c: text/html

text:
Duusub sin
Ab duusub sin, ci xayma, melokaanu genn xeetu solo la, di luy jëmmal coppiteeg menn mbir muy dem ci jamono. Mbir mi man naa nekk jenn doole, dawaan walla dendu mbëj, ab duusub mbëjbijjaakon, dees na ko jëfandikoo ci fànn yu bari.
Màndarga bu ab duusub sin bi gën a fés mooy dayoob feeñte bi nga ciy jëmmal, ci saa-su-ne, soo jëlee ab diir, nga boole leen tus la lay jox. Soo xoolee nataal bi ci wet gi, di nga gis ne ñaari taxawaay yu solos sin bi yi ëpp, dañoo yam dayoo te safaanoo, koon seenug boole tus la.
Ngir xam dayoo bi ci jenn jamono ji, mii mbindum xayma lees di jëfandikoo.
Fi:
- A, dooneeTaxawaay bi, mooy dayoob solo si bi ëpp.
- w, baraayu puxtal bi, moo nuy wax ni puxtal bi di soppeekoo ci jenn jamono, nu man cee xamee xélam, maanaam ni solo si di soppeekoo ci jamono, bennaanu nattam di radian ci saa (rad/s).
- φ wéq, moo nuy wax fi solo si di tambalee fi jamono doonee tus, t = 0, ci ban puxtal la tambalee.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Tsiñee lëë Jesús lox koly leñ kyedzy Belén nii ngab Judea, lëë bla xaa chak nii sëëd nëz laa xlyañ ngbidz ptsiñ Jerusalén. Lëë Herodes nak rey tiemp ko. 2Lëë xaa chak ko kwnabtiits chëb: —¿Ko xrey meñ Israel nii koly? Por lëë noo syoopnaal tu mëly nii kwlañ nëz laa xlyañ ngbidz. Mëly go bluuy loo noo nii lëë xaa koly aan lëë noo syoop ksoxib lo xaa. 3Tsiñee lëë rey Herodes biñ nii chëb xaa chak ko, lëë xaa kwyo kyalnë kchë xaa meñ Jerusalén. 4Tsigo lëë rey Herodes kwnabey koktsyetsy kchësy xaa nii xñabey lo pxosy ni kchësy maestre ley, aan lëë xaa kwnabtiits chëb xaa: —Pa no nii kaly Crist. 5Lëë xaa go chëb: —Tu kyedzy nii lë Belén nii ngab Judeaw, por lëë profet pkëë sinrii: 6Lëë lëë do meñ Belén, nikxe nii wiñ xkyedzy to, mastre nono lo kchë kyedzy nii ngab Judá, por leñ xkyedzy to kchoo tu xaa nii kñabey, aan lëë xaa kantsi meñ Israel. 7Loxsye ngo lëë Herodes kwtsyetsy tsilaan ksa xaa chak ko, aan lëë xaa kwnabtiits pa woortyee kon xaa mëly go. 8Tsigo lëë xaa pxaal xaa Belén, aan lëë xaa chëb lo xaa: —Kol tsi siko, aan kol kyub mëëd ko. Aan tsiñee ktsil do xaa, kol kluuy tiits lon parñee kaksoxibaa lo xaa. 9Loxsye kwnee rey lo xaa, lëë xaa si. Aan lëë mëly nii kon xaa kwlañ tugak sinech lo xaa, aan lëë ma kwsobtse axte laañee nix Jesús. 10Tsiñee lëë ksa xaa chak ko kon nii lëë mëly kwsobtse, per nli busy ble xaa. 11Lëë xaa kwsëëb leñ yu, aan tsiñee lëë xaa kon mëëd chop xñaa mëëd Mariy, lëë xaa pkady or, yaal ni ngwaan xlyaa nex nii lë mirra. 12Per lëë Dios kwnee lo xaa lo mgaal. Chëb Dios nii nody nii tsiktedy xaa lo Herodes. Por ngo lëë xaa kwseñ stu nëz par kyey xaa xkyedzy xaa. 13Tsiñee lëë ksa xaa chak ko bi, lëë tu xangly Dios kunee lo José lo mgaal chëb: —Kuxche, biy mëëd ni biy xñaa mëëd aan pxooñ kwey nëz Egipto. Por lëë Herodes kyub mëëd par kuty xaa mëëd. Kwyo siko axte nii kñen lool stub. 14Lëë José kuxche aan kyool sini xaa mëëd chop xñaa nëz Egipto. 15Siko kwyo xaa axte nii lëë Herodes kuty. Kchësy nrii ptsyool xaa parñee kak cumplir xtiits Dios nii kwnee profet tsiñee chëb xaa: “Egipto byakxin xiñaa.” 16Tsiñee lëë Herodes byeñ nii lëë ksa xaa chak ko pkëëti xaa, per nli busy blëë xaa. Aan lëë xaa kwlii cuent pa wortyee kon xaa chak ko mëly, aan lëë xaa kwnabey kuty kchësy mëëdpkiy nii chap chop iz par kyety nii no leñ kyedzy Belén ni leñ kyedzy nii nche kexka siko. 17Singo mod lëë tiits nii kwnee profet Jeremías kok cumplir tsiñee chëb xaa: 18Leñ kyedzy Ramá biiñ Raquel, porñee lëë kchë xiñ me kuty, aan nikxe xñee meñ lo me, per xekwty me, lëë me choon. 19Per loxsye kuty Herodes, lëë tu xangly Dios kunee lo José lo mgaal xtañ meñ Egipto chëb: 20—Kuxche, aan byey Israel ksal mëëd ni xñaa mëëd, por lëë kchësy xaa nii kokladzy nyuty mëëd kuty. 21Tsigo lëë José kuxche aan lëë xaa sikni mëëd chop xñaa nëz Israel. 22Per tsiñee biñ xaa nii lëë xiñ Herodes nii lë Arquelao sob xñabey Judea, lëë xaa ptsyeb nyey xaa siko. Aan como lëë Dios kaa kwneel lo xaa lo mgaal, lëë xaa sey nëz Galilea. 23Tsiñee lëë xaa ptsiñ Galilea, lëë xaa kwtedyso tu kyedzy nii lë Nazaret. Singo mod lëë xtiits profet kok cumplir tsiñee chëb xaa nii xaa Nazaret kak Jesús.


text:
Feppmaandu
Feppmaandu as wàll-wàllaanu xarefulwoon bi la. Di wenn ci wàll-wàllaan yi dàtt saalu xarefulwoon bi. Ni ko turam di junjee, feppmaandu dafa maandu moo tax amul yanu mbëj (du bu baax(+) mbaa bu bon(-)). Feppmaandu yeek feppsaal yi su ñu leen boolee ñooy nekk saalu xarefulwon bi. Ngir ab xarefulwoon, dañuy bind Z limu feppsaal yi, A di limu feppsaal + feppmaandu. Kon limu feppmaandu yi dafay doon N =A-Z.
Lefu feppmaandu mi ngi toll ci 939,56533 MmV. Ki ko wuññi mooy jëmmaan bu waa-angalteer ba James Chadwick ci 1932.


text:
Jëmm
Jëmm “fii muy tekki physique” baat la bob ci gereg mooy φuσιkn maanaam «fisikus» di ci wolof“kojug dénd”,moom nag mi ngi juge ci reenub φύσις «dénd». Kon «jëmm» mooy xam-xamu dénd. La ko dale ca kawaarig yi nga xam ne nu ñu tuuteewul amul ba ci nekk(àdduna)gu màgg gu tàlleeku gii,xam-xamu jëmm liy liggéeyam mooy jéem a tëgg ay àtte walla ay yoon yu matematig yuy àtte àdduna bii di bu ne-ne bu dénd,ak lambutu xóot-xóoti ne-ne ak dëgg-dëggi jikkoom ak way toggale(composants)yu mag yi ko toggale, ak doole yu dàttu (fondamental)yi nga xam ne yaram yu ndaw yi dinañu koy joqalanteek yaram yu ne-ne yi, nga boole ci njuréefi doole yii. Leeg-leeg ci xam-xamu jëmm bu bees bi danu ciy boole gëstug “xam-xamu ndendoo” ak bu “wattuwu” niki xam-xamu wattu kàttan ak “jañu”( Momentum ),ak cefkag mbëjj,looloo waral boroom xam-xami jëmm yi lu bari lanuy faral a gëstu ci feeñtey jëmm yi, dale ko ci ëtt yu yaatoodi yi ba ci yu yaatu yi, dale ko ci yaram yu ndaw yi nekk ci ron saal walla xartil, nga xam ne ca la mbooleem ne-ne yu baaryon yi di ame “jëmm bu yaram yi” ba ca gëstug sóobu walla jikkoy yaram yu jëmm yi ca adduna ju yàgg ja, ba ci jàng yëngu-yëngu gu bidiw yi ci asamaan su ne-ne si, moo xam ci biir gaawaay yi nu xam la walla yi jege gaawaayu leer, ci mujjantal gi, gëstu nekk gi (adduna bi) ci léppam.


text: 1Tâa unji taan a dat ye kpèrra Festu a dees maan. De ana a Kaysariya e dik a Yerusalem. 2A farra a nit ɓèl ta waw da nit daprum ây, ni toonji ni-Yude ây de 'maaran yèk Pawlu a gin wàa. De waawan, 3de gàan: Mbitna jàk mbâri, tèera dot Pawlu ay a Yerusalem. Ngam a nit ây maan aw yiɗi aw wobu di Pawlu a orri, ha aw ɓàruwa. 4Amma Festu de gàa, aw faaw a kultuma a Kaysariya, ey ngaa kèle koycu a farra. 5De gàa bak: Hû go sey a nit ɓèl ây a tîim wun aw diknji ni miy. To yèk makta tâa go a hak nit yey, sey un 'maara yèk maan. 6Festu de tâa a tîim waw unji nan nan koo unji ra gbè, de koye a Kaysariya. Ni ndamji de ɗaa iirra kiita. De gàa aw 'maawra di Pawlu. 7Ye kpèrra a ɗàm kpees gbaat kiita, a ni-Yude ây dàaga a Yerusalem de mgbaawan, de 'maaran yèk ndèktiya a hak wàa, koo ye tâa aw kpàa gòynum takundi a yèk waw ba. 8Amma Pawlu de goosi yèk hak wàa de gàa: Mi mbir jàk maarra a yèk mgbèngda ni-Yude ây, koo a àay Fay, koo a gin Kaysara ba. 9Amma Festu yiɗi e mbir jàk mbâra a nis ni-Yude ây, de gunu di Pawlu: Mu yiɗi dikta a Yerusalem, mi hiitum a farra a yèk yey yi? 10Pawlu de goosi de gàa: Mi gòye ay a ɗàm kpees kiita Kaysara. Mi yiɗi ey hiitimi. Mi mbir maarra koo jâ da ni-Yude ây ba, kà yey cèngnum muy ni hak wey. 11To mi yew go a yèk mgbèngda, koo mi mbir go jàk maarra kana getke aw ɓàrimi, mi hàw wuta ba. Amma to yèk yey 'maaran a hak mum ti tâa go takundi ba, koo wuna ge kpàam hîirra a kàn waw ba. Mi yiɗi Kaysara e hiitimi. 12Festu ye yèe ni nit raknjum ta wàa, de goosi de gàa: Mu gàa kiita wey e tâa a gin Kaysara. Hû go di gum dik a gin wàa. 13A dat unji càa Agaripa wûun ni-Yude ây, ni Bernike de dàaran a Kaysariya ngam aw kèbu di Festu. 14Ye tâan a farra unji càa, Festu de sagu yèk Pawlu di wûun ni-Yude ây, de gàa: Nit kana dii ay gi, Feliku woowfa a kultuma. 15A ye tâama a Yerusalem gi, a nit ɓèl ta waw da nit daprum ây ni toonji ni-Yude ây, aw 'maara yèy a hak nit yey, aw waam mi yaanu a kiita. 16De gàami daw: Ti tâa hàar ni-Roma ây ba, aw iiw kiita di nirri, sonaa ɗà aw 'mèmsu ni nit ây 'maaga yèy a hak wàa nisi nisi, ha e kpàa goosum ni hak wàa a yèk yey 'maaran gi. 17Hû go ye dàanja orro pî ay gi, mi tòo a yèk yey ba. Ni ndamji de tâami mi ii kiita. De gàami aw 'maawra di nit maan. 18A nit ây 'maaga yèy a hak wàa ye gòyin a ɗàm kpees mum, aw 'maara yèk makta kà yey dànmi gi ba. 19Aw hàanjirre yèy gbè ni ey a hàar waw, ni yèk nit kana nîir wàa Yeesu, wurre. Pawlu de gàa, nit maan gûyrre bak. 20Dim ngaa yèk yey tâami dàpràràp. De gunmi di Pawlu, to yiɗi go dikta a Yerusalem ngam aw hiitu a farra a yèk yey. 21Amma Pawlu de gàa aw faaw ay gi, ha Kaysara e gbèesi yèk wàa. De gàami aw woow a kultuma ha mi tèew a gin Kaysara. 22Agaripa de gàaw di Festu: Miy ngaa mi yiɗi mi ragu di nit yey. Festu de gàaw: Ni ndamji ra gum raguwa. 23Ndamji maan Agaripa de dàaran ni Bernike a 'mita waw, de legin a àay ɓèl ni wûun sooje ây, ni nit tiɗàm kpees ây a riiy maan. Festu de gàa aw 'maawra di Pawlu. 24De gàa: Wûun Agaripa, ni un nit ây tâage ay gi, un rabu di nit yey a ni-Yude ây pî aw loosim ni yèk hak wàa gi, a Yerusalem ni ay gi ɗa, aw bime aw gàa, ti gesi e gûy ba. 25Miy mi kpàawe, ti mbir jày getke aw ɓàru ba. Ey ni hak wàa yiɗi aw hiitu a gin Kaysara. De dànmi, mi tèewfa a gin wàa. 26Amma mi cèngni mbâra jày gim kèrufa a yèk hak nit yey di Kaysara nit coorra mum ba. Hû go de 'maama dey a ɗàm kpees wun, hayye a gin wey Agaripa wûun ni-Yude ây, ngam a dat ye got gunu gi, mi kpàa jày gim kèri. 27Ngam mi dàne, tèerra nirri 'mèmdiya cen kàlnum yèk hak wàa gi, ge dik mbâra ba.


text: 1Gu Dabii gio gu Abraam jir di' pɨx am gu bopxi'ñ guch Xoi'kam. Ja'pni ja'k moo tu tu'ii': 2Gu Abraam maa'n tu mar kat na Isaak tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' moo gu Isaak maa'n jup tu mar kat na Jakob jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' moo gu Jakob jɨ'kchip tu maamar kat, maadɨt jir di' gui' na Judaa tɨɨgich. 3Mi' dhɨr ba' gu Judaa gook jup tu maamar kat, maa'n Paaris tɨɨgich, gu jumai ba' Saara, gu ja naan ba' Tamaar jup tɨɨgich. Ba' gu Paaris maa'n jup tu mar kat, Isroom jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Isroom maa'n jup tu mar kat, Araam jup tɨɨgich. 4Mi' dhɨr ba' gu Araam maa'n jup tu mar kat, Aminadaa jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Aminadaa maa'n jup tu mar kat, Nasoon jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Nasoon maa'n jup tu mar kat, Salomoon jup tɨɨgich. 5Ba' gu Salomoon mi' dhɨr maa'n jup tu mar kat na Boos jup tɨɨgich, gu dɨ'ɨɨ'n ba' Raab jup tɨɨgich. Ba' gu Boos mi' dhɨr maa'n jup tu mar kat, Obed jup tɨɨgich, gu dɨ'ɨɨ'n ba' Rut jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Obed maa'n jup tu mar kat, Isayii jup tɨɨgich. 6Mi' dhɨr ba' gu Isayii maa'n jup tu mar kat na pui' tɨɨgich Dabii. Mi' dhɨr ba' gu Dabii maa'n jup tu mar kat na Salomoon jup tɨɨgich, gui' nar dɨ'ɨɨ'n gui' na bɨɨpɨ' dɨr jir bɨnga'n kat gu Uriiyas. 7Ba' gu Salomoon mi' dhɨr maa'n jup tu mar kat, Roboam jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Roboam maa'n jup tu mar kat, Abiiyas jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Abiiyas maa'n jup tu mar kat, Asaa jup tɨɨgich. 8Mi' dhɨr ba' gu Asaa maa'n jup tu mar kat, Josapaat jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Josapaat maa'n jup tu mar kat, Joraam jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Joraam maa'n jup tu mar kat, Usiiyas jup tɨɨgich. 9Mi' dhɨr ba' gu Usiiyas maa'n jup tu mar kat, Jotaam jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Jotaam maa'n jup tu mar kat, Akaas jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Akaas maa'n jup tu mar kat, Esekiiyas jup tɨɨgich. 10Mi' dhɨr ba' gu Esekiiyas maa'n jup tu mar kat na Manasees jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Manasees maa'n jup tu mar kat, Amoon jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Amoon maa'n jup tu mar kat, Josiiyas jup tɨɨgich. 11Mi' dhɨr ba' gu Josiiyas jɨ'kchip tu maamar kat jano' na mɨt pai' dhuuk ja u'uuk gu Israel kam ja'tkam mu ja'k Babiloonia. Ba' maadɨt Jekoniiyas tɨɨgich gui' jɨ' nam jir maamra'n kat. 12Ba' mɨkkat gatuuk nam pai' dhuuk mu ja'k xi oi'ñkat Babiloonia, maa'n jup tu mar kat gu Jekoniiyas na Salatial jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Salatial maa'n jup tu mar kat, Robabeel jup tɨɨgich. 13Mi' dhɨr ba' gu Robabeel maa'n jup tu mar kat, Abiot jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Abiot maa'n jup tu mar kat, Eliakiim jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Eliakiim maa'n jup tu mar kat, Asoor jup tɨɨgich. 14Mi' dhɨr ba' gu Asoor maa'n jup tu mar kat, Sadook jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Sadook maa'n jup tu mar kat, Akiim jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Akiim maa'n jup tu mar kat, Eliob jup tɨɨgich. 15Mi' dhɨr ba' gu Eliob maa'n jup tu mar kat, Eliasaar jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Eliasaar maa'n jup tu mar kat, Mataan jup tɨɨgich. Mi' dhɨr ba' gu Mataan maa'n jup tu mar kat, Jakob jup tɨɨgich. 16Mi' dhɨr ba' gu Jakob maa'n jup tu mar kat na Josee jup tɨɨgich, gui' nar bɨnga'n kat gu Mariiya gui' nar dɨ'ɨɨ'n guch Xoi'kam gui' na Jesuus tɨɨ', gui' na saak Dios pu'ñi bha jootsa' jix dhaam dɨr. 17Ba' jano' dɨr nat pai' dhuuk maaxir gu Abraam, mambhɨɨx daman maakob ai mɨt gu ja'tkam nat ba'p ba maaxir gu Dabii. Gio ba' mi' dhɨr gatuuk ja'kbui' aixkam jup ai mɨt na mɨt maaxir jano' dɨr nat pai' dhuuk gu Dabii maaxir mi' juugɨt na mɨt pai' dhuuk ja u'uuk gu Israel kam ja'tkam mu ja'k Babiloonia. Gio ba' mi' dhɨr jano' nam pai' dhuuk mu ja'k xi oi'ñkat Babiloonia gu Israel kam ja'tkam, ja'kbui'p ai mɨt mambhɨɨx daman maakob na mɨt maaxir gu ja'tkam mi' juugɨt nat pai' dhuuk maaxir guch Xoi'kam gui' na saak Dios pu'ñi bha jootsa' jix dhaam dɨr. 18Ja'pni ja'k jum duu guch Xoi'kam jano' nat pai' dhuuk maaxir. Gu dɨ'ɨɨ'n Mariiya tu taanda' am na sap bɨɨma'n tu kiicha' maa'n gu chio'ñ na pui' tɨɨ' Josee, gu' ji na gu' bɨɨpɨ' dɨr nat chakui bɨɨma'n tu kiicha, dɨɨlh pɨx bar alhi'ch kɨɨkam ka' gu Mariiya, sia kum tɨi chakuir jum bɨpnagɨm, na gu' gux Dhuudu' kam jix Uañ Ii'mda' nat pui' ja'k bhaan jum tajaa na ba' dɨɨlh pɨx ba tɨgia' maa'n gu alhii. 19Gu' ba' na gu' gu Josee jup jir jix bhai'kam ka', gui' na bɨɨma'n jix chu kiicham ka' gu Mariiya, pui' bam aagɨt nam jix xɨ'lhim xim jɨ'dɨlhkadai gɨt cham tu' bhaan ji chu a'gat, na gu'x joi'gɨ'n gu Mariiya, ba' cham aa' na ba ji iattulhdha' ja bui gu gɇ'gɇrkam jum aa'ndam, nam ba' cham tu chiñia' nam mu'aa'. 20Ba' pui' bam aagɨk na moo mai' ba bua' gɨt gu Mariiya, gu' ji nat gu' ba tɨɨ maa'n gu nobii'ñ guch Gɨ'kora' tɨɨtki' bhaan na sap jup tɨtda: ―Aapi' Josee nap jir boxii'ñ gu Dabii, cha'p jax jum aagɨt bɨɨma'n xi chu kiichai gu Mariiya, na gu' gu alhii gui' na tɨgia', dhi' gux Dhuudu' kam jix Uañ Ii'mda' pɨx nat pui' ja'k tu duu nat bhaan jum tajaa. 21Ba' gui' jɨ' gu alhii na tɨgia' gu Mariiya, Jesuus jap tɨɨtgɨ', na gu' dhi' ya ja'p uañchuda' gu ja ua'tulhdhara' gu Israel kam ja'tkam. Pui' ku ba'r am na pu'ñi ja'k tɨɨ'nka'. 22Ba' dhi' pu'ñi ja'k tum duu jano' nat tum kuugalh gu pui' nat jax ja'k tɨ'ɨɨk bɨjɨk guch Gɨ'kora' nat bhaan jim ua'rgidhak maadɨt gui' nam bɨjɨk bhaankam tu a'gimɨk, nat pui' ja'k tu ua'nak na ja'pnim kai'ch: 23Dɨɨlh pɨx ba tɨgia' gu alhii maa'n gu ubii tɨyaa. Emanoil jam ba' tɨɨtgɨ'. Ba' dhi' ja'p kai'ñkam jup jum kai'ch: Jich a'm tɨ nɨi'ñ gu Dios. 24Ba' nat pai' dhuuk ba ñiñia gu Josee, cham jax ji chɨ'ɨɨk bhai'p ji bhɨi gu Mariiya na jax ba tɨtda gu nobii'ñ gu Dios. 25Ku gu' chakui maap jix bhai' tu oi'ñcha mɨt ji ja'p na moo na jax no'm jir jum bɨpnagɨm. Dai gatuuk nat pai' dhuuk ba tɨɨ gu alhii gu Mariiya na mɨt ba' maap ba tu oi'ñcha. Ba' gu Josee, Jesuus tɨɨt gu alhii nat jax chia na tɨɨtgɨ' gu nobii'ñ gu Dios.


text:
Taariix
Mooy xam-xam bi'y gëstu la xewoon demb. Di itam mbooleem ay Jëf ak ay xew-xewu demb, la ko dale ca ña nu jiitu woon ba ci nun. Taariixkat mooy ki'y gëstu di bind ci wàllu taarix
Xam-xamu taariix moo nuy melalal mbiri dëkk yeek dëkk-dëkkaan yu yàgg ya, ci biir jamonoy taariix, ak mbiri seen way dëkk. Da na nu waxal it ca dund ga fa amoon. Ci gàttal daal, xam-xamu taariix day gëstu li-wéyi nit (dembam) cig matale. Da na wuññi (feeñal) it nekkiin ak dundiin yi nga xam ne nit jaar na ci jànkoonteek ñoom ci dundam gu gudd gi, ci biir ay jamono yu dabante te toftaaloo, bu ko defee mu gëstu anami jëm-kanam yi nga xam ne nekktéef bii (di nit) amal na leen ci taariixam bu gudd bi, ci noonu loolu jural ñu ñu jange ci daj-dajam (li mu jot a dund) yooyu wéy, aki ndamam, te jéem a moytu ay pakkastalam aki rëcc-rëccam ya jàll.
Bu lii amee nag dina nu gis njariñ ak ngënéeli gëstug xam-xamu taariix.
- Lenn ci taariix bu àdduna bi
Tëraliin
Li ñu jublu ci jàng taariix[Soppi]
Taariix dinanu ko jang ngir mu yombalal ñu xam mboolaayi nit ñi ci anam gu xereñ, te dégg (nand, gis), xàmmee it buum yi leen boole.
Gëstu dundug buur yeek imbraatoor yi rekk du lenn rek li nu war a yitteel ci taariix, li ci gën di farata kay mooy gëstu dundug mbooloo yi ak bennaan yi (benn-benn nit ñi). Ak gëstu jafe-jafe yi daa yeesu ci seenug dund bis bu Yàlla sàkk, te jéem leen a wutali saafara yu dëppoo, ba maas giy ñëwi ëlëg man cee jariñu.
Digal taariix (wutal ko aw dig)[Soppi]
Ngir digal ab xew-xew fàwwu mu am ab tombub boy (fa muy dooree). Ay tombi boy yu bari nag am nañu te taariix man na cee tàmbalee. Nasaraan yi ñoom seen tombub boy mooy juddug Yonnant Yàlla Isaa, ca lañuy taariixe seeni xew-xew, bu dee jullit ñi ñoom seeni xew-xew ñi ngi leen di wutaluw dig wu bawoo ca gàddaayug Yonnant bi(j.m) juge Màkka ga mu ganee àdduna, dem Madiina. Xew-xew bii nag mi ngi fiirook (dajeek) atum 622 ci taariixu juddug Yonnant Yàlla Isaa.
Jamono yi[Soppi]
Donte taariix mooy la xewoon ba àdduna sosoo ba léegi, taariixu nit ñi, suuf si, jawwu ji,... Waaye ci déggoo taariix ñu ngi koy tàmbalee ca ba ñu sàkkee mbind, séddale ko ci ay jamono. Li nga xam ne ay téere yu ñu bindoon moo ñu ko xamal.
Njëkk-taariix(mooy taarixu ñi fi nekkoon laataa sàkkug mbind)
Taariix( mooy lépp li xewoon ca ba ñu sàkkee mbind ba leegi). Taariix ci boppam dañu koo sédale ci ay jamono.
Jamono ju yàgg ja: (feeñug nit ci suuf ba daanu'g nguuru rom gu mag ga ci 476)
Jamono ju diggu ja: ( ba feeñug Amerig ci 1492)
Jamono ju bees ja: (ba fippug waa-frãs ci 1789)
Jamono ju mujju ji:( ba ci sunu bis yii)
Njëkk-taariix[Soppi]
Boroom xam-xam yi, ginnaaw gëstu gu ñu def ci suuf si, wuññi nañu ay jeexiit (reste;vestige;trace) yu yàgg: ay jumtukaay, ay xor, ay doj, añs yuy tegtale ne suuf sii déy aw nit dëkke woon na ko njëkk ay junniy at, jamono jooja la nuy tudde njëkk-taariix.
Moom nag mi ngi séddaliku ci ñaari xaaj:
- Jamonoy doj wu ñu yatt
- Jamonoy doj wu ñu xacc (wu ñu ñawal)
Ci ngënéelul jeexiit yii lanu xame njëkk-taariix. Nit ci jamono jii da daan tuxu rekk, di jëfandikoo ay ngànnaay aki jumtukaay yu njëlbéenu (primitive) (doj yu ñu yatt, ay ngànnaay, ay xeej aki xepp). Bi jamono gënee dox, seen dund gi soppiku, ñu xam leegi sawara, jëfandikoo ko ci togg ñam yi. Ci jamonoy doj wu ñu xacc wi, lañu tàmbalee dajaloo, sóobu ci mbéy, sàmm ak ràbb ak liggéey jumtukaay yu xànjar yi, tàmbali it di def yenn liggéeyi fànn yi niki bind ci doj (ciseler ;graver), ak yatt. La ko dale ca 3500 n.j.g (njëkk judd gu yonnant Yalla Isaa), la weñ feeñoon, ñu fent it mbind. Bi weñ feeñee, fentees it mbind la njëkk taariix jeex, taariix daal di tàmbali.
Ñenn ci ay taariixkat[Soppi]
Seex anta Joob(Cheikhe Anta Diop)
Paate sow
Téerekaay[Soppi]
paate sow (wo): Dembi Senegaal, 1998


text: 1Chakladzyaa nii kaknan do nii mban xtyeedyaa por lëë do ni por meñ Laodicea ni por meñ nii xyuumbeydy naa. 2Mban xtyeedyaa xchoobladzyaa styoo do parñee jkëstyoo do xcombañer do ni kyaabini do parñee kyeñ do nii lëë Crist nak kyalnsaak nii kwloolan Dios tyub tiemp. 3Lëë Crist biidni kchëlo kyalchak ni kyalnyaani. 4Lëën xñe kchë nrii lo do parñee ni tu cho jkëëtidy lëë do con pel tiits ngui. 5Nikxe sodyaa yuubaa lo do, per so xkyalbiniin aan xlen nii ngui nche do ni xchooxsody to lo xtiits Crist. 6Por ngo, sinak nii bniladzy to xtiits Crist, singo no nii kpañ do, kchooxsody to lo xaa. 7No nii tsiitsy so do lo xtiits xaa, ni no nii tugak ktee do skizh, ksaandy to xtiits xaa. 8Kol kap cuent tsiin jkëëtidy xaa nii xñee pel cos lëë do por xsaldy xaa xtiits Crist, sink xtiits sye chol meñ xñee xaa, ni nii no kik xaa xñee xaa. 9Lëë Crist nak sinakpee Dios, 10aan lëë Dios no leñ styoo do porñee ngab to lo Crist. Lëë xaa xñabey lo kchë kyalbini nii xñabey. 11Wi do kwyobey porñee ngab to lo Crist, per kwyobeydy to si chobey chol meñ, sink lëë do kwyobey porñee lëë kchë xtol do bily. Lëë Crist xko clasy bey go. 12Worñee kwchobnis to lëë do pkyeetsy ksa do Crist ni lëë do pañ worñee pañ xaa, porñee bniladzy to xtiits Tat Tios nii beeñ kpañ xaa. 13Mbañdy to tyub tsigo por xtol do ni porñee nobeydy to, per lëë Dios bnee kyalmbañ lo do por Crist ni lëë xaa ptsily xtol do. 14Nikxe nii xsaldy no xley Moisés, lëë Dios ptsily xtol no worñee lëë Crist kuty lo crusy. 15Lëë Dios beeñ gan lo kchë kyalbini nii xñabey, aan lëë xaa kwlii xkyaltow. Kwleek bëël xaaw worñee lëë xaa beeñ gan low. 16Kol ktee nii kñeenëdy meñ do por nii chaw do o chi gaa to, o deelñee gaa xsal do lni nii xkë mëë yeeñ o tse nii gaa chakty tsiiñ. 17Tu xmalë cos nii nare kak nak cos ko, per lo Crist ngab kchë cos. 18Klaady to nii kuñ xaa nii tir lëësy buen ni xsoxib lëësy lo angly gan lo do. Por ni karty kan xaa kchë nii xniladzy xaa, aan xtaan xaa por cos nii xlyañ leñ kik chol meñ lo kislyu re. 19Ngabty xaa lo Crist. Lëë Crist nak xaa nii xñabey lo kchë meñ nii xniladzy xtiits Dios, ni lëë xaa xyuuñtusy meñ sinak chakladzy Dios. 20Ksa do Crist kuty. Siko psaan do kchë nii chuuñtsyey meñ lo kislyu re. ¿Penak nii bii no do si no meñ lo kislyu re? 21Xñee do: “Jkaaldyoo ngue, kaawdyoo nrek, seeñdylo con ñal.” 22Kik chol meñ kwlañ kchë kyalwnabey go. Lo cos nii xtiiydysye xkiiñoo. 23Sootee nii nyaani xaa nii kwnee kchë cos ko, porñee nda chako ni xsaksiw meñ, per ni tu pa xkiiñdyo par ktsëëw xmod meñ.


text:
Bisub Tabaski
Tabaski Sunna la su far ci ab jullit bu di as gor te man ci ag jàppndal, ku mukàllaf rekk mag ak gone ñoo ci yam. Waaye nag dina ware ci ñaari xeeti nësër yii : 1- ci ku ko nësër niki ngani bu ma Yàlla defalee nàngam dinaa tabaski, 2- ci ku njënd am xar, walla mu yor am xar jublu ci tabaski, manaam kon xar moo jënd niki am tabaski, manatu la ñàkk.Tabaski it ag bër (`iid) la gu Yàlla may jullit ñi, Jële nanu ci Anas (gërëmul Yàlla ci moom) mu ne: Bi Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi agsee Madina fekkee na léen ñaari bis ñu cay caaxaan, Mu ne (jàmmi Yàlla ci moom): « Ana luy ñaari bis yii ?» Ñu ne: “Danu ci daa fo (caaxaan) ci jamonoy ceddo (jaahiliya)” Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi (jàmmi Yàlla ci moom) ne léen: «Yàlla jox na léen ñaari bis yu gën yooyu ñaar, ñuy Bisu tabaski ak Bisu Kori» (Abuu Daawud mooko soloo) Gàttub tabaski it deesu ko rendi jëkk rendig Yilimaan te Yilimaan it balaa rendi nig ba julli, ci niko Baraan nettalee jële ci Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi «Dees na lottal ginnaaw julli» Ku rendi lu ko jiitu du doon am tabaski xanaa ag ndawal rekk lay doon, noonu la saxe ci Sunna. Am tabaski sañees na cee maye, sañees na cee lekk, sañees na cee denc, noonu la saxee ci sunna (Albuxaari mooko solo)
Tëraliin
Àtteb Tabaski ci Lislaam ?[Soppi]
Yàlla neena: «Jullil ngir sa boroom te rendi (lottal)» Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi neena: «Ku am dooley tabaski te tabaskiwul, kon bu mu jege sunu barabu julliwaay» (Abuu Hurayra mooko nettali, Ibn Maaja, Ahmad, Daaru Qutni ak Al-Haakim ñooko soloo. doonte barina ñu jam hadiis bi ci woroom xam-xam yi, niki Haasim ak ñeneen) Baraan nettali na ni, Yonent (Jàmmi Yàlla ci ñoom) bi neena: Li nuy njëkka def ci bis bii, moo di julli, ginnaaw ba nu dellu lottal, ku def loolu def na sunu sunna.»
Ash-Shaari` neena: «Duma nangu ku am dooley am tabaski diko sàggane » Tabaski Sunna la nag su far, Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi saxaloon nako te daan ko digle. Sunna la su far ci Ñoñ-Maalig, Shafi`, ag ñenn ci waa Ahmad ibn hambal, bu dee nag ci Abuu Hanifa ñoom lu war la, Lu war ca ñoñ Abuu Hanifa nag tekkiwul ni farata la. Lu man a am nag ñépp dëppoo na ñu ci ne dina war ci ñaari mbir :
- 1- Ku ko nësër, niki ngani bu ma Yàlla defalee nàngam dinaa tabaski,
- 2- Ku xës njënd am tabaski, walla mu yor am xar jublu ci tabaski, manaam xar moo njënd ni am tabaski la, walla nga yori xar ni xar sàngam am tabaski la, ci yooyu barab luy war la.
Waxtuw rendi am tabaski:[Soppi]
Mingi dale ci rendig Yilimaan, rendig yilimaan moongi aju ci ginnaaw julli gi, ba jant di so ca bisub ñatteel ba fu ñu ko fi rendee mu baax, bu dul guddi. La ca gën moodi boroom rendil ko boppam, bu amee ngànt mu wuutal ko moroomum jullitam, te nanga yéene yaw, Ku rendi tabaskim jàmbur te amu ci ndigal, kon du ko doy am tabaski te war naa fay boroom.
Am tabaski:[Soppi]
Yàlla neena ci Alxuraan: «Deesul am Yàlla ci ndawalam ga, déeti dereetam ja, waaye dees na Ko am ci ag ragal [Yàlla]» S22 L:36. Kon nanu jàpp njëkk ni yéene ju sell, te Yàlla rekk tax waliif ngistal walla wanu ci bëti nit ñi mooy maye am tabaski.
- Xar mu am juróom benni (6) weer walla at aki fan ci li sax ci Waa-Maalig, tey am kuy moo ci gën. Bu dee aw bëy nag, na am at ak weer ci waa-maalig,
- Xar a gën, topp bëy, topp nag ak giléem
- Xar mu góor a gën mu jigéen, bëy wu góor a gën wu jigéen, nag ak giléem naka noonu.
- Juróom ñaari jullit man nañoo boole jënd aw nag walla giléem, Bu dee xar walla bëy nag kenn du ko bokk xanaa tiyaaba ja ci yéene.
Yees nanguwul ci am Tabaski:[Soppi]
Bu benn béjjan dammee te wérul matul am tabaski [ci maalig], Bu weree nag mat na am tabaski, bu juddu waalewul ay béjjen nag darra nekku ci, Bees xaajee nopp ba ñatt, la ca dagg bu matee benn xaaj ba, matul am tabaski, Bu juddu waale wul nopp walla bu gàtt nag dara nekku ci, Bu nopp ba xaree lu toll ci benn ci ñatti xaajam du mat am tabaski Bees xaajee geen ba ñatt, la ca dagg bu matee benn matul am tabaski, Bu ko juddu waalee nag dara nekku ci.
Am Tabaski war naa mucc ci yii:[Soppi]
- Bumu yooy, ba amul nebbon
- Bu gimiñ ga xasaw
- Bumu patt ba fés, rawatina nag muy gumba
- Bumu làgge bamu fés, rawatina nag mu damm
Alaa kulli haal nag, Lislaam ag yombal la bëgg, te mboolem àtte yi woroom xam-xam yi di tërël di na ñuy sóoraale lool ag jàppndal ñeel jullit ñi.
Lees di bañ ci ndawlug am tabaski:[Soppi]
- Bañees na ku ca jaay darra ba ca der ba sax, ku ko ñaani ba mayees la ko nag man na koo jaay dara nekku ci.
- Bañees na yitam ka koy fees ñu di ko fay ca yàppu wa, waaye manees na ko caa may walla sarax, bu laajee ag fay fayees ko xaalis walla leneen
- Bañees na gépp joxe ngir wareef, niki tànku njëkke, yeeli maam, baatu feeskat, ak yuni mel, waaye nag moongi aju ci jeene ji, booy sarax sa dëkkandoo te bëggal ko sutura man ngaa yéene sarax te wax ko ni am sa tànku njëkke, ndax Yonent bi neena: «Jëf yaangi aju ci yéene yi; Ku nekk it langa yéeneey sag pay» te it amaana boo ko nee sarax mu rusloo ko ci kanamu njabootam mbaa sax mu tere kokoo jël.
Rendi :[Soppi]
Ab jullit moo koy def, te doon ku am xel, Melo wi ci gën nag moodi mu tëral la muy rendi ci wetug càmmooñam te mu jublu xibla, bu dee am xar mu tëral noppub ndeyjoor ba ba famu yam ca baat ba mu teg ca paaka ba, Walla bu amee téeréy baat mu teg paaka ba ca diggante téere ya, Bu ko defee bala caa teg paaka ba mu wax ci am xelam ni fas na maa yéenee daganal lekk yàppu nàngam lii ci rendi gi ma koy rendi, bu dee teg paaka ba mu wax:«Bismil Laahii» dal di koy dawal ba ñaari sidit yu mag ya ak boli ga lépp dagg, Bu ko bombee ba deret ja génn mu wax: Allaahu Akbar, Bu teggee loxoom mu wax: «Rabbanaa taqabal minnaa innaka anta as-samii`ul Al-`Aliim S2:L:126:». Bu dawalee paaka ba sidit ya tàmbalee dagg mu teggi ko kon bu ko ca gaawee delloo dees na ko lekk, Bu ko ca yeexee delloo nag te lor wara lu ko kon deesu ko lekk. Te yit bu mu bañ a tàngale baat ba, Bu ko defee it du ko tee dagan, waaye bañ koo def a gën.
Loj :[Soppi]
Ku koy def, day taxawal lamuy loj jubale ko "XIBLA" (Kaabag Màkka), Lem baat ba tëral ko ci wetug càmmoñ nga, Bu ragalee barig doole ja, Man naa yeew tànkub càmmooñu kanam ba, Te balaa tàmbali mu wax «Bismil Laahi», Te bu tàmbalee mu bañ a dindi loxoom lifeek noppiwul. Lees war a loj nag bees amul lojukaay Sañees na koo rendi, lees war a rendi it bu ñu amul rendikaay, Te am lojukaay sañees na koo loj. -Giléem (Galéem) loj rekk lees koy def mbaa deesu ko lekk waaye deesu ko rendi, Xanaa ñu loru ñàkk lojukaay te am rendikaay, bu boobaa nag dees na leen ko may, -Bu dee aw Nag dees na ko loj niki ñu koy rendee, kon moom lu leen jekku rekk ñu sañ koo def noona, (Fii nag rendi ko lañu gën a miin) Loj, balaa baax ñatti sidit yu mag yi daa war a dagg, kon ci ag wet lees koy defe ak kanam..
Na moytu yii:[Soppi]
Bu dawalee paaka ba, ba sidit ya tàmbalee dagg mu teggi ko, kon bu ko ca gaawee delloo dees na ko lekk, Bu ko ca yeexee delloo nag te lor wara lu ko, kon deesu ko lekk. Te yit mu bañ a tàngale baat ba, Bu ko defee it du ko tee dagan, waaye bañ koo def a gën. -Rendi xar ak bëy ci kanam lees koy defe, boo ko rendee ci ginnaaw walla ci wet, deesu ko lekk, -Bu dee aw nag manees na koo rendi manees na koo loj, -Bu dee Ginaar (Ganaar) nag war naa wërale paaka ba, ca gannaaw ak ca kanam, ba sidit yu sew yépp dagg te mu bañ a tàngale baat ba, bu ko defee it du ko tee baax waaye bañ koo def a gën.
Ngënéeli Tabaski:[Soppi]
Ngënéeli Tabaski ci lislaam lu am solo la, kenn manu koo takk, Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi xamle nani toq dereet wiy njëkk a génn Yàlla di na ci jéggale mboolem bàkkaar yees masa def, nii la dikke ci sunna ci nettalib Aysa (ngërëmul Yàlla ci moom). Jëlee nanu ci Ibn Abaas muni Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi neena : «Xaalis dugaleesu ko ci lu gën gàttub tabaski (iid)» (Daaru Qutni mooko soloo). Yonent (jàmmi Yàlla ci moom) bi bégal nanu ci ne Xarum tabaski dina njot ci sawara niki mu ko njotee woon bakkanu Ismaayla. Amul lu jëf ju nit di def ju gën a neex Yàlla ci tuur deret ci bisu tabaski, noonu lako Aysa nettalee.


text:
Mboolaay
Mboolaay baat la bu dage ci "mbooloo", moom nag di ci wu faraas "société" mooy dundiinu mbooloo mi aw nekkiinam tey ag nosteem ak aw nosuwiinam, maanaam ni muy nose biiram ak aw dundiinam ak lëkkaloo gu ay céram (ses membres)akug róofoom. Moom nag dina taxawe baat niki:
- Mboolaay (société):Kureelu mbootaayu xeet yi de, ak li mu def lépp ci liggéey yu jëm ci saxal jàmm ci àdduna bi ci biir fukki at yu njëkk yi, ak li mu fi def ci liggéey yu am njariñ ci wàllug mboolaay
walla aji melal (adjective)niki:
- Mboolaay (social):Jataayub koom-koom ak mboolaay
Mbind mu duuf


text: 1Orze' gaze' nu anc gay blaay trompet niy. Orze' bzaaca̱ tub mbecy nu na gal nu na bel baa. Orze' bruuy baa bet lag yu lo yu. Orze' yu ze' guud ya gyiib ni gyerye ily nu rnii dey gabily niy. 2Orze' pshaal yu ro' ni gabily. Orze' ru' gabily ze' bruu tub dzeeñ ily gal nu druuñ ru' tub yo ily. Orze' dzeeñ ze' psoow ñi lo ba ni doo, gal nu lo bi, nunu wacabee napa' la gyishlombecy. 3Orze' gushagy bruu de ma lat dzeeñ ze' bet ma lo yu. Orze' ma ze' cyiiñ ma nu gyicy ma gal nu ricy gune. 4Orze' ma ze' gua raso̱o̱ lo ma nu cue' gyicy ma da̱y nu de gyish, ni cue' gyicy ma da̱y nu de yag, ni cue' gyicy ma da̱y nu ni tub la coz ca'. Sinu tub zi la mod nu gyicy ma, nde' nu shiñ gyicy nu ma mbecy nu sac sey ni Ñgyoozh cyuga. 5Orze' de gushagy ze' wangad rishbeey nu cut ma de mbecy ze'. Nomaas guud rishbeey ni ma nu shet zi zi'l ma mbecy gaay beey. Nunu gyicy ma nu gac ni mbecy gal nu rac nu rgod gune. 6Orze' lat gaay beey ze', orze' de mbecy yub yu tub mod nu gat yu. Tees wayap dey ñi. Nunu mas galagy dey nu gat yu, tees rila wad mod nu gat dey. 7Orze' de gushagy ze' rabee ma gal nu rabee cuay ornu bi zu lily ma par gyel yuu. Too ma zub tub coz nu na gal nu na coron or. Nunu lo ma nañ gal nu na lo mbecy. 8Ze' gyich too ma nañ gal nu na gyich too biñ mñaa. Ze' lay ma nañ gal nu na lay biidz. 9Orze' lyush ma noow ñi nu tub coz nu na gal nu na gyiib. Nunu lowe' ma rzigy ñi gal nu rzigy zañ caret ornu rca yu cuay ornu rash ma carer nu rshet yaa dey losa' yuuy. 10Zub ne de ma. Nañ gal nu na ne gune. Nunu zub ngooch ma looñ. Nunu nu nac ne ma, cyiiñ ma nu shet zi ma mbecy lat gaay beey ze'. 11Orze' zu tub mbecy nu riib ic gushagy ze'. Yu ze' nac yu anc ni gabily. Orze' yu ze' lay Abadón benu nu riidz hebreo. Ze' benu nu riidz griego, orze' lay Apolión. Nde' yaruuñ yu nu rnit lo. 12Orze' bded tir loga la nu shiñ guc. Ze' ricy falt ru' se cyup tir nu shiñ gac. 13Orze' gaze' nu anc shup blaay trompet niy. Orze' güeña̱ nu zaab ti' nu rnii par de tub ga scyiñ ni cuug or nu zu lo Ñgyoozh. 14Orze' riidz ze' rniiñ lo anc shup nu ricy cup trompet ze': ―Glaar de tap anc nu nag ru' gyoow ily nu la gyoow Eufrates ―rniiñ. 15Orze' ni mod bdulaa de tap anc ze', gun orze' lo dela mbecy nu yu' gyishlombecy, cut dey tub nac yu. Orze' gyiyeeñ se cyup nac yu. Gun de yu ze' bi yu' lily laa dey par or na, nu dzi na, nu beey na, nu ña'n na. 16Orze' yu' cyup gaynal miyo̱o̱ de soldad nu riib cuay. 17Orze' pcaal mniiñ lo̱ nu bzaaca̱ de cuay ze' gal nu de yu nu zub ich ma. De yu ze' bi ca tub cyug nu rsoow ñi lyush yu. Ze' cyug ze', nde' nañ gal nu na gyi, nunu ca' la rgüiiñ, nunu caach rgüiiñ. Nunu cuay ze' na too ma gal nu na too biidz. Nunu ru' ma driib lyush gyi, gal nu dzeeñ, gal nu asufre. 18Orze' lo dela mbecy nu yu' gyishlombecy, gut tub nac yu nu nac chon coz nu driib ru' ma ze'. Orze' byeeñ se cyup nac yu. Chon coz ze', nde' gyi, nu dzeeñ, nu asufre. 19Gun de cuay ze' cyiiñ ma nu nac ru' ma nunu nu nac ne ma. Orze' ne ma nañ gal na bily. Zub too ma. Orze' nu too ma shet zi ma mbecy. 20Tees de' zir mbecy nu wangat nu nac de coz dañ ze' wancheca dey nu gyicy yu de coz a̱' nap nu ricy yu, ni wancheca dey nu rcay de nuras a̱' nap, nu de nab nu byaa nu or, nu de nab plat, nu de nab nu byaa nu gyiib cach, nu de nab nu byaa nu gyita', nu de nab nu byaa nu yag. Wancheca dey nu rcay nab nu wacsac, ni wagyeñ, ni wacsa. 21Ni wanne' dey cyi nu ricy yu. Cyi ze', nde' nu rut dey losa'y, nunu ricy dey gyel tu', nunu ricy dey cyi nu ral yu mbecy nu wanchelaay, nunu ricy dey gubaan. Dela cyi ze' wanne' dey ñi.


text:
Weeri wolof
Weeri wolof, ci arminaatu gàddaay gi, walla bu jullit ñi mbaa bu Lislaam, ab arminaat bu weer la, buy sukkandiku ci doxiinu weer wi ngir xam ak natt weer wi. Jullit ñi danañu ko jëfandikoo ci bépp barab, rawati na ngir natt ak xam xew-xewi ak bisi diine yi. Ki ko sos nag mooy Omar Ubn Xattaab (g.m), daal di def gàddaayug Yonent bi (j.m) juge Màkka dem Madiina muy ab tàmbaleem, looloo waral deesi tudde ko arminaatub gàddaay gi. Ak doonte arminaat bi ci jamonoy jullit ñi lañu ko sos, teewul turi weer yi ak arminaatub weer ñu leen daa jëfandikoo ca jamonoy réer ga (jaahiliya, maanaam njëkk Lislaam)
Yenn ci réewi araab yi, mu ci mel ne Araabi Sawdit -moom ci nguur geek askan wi - dañuy jëfandikoo arminaatub gàddaay gi niki arminaat bu kilifawu di ci taariixe ci bindante yiy am ci diggante liggéeyuwaayi nguur gi, waaye nag lu ci dul moom, askani araab yi ci des yépp de beneen bi lañu miin te moom it lañuy jëfandikoo muy bu judd gi (juddug yonent Yàlla Isaa (j.m)).
Arminaanub gàddaay gi mi ngi ame ci 12 weer yu weer, maanaam atum gàddaay gi mi ngi tollook 354 bés daanaka, maanaam 354.367056 bés. Weer wi ci arminaatu gàddaay gi, benn mu nekk 29 walla 30 bés (ndax doxug weer wu feeñ wi 29.530588 bés la). Ginnaaw nag wuuteg 11 fan am na ci diggante arminaatu judd gi ak bu gàddaay gi, ñaari arminaat yi duñu jamonoo mukk (duñu tolloo mukk) looloo waral dëppale leen di gën a jafe.
Weer ci arminaatu gàddaay gi[Soppi]
- Tamxarit
- Diggi-gàmmu
- Gàmmu
- Rakki-gàmmu
- Rakkaati-gàmmu
- Maami-koor
- Ndeyi-koor
- Baraxlu
- Koor
- Kori
- Diggi-tabaski
- Tabaski


text:
Yewwute gu ndefar
Tëraliin
- 1 Yewwute gu ndefar (industrie) : li mu jagoo – ay màndargaam – li mu fi indi:
- 2 Sabab yi tax yewwuteg ndefar am ci Tugal
- 3 Yewwute gi li mu jagoo woon ak ay màndargaam
- 4 1 Jëmale kanam gu ñu jëmale kanam jumtukaayu ëcc ak ràbb :
- 5 2 jëfandikoo kàttan :
- 6 3 Jëm kanam gu ndefar gu weñ jëm kanam
- 7 3 Jokkoo gën a jem kanam gu mu gën a jem kanam
- 8 4 Feeñug campeefi ndefar yi :
- 9 Li fi yewwuteg ndefar gi jur:
- 10 Li mu fi indi ci wàllug koom:
- 11 Li mu fi jur ci politig:
- 12 Li mu fi jur, indi ko fi ci wàllug mboolaay:
- 13 Gongikuwaay
Yewwute gu ndefar (industrie) : li mu jagoo – ay màndargaam – li mu fi indi:[Soppi]
Yewwute gu ndefar ci Tugal, ñi ngi ci jublu soppiku gu mag gi fa amoon ci wàllug ndefar, walla jëm kaman ga fa amoon ci wàllug jumtukaayu mekanig, rawati na ci Biritani, ci ñatteelu xaaj bu mujj bi, ci fukk ak juroom ñatteelu xarnu g.
Waaye nag, moom ndefar gii, yàggul dara mu tàmblee tas ci Tugal nànk-nànk, ak Aamerig, la ko dale ca njëlbéenug fukk ak juroom ñeenteelu xarnu g. Bi mu ko defee nag, ay jeexiitalam tas, ba àgg ci pàkk yu bari ci àdduna bi, loolu nag ci ñaari xarnu yii la: fukk ak juroom ñeenteelu xarnu ak ñaar-fukkeelu xarnu g.
Ndefar yi nag masuñoo dañ di jëm kanam ba ci suñu jamono jii ñu toll.
Looloo waral du man a ñàkk ñu xam sabab yi tax yewwuteg ndefar am ci Tugal.
Sabab yi tax yewwuteg ndefar am ci Tugal[Soppi]
1 Jëm-kanam gi xam-xam def ci Tugal, ci jamonoy yewwute, moo waral yewwuteg ndefar am.
2 Dëkki Tugal yu mag yi, am gi ñu am, ak tegu gi ñu tegu ci yaxantu ak ndefar, ak woomleg koom gi loolu di jur, nga xam ne day tax ba ndefar di jëm kanam, rawati na, gi ci aju ci ràbbu sér , nga xam ne mooyndefar gi njëkk ci Tugal.
3 Jëmmaan (l'individu) walla jëmm ci Tugal, ni mu jekki-jekkee rekk fés, mujj di dàtt bi mboolaayi Tugal yi tegu, sabab la ci li yee waa Tugal yi, moom jëmm jooju, ci Tugal kees tënk la woon ci jéngi nosteg laman , jamonoy yewwute ñëw dog jéng yooyu, féexal am xelam, leeral ko ci xam-xam, ba mu man a xalaat bay fent ay jumtukaay yu am solo yu koy dimbli ci yombal ag dundam.
4 Li juddoo ci wuññiy melosuuf yi it, muy teg loxo gi réewi sancaan yi daa def réew yi ñu sanc , ak di fa jële ay xéewal aki cémb (ñumm) , di leen yobbu seeni réew, loolu it bokk na ci li jëmale kanam yewwuteg ndefar gi ci Tugal.
5 Réewi Tugal yi ak mbootaayi koppar yi, jàpple gi ñu doon jàpple sémb yi jug ngir jëmale kanam ndefar ci Tugal, loolu de ci li defar jawwu ji la ba ndefar man a dox, man a àntu.
6 Boroom xam-xam yu aay, yi xëy feeñ, te bari ci Tugal.
7 Bari gi liggéeykat yi bari ci Tugal, rawati na ñiy liggéey ci ndefar yu ndaw yi. Na ngeen xam nag ne lu bari ci fentkati Angalteer yi daa defar ak a fent jumtukaay yi ak masin yi, ci liggéeykat yi amoon xam-xam yu néew lañu woon, nga xam ne daanaka jànguñu woon.
Yewwute gi li mu jagoo woon ak ay màndargaam[Soppi]
Yewwuteg ndefar ci Tugal, daa jagoo woon ay mbir yu bari, yii ci lañu:
1 Jëmale kanam gu ñu jëmale kanam jumtukaayu ëcc ak ràbb :[Soppi]
Meccem ràbb daal, ci yi gën a jariñu ci fent yu xam-xam yi aamoon ci Tugal la, rawati na ci Britani, loolu di ci ñeenteel bu mujj bi ci xarnub fukk ak juroom ñatt g.
Loolu nag li ko waral mooy yittewoo gu tar gu nit yittewoo ay sér, ak ñàkk a jafeg jëfandikoo jumtukaay yi ngir liggéey ci.
Ràbbkatu Angalteer bi ñuy wax James Hargreaves, jot na a fent atum 1764 g, benn jumtukaayu defar wëñ, muy benn masin (wuutuloxo) bu loxo, bu ñuy jëfandikoo ci ëcc, li koy doxal nag doon genn mbege walla póno, bu yor juroom ñatti ëccukaay ak ñaari forukaay, bu ko defee benn liggéeykat di ko yor, di ko doxal.
Bu ko defee, fentkat bu Angalteer bii di Richard Arkrihgt, fent moom it atum 1771g, benn jumtukaay buy xëcc wëñ yi, moom nag jumtukaay la bu ñu daa doxale ci dooley ay fas, mujj ñu koy defe ci dooley ndox, ñu tudde woon ko kaadaru ndox bi, (water frame). Ki ñuy wax Samuel Compton, ñëw fent – atum 1779g – benn jumtukaay buy boole gaaw ci liggéey bi ak baaxle ko, boobu jumtukaay nag tasoon na ci fi dend ak barabi ndox yi, ci ñaari diiwaani Angalteer yii di Yorkshire ak Lancashire .
Ki ñuy wax Edmund Cartwright, moom itam àgg ci fent benn jumtukaay bu ñuy doxale dooley ndox, ginnaaw bi ñu koy doxale dooley cóolóol , te kat tax na ba ñu man a ful li ñu daa ràbb, daa ko defar ciy sér.
Liggéey bi ñu daa def ngir gën a jëmale kanam ak gën a rafetal liggéeyu ëcc beek ràbb bi, gën a dolliku, te sax. Nu àgg ci jëfandikoo ne-ne yu simi yi ngir raxas wëtéen wi, defarati yeneen jumtukaay ngir móol ay deseñ aki mbind ci ndima yi ñu liggéey.
2 jëfandikoo kàttan :[Soppi]
Jumtukaay yu njëlbéenu yi amoon, nit a ko daa doxale ci dooleem, walla dooley dundat . Kàttan nag di “energie” jëm na kanam ci jëm gi jumtukaay jëm kanam te dox. Ci noonu nit jot a jëfandikoo ci njëlbéen gi dooley ndox, ngir doxal jumtukaayam yi mu fent bu yàggul, ginnaaw bi, mu jëfandikoo dooley cóolóol ak këriñ.
Ki ñuy wax Thomas Newman, ñëw, indi fi jumtukaayu cóolóol, James Watt, moom itam dikk, gën a defaraat jumtukaayu Thomas boobu atum 1765g, loolu waral ay soppi yu mag yu xóot ci wàllug liggéey bi, ak li ñuy liggéey, ndax kat dugal gi ñu dugal jumtukaay bu mekanig, bu cóolóol ci ndefar ak jokkoo lu rëy a rëy la te am solo, te moo tax ba nga gis ndefar tay mu toll fii mu toll.
Bu ko defee ca saa sa, waa Tugal yi tàmblee gëstu fu ñuy jële këriñ. Këriñ nag bari woon na lool ci Wels gu bëj-saalum gi, ak Skotland.
Nit it gënoon na a jéego ay jéego ci jëfandikoo gi muy jëfandikoo kàttan, mu feeñaloon petrol ca D.B.A (Diiwaan yu Bennoo yu Aamerig yi), ci digg fukk ak juroom ñeenteelu xarnu g. Ginnaaw bi, ñu gisaat petrol fu bari ci àdduna bi. Ginnaaw bi ñu fentati benn jumtukaay buy “lakk ci biir”, boo xam ne mooy soppi petrol bi, ginnaaw bu ko lakkee, def ko kàttan guy yëngal ak a doxal. Loolu moo waral ngay gis leegi jumtukaay yu mekanig yii nga xam ne dañuy sukkandiku ci li ñuy wax “lakkug biir gi”, mooy lakku gi petrol bi di lakku ci biir jumtukaay bi, jumtukaay yooyu nag ñooy yu mel ni: oto yii ngay gis, fafalnaaw yi, gaal yii nga xam ne lakkug biir gee leen di doxal añs.
Mbëj tam jariñ na nit lu bari, loolu nag mi ngi ame ci bi kii di Faraday juge, fent li ñuy wax '''juddalukaayu mbëj''', nga xam ne loolu indil na nit lu bari ci ay liggéey ak njariñ ci dundam.
Nit àgg na ci xam kàttanug saal te jëfandikoo ko ci anam yu bari, loolu tax mu man a néewal li muy sukkandiku ci petrol. Waaye nag nañu xam ne kàttanug saal moom lu seer la, manu fee wuutu petrol ci genn anam, nit it jot na a xam kàttan gu jant gi , te jëfandikoo ko ci yenn anam yi, niki nuggalukaayu ndox yu jant yi ñuy jëfandikoo ci kër yi, ak ci yeneen anam yi.
3 Jëm kanam gu ndefar gu weñ jëm kanam[Soppi]
Bokk na ci lu am solo li yewwuteg ndefar gi jagoo, bokk na ci, jëmale gi ñu jëmale kanam ndefar gu weñ, loolu nag mooy bi waay Angalteer jii di Bassemer, jugee, fent yoon woo xam ne manees na cee jaar bay soppi weñ di ko def “sulb” mooy weñ gu wow kong, dëgër këng, loolu nag ni mu daa ame mooy nu jaarale ko ci tàngoor wu kawe lool. Nit it gënoon naa def ay jéegoy jëm kanam ci wàllug yoon yi muy jaar bay génne këriñ, loolu tam dimble ko ci mu man a dolli, gën a lëwal li muy liggéey. Lii lépp nag bokk na ci li waral yewwuteg ndefar gi man a am ci Tugal, rawati na ci Britani.
3 Jokkoo gën a jem kanam gu mu gën a jem kanam[Soppi]
Li kenn manul a sikk mooy ni ndefar jëme kanam ci Tugal de indi na fi ag jëm kanam ci wàllug jokkoo, rawati na bi liggéeyu weñ gënee dox, gën a jëm kanam. Ci noonu angle bii di George Stephonson, moom ñëw , fent saxaarug cóolool maanaam , muy daw ci ay banti weñ ci diggante dëkkub Liverpool ak Manchester ci atum 1830g, yoonu weñ wii mooy yoonu weñ wi njëkk ci àdduna bi.
Ginnaaw bi, nitug Aamerig kii di Robert Foulton, moom dikk, jëfandikoo cóolool, di ci doxale gaali dex yu ndaw yiy daw ci dex yu mag yi nekk ci Aamerig gu bëj-gànnaar gi. Ginnaaw bi mu jugati, jëfandikooti cóolóol, dawal ci gaali cóolóol yu mag yii di daw ci géej yeek mbàmbulaan yi. Ci noonu la jokkoo tàmblee jëme kanam nànk-nànk, ni ko ndefar defe. Bu ko defee, feeñteg jëm kanam ci wàllug jokkoo mujj di feeñte giy raññale tey màndargaal yewwuteg ndefar gu mag gii am tay ci àdduna bi.
4 Feeñug campeefi ndefar yi :[Soppi]
Liggéeyuwaay yu ndaw yi juge nañu ci kër yi, doon leegi ay campéef yu ndefar, yu mag, yu nekk leegi ci dëkk yu mag yi. Ndefar yi mujj di loo xam ne am mbooloom ay lonkoo yu ndefar, yu mag ñoo koy moom, ñooy lonkoo yooyu nga xam ne ñooy faral a moom li ëpp ci alal yi.
Liggéeyuwaay walla isin yu mag yi nag, ci wetu barabi cémb yi (ñumm yi) lañu daa faral a sampu, te loolu da leen daa dimbale ci ñu man a néewal seeni fere ci lu aju ci seeni liggéey, ndax loolu daa na tax li ñu ci waroon a ñàkk gën a néew. Néewug fere yooyu daa na feeñ bu baax ci njëg yi, ndax daa na leen daaneel. Te daa na gën a baaxal liggéey bi, gën koo wuuteel.
Li fi yewwuteg ndefar gi jur:[Soppi]
Maneesul a sikk ne yewwuteg ndefar gi indi na ci Tugal ay ngérte yu yaatu ci wàlli koom, politig ak mboolaay.
Li mu fi indi ci wàllug koom:[Soppi]
Yewwuteg ndefar gi bàyyi na fi ay jeexiitat yu rëy ci wàllug koom, ci biir Tugal ak biteem. Ndax ca la isin yu mag yi tàmblee feeñ, yi daa am jumtukaay yu rëy yi. Li ñuy liggéey gën a yokk, gën a wuute, li ñu koy jënde gën a néew, ñépp man cee jot, jumtukaayi liggéey yi gën a bari, jokkoo gën a yomb, yoon yi gën a bari, ja yu àdduna yi gën a yaatu, lonkoo yu mag yi amoon ay gis-gis aki xemmemteefi rënk ak sanc , tàmblee booloo.
Ndax kat canc gu politig gu yees gii, du lu dul doomi canc gu koom-koom, gi Tugal daa def, jaare ko ci ndefaram gu jëm kanam gii, ak baaxug ay jumtukaayam, ak soxla gu tar gu mu soxla ñumm yi, ak soxla gu mu soxla ay ja yu yees, yu mu man a jaaye marsandiisam yu bari yii te wuute.
Waaye mbay nag moom, ak li ay jumtukaayam gën a jamonoo lépp, ak li mu gën a ñaw lépp, te gën a xam-xame, teewul ay njëgi njuddéefam gën a seer, li ko waral mooy li ëppoon ci baykat yi dañoo gàddaayoon àll yi, dem ci taax yi, fi isin yi nekk, ngir man fa a liggéey, ndax la ñu daa ame ci liggéey bi moo daa gën a bari, te daa nañu ci ame ag sax fi barab. Gàddaay gii nag, juge ci àll yi, dem ci taax yi, taxoon na ba ab kiris walla jafe-jafe bu rëy amoon fi ci wàllug mbay ci Tugal, rawati na ci Angalteer.
Joqalanteg yaxantu gën a yokku ci àdduna bi, nga gis réew yiy defante ci seen biir ay kollarantey yaxantu, ak yeneen kollarante yu aju ci yombalug jaarale marsandiis yi ci géej yi, ak mbàmbulaan yi , ak barabi romb yu àdduna yi. Ci noonu lonkooy yaxantu yu àdduna yi nga xam ne seeni boroom dañuy am alal lool tàmblee feeñ, bank yi tàmblee yëngook a sawar, ak këri koppar yi.
Li mu fi jur ci politig:[Soppi]
Sanc gii Tugal tàmblee sanc réewi jàmbur yi ak di leen teg loxo, bokk na ci li fi yewwuteg ndefar gi indi, wuutal ko fi, ginnaawal ko fi ci wàllug politig, ndax ni ma la ko waxe woon ci ginnaaw , ndefar day soxla ay cémb (ñumm)(matière première), te loolu dañu ko daa gis feneen fu dul Tugal, te loolu jur na ay xare ci diggante ay réew ci fu bari ci suñu àdduna bii, tax it ba réew yi ñu sanc jug, di xare ngir goreel seen bopp, soril senn bopp ag canc, ak lépp lu ko jege ci xeeti moomadi sa popp, ak tembadi.
Bu ko defee, benn dal (principe) daal di feeñ ci Tugal, mooy dalu “koom-koom bu gore bi walla bu af bi” (bu libre bi) am te taxaw ci nosteg bopp-alal (système capitaliste) . Loolu nag mi ngi am ci ginnaaw bi ndefar gu yees gii soppikoo dem ci noste gii, li ko waral di yitewoo gu bari gi mu yitewoo ci ñu sos ay isin yu mag, ak isin yu mag yii, yitewoo gu tar gi ñu yittewoo alal ju bari ngir taxawal leen, sos leen.
Nguuri Tugal yi, jàpple woon nañu noste gii te dëgëral ko ci mbooleem li ñu man, am ko ciy man-man aki kerkeraan . Ci noonu wartéefi góornamaa yi gën a yaatu, gën bari ci mboolaayi ndefar yi. Loolu yobbu leen ci ay wartéef yu mel ni sonn ci mbiri mboolaay yi, te yittewoo leen, sosal leen ay jàngu (leekol) aki daara yu mag, ak sonn ci mbiri wér gu yaram, ak lepp lu yitteel mboolaay gi maanaam (societe bi).
Ci noonu ay boroom xam-xam aki bindkat daal di feeñ, yoo xam ne seen liggéey bépp ñi ngi ko jëmale ci luy dundal mboolaay gi, suqali ko. Ay gisiini politig yu yees feeñ, yoo xam ne bokk nañu ci li fi indi xalaatu politig bu Tugal bu yees bii tay.
Góornamaay Tugal yi duggsi nañu ngir aar liggéeykat yi, ci noonu ñu yamale waxtu yi ñuy liggéey, def leen leegi ñuy: 7 – 8 waxtu, te bu njëkk 12 – 16 waxtu lañu woon. Ñu ñëwati indi fi noppaluy tawat yi ak yu njeextel-ayu-bis yi ak yu at yi . Ñu defati ay liggéey ngir yekkati seen payoor yi, jéemati ba seenug dund ak seeni dëkkuwaay gën a baax.
Man gi réewi ndefar yi man a doxal seen mbiri réew, feeñ na, te am bi réew yooyu amee alal ju doy ak ngànnaay yu yees te xereñ . bu ko defee, nga gis réewi Tugal yi sukkandiku ci ndefar, ëpp doole fuuf yi sikkandiku ci mbay, ak ngànnaay yu yàgg, yi ñu miinoon.
Li mu fi jur, indi ko fi ci wàllug mboolaay:[Soppi]
Yewwute gi ci Tugal jur na ay gàddaay yu mag, juge ci àll yi, ak dëkk-dëkkaan yi, dem ci taax yi ak dëkki ndefar yi, loolu nag mi ngi am ci bi isin yi yokkoo, jumtukaayi ndefar yi gën a xereñ cig wàll, moomeeli mbay yu mag tàmblee feeñ ci Tugal, la ko dale ca ñaareelu xaaju xarnub fukk ak juroom ñatt g, rawati na ci Angalteer ci geneen wàll.
Bu ko defee, baykatu Tugal bi moom gisoon ne li ko gënal daal mooy mu dem ci isin yii nga xam ne li ñu koy fay moo gën a wóor te gën di lu ñu xam, te bàyyi mbay mii nga xam ne leeg-leeg mu baax, leeg-leeg du baax, ak jafe-jafe yi mu àndal, muy njaay meek toppatoo gi.
Lii mooy li waral ñiy liggéey ci mbay néew, te wàññiku, ñi dëkke kaw gi gën a néew, loolu it jur yokkug ñi dëkke ci taax yi, bu ko defee, am lu juddoo ci loolu, mooy néewug njóoxiitum mbay mi , te loolu it tax na njëg yi aju ci mbay ak li ciy juge gën a seer.
Beneen jafe-jafe daal di juddooti, mooy bu aju ci dëkkuwaay ñeel way gàddaay yu bees yii gàddaaye kaw ga ngir dëkksi ci taax yi, di wër liggéey. Ci noonu ay barabi dëkkuwaay yu xat tàmblee feeñ ci wetu fi isin yi nekk. Di dëkkal lu sakkan ciy nit, te matalewul li ñu laaj ci dëkkiin wu baax te xellu. Ci noonu wér gu yaram dajeeki jafe-jafe yu rëy a rëy , jikko it naka noonu. Jafe-jafey liggéeykat yi gën na a yokku, bi ñu demee ba li ñu leen di fay manatul a faj gën ja’a néewi seeni aajo, ngir seerug dund gi.
Beneen jafe-jafe bu mboolaay bu bees amati, ànd ak yewwuteeg ndefar gi, ak ag jëmam kanam, loolu mooy ne lu bari ci jigéen ñeek xale yi, leegi dañoo tàmbli di liggéey ci isin yi, te kat kenn soññu leen ci ku dul boroom isin yii nga xam ne li leen ñoroon weesuwul nu ñu man a gën a ame ay liggéeykat ba gën a man a néew lu ñuy fay, ginnaaw liggéey bi ci isin yi laajul doole ju rëye noonu ngir man ko. Loolu tam jurati yeneen jafe-jafey mboolaay, ndax tax na ba jigéen bàyyi fi ay liggéeyi boppam, dem ci isin yi, xale yi it bàyyi njàng mi, te loolu ag pert manu koo kawe, ndax xale yi ñooy yaakaari ëlëg.
Ag yàqu-yàqu tàmblee feeñati ci wërlaay gu mboolaay yi, ci Tugal, loolu nag mi ngi am bi ag ñàkk-liggéey walla ag liggéeyadi tàmblee tas ak a yaatu ci Tugal, ci liggéeykat yu góor yii nga xam ne dañoo tàmbli woon a nekk ay jafe-jafe dëgg, ci kanamu goornamaa yi, di yëngal, tey sàkku nu ñu leen lijantile seen jafe-jafey liggéey yi. Ci noonu goornamaa yi daal di def ay àtte , indi ay sart yu nos liggéey bi, aar liggéeykat yi ci fuqaleg boroom bopp-alal yi moom isin yi.
Gongikuwaay[Soppi]
Téere taariix bu Abdu Xaadir KEBE


text:
1:1 Man njiit li maa leen di bind, yaw soxna su tedd si, yaw ak say doom. Bëgg naa leen bu wér ci sama xol, jéllale naa sama bopp sax, waaye itam képp ku xam dëgg gi.
1:2 Te dëgg gee tax nuy def noonu, dëgg gi dëkk ci nun, tey ànd ak nun ba fàww.
1:3 Yàlla Baay bi ak Yeesu Krist, Doomu Baay bi, dinañu nu may yiw, yërmande ak jàmm, ànd ak dëgg ak mbëggeel.
1:4 Gis naa ci say doom, ñuy jaar ci tànki dëgg, ni nu ko Baay bi digale, te bég naa ci lool.
1:5 Léegi nag soxna si, maa ngi lay dénk lii: nun ñépp nanu bëggante, te loolu du dénkaane bu bees, waaye moom lanu jotoon ca njàlbéen ga.
1:6 Lii mooy mbëggeel: nu wéer sunug dund ci ndigali Yàlla; loolu mooy ndigalam, la nu jotoon ca njàlbeen ga, te ci lanu wara jaar.
1:7 Maa ngi wax loolu nag, ndaxte am na ñuy sànke ñu bare, ñu tasaaroo ci àddina si, te nanguwuñu ne Yeesu Krist wàcc na, nekk nit. Kooku aji sànke la, di Bañaaleb Krist.
1:8 Kon moytuleen, ngir baña ñàkk seen añub coono, waaye ngeen am yool bu mat sëkk.
1:9 Képp ku saxul ci dénkaaney Krist, xanaa di ko weesu, bokkul ci Yàlla; ku sax ci dénkaane yi, bokk nga ak Baay bi ak Doom ji.
1:10 Ku ñëw fi yaw, te indaalewul dénkaane yooyu, waxuma nga bañ koo teeru rekk, waaye bu ko nuyu sax.
1:11 Ku ko nuyu, bokk nga ciy ñaawteefam.
1:12 Bëggoon naa leena wax lu bare ci bataaxel bii, waaye lépp xajul ci kayit. Kon nag fas naa yéenee ñëw, ba jàkkaarlook yeen, nu waxtaan ci, ngir sunu mbég mat sëkk.
1:13 Say doomi rakk, ji Yàlla tànn, ñu ngi lay nuyu.