkoon ca wetam: Ngabi, Ndukumaan, Kaymoor, Mandaak, ak Jiloor, ak Genig, ak Jokkul. Dawloo buur ya teg fa ay ñoñam.
Yorteef ak Yoon[Soppi • modifier le wikicode]
Siin ak Saalum bokk ñu woon ay àtte, waaye seenug yorteef daanaka benn la woon. Seen ñaari buur yi ñoo bokkoon maqaama: Buur. Ca Siin buur ba nu ko neex la daan àttee, waaye ca Saalum buur ba da daan diisoo ak ña ko faloon.
Boroom ndomboy tànk yu mag ya ñoo daan doxal: Njiitu Jaraaf yi, ñoom la buur daan diisool, Farba, Bëkk-néeg, Jaalige, Saltige, Njiitu dëkk yi,...
Delluwaay[Soppi • modifier le wikicode]
Paate sow, Démbi Senegaal: ci làmmeñu Wolof, Dakaar, 1998