text:
Titrexabaaryëpp
2013/11/08
Waallu bitim reew Piter bayku kunte ci gise bi nga xamni seexnako ak ndawalu reewum Iran ci waallu caada waxna ni: reewum Iran royukaay bu rëyy ci waallu democratie ak ni nga xamni noonu lañii yore ab reew
2013/11/03
Waallubitimreewwall biingaxamnimoomlañujagleelneewujullitñi ci sëggyingaxamni moo neekkca saint Denis ci goxbiidilukorno ci reewum France deemblañukoubbi
2013/10/26
Waallu bitim reew ab daara bu neekk ci gox biidi ( Iliyunaz) neekk ci reewum Amerique ci weer bii ñu dekkmal dinañu amal ayy programme ngir xale yi gena mana xam islaam
2013/10/26
Waallu bitim reew kilifa yi nga xamni ñoo jiite gox biidi Huns neekk ci reewum Allemagne dañii jaankonte ak ñaakk jaangalekatu diine
2012/07/14
Waallu caada ak art ci fan yii nga xamni ñungi seentu weeru koor gi dalu islaam bii neekk ca (Bankok) peyu reewum Taylaand 13 juilliet dina amal ab gaara ci waallu colinu islaam
2012/07/12
Waallu caada ak art geneenañu limu teemeer ak ñaar fukk ak juroom ñett ci yeenekaay bii ñu duppee (zamzam) nga xamni ci kalaamay anglais lañukoy bindee ci kureel gi nga xamni dafay ligeey ci waallu xalaatu islaam te aju ci kureel bi nga xamni dafay yënggu ci waallu caada ak jëflante ci islaam
2012/06/04
Waallu caada ak art ci fan yi nga xamni ñungi maggal ñaar fukk att ak ñetteelu dellusi faatuk Imaam Xomeyni ci lañu teekki ak móól teere biidi (waxtaanu yeewute) ci nimbalu ki nga xamni moo teewal reewum Iran ca reewum Kuraasi ci waallu caada lañuko amalee
2012/06/03
Waallu xalaat ak xam xam al xuraan ak waa kër yonent bi mooy toomb bi nga xamni moom lañu fas yeene waxtaanee ci lëll bi nga xamni moom lañii amal ca (Baxkar) ci dëkk biidi (Panjaamb) ci reewum Pakistan
2012/06/01
Waallu xalaat ak xam xam lëll bi nga xamni attmu neekk jullitu Asi dañukoy amal altine bii ñu wees lañuko amaloon ca Bankok peyu reewum Taylaand
2012/05/27
Waallu caada ak art fukk ak ñenteelu gaaralu aduna wërngëlkëp ci waallu teere ca reewum Georgia ci nimbalu ki nga xamni moo teewal reewum Iran ca reewum Georgia lu toollu ci juroom ñaar fukki teere ci biir reew mi ak ci bitim reew gaaralnañuko ci bërëb bi nga xamni dañufay gaaral saa yu neekk
2012/05/23
Waallu caada ak art neemeeku gi nga xamni mbooloo television yu neekk ci reewum Malezi defnako ci daara yu kawe yi nga xamni dafay jaangale islaam neekk ci gox biid (Xaazaan) peyu reewum Tataristan xamlenañu ni dinañu defar ab film documentaire ci daara islaam yu kawe yu neekk ci reewum Russie yi
2012/05/23
Waallu xalaat ak xam xam kiidi Omar idriis Of waxna ni: takku taxaw bii nga xamni gisnañuko ci jullit ñi wuyu wootela boo xamni nii kiidi Imaam Xomeynii woowoon nako jullitu aduna bi yëpp fanweeri att ci gannaaw
2012/04/24
Waallu caada ak art Ali Thioune njiitu Radio ak television biidi LAMP FALL ci gise bi nga xamne amalnako ak ki nga xamne moo teewal reewum Iran ci waallu caada ci reewum Senegal waxna ni film yonent yaalla baayinañuko xel bu baax ci reewum Senegal
2012/04/22
Waallu caada ak art kiidi (Muxamad Guramz) njiitu kureel biidi yenggu ci waallu diine ci reewum Yurki xamlena ni dinañu ubbi ab television
2012/04/18
Waallu xalaat ak xam xam lëllu aduna wërngëlkëp bii ñuyy amal ci waallu gëstu al xuraan ci gox biidi (azamgare) neekk ci (Otarpardas) ci reewum Inde ci weeru decembre ci attmii ñu neekk


c: text/html

text:
Waxtaan thi xassidas yi serigne alioune diop khidma Mp3 Download , Waxtaan thi xassidas yi serigne alioune diop khidma Mp3 Direct Download
Bèssou XASSAIDES Tivaoune 2013 : Waxtaan thi XASSAIDES YI Par Serigne Alioune Diop XIDMA Mp3
Bèssou XASSAIDES Pikine 2012 : Waxtaan thi XASSAIDES YI Par Serigne Alioune Diop XIDMA Mp3
Waxtanou Serigne Aliyou Diop ci Xassida yi: Journée Khassaides de Ngaye le24/03 2013 part 1 Mp3
Serigne Bassirou Touré thi Yeémek SERIGNE BI ak XASSIDAM YI (10 Sha'ban 1435 - 9 Juin 2014) Mp3
Waxtanou Serigne Aliyou Diop ci Xassida yi: Journée Khassaides de Ngaye le24/03 2013 part 2 Mp3
Magal Touba 2014: Firi Khassida Hasbuna Lahu, (Xassida gi Serigne Bi def bimuy féki Toubab YI) Mp3
Serigne Mountakha Gueye Magalou Xassaidi Serigne Touba yi 2013 Keur Serigne Hamzatou Mp3
Top Mp3 Downloads
- Buda ne böyle Mp3
- kak HacTpaиBaTb bandicam Mp3
- Coleiro tui tui velox Mp3
- Waxtaan thi xassidas yi serigne alioune diop khidma Mp3
- Anita cover girl Mp3
- Nükhet duru bikinili Mp3
- Fatal family dxrty rxdd almighty slim guerilla king raw fuck that shit prod almighty Mp3
- Adhunik nagpuri geet guiya milko man karela nagpuri song jharkhandi video Mp3
- Salata bahane rus spiker şahane Mp3
- Professional soccer players move to a retirement community Mp3

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gëwéel
Gëwéel yi ñaari rëdd lañu yu dëppook yamoo gi: gëwéelub Tef tollu ci 23°24' wu tus-wu-gaar wu bëj-gànnaar gi ak gëwéelub Sànkar tollu ci 23°27' wu tus-wu-gaar wu bëj-saalum. di nañu woowe it gëwéel diiwaan yi ne ci li wër rëdd yooyule (di faral di wax dëkk ci gëwéel yi).
Melokaan[Soppi • modifier le wikicode]
Ci li jege yamoo gi, di nañu faral di gis klimaa bu ànd ak tàngoor wu tar ak taw bu bari ci at mi mépp: di ko wax klimaab yamoo. Waaye, ci li jege gëwéel yi (Tef mbaa Sànkar), ci at mi noor ak nawet rekk a ci am, kon wàcciit yi (taw yi) day wuute ci jamonoy at mi, ba daanaka at mépp ay tàng, di li ñuy wax klimaab gëwéel.
Waaye nag jàpp nañu ne it ngelaw yiy upp ak duusi géej yi ak rëyaayu diiwaan bi am nañu ay jeexiital yu solowu ci klimaay diiwaan yi, ba tax na su nu seetloo yenn diiwaan yi, doonte nekk nañu ci wetu ab gëwéel, amuñu klimaab gëwéel (ci misaal diggu Óstraali walla bu Sahara, nga xamne amuñu nawet) ak yenn diiwaan yu am klimaab gëwéel te nekkuñu ci lu jege gëwéel yi( lu mel ne réewum Keeñaa, nekk ci yamoo gi te li ëpp ci suufam klimaab gëwéel la am).
Diiwaani gëwéel yu mag yi[Soppi • modifier le wikicode]
Diiwaan yiy dund cib klimaab gëwéel dëgg-dëgg ñoo ngi nekk ci diggu Aamerig ak bëj-saalumu Aamerig, ci digg ak genn wàllu bëj-gànnaaru Afrig, ci bëj-gànnaaru Óstraali ak genn wàllu Endoneesi. Li des ci barabu diggantegëwéel bi dañu leen di séddale ci diggante klimaab tàkk (rawatina ci Afrig), bu yamoo walla bu xaw a sedd (rawatina ca Asi
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • modifier le wikicode]
- (fr) CNRS [1] La bodiversité tropicale.
- (fr) Agropolis: Portail européen de recherche de formation et d'information sur la Méditerranée et les pays tropicaux.
- (fr) Une agronomie tropicale au service des agricultures familiales ? (Forum d'Agropolis)
- (fr) P. W. Richards, professeur de botanique, "Etude de la végétation tropicale (se référant particulièrement à la Guyane britannique et à l'Afrique occidentale britannique)". University College of North Wales, Bangor. UNESCO 1956. Archives de la fAO.
- (fr) Mieux connaître et protéger la nature et les peuples des forêts humides
- (fr) "Gestion environnementale des écosystèmes et forêts tropicales" : Groupe de Formation et de Recherche sur les écosystèmes tropicaux forestiers et naturels, AgroParisTech-ENGREF


text:
Alaaji Maalik Si
Alaaji Maalik Si ma nga gane àdduna Dëw Faal wetu Gaaya bokk ci tunduw Dagana ci atum 1855. Waa-juram wu góor tuddoon Usmaan, wu jigéen Faa Wàdd Wele. Mi ngi jànge alxuraan Luga ci kenn ci taalibey Alaaji Omar Futiyu Taal yi. Bi mu doonee mag la dem Màkka, bi mu dellusee sax ci jaamu Yàlla ak jàngale ak dugal ñi duli jullit ci lislaam. Ci noonu la tase njàngalem yoonu Tiijaan ci Senegaal jaare ko ci tuxoom yi ci Jolof, Kajoor ak Ndar. Ci mujj gi mu dëkksi Tiwaawan ci 1902. Fa la njëkk a wootee gàmmu.
Juddoom[Soppi • modifier le wikicode]
Ma nga gane àdduna Dëw Faal wetu Gaaya bokk ci tunduw Dagana ci atum 1855. Waa-juram wu góor tuddoon Usmaan, wu jigéen Faa Wàdd Wele. Usmaan moom doonoon doomu Muhaz miy doomu Mohamed, sëtu Yuusuf, Daraaman, Sire, Bubu, Yahya, ñoom ñépp di sëti sëriif Sams Eddin, loolu moo ko tax a askanoo ci araab. Baayam Usmaan, moo bàyyikoo Gànnaar fa mu doon jànge, ci Ustaas Muhamadu Baaba Al Daymani, ñëwoon Waalo doon fa wut ab téere bu kenn kii di Maalik Sow bu Gaaya rekk yoroon, ba mooy mujj doon turandoowam. Ñoom dañoo mujj dooni wolof, ndax ay maamam sax yàggoon nañu waalo, takkoon fay soxna.
Njàngam[Soppi • modifier le wikicode]
Ni bépp doomu waalo-waalo, ba mu doone gone la dal baa, nijaayam Alfa Mayoro moo ko doon njëkk a jàngal ba yàgg turandoom Cerno Malik Sow jël ko. Ci 1863, bi muy am 8 at, la dem Sagata ca Jolof ci baayam ba Amadu Si, mu jógeeti fa dem ci yeneeni ustaas, ku ci nekk taggak ko ci sag maneel, (fiq, nos-wax, Tawjiid, añs), ku ci mel ne Ceerno Ngañ Ka mi mu àndaloon dem Careen ci Fuuta Tooro ci 1873, bi muy am 18 at la jeexal njàngum alxuraanam ci tukkeem ca Fuuta, ba tay, ca Longe, cig leeral, ci sëriñ Abdu Bitey, ak ca Gànnaar. Ca la ñibbee dëkkam, Nijaayam Alfa Maayoro jox ko wird tiijaan ak maqaamay "mawdo", moom mi jëlee woon wird bi ci Alaaji Omar Taal ay at laata Maalik di judd. Te bii doonul woon benn lijaasa rekk bi mu amoon, ndax Mawdo Faal joxoon na ko ci 1876, ak Mohamed Ali it , ci ginnaaw bi.
Ginnaaw bi mu mokkalee alxuraan, la jàngi fiq, ci lu njëkk, këram la ko doon jànge, ginnaaw bi mu dem ci Sëriñ Muur Ka. Bi mu mokkalee fiq la dem jàngi àtteyiin ca Boxal ci Waalo daaraay Sëriñ Ahmadu Njaay, ak ca Kër Kodde ci Njambur daaray Sëriñ Moodu, ak ca Tayba Séy daaraay Sëriñ Moor Kal Séy. Ginnaw bi mu jànge Risaala, ci diggante 1882 ak 1880 mi ngi amoon 25 at, la dem Ndar ci Sëriñ Ahmadu Njaay. Mu jógeeti fa dem Njambur ngir àggalee fa njàngum àtteyiin ma te door jàng Xalil ci Sëriñ Birahim Jaxate ak Sëriñ Mamadu Wadd. Waaye at ma ca topp la jeexal Xalil ca Mbokkol ci Kajoor ci Sëriñ Masila.
Ci 1885, bi muy am 30 at, dajale woon na xam-xam bu jéggi-dayoo, loolu mayoon na ko mu man a doon ustaas, jamono yooyu bokkoon na ci ñi ëppoon xam-xam ci Senegaal, ndax lépp lu ñu manoon jàngale ci réew mépp jàngoon na ko, demoon na ci ñi fi ëppoon xam-xam. Ci tukkiy njàng yi mu defoon yépp, ca jamono jooju, jaaroon na ca tund ya ëppoon boroomi-xam-xam: Gànnaar, Fuuta, Njambur, Kajoor. ci dëkk yi mu dem man nan cee lim: Ndoj Séy, Pacaas, Ngicc, Jaabe Lidube, Orefonde, Longe Sëbe, Longe Fulbe, Careen, Ndar, Tayba Séy, Daraaman, añs.
Dundam ak jëfam[Soppi • modifier le wikicode]
Ginnaaw ag njàngam, Ngambu la dem dëkki di fa liggéey aka jàngale ngir dund ci ñaqam. Liggéeyam mayoon na ko mu man a aji Màkka jaare ko bëj-saalumu Fraas, ci Maarsey ak ci Aleksandri, ci 1889, amoon na 33 at.
Bi mu jóge Màkka am maqaamay alaaji, ci la sosee Sawiya bu Ndar ci 1892. Ganeji Jolof ab diir sos fa ay daara dellu Waalo. Ay tukkeem yu bari ci biir réew mi, ngir tasaare diine ak xam-xam, ak Wasifa yi doon ame ci Sawiya yi taxoon sancaan bi tambali koo fuglu, yaakaar ne day woote ngir xeex ko ak ngannaay yi. Ca la ko kaŋ ba nekkoon Ndar te nekkaloon fi sancaan bi (waa Fraas yi) woolu ngir mu joxe ay leeral ciy yëngu-yëngoom. Ñoom dañoo foogoon ne dafa dencooni ngannaay ci biir jakka yi, difa waajal xare ak ñoom. Bi ñu ko ci laaje mu ne:
«Yàlla daf nu digal, man ak yeen, nu jaamu ko, di julli ci moom. Ngeen bañ, ma nangu. man ak samay taalibe defuñu lenn lu dul kañ yàlla te di julli ci gën-gi-mindeef. Te li ngeen di wax ci ngannaay yi, genn ngannaay gi ma yor mooy sama kurus te moom laa fas-yéene xeexee ba Lislaam ak Tijaaniyaa tas ci àdduna bépp.»
Sancaan yi jàppoon nañu ne Alaaji Maalik moo doonoon nik ki ëppoon xam-xam te daq a jangalee ci réew mépp. Baat yii di nañu leen fekk ci dencu(archive) yu Senegaal yi ak yu Fraas. Seede yi gëna neex ci nopp ñooy yu Seex Sidiya, my sëtu yonnenti bi doonoon it sëriñu xaadir bu mag. Ginnaaw ba mu taxawalee sawiya ca Ndar, taxawal na beneen ci Ndakaaru ci wetu njéndul nguur gi. Njarnde la dem dëkki, jóge fa dem Jaksaaw, laataa muy dem Tiwaawan ba faaw. Jibril Gëy moo ko fa woolu woon ngir mu defal leen tafsiir Alxuraan, ñu faf ko fa téye, ci 1902 mu sos sawiya bu Tiwaawan. Ci yokkug ndongo yi, mu jël yeneen ustaas ngir ñu jàppale ko ci njàngale mi. Ca daaram ja, daa nañu fa jàngalee bépp xeetu xam-xamu lislaam. Ci téemeer ak lu tekk ci ndongo yi mu yoroon, lu mat juroom-fukk daan nañu dem itam ci jànguy nasaraan si, doomam sëriñ Baabacar Si daa na ca dem, Loolu firnde la ci xelam ak gis-gisam bu ubbeeku.
Ci Tiwaawan la wootee Gammu gu njëkk, ngir màggal seydinaa Muhammad. Mu door njàngale mu diggoodi, dëkk bu ne mu yabal fa ab muqadam bu fay jàngale diine.
yenn ciy téereem[Soppi • modifier le wikicode]
- Ifham al munkiru jaani: téere bu muy jàngale luy tiijaaniyaa, ustaas Rawaan Mbay moo ko tekki ci wu-fraas
- Khilaçu ez-Zahab: mooy téere bi gën a mat buy wax ci jaar-jaaru yonnenti bi, ba mu juddo ba, ba muy génn àdduna, Rawaan Mbay moo ko tekki ci wu-fraas
- Sharh Khilaçu ez-Zahab: faramfacce gu téere bi, moom mi bind téere bi moo ko def
- Faakihatul Tullab: est un précis sur la Tijaniyya et ses pratiques.Traduit en français par l'éminent Professeur Rawane Mbaye
- Dîwân: ay woy la ci yonnenti bi, Ahmed Tiijaani, Alaaji Omar Taal, ay xam-xami diine, ay xelal ngir jullit ñu rawatina tiijaan yi
- Khutbatul Jumu'a; digle julli ajjuma
- Khutbatul 'I'd: digle julli tabaski ak korite
- Kifayat ar-raghibîn: ( li aji-gëm gi soxla) ustaas Rawaan Mbray moo ko tekki ci wu-fraas
Téerekaay[Soppi • modifier le wikicode]
- (en) Michael A. Gomez, Malik Sy, Bokar Saada and the Almaamate of Bundu, Chicago, University of Chicago, 1985, VIII-484 p. (Thèse)
- (fr) Cheikh Tidiane Fall, El Hadji Malick Sy à Tivaouane de 1902 à 1922, Dakar, Université de Dakar, 1986, 92 p. (Mémoire de Maîtrise)
- (fr) Rawane Mbaye, La pensée et l'action d'El Hadji Malick Sy : Un pôle d'attraction entre la Shari'a et la Tariqa. Vie et œuvre de El Hadji Malick Sy, Université de la Sorbonne nouvelle, Paris III, 1993 (Thèse)


text:
The Web's #1 Hindi Lyrics Web Site
Browse Lyrics by Title
mera jahaan dard ka sailaab tere bina nahi laage laage laage laage tere bin jiya - 2 mera dil meri jaan armaan tadap jaaye jab aaye aaye aaye aaye - 3 yaadan teriya jab aaye aaye aaye aaye yaadan teriya mera dil meri jaan armaan tadap jaaye jab aaye aaye aaye aaye yaadan teriya - 2 dil ki gehraaiyon ne tera hi chehra dikhaaya apani tanhaaiyo mein sirf tujhko hi paaya rehguzar dilnashi sanam tune yeh kya kar diya hai mere jism dil deemag par kaisa nishaan yeh diya hai yaada teriya jab aaye aaye aaye aaye yaadan teriya - 2 raat din jaane jana maange tujhe meri aahen har jagah ab toh har pal dekhe tujhe hi nigaahen seene mein hai dhadkanen teri jaan mein tu hi basi hai tere liye aarzuen meri tere liye zindagi hai yaada teriya jab aaye aaye aaye aaye yaadan teriya - 2 mera dil meri jaan armaan tadap jaaye jab aaye aaye aaye aaye yaadan teriya - 2 yaadan teriya - 5 jab aaye aaye aaye aaye yaadan teriya - 2


text:
Gàddaay
Gàddaay di ci fr “immigration” baat la buy tekki : tukkee ci barab mbaam réew dem ca meneen, ngir sàkku fa dara, mbaa ngir naqarig sam réew ci yaw mbaa barab ba nga bawoo, loolu di faral di jur ag tumbrànke, akug ndoxondéemu, tax ngay am turu doxondéem giy tekki ku dëkkul ca réew ma nga nekk, cosaanoowoo fa
Kon gàddaay mooy: immigration ci fr
Doxondéem di : étranger
Tumbrànke di coona ak tiis ak naqaru xol gi gàddaay di faral a jur
Looloo waral Yonnant bi (j.m) di faral di wax naan: “Tukki aw daggiit la ci mbugal ”
Am ku ne moo de da koo woyofal waaye mbugal aw dogiit la ci tukki


text:
Aaj jaane ki zid na karo Yunhi pehloo mein baithe raho Aaj jaane ki zid na karo Haay mar jaayenge, hum to lut jaayenge Aisi baatein kiya na karo Aaj jaane ki zid na karo Haay mar jaayenge, hum to lut jaayenge Aisi baatein kiya na karo Aaj jaane ki zid na karo Tum hi socho zara, kyun na roke tumhe Jaan jaati hai jab uth ke jaate ho tum Tumko apni qasam jaan-e-jaan Baat itni meri maan lo Aaj jaane ki zid na karo Yunhi pehloo mein baithe raho Aaj jaane ki zid na karo Haay mar jaayenge, hum to lut jaayenge Aisi baatein kiya na karo Aaj jaane ki zid na karo Waqt ki qaid mein zindagi hai magar Chand ghadiyan yehi hain jo aazad hain Inko khokar mere jaan-e-jaan Umr bhar na taraste raho Aaj jaane ki zid na karo Haay mar jaayenge, hum to lut jaayenge Aisi baatein kiya na karo Aaj jaane ki zid na karo Kitna maasoom rangeen hai yeh sama Husn aur ishq ki aaj mein raaj hai Kal ki kisko khabar jaan-e-jaan Rok lo aaj ki raat ko Aaj jaane ki zid na karo Yunhi pehloo mein baithe raho Aaj jaane ki zid na karo Haay mar jaayenge, hum to lut jaayenge Aisi baatein kiya na karo Aaj jaane ki zid na karo
Aaj Jaane Ki Zid-Falyyaz Hashmi
+1
0


text:
-
NEKKIN
-
-
jiggéen yu mën góor… Ci at yi ak wéer yi weesu, mel na ni Afrik dafa dellu fa baaxi maam nekkoon, te mooy wormaal, naw, solool jiggéen. Bu ñu ko fatte fii ci Afrik, […]
-
Téy la Mandela di am 94 at… Téy ci 18eelu fan ci wéeru Suliye lay Nelson Mandela, mi kenn dul nettali ay jàllooreem di am 94 at! Réewum Afrik di Sid yépp, Afrik gépp ak àddina sépp […]
-
Kookooy Saalif Saajo njiitu waay-fippu ya ca Kasamaas…! Peresidaa Maki Sàll ne woon ayu-bés yale weesu, ne tàllal na loxoom waay-fippu ya nekk Kasamaas, ngir ñu tóog seet ci sunu biir naka lañu war a def ba saafara […]
-
-
Ngëneel yi ci garabu nebedaay Nebedaay walla ci turu wolofam dëgg saab-saab, garab la gu bari ay ngëneel ci wàllu dund ndax witamin ak ferñeent yu bari yi ci nekk ak li mën a faj […]


text:
Jimbulang bu waa-Brëtaañ
Jimbulang bu waa-Brëtaañ walla Encyclopædia Britannica (ci wu-angalteer), ñi ngi ko siiwal ci diggante 1768-1771. Siiwalam gu njëkk mi ngi ame ca Edimbuurg ca Ekos. Bu waa-Brëtaañ bi bokk na ci jimbulang yiy wax ci lu daj yi njëkk ci kàllaama wu-angalteer, te bay jii ñoo ngi koy siiwal.
Ci ndoorteelu ñaareelu xaaju 1700 ba ci 1900, bari woon na ay boroom xam-xam yu doon jàppee ay jukkeem niki delluwaay bu wóor, yenn saa yi, ci siiwal yu yees yi, daa na am ay gisiin yu yees yees jagleel ay mboolooy gëstukat. Ci jamono yooyu amoon na gëdd bu baax ci biir askan wiy làkk wu-angalteer. Ci XX xarnu bi la yitteey jimbulang soppiku bu baax, coppite gi amal na ay njeexiit ci xarkanam ci fukk ak benneelu siiwal gi.
Taariixu jagal yi[Soppi • modifier le wikicode]
jagal gu njëkk gees def ci CD-ROM mi ngi génn 1994.
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • modifier le wikicode]
- (en) dal bees ko jagleel
- (en) 9eel ak 10eel ci lënd gi
- (en) 11eel jagal ci lënd gi


text:
Njabôte
Limou mbiryi: 12
-
Ay joumtoukây youy jâppandal yar ndawoup joullite Wolof
Wakhtânekatebi : Alioune Gueye Khôlâte : Djibril Dièye
Wakhtâne wî mi ngui ajou thi yône yougnou meuna jâr ba yar ndaw bi yar gou matalé
-
Ay ndaw you râgnékouwône Wolof
Wakhtânekatebi : Jaji Dramé Khôlâte : Djibril Dièye
Wakhtânewi mi jeum thi misâloup ay ndaw you am ay takhwây you râgnékou thi dèmmbiy lislam
-
Moussibâp fitnây jigène thi ndawoup joullite Wolof
Wakhtânekatebi : Moustapha Sarr Khôlâte : Djibril Dièye
Wakhtâne bî mi ngui wakh thi: khamlé louy fitnây jiguène, moussibâm, ay mélokânam, yône yi gnouy thiy mouthé
-
ndawgni ak kharala you bèss yi Wolof
Wakhtânekatebi : Abdallah Loum Khôlâte : Djibril Dièye
Wakhtâne bî mi ngui wakh thi: njarigne ak lor yi am thi kharala you bèss yi
-
ndawou joullite ak Alkhourâne Wolof
Wakhtânekatebi : Mouhammad Kâne Khôlâte : Djibril Dièye
Wakhtâne bî mi ngui wakh thi: khamlé louy fitnây jiguène, moussibâm, ay mélokânam, yône yi gnouy thiy mouthé
-
Ndaw ak dounnde dîné Wolof
Wakhtânekatebi : Sidy Yahya Kouneta Khôlâte : Djibril Dièye
Ame solôk ndaw – Warèfou ndawgni thi lislâm
-
Toubâbal ndawoup joullite Wolof
Wakhtânekatebi : Ismail Ndiaye Khôlâte : Djibril Dièye
Wakhtânewângui jeum thi: toubâbal ndawoup joullite bi thi khamléko, ay mândargâm, ak naka lagnouthiy mouthé
-
Ndiabôte: jafé-jafé ak sâfara Wolof
Wakhtânekatebi : Ibrahim Khali Lô
Ndiabôte: jafé-jafé ak sâfara
-
Takhâwâyou ndawgni thi wattou sounna ak jarigne khète bi Wolof
Wakhtânekatebi : Ousmane Galadio Kâ
Sèllal, yittéwô bou kawé thi Alkhourâne ak Sounna, dégg ak wômmatou, sâmm wakhtou, ândandô you bâkh, di déllou sâssouné thi borôm expérience yi thi borôm kham-khamyi.
-
Diafe diafey kuer ak ay safaram Wolof
Wakhtânekatebi : Mohammed Ahmed lo
Leralni diafe diafe bou niske thi bene kuer, sababou mamouk diafe diafe thi kere,diageguel borom keryi ndaka lanouy yore kere , safaray diafe diafe kere…
-
Layebir youamsolo niel ki dakmal tak sokhna Wolof
Wakhtânekatebi : Mohammed Ahmed lo
Saye louniou bindalela thi domiadam, atte saye thi diney islam, bir yigakhamni dina war thi baga dake sokhna, melokan yi nouy tanenne sokhna…
-
Fataawa avec les soeurs du lycée Kennedy Wolof
Wakhtânekatebi : Mohammed Ahmed lo Khôlâte : Mohammed Cheikh Sene
Fataawa avec les soeurs du lycée Kennedy


text:
Yoonu Eŋaca
Yoonu nguuru Room wu mag wu tudd Yoonu Eŋaca (Via Egnatia) dafa demoon ci diggante Asi Minër ak Itali. Tàmbale na fu dëkku Istanbuul nekk tey ji ca Géej gu Ñuul ga, jàll Maseduwan ba egg géeju Adiratig. Bokkoon na ca yoon wu ñu jaaroon ngir dem Itali ak Room.
Tali doj la woon. Maanaam defaroon nañu ko ak ay xeex yu ñu yett ba kaare ngir seen ànd jege. Yoonu Eäaca jàll na diiwaanu Maseduwan diggante Géej gu Ñuul ak Géeju Adiratig. Dafa tàmbali woon ca Géej gu Ñuul ca dëkk bu tuddoon Bisansë (Byzanse), mooy dëkku Istanbul, jaar ca dëkki Neyapolis, Filib, Amfipolis, Apoloni, Tesalonig, ak Pela ba noppi dem ba Dirxasiyum (Dyrrhachium) ak Apoloni ca Géeju Adiratig. Guddaay ga mooy tollook 800 kilomet. Nit ñi doon nañu dugg gaal ca Dirxasiyum walla Apoloni ngir jàll géej ga te fekk yoon wa jëm Room.


text:
Ndimbal:Nooy soppee aw xët
Daanaka ci Wikipedia ku nekk man ngaa soppi wépp xët. Jarul ngay bindu ngir mana soppi aw xët. Waaye xët yi ñu aar ñi binduwul du ñu ko mana soppi. Soo toppee xaaj yii di nga xam nu ñuy soppee aw xët.
Tëraliin
Xaaj bu njëkk: Nooy duggee ci xëtu coppite wi[Soppi • modifier le wikicode]
Xët woo tijji soo xoolee ci kaw di nga fa gis soppi soo ci bësee mu ubbil la weneen xët woo koy mana soppee.
Ñaareelu xaaj: Soppi mbind mi[Soppi • modifier le wikicode]
Xët wi day tijjeeku am melokaan wu mel nii(xoolal nataal bi ci suuf). Ci bii barab man nga fee def bépp coppite boo bëgg, muy jubbanti njuumte yi, yokk ci mbind walla ay nataal...
Ñetteelu xaaj: Wonendi[Soppi • modifier le wikicode]
Balaa ngay duggal say coppite, ngala bul yakkamti, na nga wonendi li nga liggéey. Wonendi gi dalay won ni muy mel soo leen duggalee, di na tax nga mana jubbantiwaat yeneeni njuumte, suñu ci amee.
Ñenteel: Dugal coppite yi walla Neenal[Soppi • modifier le wikicode]
Su fekkee ci biir coppite gi da ngaa dem ba mu yàgg nga jàpp ne coppite yi nga def jaruñu ko woon, man nga leen baña duggal. Da ngay cuq ci Neenal. Ci nii xët wi day melaat na nga ko fekkee woon balaa nga ciy amal coppite yi. Donte def nga ay wonendi, du ci wàññi dara.
Balaa ngay dugal coppite yi, bindal li nga soppi lan la, ci tool bi ci wet gi Koj, ci misaal su fekke njuumtey mbindiin la, nga bind fa jubbantig mbindiin. Su ko defee ci jaar-jaaru xët woowa loolu lañ fay bind, lii di na tax waa-wikipedia yi xam li nga soppi.
Coppite yu néewal: yaw yaay xool ndax say coppite yu néewal lañu walla déet, maanaam am nañu solo lool walla déet. Su ko defee ci jaar-jaaru xët woowee coppite yu Néewal lañu fay bind.
Topp xët wii: Su fekkee ku-bindu nga, nga bëgga xam coppite yi mujjee am ci woowu xët, coppite yi tegu ci say yos, cuqal ci pax mi ci wetam. Ci sa limu toppte nga koy fekk.
ci Jeexintal, soo jàngee jàngaat, saytu bu baax say coppite ndax amuñu benn njuumte, léegi nag man ngaa cuq ci Dugal coppite yi


text:
Xam-xamu nosukaay
Xam-xamu nosukaay (walla Xam-xam bi ñeel nosukaay), moo yor gëstu gi aju ci cëslaay yu xibaar yi, xarala yi ñeel seenug nos ak seenug jëfandikuwiin ci noste yi ñuy jëfandikoo ay nosukaay. Ñi ciy yëngu seen liggéey doon lëkkale ay nosukaay ñu doon li ñuy tuddee ag lonkoo, defar ay dàtti njoxe, boppal ay noste, defar ay tëriin te loolu laaj na xam ag kàllaamag tëriin, .
Cig lawal, xam-xamu nosukaay dafa ëmbu ci li ñuy wax xaralay xibaar ak jokkoo yu yees yi di xeetu xam-xam bi ëmb lépp li ñeel xibaar, ci gépp anamam. Ci tëriin wi la tëralkat bi di joxee ay tegtal nosukaay bi ci anam gi mu war a yoree xibaar yi, lan la ci war a def ak nan la ko war a defe. Jëfaan yi nag ñooy mbooleem cëri nosukaay bi, benn bu ci nekk am na liggéey bu ñu ko sant: yii di rënk xibaar yi, yii di leen wone ni nga bëgge, yii di leen soppi...
Taariix[Soppi]
Ba àdduna dooree ba tay nit daa mas di ut ay jumtukaay ngir man a def ay waññeem. Ci jumtukaay yooyu, ci yi gën a yàgg, man nañu cee lim àlliway Hammurabi (1750 laata yeesu). Wuutuloxo yu doolerandu yu njëkk ñoo ngi tàmbalee feeñ ci diggante XVI ak XVIIu xarnu. Waññikaay bu doolerandu bu njëkk, jàpp nañu ne, mooy bu Wilhelm Schickard ci XVIu.
Ci 1642 Blaise Pascal defaroon na, moom itam, ab Waññikaay bu doolerandu, doonoon bu ñu doon jaay sax, ba tay jii juroom-ñeent ci yooyu man nga leen a fekk ci jeexiituwaay (musée) yi. Ci ay njëlbeenam man nanoo wax ne xaymaan yi rekk ñoo ci doon yëngu ndax li leen yitteeloon moo doonoon defar ay jumtukaay yu leen di yombalal seeni Waññi yu xayma. Ay cëslaayam yépp ci xayma lañu taxaw, rawati na liñuy way aljibar bu Bool.
Tay jii xam-xamu nosukaay jël na wàll wu am solo ci sunug dund, cig suqali ci wàllu koom-koom ak mboolaay yu askan yi.


text:
Sëriñ Tuubaa
Sëriñ Tuubaa Xaadimu-rRasuul (Seex Aḥmad ibn Muḥammad ibn Ḥabiib Allaa 1853-19 sulet 1927) boroom xam-xamu diine bu jullit la bu di ab sëriñ te cosaanoo ci ag càllala gu doomi soxna. Mi ngi gane àdduna ci Mbàkke, ab dëkk bu maamaatam sancoon ca nguurug Bawol, maamaatam jooju mooy Maharam, walla Maaraam,mooy ki sanc Mbàkke Bawol, waxees na ne loolu ci atum Shaqdadin la di (1194 g / 1780 g.j ) . Waaye dëkkewu fa woon, da fa a bàyyi woon ab taawam Muhammudu Farimata, magi habiibullaah ju mu bokkalul nday. Moom nag sëñ Maaram mii daa desoon Jolof, fa la làqoo ñu denci ko fa, di ko siaare.
Ñu koy woowe itam Xaadim Rasuul di Ñaari baati araab yuy wund Surgab yonent bi Muhammad (j.m). Mu bokk ci jëmm yi gën a fés te ëpp solo ci diiney Lislaam ci sowwu Afrig, ndax moom moo sos yoonu murit. Waa-réewam Seex Ahmadu Bamba lañu koy woowe ndax cofeel gu ñu am ci moom.
Tëraliin
- 1 Jaar-jaaram
- 2 Jiyaaram
- 3 Mbindam
- 4 Ku fonkoon wolof la ak doonte ci araab la daan binde
- 5 Sababu binde ci araab
- 6 Sancug Tuubaa
- 7 Tuubloo ay buur ak doomi buur
- 8 Sababu jàpp gi ak gàddaayal gi
- 9 Dellusi gi juge ca géej ga
- 10 Tubaab yi jàppati ko
- 11 Tubaab yi xam nañu ko leegi
- 12 Fatalikug Sëriñ bi
- 13 Li mu fi bàyyi
- 14 Xët yi mu lëkkalool
- 15 Téerekaay
- 16 Lëkkalekaay yu biti
Jaar-jaaram[Soppi • modifier le wikicode]
Doomi ab sëriñ ci yoonu (Xaadirya) – Mooy yoon wi gën a yàgg ci Senegaal –, Ahmadu Bamba ab jullit bu dëddu la woon te dib sóofiyu, daan bind it ci wàllug fiqh, tasawuf ak wéetal Yàlla (tawhiid) ak wàll yu bari ci xam-xamu diine, ak tagg Yonent bi, mbaa ci lu aju ci "shukr" (sant Yàlla).
Jiyaaram[Soppi • modifier le wikicode]
Ak doonte ku daan bañ la te àndadi woon ci canc gi (colonialisme) ak teg loxo gi tubaab yi defoon réew mi teewul melul woon ne sëriñi tiijaan yi jugoon di jiyaar, ku ci mel ne Alaaji Omar Taal, Màbba Jaxu Ba mbaa Muhammad Lamin Daraame. Ak doonte yoroon na gëm-gëm bi mbooleem jullit ñi yoroon ci Jiyaar , muy jug dàkku sab dëkk ci tooñaange, xeex ngir goreel ko, mbaa aar sa alal añs, teewul mu yoroon beneen gis-gis bu gën a xóot ci jiyaar, mooy jiyaaru nafs, maanaam jiyaar ngir xeex ak sa bakkan ak sa bànneex, noot ko, moom ko, nga rax ci dolli ku gisoon la ne tubaab yii de xeex ak ñoom ciy ngànnaay yombul, te deesu ci jële ndam, - te mel na ne jamono jox na ko dëgg ! Ndax mbooleem ñi doon def jiyaar ak tubaab bi, tubaab bi faroon na leen noot, mbaa mu ray leen, tee leen a sottal seeni sémb, àntoodil seeni naal - ndax ëpp gi ñu ëppoon ci doole ak ngànnaay te gën koo aaytal, gën koo ñawle, bi lii amee, Ahmadu xam ne tubaab yee ko raw foofu, ca rafetug xelam ga mu jël beneen "estrateji", mooy jiitu leen ci xol yi, ba lu tubaab yi def ci kaw mu def ko ci biir, lii moo nekkoon mbóotum jiyaaram.
Alxuraan mi ngi nuy xamal digal gu Yàlla digaloon jullit ñi ñuy jiyaar ak yéefar yi, ak doonte dañuy fukk jullit biy kenn, ba yàgg mu ne woyofal na ko ci yeen (jullit ñi) ndax xam doyadi gi nekk ci ñoom, mu ne leegi kenn mooy xeex ak ñaari yéefar, ndax xam na ne pastéef ba woon wonni na, te loolu mooy jàmbaar ya àndoon ak Yonent bi (j.m), naka mook tuubeen yii nga xam ne ba ñu duggee ci lislaam yàggul, te tubaab ëpp leen doole fuuf ak ngànnaay, kon kii ci hikma la jëfe te mooy li Yàlla bëgg
Mbindam[Soppi • modifier le wikicode]
Bind na it lu maneesul a misaal ciy taalif, lu ci ëpp nag ay woy, yu muy def la, benn ngir tàgg ci Yonent bi (j.m), mbaa sant ci Yàlla, mbaa mu ciy wone may yu ko Yàlla may, loolu lépp di tàbbi ci sant Yàlla, mbaa mu jëm ci yar ak njàngalem diine, loolu nag ci araab la daan doon, teewul mu daa def ay tomb di ci tënk li muy jàngale ci araab, daan ko def ci wolof ñeel ñi xaw a mage ba jànge ci araab raw leen, mbaa seeni xel xaw a naqari ba ñuy am ay jafe-jafe ci jànge ci araab. Bokk na ci li ko tax di def ay woy ci taalifam yooyu, woy day jumtukaayu mokkal, mokkal ay woy daa gën a yomb ay wesar, looloo tax sax téere yi mu taalif ci xam-xam ngir taalube yi jàng ko, da leen a def ci ay woy, teewul bind na as lëf ci wesar lu ci mel ne majmooha, jasaawu sakkoor bu géej gi te sëñ Sëriñ Musaa Ka woy ko ci wolof añs.
Ku fonkoon wolof la ak doonte ci araab la daan binde[Soppi • modifier le wikicode]
Ci araab it la daan binde, sabab si nag su diine la waaye ku fonkoon aw làkkam la lool, ci la daan waxe te déggoon ko lool, daa na faral sax di jël waxiinu saalum-saalum wi ñu daa wax ne mooy wi gën a wolofe te gën a xóot di ko waxe, bis kenn ci ay taalubeem yi daa woy ci wolof ci seeni taalif, daa jugoon di ko tagge ci araab, mu ne ko bu ko defati, dee ko defe ci wolof, ndax man ki may tagg araab la te man mi ngay tagg wolof laa, kon kee da koo war a dégge ci aw làmmiñam, man it naa koy dégge ci samaw làmmiñ, lii moo waral ñu ko daa woy ci wolof, teewul nag am ciy taalubeem ñu ko woy ci araab niki Sëriñ Mut Jaw Paxa, Sëriñ Ibraayma Jóob Almashari.
Man nañu ne sax mooki taalubeem ñooy ñi suuxat làkk wii, ndax ñi ëpp ci ñi bind ci wolof ci Senegaal ñoom lañu, xool ci ku mel ne Sëriñ Muusaa KA, Sëriñ Mbay JAXATE, Sëriñ Mbay Kayre, Sëriñ Moor Jaara Mbay, ba ci Mamoor Xam Sa Diine mii, te Tuubaa day tuuru ak ñu mel ni ñoom.
Sababu binde ci araab[Soppi • modifier le wikicode]
Sabab si diine la, loolu it bind na ko ci genn ci ay xasidaam mu ne ca dañoo araamal ci moom muy bind ci lu dul ci làkku araab, wax jooju xel nangu na ko, ndax araab mooy làkk wu kilifawu (officielle) wu Lislaam, képp kuy njiit ci lislaam ñépp war a jariñu ci yaw ci nga war di binde, booy xool bindkat yi gën a mag ci Lislaam duñu ay araab te teewul ci lañu doon binde, ngir aar làkkuw alxuraan wi, jëmale ko kanam, tax it deesi ci sonn ba muy waral ñuy man a xam alxuraan ci lu dul ag xamal, ndax bu xam araab gi wéree xam alxuraan gi wóor te rafet.
Nga rax ci dolli ci araab la jànge, làmmiñ wi réew mi mépp daan jànge, daan ci bindantee it ci lu fullawu (lu officiel), ba ci tubaab bi sax yoroon na ay "antalpareet" walla ay làpptoo, maanaam ñu leen di tekkil ci araab ak di leen ci bindal, ndax xam gi ñu xamoon ne réew mi lu ci ëpp ci araab lañuy binde.
Te it ca jooja jamono wolof làkk la woon wu yaatoowul noonu, te du woon wolof yi rekk ñoo waroon a jariñu ci Sëriñ bi mbaa ñoo nekkoon fa moom, lii lepp taxoon na muy binde ci araab. Waaye teewul nekk gi mu nekkoon di nitug Yàlla taxoon mu xam lu ñëwagun, yobbu woon ko ci mu digal ñenn ciw nitam ñu féetewoo jëmale kanam wii làkk ndax xam gi mu xamoon ne mooy làkku ëlëg ci Senegaal
Sancug Tuubaa[Soppi • modifier le wikicode]
Sancoon na Tuubaa ci 1887 ngir gën a man a wéetal Yàlla, ginaaw bi nit ñi baree fa moom ca Daaru Salaam ga ca anéeri Mbàkke gi ñu la waxoon leegi, nga xam ne raj-rajloo ba teewoon na koo nekk ca na mu ko soxlaa ba man a def li mu bëgg cig jaamu ak yar, ba mu demee Tuubaa't loola toppati ko fa, moo waraloon mu faroon sanc Mbàkke-Baari ca Jolof, fa la juge dem géej boo ci bëggee xóotal yëral: SancamJolof Ak li ko waraloon.
Tuubloo ay buur ak doomi buur[Soppi • modifier le wikicode]
Ci bañ gi mu defoon cancug Tubaab yi ak séen politigu nasaraanal bi, Sëriñ bi mujjoon na tuubloo lu sakkan ci y buur aki doomi buur yu diiwaan bi, Jàmm la daan digle, jaamu Yàlla ak liggéey ngir man a texe ëllëg. Looloo waraloon lu sakkan ciy mbooloo doon bawoo fu nekk di sottiku ci kawam, ñii ngir jébbalusi, ñii ngiri sabab yu àdduna, loolu lepp nag jeqi woon na ñàqare ak jaaxle ci Tubaab yii nga xam ne doonuñu woon nangu ñu dul ñoom ñuy am genn jeexiital ci réew mi, mbaa genn kiliftéef gu àdduna gu bawoowul fi ñoom
Sababu jàpp gi ak gàddaayal gi[Soppi • modifier le wikicode]
Waaye bi Tubaab yi gisee ne moon de boroomum mbooloo la te ñu ko gëm lañu, man na leen a yëngal bis jëme leen ci jiyaar, ni ko moroomi sëriñam si defe woon, lañu ko daal di jàpp, tëj ko ci kaso fa ñoom, ca Ndar giy dalub kaŋ bu ASF (Afrig gu Sowwu Gu Faraas gi), njëkk ñu koy gàddaayal ca Gaboŋ ci 1895. Tubaab yi ngir ñu man koo jàpp lay yii lañu indi woon:
«Ñun de gisuñu lenn luy wone ne Ahmadu Bamba day woote Jiyaar, waaye ab taxawaayam akug soppaxdikoom ak yu ay taalubeem daal teey nañu xel, jeqi nañu sikk »
Dellusi gi juge ca géej ga[Soppi • modifier le wikicode]
Mi ngi dellusi ci Ndakaaru ci 1902 gannaaw ba mu defee 7 at ak 9 weer cig gàddaayal te nekkoon ci àll yu lëndëm këriis ya, bu ko defee mbooloo mi teertu ko ciy yuuxuy mbegte ak ségéré.
Tubaab yi jàppati ko[Soppi • modifier le wikicode]
Tubaab yi jéemaatoon nañu koo jàpp ba yabaloon fa ay spahis nga xam ni ay xarekat yu ñuul lañu te àndoon ak nootkat bi waaye taalibey sëriñ bi àntoodil loolu. At mi ci topp lañu ko mujj jàpp daal di koy gàddaayal ca gànnaar ci lu tolloog 4 at. Ci diirub ñaari gàddaay yii nag xew-xew yu xel dajul jot na faa am, ngir gën cee am xam-xam yëral: Ñaareelu tukki bi (bu Gànnaar bi).
Tubaab yi xam nañu ko leegi[Soppi • modifier le wikicode]
Gannaaw 1910 nag ci la tubaab yi xam ni sëriñ bi xeex yëkkatiwu ko te sax jàpp nañu ñoom ni yoon wi da leen di jàppale ci li ñu bëgg, ci noonu lañu sàkku liggéey ak moom maanaam ñu ànd far, ngir wone loolu ci lañu ko bëggoon a takkal raayo bii di “Légion d'honneur” di raayob teddnga bu Faraas bi gën a kawe waaye sëriñ bi gàntal.
Yoon wi nag mi ngi gën a am aw nit ginnaaw bi mu fi bàyyikoo te taawam bii di Sëriñ Muhammadu Mustafaa Mbàkke tàmbali woon liggéeyub jumaay Tuubaa ji, di tolloo ak barabam bi, doon tay fu nit ñi di siyaare cig rajrajloo. Gannaaw bi mu fi jógee, ay way donnam ñoo nekk ci xilaafa gi di digle tey tere.
Fatalikug Sëriñ bi[Soppi • modifier le wikicode]
Ahmadu Bamba, ku taalibeem yi weg te fonk ko la , jàppe woon ko aw wàlliyu, te loolu du woon lees di faral di gis ci ñiy wuyyoo sunna, waaw ndax ci Lislaam daa am ay dawaan (courants) yu ci mel ne bu sunna, bu siit, ak bu tasawuf añs, moom nag Seex Ahmadu ci bu tasawuf bu sunna la bokk, am na ci waa tasawuf yi way teengal, bay àgg ci di jibal ay kàddu yu di yu tumbrànke, mbaa ñuy àgg ci wax juy jéggi dayo ba cig lëmu bay waral sikk ak weddi, waaye kii di Seex Ahmadu ay mbiram ak leer a ko wër, jéggiwul dayo ci genn anam, mbiram ci kitaab la tegu ak sunna ak tasawuf bu leer, te dëppoo ak doxiinu Yonent bi (j.m). Benn nataal rekk lees am ci moom. nataal boobu fu nekk tafees na ko fa, muy ci tabax yi, ci daamar yi walla feneen fu muy fése rekk.
At mu jot ay junniy junni ciy taalibe danañu dem ca Tuubaa dëkk bu sell ba, ngir màggal gàddaay ga mu defoon jëm Gaboŋ muy yamoo ak 18 safar gu nekk. Bis boobu Sëriñ bi moo digle woon ñu santle ko Buur Yàlla ci may yi mu ko may ciy xéewal, muy bu taalibe yi fonk, jàppe benn ci bis yi ëpp solo ci bis yi.
Li mu fi bàyyi[Soppi • modifier le wikicode]
Sëriñ bi da daan woo ay taalibeem ngir ñu dëpp te jublu Yàlla, daan na digal taalibe yi ñuy moytu aw ay tey sàkku xam-xam bu am njariñ, di liggéey, am jom ju ànd ak jàmm, am pastéef ak ngëm ci Yàlla. wax na ni: "[[Yàlla rekk la ragal, samay yaakaar ci Yàlla laa ko wékk."
Sëriñ bi dékku na nattu yu bari te tar. Benn ci ñoom mooy gaynde gu xiif ga juge barab ba ñuy wone rab yi te nekk ca Sor. Bis booba, dees koo tëj bàyyi ko ak gaynde gu mel ni far xar mu gis boroomam. Sëriñ bi doonoon ku jàmmu te ñaw daan na wax ni: "Du ma mas a lor kenn ak ku mu man a doon." Tëj nañu ko ci kaso bu lëndëm def fa ay ràbb, gobar ak jaasi, mu jàng fa saaru baqara ak aali Imraan. Sëriñ Musaa Ka miy baayi way gëstu xew xewi démb ci yoonu murit mi ngi ñuy xamal ni:
- keroog gis na fa suñu Maam Jaara () mu di ko ñaax te di ko dolliy daara
- Fii laylatil jumaati lañ ko tàbbal () ci néeg bu lëndëm, noon ya naan ko làmbal
- mu làmb daj fa gobar ak ràbbu ñu tëj () ko foofa dem, mu daldi jublu xibla kabbar
- nee na keroog manul woon a sujjoot ngir tar-tar
- 'Jàng fa saaru baqara ak aali Imraani () jibriilu tijji néeg ba fil xurhaani'
- Am na fa yaari guddi lekkul naanul () ludul ci leeri Yàlla kooka naanul...
- Bisub keroog lañu ko génne foofa () yóbbu feneen mu fekk gaynde bóof fa
- Ñu boole kook gaynde ga tëj leen booba () Gaynde ga mel ni xar mu gis boroom ba...
- Ñu daal di koy yóbb ci menn mbedd () bole ko ak yëkk wuñ yafal wuy fàdd
- mbedd ma noon ya dañu koo gaaraante bisub keroog ruu ga la buur gaaraante.
- Seex Bamba nee ba mu tëbee wuti fa moom () wuute wul ak boroomi laaf amuli buum
- ba mu ñëwee ba jub ko faf nërméelu () xooj ga ni fojit fa kanam jibriilu...
- Keroog la gaal gay daw ba wàllu tisbaar () muy jàpp ab madam bu sew daal di fa jaar
- Daal di taxaw fi kanamam dal di ko laal () Bamba fasaat njàpp ma daal di am aal
- bamuy masaa mu delsi daal di koy laal ()nee tuuti kon mu tàkk far baal ko
- gaayi badar ya, ñoo ko booleek der ba () lal ko ca mbeex ma te demul ca bël ba
- Seex Bamba daldi jàpp julli tisbaar ...
Xët yi mu lëkkalool[Soppi • modifier le wikicode]
Téerekaay[Soppi • modifier le wikicode]
- (en) Cheikh Anta Babou, Fighting the Greater Jihad: Amadu Bamba and the Founding of the Muridiyya of Senegal, 1853-1913, Ohio University Press, 2007, 320 p.
- (en) Ahmed Pirzada, The epistemology of Ahmadou Bamba, Birmingham, University of Birmingham, 2003 (thèse)
- (fr) Oumar Ba (documents recueillis par), Ahmadou Bamba face aux autorités coloniales (1889-1927), 1982, 250 p.
- (fr) Claude Dazun, Rencontre avec un homme de Dieu : sheikh Ahmadou Bamba, Éd. Ndigel/Diff. Mouvement islamique des mourides d'Europe, 1990
- (fr) Abdoulaye Dieye, Sur les traces de Cheikh Ahmadou Bamba : l'exil au Gabon, période coloniale, 1895-1902, Edition Ndigel, L'Harmattan, 1985
- (fr) Cheikh Mor Doje, La vie religieuse de Ahmadou Bamba M'Backe, 1980 (thèse)
- (fr) Fernand Dumont, Essai sur la pensée religieuse d’Amadou Bamba (1850-1927), Dakar, Université Cheikh Anta Diop, 1968, 3 vol., 588 p. (Thèse)
- (fr) Alioune M'Backé, Vie et enseignement du cheikh Ahmadou Bamba : maître fondateur de la voie mouride, Éd. Al-Bouraq/Diff. Librairie de l'Orient, 1999
- (fr) Serigne Bachir Mbacké, Les bienfaits de l'éternel, ou, La biographie de Cheikh Ahmadou Bamba Mbacké (traduction par Khadim Mbacké), Dakar, IFAN/Cheikh Anta Diop, 1995, 439 p.
- (fr) Ahmadou Drame Serigne, La pensée religieuse de Cheikh Ahmadou Bamba, fondateur du mouridisme (Sénégal), 1985 (thèse)
Lëkkalekaay yu biti[Soppi • modifier le wikicode]
- (fr) touba-internet.com
- (fr) htcom


text:
Nowel
Nowel
Ci bu jekk, xeetu Wolof yii maggaluwoon bësu nowel. Waaye leegi ak comercialization du lépp. Yeeneen nit ni ci Ndakaru ak yeeneen dëkk yu mag yi dañuy maaye ay cadeew ak di def lamp yu rafet ci seen kër. Li ci genn bari ci Wolof yii du nu ay catoliq walla talibe Insa, kon dunuy fonk bësu nowel.
Ci sunu jamanoo dañuy tambali di am ay talibe Insa. Te noom noo jël bësu nowel ngir maggal judug Insa (ki nu wax nee Yeesu Krist ci faranse). Seen maggal mingi aaw ci ay woy, ak i ñaan ak lekkando.


text:
Xaralay xibaar ak jokkoo
Xaralay Xibaar ak Jokkoo (XXJ) walla Xaralay Xibaar ak Jokkoo yu Yees yi, ci wu-angalteer Information and Communication Technology, ci wu-faraas Nouvelles technologies de l'information et de la communication, moo ëmb mbooleem xarala yees jëfandikoo ngir yor ak jokkale ay xibaar. Yitteem mooy sos ay noste yuy yor ay xibaar, yor seenug suqaliku, seenug dencu, seenug jokkale, ak seenug kaaraange.
Yombul joxe ci ab tekki bu daj ndax amul benn tekki bu ñépp ànd déggoo. Ñi ciy liggéey raññee nañu leen niki ñu seen xam-xam daj, dañoo nekk ñuy xam lépp lu laal: mbëjfeppal, xam-xamu nosukaay, jokkoosoryante.


text:
-
Politik
-
Ku wax feeñ: demokaraasi ag làkki réew mi Wote bi nu dëgmal, ñépp xam na ñu ko, wote bu jeggi dayoo la: ndax ci la ëllëgu réew mi aaju! Wote tànn la wan yoon la Senegaal war a […]
-
-
Isaa Bokar Si ” Yaaya Jàmme mooy ndeyyi-mbill mi ci Gambi ak Kasamaas” Isaa Bokaar Si, ambaasadeur Yaaya Jàmme la woon, bokkoon na ak Y. Jàmme nekk tàkk-der. Ku ko xam la, ku xam fu ma jaar la…Déggluleen
-
Màki Sàll: “du ma làq kenn ku def lu dëppoowul ag yoon”! Ci benn laaj-toontu bu njiitu-réew mi amal ag yeenekaay bu tudd Afrik te nekk ca Belsik, Màkki Sàll feeñal na ay xalaatam ci mbir yu am solo yu soxal Senegaal […]
-
Kookooy Saalif Saajo njiitu waay-fippu ya ca Kasamaas…! Peresidaa Maki Sàll ne woon ayu-bés yale weesu, ne tàllal na loxoom waay-fippu ya nekk Kasamaas, ngir ñu tóog seet ci sunu biir naka lañu war a def ba saafara […]
-
Tombukutu: Saay-saay yi defati nañu fa ñaawtéef… Tey ci Tombukutu, waay-fippu yiy bàkkoo lislaam te naan dañuy jihaad defati nañu fa ñaawtéef yu bon: ndax dañoo dug ci xabru ay waliyu yu mag, toj leen ba […]
-
Woote ndawi-réew mi 2012 Naka démb ci dibeer gi la Senegaal wootewaat woote bu am solo ngir fal ndaw yiy war a taxawal askan wi ci pencum réew mi. Ci xibaar yi jot a […]
-
-
Askani Senegaal am na ndam! Peresidaa Ablaay Wàdd nangu na dibeer ca guddi gànnaaw ba resiltaa wote bi tàmbalee wàdd, ne Maki Sàll moom la réew mi tànn. Moom Ablaay Wàdd wóo na Maki, ñaanal […]
-
Kàddu yu njëkk yi tukkee ci Màkki Sàll Yeen wa Senegaal, góor ak jiggéen, mag ak ndaw, sama askan sope. Ci bésu dibeer bii 25 fan ci weeru Mars 2012, gànnaaw beneen bésu 26 fan Fewie bu kenn […]
-
-
Bennoo, Ñaaroo, Ñettoo ba Ñent…. Mbooloo mooy doole te mooy jàmmi-réew, wante lu waay di wuyoo na koy niroo! Moo tax ba Front Siggil Senegaal seete seetaat ba tudde boppam […]
-
Nàqar, tiis ak metit Réewum Senegaal tollu na diggante bu xat te mooy diggante dund ak dee gannaaw ba kuréel gi waroon a saytu sàrti-réew mi feeñale parparloom ne ki ñépp di mbàmb, neex […]
-
Maa waxoon waxeet! “Maa waxoon…waxeet!” kàddu yooyu njiitu réew mi yëkkëti ci ndaje PDS bi amoon ci 23 fan ci weeru suliye, weesu na waar ba faf wër àddina! Image Ñu bare ñu […]
-
Askan wi fippu na! Bésu alxamés bii di 23 fan ci weeru swe 2011 bés la bu mag ci biiri bés yi ci ndeminu demokaraasi ci réewum Senegaal. Ndax gannaaw ba njiitu-réew mi fésale […]


text:
Nosteg doxiin
Ci xam-xamu nosukaay nosteg doxiin, ci tënk ND (operating system walla OS ci wu-angalteer), mooy mbooleem tëriin yiy yor, saytu lëkkaloo gu jumtukaayu nosukaay bi (tappaan yi, xel mi...) ak tëriin yi nga ciy jëfandikoo.
Naka-jekk nosteg doxiin gi mooy tax jëfandikukat bi man di jot ci ëmbiit li nekk ci nosukaay bi jaarale ko cib jokkalekaay (muy ay njunj walla mbind yooy cuq mu lay won li nekk ci biiram). Yitteem bu njëkk mooy tax ba jëfandikukat bi, muy nit walla leneen, man di jokkalook nosukaay bi.
Melokaanam[Soppi]
Dañoo am ay cër yu cëslaay yu, daanaka, nosteg doxiin yépp bokk, waaye terewul am yooy fekk ci yenn yi rekk, moo tax ñu gënante:
- Saalub noste gi: di mbooloom ay tëriin yu ndaw yu lëkkaloo ci seen biir, lëkkaloo itam ak jumtukaayu nosukaay bi. Mooy liy njëkk a ubbeeku su nosukaay bi di takk, di it, man nanoo wax, wàll wi ëpp solo. Moo tax ñuy man a def liggéey yu njëkk ci ndoorteelu takk gi, tax ñuy man a jot ci tappaan bu dëgër bi, ci dencukaay yu noste yi. Ci gàttal moo yor jokkalantey xibaar yi ci biir nosukaay bi.
- Yorkaayu dencukaay yu noste: mooy liy duggale ci tappaan yi. Wépp tëriin wu soxla ab njoxe cib tappaan moom ngay woo mu duggal la fa. Mooy ki yor, rawati na, nosug njoxe yi ci nosukaay bi (wayndare yi).
- Yorkaayu xel mi: mooy liy jox xel mu doy ngir seenug ubbeeku ak dox, fu ñuy denc seeniy njoxe, tëriin yi ba ci nosteg doxiin gi ci boppam.


text:
Penku Afrig
Penku Afrig mooy wàllu Afrig gi gën a féete penku. Bénn la ci diwaan yi ñu séddalee goxu Afrig.
juroom ñenti Réew a fa nekk:
Ruwandaa ak Buruundi yénn saa yi dan leen di boole ci Diggu Afrig, ndax li ñu nekk ci diggante ñaari diwaan yi.
Jibuti, Eritere, Ecoopi, Somali, ñooy réew yi ñuy woowee Bejjenu Afrig.
Melosuuf[Soppi • modifier le wikicode]
Yénn barabi penku Afrik,siiw nañ ndax seeni rabi all yu bari, yu mel ne segg, gaynde, ñay,... Li ëpp ci diwaan bii nak ñaay la. Doju Kilimanjaaro ak doju Keeñaa, ñooy yi gën a kawe ci Afrig.
Ci gii xaaju Afrig, làkk yu bari lañ fay wax, kàllaama waa angalteer ak gu waa faraas ñooy yi fa gën a tas, waaye bu nu fatte kiswhili di itam làkk bu tas ca diwaan ba; baati bantu ak yu araab ñoo booloo doon ko. Diiney krist mooy bi fa gën a tas rawatina ca Ecoopi. Doon na diwaan bu bari ay xare yu junniy nit faatoo: ca Sudaan lu mat ay fukki at a ngii ñu ne ci xare, ca Ecopi ba buur ba daanoo ba tay ñu ngi xare ci seen biir. Moom Ecoopi am beneen xare bu mu sexxal ak Eriteere mi ko doon laaj tembteem te jot ko ci 1993, am na fanweeri at. Ca Somali itam ay at a gii ñuy xeex ci seen biir.
Taariix[Soppi • modifier le wikicode]
Penku Afrik teewee na ay nguur yu mag, rawatina gu Ecoopi. Man nan wax ne mooy nguur gi njëkk ci Afrig. Am na yénn taariixkat yu naan sax ña sosoon Esipt gu yagg ga fa la ñu jòge woon. Nguuru Ecoopi moo tegoon tànk ca diwaan boobu ci jamono ju yagg ja. Lu ko daleen ci xarnub XIX ba bu XX waa tugal yi ñoo leen nootoon, aakimoo woon seniy suuf. Waa portigaal yi ñooy ñi fa njëkkoon a ñéw, waa faraas yi ak waa angalteer yi dal di ci tegu.


text:
Waxtaan:Dencukaay
Ma lay ñaan ngir Yàlla, ngir yokk leerug sa mbind yi, ngay jëfandikoo xala yi () di ci dugal baat yu farãse yiy tekki yu wolof yi nga xam ne nàndeesagu leen lool, loolu de dina la def ngay kenn ci ñi ëpp solo ci ñiy bind ci wolof, te dina waral ñeneen ñi bëgg a roy ci yaw, ci di bind ci wolof, di ko man --Abdu Xaadir Kebe (xëtu waxtaanuwaay) 18 Awril 2009 à 18:37 (UTC)
- li tax du may dugal xala yi ci samay mbind mooy bépp baat bu ma fi dugal soo demee wikbaatukaay fekk ko fa. Te itam ci suufi xët yi def naa fa ab lëkkalekaay bu la fay jëme, loolu dina tax sax ku xamul woon wikbaatukaay xam ko léegi. Gis naa ne xala yi dañuy tilimal mbind mi, te wikbaatukaay looloo tax ñu sos ko. --Ibou (xëtu waxtaanuwaay) 10 Mee 2009 à 19:51 (UTC)


text:
Amalnañu ab gaaralu al xuraan ca reewum Nigeria
Yënggu yënggu al xuraan amalnañu ab gaaralu al xuraan ca bërëb bi nga xamni ki teewal reewum Iran ci waallu caada fala dëkkee
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamni ñoo leen teewal ci Afrique ni: suñu sukkandikoo ci xabaar yi nga xamni jëleenañuko ci kureel bii nga xamni dafay yënggu ci waallu caada ak jëflante ci diine islaam dinañu wax ni ci bës bi nga xamni ci lañudoon fattaliku geen aduna Imaam Saadix mu toombewoon ak altine ci gox biidi Lagos
Bokkna ci li nga xamni moom lañufa gaaraloon ayy teere islaam yu wute ci kalaamay arab ak Hawsa ak anglais ak ayy tableau art yoo xamni nii mbindum islaam lañuko bind
1282494


text:
Amal ab lëll aduna wërngëlkëp ca reewum Italie ci waxtaan diggënte diine
Waallu bitim reew lëllu aduna wërngëlkëp ci waxtaan diggënte diine yi ak jaamoo deemb lañuko door ca Rome ci reewum Italie te tey jii lañukoy jeexal
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci bërëbu xabaar bi nga xamni moo neekk ci internet (fr.radiovaticana) ni: lëllu aduna wërngëlkëp bii nga xamni dañukoy def ci waallu waxtaan ci diggënte diine yi ak fexe ba seex jaam diggënte diine ci nimbalu mbootaay biidi (sunnat adigo) lañukoy dooree ci teewaayu nitt yu baayeekoo ci ayy reew yu bari
Xew xewu ubbite lëll bii ci teewaayu kiidi (Enrike lata) njiitu jawriñ yi ci reewum Italie ak (Xurxe Karluse ) njiitu reewum Cap Vert ak ayy ndawu peeccum reew reew yu wute bokkna ci nga xamni ñoofa teewoon Mufti reewum Egypt ñi nga xamni ñoo bokkon ci lëll bii jaangatnañu taxawaayu diine ci dëgëral waxtaan wi ci diggënte diine yi ak jeexintalu diine ci jaam aduna bi
Ñaareelu fan ci lëll bii dinañu waxtaanee mbir yi nga xamni diine yëpp ñooko book ak fan lañu jaar dëgaral jëflante bi ci diggënte nitt yi te weerko ci diine ak jaangale diine
Suba ñetteelu fan ci lëll bii ndaw yi nga xamni ñoofa teewal diine yu wute yi dinañu dem ci ab jaangu bu neekk ci Rome ngir ñaan yaalla def jaam ci aduna bi dina geennee yitt ab bataaxal ngir saakku ci ñu dakkal xeex yi ak fitna ci aduna bi yëpp
1295942


text:
Nettali 12: Ñu ngi tabax lu kowe lool
LÉEGI ñu ngi ci beneen jamano. Doomu Nóoyin yi amoon nañu doom yu bare. Seeni doom amaat doom ba nit ñi bare ci kow suuf si.
Amoon na kenn ci ñoom ku tuddoon Namróot. Nóoyin moo juroon maamam. Namróot, nit ku bon la woon. Rëbbkat la woon. Waaye yemul woon ci mala yi. Dafa doon rëbb itam ay nit, di leen rey. Namróot def na boppam buur ci kow nit ñi. Yàlla bëggul woon Namróot.
Ca jamano jooja, nit ñépp a bokkoon benn làkk. Namróot dafa bëggoon nekk seen kilifa ñoom ñépp. Looloo tax mu bëggoon ñu nekk ñoom ñépp ci benn béréb. Xam nga lan la def ? Dafa leen wax ñu samp benn dëkk te tabax fa benn taax bu kowe lool. Xool leen fii ci suuf. Ñu ngiy def ay muul.
Tabax boobu, neexul woon Yàlla mi tudd Yexowa. Dafa bëggoon nit ñi tasaaroo ci kow suuf si sépp. Waaye nit ñi, lii lañu wax : ‘ Ayca! Nañu sanc fii dëkk te tabax lu kowe lool ba mu laal asamaan. Suñu tur dina siiw lool ! ’ Seen bopp lañu bëggoon a màggal. Bëgguñu woon a màggal Yàlla.
Looloo tax Yàlla def ba ñu bàyyi liggéey boobu. Xam nga lan la def ? Jékki-jékki rekk, dafa def nit ñi làkk ay làkk yu wuute. Bu jëkk, benn làkk rekk moo amoon. Kon léegi mënatuñu déggante. Loolu moo tax ñu mujj a tudde dëkk boobu Babel walla Babilon ndaxte tur boobu mu ngi tekki “ jaxasoo ”.
Nit ñi léegi ñu ngi bàyyi Babel. Ñi bokk làkk ñu ngi gurupoo, ànd dem dëkk feneen ci kow suuf si.
Njàlbéen ga 10:1, 8-10; 11:1-9.
Laaj yi
- Namróot, kan la woon, te lan la Yàlla doon xalaat ci moom ?
- Ni ñu ko wonee foofu, lu tax nit ñi di def ay muul ?
- Lu tax tabax boobu neexul woon Yexowa ?
- Lan la Yàlla def ba nit ñooñu bàyyi li ñu doon tabax ?
- Naka lañu tudde dëkk boobu, te tur boobu, lu mu tekki ?
- Bi Yàlla jaxasee seeni làkk ba pare, lan la nit ñooñu def ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Njàlbéen ga 10:1, 8-10.
Ban jikko la Namróot wone, te ndegam loolu la, lan lañu war a moytu ñun (Prov. 3:31) ?
- Jàngal Njàlbéen ga 11:1-9.
Lu tax nit ñooñu bëggoon a tabax taax bu kowe boobu, te loolu lu tax mënul woon a sotti (Njàl. 11:4; Prov. 16:18; Ywna. 5:44) ?


text:
Waallubitimreewtakkuderureewum Egypt mungiaartu ci ayycoongterroristeyooxamniayygroupeyuëppal ci diinemënnañukoamal ci ashura bi
Kërutasukaayuxabaaru al xuraanyi (ikna) teneekk ci Iran xabaarnajëleeko ci bërëbuxabaarbiidi (barata) ni: këruxabaarureewum Egypt yixamlenañuniñingaxamniñooyorwaallukaaraange ci reewum Egypt aartunañuaskanwi ci ayycoongyooxamniniimënnabaayeekoo ci terroristeakñingaxamnidañooëppal ci waalludiinejëm ci shia ci bësbiidiAshurangaxamnishiayidañu cii fattalikufaagaagalgiñufaagaagaloonImaamXuseyn
Amnaayyxabaaryu wax ni: takkuderu police yifasyeenewulaarshiayingaxamni iñooygeenngirmaaggalbësbiidiAshuralududnakñugisniyittewoonañunimbalñidimbalileenndaxbërëbyingaxamnishiayi ci lañiiiamal seen ndajeyineekkulayybërëbyuñuxamteyittayybërëbyuwute la bërëbuxabaarbiidafaragalxewxewbutiisboobuamaatbañufaataatshia yin aka noonungaxamninoonulañiifaateewoonkiidiXasanShaxaate
Suñusukkandikoo ci xabaarbiidinañu wax nishiareewum Egypt dañoobëggwaakëryonent bi teyittxewxewbu jot dañukoymaaggal
1314704


text:
Waxtaan:Xam-xamu nosukaay
baatukaay[Soppi • modifier le wikicode]
- xibaarfeppal: informatique
- seggatukay: ordinateur
- logiciel et application: tërël ( ci italien «un programma» la nuy wax maanaam li nga programmer: li nga tërël. un programme: ab tërël)
- système:demin
--Ibou 21 octobre 2007 à 11:45 (UTC)
yii laa gisoon man[Soppi • modifier le wikicode]
- xibaarfeppal: informatique ( xamtéef moom la ko Aram Faal tudde woon, man ma gisoon xam-xamu nosukaay walla xibaartéef
- seggatukay: ordinateur : man ma gis Nosukaay (nos ci wolof mooy tekki ordonner;organiser;programmer;sistemare)
- logiciel et application: tërël ( ci italien «un programma» la nuy wax maanaam li nga programmer: li nga tërël. un programme: ab tërël): tëriin la ko Aram Faal daa wax. walla nga ne tëraliin
- système:demin:Man NOSTE laa gis boo xoolee ci yewwute ci sama téere ba danga ko fa gis, (nosteg laman: systeme feodal. nosteg pénc: systeme republikin
Ma bëgg laa yëgal ne al foo ko gisatee doo ko binde ël maanaam tërël moom ngay jàng waaye tëral ngay bind, ndax mi ngi juge ci tër, kon al gi moo koy defloo li muy def, lekk lekk-al, naan naa-al wax wax-al tëdd tëddal. Al nag jumtukaayu digal la niki lekkal, jumtukaayu defloo la tam niki lekkal na ko, def na ko mu lekk.
Ma yeewaat la ci leneen, gis naa saa su nekk booy bind lu Afrig Afrik ngay bind, nag nga bind nak, ma lay xamal ne soo bëggatee xam ba xam ga la walla ka dangay bind am giy firi yëfam ci ginnaaw baat bi xool, danga gis ne Afrigam lanuy wax ak nagam walla nga bind u ci ginnaaw afrigu sowwu jant, nagu baay.judd baaxul juddu moo baax, boo ci bëggee xam dara , danga koy def jëfi dàq mu jox la judduwul nga xam ne juddu lanuy bind, bu dul loolu juddul la waroon a doon, walla nga def ko jëfi ndigal mu jox la juddul, bu doonutoon loolu juddal lay doon te loolu amul. Mbindiin wi am na nos bu mu war a topp, waaye jàmbaar nga lool
informatique[Soppi • modifier le wikicode]
Yaakaar naa ne waxoon xibaarfeppal walla xibaartéef moo gënoon xamtéef. ndax xamtéef ak xam-xam seeni tekki waru ñoo soriyante. Man xibaafeppal ci ñaari baat yii la ko sose xibaar ak mbëjfeppal(electronique, electron).
yeete gi ci mbindiin mi doon na lu am solo ndaxte cim njang laa nekk ba léegi. saa yoo gisee ay njuumte ci samay mbind, nga may jubanti doon na lu may dimbali. kon jaa jëj!!!! --Ibou 22 octobre 2007 à 19:09 (UTC)
Ñàkk a fasu[Soppi • modifier le wikicode]
Ñàkk a fasu, maanaam di jëfandikoo baat yi dul naqaree nànd, yi dul jafee xam lu am solo la, bul fàtte ne bañ a jëfandikoo tubaab ngir jafe gi moo tax ñuy bind ci wolof, kon lépp loo xam ne man naa tax ñuy xaw a jegewaat jafe ga ca làkku tubaab nanu koy moytu, te yombal gi dinay tax nit ñi di gën a ñëw, di fi gën a ba nasaraan. Waaye bu mu tee nga xam ne gaynde nga, jaajëf


text:
Imbraatóor gu Songaay
Imbratóor gu Songaay :
Ci juroom ñaareelu xarnu g.j., la askanu Songaay wi dëkkoon ci tefesug dex gu Nijeer gi taxawaloon ag nguur gog péeyam moo nekkoon Gaawo. Mali nag moo tegoon loxo askanu Songaay wi ci xarnub fukk ak ñatt g.j., waaye ñoom jotaatoon nanu ci seenug temb te ñi ko waral di njabootug Soni gi ci xarnub fukk ak ñeent, daal di tàmbalee naat. Soni Aal-Béer (maanaam Aal mu mag mi) moo nekkoon buur bi la ko dale ca 1464 g.j., ba 1492 g.j., wutaloon na nguurug Songaay xare (armée) bu am doole, mu daa def ay ubbi (conquête) ngir yaatal nguuram gii nga xam ne mujj na tuxoo ci nguur dem cig imbraatóor gu ñu mujj tudde Songaay walla Gaawo. Bi Aal Béer dee la kenn ci ay njiiti xareem teg loxo ci nguur gi, daal di wutal boppam dàkkantalu Askiyaa (maanaam imbraatóoor bi), moom nag àtte na ba ci 1528 g.j., mu gën a rëyal mbooloom xareem mi, wéy ci ubbeem yi, bu ko defee imbraatóor gi mujj tàlleeku dale ca mbàmbulaanug atlas ba ca Borno ci penku bi, dalewaat ca Jini ci wàllug saalum gi ba ca digi Marog ci wàllug bëj-gànnaar gi. Gii imbraatóor nag àggoon na ci njobbaxtalam ci jamonoy Askiyaa Muhammad. Buur bi moo daa jox ndigal foŋsaneer yi, di lijjanti diiwaan yi, benn gongikuwaayu alal bi nguur gi amoon mooy yaxantug tàkk gi.
Nguur gi nag, réew yi mu feggool xuppoon nanu ko : ci atum 1591 g.j., buurub Marog yabaloon na ab xareem ñu jaar ci tàkk gi ngir song Gaawo, moom nag amoon na ndam ci waa Songaay ngir ngànnaayi sawaraam yi mu jénde woon ci waa Tugal yi. Ci nii la Songaay tàmbali woon di doyadi ak di dagu.


text:
-
Jotaayu-xale yi
-
Woyi nax-xale Baay Malamin Daara Bindal na ma tereee Tere yombul Saalum Salum ñaari neeg la Ñeteel ba di waañ wa Waañ wa waañi buur la Buur ba buuri Saalum Baay Malamin […]
-
Sunu sosiete Sunu sosete Sunu sosete yëngëtu na! Sunu sosete yëngëtu na! Ñun danuy am faydaa! Ñun danuy am faydaa! Ñun danuy fonk sunu Senegaal! Adduna potu […]
-
Léeboon: Doomi Yàlla Léeboon! Lippóon! Amoon na fi! Daan na am! Ba mu amee yaa fekkee? Ya wax ma dégg! waxi tey jar ta gëm! Sa yos moo ci raw! Xew xew bii […]


text:
Way
Misik ak Way Misik(fr musique en music) nak ci wolof misik rek lanu koy wax ndax daa bok ci baat yi nga xamni ñéppa ko bok mook lu melni widewo(video) WAY baatu way mingi jugé ci nit ku way maanaam nit ku yéwwu litax mu tudd moom nit kookii waykat dafa way bà man a sos ay wax mbaa ay nasar yoo xamni nit ñimu nékkal bàyyi wuñu ci xel mbaa sax xamu ñuko woon kon moo leen gën a way batax muy way kon kuñuy tuddee waykat dafa wara doon kuy yeeté
Way batay man na tékki poesie ci wolof[Soppi]
Ay Misikkat ci Senegaal
Ay nasarkat/Taalifkat ci Senegaal


text:
Dawaan bu wéy
Dawaan gu wéy (ñu man koo tënk ci DC Direct Current ci wu-angalteer, moom lees di gën a jëfandikoo), di dëddoo ak dawaan gu safaanu AC, xeetu dawaan la gu am genn jubluwaay. Dawaan gi dafay wéy di dox ci ag ndombo ci genn jubluwaay. Mbëjfeppal yi ci genn jubluwaay lauy wéy di daw.
Nattiin[Soppi]
Dawaan gu wéy ciy amper lees koy natt. Benn amper mooy ,24*1018 mbëjfeppal ci saa (I = Q/t), I = dawaan, Q= coulomb, t= saa).
Wenn rëdd wu wéy ak ñett yu ndaw, ci suufam, mooy njunju dawaan gu wéy; dees na jëfandikoo itam DC (Direct Current). Dawaan gu safaanu moom AC alternating current lees di jëfandikoo wall njunj wii di ~.
Jëfandikoom[Soppi]
Dawaan gu wéy lees di jëfandikoo lu bari la ci taraay gu suufe ak ci mbëjfeppal, rawatina ci jumtukaay yiy doxeek tegle yiy man a jur dawaan gu wéy kepp. Ci daamar yi, su safaanukaay bi juree dawaan gu safaanu dess koy soppali gu wéy. Saxaar yiy doxee mbëj itam ñoom dawaan gu wéy lañuy jël.
Taariixam[Soppi]
Thomas Alva Edison mooy ki fi taxawal séddaleeg dawaan gu wéy ci wetu njeextalu XIXu xarnu bi, bi ndefar gi tambalee jëfandikoo mbëj. Ci ginnaaw bi lees ko wuutaleek dawaan gu safaanu gi Nikola Tesla sakk, ndax limu gën a yomb a yóbb ci diggante yu gubb.


text:
-
Caada
-
Mbindum wolof Mbind mi* 1. Jàppal lii à warul a wéet, fàww mu am araf wu ko féete wàllu ndeyjoor te loolu mënul a nekk lu dul baatoodi bu ñu séexal (tàkk), […]
-
-
ndeeteelu làkk yi… Ci 7000 làkk yi ci àddina, 85 la ñi ëpp ci nit ñi, daanaka 78%, di làkk. Làkku angale ñi koy làkk tollu nañu ci 328 miliyon, ñiy làkk sinwaa tollu […]
-
Li ci biir “francophonie” Ci ayi bés yii ñu dëgmal mbootaayi-réew yiy jëfandikoo làkki “francais” tey wooye seen bopp mbootaayu “Frankofoni” ñu ngi waaj seen 14eelu ndaje, ngir berndeel làkki francais ak caada Faraas. […]
-
-
-
Bàkku Senegaal Yëngal-leen kooraa yi te dóor ci sabar yi Gaynde ñaloor yuux na. Boroom àll tëb na Tëb na tëbu jàmbaar, leeral lu doon lëndëm Suñuy naqar jeex na, sunu […]
-
-
-
Senegaal ak bés bi UNESCO jàgleel làkki-ndey… Bésu téy bii di talaata, 21 fan ci weeru Fewrie, moom la kureel giy toppatoo caada, njàng ak xamtéef (UNESCO) te feeteewoo ci mbotaayu-xeet-yi, jàgleel làkki ndey yi, maanaam làkk […]
-
-
-
BATAAXAL BU MAG BI ËMB SAÑ-SAÑI DOOMI AADAMA UBBITE Ñu jàpp te nangu ne sagu doomi aadama ak sañ-sañam yépp-dañu yam te kenn mënukóo jalgati, te lu lépp nekk na cës laay ci taxufeex ci mbirum àtte ak […]
-
Laaj-toontu ag Njaga Mbay Jaar-jaaru woykat bu jege woon askanam Ci sanwiye 1999, yeneekay Lasli/Njëlbéen amoon na laaj-tootu bu yaatu ag Njaga Mbay, doon ca feeñal ay jaar-jaaram. Waxtaan woowu Njaga Mbay amoon ak […]
-
Waxi Wolof Njaay Juddu ci gëléem, nàmp ci mbaam Bu sunu boroom bi bëggee, ñépp ñàkk Bant su tooyee yomb a jubbanti Juróom-ñeenti walaakaana soo leen bëggee jubbanti, soo moytuwul fukkeel leen Boroom […]


text:
Nettali 86: Biddéew buy won ay góor seen yoon
NDAX gis nga biddéew biy leer bu baax bu nit kii di joxoñ ? Góor ñi ngay gis fii, dañu jóge Yerusalem, biddéew bi daldi feeñ. Ñoom, penku lañu jóge, maanaam boor bi féete fu naaj bi di génn ci suba si. Mbirum biddéew yi lañuy gëstu. Gëm nañu ne biddéew bii mu ngi leen di yóbbu ci kenn ku mag.
Bi ñu àggee Yerusalem, lii lañu laaj nit ñi : ‘ Ana xale bi nar a nekk buuru Yawut yi ? ’ “ Yawut ” lañuy woowe itam waa Israyil. Góor ñi ne lii : ‘ Bi ñu nekkoon penku lañu jëkk gis biddéewu xale bi te dañu fi ñów ngir màggal ko. ’
Bi Erodd mi nekkoon buur ca Yerusalem déggee loolu, mu jaaxle. Bëggul beneen buur jël palaasam. Mu woo saraxalekat yu mag yi, laaj leen lii : ‘ Buur bi ñu dige, fan la war a juddu ? Ñu ne ko : ‘ Biibël bi nee na ca Betleyem. ’
Erodd woo góor ñooñu jóge woon penku, ne leen : ‘ Demleen seet fu xale bu ndaw boobu nekk, ngeen ñów, wax ma ko. Dama fa bëgg a dem, màggal ko man it. ’ Waaye ci dëgg Erodd dafa ko bëgg a rey !
Biddéew bi daldi jiitu góor ñi ba àgg Betleyem, taxaw ci kow fu xale bi nekk. Ñu dugg ci biir kër gi, gis Maryaama ak Yeesu bi nekk xale bu ndaw. Ubbi nañu seen saag te jox Yeesu ay maye. Ginnaaw loolu, Yexowa wax na leen ci biir gént ñu bañ a dellu ci Erodd. Ñu daldi aw feneen, ñibbi seen réew.
Bi Erodd déggee ne góor ñi ñibbi nañu, mu mer lool. Mu daldi digal ñu rey ci Betleyem bépp xale bu góor bu am ñaari at walla bu ko gën a tuuti. Waaye bala loolu Yexowa waxoon na Yuusufa ne dinañu bëgg a rey xale bi, Yuusufa dem ak njabootam Misra. Toog nañu fa ba Yuusufa xam ne Erodd dee na. Mu jël Maryaama ak Yeesu, ñibbi Nasaret. Foofu la Yeesu yaroo.
Ci sa xalaat, kan moo taxoon biddéew boobu feeñ ci asamaan ? Ndax yaa ngi fàttaliku ne, ci Yerusalem la góor ñi jëkkoon a dem bi ñu gisee biddéew bi ? Seytaane mi nekk Ibliis moo bëggoon a rey Doomu Yàlla ji, te xamoon na ne Erodd mi nekkoon buur ci Yerusalem dina ko jéem a rey. Kon mën nañu wax ne Seytaane moo taxoon biddéew boobu feeñ.
Macë 2:1-23; Mika 5:2.
Laaj yi
- Góor ñi ñuy wone foofu, ñan lañu? Lu tax kenn ci ñoom di joxoñ benn biddéew bu leer lool ?
- Lu tax buur Erodd jaaxle, te lan la def ?
- Biddéew bi leeroon lool, fan la yóbbu góor ñi ? Waaye lu tax bi ñu ñibbee seen réew, ñu jaar ci beneen yoon ?
- Ban ndigal la Erodd joxe, te lu tax mu joxe ko ?
- Lan la Yexowa sant Yuusufa ?
- Kan moo taxoon biddéew boobu leer, te lu tax mu def loolu ?
Leneen li ñu mën a laaj
- Jàngal Macë 2:1-23
Bi gisaanekat yi jóge woon penku ñówee seetsi Yeesu, ñaata at la Yeesu amoon te fan la dëkkoon (Macë 2:1, 11, 16) ?


text:
Mbëjbijjaan
mbëbijjaan ab cëru xaralaymbëj la buy jur ab toolu bijjaakon su ñu jaaralee ab dawaanu mbëj ci biiram. Naka-jekk dafay am ab saal (ag weñ lay nekk) di fi ñuy lëmës wëñug përëg gi, walla beneen xeetu wommatukaayu mbëj, di fi dawaan gi di jaar. Man naa nekk dawaan bu safaanu walla bu wéy.
Jëfandikoom[Soppi • modifier le wikicode]
Bari na fu ñu koy jëfandikoo,
- Fu mel ne ci doxalukaay yu mbëj ngir juddal ab toolu bijjaakon ci wëndeeluwaan bi;
- Dees na ko jëfandikoo ngir defi liggéey, ngir yëkkati ay weñ;
- ngir defari tëjukaayu bunt, su ñu jaarale dawaan bi mu jur ab tool jenn doole juddaale ca téye liy tax ba bunt bi du ubbeeku, su dawaan bi deñee mu ba ko ñu man koo ubbi.


text:
Sooninke
Saraxule walla sooninke, wenn xeet la, ci askanu Mande la bokk. Am naa yeneen tur ñu leen tudd: Wangara, Tubakai, Aswanik.
Sooninke, mooy ku juge Sooni / Sunu. Sooni (walla Sunu) benn dëkk la ca Isipt, ñu ko gëna raññe ci tur wi di Aswan. Maamu sooninke yi, dekk boobu lañu baawo, moo tax ñu yore tur wi Sooni-nke.
Cosaan[Soppi • modifier le wikicode]
Yugo Xasse Diŋa Siise:
Diŋa Siise walla Diŋa Xoore, ci cosaan, bokk na ci maamu sooninke yi. Kooku moo juge woon Sooni/Sunu, te ñow ba sowu jantu afrig (Senegaal, Mali,Gànnaar). Ca jamono Isipt gu yàgg ga la woon, ci mujjam. Bi mu agsi foofu ak gangooram, moo sos imbratoor gi bu ñu naan GANA walla WAGADU.
Saraxule ñoo fi jëkk a dugg ci Lislaam, ci réewum Senegaal, Xeet woowu ñoo jur Jula yi. Jiitu nañu Wolof yi ca Kajoor ak Bawal Séeréer si ca Siin ak Saalum, foofu fépp ñoo fi njëkk a nekk. Imbraatóoru Gana moo ko tabax, ak nguuru Gajaga, nguuru Jara. Seeni buur Tunka lees leen di dàkkantale. Ci mbay lañu daan dunde, yaxantukat (jaaykat) yu mag lañu woon. Seen xeet woowu, am na ay tukkikat yu ba bari, yu daa tukki, di jaay guro, yére, takkaay, ci fépp ci Mali, Senegaal, Niseer, Gine ak Gine-bisaawóo, Gànnaar, ba Kodiwaar. Ci nit ñu nuul yi, dañu bokk ca fi jëkk ñow Tugal. Ca Gànnaar ñu bari ca dëkk ba tudd Gidimaxa lañu, ci wetu Fuuta-Tooro la, foofu tamit nekk nanu fa bu yàgg, ba Tekuruur nekkee. Mamadu Lamin Drame, Sëriñu Saraxule la bu juge Gajaga/Galam, bu ñuy wax tay tundu Bàkkel( (Departement de Bakel), xare na ak tubaab yi bëggoon a boole dëkk bi ci seen moomeel ci atum 1880. Musaa Molo buuru Fulaadu, ci nguuri Pël yu firdo yi, doomu Alfa Yaaya Molo Balde, moo ko daaneel, booba nag buuru Pël bi tubaab bi la àndaloon. Mamadu lamin, tubaab yi ñoo ko ray ca xare ba ñu tudde xareb Tubaa-Kuta, ca atum 1887.
Nosteg mbolaay[Soppi • modifier le wikicode]
Bokk na ci askanu Saraxule:
- Horon, ñoo doon buur yi.
- Ñaxamala, ñoo doon ñeeño yi, ràbbkat yi, wuude yi , tëgg yi ak seen yi.
- Jaaro, waykatu buur yi, xam nañu cosaanu Saraxule yépp, Koora ak Xalam lañuy waye buur yi (Tunka)
- Komo ñoo doon jaam yi.
Sant yi[Soppi • modifier le wikicode]
Waaye népp dañuy bay seeni tooli bopp. Seeni Sant yi gën a siiw: Ture, Siise, Baccly, Sumaare, Daraame, Kebe, Fofana, Daabo, Jaabi, Silla, Jakite, Soxna, Tunkara.


text:
Alburi Njaay
Mooy fukk ak ñeenteelu buur ca nguuru Jolof gu mag ga. Su fekkee daanug Lat Joor feeñ na ci taxawaayu jàmbaar yi ci kanamu tubaab bi, loolu terewul Alburi Njaay jël ndondol bañ ak fukki loxoom. Alburi tax na tubaab bi fattewul Lat joor. Looloo tax tubaab bi doon ko xoolee bëtu mbañeel ci fat gi mu fatoon Lat Joor.
Gàddayug Alburi[Soppi • modifier le wikicode]
Ñoñantal gu metti gi tubaab biy teg waa réew mi te Alburi manu koo faj moo taxoon mu génn rèew mi dem fekki Aamadu Taal doomu Sayxu Omar Taal ca Kolomina. Foofa la àndeek moom jàmmaarloo ak tubaab bi, ci luy dayob njàmbaar ba ci 1893 la Alburi daanu ci Doosu, baatam ni Poto!


text:
Oseyaani
Oseyaani ab gox la bu nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi. Ci biiram Óstraali, ak Seland-Gu-Bees gi, ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees gi, Tasmaani, ak yeneeni dun. Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti.
Ci lu daj[Soppi • modifier le wikicode]
Ci lu daj Oseyaani dañ koy jàppee ni ab gox bu nekk ci diggante Bëj-saalum-penku Asi ak Bëj-saalumu Aamerik.
Oseyaani mooy gox bi gën a tuuti ci gox yi ci àdduna bi, ci 8 523 655 km kaare lay tollu, te 90% ya Óstraali la, 5,4 % ya di Papuwasi-Ginne-Gu-Bees, 3,1% ya di Seland-Gu-Bees gi, yeneen réew-réewaan yi tas ci Mbàmbulaan gu Dal gi doon 1,5 ci gox bépp.
Am na 32 642 390 ciy way dëkk di ñareelu gox bi gën a néew ay nit lu weesu Dottu Bëj-gànnaar bi. 60% ya Óstraali la ñu dëkk, 16% ya Seland-Gu-Bees gi, 12% ya Papuwasi-Ginne-Gu-Bees.
Diwaan[Soppi • modifier le wikicode]
Ni yeneen gox yépp, ay peggan ci deggoo rekk lañ leen daggee. Baatu Oseyaani dañ koy jëfandikoo ngir jëmmal ab xaaj ci àdduna bi bu ëmb bépp suuf su nekk ci Mbàmbulaan gu Dal gi te duggoo ci barabi dott bi.
Ci lu ëpp yii la ñuy jàpp ne ñooy ay Diwaanam:
Ki defoon bi seddale moo doonoon Jules Dumont d'Uville ci 1831, waaye tegu woon ci cëslaayu xam-xam gu ñu ñangu tay. Ci 1970 ba tay, séwógaraafikat yi, Gëstukatu-làkk yi, ak yeneen boroom xam-xam, ci seeniy liggéey, yii rekk la'ñ koy seddalee Oseyaani gu Jege ak Oseyaani gu Sori.
Rèew ak suuf[Soppi • modifier le wikicode]
Lu ëpp ci réewi Oseyaani yi, ay dun la ñu. Mennum Óstraali ak Papuwasi-Ginne-Gu-Bees ñoo am ay peggu suuf ak yeneen réew (Ci Dunu Ginne gu Bees gi ak Endonesi gi ñuy boole wàllam gu bari ci Oseyaani).
Lim bii di toftal dafa boole mbooleem réew aki suuf yi fa nekk. Te jàpp nak ne am na ay suuf yu fa ne te ñu jàppee leeni réew, waaye tembu ñun kon ay réew la ñu ci biiri réew, di nan bind ci réew mi ñu bokk ci wet gi.


text:
Teere bii nga xamni mooy (mbootu jogu Imaam Xuseyn ca Karbal) wonenañuko ca reewum Inde
Waallu xalaat teere biidi (mbootu jogu Imaam Xuseyn ca Karbala) wonenañuko ci ca reewum Inde ci gox biidi Lakxano ci teewaayu ayy borom xam xam ak ayy nittu diine
Këru tasukaayu xabaaru al xuraan yi (ikna) te neekk ci Iran xabaarna jëleeko ci ñi nga xamni ñooko teewal ci Asie ni: ci xew xewu wone teere bii nga xamni kiidi Ridaa Abbaas mooko taalif ci kalaamay Ordu ci mbir ak mboot yi nga xamni moo waraloon Imaam Xuseyn jokk jaamarloo ak Yaziid ba ñaakk ci bakanam ci teewaayu ayy borom xam xam lañuko amalee ku ci melni Naziir Saadix Naxawii njiitu daara diine yu neekk ci reewum Inde ak Abul Irfaan Frangii nga xamni borom xam xam Sunnite bu raañeekula ci gox bi ak Ridaa Xuseyn njiitu kureel bii nga xamni dafay ci waallu diine
Kiidi Saadix Naxawii yëkkatina ayy kaaddu jëmaleko ci waallu mboot ak mbir yi nga xamni moo waral Imaam Xuseyn jog jaamarloo ak noonu islaam yooyu waaye kiidi Ridaa Abbaas nga xamni moo taalif teere bii waxna ci li nga xamni moo waral mu taalif teere bii ni: ndax Imaam Xuseyn ak mbir yi nga xamni moo waral Imaam Xuseyn jog jaamarloo ak yaziid ak noonu islaam
1287551


text:
Biyën ci bukun Bayëla Jeuva?
Wund aci bañaan ngëraasa ngëcumal ni m’leents m’cumal, ma wund abof ko uloole. Wund a ñgal pëfets Jeuva, Nasiën batsi nan leempi ngëko bëliëng. Wund ka ro uforsa pa pëfets Yeesu Kristu a wund lilan pëjaka wund aci Bafets Yeesu. Kara Nayëla Jeuva ka ro uforsa pa pëjurar bañaan bu ka me Biblë uwar, bu ka me buts ko un ci wi Pësiën Nasiën batsi. Wund ka leents bañaan prim Jeuva, Nasiën batsi, a wund kë jurar bukul pëme ko un ci wi Pësiënul, kawun wund meea ni katim Bayëla Jeuva.
Yaan di tsëko wund di internet. Tsasan pëme wund uwar ni ko wi wund kë jukan wi.


text:
Maa ngi tàmbale samay wax ak jëf ci turu Yàlla miy kiy boroom yërmande ju yaa ji ci adduna ak ja ca allaaxiraa. Yal na Yàlla dolli xéewal ak mucc ci suñu sàng Muhammad ak ci ñoñam aki saabaam ci anam yu sax Yàlla doy na ñu, moom de wéeruwaay wu baax la, wu mat a wéer say mbir, joyal ko ko. Jëf yaa ngi ci yéene yi, ku nekk it la nga yéeneey sag pay.
Bokk na ci hikam (sagesse) : ku sàkku mbir de bu ca saxee am ko. Ku fëgg bunt it boo fa saxee ubbilees la.
Bokk na ci hikma ba téy: ku tëyye boppam wëlif neen yi (caaxaan yi ) limees ko mu bokk ci boroom xel yi.
Bokk na ci ba leegi: ku dul merloo boppam du begloo boroomam.
Bokk na ci ba téy : ku def la ko soob dajeek la ko naqari.
Bokk na ci: ku taqook jiyaar ak bakkanam, texe fa biir bàmmeelam .
Bokk na ci : ku topp Yonnant bi, am gën ji la mu ñaan.
Am ku jël maanaa yii yépp boole leen ci wenn bayit : képp ku woor wëlif caaxaan yi danga dogi ciy ngënéel.
1 Taalif wi
Taaliif wii nag lu ñu barkeel la ci njëlbéen gi ba ca dayo ba. Moom nag, ki waxoon bayit wu njëkk wi –yal nañu ko dolli ag bëbb (xéewal) – am na ba tay weneen bayit wu yor maanaa, mu ciy nos (woy) maanaam waxi sëriñam ji, wax jooju mooy jii : (nguurug neen waxtu rekk la, nguurug dëgg nag day wey ba yawmal-xiyaam).
Woy waa ngii : dëgg day sax , neen nag bu kawe woon it day mujj naaxsaay, mujj suufe.
Maa ngi tàmbale samay wax ak jëf ci turu Yàlla miy boroom yërmande ju yaa ji ci adduna ak ja mu ñu jagleele ji ca allaaxiraa
2 Ubbite gi
Kii di doomi sëriñam ji dul sànt ci boppam lu dul turam wu tedd wa, Muhammad,
Kii de mi ngi sant Yàlla (t.m) mi suturaal ay ayibam te taxawu ko te dimbali ko.
Tudd naa sellam ga moom de Boroom bu tedd la bob may na ma lu waral ma koy sànt. Moom de mooy ki def ay teggin yu raf muy luy làq ag reer ak judd bu ñaaw (bonu askan).
Mooy ki jagleel boroom xam-xam yeek teggin, mooy ki léen jagleel ab yool akug jam-jub (def la jub).
Xéewal ak mucc gu kawe nañu sottiku ca ka yéegoon ca Alburaax.
Kooku mooy suñu sàng biy woote jëme ci Aji-bind ji (Ki sàkk mbindeef yi), defee ko nag ci gën jaa rafeti teggin yi .
Kooku mooy Muhammad ak ñoñam ñi di woroomug raw ak saabaam yi làq ngënéelul Aji-des-ji (Yàlla mi fi dul jug).
Ñoom saaba yooyu de saxaloon nañu ag laa-biire ci lu dul naayoo , ndaxte dañoo toroxaloon seeni bakkan ba far leen moom.
Sànkoon nañu seeni alal cig joxe ci lu dul ngistal mbaa naaféq. Ñu sukkandiku woon ci Aji-jariñ (Yàlla) jiy Aji-wërsëgale, ngir ag wakkiirlu ci moom ci mbooleem wërsëg yi. Ñoom de dañoo boyoon jëm alaaxlenniraa ngir ne dañoo fase woon wujj wa (adduna). Masuñoo bàyyi lenn ndigal lu juge ci Aji-settantal ji (kiy def mbir yi di Yalla), kiy Aji-bind ji.
Ñoom de – ci safaanub ñuy bàyyi ndigal yi – dañu ciy sax ànd ceek bànneex, ndaxte koomum ja du tax ñu koy fàtte (alal ji ñuy jële ci marse yi duñu tax ñuy fàtte ndigali suñu boroom yi) .
Wuññi woon nañu lëndëm-lëndëmi gox yi ci xam-xam ak jëf ak dëppoo. Ndaw ñu di sàng yu ñaw !
ñoom de la neexoon ca cafka ga jël navu ko. Yal na ngërëm – lol di naa ci dajeek ëlëg ka làq cang gu joyu ga – sottiku ci seen kaw .
Kooka mooy Muhammad, yal na ko Aji-des-ji sotti ay xéewal ak mucc mook ñoñam ak saabaam yi di ay ndab yuy duy xam-xam aki xeewal aki hikam
3 Li waral xasida gi
Man dey téy damaa ñëw ngir wuyyu lenn ci murid yi di woroomi tuub (ñiy tuub ak a jéggalu seen Boroom). Ñoom de dañoo sàkku woon ñu defal leen woy wuy jàngale ay teggin, ngir ñu sàkkoo ciy teggin, te loolu wartéef la . Ndax kat képp ku bëgg a topp Yonnant bi te tegoo ko ciy teggin dees na ko xañ ag texe akug jariñu.
Moom teggiin de – ci àdduna ak allaaxiraa – mooy gën ji ndàmb tey gën ji lu ku tedd di tedde. Ndaxte mooy leeral ab xol tey jegeele àjjana. Dina waral say dëkkandoo di la tàgg te dina sooreel it sawara. Ma daal di jug ngir sàkku gi ñu ko sàkku woon ci man gaawantu, tontu leen, di ci sàkku nag ab yool ak ngërëm.
Moom nag du lu dul jël la Waliya wa tuddoon Dal-Haaji wesaroon (manaam la mu bindoon te woyu ko, maanaam defu ko woon ay bayit ) def ko ay woy, di ñaan ci def gi Yàlla fajal ma samay aajo
4 Lu tax ma taamu ko ?
Ndax dafa boole – ba noppi gàttal ko – li ëpp ci li taalifkat yu njëkk ya bindoon cig tàqale. Lépp loo gis mu néew te doy moo gën lu bari te sonnale. Def naa ko nag woy wu ami njariñ, ci baaxug Yàlla mi dige ci Alxuraan ne dana aar ñi gëm. Ndax Yàlla may ma ci ngërëm ak kóolute ak njéggal ca bisub njàqare ba. Kon kat yeen sàkkukati xam-xam yi maa ngi leen di dénk te dellu di leen dénk te di leen xiirtal ci tontu bii (téere Nahju bii) Ndax kat yor na ci ay jikko aki teggin lool: bu ngeen ci tënkoo dina leen wommat jëme leen ca jub ga. Ay gindee ngi ci aki njariñ yooy boroomug-nammeel (ab murid) du ci yoqat mukk. Kuy door a dal ak kaanfóoree yam ciy njariñam, aw yiiwam it du jeex mukk. Ndaxte ni ñuy àgge ci Gën-jaa-rafeti jikko yi mi ngi ci ak ca (lu baax) la ñuy mébët. Maa ngi ko tudde: Nahju QadaaAl Haaji ci góob mbayum suñu sëriñ bii di Dal-Haaj. Maa ngi ñaan Yàlla mu nangu ko ca baaxam ga te àggale liggéey bi. Di ko ñaan it mu mel ne turam wi, ba ki koy jàng ay mbiram man cee yéweene ngir mu texe. Te mu musal ma ci ngistal ak aaw (naw sa jëf) ci barkeeb Yonnant biy Boroom Liwaaul Hamdi ak yu dul ñoom ñaar ci caay-caay yi (bon-bon yi) te mu may ma ay ngënéel.
Te mu musal ma (t.s) ba fàwwu ci ayuw Ibliis mii nga xam ne dafa féttéerlu .
Te mu musal ma ci ayu li mu bind ci suuf si, ak li mu bind ci asamaan si ak li nekk ci seen diggante ñoom ñaar.
Te mu may ma ma topp ci sunnas Yonnant bi (j.m) miy Gën-ji-mbindéef , miy ku ñu ramuloo, miy ku ñu topp ginnaaw bi mu jullee ci moom te sëlmël ci, ak ñoñam aki saabaam ci anam gu dul dog. Fii nag mooy fi tarjumaani téere bi yam, kon leegi nanu jublu ci (indil leen) teggiin yi.
5 ndoorte li
Ngir woy, nos lii di wesaru Seex Amaadu – mii di ku géeju ci xam-xam – maa ngi naan : Yeen mbooleem waay-sàkku yi xam-xam déglu leen sama laabiire gii di leen tàqaleek ag texeedi Mu di laabiire gog dañu leen koo jëmme ngir jëmmi Yàlla rekk, muy yee nag jépp aji-xellu ak ku jamuj(fàtte):
Yoonu teggiin de mooy yërëm ndaw, ni ko baayam di yërëme ak ndayam te weg mag ak def sa moroom ni sa bopp ngir jëmmi Yàlla mi nekk ca aras (toogu ba)’ saraab aji taalif ji.
Yoonu teggiin mooy nga yërëm ndaw mel ci moom ni baayam ba ko jur te am lool ci moom yërmande, te mel ci ne ndayam ju am ja ag ñeewant, nga weg it mag ak doonte da di ab jaam bu bawoo Abasa (Ecopi) , te nga yamale sa bopp ak sa moroom ngir jëmmi Yàlla kepp.
Xamal ni teggin de mooy taarub boroom xam-xam ak ku koy sàkku, mooy it takkaayi
aji -xellu ak ku lewet, mooy njobbaxtalu jikko yi, ku ko takkaayoowul yoqéel na, ñàkk na ay takkaay, te neenal, dana mujj di ku Ki bind bañ ak ñi mu bind -Yàlla aki mbindéefam. Képp ku ko gis bañ ko te sànj ko (mere ko), képp ku toog ak moom am ci moom ag yoqat akug doyal.
Bokk na ciy teggin ngay laabiire koo gis ca la nga gis ne ag jubam a nga ca, te ngay bañ a yayale sa bopp jenn àq ci kenn, te nga jort it ne yayoowoo ci kenn mu lay màggal ci lenn. Loolu nag mooy li mu junj ci waxam jii :
6 Na ngay yërëm gone
Nangay yërëm gone, rikk, bu ko nëbbal benn yoon genn laabiire gu aw yiwam nekk. Deel weg mag doonte da di ku doyadi te xeebu.
Bokk na ci ay teggiin nga bañ a njort ne yayoo nga jenn àq ci kenn ku mu man a doon . Te nga bañ a séentu genn màggal mbaa wormaal wu jóge ci kenn (kok man nay mer sax ci màggal gi mu lay màggal).
Yaw daal jortal ne teggin yépp ci yaw la war a bawoo, bu leen seentu mukk ci say àndandoo. Àndal ak nit ñi ni nga bëgge ñu ànde ko ak yaw. Saraab aji taalif ji : li mu namm a wax mooy :
Bokk na ci teggiin yu rafet nga jort ne ay teggiin moom ci yaw rekk la war a juge, te nga bañ di ko seentu ci ku dul yaw. Te ngay ànd ak nit ñi ci jikko yu baax yi nga bëgg ñu ànde kook yaw; boo ko deful it jikko yoo ànde ak ñoom ci yu bon séentu ko ci ñoom, nit ñi daal ni nga mel ak ñoom rekk lañuy mel ak yaw. Na ngay sàmmoonteek aqi (Yàlla) – Boroom màgg giy Boroom kàttan gi – ci ñoom ngir jëmmam ja moom Yàlla ni waxi woykat ba. Mu bëgg a wax rekk ne bokk na ci teggiin yu rafet ngay sammoonte ci mbindéef yi àqi Ki leen bind(t.s) ci di àndeek ñoom ni ko woykat bi waxe ca qasidaam ga yor bahru basiit:
Yaw mbokk mi na ngay am yërmande ci mbooleem mbindéef yi, nanga leen di xoole bëtub ñeewant ak yërmande. Na ngay weg mag di yërëm gone, tey sammoontek àqi aji bind ji ci mépp mbindéef. Am na addiis bu naan : sama xeet wi de du dañ di nekk ciw yiiw féek ku ndaw a ngi ci weg mag, mag di ci yërëm gone. Kon rikk na nga di roy ci gindig Imaam yi (y.y.g) kon de di nga gindiku.
Bul di toogandook ku la mag ci lu dul lu manul a ñàkk(loola mooy lu mel ne) : ngay jàng ci moom walla nga dëkk ak moom walla nga bokk ak moom di lekk, bul toogandook moom cib lal it. Saa su Yàlla defee nga toogandook moom na nga ko def cig wegeel akug dal akug xeebu akug watandiku, te bul di tafu ci kawam, bul toog it ci kanamam Yaw mbokk mi rikk, bu ko tàllal sab tànk boo toogee ci moom, te deel damm sab gis wëlif ko, maanaam bul ko di faral di xool rekk
7 Saraa
Mu bëgg a wax ne : bokk na ci teggin yu rafet nga bañ a toogandook ku la mag ci lu dul lu manul a ñàkk, ngir jàng mbaa dëkk ak moom walla di lekkandook moom añ. Boo toogeek moom it na nga ko def cig wegeel akug dal akug xeebu ak wattandiku. Bul di ko ñóoxu mbaa nga koy tàllal ab tànk, bu ko di ja tam, bul di baril di gëstu ci lu dul aajo, ndax loolu ci màndargay ag ndof la. Yàlla nee na (t.s) : “neel jullit ñi ñu dam seenub gis” loolu moom lay junj ci waxam jii di ñëw :
Bul di baril looy geestu fu nekk, te dara ñoru la ci geestu gi. Ndax loolu kat màndargam ndof la, te boo demee ci téereb Yàlla bi di nga fa gis: “neel jullit deel topp ndigali Boroom mbindéef yi, ndax kat nekk na ci addiis yi. Waay de sànkoo na ci bennub xool rekk. Ab woykat de waxoon na bu yàgg ne : booy def loo gis xool ko danga ci mas a am bis
kon bul di wëndéel sab gis .
Saraa : Mu namm a wax rekk, war na la nga topp li la sa Boroom digal muy damm sab gis. Ndax Addiis bi nee na : waay de dana xool benn xool bob xolam dina ci yàqoo nib der di yàqoo ca sébej ga, du ca jariñu mukk. Woykat ba nee na : yaw de boo sànnee sab gis ngir sa bànneexub xol, bis dina ñëw bob li ngay gis dina la sonal: danga gis lolodoo man léppam (doo man a am lépp ) te doo man a muñ rekk ca lenn la, doo man a yam rekk ca xool ba. Doo ko man a am te doo ko man a muñ, bu ko defee ngay sonn ci loo dul am, te boo ko gisutoon doo ko yittewoo. Keneen it ne: jàmbaar du mooy kiy aar ay gawaram ca bisub jamante ba, bu xare ba tàkkee, waaye ka damm ab gisam mbaa mu lem ab tànk wëlif ay moy kooku ci jëmmam mooy gawar dëgg bay jàmbaar.
Bul di baril am po, bul di ree lu bari, mbaa ngay baril looy yëngatu ak a defi neen.
Bul di baj-baji mbaa ngay jéem a yëddu lu nëbbu lu mu man a doon: loolu de màndargam tóoy la ak woyofum xel ci ku ko baaxoo.
Boo jekkee nanga dalal say cér, nangay taqook ag noppi ànd ak dëddu ci lug dëddu war, kon de nga jariñu. Deel muñ ag nàññ te bu ci toontu kenn, te mel ni na Boroom njàngat la (adiib) waxoon : Wallaay damay romb waa ji mu may xas may jellale naan kii de xam naa ne waxuma, ndax kat xasante ak weddeente bokk nañu ci jikko yi gën a bon niki dóorante. Bariy ree day ray ab xol, kon rikk néewalal ree yi, ndax nga gërëmloo Boroom bi
8 Saraa
Maanaam bokk na ci teggiin yu rafet nga bañ a barili ree, po, ag neen, ag baj-bajeek yëngatu ak a jéem a yëddu lu nëbbu, loolu de ci màndargam tóoy la bokk,ak gàttum xel, na ngay faral a dal boo jekkee (boo toogee) cib jataay tey faral a noppi, ba ñu laaj la, bu boobaa nga tontu ci kàddu gu suufe, walla nga soxlaa laaj dara, bu boobaa nga def ko te yam ca sa soxla rekk, bu ca dolli dara, ndax kat noppi noflaay a ngi ci ak sutura niki ñu ko waxe: nëbbal ayib yi kem li nga man cig noppi, ndax kat ab noflaay a ngi ci noppi ñeel aji noppi ji. Defal sab toontu boo lottee muy “noppi”, bari na wax joj toontu baa nga ca ag noppi.
Bokk na ci hikma: bu wax doon xaalis noppi di wurus, bu la nit réeree, def la ag ñàkke-teggiin jéllale ko taqoo noppi. Ni ko woykat bi waxe: amaa na ma romb ku soxat ki, ku yaradiku ki mu may nàññ, bu ko defee ma fegu te naan kii daal waxut ak man, nàññante ak weddeente bokk nanu ci jikko yi gën a ñaaw, yi gën a bon, ree ju bari day ray ab xol. Boo bëggee am sa ngërëmul Boroom, néewalali ree, Yàlla ci jëmmam (t.s) moo ne : “nañuy ree lu néew”. Boo toogee ak ku la mag booy ree nangay yam ci muuñ. Booy wax ak moom it bul bayliku ( ëppal ci wax ji), ndax loolu du lu rafet. Noppil ba nga gis mu bëgg a wax ak yaw, bu boobaa yamal ca la mu soxla ci yaw. Loolu kat moo di ay teggin, kon jëfe ko cig wàllam. Bu la béccingalee, muñal béccingalam yooyu, bu defee lu jaaduwul suturaal ko. Bul dañ di ko jéggalu, te bu ko di mere it. Bu koy faral di ja (jëmale ko say gët , samp ko ko rekk) ci waxtu wu nekk
9 Saraa
Bokk na ci teggin yu rafet nga bañ di ree ci jataayub ku la mag ndare muuñ, nga bañ di wax ak moom cig bayliku, maanaam ëppal ci wax ji, lu ñor nga wax ak lu ñorul, moom daal na nga yam ci li mu soxla ci yaw, bu boobaa doxal nga ay teggin ci moom.
Bu la defee lu jaaduwul jéggal ko, te di ko jéggalu, bul ko di faral di xool xool bu metti, ndax loolu duy teggin. Boo bëggee juge ca jataay ba, na nga ko defe cig tëyyewu (tëyye sa bopp ba suuf du jug pënd du jeqiku). Bu léen xëpp suuf si ci seeni kanam ndax loolu wuute na ak ag jub. Boo ko manee bul di nelaw ci biiru nit ñu nelawul ndax kat loolu duy teggin, ngir ne am na lu ci nekk lu man a waral ag yeddeel: kuy nelaw man ngaa ngelawal te doo ko yëg.
10 Saraa
Bokk na ci teggiin yu rafet nga bañ a jeqi pënd boo toogee ci jataay bay jug, boo nammee jug , def ko ci ag dal akug tëyyewu, te bul jaar ci kanamu way jekki yi. Bokk na ci ay teggiin nga bañ di nelaw ci digg ay way yewwu boo ko manee, ndax amaa na ngelaw génn ci yaw te doo ko yëg, ndax bët ay saañu ag suuf (bën-bënu aw taat).
Na nga xam ne fuqale bokk na ci liy waral gàcce ak yeddeel. Képp ku aj yitteem ci lekk ak séy na xam ne boole na lépp luy toroxte. Lekk dee ci jël lu lay dëgëral ba nga man a jaamu sa Boroom te yam ca. Deel wattandiku jamono ju nekk fuqale ndaxte mooy cëslaayu wépp ay. Saraa: Bokk na ci ay teggiin ñàkk a fuqale ak ñàkk a aj sa yitte jépp ciw ñam, loolu de cig suufe la te day waral ag nàññ.
Woykat ba nee na: yaw de foo fi joxe sa biir li mu la laaj ak sa pëy, di nanu àgg fa mbooleem toroxte ya yam. Sab loxo na nga ko tëyye, bul ci di baril am po, ndax loolu de ayib la. Bul jottaliku mukk loo làqul njariñ lu la man a jegeel sa Boroom


text:
Ci benn laaj-toontu bu njiitu-réew mi amal ag yeenekaay bu tudd Afrik te nekk ca Belsik, Màkki Sàll feeñal na ay xalaatam ci mbir yu am solo yu soxal Senegaal ak Afrik. Ci lu jëm ci li ñuy lëñbët ñi fi nekkoon ci yan anam la ñu yore woon réew mi, wax na ne, na ñépp jàpp te gëm ne moom du làq kenn, ag ku kooku mënti doon, ku def lenn lu wàccoowul ag yoon. Nee na pas-pasam, mooy dellu tegaat Senegaal ci doxul yoon, topp yoon, doomu-réew bu nekk ñu jox la àq bi nga yellool.
Ci lu jëm ci ANOCI (kureel gi Karim Wàdd jiite woon), nee na itam, odite kureel googu nga xam ne lu tollu ci 400 miliyaar ci xaalis dugg nañu ci, lu war la, lu mënula ñakk. Karim Wàdd tey ci alxamees gi la wara jàkkarloowaat ag tàkk-der yi koy laaj ci doxalinamu ANOCI.
Ci lu jëm ci diggantéem ak Ablay Wàdd, njiitu-réew mi fi nekkoon, Màki Sàll nee na seen diggante ba ñu tàqalikoo ba léegi neexatul, wante moom ci boppam jàppalu ko dara.Yokk na ci ne itam moom ay digle yoo xam ne su ko koy Ablaay Wàdd di digal ci yeenekaay yi la koy jarale, moom digle yooyu soxlawuleen.
Naka noonu joxe na itam xalaat ci xew-xew ya ca Mali ag Kodiwaar, wax ne lépp lu mëna delloo jàmm ci réew yooyu, di sunuy dendandoo, Afik gépp ak àddina sépp war nañu cee taxaw bu baax.
ñë


text:
Koom-koom
Xamale koom-koom[Soppi • modifier le wikicode]
Koom-koom walla cawarteg koom-koom (activité économique):(làkku grees wu yàgg wa : oἰkovouίa, « yor ag kër walla saytu ko »« di oἶkoς (kër ci ni ñu ko xame)ak (vέuw yor walla saytu(administrer)) mooy cawarteg nit giy feeñ ci liggéey ak jóox (produire) ak séddale ak joqalante (echange) ak jëfandikoo njuddéef yi (les produits) njëfte yi (le services).
Koom-koom nag ni ngi koy jànge ci xam-xami koom-koom yi, day sukkandiku nag ci gisiin yu koom-koom (théories économiques).
Dees na wax it ci koom-koom niki tolluwaayu koom-koom bu jamono bu am réew walla bu ab gox (zone), maanaam ag nekkam ci gëwéelub koom-koom yi. Cawarteg koom-koom gi kiliftéef yu koppar yi walla góornamaa yi (àtte yi) ñoo koy àtte jaare ko ci ab politig bu di kojug jamono (conjoncturelle).
doxaliin wu mbooloo mi (Les administrations publiques)day def moom itam ay politig yu koom-koom ngir soppi doxiinu koom-koom wu am réew.
benn ci joxoñ yu koom-koom (indicateurs économiques) yu mag yi mooy njuddéef mu ñumm mu biirum réew (NJ.Ñ.B) (produit intérieur brut (PIB)), loolu mooy maye nga man a nattale dooley koom-koom yu réew yi
Koom-koom[Soppi • modifier le wikicode]
Xam-xamu koom-koom ( ci Fr:economie)moom xam-xamu mboolaay(social) la buy yëngu c gëstu ni ñuy jëfandikoo jumtukaayi jóox(production)yu daytalu yi am cig mboolaay (société) ngir faj soxlay ak xemmemtéefi cér(membre)yu mboolaay gii.Xam-xam bii nag mook xam-xam yépp a yam, dafa am ay dëgg-dëggam akaki àtteem waaye jeexiitalu gi mu def ci nekkiini mboolaay yi ak yu politig yi (les conditions sociales et politiques)ak ni ay séqoom ( ay relation-oom) dugganteek nekkiin yii tax na ba melow mboolaay muur ko, cuub ko.
Xam-xam bii li mu làmboo mooy seggat jóox gi (production), séddale gi, ak yaxantu ak lakk walla jëfandikoo njaay yi (marsandiis yi) ak njëfte yi (les services). danuy faral a wax ci koom-koom ne buy wuyyu la (positive) bu dee jéem a leeral ngértey tànn yu wuuteyi, di joxe ay mbooleem ay xalaat jiital (hypotese), walla am mbooloom ay gendiku (ay seetlu),danuy wax it ne bu nattukaay la bu dee leeral doxal yi nu war a def.
Xam-xamu koom-koom dees koy déddale ci ñaari bànqaas yu mag:
- Koom-koom bu xaaj walla koom-koom yu ndaw yi , mooy jëflanteek benn-benni naayib yi, lu ci mel ne njëli kër yi ak liggéeyi yaxantu yi.
- Koom-koomub lépp walla koom-koom yu mag yi ,mooy gëstu ci koom-koomu réewum lëmm, ci melo wii nag dees koy xalam(dees koy xalaat) muy gaaral ak sàkku ñeel alal walla xaalis, bopp-alal (capital)walla njaay (marsandiis) ci biir koom-koomu am réew


text:
Ndombo gu mbëj
Ndombo gu mbëj dees koy tekkkee niki lëkkalante gu ay cëri mbëj ci wenn yoon wu tëju ci genn anam guy tax ba dawaanu mbëj ga cay jaar di man a wéy di wal, maanaan du am benn dog-dog.
Gëstug ag ndombo[Soppi • modifier le wikicode]
Solos gëstu ag ndombo gu mbëj mooy génne ca dayooy dawaan ba ak dend ba. Sukkandiku ci melokaani cëri ndombo gi ak àtte yi ñeel ndomboy mbëj yi.
Noste gu wéy[Soppi • modifier le wikicode]
Ag ndombo gu mbëj guy dox ci ag noste gu wéy (maanaam kem yi ajuwuñu ci jamono, seen dayoo du soppiku ci jamono, dees na ko woowee itam jamono-soppeekudi) dina am lumu néew-néew ag ndëgërlu, ab jurukaayu mbëj di luy joxe ab dend (walla ab dawaan) bu wéy, man naa am it, yenn saa yi, ab doxalukaay. Manees naa gëstu ag ndombo ak yii àtte:
- Àtteb ohm: moo nuy xamal dayoob dend U bi ci ag ndëgërlu R gu dawaan I jaar ci biiram: U = RI.
- Àtteb Kirchhoff mooy lay jox jëflante bi ci cër yu wuute yu ndombo gi.
- Céetu Norton: mooy wax ne gépp ndombo gu ndëgërlu (ndombo gu ami ndëgërlu rekk) dafay yam ak ab jurukaayu dawaan I bu lang ak ag ndëgërlu R.
- Céetu Thevenin: mooy wax ne sooy xoolee ag ndombo gu mbëj ci ñaari tomb, yu nekk ci ndombo gi, dafay yam ak ab jurukaay bu dendam tollook wuuteeg aj gi ngay natt ci diggante ñaari tomb yi, toppanteeg ag ndëgërlu gu yam ak gi ngay natt ci diggante ñaari tomb yi batay su jurukaay yu temb yi fayee.
Noste gu jàllu[Soppi • modifier le wikicode]
Batay dawaan bu wéy lees di dundale ag ndombo gu ami fattalukaay walla xiirtalukaay mbaa ñaar ñépp. Kem yi U ak I dañuy bawoo cig noste gu jàllu dem ci geneen noste gu sax. Kon nosteg jàllu du luy wéy, luy nekkandi la rekk. Àtte yees bind ci kaw yépp manees na leen fee jëfandikoo batay.
Noste gu sin[Soppi • modifier le wikicode]
Ci gii noste ndombo gi dawaan bu safaanu lañu koy dundale. Àtte yees bind ci kaw yépp manees na leen fee jëfandikoo batay, waaye ak coppite yi ci war.


text:
Lëkkalekaay
Lëkkalekaay yi ñooy tax ñu man a jòge ci aw xët dem ci weneen wu mu lëkkalool.
Gongikuwaay ak àgguwaay[Soppi • modifier le wikicode]
Ab lëkkalekaay day am gongikuwaay (maanaam fa muy jóge) ak ab àgguwaay (maanaam fa mu war a àgg, jëm fa). Soo doxalee xeetu(element) lëkkalekaay bi, ca saa sa, da ngay man a jàll ca àgguwaay ba.
Gongikuwaayub lëkkalekaay day doon naka-jekk aw xeet(ab baat, walla nataal,...) bu ab jukki. Àgguwaay bi man naa doon aw xeetu benn jukki bi, loolu la ñuy wax lëkkalekaay bu biir. Àgguwaay bi man naa doon itam beneen jukki, bu dul bi mu nekk.
Jaar-jaar[Soppi • modifier le wikicode]
Lëkkalekaay yi ñi ngi sosu ci ati juroom-benn fukk yi, waaye seenug tas mi ngi ànd ak màggug internet, di fu Lëkkalekaay yi di boole, niki ag lënd, ay junny junni dal ci Lëkkale(resaux) gi. Su dul woon Lëkkalekaay yi, xereñu Internet di na wàññiku bu baax, jafeel ag jëfandikoom.
Ak jëm-kanam gu réy gu Internet, lëkkalekaay yi, ci li ñuy wax tag yu HTML lañuy jaare di leen sos, joowukaay bi won la ko; ci misaal
moo lay jox: wikipedia
Tay jii sax lëkkalekaay yi ay nattukaay lañu, limu lëkkalekaay yiy jëme ci ab dal ci la ñuy xamee ñaata la siiwee.
World Wide Web[Soppi • modifier le wikicode]
lëkkalekaay yu World Wide Web bi ci xëti web yi la ñu nekk, maanaam ci jukki yi ñu bind ak HTML (Hypertext Markup Language).


text:
Njàngale 4
Kan mooy Yeesu Kirist ?
1. Fan la dundu Yeesu komaase ?
Yeesu wuute na ak bépp doomu Aadama, ndaxte ci kaw asamaan la doon dund ni malaaka bala muy juddu ci kaw suuf si. (Yowaana 8:
2. Lu tax Yeesu ñëw ci kaw suuf ?
Yàlla dafa yónni doomam ci kaw suuf si, bi mu jëlee bakkanam ca asamaan toxal ko ci biiru benn janq Yawut bu tudd Maryaama. Kon Yeesu amul woon baay ni ñun. (Luug 1:
3. Lu tax ñu soxla njot gi ?
Njot mooy li ñuy fey ngir musal nit ku ñu jàpp bëgg ko rey. (Exode 21:29, 30) Dee ak màgget bokkul woon ci li Yàlla bëggoon ca njàlbéen pur doomu Aadama yi. Naka lañu ko xame ? Yàlla dafa waxoon Aadama, góor gu jëkk ga ne, bu defe lu Biibël bi di woowe “ bàkkaar ” dina dee. Kon su Aadama bàkkaarul woon du mas a dee. (Njàlbéen ga 2:
Kan moo mën a fey njot gi ngir yewwi ñu ci dee ? Bu ñu deewee, suñuy bàkkaar kese lañuy fey. Nit ku matadi mënul fey bàkkaaru moroomam. — Jàngal Psaume 49:
4. Lu tax Yeesu dee ?
Yeesu wuute na ak ñun ndaxte ku mat la. Kon soxlawul mu dee ngir ay bàkkaaram — ndaxte masul a bàkkaar. Wànte Yeesu dee na ngir bàkkaaru ñeneen. Yàlla wone na mbëggeel bu réy a réy bi mu am ci doomu Aadama yi, ci li mu yónni doomam ngir mu dee pur ñun. Yeesu itam won na ñu mbëggeelam bi mu déggalee baayam ba joxe dundam ngir suñuy bàkkaar. — Jàngal Yowaana 3:
5. Fi mu tollu nii, lan la Yeesu di def ?
Bi mu nekkee ci kaw suuf, Yeesu dafa doon faj ñi feebar, dekkal ñi dee te musal nit ñi ci musiba. Ci noonu wone na li mu nar a defal ëllëg nit ñi déggal Yàlla. (Macë 15:
Ci kanam tuuti Yeesu dina jëfandikoo kàttanam ni Buur ngir jële fi bépp coono ak ñi tax coono yooyu di am. Képp ku am ngëm ci Yeesu, di ko déggal dinga mën a dund ci àjjana ci kaw suuf. — Jàngal Sabóor 37: