text: 1Lëë Jesús mer ktsiñ Jerusalén tsiñee lëë xaa pxaal chop xpëëdscuel xaa kyedzy nii lë Betfagé nii nche chex kiy nii lë Olivos. 2Chëb xaa: —Kol tsi kyedzy nii nche kexka ske aan tsiñee ktsiñ do, lëë do kan nii lëë tu burr kusy këtuu chop xiñ. Kol klaa ma aan kol tëni ma lon. 3Deelñee cho kñabtiits lo do penak nii xlaa do ma, kol këb nii naa xkiiñ ma ni kol këb na kiid kni gak xaa ma. 4Singo beeñtsyey Jesús par kak cumplir xtiits Dios nii kwnee profet tsiñee chëb xaa: 5Kol këb lo meñ Jerusalén: “Buy gaanoo ndoladzy xreeyoo, lëë xaa sëëd soobsye xaa lady tu burr wiñ.” 6Lëë xpëëdscuel Jesús kwey mandad nii pxaal Jesús xaa. 7Kuxi xaa burr kusy chop xiñ ma aan loxsye pxoob xaa xab xaa lady ma, lëë Jesús kwsob. 8Aan ndaly meñ ptañ xab lo nëz. No gaa meñ pchug xikw yag aan kwleek meño laañee tedy Jesús. 9Aan lëë meñ nii nal xitsy xaa ni nech lo xaa bislo kwchuptsyë xñee: —¡Skizh Dios nii pxaal xaa tu xaa nii sëëd lo xtiiy rey David kak xrey no! ¡Lëë Dios nakni xaa! ¡Kol ktee skizh lo Dios! 10Tsiñee lëë Jesús kwsëëb leñ kyedzy Jerusalén, kchësy meñ xñabtiits lo xcombañer: —¿Cho nak xaa gue? 11Aan lëë meñ nii si ksa Jesús xñee: —Lëë xaa gue nak Jesús. Profet xaa, Nazaret nak xkyedzy xaa. Galilea ngabo. 12Lëë Jesús kwsëëb leñ lidzy Dios, aan lëë xaa kwlii kchësy meñ nii nche kto ni nche si. Ptische xaa xmezh xaa nii xtsëë tumi lo meñ ni ptsily xaa laañee xsyob xaa nii xto palom. 13Aan lëë xaa chëb: —Leñ kitsy nii kë xtiits Dios xñee nii lidzy Dios kak tu laañee kiidnee meñ lo Dios. Per lëë do byuño lidzy ngbaan. 14Aan lëë xaa beeñ kyak meñ nii xñady lo ni meñ nii chilody së nii big lo xaa leñ lidzy Dios. 15Per tsiñee lëë xaa nii xñabey lo pxosy ni maestre ley kon kchë kyalntson nii beeñtsyey Jesús, ni lëë xaa biñ nii lëë kchë xaa wiñ nii no leñ lidzy Dios bislo chuptsyë xñee: “¡Skizh Dios nii pxaal xaa tu xaa nii sëëd lo xtiiy David!”, lëë xaa blëë 16aan lëë xaa chëb lo Jesús: —¿Pe chonoo nii xñee xaa wiñ gue? —Chonno —chëb Jesús— ¿ni pe karty kaa nayak klab to leñ kitsy laañee xñee nii lëë Dios kwle mëëd nii bii chadzy par kool mëëd lay lo Dios? 17Loxsye ngo nche gak meñ, lëë Jesús si Betania. Siko ptseñ xaa. 18Lëë byaani lyu lëë Jesús si Jerusalén stub, aan lëë xaa kwlaañ. 19Aan lëë xaa kwey xan tu yag yegw nii sob kex chu nëz, per këdy nex loo go. Xaktyee xikwo singootyee xña. Tsigo lëë xaa chëb lo yag yegw: —¡Kpikchedre kyë nex lool! Aan wor go kazh lëë yag yegw ko pidzy. 20Tsiñee lëë xpëëdscuel xaa kono, kchësy xaa psee, aan lëë xaa kwnabtiits lo Jesús chëb xaa: —¿Xa nak nii blyëëdy pidzy yag yegw? 21Lëë Jesús chëb: —Nli xñen nii deelñee kniladzy to nii schilo kuuñtsyey do tu cos ni jkandy kik to, lëjty xaktyee yag yegw kchilo jkwiitsy to, sink schilo këb to lo kiy re: “Bichee nu aan kukyab lo nistoo”, aan lëë kiy tsikyab. 22Ni lëë Dios knee kchë nii kñab to deelñee kniladzy to. 23Lëë Jesús kwsëëb leñ lidzy Dios aan lëë xaa noyuuñ kseedy meñ tsiñee lëë xaa nii xñabey lo pxosy ni bla xaa kol nii xñabey kukëb lo xaa: —¿Cho bneetsy tiitspey lool par kuuñtsyeyoo kchë nii chuuñtsyeyoo? 24Lëë Jesús chëb: —Wi gak gaan dyon kñabtiits tu cos lo do. Deelñee snë dow na tsigo sniyaa cho xnee tiitspey lon par kuuñtsyeyaa kchë cos re. 25Kol në dyon cho pxaal Juan biid kchobnis xaa. ¿Pe Dioso ote cholsye meño yak? Tsigo lëë xaa bislo xtilytiits lsa xaa, xñee xaa: —Deelñee tyeesy no nii Dios pxaal xaa, kñë xaa lo no: “¿Penak tsigo nii bnilasty to nii bluuy xaa?” 26Aan chilodyak tyeesy no nii chol meñ lo kislyu re pxaal Juan, por xtsyeb no meñ. Por kchësy meñ xniladzy nii xtiits Dios bluuy Juan. 27Por ngo lëë xaa chëb lo Jesús: —Ndondy noow. Tsigo lëë Jesús chëb: —Per ni naa ngo busy kniydy dyon cho bnee tiitspey lon. 28Loxsye ngo lëë Jesús chëb lo xaa: —Tu xaa name chap xaa chop xiñgan xaa aan lëë xaa chëb lo tu xaa: “Xiñ, kwey tsiiñ lo xkwaan natse.” 29Lëë xiñ xaa kwëb chëb: “¡Chaklastyaa kan!” Per kok xtsedyako lëë styoo xaa bikche aan lëë xaa kwey. 30Tsigo lëë xaa go kunee lo stu xiñ aan lëë xiñ xaa chëb: “Na kan.” Aan kweydy xaa. 31Kol në na dyon cho xaa go beeñtsyey nii chakladzy pxosy xaa. Lëë xaa chëb: —Xiñ xaa nii kwey tsiiñ lo xkwaa xaa. Tsigo lëë Jesús chëb: —Nli xñen nii klo xaa nii xtop tumi par kyeyo Roma ni klo kwnaa nii chap ndaly mguiy sëëb laañee xñabey Dios lo do. 32Por lëë Juan Bautist biid kluuyle xa kpañ meñ, aan bnilasty to xtiits xaa sinak nii bniladzy xaa nii xtop tumi par kyeyo Roma ni sinak bniladzy kwnaa nii chap ndaly mguiy. Per lëë do, nikxe kon do nii lëë xaa go ptsëë xmod, bnilasty to xtiits Juan. 33’Kol kon stu cuent re. Tu xaa name beeñ pni xaa yag uv lo xkwaa ni psuugw kwraly xaaw ni psaa xaa tu laañee kxii uv ni psaa xaa tu laañee sob meñ nii kyënapo. ’Loxsye ngo lëëw ptee xaa companiy lo xaa nii kuuñ tsiiño, aan lëë xaa si viaj. 34Aan tsiñee lëë xtiemp uv kol, lëë xaa pxaal xmos xaa siknab nii xyal xaa. 35Per lëë xaa nii beeñ tsiiñ ptee cheñ xmos xaa, ni no xmos xaa beety xaa go, no gaa xmos xaa pkaa lo kyo. 36Tsigo lëë xpixwan uv pxaal stubtsoon mos. Per singo gak beeñtsyey xaa nii beeñ tsiiñ. 37’Lultime lëë xpixwan uv pxaal xiñgan nladzy xaa: “Stsyeb xaa go xiñganaa.” 38Per tsiñee kon xaa go nii lëë xiñgan xpixwan uv ptsiñ, lëë xaa chëb lo xcombañer xaa: “Lëë xaa gue kyaani xkwaa pxosy. Kol tsoo kuuty no xaa tsiin kyaani now.” 39Lëë xaa kwnaasy xiñgan xpixwan uv aan lëë xaa kukyeety xaa tublad chu kwaa. 40’¿Pe në do dyon pe cos kuñ xpixwan uv xaa nii beeñ tsiiñ xkwaa xaa? 41Tsigo lëë meñ kwëb chëb: —Jkëstyoody xaa xaa yox ko, lëë xaa kuty xaa, aan lëë xaa kutiñ xkwaa xaa lo xaa nii kxaal nii ktyop lo xkwaa xaa tsiñee kal xtiemp kwlaap. 42Lëë Jesús chëb: —¿Pe karty klab to leñ kitsy nii kë xtiits Dios laañee xñee nii lëë kyo nii kwxaak xaa nii xsaa yu xkiiñdy? Byak tu kyo nii mastre xkiiñ. Lëë Dios byuñ kyo go kyo nii xkiiñ, aan xsee no xtyon now. 43Por ngo lëë Dios ksaan lëë do aan lëë xaa tsikyub meñ nii ksoob xtiits xaa. 44Deel kyab meñ lady kyo nii psetyaa lo do, lëë meñ kak byuy. Per deelñee kyab kyo go lady meñ, ni kak nyoody pa kuty meñ. 45Tsiñee lëë Jesús lox pso cuent ko, lëë bla xaa nii xñabey lo pxosy ni lëë xaa fariseo byeñ nii contre lëë xaa kwnee Jesús. 46Kokladzy xaa nyaasy xaa Jesús wor go kazh, per ptsyeb xaa meñ, porñee kchë meñ bniladzy nii xtiits Dios xluuy Jesús.


c: text/html

text:
Ancos ci Siri
Ancos, ca jamono Injiil, péeyu diiwaanu nguuru Room bu tudd Siri la woon. Dafa nekkoon ca wetu joor gu naat ca dex gu yaatu gu tudd Oront (fleuve Oronte), 32 kilomet ca kaw bëlu dex ga, maanaam fu dex ga dugg géej ga. Teeru Ancos moo doon ca dëkku Selusi, bu nekkoon ca Géej gu Mag 8 kilomet ca noru bëlu dexu Oront ba. Selusi nekkoon na 26 kilomet ca sowu Ancos.
Ca at bu Pool demoon fa, daanaka atu 43 g.K. dëkk bi xumb na. Nu ngi doon tabax di beesal dëkk ba, gannaaw ñaari yëngu-yëngu suuf yu yàqoon lu bare. Ay fukki junni Yawut ya dëkkoon Ancos te ñoom woomle nañu, te seen jàngu rafet nañu. Gereg yu bare ñi ngi doon ñëw ca seen diine. Ancos moo doon dëkk bu neex a dëkk te rafet. Waaye dëkk ba dafa siiwoon itam ndax seeni noos, seen ñaawteef ak seen njaaloo ak doxaanu yàqute. Bànneexu àddina si rekk la waa Ancos doon wut.
Dëkku Gereg bu am solo la woon bu nekkoon ñetteelu dëkk bu gëna mag ci nguuru Room gannaaw dëkki Room ak Alegsàndiri. Buuru nguuru Maseduwan ñoo ko sampoon daanaka 300 at lu jiitu jamono Kirist. Naka noonu ña fa jëkk a dëkk ñoo doon ay xarekatu Maseduwan ak waa Aten. Waaye yeneen Gereg ya toppoon nañu ca ñoom. Tamit buuru Geres dafa xiirtal Yawut ya ñu ñëw dëkk fa, te may na leen ñu nekk jaamburu dëkk ba. Waa Room nangu nañu diiwaanu Siri ca atu 64 j.K. Naka noonu ca jamono Injiil dëkk bi dafa boole waa Maseduwan, waa Geres, waa Room, waa Siri ak Yawut ya. Waaye amoon na ay jafe-jafe diggante Yawut ya ak ñi des ca waa Ancos ba dem sax ba am jamono waa dëkk ba bëggoon nañu rey Yawut ya fa dëkk.
Ca suufu nguuru Room diiwaanu Siri dafa jëm kanam bu baax. Waa Room ñoo defoon Ancos seen péey ak màkkaanu xare ci diiwaanu Siri. Waaye ba tey waa Room may na dëkk ba mu yilif boppam. Ndegam Siri dafa nekkoon ca digu nguuru Room te mu féete waa Pàrt, beneen nguur bu xeex ak nguuru Room, Siri nekkoon ca suufu buuru Room ba moom ci boppam. Buur ba, Sesaar, moo faloon benn jawriñ ngir toogal ko ñetti at ba juróomi at yu nekk, mu nekk Boroom réewu Siri. Boroom réewu Siri moo sutoon Boroom réewu Yude, di ko yilif. Amoon na ñeenti mbooloom xare bu tudd 'léjiyoŋ' ca Siri, bu nekk bu am 6.000 xarekat ya. Amoon na itam ay gaalu xare ca Selusi.
Yaakaar nañu ne daanaka 200.000 nit ña fa dëkkoon ca jamono Injiil. Benn boroom xam-xam dafa yaakaar ne benn cér ca juróom-ñaar ca niti dëkk ba Yawut la woon te Yawut ya dëkkoon ca ñetti gox ya. Yawut ya amoon nañu alal te seen dundin xëcc na yu dul Yawut yu bare ñëw bokk ca seen diine.
Koom-koomu Ancos amoon na doole lool ndax kàttan gu mu am ci biir nguuru Room, tamit ndax yoonu jaaykat yi am solo ya jaaroon Ancos ak ndax lu ñu fa defaroon ca dëkk ba. Ancos dafa siiwoon ndax dàllu der yu rafet, latkoloñ, saf-saf yi ak ndàbb lu xeeñ, piis yi, gànjar ya ak takkaay ya, téere ya, ak li tëggu xaalis ak wurus defare.
Yoonu jaaykat ya jóge ca penku, maanaam Babilon, Asiri ak Iraak jaar na Ancos, te dafa tiim yoon wu dem nor ak sudd wu boole Palestiin, Siri ak Asi Minër. Naka noonu amoon na wenn yoonu jaaykat wu jaar ca tund ya ca xunt bu tudd 'Buntu Siri' ba noppi dem Tars. Yoon mu jóge Tars wu tudd 'Yoonu Eŋaca' (Via Egnatia) dafa jàll Asi Minër ba dëkku Efes. Tamit gaal ya mënoon nañu dox ca dexu Oront diggante géej ga ak dëkk ba.
Dëkk ba, moom, rafet na lool. Nguuru Geres def nañu yoon ya ca kaw tëralinu damyee ngir yoon yu mag ya jàpp ngelaw lu féex lu jóge géej ga. Amoon na benn miir bu mel ni tata bu wër dëkk ba lépp. Buuru Room bu nekk tàmbali ak Pompey ca atu 64 j.K., dugg na xaalisu nguuru Room yu bare ci tabax ya ak rafetaayu dëkk ba. Ni bépp dëkk bi Gereg ya walla waa Room tabaxoon amoon na ay powukaay ak amfiteyatërë, ay màggalukaayu yàllay xërëm yu bare, ak ay këru sanguwaay ya. Feesoon na dell ak ay pénc fu xale ya doon fo, waxkat ya indi seen wax, jaaykat ya jaay, te reetaanlukat ya bégloo mbooloo ya. Def nañu ay robine ca kaarfuur mbedd ya ngir jigéen ya mënoon nañu root, ndox moo xam ne mu jóge ca dex ga walla ca ay bëtu ndox ya amoon ca dëkk ba. Tamit Yulyus Sesaar tabax na benn 'akwadakk', maanaam pom bu indi ndox, ngir dimbali gox yoo xam ne amuñu woon ndox.
Erodd bu Mag ba tabax na wenn yoon wu jàll diggu dëkk bi diggante buntu miiru dëkk ba ca penku-kaw, ak buntu miir ca sowu-suuf. Yaatuwaayu yoon wu mag woowu 10 meetar la woon. Dem na 4 kilomet, te lépp tali doj wu dëgër wu jóge Misra, walla marbar. Dafa dem ca pénc bu réy ca diggu dëkk ba. Ca pénc moomu amoon na benn nataalu Buuru Room Tibeer Sesaar bu réy bi ñu defare xànjar. Ca wetu yoon wa ca ñaari bor, fukki meetar yu nekk, amoon na ay kenu doj yi ñu taaral. Dafa meloon ni mbaar ba tax ñi dox ña mënoon nañu dox ca wetu yoon wa guddaayam lépp te bañ génne ca naaj wa walla taw ba. Yu gën a bare ca kenu ya amoon na ay nataal yi ñu yett walla defar ca xànjar. Diggante kenu ya amoon na bunt ngir dugg ca kër ya, bitik ya ak biro ya. Yoon ya amoon na sax làmp ya tàkk guddi.
Amoon na benn dun ca biir dex ga fu dex ga jaar ci biir gox yu nekk ca noru dëkk ba. Guddaayam ak yaatuwaayam 3 kilomet la. Foofu lañu tabax këri buur yi, ak benn estaad ngir rawante fas ak sareet ya. Guddaayu estaad ba 500 meetar la woon ba moo wara tax mu bokk ca ya gën a réy ca àddina si.
Ancos amoon na itam ay màggalukaay ca yàllay Gereg ak Room, ak ay powukaay. Yàllay Ancos moo doon Sës.
Juróom-ñetti kilomet ca suddu miiru dëkk ba amoon na benn gox bu tudd Dafëne. Ca wetu yoon wa dem Dafëne amoon na ay tool fu ñu bey lawtanu réseñ ngir defare biiñ ak tóor-tóor yi ñu defare latkoloñ. Dafa nekkoon ca kaw benn déndu tund, maanaam 'palato'. Yaatuwaay ak guddaayu palato ba bu ne 1800 meetar ya la, te mu nekk 90 meetar lu gën a kawe niwo Ancos. Amoon na màggalukaay ca yàllay xërëm ju jigéen ju tudd itam Dafëne. Waa Ancos gëm nañu woon ne Dafëne nit la woon, ki Apolo, benn yàllay Gereg, soppoon. Apolo dafa ko dàqe di dàqe ba ci mujj Dafëne dafa soppiku nekk as ngarab bu tudd 'loriye'. Goxu Dafëne amoon na benn sardin walla park bi ñu defaroon ngir bànneex rekk bu am wëraayu 16 kilomet. Ca biir màggalukaayu Dafëne amoon na ay sëriñ yu jigéen yu nekk gànc yu bare. Guddi gu nekk ci seen turu diine ñu defaat li amoon ca nettali ba, maanaam jaamukat ya doon nañu dàqe sëriñ yu jigéen ya ci biir garabu loriye yi ci biir sardin ba, ba jàpp leen di séy ak ñoom.
Buuru Room Ogust Sesaar samp na benn po 'olimpik' (Jeux D’olympique). Ñeenti at yu nekk po boobu indi na ay joŋantekat yu bare ngir rawante ci diiru 30 fan ci daw, tëb, sànni xeej ak fitt, rawante fas ak sareet, bëre ak ñoom seen. Amoon na itam rawante ca misik ak ci tari nettali.
Gis nañu ne ay at gannaaw deewu Kirist, mbooloo ñi gëm ca Yerusalem fal nañu benn waa Ancos bu tudd Nikolas ngir mu bokk ca juróom ñaar yi doon toppatoo yëfu mbooloo ñi gëm (Jëf 6:5). Xebaar bu baax bi egg na Ancos gannaaw deewu Ecen daanaka atu 40 g.K. (Jëf 11:19-21). Ñi ko indi ay Yawut yi làkk Gereg lañu woon, yi jóge dunu Sipar ak dëkku Siren ca Libi. Ñoom def nañu lu bees. May nañu Gereg yi topp Yeesu ci lu sësul ca xaraf walla yeneen aada Yawut. Mbooloo bu mag gëm na Boroom bi. Foofu lañu jëkk tudd taalibe Kirist 'Gaayi Kirist' (Jëf 11:26). Ci bu jëkk tur boobu turu foontoo la woon. Waa Ancos dañu doon siiw ndax ni ñu doon foontoo nit. Daanaka fukki at gannaaw ga, amoon na ca ña gëm ca Yawut ya ca Yerusalem, ña jaaxle ndax yu dul Yawut yu topp Yeesu te kenn xarafalu leen. Werante wu réy amoon na ba tax ñu def genn géew ca Yerusalem, 650 kilomet fu sore Ancos, ngir waxtaan ci.
Am-ami ñi gëm may na leen ñu mënoon a yónni ndimbal ca ña gëm ca Yerusalem (Jëf 11:27-30). Tamit ca mbooloo ñi gëm ca Ancos la Pool jóge ngir tas xebaar bu baax ba ci biir yu dul Yawut ya, te ca Ancos la dellusi yoon bu nekk – maanaam Ancos dafa nekkoon mel ni màkkaanam. Ñetti tukkeem yépp dafa tàmbali Ancos. Ca jamonoom, mbooloom ñi gëm ca Ancos moo gën a am taxawaay bépp mbooloo ci mbiru ni mbooloom yi ca àddina sépp doxe, xëyna bu dul mbooloom ca Yerusalem.
Tey jii dëkk bu ñàkk solo la bu tudd Antakya ci Tirki (Turquie). Am na 35.000 nit kese, ay toppkatu egëliis gereg yi des ci biir am réewu jullit yi.
Ancos ca Siri feeñ na ca Jëf 6:5; 11:19-27; 13:1; 14:26-15:3; 15:22,23,30-33,35; 18:22-23; Gal 2:11

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mboolaay
Mboolaay baat la bu dage ci "mbooloo", moom nag di ci wu faraas "société" mooy dundiinu mbooloo mi aw nekkiinam tey ag nosteem ak aw nosuwiinam, maanaam ni muy nose biiram ak aw dundiinam ak lëkkaloo gu ay céram (ses membres)akug róofoom. Moom nag dina taxawe baat niki:
- Mboolaay (société):Kureelu mbootaayu xeet yi de, ak li mu def lépp ci liggéey yu jëm ci saxal jàmm ci àdduna bi ci biir fukki at yu njëkk yi, ak li mu fi def ci liggéey yu am njariñ ci wàllug mboolaay
walla aji melal (adjective)niki:
- Mboolaay (social):Jataayub koom-koom ak mboolaay
Mbind mu duuf


text:
Ndajem Berlin
Ndajem Berlin mi ngi am ci 15 diggi tabaski 1884 au 26 diggi gamu 1885.
Réewi Tugal yi tàmbali nañu di sanc Afrik, maanaam di ko koloniise, ay réeroo nag daal di tàmbalee am ci seen biir ñoom waa Tugal yi, yoy xaw na leen a yobbu ci ay xare, loolu mooy li xewoon ca Isipt atum 1869 g.j, ndax kat Faraas ak Angalteer, ku ci nekk daa bëggoon a teg loxo ci yonalub Suwes.
Ca Tiniisi, Faraas ak Itaali xat-xatloo nañ fa ngir jéem faa teg tànk.
Ci mbalkam Kongóo (bassin du Congo), (diggu yaxantu bu mag bi) ag xëccoo amoon na fa ci diggante Faraas, Portugaal ak Buurub Beljik ngir féetewoo ko. Ngir tee xare am, njiitul Almaañ li di Bismark daa woo woon kilifay réewi Tugal yi cim ndaje ca Berlin.
Réew yii nag ñooy : Faraas, Angalteer, Beljik, Almaañ, Poortugaal, Ispaañ ak Itaali… Liggéeyu ndaje mi nag wéy na ñatti weer (la ko dale ca diggi tabaski 1884 ba diggi gamu 1885 g.j). Ndaje mii jël na ay saxal yu am solo :
- Saxal ponk yi ñuy sance (coloniser) sancu yu bees yi. War na ci aji sanc ji (le colonisateur) bu bëggee sanc am réew mu waajal ab xare ( armée) yëggal it yeneen réew yi nar gi mu nar loolu.
- Sañ-sañu yaxantu ci kaw dex yi.
Ndaje mi nag bàyyi na fi ay ngérte (résultats) yu naqari: réew mu nekk di njëkkantee teg loxo wàll gi gën a rëy ci Afrik, ngir ragal ay dëkkandoom di ko fa xatal. Lii moo doonoon tàmbalig rawante gi ci wàllug sanc. Ci atum 1900 (maanaam bi ndaje mi amee ba am fukki at ak juroom) la mbooleem suufi Afrik yi rot ci ŋëbug waa Tugal yi.Koju lëkkalekaay bi


text: 1Mgbàr maan a ye iisirran mûurra a nit futa ta Yeesu, hûungum ane a tîim nit ây yèege yèk Girèk, a hak nit dees Yude ây. Aw gàaye, aw kpòofa dawge da kin wurra ây a hîirra tiriici unji pî. 2A nit ây tèe daw Yeesu ra sàm cuk de 'naasin da nit futa ta Yeesu pî aw kimja. De gàan daw: Ti del ot woofa yèerra yèk Fay ngam tèerra tèem tiriici ba. 3Hû go un kor ta mum, carrin nit ây jòròs a tîim wun, a nit ây tâage ni yèk mbâra a hak waw, mûuge ni Jungci Delliya, ni còycum ɗa, ha ot ii daw a tèem yey. 4Amma orro fu got fut a waarra Fay ni tèem sakta yèy. 5Yèk yey del daw da nit kimjum ây pî. De carrin Estefanu nit yey tinîir wàa mûu ni goosum, ni Jungci Delliya. De carrin ɗa Filip, ni Porokorus, ni Nikanor, ni Timon, ni Pamenas, ni Nikola ni-Antakiya, 'mèmsi nà mgban ni ni-Yude ây. 6De gòynin daw a ɗàm kpees nit ây tèe daw Yeesu, de iin daw kàn a hay, de waan Fay ngam waw. 7Yèk Fay dikɗe ɗàm kpeesi. A nit futa ta Yeesu aw iisirra mûurra dèy a Yerusalem. Mûsa nit daprum ây ɗa aw rage tuy aw goosige. 8Mbâri ni mbinum Fay mûu a gin Estefanu. E tèeye kayeefi ɓèl ây, ni lònum jày a tîim nit ây. 9A nit ây a àay kimjum yuuge a sàay, de anin ni ni-Kirene ây, ni ni-Aleksandariya ây, ni ni-Kilikiya ây, ni ni-Asiya ây ɗa. Aw pî aw ane hàanjum yèy ni Estefanu. 10Amma aw get gòyrra a ɗàm kpees yèk wàa ba, a còycum Jungci Delliya hîigu gi. 11De yèen da nit ây kana ni fûucu ha aw gàa: Ot rage nit yey yèerre yèk maasum a gin Muusa ni gin Fay. 12De cuynin da nit ây, ni toonji ây, ni nit còycum ây. De dàaran a gin Estefanu, de mòowan de 'maawan a gin nit ɓèl raknjum ây. 13De gòynin nit ây gaw seedi yèk rèeng, aw gàa: Nit yey ti woo yèerra yèk maasum a della àay Fay, ni a yèk mgbèngda Muusa ba. 14Ot ragu gàaye, nge Yeesu ni-Nasaret aa ge aasifa àay Fay, i ge ini hàar yey hîina Muusa gi. 15A nit ɓèl raknjum ây pî a ye gobuwan di Estefanu teng teng, de rabin tiigi wàa rèenji ni tiigi malayka.


text: 1Lëë Herodes nii xñabey tyub Galilea tiemp ko biñ kchë nii chuuñtsyey Jesús, 2aan lëë xaa chëb lo meñ nii xkyë tsiiñ lo xaa: —Lëë Juan Bautist ngue pañ. Por ngo nii chuñ xaa kchë kyalntson gue. 3Singo chëb Herodes porñee lëë xaa kwnabey kwyo Juan skiib ni lëë xaa kwnabey pxituu Juan con caden leñ skiib porsye Herodías, tsiil betsy xaa Felip. 4Porñee chëb Juan lo xaa: —Buendy nii tsol chopoo me. 5Tsigo kokladzy Herodes nyuty Juan, per ptsyeb xaa meñ kyedzy porñee kchësy meñ bniladzy nii xtiits Dios bluuy Juan. 6Per tsiñee lëë Herodes ptsiil iz, lëë xiñtsyaap Herodías kukyëë laañee nche sob xaa ksa xaa meñ nii kwtsyetsy xaa, aan ptsiladzy Herodes xa byëë me. 7Por ngo lëë Herodes pkon Dios lo me nii stee xaa nii kñabtyee me. 8Lëë me kunabtiits lo xñaa me. Tsi lëë me bikche, chëb me lo Herodes: —Pxob kik Juan Bautist leñ tu plat aan bneetsyo lon. 9Mban ptee styoo rey Herodes, per como lëëw pchool chuw xaa ni lëëw biñ gaa kchësy meñ nii nche sob siko, 10lëë xaa kwnabey chug kik Juan leñ skiib. 11Tsiñee lëë kik Juan lox kwchug, lëëw pxob xaa tu leñ plat, aan lëëw ptee xaa lo xiñtsyaap Herodías, aan lëë me pteedyo lo xñaa me. 12Lëë xpëëdscuel Juan kuklis Juan aan loxsye pkeetsy xaa Juan, lëë xaa kunitiits lo Jesús. 13Tsiñee lëë Jesús biño, lëë xaa kwyo tu leñ barkw, aan lëë xaa si laañee kindy meñ. Per lëë meñ byeño aan lëë meñ siniy tub lo kislyu. 14Tsiñee lëë Jesús byety barkw, lëë xaa kon nii singootyee ndaly meñ nche, aan lëë xaa pkëstyoo kchë meñ go ni lëë xaa beeñ kyak meñ xsyaknë. 15Tsiñee lëë tse ptsye lëë xpëëdscuel Jesús big aan lëë xaa chëb lo Jesús: —Lëë tse gon ptsye, aan ni tu kyedzy nchedy nu. Psonëz meñ parñee tsikyub meñ nii kaw. 16Lëë Jesús chëb: —Xkiiñdy nii kyey meñ. Lëë do kol ktee nii kaw meñ. 17Lëë xpëëdscuel xaa chëb: —¿Per pe cos kyaan noo kchësy meñ gue? Xaktyee kaayak kyaxtily ni chopak mël nooy noo. 18Lëë Jesús chëb: —Kol të niw nu dyon. 19Tsigo lëë xaa kwnabey kwsob meñ lo kizhyë. Loxsye ngo lëë xaa kwseñ ksa kaay kyaxtily go ni chop mël go, aan lëë xaa blëp lo kpaa par ktee xaa skizh lo Dios. Loxsye ptee xaa skizh lëë xaa beeñ grol kyaxtily go aan lëëw pteedy xaa lo xpëëdscuel xaa parñee kiisy xpëëdscuel xaaw lo meñ. 20Kchësy meñ byëly taw, aan tsiñee lëë wagw kwlox, ptyop tsiipchop tskwidy kyaxtily byuy. 21Xkaa meñ nii taw siik kaay mily xaapkiy aan pkabty kwnaa ni pkabty xaa wiñ. 22Loxsye ngo lëë Jesús blëp xpëëdscuel barkw parñee ktsiñ xaa stublad chu nistoo klo xaa mentre lëë Jesús bii no ksonëz meñ. 23Tsiñee lëë Jesús lox psonëz meñ, lëë xaa kwyëp kiy par kutiitsni xaa Dios. Lëë lyu lox pkyey aan lëë xaa bii so siko nonsy xaa. 24Lëë barkw nii no xpëëdscuel xaa tse si groltyee nistoo, aan lëë nis xchëëp barkw, porñee lëë me bislo xpi. 25Lëë wor tempran lëë Jesús ptsiñ laañee si barkw xsyë xaa lo nistoo. 26Tsiñee lëë xpëëdscuel Jesús kon nii lëë tu meñ xsyë lo nis, lëë xaa ptsyeb aan lëë xaa kwchuptsyë nladzy xaa neñdy tu pesy chan xaa. 27Per lëë Jesús kwnee chëb: —¡Ktsyebty to. Naaw! 28Tsigo lëë Pedre chëb: —Deel lii busy nak Jesús, blaa nii sën lo nis parñee kyelyaa axte laañee sol. 29Lëë Jesús chëb: —Të. Lëë Pedre byety barkw aan lëë xaa bislo xsyë xaa lo nis par ktsiñ xaa laañee so Jesús. 30Per tsiñee byeñ xaa nii lëë me xchëëp xaa, lëë xaa ptsyeb. Ni tsi lëë nis bislo xpix kik xaa, lëë xaa kwchuptsyë chëb xaa: —¡Pteelaa naa! 31Lëë Jesús kuseñ ña xaa aan lëë Jesús chëb lo xaa: —¿Penak nii bnilastyoo nii schilo sëël lo nis? 32Tsiñee lëë xaa byo leñ barkw, lëë me kwlës. 33Aan lëë ksa xpëëdscuel xaa nii no leñ barkw psoxib lo xaa chëb: —Nli nii Xiñ Dios nakoo. 34Lëë xaa kwtekë nistoo aan lëë xaa ptsiñ xtañ meñ Genesaret. 35Tsiñee lëë meñ kyedzy ko byuumbey Jesús, lëë xaa kunitiits kchë kyedzy nii nche kex siko, aan lëë meñ kuni xaa xsyaknë lo Jesús. 36Ni lëë meñ chëb lo Jesús nii klaa xaa señ meñ xsyaknë siquier skiñ xab xaa, aan kchë meñ xsyaknë nii kwseño byak.


text: 1---Bamb'árihin bite ti bítim bite Atambatun, áriwasiyoor ti káhinu kite te bo tu buhooŋu ésuk i kaanuku keejukuun. Af'aŋ'árihin bo hágilaiin, at'aribaj hisiibanu ti Faafuun eeemo u t'etiir. 2«Af'á̱yemi ti kasarah an eebajut, atum'a̱heñjoor ésuk i kéeheelini, naane ñatuuk ñu ii káhin ti ñáalawum ñite ñ'úne, nu tu búhuhu bu. Iŋi káhin iyu kaanuku ésuk i keesokorooriin. Iisokuun bifeeneŋ bu: kaheeka keebaj hisiibanu hooniin. 3Bare awe af'á̱yemi ti kasarah keebajut ku, emoŋii yaamay i etum'émeyi doon d'emoŋii yaatos i eemo du ti káhinu, 4man kawunu kondu ni kíyemi kawunu kéenuusee. Abe Faafi aa ajuk bamb'á̱hin béenuusee bu n'aŋ'asiibani. 5---Af'áriyemi ti kalawu, atum'aŋ'árihin naane ñatuuk ñu. Iŋi kámaŋi bisiiŋo keelaw ti ñáalawum ñite ñ'úne, man yooŋ ti sifiñjan su, t'ésuk i eyino kajukiiin. Iisokuun bifeeneŋ bu: kaheeka keebaj hisiibanu hooniin. 6Bare awe af'á̱maŋi kalawu, a̱yooso t'eŋotu íiwe, a̱feŋk karuŋ ku, abe n'a̱law Faafi eeemo u toko t'ánuusee du. Abe Faafi aa ajuk bamb'á̱hin béenuusee bu n'aŋ'asiibani. 7«Af'áriyemi ti kalawu, atum'arisok kirim keehooje keeñunut naane kéemeyiit ku Atambatun. Iŋi kaane man akina kájeŋginiin ábuki káhaminahamin afiyee. 8Atum'ariliikool nu boko, ábuki t'arilawoorut yooŋ, Atambatun ámeyia esawula yeenuun. 9Iye a ariware fu kalawu: "Faaf uni eeemo u t'etiir, á̱hin ésuk i kéemeyi kaanuku awe a̱amo fu Atambatun eenabe u; 10á̱hin Jáyi júuwe jeebin; á̱hin b'á̱maŋie bu beebaj t'etaam ye naane bibaje i t'etiir. 11A̱wun uni húnakonak fe buñoofo b'irisawulee bu. 12A̱boŋket uni wuhoofoor w'írihine wu, naane ii iriboŋket yooŋ kiŋki kahoofoor uni. 13Abe atum'a̱was uni iriiñakee ti kaahoofoor, bare a̱ram uni ti Setani." 14«Af'ariboŋket ésuk i kane kahoofooruun, Faafuun eeemo u t'etiir kaboŋketuun yooŋ. 15Bare afut'aŋ'ariboŋket ésuk i kane kahoofooruun, Faafuun at'aboŋketuun yooŋ wuhoofoor woonuun. 16---Af'ariwoor, atum'áritaañian ñuhooŋuuun naane ñatuuk ñu. Iŋi kákojian ñuhooŋiiin, kéewufoor ésuk i kaanuku bokondu ti baawoor. Iisokuun bifeeneŋ bu: kaheeka keebaj hisiibanu hooniin. 17Bare awe af'a̱woor, á̱buyino, abe n'a̱feñe hikawi, 18an atum'abin ámeyi kaanuku aw'ondu ti baawoor, kane arko taŋ Atambatun Faafi eeemo u toko t'ánuusee du. Abe Faafi aa ajuk bamb'á̱hin béenuusee bu n'aŋ'asiibani. 19---Atum'arikuukan ebaj t'etaam ye, t'aamo du busobit bu uŋu búbuj, n'esem, abe búkuw bu iŋi káfuw kiñaan ku kéekuwat. 20Ho húkoyie n'arikuukan ebaj t'etiir, t'aamo du busobit bu biyinaat kábuju, ésemaariit yooŋ, abe búkuw bu kayinaat káfuwu kiñaan ku kéekuwat. 21Ábuki t'ebaj íiwe eemo du, toko yooŋ t'ehel íiwe eja fu káyemi. 22---Díkin aamo fu ejaaŋana yite eni i. Arko ñíkini ñijakajak, enii ereyi fe n'eŋ'éyemi ti meejaaŋe. 23Bare arko ñíkini ñijakut, enii ereyi fe n'eŋ'éyemi t'ébaani. Arko meejaaŋe munooto t'awe, t'áami ébaani barebare, efin eyak buŋ kahahu ébaani! 24---Abajut an éeyinie kájeŋgin kunahaan bákasuba y'afeeneŋ. O kahaŋu kámaŋi ake, o yooŋ kahaŋu kájeŋgin ake. Ariyinaat kajoku t'Atambatun, abe n'arijok yooŋ ti sírirem. 25---Iŋ'ite ho h'eenuun fu: atum'ariyinoor uŋu buroŋ bu ni siniuun. Atum'ariyinoor uŋu doon d'ariware du buñoofo nu búhujo, nu wañ w'ariware wu bisiimo. Buroŋ bu biliikutee nu buñoofo bu, eni i yooŋ eliikutee nu wañ wu, bare me? 26Arijuk bilele bu: búyoosenaariit, búhotukanaariit, bínaŋaariit yooŋ ti ñíhindaa doon dite buhoofooro. Bare Faafuun eeemo u t'etiir aŋ'ákuuman bo! Ariliikeeliik ne bo? 27Aañ t'aruun ayino fu, naane aŋ'ayak kayinoor iŋ'ite te bo fe, káwutiyen ti diŋgiŋgilis kunak koone kite buroŋ bu? 28«Náami iŋi naŋ n'af'ariyinoor iŋi wañ w'ariware wu bisiimo? Arijondoman ti naane kibandaroofa ku uu kúlooñin: kúrokaariit, kíkiikaariit yooŋ wañ. 29Bare íñje isok fee n'aruun: humuum hite áyi u Salomoŋ, n'ebaj yeene yómbokun i fe, ámusut bisiimo áwari areeŋ hifeeneŋ ti kibandaroofa ku. 30Atambatun af'asiim ii úmiye mahos meeemo mu ti kitaaŋaat ku, abe kuwaatu mo kásufiee. Buŋ b'atuf'asiimuun ahaŋ diyu ariike, aruun kumuumuun? Háayee, káyilen koonuun kítetia teereŋ! 31Náami ariraan biyinoor bu uŋu buñoofo boonuun, nu búhujo boonuun, nu wañ w'ariware wu bisiimo. 32Ábuki kéemeyiit ku Atambatun ifi kaŋes buroon bondu bireyi fe. Bare aruun aribajabaj Faaf eeemo t'etiir, éemeyie kaanuku arisawulasawulo bo. 33Arijab ariŋes Jáyi jite Atambatun ni b'ákandijene bu, abe n'aŋ'awunuun buroon bondu fe áriiwutiyen. 34Náami atum'ariyinoor iŋ'ite hu kuwaatu. Kuwaatu enoŋk yeeyinoor iŋ'ite te yo. Hunak fe ni bakola bite te ho.


text: 1Nan' yu Pablo, si'ya cha' cuiya' 'in Ndiose ngua'an tñan Jesucristo 'ñan tsa ycuin' cha' tsu'hue 'in ñi, lo' tsatlyu lo'o yu ta'a na Timoteo ca'an tñan hua sca quityi re 'in um, 2'un jun ta'a na nu ndi'in quichen Colosas, nchgaa nu cua' mdo'o hui 'in Cristo nu ndiya qui'an ti' 'in ñi. Stina Ndiose lo'o Ñi X'nan na Jesucristo taa ñi cha' tsu'hue nu chu'hui ni' cusya 'in um, lo' cu'ni ñi cha' tyi'in tsu'hue um. 3Xa nchcui' lyi'o hua 'in Ndiose, Sti Ñi X'nan na Jesucristo, a s'ni ndyaa hua xu'hue 'in ñi si'ya um, 4si'yana cua' ynan hua cha' tsala ña'an ndiya qui'an ti' um 'in Cristo Jesús, a cunta ntsu'hui cha' tsu'hue 'in um lo'o nchgaa jun ta'a na, 5si'yana nducua tloo um cha' nu cua' mdi'in tyaa Ndiose nu ntsu'hui cha' qui'ni ca'an 'in um la ni' cuaan, tsaña'an cha' nu cua' ngune 'in um, cha' nu ñi nu lca cha' tsu'hue 'in Jesucristo, 6lo' mdiyaan na se'en ndi'in um tsaña'an cua' nguine yu'hui na sca chcui chendyu, nguia nguiton na, lo' nguilo na tsaña'an ndi'in cha' 'in um ti' tsaan nu ngune 'in um, lo' ncua cuiya' ti' um tsala ña'an tlyu cha' tsu'hue 'in Ndiose, 7cui' cha' nu ngulo'o yu Epafras 'in um, yu nu ta'a ngui'ni hua tñan 'in Ndiose nu ndyu'hui cuiya' ti' hua 'in, yu nu tsu'hue ngui'ni tñan 'in Cristo lja um, 8ndaa yu suun lo'o hua tsala ña'an tlyu cha' tsu'hue ntsu'hui 'in um si'ya Espíritu 'in Ndiose. 9Can' cha' ti' xa ynan hua cha' ña'an ndi'in um, a ndla' ti' hua chcui' lyi'o hua 'in Ndiose lo' njñan hua si'yana nde lyee la qui'ya um cunta tsaña'an nu ndyi'o tiquee ñi, cuaña'an ca cuiya' ti' um lo' ca chcui la cha' tiyaa 'in um lo'o tso' nu 'in ñi, 10ña'an ca si'yana tyi'an lo'o um sca chendyu nu luhui tsaña'an nchca ti' Ñi X'nan na, cunan um ña'an nu quinu tsu'hue tiquee ñi lo'o um si'ya nchgaa loo cha', cuaña'an ca chcan' loo chendyu 'in um si'ya tñan tsu'hue nu ngui'ni um, lo' qui'ya la um cunta tsaña'an nguiaa cha' 'in Ndiose, 11cuaña'an caja la juesa 'in um lo'o cha' cuiya' 'in ñi, tsaña'an juesa nu ndyi'o la ni' cuaan, si'yana chu'hui cha' tlyu ti' 'in um lo' ta loo um lo'o cha' nu ndijin um, 12tsu'hue ntsu'hui tiquee um tyaa um xu'hue 'in Stina Ndiose, ñi nu mdaa cha' cuiya' qui'ni ca'an cha' tsu'hue 'in na, cui' cha' nu taa ñi 'in nchgaa nu cua' mdo'o hui 'in ñi, nu nda'an loo xaa 'in ñi. 13Ngulo laa ñi 'in na se'en msñi su'hua yaa' cha' tla yta 'in na, lo' cua' mdi'in tyaa ñi 'in na tso' se'en ndlo Sñe' ñi tñan, cui' nu ta'a lati 'in ñi, 14cui' nu msu'hua lyiya' qui'ya 'in na lo'o tne, lo' mdo'o laa na. 15Cui' ñi lca ñi lcuin ca Ndiose, cui' Ndiose nu a nchca tucui ña'an tloo, lo' scati can' lca nu ndon loo lati nu ndlo tñan 'in nchgaa loo cha'. 16Si'yana lo'o cunta 'in ñi nguia' nchgaa loo na nu ndi'in ni' cuaan lo'o loo chendyu re, na nu chcan' lo'o na nu a chcan', nchgaa tucui nu nchcua se'en ndlo tñan, nu ntsu'hui cha' cuiya' yaa', cui' nu cuaan la tñan lyi'ya, lo'o yu nchca bsya, nchgaa cha' re mducua suun na si'ya ñi, a cunta si'yana quinu tsu'hue tiquee ñi. 17Cua' ndi'in ñi xa nu ti' lyijyi tsaa' nchgaa loo na, lo' si'ya cha' cuiya' 'in ñi ti' nguia quiñan nchgaa loo cha'. 18Cui' ñi lca ñi que 'in jun ta'a na nu lca laa 'in ñi, cua' lca ndi'in ñi ti' culoo, ñi nu ndon loo lati nu mdyiqui'o lja ne' ngujui, se'en nu ca chcan' loo si'yana scati ñi lca ñi nu ndon loo lati, 19can' cha' mdo'o tiquee Stina Ndiose si'yana ca Sñe' ñi tsaña'an lca ñi ycui' ca ñi, 20lo' si'ya ñi caja ña'an quinu tsu'hue nchgaa loo cha' tloo ñi xiya', cha' nu nchca loo chendyu re lo'o la ni' cuaan, cua' m'ni chu'hue ñi cha' can' si'ya tne Sñe' ñi nu nguilo la loo cusi. 21Cui' cuaña'an 'un, ti' culoo tijyo' nchca um sii' Ndiose, mna'an ti'i um 'in ñi, m'ni um tñan ngunan', una cua' ñii jui ña'an m'ni chu'hue um cha' 'in um lo'o ñi, 22cui' si'ya cha' nu ngujui Sñe' ñi, ña'an ca si'yana tiya lo'o ñi 'in um tloo Ndiose luhui tloo um, a sca cha' nducui ncha'an 'in um, ñi a nducui 'a um qui'ya, 23una cha' tsa quiñan um lo'o cha' nu ndiya qui'an ti' um, tla ndon um lo' a tyi'o tso' um loo cha' tsu'hue 'in Cristo, cha' nu nducua tloo um ti' xa ngune 'in um, cui' cha' nu nda'an ycui' ne' sca chcui chendyu, lo'on nan' yu Pablo nda'an ycuin' cha' re. 24Tsu'hue ntsu'hui tiqueen ndijin nu ti'i si'ya um, cuaña'an ta'a nu ti'i nu ntsu'hui cha' tijin tsaña'an mdijin Cristo, si'ya cha' 'in nchgaa nu ndiya qui'an ti' 'in ñi nu lca laa 'in ñi, 25cui' tñan can' ngui'nin cua' ñii, tsaña'an tñan nu mdaa Ndiose 'ñan nu cu'ni tsu'hue lo'o um, si'yana culyo scua lan cha' 'in ñi, 26cha' nu ntsu'hui cutsi' 'in Ndiose ti' cua' s'ni la, a tucui nu ncua jlyo ti' cha' re, una cua' ñii ncua chcan' loo na lo'o nchgaa nu cua' mdo'o hui 'in ñi, 27mdo'o tiquee Ndiose culyo scua la ñi cha' re lo'o jun, lo' ca cuiya' ti' jun tsala ña'an tsu'hue lo' tlyu xaa nu cua' jui 'in ne' gentil, cha' nu yu'hui cutsi' can', cui' Cristo nu ntsu'hui ni' cusya 'in um, lo' si'ya ñi nducua tloo um qui'ni ca'an 'in um loo xaa 'in ñi. 28Cui' cha' 'in ñi lca nu nda'an ycui' hua lo' nsu'hua tiyaa hua 'in nchgaa tucui, ndlo'o hua 'in ne' tsaña'an cha' tiyaa 'in Ndiose, ña'an ca si'yana tsa lo'o hua 'in nchgaa tucui tloo Ndiose lo'o sca cha' tiyaa nu chcui si'ya Cristo Jesús. 29Can' cha' nsu'hua loon tñan re tsaña'an cha' cuiya' nu ndaa ñi 'ñan, lo' lyee nxicu'ni cha' re ni' cusya 'ñan.


text:
Penku Afrig
Penku Afrig mooy wàllu Afrig gi gën a féete penku. Bénn la ci diwaan yi ñu séddalee goxu Afrig.
juroom ñenti Réew a fa nekk:
Ruwandaa ak Buruundi yénn saa yi dan leen di boole ci Diggu Afrig, ndax li ñu nekk ci diggante ñaari diwaan yi.
Jibuti, Eritere, Ecoopi, Somali, ñooy réew yi ñuy woowee Bejjenu Afrig.
Melosuuf[Soppi]
Yénn barabi penku Afrik,siiw nañ ndax seeni rabi all yu bari, yu mel ne segg, gaynde, ñay,... Li ëpp ci diwaan bii nak ñaay la. Doju Kilimanjaaro ak doju Keeñaa, ñooy yi gën a kawe ci Afrig.
Ci gii xaaju Afrig, làkk yu bari lañ fay wax, kàllaama waa angalteer ak gu waa faraas ñooy yi fa gën a tas, waaye bu nu fatte kiswhili di itam làkk bu tas ca diwaan ba; baati bantu ak yu araab ñoo booloo doon ko. Diiney krist mooy bi fa gën a tas rawatina ca Ecoopi. Doon na diwaan bu bari ay xare yu junniy nit faatoo: ca Sudaan lu mat ay fukki at a ngii ñu ne ci xare, ca Ecopi ba buur ba daanoo ba tay ñu ngi xare ci seen biir. Moom Ecoopi am beneen xare bu mu sexxal ak Eriteere mi ko doon laaj tembteem te jot ko ci 1993, am na fanweeri at. Ca Somali itam ay at a gii ñuy xeex ci seen biir.
Taariix[Soppi]
Penku Afrik teewee na ay nguur yu mag, rawatina gu Ecoopi. Man nan wax ne mooy nguur gi njëkk ci Afrig. Am na yénn taariixkat yu naan sax ña sosoon Esipt gu yagg ga fa la ñu jòge woon. Nguuru Ecoopi moo tegoon tànk ca diwaan boobu ci jamono ju yagg ja. Lu ko daleen ci xarnub XIX ba bu XX waa tugal yi ñoo leen nootoon, aakimoo woon seniy suuf. Waa portigaal yi ñooy ñi fa njëkkoon a ñéw, waa faraas yi ak waa angalteer yi dal di ci tegu.


text: 1Tsa quiñan um chu'hui cha' tsu'hue 'in um scasca um. 2A jlya ti' um taa um se'en quinu jun nu nda'an ti, si'yana ntsu'hui nu mdaa na'an 'in se'en nguinu angujle, siya' a ngujlyo ti' tucui ca lca can'. 3Quia yu'hui ti' um 'in nu ntsu'hui na'an chcuan, lo' cu'ni um cunta si'yana tsatlyu ntsu'hui um lo'o can', ticui' cuaña'an lo'o nu nxitijin ne' 'in nu ti'i, cu'ni um cunta si'yana lo'o um ndijin um nu ti'i. 4Cunan um ña'an cu'ni co'o um 'in um luhui ti lo'o nten 'in um, una nu nguiten yu'hui lo'o scasca ne' cuna'an, Ndiose cu'ni ñi xñan bsya 'in can'. 5A taa um ya' ca lca tiquee um lo'o cha' cuilyiya', lo' qui'ya tu'hui ti' um lo'o tsa na nu ndi'in 'in um, si'yana ndeña'an juin Ndiose: —A siya' xnun 'in um cuati ña'an, lo' ñi a cula yaan' 'in um—. 6Can' cha' tca chcui' na lo'o nu nchgaa lca tiquee na: —Ñi X'nan na nda yaa' ñi ñan, lo' a xicutsen tin' lo'o ti'i nu tca cu'ni nten lo'on— 7Quia yu'hui ti' um 'in tsalca nu ntsu'hui cunta 'in um ni' lyaa, yu nu ycui' cha' 'in Ndiose lo'o um, xñi um cunta chendyu nu mdu'hui yu lo' chcui ncha'an um cha' nu ya qui'an ti' yu. 8Jesucristo scaña'an ti ñi nchgaa xaa: Tsaan lca, cua' ñii, lo' cui' ñi tsala xaa. 9A taa um ya' caja nu cuñilyi'o 'in um lo'o scasca cha' nu a nchcua ta'a lo'o cha' nu 'in Ndiose. Lyee la ntsu'hui lyoo nu su'hua loo um cha' tsu'hue 'in ñi lo' si'i nu chcui ncha'an um scasca loo cha' si'ya cha' nchcu, nu a sca cha' tsu'hue jui 'in ne' lo'o. 10Nare' ndon sca se'en n'ni tnu na 'in Ndiose la ni' cuaan, lo' yu nu ti' nguia ncha'an cha' 'in te' na'an can', a tca cu yu na nu nducua can'. 11Lo' si'ya qui'ya 'in nten quichen, yten lo'o yu tne 'ni se'en nu luhui lati 'in Ndiose, una cunan' 'ni can' ndiquin ti'in yu 'in na nde tu'hua quichen. 12Cui' cuaña'an Jesús mdijin ñi nu ti'i nde tu'hua quichen, si'yana suhui ñi 'in nten lo'o tne ñi. 13Can' cha' lo'o nare' tyi'o na nde tu'hua quichen lo' quia nan na 'in ñi, lo' ca sca cha' ti 'in na lo'o ti'i nu mdijin ñi. 14Si'yana loo chendyu re a la quija lyoo sca quichen se'en tyi'in na tsala xaa, cui' ca nu nta na sca quichen nu taa Ndiose 'in na tiyaa xaa. 15Can' cha' si'ya Jesús, cu'ni tnu na 'in Ndiose nchgaa xaa, taa na sca lcuan 'in ñi lo'o ña'an nu cula lo'o na 'in ñi, lo'o cha' nu chcui' na taa na loo ñi. 16A nchca cha' cula' ti' na cu'ni na tsu'hue, lo' ta yaa' ta'a na scasca na, si'yana ticui' sca lcuan nu ndyu'hui cuiya' ti' Ndiose ca lca na. 17A cunta ca ja'an um 'in scasca yu nu ntsu'hui cunta 'in um se'en ndiyo' ti'in um, lo' tucua um tñan cha' nu nchcui' yu si'yana cui' yu ntsu'hui yuhue ti' yu 'in um lo'o tso' nu 'in Ndiose, ñi nu ntsu'hui cha' tyaa yu cunta 'in um tiyaa xaa, ña'an ca si'yana cu'ni yu tñan ndon ti' yu, si'yana a sca cha' tsu'hue ljyaan 'in um cha' ta lu'un ti' yu. 18Jñan um 'in Ndiose si'ya cha' 'in hua, jlyo ti' hua si'yana luhui cha' tiyaa 'in hua, lo' nducua tloo hua tyi'o tsu'hue nchgaa tñan nu cu'ni hua. 19Jñan cha' tsu'hue 'in um si'yana nde lyee la jñan um 'in Ndiose, si'yana taa ñi cha' cuiya' xitucuin se'en ndi'in um nu ndla la. Xa msla' ta'a jun 20Ndiose, ñi nu n'ni cha' nxitñan' cusya 'in na, ñi nu m'ni cha' mdyiqui'o Ñi X'nan na Jesucristo, ñi nu ndon loo lati nu ntsu'hui cunta 'in nu cua' ngulohui Ndiose, si'ya tne ñi m'ni Ndiose cha' nguinu scua tla cha' nu cua' mdi'in tyaa ñi, 21lo' cu'ni ñi cha' ca chcui cha' tiyaa 'in um si'yana tca cu'ni um cha' nu nchca ti' ñi, lo' si'ya Jesucristo cu'ni Ndiose cha' ca lca tiquee um lo'o cha' nu ndyu'hui cuiya' ti' ñi, scati 'in ñi ntsu'hui cha' cu'ni tnu na tsala xaa. Amen. 22Mjñan cha' tsu'hue 'in um, 'un jun ta'a na, si'yana cuan xu'hue um cha' nu ycuin' lo'o tsa chin' cha' nu ngua'an re. 23Quitsan' 'in um si'yana yu ta'a na Timoteo cua' mdyi'o yu na'an chcuan, lo' cha' quila yu ndla la se'en ndi'in, lo'o yu ta'a tsa'an se'en ndi'in um. 24Chcui' cha' um 'in nchgaa yu nu ntsu'hui cunta 'in um tñan loon, tsatlyu lo'o nchgaa la ña'an jun ta'a na. Ticui' cuaña'an jun ta'a na Italia nchcui' cha' jun 'in um. 25Cha' tsu'hue 'in Ndiose quinu lo'o um tsala xaa. Amen.


text: 1Dee sëmbë o, fa un bi dë a fesi ta libi a di hogihati fasi fuunu dë, nöö un bi ta böö nöö e, ma wan bi dë ku libi eti ˻biga unu ku Masa Jesosi bi dë paatipaati˼. 2Un bi ta libi kumafa dee sëmbë u di goonliba an dë u Masa Gadu ta libi. A di didibi baka un bi ta waka e, di abi taki a dee oto didibi dee dë a mundu ala tuu. Nöö fa u dë aki a ta wooko eti a dee sëmbë hati dee na kë piki Gadu buka. 3Nöö sö u seei bi ta libi a fesi tu e. U tuu bi ta libi kumafa u kë. Hiniwan hogi pakisei, hiniwan taku mëni di ko a u hati, ku dee soni Gadu taa wa musu du, nöö de tuu u bi ta du. Sö u bi dë makandi tjika ku dee sëmbë dee fiti u di hatiboonu u Gadu musu kai a de liba. 4Ma Masa Gadu bi a' tjalihati fuu te tjika. A lobi u gaanfa e. 5Biga aluwasi fa u bi dë paatipaati ku ën ta libi dee takulibi fuu seei, ma töku a puu u a di lö dëdë dë hën a da u libi. Biga fa Masa Gadu weki ˻Jesosi˼ Keesitu a dëdë dë, nöö u ku ën tuu a bi weki makandi dë kaa. Nöö sö wë i si di bunuhati u Masa Gadu mbei u kumutu a di sitaafu u di didibi faja e, dee sëmbë. 6Nöö fa Masa Gadu tja Jesosi Keesitu go buta nëën leti maun së a liba ala faa taki a hii mundu liba dë, nöö hën da u ku ën dë makandi ala kaa e. Biga u ku Masa Jesosi dë di wan. 7Nöö di soni mbei Gadu wooko sö ku u mbei u ku Jesosi Keesitu ko di wan. A du ën fu hii mundu musu ta si nöömö taa sö di bunuhati fëën bigi te pasa maaka. 8Biga di bunuhati u Masa Gadu hën wë mbei un kumutu a didibi faja e, dee sëmbë. Sö a du da unu u sösö, fu di un biibi a Masa Jesosi liba hedi. Biga na wan möiti un mbei mbei un feni ën e. Gadu wanwan hën mbei. 9Nöö hën da na wan sëmbë sa ta waka ta njan buka taa: “Mi seei biinga mbei mi feni di lö bunu aki.” Nönö, na seei. 10Ma Masa Gadu hën mbei u ku Jesosi Keesitu ko di wan. A mbei u ko wan hii njunjun sëmbë, fuu sa du dee bunu soni dee a bi buta a fesi kaa fuu musu ta du. 11Un dee sëmbë dee an dë Isaëli sëmbë, wan musu fëëkëtë di fa unu ku Masa Gadu bi dë longi e. U Isaëli sëmbë bi ta njan buka ta kosi unu taa fa un sai dë wan abi di maaka u Gadu a unu sinkii kuma u. (Ma hii fu di dë, a bi dë wan maaka u sinkii nöö. Libisëmbë nöö butëën.) 12Wan bi dë a dendu u dee sëmbë Masa Gadu bi tei fëën seei, kuma u Isaëli sëmbë. Biga ku u dee lö sëmbë aki Masa Gadu bi a' buka. A paamusi u sömëni soni, ma unu, wan bi dë a dendu. Un bi ta libi fuunu a di goonliba aki nöö a kaba. Wan bi abi di biibi taa sö wanlö gaan bunu Gadu bi abi u da unu. Wan bi ta mëni Gadu seei. Sö un bi ta dë di ten wan bi dë ku Masa Jesosi Keesitu. 13Ma fa u dë aki, nöö wan dë sö möön e. Hii soni ko tooka. Unu ku Jesosi Keesitu ko dë di wan, u di a dëdë da unu tuwëën buuu a goon paka di paima da unu. Un bi dë longi ma un ko zuntu awaa. 14Biga Masa Jesosi mbei u Isaëli sëmbë ku un dee oto lö sëmbë ko fii ku u seei awaa. A booko dee soni dee bi mbei u ku unu bi dë felantima, puu a pasi. 15Biga fa a dëdë tuwëën buuu a goon dë, ˻nöö a paka Gadu di paima u dee peipei wëti dee Gadu bi da u Isaëli sëmbë fuu hoi˼. A kaba dee wëti dë a sösö fiaa, hën a mbei u ku unu makandi ko wan hii oto pei sëmbë, njunjun wan. Biga u tuu ko dë wan a Masa Jesosi. 16Nöö di u ko dë di wan sëmbë, nöö wa sa buuse u seei möön e. Biga a di lakpa pau ka Masa Jesosi dëdë da u dë, naandë a mbei u tuu ku Masa Gadu toona ko fii, nöö naandë di taki fuu ku unu koti. 17Fa Masa Jesosi du dë, dee sëmbë, nöö hën tja di buka ko da hii u tuu, taa dee sëmbë bi dë longi ku Gadu ku dee sëmbë bi dë zuntu ku Gadu tuu sa abi wan libi makandi ku ën. Söseei u tuu sa abi wan libi makandi ku u seei tu. 18Biga fa u tuu ko nama ku Masa Jesosi aki, ee i dë Isaëli sëmbë, ee i dë oto lö sëmbë, ma di Akaa u Masa Gadu sa fan ku Gadu da i, be a limbo fesi da i awaa. 19Nöö da sö e, dee sëmbë. Fa wan bi dë a Isaëli lö, nöö un bi dë döösë sëmbë. Ma fa u dë aki, wan dë sö möön. Un ko dë goonmii u Masa Gadu köndë makandi ku u dee oto sëmbë fëën. Un ko wosu dendu sëmbë u Gadu seei. 20Fa dee fesiten tjabukama u Masa Gadu ku dee tjabukama u Masa Jesosi bi ta konda soni u Masa Jesosi da sëmbë dë, nöö de seti di wooko kuma te wan sëmbë ta seti wan wosu buta di goonsei. Nöö hën u ko dë sitonu a di goonsei dë liba, ma ˻Masa˼ Jesosi Keesitu seei da di gaan posu. 21Biga hën ta hoi hii di wosu makandi ta seeka u dee biibima fëën, fuu ko dë wan apaiti wosu gbelingbelin dëën. 22Nöö unu seei dë a dendu tu. Wë biga fa unu ku Masa Jesosi ko di wan dë, nöö di Akaa fëën ta seeka unu ku hii dee oto biibima u Masa Jesosi tuu makandi fuun ko dë wan wosu ka Gadu ta libi.


text: 1No nii kniladzy no xtiits Dios sinak bniladzy kchë xaa gow, ni no nii ktichee no nii xlyë lo no, ni ksaan no tol nii xlaady lëë no, aan lyo no corr parñee kyo no par delanty. 2Jesúsye kol tsoo ksaladzy no, porque por lëë xaa xniladzy no xtiits Dios. Mban kwtedy Jesús lo crusy, per psaldy xaa kyalto nii kuty xaa singo mod, porñee nan xaa nii loxsye tedy kyalnë lëë xaa kle, aan lëë xaa kwsob kwi Dios nëzli laañee xñabey Dios. 3Kol ksaladzy kchë kyalnë nii pteedy xaa ngoptol Jesús, aan ktsagty to ni kchooxsody styoo do. 4Por karty kuty meñ do porñee xyody tol styoo do. 5Aan lëë do bnityladzy xtiits Dios nii xñee: Xiñ, ksyablyudyoo xtiits Dios tsiñee kñee xaa lool, ni kchooksody styool tsiñee këntseeb xaa lool. 6Por lo xaa nii xkëstyoo Dios xñee xaa, ni lo xaa nii nak xiñ xaa chak ntseeb xaa. 7Kol kxekw castigw nii kteedy Dios to parñee kak nyoo nii xiñ Dios nak to. ¿Pe no xaa nii xñeedy lo xiñ nayak? 8Deelñee chak ntseebty Dios lo do sinak nii chak ntseeb tu xaa lo xiñ, lëdy mer xiñ Dios nak to. 9Worñee kok no xaa wiñ, kok ntseeb pxosy no lo no aan psal no xaa. ¿Penak tsigo nii ksaldy no Tat Tios parñee jkaa no kyalmbañ? 10Kwëntseeb pxosy no lo no porñee kwxaak xaa nii bueno, nikxe nii xtsedy kpañ no lo kislyu re. Per lëë Dios chak ntseeb xaa lo no parñee kuñ xaa lëë no yudar kak no sinak xaa. 11Nli nii xyody castigw styoo no tsiñee xtyeedy now, por nëw. Per deelñee kseedy no, mbëë kyo styoo no. 12Por ngo no nii jkaa ña do fuersy, ni no nii jkyedzy niy do. 13Ni kol kyub tu nëz tubli tsiin kyak niy do nii tublidy aan kpikchedre kyeecho. 14Kol ktee nii mbëë kpañ do kchë xcombañer do, ni kol ksaan xtol do. Por deelñee ksaandy tow, kandy to Tat Tios. 15Kol kap cuent parñee ni tu do kyaaldy, sink kchë do jkaa xkyalnsaak Dios. Ni kyubty to tily, por xkëëtañ xaa nii xyub tily meñ. 16Tsonidy to stu mguiy o stuu gaa kwnaa, ni ksyablyudy to xtiits Dios, por singo beeñtsyey Esaú. Por tu niskwaansye pto xaa kchë nii chigal xaa porñee nak xaa mëëd klo. 17Ni nan gaa to nii tsiñee kokladzy Esaú nii nyuuñlay pxosy xaa xaa, pchilodrew. Aan nikxe biiñ Esaú, pchilodre mbily nii beeñtsyey xaa. 18Bigty to chex kiy nii noyek, ni laañee nguey, ni laañee xpi medox, sinak big meñ Israel. 19Ni biñdy to xbi trompet, ni biñdy to tsiy Dios. Kchë xaa nii biñ tsiy Dios kwnab xaa nii kñeedre Dios lo xaa. 20Porñee pxekwty xaa nguëtyag xaa nii kwnabey Dios tsiñee chëb xaa: “No nii kety ma o meñ gaa nii kso niy chex kiy re con kyo.” 21Ntseeb kok kchë nii kon Moisés. Por ngo chëb xaa: “Xisyaa tseb.” 22Per lëë do, chex kiy nii lë Sión big to, ni xkyedzy Tat Tios big to. Lëë kyedzy ko nak Jerusalén nii nche kpaa. Ni lo kchë angly nii ncheyool lay lo Dios big to. 23Ni lëë do big lo kchë xiñ Dios nii ngab kpaa. Big to lo Dios nii chuñ kyalxtisy lo kchësy meñ, ni lëë do big lo xkyalbini xaa nii beeñ buen Dios. 24Ni lëë do big lo Jesús nii xchoo xfavor meñ lo Dios, ni lëë do big lo xcheñ xaa nii chuuñ nyë lëë no, ni mastre gaa non xcheñ xaa lo xcheñ Abel. 25Por ngo kol kap cuent parñee ksal do xaa nii xñee lo no. Por kwtelaady meñ nii psaldy Dios worñee kwnee xaa lo kislyu re, ni lëë gaa no, telaady no deelñee ksaldy no xtiits xaa nii xñee lo no destye kpaa. 26Beeñ kxisy tsiy Dios kislyu tiemp ko. Lëë na lëë xaa xñee: “Lëën kuuñ kxisy kislyu stub, ni lëdy kaa nonsy kislyu, sink wi kpaa.” 27Tsiñee xñee xaa “stub”, nyoo nii lëë kchë cos nii xni nii no kpichee parñee kyaan cos nii chilody kni. 28Kol tsoo ktee no skizh, por kpicheedy xkyalwnabey Dios nii jkaa no. Kol tsoo ksoxib lo xaa, por xsak ngo styoo xaa. 29Nak xDios no sinak bëly nii xsaay kchë cos.


text:
Toolu bijjaakon
Toolu bijjaakoon, ci jëmm, ag feeñte la gu màndargaloo ab taraay ak ab jubluwaay bu jenn doole, jees duppee Dooley Lorentz, ju judd ci doxub ay yani mbëj. Toolu bijjaakon, moom ak toolu mbëj ñooy ñaari cëri toolu mbëjbijjaakon di li banqaasu jëmm bi di mbëjbijjaakon di faramface. Soo boolee ay duusi ab toolu mbëj ak yu ab toolu bijjaakon dañuy man a baawaan ci barab bi ak ci lu ëpp ci ne-ne yi. Yii xeeti duus lees di wax duusi mbëjbijjaakon te leer gi nuy gis bokk na ci yenn ci anam yi mu ñuy feeñoo.
Maxwell moo fexe ba boole mbëj ak bijjaakon, ci nii, mu jur ag noste gu ñeenti yamale (Yamaleg Maxwell) yuy lëkkale seen ñaari tool yi. Bu njëkk ñaari tool yi dañu leen doon tàqale ngir gëstu, faramfacce, seen feeñte yu wuute. Albert Einstein moo wone, ni tooli mbëj ak tooli bijjaakon doonee ñaari anami feeñiin yu benn feeñte; ni ab xoolkat man a gisee jenn doole ju bijjaakon, ci jenn jamono ji, beneen xoolkat buy daw di gisee jenn doole ju mbëjtekkaaral, di liñuy duppee gisiin wu ajoo. Ci nii, ak ajoo gi, manees naa xam doole ju bijjaakon ji ci bu nu xamee doole yu mbëjtekkaaral bi.


text: 1Chakladzyaa nii kaknan do nii mban xtyeedyaa por lëë do ni por meñ Laodicea ni por meñ nii xyuumbeydy naa. 2Mban xtyeedyaa xchoobladzyaa styoo do parñee jkëstyoo do xcombañer do ni kyaabini do parñee kyeñ do nii lëë Crist nak kyalnsaak nii kwloolan Dios tyub tiemp. 3Lëë Crist biidni kchëlo kyalchak ni kyalnyaani. 4Lëën xñe kchë nrii lo do parñee ni tu cho jkëëtidy lëë do con pel tiits ngui. 5Nikxe sodyaa yuubaa lo do, per so xkyalbiniin aan xlen nii ngui nche do ni xchooxsody to lo xtiits Crist. 6Por ngo, sinak nii bniladzy to xtiits Crist, singo no nii kpañ do, kchooxsody to lo xaa. 7No nii tsiitsy so do lo xtiits xaa, ni no nii tugak ktee do skizh, ksaandy to xtiits xaa. 8Kol kap cuent tsiin jkëëtidy xaa nii xñee pel cos lëë do por xsaldy xaa xtiits Crist, sink xtiits sye chol meñ xñee xaa, ni nii no kik xaa xñee xaa. 9Lëë Crist nak sinakpee Dios, 10aan lëë Dios no leñ styoo do porñee ngab to lo Crist. Lëë xaa xñabey lo kchë kyalbini nii xñabey. 11Wi do kwyobey porñee ngab to lo Crist, per kwyobeydy to si chobey chol meñ, sink lëë do kwyobey porñee lëë kchë xtol do bily. Lëë Crist xko clasy bey go. 12Worñee kwchobnis to lëë do pkyeetsy ksa do Crist ni lëë do pañ worñee pañ xaa, porñee bniladzy to xtiits Tat Tios nii beeñ kpañ xaa. 13Mbañdy to tyub tsigo por xtol do ni porñee nobeydy to, per lëë Dios bnee kyalmbañ lo do por Crist ni lëë xaa ptsily xtol do. 14Nikxe nii xsaldy no xley Moisés, lëë Dios ptsily xtol no worñee lëë Crist kuty lo crusy. 15Lëë Dios beeñ gan lo kchë kyalbini nii xñabey, aan lëë xaa kwlii xkyaltow. Kwleek bëël xaaw worñee lëë xaa beeñ gan low. 16Kol ktee nii kñeenëdy meñ do por nii chaw do o chi gaa to, o deelñee gaa xsal do lni nii xkë mëë yeeñ o tse nii gaa chakty tsiiñ. 17Tu xmalë cos nii nare kak nak cos ko, per lo Crist ngab kchë cos. 18Klaady to nii kuñ xaa nii tir lëësy buen ni xsoxib lëësy lo angly gan lo do. Por ni karty kan xaa kchë nii xniladzy xaa, aan xtaan xaa por cos nii xlyañ leñ kik chol meñ lo kislyu re. 19Ngabty xaa lo Crist. Lëë Crist nak xaa nii xñabey lo kchë meñ nii xniladzy xtiits Dios, ni lëë xaa xyuuñtusy meñ sinak chakladzy Dios. 20Ksa do Crist kuty. Siko psaan do kchë nii chuuñtsyey meñ lo kislyu re. ¿Penak nii bii no do si no meñ lo kislyu re? 21Xñee do: “Jkaaldyoo ngue, kaawdyoo nrek, seeñdylo con ñal.” 22Kik chol meñ kwlañ kchë kyalwnabey go. Lo cos nii xtiiydysye xkiiñoo. 23Sootee nii nyaani xaa nii kwnee kchë cos ko, porñee nda chako ni xsaksiw meñ, per ni tu pa xkiiñdyo par ktsëëw xmod meñ.


text: 1Bicy der mod nu ya̱ ricya̱, gal nu ya̱ ricya̱ mod nu ricy Crisht. 2Der bicy na, ya̱ rne̱e̱ lo der nu tona' la nap ricy der, gun dub laa tiem ca ic der ya̱, nunu ricy paa der nu de leey nu yu' lat dela mbecy ni Crisht nu blyu̱u̱ ni der. 3Tees rlagya̱ gad lagy der nu Crisht riib ic mi dela yu gyeey, nunu de yu gyeey riib ic dey mñaay, gal nu Ñgyoozh riib ic mi Crisht. 4Orze' benu tub yu gyeey washet yu shimbely yu ornu rnii nuy Ñgyoozh lat de mbecy zigy o ornu rshaal yu riidz nim lat de mbecy zigy, orze' shiñ ricy nuy Crisht nu waca lagy yu lom. 5Ze' de biñ mñaa, ornu rnii num Ñgyoozh lat de mbecy zigy o ornu rshaal dem riidz nim, benu a̱' noow toom, orze' shiñ ricy num ñgyeem. Gun gal gaa la biñ mñaa nu a̱' noow too nu biñ mñaa nu rshi'ñ yagy too. 6Benu biñ mñaa walagy mi nu soow mi toom, orze' shi'ñ mi gyich ic mi. Como nde' coz to' lo nu shi'ñ mi gyich ic mi o nu shi'ñ yagy mi toom, orze' nap zir nu soow mi toom. 7De yu gyeey walagy ñi nu soow dey tooy, gun gal nu na Ñgyoozh, ni na dey, nunu yu gyeey, yu ze' rlyu nu gyel lily ni Ñgyoozh. Ze' biñ mñaa, mi ze' rlyu nu gyel lily ni yu gyeey. 8Gun Ñgyoozh, ornu psa' lagy mi yu gyeey, walab nu biñ mñaa psa' lagy mi yu. Sinu ornu psa' lagy mi biñ mñaa, nu yu gyeey psa' lagy mi biñ mñaa ze'. 9Nunu Ñgyoozh wansa' lagy mi yu gyeey par nu nac biñ mñaa, sinu psa' lagy mi biñ mñaa par nu nac yu gyeey. 10Nde' nu de biñ mñaa rlagy ñi nu soow dem toom: par nu gabe nu ñgyeem riib ic yum. Nunu rlagy ñi nu soow dem toom par ornu zac de anc. 11Tees par mod nu psa' lagy Ñgyoozh, yu gyeey sac yu gyishlombecy ii benu walab nu nac biñ mñaa. Nunu ni' zi'l biñ mñaa sac mi gyishlombecy ii benu walab nu nac yu gyeey. 12Gun rishli Ñgyoozh psa' lagy mi biñ mñaa nu nac yu gyeey, tees rishli yu gyeey ral yu nu nac biñ mñaa. Tees delañ nac ñii coz nu bruu lo Ñgyoozh. 13Gush der shcab ben a se'ñ nu a̱' noow too de biñ mñaa ornu rnii num Ñgyoozh lat de mbecy zigy. 14¿A walab nil bi rad lagy la den nu shiñ na benu tuñ gyich too de yu gyeey? 15Tees par de biñ mñaa, nde' tub coz nu cyit na nu tuñ gyich too dem, gun ta'ñ par nu soow ñi toom. 16Tees benu ca na mbecy rlagy yu tub suy riidz nu nac de coz nu mne̱e̱, orze' rlagy ñi nu gad lagy yu nu de̱ ya̱ gal nu de' zir de mbecy ni Crisht a̱' ricy cup den reña' cushtom. 17Tees de coz nu ne̱e̱ lo der na, nii walab nu ne̱e̱ nu nap ricy der. Gun ornu ryatublaazh der, lugaar nu nap gyicy der ca nu shiñ ricy der. 18Nu loga la, mnii dey lo̱ nu ornu yatublaazh der, reñ ga la shcab ricy cup tub nac ga der. Nunu rzeña lagya̱ ñuu ga nu coz rishli de nde'. 19¡Segur la yu' mbecy lat der nu rtub su dey losa'y, gun orze' gabe nu ca na der rishli ricy paar! 20Nu nac nu reñ ga la na shcab zu tub nac ga der, ornu ryatublaazh der, orze' nde' walab mod nu bzeeñ Shuaan den nu gow der gyishtily. 21Gun ornu ryap or nu row der gyit, tub ga la der row ru nir. Yu' mbecy ran yu, como wagad sheñ nu gow yu. Ze' yu' ga' dey gashtal rzugy lay ricy ñi. 22¿Walab gaal sac yu' der, ze' nu row der gyit nunu ze' nu ro' der nis? ¿Uti rlagy der gyicy ras nur de bicy ru nu nac Ñgyoozh, nunu rlagy der gyicy ru nu gat lo de mbecy zi nu sac ni? ¿La coz ne̱e̱ ni der na? ¿A ne̱e̱ nu dzi nap ricy der? ¡Nde' gaal rila wane̱e̱ ga̱' ni der nu nac nu ni ricy der! 23Gun Shuaan den mniim lo̱ de coz nu blyu̱u̱ ni der. Coz ze', nde' Shuaan den Jesuuz, laab rel nu bish cya Judas ich mi, pshet yaam tub gyishtily. 24Orze' briic mi gras ni Ñgyoozh. Gaze' nu blew mi ñii. Orze' nam: “Nii cuerp ne̱ nu rica̱ nu gat par nu gruu mbañ der. I mod gyicy der par nu gyeza' lagy der ya̱”, nam. 25Na ornu blazh bicy num dey che ze', orze' ni' zi'l mod, pshet yaam tub bas ñup urbyay. Orze' nam: “Nii tub trat cub nu gyicy Ñgyoozh nu de mbecy nu nac nu shu reña̱. De tir la ornu go' der ñup ii, orze' ni gyicy der par nu gyeza' lagy der ya̱”, nam. 26Ni bicy der gashtal shuub la dzi nu cyid Shuaan den tuuba' tir. Ornu gow der gyishtily ze', nunu ornu go' der ñup ze', orze' gyeza' lagy der nu gut mi lo cruuz par nu nac de ru. 27Nde' nu, benu ca na mbecy gow yu gyishtily mod nu walab se'ñ, ornu gow yu mod nu bzeeñ Shuaan den, o nu go'y ñup urbyay nu ni' walab mod nu se'ñ, ornu go'y mod nu bzeeñ mi, orze' nde' cyi na; gun wanca lagy yu lo cuerp nim, ni wanca lagy yu lo reñ mi. 28Orze' tub ga la mbecy rlagy ñi nu gash dey shcab ben lac mod na dey. Gaze' nu gow dey gyishtily ze', nunu go' dey ñup ze'. 29Gun benu wayicy cuen dey lac gyicy nuy cuerp ni Shuaan den ornu gow dey gyishtily, nunu ornu go' dey ñup mod nu bzeeñ mi, orze' Ñgyoozh cuic mi cashtig ni dey. 30Nde' nu yu' mbecy rat lat der, nunu nde' nu yu' mbecy a̱' fert lat der, nunu yu' dey bi gut yu. 31Tees benu rush den shcab ben lac mbecy nan, orze' wabic Ñgyoozh cashtig ni den. 32Tees ornu dri bee Shuaan den nin, orze' rbic mi cashtig ni den par nu gyanap na, gun orze' waniim nu yu' cyi den ornu laab nde' la gri beem ni de mbecy ni gyishlombecy. 33Orze' der bicy na, ornu gyatublaazh der nu gow ru mod nu bzeeñ Shuaan den, orze' cuez losa' der par nu gow der tublaazh la. 34Benu yu' mbecy ran yu, rlagy ñi gow laay gyit yu'y anzir nu gyatublaazh der, gun orze' wabic Ñgyoozh cashtig niy par nu nac mod nu yatublaazh der. Ze' de' zir asunt, ya̱ ne̱e̱ lac mod gyicy der ornu yapa̱.


text:
Seydinaa Limaamu Laay
Seyidinaa Limaamu ab nappkat la woon bu juddoo Yoof atum 1845 g.j. Ci atum 1885 g.j, mu gént gis ne mooy Mahdiyu .. mu tàmbalee woo àndandoom yi ci ñu dugg ci Lislaam, di soññ jullit ñi ci ñu sellal te jaamu Yàlla rekk, mu daa wax : (( wuyyuleen wooteb Yàlla, man de yonnantub Yàlla laa, maay Mahdiyu mi ñuy neggandiku)), daa na woo ay àndandoom jëme léen cig jub ak jàppalante. Bu ko defee nit ñu bari dikkal ko ngir déglu njàggaleem mi. Mu daal di sos kuréelug Laayéen. Siiwam gi tiitloo woon na way sanc yi ragaloon ag jeqiku kontar leen. Ci atum 1887 g.j, la sancaan yi taxaw ci jàpp ko, bi mu yëgee seen naal yooyu la ànd ak lenn ciy àndadoom génn, waaye tubaab bi jàpp ko ca wetu Caaroy. Waaye ëttu àtte bi mujj na ko setal ko ngir ñàkk lenn lu man a dëgëral tuuma yi ñu teg ci kawam. Limaamu wéyoon na ci wooteem gi, waaye daa na def jamono ju nekk muy fenqook sancaan yi ko daa jéem a sonal ak àndandoom yi. Mi ngi làqu atum 1909 g.j.


text: 1Lëë Jesús sitedy tub lugar, tsiñee lëë xaa kon tu xaa nii koly ciegw. 2Aan lëë xpëëdscuel xaa kwnabtiits chëb: —Maestre, ¿penak nii koly xaa re ciegw xaa? ¿Pe por xtol pxosy xaaw ote por misme xtol xaaw yak? 3Lëë Jesús chëb: —Lëdy por xtol xaaw, ni lëdy por xtol pxosy xaaw, sink lëëw ptsyool xaa parñee kuuñtsyey Dios tu kyalntson por lëë xaa. 4No nii kyëë no xtsiiñ xaa nii pxaal naa lëë ka bii nyaani. Por tsi lëë lyu jkyey, ni tu cho chilody kyë tsiiñ. 5Naa xsaani lo meñ mentre lëën bii so lo kislyu. 6Loxsye chëb Jesús ngo, lëë xaa pchoo mxeñ lo lyu, aan lëë xaa kwtëëb peñ go lo xaa nii chandy, 7ni lëë xaa chëb: —Kutiib lool chu pily nii lë Siloé. (Tiits ko nak sinak nii xñee ñe: Pxaal.) Lëë xaa nii chandy ko kutiib lo aan tsi lëë xaa bikche, lëë lo xaa tse byaly. 8Tsi lëë meñ nii xyuumbey xaa kon nii lëë xaa byak, lëë meñ bislo xñee: —¿Pe lëdy lëë xaa gue nayak xsyob pal nëz xñab tumi? 9No meñ xñee: —Lëëw, lëë xaaw. No gaa meñ xñee: —Lëdy xaaw, per si chakpee xaa go chak xaa. Per lëë xaa nii byak xñee: —Lëëw, naaw. 10Tsigo lëë meñ xñabtiits xñee: —¿Xa mod nak tsigo nii lëël chan? 11Tsigo lëë xaa nii byak xñee: —Lëë xaa nii lë Jesús pkadz peñ kwtëëb lon. Loxsye ngo lëë xaa në lon: “Kwey chu pily Siloé aan kwtiib lool.” Lëën kwya, aan tsiñee lëën lox kwtiib lon, lëëw byaly. 12Lëë meñ chëb: —¿Ko xaa go tsigo? Lëë xaa nii byak chëb: —Nandyno. 13Lëë meñ kuni xaa nii byak lo xaa fariseo. 14Tse nii xiladzy meñ Israel lo tsiiñ pkadz Jesús peñ nii kwtëëb Jesús lo xaa nii byak. 15Por ngo, wi xaa fariseo kwnabtiits chëb: —¿Xa mod nak nii lëë lool byak? Lëë xaa nii byak chëb: —Peñ ptyëëb lon, aan tsi lëëw lox kwtiibaa, lëëw byaktsey. Lëë na lëën chan. 16Tsigo no xaa fariseo chëb: —Lëdy xlad Dios no xaa nii beeñ kyak lii, por xsaldy xaa tse nii xiladzy meñ Israel lo tsiiñ. No gaa xaa chëb: —Deelñee ngoptol xaa, ¿xa kchilo kuuñtsyey xaa kyalntson re? Por ngo lëë xaa kok chop tiiy. 17Lëë xaa fariseo kwnabtiits lo xaa nii byak ko stub chëb: —Ndon noo nii lëë xaa beeñ kyak lii. ¿Pe nëël dyon cho nak xaa? Lëë xaa nii byak ko chëb: —Naay xñen nii tu profet nak xaa. 18Per bnilasty xaa Israel nii xñady lo xaa nii byak. Por ngo lëë xaa kwtsyetsy pxosy xaa 19aan lëë xaa chëb: —¿Pe lëë xiñ do nrii? ¿Pe nli nii destye nii koly xaa chandy xaa? ¿Xa mod nii lëë xaa chan nina? 20Lëë pxosy xaa nii byak ko chëb: —Ndon noo nii xiñ noow, ni nli nii destye nii koly xaa chandy xaa. 21Per ndondy noo xa byak xaa, ni ndondy kaa noo cho beeñ kyak lo xaa. Kwrooble xaa, kol nabtiits lo xaa. Misme lëë xaa kñë dyon xa byak xaa. 22Ptsyeb pxosy xaa, por lëë xaa Israel nii xñabey byaanle tiits nii klaady xaa sëëb meñ nii kniladzy nii lëë Jesús nak Crist ktoo. 23Por ngo lëë pxosy xaa chëb: “Kol nabtiits lo xaa. Bay kwrooble xaa.” 24Lëë xaa Israel kwnabtiits lo xaa nii byak ko stub chëb: —Pkon Dios nii nli nii xñeel, por ndon noo nii no xtol xaa nii beeñ kyak lii. 25Tsigo lëë xaa nii byak ko chëb: —Nandyaa deelñee no xtol xaa o nody kaaw, per nan nyëën nii klo xñady lon, lëë na lëën chan. 26Lëë xaa nii xñabey kwnabtiits stub chëb: —¿Pe cos beeñ xaa lii? ¿Xa beeñ kyak xaa lool? 27Lëë xaa nii byak ko chëb: —Lëëw niylaa, per psaldy to xtitsaa. ¿Penak nii chakladzy to kniyno stub? ¿Pe wi do yak chakladzy sëëb to xlad xaa? 28Tsigo lëë xaa xñabey kwlootsyetsy xaa, ni lëë xaa chëb lo xaa: —Kwsëëb xlad xaa go, lëë gaa noo kyonaal Moisés. 29Ndon noo nii kwnee Dios lo Moisés. Per lëë xaa gue, ni ndondy noo pa pchoo xaa. 30Tsigo lëë xaa nii byak ko chëb: —Nii ksee gaa ñe gon kan ñe nii nandy to pa pchoo xaa, aan lëë xaa beeñ kyak lon. 31Ndon no gon nii chondy Dios xtiits ngoptol. Xaktyee xtiits meñ nii xsoob xtiits xaa nii chuuñtsyey nii xyostyoo xaa chon xaa. 32Lo nii kwche kislyu karty tso tu xaa nii kuuñ kyak lo tu meñ nii chaly ciegw. 33Deelñee nyody xaa go xlad Dios, ni tu pe nchilody nyuuñtsyey xaa. 34Tsigo lëë xaa fariseo chëb: —Lo tol name kolyoo aan ¿chakladzyoo ksaabiniil lëë noo? Aan lëë xaa kwlii xaa ktoo. 35Blyëëdyak lëë Jesús biñ nii lëë xaa fariseo kwlii xaa nii byak ko ktoo. Tsiñee lëë Jesús ptsyool xaa, lëë Jesús chëb: —¿Pe xniladzyoo xtiits mguiy nii pxaal Dios? 36Lëë xaa nii byak ko chëb: —Xey, kwnë dyon chow, parñee kniladzyaa xtiits xaa. 37Tsigo lëë Jesús chëb: —Kayanloo xaa. Lëë mer xaa noyutiitsnil. 38Lëë xaa nii byak ko psoxib lo Jesús chëb: —Xniladzyaa. 39Loxsye ngo lëë Jesús chëb: —Lëën syely lo kislyu re parñee kuñaa kyalxtisy tsiin kan kchë meñ nii xñady lo ni parñee kandy meñ nii xña lo. 40Lëë bla xaa fariseo nii nche siko biñ nii kwnee Jesús aan lëë xaa kwnabtiits, chëb xaa: —¿Pe wi loo noo nawen xñady? 41Lëë Jesús kwëb chëb: —Deelñee nyak to ciegw, nyody xtol do. Per como xñee do nii chan do, no xtol do.


text:
Lislaam
'Lislaam jenn diiney asamaan (monothéiste) la (walla ju jenn yàlla), ju Muhammad (j.m) doon woote ca Dunu Araab ba (arabie) ca VIIeelu xarnu, Moom nag jenn la ci ñatti diine yees di wooye (diine yu ibraayma) yi, ñooy (diiney yahood, nasaraan ak Lislaam). Ñi ko gëm ñu leen di wooye ay "Jullit", mu bawoo ci baatub julli biy wund nangul Yàlla (t.s) di dégg ay ndigalam, ndax kooy julli ngir moom di ko jaamu nangul nga ko te ronu cig ronam, baatub jullit nag ci araab mooy (Muslim) giy tekki "aji jébbalu", aji nangul Yàlla, ndax jullit bi naafequl day déggal Yàlla, wéetal ko, ronu ci ron keppaaram, tënku cig nosteem, raggu cig bokkaaleem, dañtalu ci ñoñam (ñoñ bokkaale). Loolu nag ag bayliku gu mag la gu tukkee ci nit ñeel Yàlla, féete ci moom, jox ko boppam ci lépp lu muy def.
Jullit ñi dañoo gëm ne Lislaam mooy diine ji Yàlla mujj a wàcce ci (diiney asamaan) yi, te moom nasaxal na ya ko fi jiitu ci diine, (maanaam wotte na leen) ni ko Alxuraan waxe: «Tay jii laa leen matalal seen diine te mottali sama xéewal ci yéen, te gërëm naa Lislaam muy seen diine » (Taabal (mayida) 3), waxati ko: «Wàcce nañu ci yaw téere ba ànd ak dëgg, muy dëggal li ko fi jiitu ci téere, te di ko féete kaw » (Taabal 48).
Jullit ñi tam dañoo gëm ne Muhammad ab yonent la bu bawoo fa Yàlla, mooy ki ub nabiyu yi ak yonent yi, moom nag Yàlla da koo yonni ci ñaari way dijj-bopp yi (Jinne ak Nit). Bokk na ci dàtti pas-pasu Lislaam gëm ne am na jenn yàlla ju fi nekk moom rekk mooy Yàlla "Allaa", te ñoom (juliit ñi) anafiya lañuy topp muy diiney Ibraayma.
Jullit ñi dañuy Gëm Yàlla, Gëm Malaaka yi, Gëm Téere yi, Gëm Yonnant yi it mboole seen, yi fi jiitu woon, ak Gëm Bis Pénc te Gëm Dogal bi, ak Alxuraan mooy téere bi ñu wàcce ci Muhammad mu tukkee ci Yàlla, jaare ci Jibriil, Alxuraan nag mooy balluwaayu yoonal bu njëkk bi ci Lislaam, teg ci Sunna. Ponki Lislaam nag juróom lañu:
- Seere
- Julli
- Natt asaka
- Woor
- Aj Màkka ci ku ko man benn yoon
Moom lañuy jàppe ñatteel ci dawaan yu mag yu diiney jenn-yàlla yi bokk ci njabootugDiiney Ibraayma yi. Moom nag diine la ju wuuteek diiney Yahood ak ju nasaraan ji mu bokkal ay wàll yu bari yu niroo. Moom nag mooy jaaro bu mujj bi ca càllalag diine ja yonent ya indi woon mu bawoo woon ca Yàlla, la ko dale ca Noohin romb mbooleem yonent yi ba ci Muhammad (j.ñ) mi tëj Yonent gi ak téere yi ci téeéreem bii di Alxuraan.
Alxuraan nag mooy téere bi jullit ñiy sukkandiku ci seen yoonal, bu jàllee sunna ñëw, di jëf ak waxi Yonent bi Muhammad (j.m), mook Sunna ak yeneen ñaar ñooy bañlluwaay yi jillit yiy ball-loo seeni àtte ak yoon (sariiya), yeneen ñaar yi di "ijmaah" (dajeg boroom-xam-xam yi) ak Qiyaas (nattale). Moom Alxuraan nag waxi Yàlla la ju ñu wahyu Yonent bi jaare ko ci Jibriil, muy lol daa wàcc ci anam gu toftaloo te toppante, ci diir bu tollu ci 23 at.
Lu tollook 1,5 milyaar ciy jullit ñi ngi ci àdduna bi. Ñoon nag dañoo séddaliku ci ay dawaan yu limu, ñooy ci tur dawaanu Sunna, bi ëmb lu tollook 80 ak 85% ci jullit ñi, ak bu Siiya bi nga xam ne ma nga ëppe ca Iraan, ci biir Sunna am na fa ay bànqaas niki tasawuf, naka noonu ci Siiya.
Tëraliin
- 1 Xamale ko
- 2 Ag sosoom
- 3 Pas-pas ak Sariiya
- 4 Ay baat aki waxiin
- 5 Barab yu sell yi:
- 6 Sariiya bu Lislaam
- 7 Ngérum Lislaam
- 8 Tasug Lislaam akug wisaaroom ak ni jullit ñi séddalikoo ci àdduna bi
- 9 Ay ngér yu fiq
- 10 Lislaam ak yeneen diine yi
- 11 Voir aussi
Xamale ko[Soppi]
- Baatub Lislaam day tekki jébbalu ci jenn Yàlla ji amul moroom amul ku mu bokkal (laa sariika lahuu) joxe sa bopp gii nag ci teeyug bakkan lay ame. Fi Jullit ñi Yonent yépp ay jullit lañu, Ibraayma, Musaa ak Isaa (j.ñ), ndax ñoom niki jullit yépp dañoo tënku ci ay àtte yu Yàlla, te topp ci, kon jébbalu nañu te nangul Yàlla, bu ko defee Yàlla di leen dëgëral ak a dooleel ci ay kéemtaan (miracles)
- Baatub Jullit nag li muy tekki mooy ki aju ci diiney Lislaam di ko doxal, di julli tey def mbooleel àttey Yàlla yi.
- jullit nag leeg-leeg mu tekki aw xeet, walla aw nitu am réew niki ña dëkk ca Bosni, ñooñu ay Jullit lees leen di wooye, naan Kurwaat Serb ak Jullit
Lislaam nag du lu ñu jagleel aw askan wëliif weneen, walla aw nit bàyyi weneen, moom de ag woote la ñeel mbindéef yépp, ngir amal ag maandute ak yamoo ñeel mbindéef yépp. Lislaam daa taxaw ci ag nite ak yamale mbooleem bennaani mboolaay gu Lislaam gi, du def genn ràññatle ci diggante ku am ak ku ñàkk, ku am doole ak ku ko néewle, garmi akub baadoola. Neewul wenn xeet a gën moroom ja ndare ci ragal Yàlla ak topp ko. Loolu mooy dàtt bi jëfi jullit di tegu ngir man a baax, lu ko moy déet. yàlla a ngi wax ci Alxuraan: «Yéen nit ñi, ñun de bind nañu leen ci góor ak jigéen, te def leen ay askan aki giir ngir ngéen xamante, (te ngéen xam ne) ki gën a tedd ci yeen fa Yàlla mooy ka ca gën a ragal Yàlla, Yàlla ku xam la, ku dañ-kumpa la (dara umpu ko) » (saaru néeg (Hujuraat) 13)
Yonent bi Muhammad (j.m) nee na: «Ndax duma leen xamal ku di ab jullit? Kok nit ñi wóolu nañu ko ci seen alal ak seen bopp, ab jullit mooy ki nit ñi mucc ci làmmiñam ak loxoom, jiyaarkat mooy ki jiyaar ak bakkanam ci topp Yàlla, aji gàddaay mooy ki gàddaay ñaawtéef yeek bàkkaar yi»
Ag sosoom[Soppi]
Lislaam feeñ na ca Dunu araab ba ca juroom ñaareelu xarnu g.j, (ginaaw juddug Isaa), ci loxol Muhammad mom Abdul Laa (j.m), mi xéyoon di woo nit ñi ci ñu gëm pas-pas buy woote jaamu Yàlla miy kenn tey ku wéet te ba jaamug xërëm yi, mu boole ci indiwaale fi meneen mbooloo ciy ponk aki xalaat ak pas-pas, loolu nag di ndigal lu bawoo fa Yàlla miy kenn tey ku ñàkk maas, (Allaa), rax ci it Alxuraanالقرآن ju araab ju ñu wàcce ci Muhammad (j.m) mu tukkee ci Yàlla jaare ci malaaka Jibriil, mii daa jàng Alxuraan jii ci Muhammad ci anam gii nuy wooye "Wahyu".
Pas-pas ak Sariiya[Soppi]
Jullit ñi dañuy gëm ne Muhammad (j.m) daa dikk ngir mottali te tëj bataaxelub Yàlla bi mu yonnee yonent yi ko fi jiitu woon niki Ibraayma, Musaa, ak Masi Isaa mom Maryaama (y.j.ñ) te ñoom Yonent yooyu yépp ay jullit lañu, te dañuy gëm it ne Anafiya ji ñu nekk mooy cëslaayu diiney Ibraayma. Dañuy gis it ne wuute gi ci diiney asamaan yi ci sariiya la (maanaam àtte yi) waaye du ci pas-pas bi te sariiyab Lislaam nasaxal na (wuutuna fi) mbooleem sariiya yi ko fi jiitu woon.Kon diiney Lislaam mi ngi ame ci pas-pas ak sariya. Pas-pas bi di mbooleem dal (principe) yi nga xam ne jullit bi war na leen a gëm, ñoom nag way sax lañu, duñu soppiwku ak lu yonent yi soppiku. Sariiya nag aw tur la ñeel àtte yu jëf yi nga xam ne man nay wuute ak a soppiku ci soppikug yonent yi, bu ko defee bi mujj a ñëw di nasaxal (di fi wuutu) bi ko jiitu.
Alxuraan nee na: «Wàcce nañu ci yaw téere bi ànd ak dëgg, muy dëggal la ko fi jiitu ci téere te di ko féete kaw (di ko nasaxal), àtte leen ci li Yàlla wàcce te bul topp seeni bànneex ba bàyyi li la dikkal ci dëgg, ku mu ci yeen defal nañu ko aw yoon akum ngér, bu sooboon Yàlla mu def leen wenn xeet, waaye da leen di nattu ci li mu leen indil, njëkkanteleen yiw yi, ca Yàlla ngeen di dellu, bu ko defee mu xibaar leen fi seenug wuute nekkoon» (saaru Taabal 48) {وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ عَمَّا جَاءكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجاً وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَـكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُم فَاسْتَبِقُوا الخَيْرَاتِ إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ }المائدة48
Ay baat aki waxiin[Soppi]
"Allaa":Yàlla, mooy yàlla jiy dëgg ji yayoo ag jaamu moom rekk, moom mooy Aji bind jiy Aji sàkk, kiy melal, ki moom tur yu rafet ya ak melokaan yu kawe ya, ki bind nekk gi(àdduna bi) tey ki nga xam ne moom rekk a ko man, mooy ki moom asamaan yeek suuf si. Yàlla nag yonni na yonent yi ngir ñu woo nit ñi ci ñu jaamu ko moom rekk te bàyyi jaamu ku dul moom.
"Yonent bi", yonentub Lislaam mooy Muhammad mom Abdul Laa mom Abdul Mutalib mu Quraysin, mi ngi judd ci 571 ci Màkka gu tedd gi. Ag njabootam ñu xame ko ci turu njaboot gu Haasim, ngir askanale ko ca maamam Haasim mom Abdu Manaaf. Yàlla yonni na ko jox ko diiney Lislaam atum 610 g.j te booba ma ngay def xalwatu ngir jaamu ca xuntim Harraa. Xamees na ko ci njëkk ak ci ginaaw yonent gi ci ay jikko yu rafet, dëggu ak wóor, looloo waraloon ñu ko daa wooye "Ku dëggu, Ku wóor ki", mi ngi faatu ci bisub altine 12 ci rabiihul lawal atum 11 g (mu gàddaay gu Yonent bi)te booba ma nga amoon 63 ciy at.
Alxuraan: Alxuraan mooy téere bu sell bi ñeel jullit ñi, mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal gu Lislaam gi, ci ginnaawam la Sunna di ñëwe. Li njëkk a wàcc ci Alxuraan it mooy laaya wi njëkk ci saaru Halaq muy : «Jàngal ci sa turu boroom bi bind (sàkk)»
Alxuraan nag mooy waxi Yàlla ji mu wàcce ci Yonenteem bi Muhammad, Jibriil nag mooy ndawul Yàlla tey malaaka mi ko wàcce; ngir nag Yonent bi jottali ko nit ñépp,. Moom nag fa Yàlla dees koo bind ca àlluwa ju ñu wattu ja (Lawhul Mahfuus), àlluwa jii nga xam ne Yàlla bind na fa lu nekk njëkk mu koy sàkk.Wattu googu nag Yàlla la soob, mu bëgge ko noonu, noonu la ko waxe: «Ñun ñoo wàcce Alxuraan, te ñun ñoo koy wattu»
Barab yu sell yi:[Soppi]
Lislaam am na ñatti barab yu sell, ñooy Màkka gu tedd gi, Madiina gu leer gi ak Quts (sorisalem):
Fa la Yonent bi Muhammad (j.m) ganee àdduna, mooy tam barabub wàccug Wahyu gi, fa la doorees it woote gi. Fa la Masjidul Haraam it nekk (Jumaa ja wër Kaaba ga) gi ëmb Kaaba gu tedd gi nga xam ne Ibraayama'a ko tabax ak doom ja Ismaayil (j.ñ), fa la jullit yiy jublu it ngir jóoxi séen faratay aj. Kaaba gi mooy xiblay jullit ñi, fa lañuy jublu ci mbooleem seeni julli.
Madiina :
Madiina gu leer gi (madiinal munawwara ci araab), njëkk Lislaam (Yasrib) la tuddoon, ñi ngi ko tudde Madiinal Munawwara, walla Madiinatur Rasuul (dëkkub Yonent bi) ginnaaw Lislaam. Fa la Masjidun Nabii nekk (Jàkkay Yonent bi)
Quds :
Quds nag dafa mel ne turam wiy tekki "ag sell", di barab bu ñu sellal fi jullit ñi, fa la masjidul aqsaa nekk, (Jàkkay Aqsaa) ca Palestin, muy jàkka ji Yonent bi siyaare woon ca guddig "rañaan ga ak yéeg ga", mooy guddi gi ñu farataale julli. Fa la Yonent bi jiite woon cig julli mbooleem nabiyu yeek yonent yi. Masjidul Aqsaa nag mooy benn pàkk bi nga xam ne mbooleem diiney Ibraayma yi yépp sellal nañu ko: Lislaam, Nasaraan ak diiney Yahood
Sariiya bu Lislaam[Soppi]
Ci gëm-gëmu jullit ñi Sariiya bu lislaam (walla yoon wiy àtte ci lislaam) mooy nos mbooleem wàlli dund yu wuute yi, gu politig, gu mboolaay, gu koom-koom ak gu jëmm. Loolu nag ag kéemtaan nekku ci ginnaaw moom mi taxaw ci Alxuraan ak Sunna dafa bawoo ca Aji bind ju tedd ji te màgg (Yàlla). Sariiya nag am mbooloom ay yoon la (ay àtte) yuy leeral séqoo ak digaale yi am ci diggante nit ak Yàlla (t.s) ak diggante nit ak nit ak mboolaay gi ak àdduna bi. Day leeral it li dagan a def ak li daganul. Yi ëpp solo ci àtte yii ñooy ponki Lislaam yiy juroom te ñu leeraloon leen.
Lislaam tam day waral jullit bi di tënku ci Sariiya, di ci àttee ay lëj-lëjam ak xiiroo ak ŋaayoo mbaa xuloo yiy am ci diggante jullit ñi, day waral it ci jullit bi muy ràngoo jikko yu rafet.
Gongikuwaayu Sariiya bu njëkk bi nag (walla ab balluwaayam) mooy Alxuraan, moom nag ag wahyu la gu tukkee ca Yàlla ñeel ab yonentam Muhammad (j.m) mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal yi ak àtte yi ci Lislaam, Yàlla (t.s) warlu na ne dina ko wàttu cig soppi mbaag wëlbati: «Innaa nahnu Nassalnaas Sikra wayinnaa lahuu la haafisuun». Alxuraan yaxal na ci waraug topp ndigali Yonent bi (j.m) ndax ay waxam ag wahyu lañu gu tukkee fa Yàlla (t.s), Alxuraan nee na : «Du waxe bakkan, li muy wax ag Wahyu la gees koy wahyu», looloo tax deesi jàppe Sunnas Yonent bi (moom am mbooloom ay wax la aki jëf yu Yonent bi (j.m)) muy gongikuwaay bu ñaareel bi ñeel Sariiya walla yoon ci Lislaam.
Sunna nag nga xam ne mooy ñaareelu gongikuwaay bi, dajalees na ko ci am mbooloom ay téere, niki Sahiihul Buxaarii, ak Sahiihul Muslim ak yeneen téere yu Addiis.
Ñatteelu gongikuwaay bi nag balluwaayu wuute la ci diggante ñaari ngér yii di Sunna ak Siiya: Waa Siiya ñoom dañoo gis ne Addiis yi bawoo ca Ahlul Bayt (Njabootug Yonent bi (j.m)) ñooy ñatteelu gongikuwaay bi ñeel Sariiya, téerey Addiis yi nekk fi ñoom dafa ëmb waxi Yonent bi (j.m) ak waxi Ahlul Bayt,seen téereb addiis it mooy téereb Kaafii bu Kaliinii (كتاب الكافي للكليني)
Ñeenteelu gongikuwaay bi mooy Qiyaas walla “nattale” (maanaam nattale mbir mu amul ab àtte ci mbir mu mu nirool mu ko amoon)
Ngérum Lislaam[Soppi]
Lislaam day dox ak a liggéey ci teggi toroxte wëliif nit ñi, tee leen a toroxlu ñeel ku dul yàlla (t.s). Mu gis ne doyodal gi gën a réy gi nit mas a dajeel ak toroxte mooy muy jaamu aw doj mbaag garab walla dundat (bayyima), mbaa muy toroxlu ñeel mbindéef muy dund mbaa mu dee, moo xam nit la mbaa lu ko moy, ci noonu mu aaye ñuy jàppe ay fóore mbaay làbbe (الأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ)ay yàlla te ba fi Yàlla. Mu jugati moom Lislaam xeex tooñaange yi ñennat ci nit ñi di teg seeni moroom yu néew yi doole, loolu leer na bu baax ci Alxuraan :{وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِيقاً مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ }[2] «Buleen di lekk seeni alal ci seen biir cig “neen” (ci lu dul dëgg, ci bàkkaar) ak di ci jox way àtte yi (di ci gere) ngir (rekk)ngeen lekk ab kuréel (ab lim) ci alali nit ñi ci bàkkaar te booba xam ngeen ko» Alxuraan waxati it ne : {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّ كَثِيراً مِّنَ الأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ }[3] «Yeen ñi gëm, ñu bari de ci fóore yi ak làbbe yi dañuy lekk alali nit ñi cig neen tey dëdduloo wëliif yoonu Yàlla wi, ñiy dëxëñ (denc) wurus ak xaalis te duñu leen def ci yoonu Yàlla, nanga leen bégal ci mbugal mu tar»
Loolu mujj na di ab balluwaayu doole ak kàttan ñeel Lislaam, ngir yamale gi ci nekk ñeel nit ñi ñépp, amul xejj ak séen, ab bàkkam di “Ab araab gënul ab ajam (ku dul araab), ab ajam gënul ab araab, ku weex gënul ku ñuul, ku ñuul it gënewul ku weex lu dul ragal Yàlla (tënku ciy ndigalam teet ay tereem, nit ñépp ci aadama lañu bawoo, te moom ci suuf la bawoo ” kon manuñoo gënantee ciw melo mbaag ndawal, waaye ci jikko ju rafet ji ëmbu ci ragal Yàlla giy waral di tënku ci ay ndigalam aki tereem te loolu mooy ag xay dëgg-dëggi xay, ndax mooy waral nit di def ag nite, di wormaale tey xam ne mook ñepp a yam, mook ñepp a bokk fu ñu juge, mooy Aadama, te moom cosaanam du dara lu jar muy jàpp ne kenn la, mbaa moo gën kenn, suuf sii muy joggi ak a puup, ak a saw ci la bawoo, kon déet ag gëne di ko ñeel lu dul cig ragal Yàlla giy njobbaxtal cig baax akug yiw.
Déet ag xeetal (racisme), déet ag kuréelal (def ay classes sociales). Bu ko defee, ngér mii xéy di luy doog a am ci taariixu àdduna bi, ci nguur gog ki ko doon àtte, di ko doxal ab yonent la, ab sartu réewam di Alxuraan ja juge ca Yàlla, bu ko defee aw askanam di xéewu ci xéewalug maandute ak kaaraange.
Jullit ñi dox nañu ci wisaare maandute ak yoon ci mbooleem ruqi àdduna bi, yëngu it ci yekkati tooñaange, toroxte ak doyadal wëëliif way néew yi doole ak ñu ñu noot ñi. Looloo jur nit ñi sottiku ci diine ji ci ay mbooloo, buur yi daal di koy xeex ak way jalgati yi ngir li ñu ci gis ci ag tiital ñeel seeni nguur, ñu xam ne seeni nguuru way jeex lañu, seeni nguur way dañ lañu feek lu néew, way tuxoo ci seeni loxo lañu, ndax seeni njaboot ak seeni càmmiit (administrés) tàmbali nañoo tàbbi ci diine ju yees ji.Loolu mooy mbóotum gaaw a tasug Lislaam ci mbooleem pàkki àdduna bi ci diir bu gàtt bu weesuwul at yu néew, loolu nag jaaxal na boroom xam-xami taariix yi ak boroom xam-xami mboolaay yi.
Saaba bii di Ribhi'Bn Haamir génn na loolu ci anam gu leer ca waxam ja:(Yàlla moo nu yonni ngir nu génne ku ko soob ci jaamug jaam yi, yobbu ko jaamu boroom jaam yi, ngir ñu jële ko ci xatug àdduna jëme ko cig yaatoom, xettali ko ci jengug diine yi, yobbu ko ci maandug Lislaam..mu yonni ñu ak diineem ji ci mbindéefam yi, ngir ñu woo leen jëme leen ci, ku nangu loolu ñu nangul ko, dellu wëliif ko (ba ko ci jàmmam), ku bañ nag ñu xeex ko ba fàww, ba kero ñuy àgg ca dëelub Yàlla ba. Ñu ne ko : luy dëelub Yàlla ba? Mu ne: Àjjana ñeel ki dee ci xeex ak ki bañ, ak tuufu (gañe) ñeel ki des (ki deewul).
Tasug Lislaam akug wisaaroom ak ni jullit ñi séddalikoo ci àdduna bi[Soppi]
Muhammad (j.m) aki saabaam tàmbali woon nañu di woo giiri araab yi ci ñu dugg ci Lislaam, ba mujj nguurug Lislaam gii doon doog a sosu ci Madiina di gu am doole ak kàttan, mu daal di sóobu ci ay kollarante yu politig, yu diine ak Quraysin, ci noonu giir yi daal di séddaliku ci yuy ànd ak Muhammad (j.m) ak yu koy safaan, di ànd ak Quraysin, loolu wéy nag di nekk ba kero bi ñu ubbee Màkka (fath Makka) te duma way bokkaale ñi (am ndam ci seen kaw), booba la la ëppoon ca giir ya bennoo woon ci ron raayab Lislaam.
Ginnaaw bi Yonent bi génnee àdduna, ay Xalifaam wéyoon nañu di woote jëme ci Lislaam ak a nos Jiyaar gi ngir wisaare diiney Lislaam ak tas maandute ak yoon te yekkati tooñ wëlif nit ñi, ba mujj digi nguurug Lislaam gi mujj àgg Siin ci penku bi, akMbàmbulaanug Atlas ci sowwu bi, Lislaam it wéy cig yaatoom akug tasam jaare ko ci yaxantukati jullit yi doxoon jëm penku ak bëj-saalum ci Asi, ak cig wokkoo ak riisoo ak wàll yi gdigoo ak dig (frontières) yu Lislaam yi ci Afrig ak Tugal. Am na it ñu bari ci lokkikat yi (les conquérants) ñoñ tàbbi woon nañu ci Lislaam bi ñu agsee ci barabi Lislaam yi, ñu ci mel ne Mongool yi ak ñenn ci ñi doon def Xarey jooñe yi ak Tataar yi.
Kuy xeeñtu (suivre) Sariiya bu Lislaam dana gis ne moom dey daa farataal ci bépp jullit mu nekk ab wootekat jëme ci Lislaam; di digale lu baax di tere lu bon, di sonn it ngir nit ñi dugg ci Lislaam ciy mbooloo, ngir jëfe waxi yonent bi (j.m): ((Yàlla gindee ci yaw jenn waay moo gën ci yaw àdduna ak li ci biiram)), Lislaam kon gaweesu ko ci mag muy woote walla boroom xam-xam buy génne ay fatwaa, mbaa ñu jagleel ko jenn jàkka wëlif jeneen. Lii kon menn la ci mbóoti wisaarook Lislaam ci àdduna bi ci jàmm mbaa xare.
Ay ngér yu fiq[Soppi]
Ngérum fiq moo man a gis day ball-loo àttey Sariiya yi ci tegtal (adila) yi rot (nekk) ci Alxuraan ak Sunna, dëppoo nag ak ay ponk aki cosaan yu fiq yu leer, manees na leen a tudde ay daara yu fiq (écoles de jurisprudence) ngir dëppoo gi ñu def ci pas-pas bi (alhaqiida) ak cosaan yi (al-usuul), waaye man nañoo xaw a wuute ci àtte yi ñuy ball-lu. Ngéri fiq yu ñeent yi tas nañu ci anam gu yaa ci ñoñ Sunna ñi, te mujj di lu kilifawu (officel) ci li ëpp ci seeni téere, ñoom nag (ngér yooyu) ñooy ijtihaad (ay liggéeyi xel) yu fiq yu lëng yi ñeel ñeenti Imaam yu ñoñ Sunna ñi ak mbooloo mi (Ahlus sunna wal jamaaha), ñoom nag nii lañu toftaloo ci taariix:
- Imaam Aboo Haniifa Annuhmaan, am ngéram mooy mu Haniifa walla Aniifa, mbaa Anafi, moom ngér moomu nag mi ngi sosoo ci Baxdaad ca Iraag
- Imaam Maalig Ibn Anas, am ngéram nag di Maaliki walla mu Maalig mi ngi sosu ca Ijaas ca Madiina (almunawara)
- Imaam Muhammad Bn Idriis As-shaafihii, ñu koy dàkkantale Shaafihi, am ngéram di saafihi walla saafihiya, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraak
- Imaam Ahmad Bn Hanbal, am ngéram di Anbali, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraak
- Imaam Dawuda bn Aliyu As-saahirii, am ngéram di Saahiriya, mi ngi sosu ca Baxdaad ca Iraag
Ngérum fiq mu waa Siiya yu Fukk-ak-ñaar-yi, mooy fiq bu Jahfar, bi ñuy askanale Imaam Jahfar As-saadiq
Lislaam ak yeneen diine yi[Soppi]
Alxuraan de ëmb na am njàngale mu jëm ci wormaal yeneen diine yi. Alxuraan daa wormaal diiney Yahood ji ak ju nasaraan ji, ngir jàppe gi mu leen jàppe ñuy ay diine yu Ibraayma. Alxuraam mi ngi feddali ne daa ñëw ngir feddali diiney asamaan ju sell ja ñu wàcce woon ca Ibraayma (j.m) te yahood yeek nasaraan yi soppi ko, wëlbati ko(soppi walla wëlbati (التحريف) amaa na mu tekki lu gën a sori déggiin wu ñaaw mbaa wu juum ñeel ab yax (texte), déggiinu mbir mii ak maanaam ci ay tolluwaay yu mujj ci taariixu Lislaam mujj na di : ay xaaj ci Injiil ak Tawreet baaxatuñu). Ñeneen ñu duli jullit it dëggal nañu soppi googu walla "tahriif" googu.
Salaat (julli)[Soppi]
Jullit bi am na juroomi jullit yu koy war ci bis bu nekk, yooyu ñi ngi leen di wooye julliy farata (salaatul fariida) ci araab, ginaaw yooyu nag am na fi yeneen yu ñuy wooye "naafila" ñooy yi ñuy def cig coobarewu ngir yokk ab yool, ngir jaamu Yàlla gees la tegul cig farataal.
Julli daa war a nekk di lees di def cig laab : bu la fekkee cig laabadi, kon dangaa war a jàpp (ablution).
Julli nag dees koy def cig jublu xibla (maanaam jublu ca Kaaba ga nekk Màkka) ; aji julli ji daa war a yéene def julli gi ko tax a jug ci anam gu leer, yéene jooju moom lañuy wax:(niyah)ci araab.
Voir aussi[Soppi]
Bibliographie[Soppi]
Avertissement : la bibliographie ci-dessous est proposée à titre indicatif. La littérature sur l'islam étant abondante, riche et variée, seuls quelques livres sont proposés. Toutefois, ces livres n'ont pas tous la même valeur didactique et leur choix repose sur celui de plusieurs éditeurs de cet article. Leur présence sur cette liste n'est en aucun cas gage de sérieux de l'ouvrage.
- Charles Saint-Prot. Islam: l'avenir de la Tradition entre révolution et occidentalisation. Paris, Le Rocher, 2008, 620 pages.
- Jean-Claude Barreau De l'Islam en général et du monde moderne en particulier, Editions Le pré aux clercs, 1991, collection Pamphlet
- Mahmud Shaltut, L'islam : dogme et législation, Al bouraq, 1999
- Tahar Gaïd, La Femme musulmane dans la société, Iqra, 2003
- Fdal Haja, Assalihats, les femmes vertueuses, Universel, 2005
- Charles-André Gilis, Études complémentaires sur le Califat, Al Bustane
- Tabari - Traduit par Hermann Zotenberg, La Chronique de Tabari (5 volumes), rééditée en 2001 par Actes Sud en deux volumes Volume I (ISBN 978-2-7427-3317-0), Volume II (ISBN 978-2-7427-3318-7)
- Ibn Taymiya, Lettre à un roi croisé, 2005, Tawhid
- Mohammed ben Jamil Zeino, Comment comprendre le Coran ?, Éditions Chama, 2005
- Dalila Adjir- Adlali Beghezza, Entrée interdite aux animaux et aux femmes voilées, Akhira Distributions
- Roger Du Pasquier, Découverte de l'islam, Seuil, 1984 (Comprendre l'islam de Frithjof Schuon, Seuil, 1976)
- Michel A. Boisard, L'Humanisme de l'islam, Albin Michel
- Dominique Sourdel, Vocabulaire de l'islam - N°3653, PUF, Collec. « Que sais-je ? », Nov. 2002
- Anne-Marie Delcambre, L'islam des interdits, Éditions Desclée de Brouwer, 2003, (ISBN 2-220-05415-2)
- Mohammed Arkoun, Ouvertures sur l'islam, Grancher, 1992
- Michel Reeber, L'Islam, Les Essentiel Milan, 1999 (pour une première approche)
- Paul Balta, L'Islam, Le Monde édition, 1997 (également pour une première approche)
- Malek Chebel, Manifeste pour un islam des lumières, Hachette, 2004
- Abdallah Penot, Le Coran, Alif Editions, 2004.
- Denise Masson, Le Coran, Paris, Folio, 1992 (une traduction aussi juste que poétique).
- traduction d'AbdAllah Penot, La Doctrine de l'unité, selon le soufisme, Alif Editions.
- Al Nawawy, traduction d'AbdAllah Penot, Les Jardins de la piété, Alif Editions
- Henry Corbin, Histoire de la philosophie islamique, Folio, 1989 (ISBN 978-2070-323531)
- Fatima Mernissi, Sultanes oubliées, Femmes chefs d'État en Islam, Albin Michel
- Eva de Vitray-Meyerovitch, Anthologie du Soufisme, Albin Michel
- Ligue francise de la femme musulmane, Éducation des enfants en islam , LFFM
- Bernard Lewis, Islam, Quarto Gallimard (ISBN 978-2070-774265)
- Abdallah Penot, L'Entourage féminin du Prophète, Alif Editions.
- Brahim Labari, Recettes islamiques et appétits politiques, Paris, Syllepse, 2002.
- Edouard-Marie Gallez, Le Messie et son prophète, Aux origines de l’Islam, 2 tomes, Tome 1. De Qumran à Muhammad, Tome 2. Du Muhammad des Califes au Muhammad de l’histoire, Versailles, Éditions de Paris (un résumé sur le lien suivant : http://www.ict-toulouse.asso.fr/ble/site/659.html) cette publication a constitué la thèse de doctorat en théologie / histoire des religions qu’Edouard-Marie Gallez a soutenue à l’Université de Strasbourg II en 2004.
- Histoire de l'Islam : Fondements et doctrines de Sabrina Mervin (Présentation de l'éditeur : De la Jâhiliyya à l'islam. Le Coran. Le prophète comme modèle. Le droit islamique et sa méthodologie. L'élaboration de la théologie. Les schismes dans l'islam. Le chiisme duodécimain. Théories et pratiques du soufisme. Les réformistes, entre réaction et modernisme. Les courants de pensée dans l'islam contemporain), Poche: 311 pages, Nouv. éd (19 septembre 2000), Collection Champs Flammarion, ISBN-10: 2080830090
- Alfred-Louis de Prémarre, Les fondations de l'Islam, entre écriture et histoire, Seuil, 2002, 522 pages.
- Alfred-Louis de Prémare, Aux origines du Coran, Téraèdre 2005, 144 p
- Christoph Luxenberg, The Syro-Aramaic Reading of the KoranA Contribution to the Decoding of the language of the Koran, Hans Schiler Verlag, 2007.
Articles connexes[Soppi]
Liens externes[Soppi]
- (en) Euro-Islam Website Coordinator Jocelyne Cesari, Harvard University and CNRS-GSRL, Paris
- (en) Muslim Values, Global Values: Empirical Data from the 'World Values Survey'


text:
Ndombo gu mbëj
Ndombo gu mbëj dees koy tekkkee niki lëkkalante gu ay cëri mbëj ci wenn yoon wu tëju ci genn anam guy tax ba dawaanu mbëj ga cay jaar di man a wéy di wal, maanaan du am benn dog-dog.
Gëstug ag ndombo[Soppi]
Solos gëstu ag ndombo gu mbëj mooy génne ca dayooy dawaan ba ak dend ba. Sukkandiku ci melokaani cëri ndombo gi ak àtte yi ñeel ndomboy mbëj yi.
Noste gu wéy[Soppi]
Ag ndombo gu mbëj guy dox ci ag noste gu wéy (maanaam kem yi ajuwuñu ci jamono, seen dayoo du soppiku ci jamono, dees na ko woowee itam jamono-soppeekudi) dina am lumu néew-néew ag ndëgërlu, ab jurukaayu mbëj di luy joxe ab dend (walla ab dawaan) bu wéy, man naa am it, yenn saa yi, ab doxalukaay. Manees naa gëstu ag ndombo ak yii àtte:
- Àtteb ohm: moo nuy xamal dayoob dend U bi ci ag ndëgërlu R gu dawaan I jaar ci biiram: U = RI.
- Àtteb Kirchhoff mooy lay jox jëflante bi ci cër yu wuute yu ndombo gi.
- Céetu Norton: mooy wax ne gépp ndombo gu ndëgërlu (ndombo gu ami ndëgërlu rekk) dafay yam ak ab jurukaayu dawaan I bu lang ak ag ndëgërlu R.
- Céetu Thevenin: mooy wax ne sooy xoolee ag ndombo gu mbëj ci ñaari tomb, yu nekk ci ndombo gi, dafay yam ak ab jurukaay bu dendam tollook wuuteeg aj gi ngay natt ci diggante ñaari tomb yi, toppanteeg ag ndëgërlu gu yam ak gi ngay natt ci diggante ñaari tomb yi batay su jurukaay yu temb yi fayee.
Noste gu jàllu[Soppi]
Batay dawaan bu wéy lees di dundale ag ndombo gu ami fattalukaay walla xiirtalukaay mbaa ñaar ñépp. Kem yi U ak I dañuy bawoo cig noste gu jàllu dem ci geneen noste gu sax. Kon nosteg jàllu du luy wéy, luy nekkandi la rekk. Àtte yees bind ci kaw yépp manees na leen fee jëfandikoo batay.
Noste gu sin[Soppi]
Ci gii noste ndombo gi dawaan bu safaanu lañu koy dundale. Àtte yees bind ci kaw yépp manees na leen fee jëfandikoo batay, waaye ak coppite yi ci war.


text:
Taariixu Senegaal
Ngir xam taariixu Senegaal, taariixkat yi am nañu ay gongikuwaay yu bari : gongikuwaay yu gimiñ, yooyu nag yu bari lañu waaye soxla nañu ay gëstu yu xóot, ndax dañuy faral di jaxase diggante dëgg ak léeb (mythe). Ak jeexiit yi, ñoom nag bariwuñu te lu tas la, ak gongikuwaay yu mbind yi, ñoom it yu néew lañu, ndax askan yi dëkke woon Senegaal ca jooja jamono xamuñu woon mbind.
Senegaal nag suuf su ñuy gàddaaye génn la ak su ñuy gàddaaye jëm. Aw askanam, diirub ay xarnu, dañoo nekk ci diggante sax ak laxas. Senegaal nag taxawal na ay séqoo yu am solo ak aw askanam ak itam réew yi mu feggool. Daa na jëflante ci wàllug yaxantu ak gox yu sori yi. Loolu lépp nag tax na ba réew mi am aada ju cosaanu. Nguur gi njëkk ci Senegaal ñi ngi ko taxawal ci lu tollook juroom ñaareelu xarnu g.j, man naa am sax mu jiitu loolu. Nguur yooyu nag amuñu woon doole lu dul ci ñaari xarnu yii, bu fukk ak ñatt ak bu fukk ak ñeent, maanaam ci jamonoy imbraatóor yu ñuul yi (yu nit ku ñuul yi), gu Gana, Mali ak Songaay. Nguur yii ci ron kiliftéefug imraatóor yii lañu nekkoon.
Ci xarnub fukk ak ñeent Jolof soppiku na di nguur gu mag gu am ay sañ-sañ yu yaatu, teg loxo ci ay wàll yu mag ci nguur yooyu. Ci xarnub fukk ak juroom ak bu fukk ak juroom benn, yenn nguur-nguuraan yi tàmbali woon nanoo daggu ci Jolof ndànk-ndànk, ci noonu Jolof mujj di nguur gu yamamaay niki yeneen nguur yi rekk. Nguur gu ci nekk ab buur a ko daan jiite, ab jataay (conseil) moo ko daa jox sañ-sañam, jataay boobu moom lañu dénkoon muy fuglu ay saxalam aki ndigalam , ay foŋsaneer daa nañu dimbale buur bi, di def liggéey yi aju ci saytu alal ji, wattu kaaraange gi, taxawal yoon, ñenn ci ñoom it daa nañu dooni kaŋ (gouverneur) ñeel lenn ci diiwaan yi.
Nguuri Senegaal[Soppi]
canc gi[Soppi]
Cada Mosko mooy tubaat bi njëkk a tek tànkam ci suufi Senegaal ci atum 1442, buur ba nekkoon Poortugaal moo ko yónni woon. Ci noonu la waa Poortugaal tambalee jëflante ak waa senegaal yi fa nekkoo, yaxantu judd ci seen diggante. Ci nii ba mu yàgg waa angalteer dal di ñëw, waa faraas tegu ci ak waa Olaand. Dem na ba waa faraas rek a fi desoon sanc réew mi yépp; def Ndar péyam tek fa ab Laman buy yor réew mi. Laman yooyu ay tubaab la ñu daa doon yu daa jóge ca Faraas.
Ci Ndajem Berlin mi la réewi tugal yi waxtaan ba deggoo ci ana naka la ñuy seddoo Afrik.
Jàmmaarloo ci ngànnaay lànk canc gi[Soppi]
Lu ëpp ci goxi Afrig yi waa Tugal yi tegoon loxo ci jàmm lañu ko defe woon, li ko waral mooy waa Afrig yi dañoo jortoon ne tubaab yi de dañu fee jaar rekk waaye duñu fi yàgg. Waaye ci ginnaaw bi lañu gis ne canc gi (la colonisation) de mi ngi defi sémb ngir nar fee sax, te it mi ngi liggéey ci soppi séenuw dundiin.
Ci yenn barab yi ( niki Senegaal ), waa Tugal yi daje nañook ay jàmmaarloo yu tar. Nguuri Afrig yi amoon nañu ay xare (larme) yu ñu waajal, looloo leen dimbali woon ci ñu man a xeex jàmbur yii. Bu dee giir yeek dëkk-dëkkaan yi, ñoom dañu doon xeex ci séenug anam, maanaam di def ay cong yu tàqalikoo, fii ak fee (dóor-làqu ;guérilla).
Waa Afrik yi def nañu ay jàmmaarloo ci ngànnaay, yu jur ay ñàkk yu tar ci sàppes waa Tugal yi. Yenn jàmmaarloo yi wéy nañu ba ci atum 1930 g.j . Ca dëgg-dëgg waa Afrig yi ñoo gënoon a limu, te ëppooni xam-xam ci toolu xare bi. Soldaari Tugal yi nag yoroon nanu ay ngànnaayi sawara yu aaytal, waaye dañoo xawoon a doyadi, ndax manuñu woon a dékku tàngoor wu tar wi ak tawati rëddu yamoo wi (maladies tropicales).
Man nan lim ñenn ci ay way lank canc gi ci Senegaal: Lat joor Joob, Alburi Njaay, Alaaji Omar Taal, Muhammad Lamin Daraame, Saamóori Ture, Alaaji Maalik SY, Seex Ahmadu Bamba, Seydinaa Limaamu Laay, Aliin Situwe Jaata,...
Gongikuwaay[Soppi]
Téere taariix Senegaal bu Abdu Xaadir KEBE


text:
Penku gu Sori
Penku gu Sori mooy barab bi nga xam ne moo ëmb yenn réew yu Bëj-saalum-penku Asi, ak yenn diwaani Siin, ak Ooŋ Koŋ, ak Singapoor, ak Réewum Maleesi, ak dunu Taaywaan.
Ci diwaan bii di nan fa gis ay réew yu wuute, ca wàllu koom ak xarala. Ci genn wàll di nan fa gis Taywaan ak Koom-koomam gu naat, ak dunu Hoŋ Koŋ aky taaxikawam yi gën a kawe ci àdduna bi, ak. Ci geneen wàll, ay réew yu seen koom-koom cëslaayu, ba tay, ci mbéy, waa kaw gi nekk ci coona.
Limbari yi joxe nañ ay lim yuy firndeel ni Ooŋ Koŋ jiitoo ci Koom ak ci Xaral ci àdduna bi.


text: 1Ngam maan un kor ta mum yiɗim dun gi, lugim un nisi, kâwsim un tinîiri, tâam un jàk râanum mum gi, gòyin kpèw kà yey a 'mèmsum wun ni Nitcoorra! 2Mi waa dawrre da Ewodiya ni Sintike, mi mgbèng dawrre aw 'mèmsi tinîiri kpolo a gin Nitcoorra. 3Mi waamde ɗa, nit tèenjum mum takundi, mgbaanji daw da nikin ây gi. Aw hâtɗe nà ni miy a tèem yeskunum Yèk Kâwrra, ni Kelementu ɗa ni nit ây kana tèenji ni miy gi. Nîir waw dii kètiya a defterre jungci. 4Kâwsin tinîir wun yèk Nitcoorra koo ningàa! Mi gàarre bak, kâwsin tinîir wun! 5Kàlnin fetkum tinîir wun a gin nit ây pî! Nitcoorra dàa ge dàara kènu. 6Ta un loosi tinîir wun e taanu koo a jâ ba. Amma a jày pî lònin waar wun di Fay ni jàk gunda wun, un 'mèmsini ni gàarra mbew. 7Mbâr Fay, hòmge cèngnum pî yey ge kpàa nirri e cèngni gi, e faanu tinîir wun ni dànda wun a gin Yeesu Kristu! 8Un kor ta mum, dànin a jày pî tâage mbâra getke 'misum gi, jày tâage takundi, ni jày getke coorra, ni jày tâage ɗèm, ni jày tâage ɓetkumya, ni jày delge gi, ni yèk yey tâage kâwrriya gi. 9Tèen jàk yey èngnunu a gin mum, ngotnu gi, raknu a mgbelyèk mum, rapnu mi tèerre gi. Hû go Fak mbâri tâa ge tâanji ni un. 10Tinîir mum kâwimde dèy yèk Nitcoorra, ngam kòsòng un asi bak dànda a hak mum. Un dàne nà kà yey mgban, amma un kpàa orri ba. 11Ti tâa ngam jày èegim de yèemi kà yey ba, ngam mi èngni tâarra koo kà ya, ha tinîir mum kûurre. 12Mi mbini tâarra nit èca, mi mbini tâarra ni jày dèy. Mi èngnige tâarra a jày pî, koo a oca koo a fey, koo tâarra nit bèebi, koo tâarra nit fòon. 13Mbi gim mbin mbita jày pî ni mbinum yey hîim Kristu gi. 14Amma un tèe mbâra ye 'mèmsunu ni miy a 'màar mum gi. 15Un ni-Filippi ây, un cèngni nge diga ɗaarra yeskunum Yèk Kâwrra, ye woomi dees Makedoniya gi, cen nit kimjum ây kana 'mèmsi ni miy a yèk hîirra jày ni ngota jày ba, sey un gbè. 16Ngam koo ye tâami a Tessaloniki gi, un hîimfa jày a gayam mum ji ge hòm nak kpolo. 17Ti tâa miy kàmde ha mi kpàa jày ba, amma mi kàmde jàk repta a goosum wun, yey ge iisirra jày a mbâr wun. 18Amma mi kpàa jày pî, diim dèy, mi dii ni oca, ye ngormi jàk yey tèena un a kàn Epafroditu gi. Hîir wun mgbirgige kâwrriya, kà jàk gurfum ngotiya, delliya a gin Fay. 19Fak mum mûu ge mûununu gayam wun pî ni Yeesu Kristu, kà yey tâa gbaarra bèeb wàa, ni 'mita wàa. 20'Mita e tâaw di Fay Too worro tâam timgbàri ha tâam timgbàri! Amen. 21Kèbin daw da nit della ta wàa di Fay pî ni nîir Yeesu Kristu! A kor goosum ây tâanji ni miy aw kèpfa dunde. 22A nit della ta wàa di Fay pî aw kèpfa dunde, hayye a nit ây a àay Kaysara wûun gi. 23Mbâr Yeesu Kristu Nitcoorra e tâanji ni un pî!


text: 1Ímaŋamaŋi árimeyi kaanuku íñj'endu t'étuum yeeyane faŋ uŋu hoonuun hu. Iŋ'írituum yooŋ bija ti bakate ku Lawodise kéeyilene ku, ni bakaaku yooŋ kéeyilene ku fe kéemusut ku káheelin t'íñje. 2Iŋ'ítuum iyu uŋu hoonuun hu arireyi kaanuku man kikawuun ni kiyaŋg, abe n'árimaŋioori áriihin t'afeeneŋ. Ímaŋamaŋi yooŋ Atambatun ásoniyanuun man n'áriyini kahooju bib nu búwesinato. Iyu, n'aŋ'áriyini kámeyi béenuusee bite b'Atambatun, bo beemo fu Kiris. 3Káwasi ku, ni kámeyi kite múniyo mu, bondu fe búmoomi naane ebaj, abe te o tu búnuusee fu. 4Isokuunsok bonde kaanuku an atum'abin abuutuun ni báhamin beetoofe. 5Hutoof yooŋ ikambuunkamb, ehelam bare yendu t'aruun, abe hikawam hutoofatoof dómbokun, ábuki ijukajuk naane arijoŋoore i, abe n'arijok alitee ti káyilen koonuun ti Kiris. 6Náami hahiyu, makamu arijoka t'Anahaan u Yesu Kiris, buroŋ boonuun bíyemi naane bite bakan kéehine ne o t'afeeneŋ. 7Arilooñ te o, abe n'arinut buroŋ boonuun yooŋ te o. Arihaŋ yooŋ kajoku alitee ti káyilen ku naane kaliikenuun i, abe n'aŋ'ariene Atambatun ko kireyi fe eyeehen. 8Arinaŋ toko kikawuun an atum'abuutuun nu búwesinato bite húŋgowulan, beeemo bu bibajut éñjeriŋ. Búwesinato naane bondu iŋi kajam bo t'ejoosan ite kúŋgowulan ku, nu tu ñúwejet ñeebaje ñu sembe ñite ñu t'etaam ye. Búwesinato bondu búnuutinoot ti Kiris. 9Ábuki naane Atambatun aamo i abin ahaban fe, akina yooŋ iyu a aamo fu. 10Abe naane árihine i t'afeeneŋ ni Kiris, naane aamo i abin ahaban, iyu yooŋ a ariemo fu. Akina aamo fu aseef ite ñúwejet ñite sembe su ñeeemo ñu t'etiir fe. 11Naane árihine i ne o t'afeeneŋ, ariteyanee yooŋ karam; káanukiiit karam kite kúŋgowulan ku, bare karam kéenuutina ku ti Kiris. Ko keemo fu anuutana síjiko sinsi sitiŋguun yéeni ariihoofoor. 12H'aribostee hu, anokooreenokoor kite arihokeehok ni Kiris, abe n'ariritanee yooŋ ne o, ábuki áriyilenayilen ti sembe site Atambatun eeritano u t'eket i. 13Hítiyar hu, árimoomi t'Atambatun naane bakan keekete iŋ'ite wuhoofoor woonuun, ni naane ariteyit i karam. Bare hahiye Atambatun áhinuunhin ariisooñ ariroŋ ni Kiris. Aboŋketaboŋket úne wuhoofoor wute w'úne fe. 14Kaawiit keetinane ku úne yéeni iŋi naane újeŋginut i ko, Atambatun atibatib ko t'ekuruwa yite Kiris eeneyan ko tuus. 15Ñúwejet ñéebajaanie ñu sembe fe, Atambatun aramaram so, abe n'áweetin ñúwejet ñondu tu buhooŋu ésuk i fe h'afaake hu ño ni ñaasel, abe n'añaahoor ne ño éewufoor kaanuku ariiŋanariiŋan ño t'ekuruwa yite Kiris. 16Iŋ'ite ho aamo fu atum'ariwas an eetinanuun tu buroon bamb'ariñoofo, ni bamb'árihujo, man yooŋ naane aamo i aŋ'ariteñeko káhinu sike sifeet site Esuwif i, árijokaariit yooŋ erimaas yeeniin, nu hunak hite kánuutina kite hiim hu. 17Diyu fe bísamunan bite buroon beefiye bu buwar bibin. Bare múniyo mu fe ti Kiris ti meemo fu. 18Kiŋki kaane eni awareewar káhihinoor, emalaka i yooŋ kawareewar kásukaay, atum'ariwasiin iŋi katinanuun. Iŋi kasokorooro uŋu buroon bimbi bifeeñiin. Biyinoor booniin bite bu t'etaam ye iŋi bitiŋgiin keeyitooro, abe yooŋ bibajut éñjeriŋ. 19Kajokut ti Kiris eeemo u hikaw hite kéeyilene ku keeemo ku eni yeene. Akina ákinineŋe fu eni i ereyi fe n'ékuumanee, abe n'ejokoor ayan faŋ tu súkulinu su, abe n'eŋ'ehaat yooŋ naane Atambatun ámaŋie i. 20Ariketaket ni Kiris, abe n'ariramee tu ñúwejet ñite sembe su ñeeemo ñu t'etaam ye. Náami iŋi naŋ nu buroŋ boonuun beemo fu naane bite bakate ku t'etaam ye? Iŋi naŋ n'af'aribeb keenoŋkooranuun buluwa naane bonde: 21«Atum'árisik doon dúmanuma», «Atum'arijeken diye», «Atum'arigor diya»? 22Buluwa bondu fe busokasok tu buroon beeemo bite bihabano kane bugoree. Háyine hu ifi kátuut buluwa bondu, abe ni kaliiken bo ésuk i. 23Múniyo buluwa bondu bunokooranokoor naane buroon bite búwesinato, ábuki bíkandijenakandijen kajoku ejoosan i, ni bítetianooro, ni káhihinoor eni. Bare bibajut mayet éñjeriŋ, ábuki biyinaat kákinineŋ kúŋgowulan ku ni káhinaati wúfaŋi wooniin weejakut wu.