text:
Bleekrodea tonkinensis
An Bleekrodea tonkinensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Eberhardt ngan Amp; Dubard. An Bleekrodea tonkinensis in nahilalakip ha genus nga Bleekrodea, ngan familia nga Moraceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blennodia
An Blennodia in uska genus han Magnoliopsida. An Blennodia in nahilalakip ha familia nga Brassicaceae. An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:
Blennodia canescens
An Blennodia canescens in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Robert Brown. An Blennodia canescens in nahilalakip ha genus nga Blennodia, ngan familia nga Brassicaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blennodia pterosperma
An Blennodia pterosperma in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni John McConnell Black, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni John McConnell Black. An Blennodia pterosperma in nahilalakip ha genus nga Blennodia, ng ...
Blennosperma
An Blennosperma in uska genus han Magnoliopsida. An Blennosperma in nahilalakip ha familia nga Asteraceae. An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:
Blennospora
An Blennospora in uska genus han Magnoliopsida. An Blennospora in nahilalakip ha familia nga Asteraceae. An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:
Blepharandra
An Blepharandra in uska genus han Magnoliopsida. An Blepharandra in nahilalakip ha familia nga Malpighiaceae. An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:
Blepharandra angustifolia
An Blepharandra angustifolia in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Carl Sigismund Kunth, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni W.R. Anderson. An Blepharandra angustifolia in nahilalakip ha genus nga Blepharandra ...
Blepharandra cachimbensis
An Blepharandra cachimbensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni W.R. Anderson. An Blepharandra cachimbensis in nahilalakip ha genus nga Blepharandra, ngan familia nga Malpighiaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharandra fimbriata
An Blepharandra fimbriata in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni B. Macbryde. An Blepharandra fimbriata in nahilalakip ha genus nga Blepharandra, ngan familia nga Malpighiaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharandra heteropetala
An Blepharandra heteropetala in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni W.R. Anderson. An Blepharandra heteropetala in nahilalakip ha genus nga Blepharandra, ngan familia nga Malpighiaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharandra hypoleuca
An Blepharandra hypoleuca in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni George Bentham, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni August Heinrich Rudolf Grisebach. An Blepharandra hypoleuca in nahilalakip ha genus nga Bleph ...
Blepharandra intermedia
An Blepharandra intermedia in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni W.R. Anderson. An Blepharandra intermedia in nahilalakip ha genus nga Blepharandra, ngan familia nga Malpighiaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis
Blepharis menocotyle Blepharis innocua Blepharis tenuiramea Blepharis stainbankiae Blepharis sinuata Blepharis leendertziae Blepharis procumbens Blepharis attenuata Blepharis fleckii Blepharis marginata Blepharis acanthodioides Blepharis angusta ...
Blepharis acanthodioides
An Blepharis acanthodioides in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Johann Friedrich Klotzsch. An Blepharis acanthodioides in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis aequisepala
An Blepharis aequisepala in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis aequisepala in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis affinis
An Blepharis affinis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Gustav Lindau. An Blepharis affinis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis angusta
An Blepharis angusta in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni T. Anders. An Blepharis angusta in nahilalakip ha genus nga Blephari ...
Blepharis aspera
An Blepharis aspera in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Anna Amelia Obermeyer. An Blepharis aspera in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis asteracantha
An Blepharis asteracantha in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni C. B. Cl. An Blepharis asteracantha in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis attenuata
An Blepharis attenuata in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Diana Margaret Napper. An Blepharis attenuata in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis bainesii
An Blepharis bainesii in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Spencer Le Marchant Moore ngan C. B. Cl. An Blepharis bainesii in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis boranensis
An Blepharis boranensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis boranensis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis breyeri
An Blepharis breyeri in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Anna Amelia Obermeyer. An Blepharis breyeri in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis buchneri
An Blepharis buchneri in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Gustav Lindau. An Blepharis buchneri in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis burundiensis
An Blepharis burundiensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis burundiensis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis calcitrapa
An Blepharis calcitrapa in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Raymond Benoist. An Blepharis calcitrapa in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis capensis
An Blepharis capensis in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Carl von Linné d.y., ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christiaan Hendrik Persoon. An Blepharis capensis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, nga ...
Blepharis chrysotricha
An Blepharis chrysotricha in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Gustav Lindau. An Blepharis chrysotricha in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis crinita
An Blepharis crinita in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Raymond Benoist. An Blepharis crinita in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis cuanzensis
An Blepharis cuanzensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Friedrich Welwitsch ngan Spencer Le Marchant Moore. An Blepharis cuanzensis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Nag-uusahan nga subspeci ...
Blepharis cuspidata
An Blepharis cuspidata in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Gustav Lindau. An Blepharis cuspidata in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis decussata
An Blepharis decussata in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Spencer Le Marchant Moore. An Blepharis decussata in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis dhofarensis
An Blepharis dhofarensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni A.G. Miller. An Blepharis dhofarensis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis dilatata
An Blepharis dilatata in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni C. B. Cl. An Blepharis dilatata in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis diplodonta
An Blepharis diplodonta in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis diplodonta in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis diversispina
An Blepharis diversispina in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni C.B. Cl. An Blepharis diversispina in nahilalakip ha genus nga ...
Blepharis drummondii
An Blepharis drummondii in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis drummondii in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis dunensis
An Blepharis dunensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis dunensis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis duvigneaudii
An Blepharis duvigneaudii in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis duvigneaudii in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis edulis
An Blepharis edulis in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Peter Forsskål, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christiaan Hendrik Persoon. An Blepharis edulis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia ...
Blepharis exigua
An Blepharis exigua in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Heinrich Zollinger, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Valet. och Back. An Blepharis exigua in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Ac ...
Blepharis fenestralis
An Blepharis fenestralis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis fenestralis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis ferox
An Blepharis ferox in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni P. G. Meyer. An Blepharis ferox in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis flava
An Blepharis flava in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis flava in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis fleckii
An Blepharis fleckii in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni P. G. Meyer. An Blepharis fleckii in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis forgiarinii
An Blepharis forgiarinii in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni J.P. Lebrun ngan Amp; A.L. Stork. An Blepharis forgiarinii in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis furcata
An Blepharis furcata in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Carl von Linné d.y., ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christiaan Hendrik Persoon. An Blepharis furcata in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan ...
Blepharis gazensis
An Blepharis gazensis in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni K. Vollesen. An Blepharis gazensis in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Blepharis gigantea
An Blepharis gigantea in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Anna Amelia Obermeyer. An Blepharis gigantea in nahilalakip ha genus nga Blepharis, ngan familia nga Acanthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.


c: text/html

text:
Baja California
An Baja California usa han mga katloan kag usa (31) nga estado ngan upod han Distrito Federal usa han mga 32 nga mga entidad federativa han Mehiko.
Nahamutang an Baja California ha pinakakanawayon o pinaka-amihanan-katundan han Mehiko. Ini amo an nahimo han península han Baja California con el estado mexicano de Baja California Sur upod han estado Mehikano han Baja California Sur. Ugsa ini mahimo nga estado han 1953, an ngaran hini amo an Amihanan nga Teritoryo han Baja California (ha Kinatsila: Territorio Norte de Baja California). Mayda ini kahaluag nga 71.576 km², nga amo in 3,57% han nasod. Ginsasapitan ini ha katundan han Kalawdan Pacífico, ha sidlangan han Dagat han Cortés o Golfo han California, han estado han Sonora ngan han estado estadounidense han Arizona, ha salatan han estado han Baja California Sur ngan ha amihanan han estado estadounidense han California.
Mexicali an kapital hini nga estado, ngan ini nga syudad, upod han Tijuana, amo an mga syudad nga gidamo-i hin tawo han estado, ngan ini nga duha nahamutang dida han frontera upod han Estados Unidos. Iba nga mga syudad nga importante gihapon amo an Ensenada, Tecate, Playas de Rosarito, San Felipe, San Quintín, Ciudad Guadalupe Victoria , Los Algodones ngan La Rumorosa. An estado mayda mga sobra hin 2.8 ka milyon nga mga nangungukoy (2005). An kodigo hini ISO 3166-2 amo an MX-BCN.
Pagbahin-bahin nga politiko-administratiba[igliwat | Igliwat an wikitext]
An estado ginbahin ngadto hin lima (5) nga munisipyo. Ngan ini liwat ginbahin-bahin ngadto hin mga delegasyon, damo hin mga pueblo, rancho ngan iba pa nga mga gudti nga mga pagbahin hin teritoryo.
Mga Munisipyo[igliwat | Igliwat an wikitext]
(An syudad han San Quintin pira na ka tuig nga nangaruyag magin munisipyo pero waray pa ini makatapos han ngatanan nga mga requisito para mahimo ini nga munisipyo).
Prinsipal nga mga syudad[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Mexicali
- Tijuana
- Ensenada
- Tecate
- Rosarito
- Ciudad Guadalupe Victoria
- San Felipe
- San Quintín
- Los Algodones
- La Rumorosa
- Cataviña
- Colonet
Mayda pa mga damo nga mga puro o isla ngan upod hini amo an Islas Coronado, Guadalupe, Cedros, Ángel de la Guarda.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Syudad han Vaticano
An Syudad han Vaticano nga ha opisyal nga pagtawag Estado han Syudad han Vaticano (Initalyano: Stato della Città del Vaticano;[lower-alpha 1] Linatin: Status Civitatis Vaticanae),[lower-alpha 2][lower-alpha 3] usa nga ginpalibotan hin tuna nga soberano nga syudad-nga-estado. An teritoryo hini amo in ginpalibotan hin bungbung nga enclave ha sakob han syudad han Roma. Ha kadako nga 44 ka hektarya (108.7 nga acre) amo ini an giguti-ayi nga naglulugaring nga estado han kalibutan.[6]
Ginhimo ini pinaagi han Kasabotan han Letran (puyde liwat tawagon nga Pacto de Letrán o Lateran Treaty) han 1929 nga bag-o nga entidad. An kataposan nga nahabilin han kasanhi (756 tubtob 1870) nga mga Estados Pontificios ginbug-os nga ginlakip ngadto han Italyano nga estado, nga han una usa nga ginhadi-an, dida han 1870, nga amo gihapon an naglakip hin iba nga mga estado nga Italyano sugad han Duha nga Sicilias, nga nagin nagsunod-nga-estado han ngatanan hini nga mga estado ha mga katungod ngan mga obligasyon.
An Syudad han Vaticano usa nga diri-gin-ereder, nga gin-eelihir nga kanan-kapadi-an nga monarkiya nga ginpapamunoan han Obispo han Roma — an Papa Katoliko. An gihataasi nga mga funsyonaryo han estado hini mga kapadi-an han Singbahan Katoliko. Amo ini an soberano nga teritoryo han Santa Sede (ha Linatin: Sancta Sedes; ha literal nga Winaray: Baraan nga Lingkoranan o Baraan nga Lingkoran) ngan dinhe nahimutang an Palasyo Apostoliko — an opisyal nga urukyan han Papa — ngan han Curia Romana. Amo nga, samtang an lingkoranan han simbahan (katedral) han Papa komo Obispo han Roma (an Basilika han San Juan Letrán) nahamutang ha gawas han mga bungbong hini, ha Roma, an Syudad han Vaticano amo an sinisiring nga kapital hin gobyerno han Simbahan Katolika.
NgaranIgliwat
An ngaran nga Syudad han Vaticano syahan nga gin-gamit dida han Kasabotan han Letrán, nga ginpirma dida han 11 han Pebrero 1929, nga nagtúkod han yana nga syudad-nga-estado. Ginkuha an ngaran tikang han Pungtod han Vaticano, an heyograpiko nga kahamutangan han estado. An "Vaticano" ginkúhà tikang hin ngaran hin Etruscano nga gin-ukyan, Vatica o Vaticum nga buot sidngon taramnan, nga nahamutang dida han kahaluag nga gintawag han mga Romano nga vaticanus ager, "Vaticano nga teritoryo".
An opisyal nga Initalyano nga ngaran han syudad Città del Vaticano o, kun poropormal, Stato della Città del Vaticano, buot sidngon "Estado han Syudad han Vaticano". Bisan kun an Santa Sede (nga laín tikang han Syudad han Vaticano) ngan an Singbahan Katolika nagamit hin Pansingbahan nga Linatin ha opisyal nga mga dokumento, nagamit an Syudad han Vaticano han Initalyano komo opisyal nga yinaknan. Status Civitatis Vaticanæ an Linatin nga ngaran;[17][18] gin-gagamit ini ha mga opisyal nga dokumento, diri la han Santa Sede kundi han kadam'an nga mga opisyal nga dokumento han Singbahan ngan han Papa.
Mga tigamanIgliwat
- ↑ Stato della Città del Vaticano (Initalyano nga kaluwas: [ˈstaːto della tʃitˈta ddel vatiˈkaːno])[15][16] amo an ngaran nga gingagamit ha nahasurat han Batakan Balaod han estado ngan han opisyal nga websayt han estado.
- ↑ An Pansingbahan, ngan sugad man, opisyal, nga pagluwás [ˈstatus tʃiviˈtatis vatiˈkane]; an Klasikal nga pagluwás [ˈstatʊs kiːwɪˈtaːtɪs waːtɪˈkaːnae̯].
- ↑ Ha mga yinaknan nga ginagamit han Secretariat hin Estado han Santa Sede (gawas han Winaray ngan Initalyano nga ginpahayag na ha igbaw):
- Frinanses: Cité du Vatican—État de la Cité du Vatican
- Inaleman: Vatikanstadt, cf. Vatikan—Staat Vatikanstadt (ha Austria: Staat der Vatikanstadt)
- Pinolako: Miasto Watykańskie, cf. Watykan—Państwo Watykańskie
- Pinortuges: Cidade do Vaticano—Estado da Cidade do Vaticano
- Kinatsila: Ciudad del Vaticano—Estado de la Ciudad del Vaticano
Mga pinanbasaranIgliwat
- ↑ It mga bisita nga mga turista diri gintutugotan pagmanehar ha sakob han Vaticano nga waray ispisyal nga pagtugot, nga agsob ginhahatag la ha mayda mga panuyo hin trabaho hin opisina ha Vaticano.
Mga ginkutloIgliwat
- ↑ Tratado ha butnga han Santa Sede ngan Italya, Archived 2012-03-09 at the Wayback Machine. article 26.
- ↑ An Syudad han Vaticano usa nga syudad-nga-estado
- ↑ Ha pagsunod han parrafo 2 han Legge sulle fonti del diritto han 7 Hunyo 1929, an ngatanan nga mga balaod ngan mga surundon han estado ginmamantala ha Initalyano nga Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano nga ginkakanit han Acta Apostolicae Sedis. An nahasurat han syahan nga pito nga mga butang nga ginmantala hiton nga supplemento ginhahatag didi. Archived 2010-12-27 at the Wayback Machine. Samtang an estado ngahaw nagamit hin Initalyano là, damo pa nga mga pinulongan an ginagamit han mga institusyon nga nahamutang ha sakob han estado sugad han Santa Sede, an Pontifisyo nga Gwardya Swisa, ngan an Sanghiran nga Pontifisyo hin mga Siyensya. An Santa Sede nagamit hit Linatin nga opisyal nga pinulongan ngan han Frinanses nga diplomatiko nga pinulongan; dugang pa, an Secretariat han Estado nagamit hin Ininglis, Inaleman, Initalyano, Pinolako, Pinortuges ngan Kinatsila. An Gwardya Swisa, nga diin an mga sugo ha martsa ginhahatag ha Inaleman, nagamit gihapon hin Frinanses ngan Initalyano ha ngatanan nga opisyal nga mga seremonyas. An semi-opisyal nga peryodiko han Santa Sede nga L'Osservatore Romano nagamit hin Ininglis, Frinanses, Inaleman, Initalyano Malayalam, Pinolako, Pinortuges ngan Kinatsila. An Radyo Vaticano nagamit hin Inalbano, Amharic, Inarabo, Inarmenya, Byeloruso, Binulgarya, Inintsek, Krinoatyano, Tseka, Esperanto, Iningles, Tinag-alog, Frinanses, Inaleman, Hindi, Hinungaryano, Initalyano, Kiswahili, Latvyano, Lithuanyano, Malayalam, Pinolako, Pinortuges, Rumanyano, Rinuso, Slovak, Slovenyano, Somali, Kinatsila, Tamil, Tigringna, Ukranyano, ngan Vinyetnames.
- ↑ "CIA - The World Factbook - Holy See (Vatican City)". Cia.gov. Ginkuhà 2009-10-10.
- ↑ "Internet portal of Vatican City State". Vatican City State. Ginhipos tikang han orihinal han 24 May 2011. Ginkuhà 9 Hulyo 2011.
- ↑ 6.0 6.1 "Holy See (Vatican City)". CIA — The World Factbook. Ginkuhà 2007-02-22.
- ↑ Robbers, Gerhard (2006) Encyclopedia of World Constitutions. Infobase Publishing. ISBN 978-0-81606078-8. p. 1009
- ↑ Nick Megoran (2009) "Theocracy", p. 226 ha International Encyclopedia of Human Geography, vol. 11, Elsevier ISBN 978-0-08-044911-1
- ↑ "Governorate". Vaticanstate.va. Ginhipos tikang han orihinal han 2019-05-28. Ginkuhà 12 Agosto 2013.
- ↑ Holy See (Vatican City), The World Factbook, CIA. Ginkuhà 14 Abril 2009.
- ↑ Tikang han 2002-01-01. www.vatican.va Holy See Press office — Impormasyon hin Kasahiran. Ginkuhà 2009-10-23
- ↑ ugsa han 2002, an Vaticano nga lira (nga patas upod han Italyano nga lira)
- ↑ An ITU-T nagdesignar han kodigo nga 379 ngadto han Syudad han Vaticano. Bisan pa, an Syudad han Vaticano lakip dida han Italyano nga plano hin mga ihap ha telepono ngan nagamit han Italyano nga kodigo hin nasod nga 39, nga ginsusundan hin 06 (para han Roma) ngan 698.
- ↑ www.vatican.va Holy See Press office — Impormasyon ha Kasahiran. Ginkuha 2009-10-23
- ↑ città ha DOP
- ↑ Città del Vaticano ha DiPI Online
- ↑ "Apostolic Constitution" (ha Linatin).CS1 maint: unrecognized language (link)
- ↑ Papa Francisco (8 Septyembre 2014). "Surat kan Giovanni Kardinal Lajolo" (ha Linatin). The Vatican. Ginkuhà 28 Mayo 2015.CS1 maint: unrecognized language (link)
BibliograpiyaIgliwat
- Chadwick, Owen (1988). Britain and the Vatican During the Second World War. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36825-1.
- Kent, Peter C. (2002). The Lonely Cold War of Pope Pius XII: The Roman Catholic Church and the Division of Europe, 1943–1950. Montreal: McGill-Queen's University Press. ISBN 0-7735-2326-X.
- Morley, John F. (1980). Vatican Diplomacy and the Jews During the Holocaust, 1939–1943. New York: Ktav Pub. House. ISBN 0-87068-701-8. https://archive.org/details/vaticandiplomacy00morl.
- Nichols, Fiona (2006). Rome and the Vatican. London: New Holland. pp. 85–96. ISBN 978-1-84537-500-3. http://books.google.com/books?id=S-TekVnvyx4C&pg=PA85.
- Ricci, Corrado; Begni, Ernesto (2003) [1914]. The Vatican: Its History, Its Treasures. Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-3941-7.
- This article incorporates text from a publication now in the public domain: Herbermann, Charles, ed. (1913). . Catholic Encyclopedia. Robert Appleton Company.
Mga sumpay ha gawasIgliwat
The Vatican pagtugway hit paglakat tikang ha Wikivoyage
- Official website
- Official website of the Holy See
- Inside the Vatican on National Geographic YouTube channel
- Vatican Chief of State and Cabinet Members Archived 2008-12-10 at the Wayback Machine.
- Holy See (Vatican City) nga entrada ha The World Factbook
- Holy See (Vatican City) from UCB Libraries GovPubs
- Syudad han Vaticano ngada ha Open Directory Project
- Vatican from the BBC News
- Wikimedia Atlas han Vatican City
- Datos Heyograpiko nga may pagkahisumpay han Syudad han Vaticano ha OpenStreetMap
- The Vatican: spirit and art of Christian Rome, a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF)


text:
Mga rehiyon han Pilipinas
It rehiyon usa nga administratibo nga subdivision ha Philippines. Tikang ha 2002, mayda napulo kag pito (17) nga rehiyon ngan inin mga rehiyon ginbahinbahin ngadto hin kapitoan kag siyam 79 nga mga probinsya o lalawigan. Iton mga rehiyon gin-organisa agod igtirok an mga probinsya nga mayda puruparehos an mga kultura ug etnolohikal nga mga karakteristik.
An mga probinsya iton tinuod nga primary nga subdivision politikal. Igingugrupo la hira ngadto hin mga rehiyon para la madurudali an pag-administrar. Kaurugan nga mga opisina han gobyerno mayda mga opisina rehiyonal imbes nga mayda mga opisina ha tagsa-tagsa nga mga probinsya. Ug ini nga mga rehiyonal nga opisina adto hiton syudad nga gin-designar nga kapital o sentro han rehiyon.
Iton mga rehiyon waray bulag nga gobyerno lokal, labot la hiton Autonomo nga Rehiyon ha Muslim Mindanao, mga mayda elehido nga asemblea rehiyonal ug gobernador. An Administratibo nga Rehiyon han Cordillera ginplano han una nga mahimo nga mayda autonomiya nga (Cordillera Autonomous Region), pero mga pagtipa tikang ha Kongreso nagresulta nga nahimo la ini nga regular nga rehiyon administrativo.
An Mga RehiyonIgliwat
Tikang ha 2002, an Pilipinas mayda napulo kag pito (17) nga rehiyon. An mga rehiyon gintirok pinaagi ha heyograpiya ngadto hin tulo nga mga grupo hin isla nga amo an Luzon, Kabisay-an, ug Mindanao. Ha ubos in lista han mga rehiyon ha ira mga isla-nga-kagrupo. Agod makagsubay hin impormasyon mahitungod han mga rehiyon, kitaa an mga nahanunungod nga artikulo han mga isla-nga-kagrupo.
An mga ngaran nga CALABARZON, MIMAROPA ug SOCCSKSARGEN ginsurat ha bahol nga mga agi o letra kay ini hira mga acronyms nga na-indicar han mga nalalakip nga mga probinsya o syudad nira.
LuzonIgliwat
- Ilocos nga Rehiyon (Rehiyon I)
- Siong han Cagayan (Rehiyon II)
- Butnga nga Luzon (Rehiyon III)
- CALABARZON (Rehiyon IV-A)
- MIMARO (Rehiyon IV-B)
- Bicol nga Rehiyon (Rehiyon V)
- Rehiyon Administratibo han Cordillera (CAR)
- National Capital Region (NCR) (Metro Manila)
Kabisay-anIgliwat
- Katundan nga Kabisay-an (Rehiyon VI)
- Butnga nga Kabisay-an (Rehiyon VII)
- Sinirangan nga Kabisay-an (Rehiyon VIII)
MindanaoIgliwat
- Peninsula han Zamboanga (Rehiyon IX)
- Amihanan nga Mindanao (Rehiyon X)
- Davao nga Rehiyon (Rehiyon XI)
- SOCCSKSARGEN (Rehiyon XII)
- Caraga (Rehiyon XIII)
- Autonomo nga Rehiyon han Bangsamoro ha Muslim Mindanao (BARMM)
KasaysayanIgliwat
- Septyembre 24, 1972 - An mga probinsya han Pilipinas gin-organisar ngadto hin napulo kag usa (11) nga mga rehiyon.
- Hulyo 7, 1975 - Ginhimo an Rehiyon XII ug nagkamay-ada hin guti-ay nga pagreorganisar hin pipira nga mga rehiyon ha Mindanao.
- Agosto 21, 1975 - Rehiyon IX gintunga ngadto han Sub-Rehiyon IX-A' ug Sub-Rehiyon IX-B. Mayda guti-ay nga pagreorganisar hin pipira nga mga rehiyon ha Mindanao.
- Nobyembre 7, 1975 - Ginhimo an National Capital Region.
- Agosto 1, 1989 - Autonomous Region in Muslim Mindanao ginhimo.
- Oktubre 23, 1989 - Cordillera Administrative Region ginhimo.
- Oktubre 12, 1990 - Ginpagawas in Executive Order agod magreorganisar hin mga rehiyon ha Mindanao pero waray ini madayon (posible tungod kay kulang an pundo han gobyerno).
- Pebrero 23, 1995 - Rehiyon XIII (Caraga) ginhimo ngan nagkamay-ada guti-ay nga pagreorganisar hin pipira nga mga rehiyon ha Mindanao.
- 1997 - Guti-ay nga pagreorganisar hin mga rehiyon ha Mindanao.
- Septyembre 19, 2001 - Kaurugan han mga rehiyon ha Mindanao ginreorganisar ug an iba pinamalyuan hin ngaran.
- Mayo 17, 2002 - Rehiyon IV-A (CALABARZON) ngan Rehiyon IV-B (MIMAROPA) ginhimo tikang han una nga Rehiyon IV (Salatan nga Tagalog nga rehiyon).
- Mayo 23, 2005 - Guti-ay nga pagreorganisar hin mga rehiyon ha Luzon.


text:
Isoetes smithii
An Isoetes smithii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Hans Peter Fuchs. An Isoetes smithii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nak ...
Isoetes spannagelii
An Isoetes spannagelii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Hans Peter Fuchs. An Isoetes spannagelii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies ...
Isoetes spinulospora
An Isoetes spinulospora in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Jermy ngan Amp; Schelpe. An Isoetes spinulospora in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini s ...
Isoetes stellenbossiensis
An Isoetes stellenbossiensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Augusta Vera Duthie. An Isoetes stellenbossiensis in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray ...
Isoetes stephanseniae
An Isoetes stephanseniae in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni John Firminger Duthie. An Isoetes stephanseniae in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini s ...
Isoetes stevensii
An Isoetes stevensii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni J. R. Croft. An Isoetes stevensii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga naka ...
Isoetes storkii
An Isoetes storkii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni T. C. Palmer. An Isoetes storkii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Isoetes subinermis
An Isoetes subinermis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Michel Charles Durieu de Maisonneuve, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Cesca och Amp; Peruzzi. An Isoete ...
Isoetes taiwanensis
An Isoetes taiwanensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni De Vol. An Isoetes taiwanensis in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Nag-uusahan nga subspecies:
Isoetes tegetiformans
An Isoetes tegetiformans in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni P. M. Rury. An Isoetes tegetiformans in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies n ...
Isoetes tennesseensis
An Isoetes tennesseensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Luebke ngan Amp; Budke. An Isoetes tennesseensis in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini ...
Isoetes tenuifolia
An Isoetes tenuifolia in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Jermy. An Isoetes tenuifolia in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Isoetes texana
An Isoetes texana in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Singhurst, Rushing ngan Amp; W. C. Holmes. An Isoetes texana in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray ...
Isoetes todaroana
An Isoetes todaroana in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Tro, Igrave;a ngan Francesco Maria Raimondo. An Isoetes todaroana in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae ...
Isoetes toximontana
An Isoetes toximontana in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni L.J. Musselman ngan Amp; J.P. Roux. An Isoetes toximontana in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. War ...
Isoetes transvaalensis
An Isoetes transvaalensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Jermy ngan Amp; Schelpe. An Isoetes transvaalensis in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hi ...
Isoetes triangula
An Isoetes triangula in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni U. Weber. An Isoetes triangula in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Isoetes tripus
An Isoetes tripus in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Addison Brown. An Isoetes tripus in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.
Isoetes truncata
An Isoetes truncata in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni A. A. Eat., ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Willard Nelson Clute. An Isoetes truncata in nahilalakip ha g ...
Isoetes tuckermanii
An Isoetes tuckermanii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Addison Brown ngan Georg George Engelmann. An Isoetes tuckermanii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetace ...
Isoetes tuerckheimii
An Isoetes tuerckheimii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Brause. An Isoetes tuerckheimii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nak ...
Isoetes ulei
An Isoetes ulei in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Georg Heinrich Weber. An Isoetes ulei in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nakal ...
Isoetes valida
An Isoetes valida in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Georg George Engelmann, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Willard Nelson Clute. An Isoetes valida in nahilala ...
Isoetes velata
An Isoetes velata in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan. An Isoetes velata in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae.
Isoetes vermiculata
An Isoetes vermiculata in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Hickey. An Isoetes vermiculata in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nakal ...
Isoetes weberi
An Isoetes weberi in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Wilhelm Guillermo Gustav o Franz Francis Herter ngan Georg Heinrich Weber. An Isoetes weberi in nahilalakip ha genus nga Isoetes, nga ...
Isoetes welwitschii
An Isoetes welwitschii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Addison Brown ngan Friedrich Adalbert Maximilian `Max Kuhn. An Isoetes welwitschii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan fam ...
Isoetes wormaldii
An Isoetes wormaldii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Robert Sim. An Isoetes wormaldii in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Waray hini subspecies nga nakal ...
Isoetes yunguiensis
An Isoetes yunguiensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni C. F. Wang ngan Amp; W. Carl Taylor. An Isoetes yunguiensis in nahilalakip ha genus nga Isoetes, ngan familia nga Isoetaceae. Wa ...
Jamesonia
Jamesonia areniticola Jamesonia cheilanthoides Jamesonia ascendens Jamesonia canescens Jamesonia imbricata Jamesonia insignis Jamesonia glaberrima Jamesonia orbignyana Jamesonia hookeri Jamesonia flexuosa Jamesonia scammanae Jamesonia verticalis ...
Jamesonia accrescens
An Jamesonia accrescens in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni A.F.Tryon, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia accrescens in nahilalakip ha genus ...
Jamesonia alstonii
An Jamesonia alstonii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni A. Tryon. An Jamesonia alstonii in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies nga na ...
Jamesonia angusta
An Jamesonia angusta in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni M. Kessler ngan Amp; A. R. Sm., ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia angusta in nahil ...
Jamesonia areniticola
An Jamesonia areniticola in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Schwartsb. ngan Amp; Labiak, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia areniticola in ...
Jamesonia ascendens
An Jamesonia ascendens in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Alan Reid Smith ngan Amp; M. Kessler, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia ascenden ...
Jamesonia aureonitens
An Jamesonia aureonitens in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni William Jackson Hooker, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia aureonitens in nahil ...
Jamesonia auriculata
An Jamesonia auriculata in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni A. Tryon. An Jamesonia auriculata in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies ng ...
Jamesonia biardii
An Jamesonia biardii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni F ngan Eacute;e, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia biardii in nahilalakip ha genus ...
Jamesonia blepharum
An Jamesonia blepharum in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni A. Tryon. An Jamesonia blepharum in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies nga ...
Jamesonia bogotensis
An Jamesonia bogotensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Karst. An Jamesonia bogotensis in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies nga n ...
Jamesonia boliviensis
An Jamesonia boliviensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni A. Tryon. An Jamesonia boliviensis in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies ...
Jamesonia brasiliensis
An Jamesonia brasiliensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Christ. An Jamesonia brasiliensis in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies ...
Jamesonia canescens
An Jamesonia canescens in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Kl., ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Kze. An Jamesonia canescens in nahilalakip ha genus nga Jamesonia ...
Jamesonia caracasana
An Jamesonia caracasana in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Bak., ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia caracasana in nahilalakip ha genus nga ...
Jamesonia cheilanthoides
An Jamesonia cheilanthoides in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Olof Swartz, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia cheilanthoides in nahilalaki ...
Jamesonia chiapensis
An Jamesonia chiapensis in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni William Ralph Maxon, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia chiapensis in nahilalaki ...
Jamesonia cinnamomea
An Jamesonia cinnamomea in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Kze. An Jamesonia cinnamomea in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies nga nak ...
Jamesonia congesta
An Jamesonia congesta in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga syahan ginhulagway ni Christ, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Christenh. An Jamesonia congesta in nahilalakip ha genus nga Ja ...
Jamesonia crespiana
An Jamesonia crespiana in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni Bosco. An Jamesonia crespiana in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspecies nga nak ...
Jamesonia cuatrecasasii
An Jamesonia cuatrecasasii in uska species han Plantae in nahilalakip ha punoan nga Tracheophyta, ngan nga ginhulagway ni A. Tryon. An Jamesonia cuatrecasasii in nahilalakip ha genus nga Jamesonia, ngan familia nga Pteridaceae. Waray hini subspec ...


text:
Papa Pío XI
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Pío XI (ha Linatin: Pius PP. XI), natawo nga Ambrogio Damiano Achille Ratti (Mayo 31, 1857 – Pebrero 10, 1939), naghadi komo Papa tikang han Pebrero 6, 1922 ngan soberano han Syudad han Vaticano tikang han 1929 tubtob han iya kamatayon han Pebrero 10, 1939. Hiya an nagmantala han encyclical nga Quas Primas nga nag-establisar han piyesta ni Kristo nga Hadi, ngan nagkuha komo iya darahonon han papado o papal motto an darahonon nga Pax Christi in Regno Christi nga nanganghulogan: "Kamurayaw ni Kristo ha Ginhadi-an ni Kristo." Amo ini an sentral nga ideya han iya pontificado: ngan an Katoliko nga relihiyon angay magtugob han ngatanan nga bahin han pankinabuhi:: an panimalay, an syudad, ha politika, ha ekonomiya, ha arte nbp. Imbes nga an relihiyoso nga pagtuo tubtub la ha pribado nga butang, o pag-atras han Simbahan tikang hin pagbuhat ha gawas nga kalibutan, Hi Pío XI naghunahuna nga it mga Katoliko angay magbuhat agod maghimo hin tinuod nga Katoliko nga sosyudad: nga hi Kristo angay maghadi ha tanan nga aspeto han kinabuhi.
Mga kasariganIgliwat
Mga sumpay ha gawasIgliwat
- An Kinabuhi ni Papa Pío XI, mahiunong gihapon han iya Katoliko nga Encyclical nga Quadragesimo anno Archived 2015-05-30 at the Wayback Machine.


text:
Syudad
It syudad in uska dagko ngan permamente nga ukyanan hin katawhan. Bisan waray pagkasarabutan kun ano an pagkakaiba han syudad ngadto ha bungto, kadam-han mga syudad in may-ada partikular nga administratibo, legal, o makasaysayan nga kahimtang nga ...
Aluminyo
An aluminyo o aluminóm amo an elemento kemikal nga may ihap atomika nga 13. An tigaman hini amo an agi nga Al. An aluminom an ika tulo na pinkadaramo na elemento kasunod san oxygen ngan silicon, ngan pinkamadaramo na metal na mahihiagian sa crust ...
Bulawan
An bulawan in usa ka elemento kimikal nga may-ada tigaman nga Au ngan ihap atomica nga 79. An bulawan in suok, mahumok, mainggat, napupukpok, ngan madali mahorma nga metal. Iton puro nga bulawan in malamrag nga darag it kolor ngan nainggat nga na ...
Carbono
Carbon at The Periodic Table of Videos University of Nottingham Carbon – Super Stuff. Animation with sound and interactive 3D-models. Archived 2012-11-09 at the Wayback Machine. Electrochemical uses of carbon Archived 2001-11-09 at the Library of ...
Hidroheno
Iton hidroheno in uska elemento kimikal nga may kimikal nga tigaman nga H ngan ihap atomiko nga 1. May-ada atomiko nga bug-at nga 1.00794 u, an hidroheno in gigagaani nga elemento ha taramdan peryodiko. An iya monatomiko nga portma in gidadamoi n ...
Lata
Stwertka, Albert 1998. "Tin". Guide to the Elements Revised ed. Oxford University Press. ISBN 0-19-508083-1. Greenwood, N. N.; Earnshaw, A. 1997. Chemistry of the Elements 2nd ed. Oxford: Butterworth-Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4. Emsley, John 20 ...
Nikel
May ada an nikel melting point o an temperatura san pagtunaw na 1455°C ngan boiling point o an temperatura san pagkaladkad na 2730°C. Mayada density an nikel na 8.908 g cm−3. Metal na silvery-white ngan mainggat an nickel. Usa ini san upat na ele ...
Nitroheno
An nitrogeno o nitroheno amo an usa ka elemento kimikal nga may tigaman nga N ngan masa atomika nga 14.00674 u. Ini in may ihap atomika nga 7. An tigaman hini amo an agi nga N.
Oganeson
An Oganeson usa nga sintetiko nga elemento kimikal nga may-ada simbolo nga Og ngan ihap atomiko nga 118. Syahan ini gin-sintesado han 2002 ha Joint Institute for Nuclear Research ha Dubna, harani ha Moscow ha Rusya, hin usa nga nagsumpayan nga hu ...
Oksiheno
An oksiheno o oksihino usa nga elemento nga kimikal may may-ada simbolo nga O ngan numero atomica nga 8. Api ini han hugpo chalcogen han tabla periodica, usa nga reactive nga diri-metal, ngan usa nga oxidizing agent nga andam maporma hin oxide ha ...
Plata
Chemistry in its element podcast MP3 from the Royal Society of Chemistrys Chemistry World: Silver A collection of silver items Samples of silver Picture in the Element collection from Heinrich Pniok Archived 2017-05-25 at the Wayback Machine. CDC ...
Puthaw
An putháw amo an usa ka elemento kimikal nga may tigaman nga Fe ngan may atomiko ihap 26. Ini an una na metal san transition series. Pinaagi sa bugat, an puthaw an pinakakomon na elemento sa Kalibutan. Mahihiagian liwat an puthaw san iba na mga m ...
Tumbaga
An Copper, silver, ngan bulawan amo in membro san group 11 san periodic table; mayada ini na mga metal usa na s-orbital electron ngan puno na d-electron shell na may kinaiya na mayada hitaas na ductility, ngan electrical 59.6×106 S/m ngan thermal ...
Cisalpino
An Cisalpino usa nga hataas-in-kalaksi nga tren nga nagsusumpay hiton mga syudad han Stuttgart, Basel, Ginebra, Zürich, Milano, Venesya, and Florensya. An nakiling nga tren kilalado ha informal nga pagtawag nga "Pendolino", an Italiano nga ETR 47 ...
Tokaido Shinkansen
An Tōkaidō Shinkansen amo an syahan ngan orihinal nga Shinkansen nga linea nga nag-abre han 1964 nga nagdugtong han Tokyo ngan Shin-Osaka. Ginpapadalagan ini han Central Japan Railway Company.
Ayam
An Ayam o idó amo an usa ka klase nga mammal nga kauropod ha pamilya Canidae. Ginaataman ini nga hayop han mga tawo ha maiha na nga matahon. An mga ayam nagagamitan han katawhan ha damo nga butang sugad ha trabaho, pagbantay ha panimalay nga alag ...
Baka
An Bos taurus in uska species han Mammalia nga ginhulagway ni Linnaeus hadton 1758. An Bos taurus in nahilalakip ha genus nga Bos, ngan familia nga Bovidae. Ginklasipika han IUCN an species komo naubos. Waray hini subspecies nga nakalista. An bak ...
Misay
An misay o udíng ; Catarman nga Winaray: iding ; Pambujan ngan San Roque nga Winaray: ipo o kuying amo an mammal nga hayop nga kauropod han pamilya Felidae na gamay na predatory carnivorous species han crepuscular mammal na gintatagan hin importa ...
Zebu
An zebu amo an usa ka domestik nga baka nga miyembro han ubos-banay Bovinae han banay Bovidae. An zebu an pinakadaramo san mga myembro san genus Bos, ngan ginkikilala na pag-orihinaryo ha Salatan nga Asya.
Buzz Aldrin
Hi Edwin Eugene Buzz Aldrin, Jr. usa nga nagretiro nga Amerikano nga astronot nga amo an piloto han lunar module dida han Apollo 11, an syahan nga ginmanehar nga paglugsong ha bulan ha kaagi. Han Hulyo 20, 1969, hiya an nagin ika-duha nga tawo ng ...
Lamelo Ball
Hi LaMelo Ball kay usa nga American basketball player nga nasikuyla ha Chino Hills High School haChino Hills, California. Usa hiya ka sophomore point guard para ha iya high school team, pirme hiya nakakahuha hin atensyun tikang ha mga nasyunal ng ...
Baselios Cleemis
Hi Moran Mor Baselios Cleemis Kardinal Thottunkal nga natawo ha ngaran nga Isaac Thottunkal an yanâ nga Arsobispo Mayor ngan Catholicos han Singbahan Katolika Siro-Malankara. Ginpasaka hiya ngadto han Kolehiyo han mga Kardinal han Singbahan Katol ...
Bullet Dumas
Ginkikilala he Bullet Dumas nga usa na Filipino independent na musikero, paraghimo hin mga kanta, ngan paragkanta, pinakasakit hiya para ha iya contemporary folk na istilo nga ginyayakan hit mga hurado nga "raw, earthy", ngan Filipino hiya pamati ...
Chibly Langlois
Hi Chibly Langlois usa nga Haitiano nga kardinal han Singbahan Katolika Romana. Hiya an obispo han Les Cayes tikang han 15 Agosto 2011, ngan mangulo han Konferensya han mga Kaobispohan han Haiti. Ginpasaka ni Papa Francisco, han 22 Pebrero 2014, ...
John F. Du
Hi John Forrosuelo Du, D.D., usa nga padi han Singbahan Katoliko Romano ha Pilipinas. Hiya an yana nga nalingkod nga Arsobispo han Palo ha Leyte, Pilipinas. Ginbutang hiya hin kasanhi nga bakante nga sede nga nabakante tungod han pagpasaka kan ar ...
Jericho "Icot" Petilla
Carlos Jericho "Icot" Loreto Petilla kay usa nga Pilipino na politiko. Dumalagan hiya para maging senador han lumabay na eleksyon ha ilarom han Liberal Party. Gin-appoint hiya nga sekretarya han Department of Energy dinhi ha Pilipinas. Lumingkod ...
Nicolás de Jesús López Rodríguez
An Iya Reverendo nga Eminensya nga Kardinal Nicolás de Jesús López Rodríguez amo an yanâ nga arsobispo han Santo Domingo, Republika Dominicana, ngan usa nga kardinal han Singbahan Katolika Romana.
PewDiePie
Felix Arvid Ulf Kjellberg, usa hiya na Swedish web-based na komedyante ngan paraghimo hin video. Kilala hiya ha iya mga Lets Play na comentaryo nga vlogs ha YouTube. Gin anak ha Gothenburg, Sweden, hi PewDiePie plano unto makakuha hin degree ha i ...
Orlando Quevedo
Hi Orlando Beltran Quevedo usa nga Pilipino nga kardinal-nga-arsobispo. Han Enero 12, 2014, ginngaranan hiya ni Papa Francisco nga usá hin 19 nga mga bag-o nga mga kardinal han Singbahan Katolika. Ginhimo hiya nga kardinal han konsistoryo han Peb ...
Bechara Boutros al-Rahi
Hi Patriarka Kardinal Mar Bechara Boutros al-Rahi amo an ika-77 nga Maronita nga Patriarka han Antiokia, usa nga puwesto nga iya ginkaptan tikang han 15 Marso 2011, nagsunod kan Patriarka Nasrallah Boutros Sfeir. Nakapot gihapon hi Rai han puwest ...
Papa Teodoro II han Alehandriya
Ini nga barasahon nágámit hin mga pitsa ngan mga tuig nga sinurat ha Copta nga kalendaryo, nga nágámit han A.M. nga kalendaryo nga panahón, dúgang han Gregoriano nga kalendaryo, nga nágámit han A.D. nga kalendaryo nga panahón. Hi Papa Teodoro II ...
Cesarea Maritima
An Cesarea Maritima o kundi man Sesarea Maritima, nga kilalado gihapon nga Cesarea Palestina o Sesarea Palestina, usá nga kahadto nga syudad ha Patag han Sharon ha baybayon han Dagat Mediteraneo, nga yana mga bungkag na la an nahabilin ngan lakip ...
Kabutngaay nga Panahon
An Kabutngaay nga Panahon amo an usa ka parte han kaagi han Europa. Nagtikang ini ha may 476 CE kun diin an Katundan Imperyo Romano natumba, ngan nagpadayon kutob han panahon hi Cristóbal Colón nabilngan an Bago nga Kalibutan ha 1492. Butnga nga ...
Alangalang
Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray An Alangalang in segunda klase nga bungto ha lalawigan han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Pilipinas. Ini nga bungto mayda kahal ...
Allen, Northern Samar
An Allen sayo nga ikalima nga klase nga bungto sa lalawigan sa Northern Samar sa Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala san 2000 census, mayon ini populasyon nga 20.066 ka tawo sa 4.145 nga mga panimalay.
Arteche
An Arteche usa nga ikalima nga klase nga bungto han probinsya han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 13.024 ka tawo ha 2.561 nga panimalay.
Babatngon
Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray An Babatngon usa nga ika-upat nga klase nga munisipalidad o bungto han probinsya han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ...
Balangiga
An Balangiga usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, an Balangiga mayda populasyon nga 10.662 ka tawo ha 2.113 nga panimalay. ...
Balangkayan
An Balangkayan usa nga ikalima nga klase nga bungto ha probinsya han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, an Balangkayan mayda populasyon nga 8.134 ka tawo ha 1.677 nga panimalay.
Basay
Inin nga barasahon mahitungod han bungto ha Samar. Para han bungto ha Negros Oriental, pakadto ha Basay, Negros Oriental. Para hin iba nga paggamit han pulong nga Basay, pakadto ha Basay pansayod. An Basay usa han mga bungto ha lalawigan han Sama ...
Burauen
An Burauen usa nga syahan nga klase nga bungto o munisipyo han probinsya han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2015 census, mayda ini populasyon nga 52, 732 ka tawo Ini na bungto kay matatadan ...
Cabadiangan (La Paz)
Cabadiangan, amo ini an una nga ngaran han La Paz usa ha ikalima nga klase nga bungto han probinsya han Leyte ha Sinirangan nga Kabisayaan nga ada ha ikawalo nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2010 census, mayda ini populasyon nga 19.133 ka taw ...
Cabucgayan
An Cabucgayan usa nga ikalima nga klase nga bungto han lalawigan han Biliran ha Sinirangan nga Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, an bungto mayda populasyon nga 17.691 ka tawo ha 3.372 nga mga panimalay. An ngaran nga Cabucgayan gin ...
Caibiran
An Caibiran usa nga ikalima nga klase nga munisipalidad o bungto ha lalawigan han Biliran ha Sinirangan nga Kabisay-an ha Pilipinas. Ha amihanan han bungto mabibilngan an bungto han Culaba. Ha salatan o habagatan han bungto matatad-an bungto han ...
Calbiga
An Calbiga, nga an opisyal nga ngaran Munisipalidad han Calbiga, usa nga ika-upat nga klase nga bungto han probinsya han Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2015 census, mayda an Calbiga 22.945 katawo nga nauko ...
Capoocan
An Capoocan usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 27.593 ka tawo ha 5.400 nga panimalay.
Carigara
An Carigara usa nga ikatulo nga klase nga bungto han lalawigan han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 43.455 ka tawo ha 8.571 nga kabalayan.
Catarman
Inin nga artikulo mahiunong han bungto ha Northern Samar, para han bungto ha Camiguin, kitaa Catarman, Camiguin. An Catarman in usa nga primera klase nga bungto san lalawigan o probinsya san Norte San Samar sa Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyo ...
Catubig
An Catubig usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa probinsya san Northern Samar sa Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala san 2000 census, mayda ini populasyon nga 26.917 ka tawo sa 5.015 nga panimalay.
Dolores, Eastern Samar
An Dolores usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha probinsya han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga Rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2015 census, mayda ini populasyon nga 42.866 ka tawo ha 8.712 nga panimalay.


text:
Florensya
An Syudad han Florensya (ha Initalyano: Firenze; Daan nga Initalyano: Fiorenza, Linatin: Florentia; ha Kinatsila: Florencia; ha Iningles: Florence) amo an kapital han lalawigan han Florensya ngan han rehiyon han Toscana ha Nasod han Italya. Amo ini an gidamo-i hin tawo nga syudad ha Toscana ngan mayda ini populasyon nga 364,779 ka tawo (696,767 ka tawo ha urbano nga kahaluag[2]).
Nahamutang an syudad ha Salog Arno ngan kilalado ini tungod han kaagi hini ngan han importansya hini dida han Butnga nga Panahon ngan dida han Renasimyento, labi na dida han arte ngan arkitektura hini. Usa ini nga sentro han Europeo nga komersyo ngan finanza ha Butnga nga Panahon, an syudad agsob nga sinisiring nga natawhan han Italyano nga Renasimyento; tinatawag pa ngani ini an Atenas han Butnga nga Panahon.[3] Maiha ini nga nahailarom han de facto nga pagdumara han Medici nga pamilya. Tikang han 1865 tubtob 1870 an syudad amo gihapon an kapital han Ginhadi-an han Italya.
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ An 'Syudad' nga katawhan (i.e., an kanan comune o munisipyo) tikang han demographic balance: Enero–Abril 2009[dead link], ISTAT.
- ↑ "Archived copy". Ginhipos tikang han orihinal han 2013-05-31. Ginkuhà 2009-04-28.CS1 maint: archived copy as title (link)
- ↑ Profs. Spencer Baynes, L.L.D., and W. Robertson Smith, L.L.D., Encyclopaedia Britannica. Akron, Ohio: The Werner Company, 1907: p.675
- Pages with non-numeric formatnum arguments
- All articles with dead external links
- Articles with dead external links from January 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- CS1 maint: archived copy as title
- Articles with short description
- Mga barasahon nga mayda Initalyano-nga pinulongan nga sinurat
- Mga pakli nga nagamit hin infobox Italyano nga comune nga mga parameter nga waray masabtan
- Mga syudad ngan bungto ha Toscana
- Mga comune ha Lalawigan han Florensya
- Mga turók
- Florensya
- Mga syudad ha Italya


text:
Agosto 4
Batakan:AgostoKalendaryo2021 An Agosto 4 an ika-216 nga adlaw han tuig han kalendaryo Gregoriano. Mayda pa 149 nga adlaw nga nahabilin hit tuig.
Mga Importante nga Nahinabo Yana nga Adlaw[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga Natawo Yana nga Adlaw[igliwat | Igliwat an wikitext]
- 1961 – Barack Obama, ika-44 nga Presidente han Estados Unidos
Mga Namatay Yana nga Adlaw[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga Ginsasaurog Yana nga Adlaw[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- BBC: On This Day
- Today in History: August 4 Archived 2005-10-28 at the Wayback Machine.


text:
Papa Benedicto XV
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Benedicto XV (ha Linatin: Benedictus PP. XV), natawo nga Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa (Nobyembre 21, 1854 – Enero 22, 1922), naghadi komo Papa han Simbahan Katolika tikang han Septyembre 3, 1914 tubtob Enero 22, 1922. An iya pagin-Papa baga hin nahisalipdan han Syahan nga Gyera Pankalibotan ngan han mga dinangat ha politika, katilingban ngan katawhan ha Europa.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Papa Benedicto XVI. (Inaleman)
- Vaticano nga websayt: Benedict XV; mga texto hin mga encyclico
- Lubnganan ni Benedicto XV – Vaticano nga mga Grotto


text:
Balaoan
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Balaoan usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan han La Union, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 33,786 ka tawo ha 6,557 nga mga panimalay. An Balaoan usa han mga gima-iha-i nga mga bungto ha La Union, nga gintukod han tuig 1704. An syahan nga Capitan hini amo hi Ignacio Duldulao.
An lumad nga yinaknan ha Balaoan amo an Ilokano.
Mga baranggayIgliwat
An Balaoan ginbahin ngadto hin katloan kag unom (36) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawasIgliwat
- Philippine Standard Geographic Code Archived 2007-04-25 at the Wayback Machine.
- 2000 Philippine Census Information


text:
Samar (purô)
An Samar ngaran hin usa nga isla o puro ha Sinirangan nga Kabisayan. Ngaran liwat ini hin usa nga lalawigan nga ginngaranan han una nga Western Samar. Ini nga artikulo mahitungod han isla han Samar.
Eastern Samar
An Eastern Samar usa nga lalawigan o probinsya ha Pilipinas nga nahimutangan ha rehiyon han Sinirangan nga Kabisay-an ha Kabisay-an. An Syudad han Borongan amo an kapital han probinsya. An lalawigan nahamutangan ha sinirangan nga dapit han isla han Samar. Ha amihanan han probinsya amo an lalawigan han Northern Samar ngan ha katundan, an probinsya han Samar. It Eastern Samar naatubang han Dagat Pilipinhon ha Kalawdan Pacifico ha sidlangan, ug an Golfo han Leyte ha salatan.
Samar (lalawigan)
An Lalawigan han Samar usa han mga lalawigan o probinsya han Pilipinas ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an. Western Samar an una nga ngaran han probinsya kay an ngaran nga Samar, ngaran liwat han isla o puro han Samar. An Syudad han Catbalogan an kapital han lalawigan. An lalawigan nahahamutang ha katundan nga bahin han isla han Samar nga hin mga pipira nga mga isla-isa ha katundan han Isla. Ha amihanan han probinsya mabibilngan an lalawigan han Northern Samar samtang ha sidlangan matatad-an probinsya han Eastern Samar. An lalawigan ngan an isla nahadugtong han Isla han ...
Norte san Samar
An Northern Samar o kun sa pormal nga Winaray Amihanan nga Samar o Amihan nga Samar nga agsob tinatawag gihapon nga Norte san Samar o Norte nga Samar usa nga probinsya o lalawigan san Pilipinas nga nahimutangan sa Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon. An kapital sini amo an Catarman ngan nahimtangan ini sa amihanan nga dapit san isla san Samar. Sa habagatan o salatan san lalawigan amo an mga probinsya san Samar ngan Eastern Samar. Sa kanawayan o amihanan-katundan, tabok san Suláng San Bernardino o San Bernardino Strait amo an Sorsogon; sa sidlangan amo an Dagat Pilipinhon ngan sa kalundan ...
Dagat san Samar
An Dagat han Samar o Dagat san Samar usa nga dagat ha sakob han Kapuropod-an Pilipinhon, nga nahamutang ha butnga han Sinirangan nga Kabisay-an ngan ha Rehiyon Bicol han Luzon. Ginsasapitan ini han mga puro o isla han Samar ha sidlangan, han Leyte ha salatan, han Masbate ha katundan, ngan han Luzon ha amihanan. Nahasumpay it dagat ha Dagat Pilipinhon ha amihanan pinaagi han Suláng han San Bernardino, ha Golfo han Leyte ha timugan pinaagi han Suláng han San Juanico, han Dagat Bisaya ha habagatan, ngan han Dagat Sibuyan ha dumagsaan pinaagi han Paso han Masbate ngan Paso han Ticao. Dinhe nah ...
Samar State University
An Samar State University in usa nga unibersidad nga namumutang ha lalawigan han Samar, Pilipinas. An iya primero nga kampus kay aadto ha Catbalogan. Mayada ghap tulo nga kampus ha gawas hini nga siyahan: may kampus ha Paranas, Basay, ngan Mercedes. Usa hiya ha duha nga unibersidad panpubliko ha probinsya hin Samar. An usa kay an Northwest Samar State University ha syudad hin Calbayog. An kakilala han unibersidad hadto kay Samar State Polytechnic College hasta naging unibersidad pinaagi hin pagsanib niya upod an Wright Vocational School ha Paranas, Samar nganhin Samar Regional School of Fi ...
San Julian, Eastern Samar
San Julian usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 12.383 ka tawo ha 2.571 nga panimalay.
Northwest Samar State University
Iton Northwest Samar State University in usa nga panpubliko nga unibersidad ha Pilipinas nga nahimumutang ha Calbayog.
Valeriano Abanador
Hi Kapitan Valeriano Salazar Abanador (Septyembre 1869 - Nobyembre 8, handsomeo han Balangiga. Amo hiya an usa hanang ganda namuno han mga Samarnon nga nakig-away han mga Americano dida han Nahitabo ha Balangiga han Septyembre 28, 1901. Patod gihapon hiya ni Eugenio Daza nga usa gihapon nga kapitan ngan usa han mga igkasi-namuno han pag-atake han mga Amerikano ha Balangiga. Gin-agnayan gihapon hiyá nga Apoy Valê.
Henry Tureman Allen
Si Major General Henry Tureman Allen usá nga opisyal san United States Army nga kilalado para san pag-explorar san Salog Copper sa Alaska san 1885 ngan an mga salog san Tanana ngan Koyukuk sa pagtabok sin 1.500 ka milyas sin kamingawan. An iya pagbaktas ginkumparar ni Nelson A. Miles san paglakat nira Lewis ngan Clark. Natawo si Henry sa Sharpsburg, Kentucky. Naggradwar siya tikang san United States Military Academy san 1882, ngan ginkomisyon siya nga ikaduha nga tenyente didâ san cavalry. Nagsirbe siyá didâ san staff ni Heneral Nelson Miles. Sa urhe nga bahin nagsirbe siya nga military at ...
Lehislatibo nga mga Distrito han Samar
An Lehislatibo nga mga Distrito han Samar, mao an una ngan ikaduha nga distrito, mao an representasyon han Probinsya han Samar ha Kapulungan hin mga Representante han Pilipinas. An probinsya han Samar ginbahin ngadto ha tulo nga distrito tikang 1907 tubtob 1965.
Tulay San Juanico
An Tulay San Juanico o Tulay han San Juanico amo an gihalaba-i nga tulay ha Pilipinas, nga mayda kahalaba hin duha ka kilometro. Natabok ini hiton Suláng han San Juanico, nadugtong hiton mga isla han Samar ngan Leyte. Ginsusumpay hini an Siyudad han Tacloban ha Baranggay Cabalawan dida hiton Leyte nga bahin ngan an bungto han Santa Rita ha Samar nga bahin. Dinhi damo iton maghusay nga mga lantaw, labi na iton Suláng han San Juanico nga mayda yukot nga whirlpool pati an mga gudti-gudti nga mga isla han probinsya. Nanhahatag liwat ini hin mga mag-upay nga mga lugar nga mga mag-upay kuhaon hi ...
Gobernador san Northern Samar
Jose L. Ong, Jr.2013- Justiniano M. Singzon1 1986-1988 Reynaldo del Valle 1980-1986 Harlin C. Abayon 1988-1998 Paul R. Daza 2010-2013 Madeleine M. Ong 1998-2001 Edilberto del Valle 1971-1980 Raul A. Daza 2001-2010 Irene Balite 1967-1971
Eastern Samar State University
An Eastern Samar State University in usa nga estadohon nga unibersidad ha Pilipinas, nga an iya panguna nga kampus in namumutang ha Borongan, Eastern Samar.
Gobernador han Samar
An Gobernador han Samar amo an namumuno han pan-gobyernohan han probinsya o lalawigan han Probinsya han Samar. Ugsa han 1965, an gobernador han Samar gobernador han bug-os nga isla han Samar. Dida han 1965, gintunga an isla ngadto han mga lalawigan han Western Samar, Eastern Samar ug Northern Samar. Tikang 1965, an Gobernador han Samar naging gobernador han probinsya Katundan nga Samar nga ha 1969, ginliwat an ngaran ngadto ha Probinsya han Samar.
Birisitahon sa Calbayog
An mga kommersyal nga lugar mao an naghahatag ideya nga may mga pagbag-o nga nahihitabo sa aton lugar nga pwede makahatag kaupayan ngan indekasyon san aton pag-uswag. Marju Kristel Resort Mondejares Beach Resort Sophia Dianne Hotel Ciriaco Hotel Damo na tawo an nakadi kada sabado ngan duminggo kay tungod sa kabarato san entrance ngan naghahatag kalipay sa ngatanan. Plaza Ibarra
Correche Beach
Correche nga Pamarigusan ini in usa nga pamarigusan, ini in ha bawbaw han batu nga Pálánas kun nataub u hitaas an tubig han salugg, kun himubu u hubas an salugg ini in nalutaw. Ini nahurma tungud han pag-linug, umalsa an batu tikang ha ilarum, ini in may kahiladman ngan baras nga dapit ha may baybay han bungtu han Gandara. Ini in may dapit la nga himabaw an wara na palanas in hilarum na.
DYHR-AM
An DYHR News Radyo Calbayog usa nga AM istasyon kanan sa Hypersonic Broadcast Center at Audiovisual Communicators, Inc.
Frankie Largo
Hi Francisco" Frankie” Diaz Largo usa nga rapper ha Sinirangan Kabisayaan nga umurukoy ha Gandara, Samar, Pilipinas. Ungay hiya han lokal nga grupo nga Democrata Rappers nga nagdudusô han mga tukar nga Winaray.
Maria Diana Alvarez
Hi Maria Diana Alvarez o mas kilala ha halipot nga tawag nga Ma. Diana usá nga bata nga natawo han 1967 nga namatay han 1968. An patay nga lawas hiní nga bata adto ha sulod han Kapilya ni Maria Diana nga nahimumutang ha pampubliko nga sementeryo han Gandara ha probinsya han Samar, Pilipinas.
Casiana Nacionales
Hi Casiana Salazar Nacionales nga gin-agnayan nga Doday Sana nga kilalado gihapon han alyas nga Geronima usá nga Balangigan-on nga babaye. Usá hiya nga mamaratbat ngan amo la hiyá an babaye nga api han Nahinabo ha Balangiga.
Suláng han San Juanico
An Suláng han San Juanico in haligot nga suláng o estrecho ha rehiyon Sinirangan Bisayas han Pilipinas. Ini an nagbubulag han mga isla han Samar ngan Leyte ngan nasumpay ha Carigara Bay ngan han San Pedro Bay. Gintatabok ini han Tulay San Juanico.


text:
Organismo
Ha biyolohiya, an organismo amo an sistema han biskan ano nga may kinabuhi (sugad han hayop, tanom, fungus, o micro-organismo).
OrganisasyonIgliwat
Ginkaklasipika an natanan na organismo ilarum san siyensya san alpha taxonomy ngadto sa taxa o clade.
An Taxa amo an mga may rango na grupo san mga organismo, tikang san general (domain) pakadto sa specific (specie). An pagkasunodsunod san rangao amo an masunod:
StrukturaIgliwat
Natanan na organismo may'ada monomeric unit na gintatawag na cells; An iba na organismo may'ada usa la na cell (unicellular) ngan an iba naman may'ada daramo na cells (multicellular).
CellIgliwat
May'ada duha na klase an cells; an eukaryotic ngan prokaryotic. An Prokaryotic cell makiimud sa mga unicellular, ngan an eukaryotic cell naman mahihiagian sa mga multicellular na organismo. Wara nuclear membrane an prokaryotic cell sanglit diri nakakulong an DNA sa sulod san cell; An eukaryotic cell may ada nuclear membrane.


text:
ni U Z. Eliserio
salin ni Mark Bonabon
1.
Pirmi linked kun mag-send si Amay. E ako pa naman nga impatient sa mga sugad siton nga messages. Giuuyami ak kun nakakabasa sin *some text missing*.
Labi na nga adi ak yana sa tuna. Kaiha umabot san “Linked: 2/2” tikang sa langit. Diri ko lugod maadman kun si Gabriel o si Azrael an may bilin san Angel’s Breath. Sanglit makadanay, kun JHVH an nagawas sa ak inbox, ginpapara ko dayon. Sanglit makadamo kabeses nga diri ko nasasabtan an Iya mga mensahe. Diri lugod ak nakaka-reply. Kun nahihinabo ini, gulpi nga miscall an maabot sa ak – parehas kagab-i. Kundi tubtob man la sa miscall Siya, diri man niya káya nga maggastos para sa ak.
Lowbatt lugod ak yana. Peste si Amay sa cell use ko.
Kun patayon ko man, diri ak mahimuruko. Labi na kun nakakaimod ak san iba nga nagamit san kanira telepono. Nangangatol an ak mga kamot ngan mala may kalugaringon nga utak, ginkukuha an cellphone ko. Ngan napipiritan ak nga basahon an mga text ni Amay nga nadiri ko mabasa, tungod san atraso Niya.
Maupay la kay sa eroplano, ngatanan bawal maggamit cellphone. Nakaparong ngan nakatago an sa ak, nakaparong ngan nakatago liwat an sa iba. May pasanghilan ak nga diri mag-reply, ngan wara tentasyon nga maghahatag kalugaringon nga kinabuhi sa ak mga kamot.
Sakay ak san Gulistan, sayo nga Boeing 747, Flight 666. Tikang ak sa Manila, tipakado sa Cebu. Sa may banda butnga ak san eroplano, sa atbang san pakpak, sa wala nga han-ay san mga ingkuran. Nakaingkod ak sa butnga san duha nga Bombay, sira Saladin ngan Gibreel. Nagpakilala ak sa kanira, nakihuruhimangraw, kundi wara pag-iha – tungod kay mabaho ak. Kuwarenta diyas na ak nga wara puruparigo.
Si Gabriel, artista, nagkaturog ngan nag-iinop sa ingkuran sa aisle. Si Saladin nakadung-aw sa bintana ngan nagpa-practice para sa kaniya advertising stint sa Cebu.
Ako? Nagbabasa san clippings hiunong kan Ruben Ecleo Jr.
Sa iba, sugo siya. Kampon san Amay, ngan san Anak, ngan san Espiritu Santo. Kundi yana, preso tungod san kun nano-nano nga mga kabuangan. Ginpatay kuno niya an kaniya asawa tungod san insurance nga makukuha. Adik kuno. Gindadamay pa san trahedya nga pang-massacre sa pamilya Bacolod sa Cebu.
Naglusad ak sa tuna basi la magliaw, basi malimtan ko an makangingirhat na ak nahikaplagan sa langit. Kundi gintagan ak misyon ni Ruben. Kakadtuon ko siya. Maghahatag sin assurance, kusog. Pakusga an imo kaburut-on. Pagtuo!
Ikaw mao an–pinalabi?
Kundi sin-o ba an pinalabi sini nga mga panahon? Sigurado nga diri ak, Ngan para sa kadam-an, diri si Ruben. Sa kanira mga kolum, parehas si Randy David ngan si Mon Tulfo nga nagkometo hiunong san kahimo san lider san Philippine Benevolent Missionary Association. Kabisado ko adto nga kahimo, memorized an kada kurit ngan linya. Sin-o ba an maghuhunahuna nga sagrado an tawo nga kalbo ngan nanliliat an mga mata?
“A black man can steal your radio, but he can’t be your savior,” bagaw pa sa pelikula nga Dogma.
Tiduok sa ak an stewardess, may dara nga pagkaon ngan irimnon. Malibsog an babayi, unuran – nadumduman ko si Maria. Ginpangutan-an san stewardess an idaran nga lalaki nga naingkod sa ak atbang: tubig, tsaa o kape?
“So tell me what you want, what you really, really want,” bagaw san stewardess.
Nano ba nga an mga Pilipino, mahilig mag-uru-Ingles?
Nagbaton an lalaki: “Gusto ko it tinapay ag gusto ko it kape. Tanan ro akon nga gusto ay sundon ninyo.”
Aaa—kaya man ngay-an. Bisaya adto nga lalaki. Nagtango-tango adton stewardess, nagkasabutay sira. Ako, diri ak maaram kun nano an baton san lalaki. Sanglit nahahadok ak sini nga ak trip pakadto sa Cebu. Diri ak maaram mag-Cebuano.
Sa atbang ko na an stewardess. “So tell me what you want, what you really, really want,” bagaw niya.
Nahunahuna ko nga magpatinawa. Trip la basi la maliaw siya. Nahigara na ak magpatinawa, labi na sa istorya. Maaram ak nga nakakalangkag an kinabuhi san tawo. Bisan pa papan-o, pinaagi san sumat-sumat, may napapatinawa ak. Kinahanglan san tawo an kabuangan basi malimtan an pagkuri nga mabuhi.
Baton ko: “Nais kong mabuhay sa haba ng panahon.”
Antes pa siya maka-comeback, sayo nga gasod tikang sa unhan san eroplano an nag-agaw san atensiyon san ngatanan.
Tulo nga mabusag, blonde ngan naka-Amerikana nga lalaki an naggawas sin high-powered weapons. Nagpipirit an sayo nga makasulod sa pilot’s cockpit, samtang an duha man, nagbabantay sa mga tawo, nananarhog, nangagasod basi waray mag-aringasa.
Hi-jack! Hi-jack! Gasod san mga manarakay. Ginsuntok sira san mga naka-Amerikana.
Hala, hi-jack! Tingali maparehas ini san 9/11 sa Amerika. Karuyag ko gud adto nga pelikula, labi na an eksena nga binunggo an duha nga eroplano sa World Trade Center—kundi komo sayo la nga bunga san imahinasyon!
Kinahanglan ko makaayo bulig.
Inukbo ak. Nag-fetus position. Hinay-hinay ko nga gingawas an ak cellphone. Gin-on.
Anak san Amay! One-bar na la ngay-an. Pan-o na ak sini makakatawag?
Sayop ini ngatanan ni Amay.
Ginsarihan ko gihapon utro. Tut-tut-tut. Ginsiplat ko an duha nga naka-Amerikana. Diri nira ak naaabat, iba an kanira gintatarhog.
“If you are not with us, you are against us,” bagaw san sayo. Hala, surugaron man adto san mga terorista!
Tut-tut-tut.
Ditoy na la. Hala, may ginpapakang sira nga lalaki. Mga salbahis! Kundi pabay-i na, bisan pa pinutok an ulo san biktima—siya man an nagin-smokescreen.
Tut-tut-tut.
Tikang sa unahan nga parte san eroplano, sayo san mga naka-Amerikana an naglakaw tipakadto sa butnga. Mabanyo siguro.
Tut-tut-tut.
Ada na! Ada na!
The balance on your pre-paid account is zero. If you would like to reload, please dial 22—
Nagtuko sa ak atubangan an sayo nga naka-Amerikana. Gin-agaw an ak cellphone ngan ginbadulan niya san badil an ak kahimo. Ginhimo ko nga alaksiw an tubig sa kaniya lawas.
Natumba siya sa salóg. Gintamakan ko an kahimo ni Gibreel basi ako makaoberdabakod, diretso dalagan tipakadto sa CR. Ginratrat ak san sayo pa nga naka-Amerikana.
2.
Tulo kabulan na ak sa Manila san naadman ko an hiunong kan Ruben. Natigdaan ak san June 20, 2002 headline san Philippine Daily Inquirer: “Cult leader dances as lawmen close in”. Diri matuod-tuod. Si Ruben ba gud man adto? Ak kabati purupirmi sira nag-iistorya ni Amay. Close sira.
Sanglit, nahuna-huna ko nga maraot siguro an kaniya buot. An kaniya siguro pag-abat nga ginbayaan siya, gintraydor. Eli! Eli! Lama Sabachthani? Maaram ak siton nga gin-aabat. Sanglit mao nga nagdesisyon ak nga kumadto sa Cebu basi mabuhi an mala nanluluya na niya nga pagtuo.
An kaso kay may problema—duha na kabulan nga wara ak kuwarta.
Pag-abot ko sa tuna, susugaron ak nga bahandianon. May dara ak nga treynta kabug-os nga pilak. Kundi naubos ko na ini ngatanan.
Wara, wara ko ihatag sa mga kablas. Wara, wara ko man pagkawanga sa alaksiw. Ngan bisan pa dako an tentasyon tungod gihapon san pagtraydor ni Maria, wara ko ubusa an ak kuwarta sa babayi.
Gingastos ko ngatanan sa pre-paid.
Maaram ak, maaram ak, sayop. Ginsusumat ko sa iyo, adik ak. Kinahanglan ko makaaram san self-control. Kundi, nano ba an ak mahihimo? Karasa gad man. An cellphone an imbensyon na may pinakadako nga benepisyo sa katawhan, sunod sa TV.
Kay nano kay naubos dayon an kuwarta ko? Well, duha ak kabeses nakawatan san telepono.
Siyempre, an papaliton nga kabalyo, kinahanglan mas maupay na nga model (GSM, tikang sa kawatan). Ngan, siyempre, kadamo san ak katext. Kadamo san gingu-good morning, kadamo san gingu-good night. Gidam-i liwat an ginpapadarhan san ringtones ngan picture messages. Makadanay, danay la, nagtatawag pa ak. Kundi, makadanay la. Diri ak lurong nga magkakawang la san credit.
Sa importante ko ini gingagamit. Sa gameshows.
Oo, sa gameshows. Pirmi ak naghuhunahuna nga tingali man la maging text partner sa GAME K N B? Sige liwat an ak pag-api sa I M GME san Channel 9, pati liwat sa SMART K N B? san Channel 2 ngan READY, TXT, GO! san Channel 7.
Wara pa ak pagdadaog, kundi igsarabot mo man, maabot man ta iton. Basta maghulat ka la. Mao man iton an gintututdo san Bibliya, di’ ba?
Kundi, san kinahanglanon ko na kumadto sa Cebu, wara na. Nahunahuna ko nga magtrabaho, may training man ak paging karpintero ngan purupangisda. Kundi wara job opportunities!
Nangalagkalag ak, ngan ak nahunahuna nga diri la ak an wara hingangadtuan. Pati an Pilipinas, waray nahingangadtuan.
Over ba? Kundi diri. Mao kunta kun ako la an diri nakakakuha trabaho. Puydi ak husgaran nga hubya. Kundi, sa urhi nga report sa diyaryo, upat kamilyon an unemployed sini nga makakaluluoy nga nasud. Karuyag sidngon, an bug-os nga makinarya san pagkamay-ada trabaho, wakay na.
Ngan kun diri pa adto sadang nga pruweba na diri la ak nananamay, adi pa: treynta y dos kamilyon sa otsenta kamilyon nga Pilipino an nabubuhi below poverty line. Imagine, living on less than 38 pesos a day! E sadang na adto pampalit Happy Meal!
Tungod sini nga kabulukan, sinulod na la ak sa flesh trade. Maupay-upay man gihapon an kita, five-hundred pesos an charge ko. Ako man ta an bugaw, sanglit wara kabahin. Ngada la sa Malate. Ma-appeal ak, mapili gad man. Kahuna ngani san mga customer, dako ak buto. Diri sa ditoy an ak buto. Kundi, aram mo na, kun Pili ka an assumption enormous an member mo. E prejudiced man iton! Maupay na la I don’t disappoint.
Sa sulod san treynta kagab-i, nakatirok ak san sadang para sa ak tiket pa-Cebu, plus pocket money! I was all set, planado na ngatanan. Nagpalit pa ngani ak san pira kakarton nga condom. Naimod ko pan-o sa sayo nga episode sa Mission X nga damo an putahan sa Cebu.
Kundi sa ak ikatreyta kagab-i san pagtinda ko san unod, an urhi na gab-i ko na kunta sa Manila (one for the road bagaw pa), nakatupo ko si Satan.
Satan, háyag san ak kinabuhi, kalayo san ak singit. An ak kasaypanan, an ak kalag. Sa-tan: an durho san ak dila mapitad makaduha basi bantaron an ak mga tango. Sa. Tan.
Siya si Sa, simple nga Sa, sa aga full erection eleven inches, ungod. Siya si Sat pag naka-slacks. Siya si Shane pag naka-skirt. Siya si Boss Lucy sa work. Siya si Natasia sa ledger ni Chavit. Kundi sa ak mga butkon, pirmi siya si Satan.
Sugad sini ko siya nakila: nakaingkod kami san ak sangkay nga sira Julio ngan Roberto sa kanto san Avenido, nag-uruistorya, chewing gum, sin may mahusay nga kotse nga nagtuok sa atbang namo. Inubos an bintana ngan napanganga ak—kakahimo ni Richard Gere!
“Hello girl it’s been a while,” opening niya, ngan mala magkakilala na kami.
Rerentahan kuno ak niya—take note specific ak— for 6 (6, 6!) whole days. Madiri kunta ak, diri ko naman kinahanglan sin kuwarta, kay nag-aapura ak nga makatupo si Ruben.
An latest nga balita, may nagsari nga bunuon siya gamit an sayo nga tootbrush, sanglit nababaraka gud ak.
Kundi may duha nga ginsugad si Richard Gere (diri ko pa aram sadto nga Satan ngay-an an iya ngaran) ngan nagbantad an ak kasingkasing: “Kailangan ko’y ikaw, dito sa buhay ko.” Ngan:
“Dadalhin kita sa ‘king palasyo.”
Baton ko, “Shut up, shut up. You had me at hello, you had me at hello.”
Aagihon kuno ak niya same time, same kanto, sa masunod nga gab-i. Nag-oo man ak.
Laksi nga binaya an kaniya kotse.
Tubtob yana, naaamyon ko pa gihapon an aso san kaniya tambutso.
Inuli ak pakahuman sadto, ginbayaan ko sira Julio ngan Roberto. Reklamo nira, traydor kuno ak. Bahala kam sa iyo kinabuhi, nahunahuna ko. Gab-i san Lunes adto. Lunes ko siya nakilala.
Martes san nagkita kami utro. Nagdown siya para sa renta.
Miyerkules, nagsumat siya san kaniya paghigugma. Mala ak makaluluoy san sinulod sa Rapunzel, sayo nga chic nga palitan mga bado. Ginpalarga ak san mga saleslady. Sugad siton sa Pilipinas, kun diri ka mayaman, etsa-puwera ka.
Huwebes, ginhigugma ko liwat siya. Binalik ak sa Rapunzel, kaupod siya. Gin-away niya adton mga saleslady. Ngan pinalit kami bado (adton pinakamahal!)—didto liwat.
Biyernes, puno san paghigugmaay. Gin-upod ak niya sa sayo nga power dinner. Kadungan namo kumaon an mag-amay nga tagyaon san kumpanya nga i-hohostile take-over niya. Kamakasiriod kay diri ak maaram kun nano nga kutsara ngan tinidor ak gagamiton para sa escargot! (Sin-o ba naman kasi an nagpauso san utensils nga puydi man magkamot?) Gintutduan ak san mga kaupod namo. Pakahuman ko pakakaon san pira kabandehado, ginmuda sira ni Satan ngan linarga na kami sa restaurant. Wara kami pagbayad sa share namon sa bill.
Sabado san ginreyp ak san sangkay ni Satan, sayo nga kalbo nga tabatchoy nga kakahimo ni George sa Seinfield. Nadakop kami ni Satan. Nalangot siya kan kalbo nga tabatchoy. Komo pagsirot, ini nga sangkay na ang nagkumpleto san ak panukot kan Satan.
Ngan pag-abot san Dominggo, nag-uuran sa bug-os nga kalibutan, ginbayaan ak san ak hinigugma.
Nadumduman ko pa an urhi namo nga pag-istorya, adto kami sa entrance san Fontain Blue:
“Will I ever see you again?” pangutana ko.
“What does your heart tell you?” baton niya.
“Turn and walk away, that’s what I should do. My head says go and find the door, my heart says I love you.”
Laksi nga binaya an kaniya kotse. Tubtob yana naaamyon ko pa gihapon an hamot san kaniya tambutso.
“Shane,” hibi ko. “Shane! Come back!” Kundi wara niya ak kabati.
3.
May nag-uy-og sa ak mga ulo. Ginbuklad ko an ak mga mata. May babayi nga ginduduok an tasa sa ak hiwa. Nandagko an mga luho san ak mga irong. Dulaw an kulay san adto sa baso, ngan lain la an amyon sini—humot drugstore! Ginsarihan ko nga mangato, kundi wara ak pakadiri, naabat ko an pagtulon san likido. Nalibong ak, namanhod. Naglain an pag-abat ko sa ak palibot. Diri na ak maaram kun nano an sunod na nahinabo.
Nakahigda kami sa sayo nga four-post bed. Sa ilarom ak san taplak. Nakapatong siya sa ak.
Ginpangutan-an ko an babayi: “Hain ak? Kanay ini kama?” Pipira na ba ak kabeses nahihigimata sa iba nga kuwarto.
Naibanan an ak pagkabaraka sa baton niya: “Mon ami, ne vous permettez jamais que de folies, qui vous feront grand plaisir.”
Bisaya siya—karuyag sidngon adto ak sa Cebu! Sa ilarom san taplak, gindamdam ko an ak singit. Salamat sa Amay! Adto an ak cellphone! Ginbutwa ko ini—nagparalukso an babayi. Nagparasiyak!
Waray labot, gin-on ko an ak cell ngan naadman ko kun nano an nahinabo sa ak. Alas tres san kulop san Biyernes san namatay ak. Kaagahon san Dominggo san nabuhi ak utro.
Tinugbos ak. Naabat ko nga wara ak bado. Nagtuda pa lugod an siyak san babayi.
Gintukod ko siya. Mahusay. Naka-pigtail ang kaniya huruhalaba nga buhok. Naka-retainer. Halaba an panga. Mala siya an buaya. Nagharani ak. Nagturo an mga luha tikang sa kaniya mga singkit nga mata.
Nagpaharayo ak, gingamit an taplak nga robe. Nagtuok an kaniya paghinaya. Nag-ukbo na la siya. Sige an haya.
Mangungutana na kunta ak san tigda inabri an pinto ngan sayo nga sultero an sinulod. May dara siya nga isda ngan tinapay.
Nagtukuray kami.
Kasexy niya.
“Mamay?” pangutana san sultero. San wara pagbaton an babayi, dunalagan pakada sa iya an lalaki. Nabuhian san lalaki an isda ngan tinapay. Ginpurot ko dayon ini. Wara pa pag-five minutes. Ginkaon ko an tinapay. Wara an isda. Bulad ngay-an. Diri ko adto ruyag. An mga Pilipino, mahilig sa bulad, tungod kay wara sira makaon nga lain. Pakonsuwelo nira nga susugaron nga masiram adto, kundi aram ko nga buwa. Hamot pa la, hitsura pa la, makadidiri na an bulad. Simbolo ini san pagkakablas. Karasa sugad san mga Pilipino.
Hmp. Ginbubuta la nira an kanira kalugaringon basi diri nira madumduman an kanira gutom.
Naghangkupay an duha. Kamakaiindig. May ginhuring si babayi kan sultero. Nag-atubang sa ak si lalaki, naggiginasod:
“bababodalgharaghtarkaammcinharerolnnlkoennbronntonnerronntuonnthunntrovarrhounawnskawntoohoohoordenenthurnuk!”
Nagbutwa siya sin pusil. Nahadok na ak. Kinahanglan ko sin temporaryo nga uláng. Ginpadamo ko adton mga bulad—ginpuno an bug-os nga kuwarto. Diretso dalagan pagawas san pinto. Pasalamat sira sa ak, pira sira katuig nga makaon san kanira paborito nga putahe.
Nagparadalagan la ak, mala si Forrest Gump. Naadman ko, adto na ak sa squarters area. Natigdaan ak sa mga nakit-an ko nga mga barong-barong, mga bata ngan lagas nga huba nga nagkakarigo sa sigad, kanal sa butnga san kalaye, riles san tren. Mayda ngay-an skwakwa sa Cebu?
Pira ak kabeses nga harapit na magtuok basi maimod an pag-away san mga mag-asawa. Kundi gintios ko tungod kay naaabat ko si sultero sa ak likod. Naglalanat. Naghahangos.
Nagparadalagan la ak. Nagtuko la ak san tiabot na ak sa ganggangan sa squatters. Nag-ingkod ak sa sayo nga bench san sayo nga sari-sari store ngan nakitagay sa duha nga lalaki nga sira Impen ngan Igor. Buotan sira, wara sira labot san ak lain nga panapton. Ako la uga an ginpabayad nira san gin. Ok man la iton. Sa Jerusalem, ako man pirmi an taya kun taragay. Ginebra na!
Nag-iha an iristorya. Nahubog sira Impen. Naimdan ko nga Pili liwat ngay-an siya parehas sa ak. Naimdan ko liwat an dako nga sign board na nakabalandra sa entrance san bilding sa atbang san sari-sari store: “University of the Philippines”. May UP na ngay-an sa Cebu? Bag-o siguro? Kundi kay nano kay mala ruins an mga bilding?
Nagtalibong an ak ulo, naghangos sin halarom basi mahigop an ak palibot. Naimdan ko an gin, naamyon ko an gin, natadihan ko an gin. Gintapi ak ni Impen sa butkon. May isusumat kuno siya. Medyo diri ko masabtan tungod kay Cebuano an kaniya gamit nga pinulungan. Kundi nadurudugtong ko gihapon.
Mao ini an sumat ni Impen: sayo nga lagas sa may bukid an nanigbas san tagyaon san tuna. Nanigbas, as in sundang an gamit. Kay adton PML ginkuha an paskay nga tuna san lagas. E mao na la adto an gintatagyaon san lagas, kaya nanigbas na. Napriso an lagas. Adton anak san lagas, Diego Saling an ngaran, ginreyp san PML.
Medyo may makatatawa nga elements adton sumat ni Impen, kundi kunta wara na niya dagdagi sin bullshit hiunong sa mga isyu nga pansosyedad. Sa panahon yana san globalisasyon, sin-o an maruyag nga sumatan hiunong san mga kablas ngan pagkakablas? Huhunahunaon mo an audience mo, masubo na ngani an kinabuhi, idudukdok mo pa sa am kahimo?
Kundi diri pa ngay-an human, may sequel pa! Namatay si Diego Saling, kundi nanganak mun-a siya. Nangingadto an kaniya anak, si Yna, sa sayo nga kablas nga pamilya, pamilya ni Impen. E rikuhanon kunta si Yna, anak siya san PML! Nagdako siya nga kablas, sanglit, nagdako siya nga maupay an kasingkasing bisan pa siya mahusay ngan sexy. Ginraugdaog siya san pipira nga mahadera nga ampon sadton PML, kundi naadman gihapon nga anak siya san PML, sanglit, nagrikuhanon siya. Nalipay ura-ura si Impen nga may maghahaw-as na gihap sa kaniya sa pagkakablas. Close sira ni Yna, ‘Kuya Impen” pa ngani an tawag sini sa iya. An kaso, anak san amay, nagka-amnesia an babayi nga may bulawanon nga kasingkasing!
“…stat rosa pristina nomine, nomina nuda tenemus,” panapos ni Impen.
Mapaso an hapros san sudang san inabot na kami sa ending. Damo pa kunta an sumat parehas san kan Yna an isheshare ni Impen, damo pa nga paniyupi an nahihimo san mga PML sa mga baryo. Kundi kinahanglan nira magtrabaho ni Igor. Kinadto sira sa bombahan basi mag-alog, ngan nagtawag ak taxi basi darhon ak sa prisuhan kun diin adto si Ruben.
Kakahimo ni Robert Deniro an drayber san nasakyan ko. Maistoryahon siya. San una, bug-os nga atensiyon an ak ginhatag sa kaniya.
“Naligo na sa iyang kaugalinong dugo?” daldal niya.
Nagtango-tango ak.
Nagpadayon siya sa pagtabil. Ngirit siya, ngirit man liwat ak. Sniff-sob siya, ginhapros ko an kaniya abaga. Nagiginasod siya nga nalalangot, nanmuda ak sa Aramaic.
Engrossed na engrossed na kunta ak sa sumat san drayber san magtext si Amay. As usual, linked. Mao ini an siyahan nga bahin:
“Linked: 1/2 Gsus wag k ng 2muloy.my mali an napuntahn mong lugar.ur not n cb *some text missing*”
Iton, ginbasa ko pa. Adton ikaduha, nga ten minutes later unabot, ginpara ko na dayon. Nauuyam, ginpatay ko an ak cellphone.
Nilalangtan gud ak. Impertenente nga Amay! Ngan bisan danay, bisan danay wara Siya pagsorry! Siya adto nga may atraso, kahuna mo ordinaryo an ngatanan. Fumefeyk na ok la kami samtang aram Niya nga na-hurt Niya ak.
Naabat tingali san drayber an mood swing ko sanglit nagmingaw siya.
Sayang, karuyag ko pa naman kunta pamatian an tingog niya. Hiunong sa sosyedad ngan pakigbisog san mga Pilipino an kaniya nga sumat. Kundi, adto, wara na. Uniskor na naman an ak harangdon nga Amay.
Pira la kaminuto ngan naglusad na liwat ak. Gintagan ko dako nga tip adton drayber, nag-enjoy man liwat ak sa kaniya mga sumat, bisan pa nabitin.
Medyo good mood na kunta ak utro tungod kay hapit ko na makit-an si Ruben. Kundi nagsuol an ak ulo tungod san butang nga nagngarat sa ak. “Davao Penal Colony” bagaw san karatula.
E pan-o nga “Davao Penal Colony” nga adi man ak sa Cebu? Nabaraka ak. Tingali mao ini an ginsusugad ni Amay sa text. Hala, kamakasiriod. Mala ak sini uwat. Labaw san ngatanan, nadiri ak magpakaalo. Kun kinahanglan, magbubuwa ak sa sumat basi la maitago an kabungugan nga ak nabuhat.
Kinadto ak sa may entrance, gin-imod ak sin maraot san guard. Wara ko mun-a siya pansina. DavaopenalcolonysaCebu, davaopenalcolonysacebu, pan-o adto nahinabo? Nag-concentrate ak. Gintios ko nga diri mangadyi.
Ngan inabot an epiphany, diri tikang sa langit kundi tikang sa ak kalugaringon. Adto sa Davao Penal Colony ak –san Cebu! Mala la ini an Murphy, New York ngan Annapolis: mga sigad sa Cubao. O kun di man, Panay Avenue sa Quezon City.
Hinangos ak sin halarom. Nagpasalamat sa ak kalugaringon. Diri ko gud man ginbabayaan ak kalugaringon sa ere. Pirmi gintutugwayan ak.
An problema na la mao an pagsulod sa prisuhan. Ginsarihan ko an pinaka-obvious nga pamaagi; duniretso ak tipakadto sa pinto. Ginpugngan ak san guard.
“Man wird die Menge nicht eher zum Hosianna-rufen bringen, bis man auf einem Esel in die Stadt einreitet,” sugad niya nga nalalangot, diretso tulang sa ak paharayo. San nagpitad ak paharani utro, naggawas siya pusil. Nagbaya ak. San pira na la kametro an kaharayo ko sa kaniya, ginpakyu ko siya. Diretso dalagan. Wara na paglanat an iyot.
Tikang sa likod san poste san Meralco, ginkita ko an entrance san Davao Penal Colony. Kinahanglan ko makasulod. Tingali mawaraan na pagtuo ni Ruben. Kinahanglan ko makahimo pamaagi, sa pinakadagmit nga panahon.
Alas dose y media ak nagtikang paghulat san higayon.
Alas dos: wara pa nahihinabo.
Alas dos y media: gintigamnan san sayo nga pitbull an poste san Meralco komo teritoryo. Hasta ak gin-ihian san mananap.
Alas tres: three o’ clock habit.
Alas kuwatro: may pipira nga puta nga dumuok sa ak kundi ginpabaya ko sira.
Alas sais: tikang sa sayo nga motel, pabálik ak sa poste san Meralco san mabatian ko an aningal san bagtingan. Kaupay san ak pamati. Naadman ko nga gingagamit pa ngay-an an mga simbahan sa Cebu.
Alas otso na san makit-an ko an ak ginhahanap. May van nga tumuok sa entrance sa prisuhan. Tikang sini nga van, may linusad nga tulo nga lalaki. Ngatanan nakaabito. Mga padre! Tingali adto sira basi kahampangon an mga Cebuano nga preso, magkumpisal, magmisa, mangaro koleksiyon. Gintagan nira ak ideya.
Dali-dali ak nga naghanap simbahan. Pagsulod ko sa sayo, dayon ak nangutana sa sayo nga buktot nga sacristan. Gin-updan ak niya sa padre. Ginkastigo ko an padre, sayo nga singkit ngan chubby nga lagas, ngan ginkawat ko an kaniya costume. Ok la iton tungod kay maaram ak kun sinner siya.
Alas nuebe: may upod nga hiyom, harok sa kamot ngan good evening, ginpasulod ak san guard nga kanina la karuyag ak pusilon pagsulod sa Davao Penal Colony. Iba gud man an pag-imod sa im san mga tawo kun nakaabito ka. Samtang kun taplak im sul-ot, bisan guti nga pagrespeto diri ka makakuha. Paunan-o pa kaya adton wara maisul-ot?
Kundi wara ko mun-a paghunahunaa an mga dumot ko sa kalibutan. Nagpadayon ak nga tikangan na nga hanapon si Ruben. Gingalugad ko an prisuhan, ini nga lugar san disiplina ngan pagsirot.
Kamakaluluoy san mga preso sa Davao Penal Colony. Mas grabe pa ini san naging prisuhan ko sa Jerusalem. Sayo kagatos an nagsusuruksukay sa sulod san kulungan nga pankinse la. Naimdan ko liwat nga haros ngatanan sa kanira may sakit: tb, hubag, sore eyes, herpes, rheumatic heart disease, rectal cirrhosis. Wara nakaparigo sa kanira, ngan wara pagkatunga an nakaudo sin maupay. Ngan bisan pa ginsarihan sira nga itago sa ak, naimdan ko gihapon an mga preso nga minor de edad, ginmamasahe an mga lagas. Hay, kamakaluluoy nga mga batan-on nga paglaom san nasud—mga babayi pa naman.
Nagtuok ak mun-a sa paghanap kan Ruben. Ginbuligan ko mun-a an mga nanginginahanglan. Pipira nga may ketong an ginpaupay ko. Ginbuhay ko an sayo nga namatay pala tungod kay natubo sa rumble. Nagpadamo liwat ak sin hopia nga may amag nga diri napapalit sa kanto. Kundi diri ko sira ngatanan kaya salbaron. Nano ba an mahihimo san nagsasayuan, bisan pa siya Anak san Amay? An kinahanglan ko, mga kaupod.
Gin-on ko an ak cell basi matext sira Pedro. Kundi wara pa ak pakakasend, gidam-i na nga text ni Amay an inabot sa ak inbox. Napuno dayon, e 6210 an cell ko! Ginsaray ko na la an telepono ko. Makauuyam gud man si Amay.
Ginhanap ko na la utro si Ruben.
Sa pinakahataas nga floor, sa pinakadurho nga prisuhan, sa pinakamabaho ngan masirom nga lugar ko siya naimdan. Nagsasayuan, nakaingkod. May kapot nga pusil sa tuo nga kamot, ngan sa wala – cellphone. Nangatol an mga tudlo ko.
Sinulod ak sa kaniya selda. Napatugbos siya. Nanliliat an mga mata, nag-iinggat an ulo nga wara buhok. Ruben, pagtikang ko, pira kabeses ko na ini ginpraktis:
Ayaw kalisang san costume ko. Maaram ak nga diri matapod-tapod an mga padre. Ruben, ako ini, si Jesus. Adi ak basi sugaron sa imo nga diri ko ikaw malilimtan. Diri ko ikaw pababay-an. Maabot na man la iton, an himaya. Basta maghulat ka la. Maaram ak nga an pag-imod san kadam-an sa im nga PBMA, sayo nga kulto. Nga weird kuno nga sa mga tawo nga nagtutuod sa ak utro pagbalik sa tuna, mahingangadto sa kanira an manggad san Dinagat Island. Kulto ba iton? Kulto na ba basta may mga Latin inscriptions an mga gamit? Kulto na ba basta nagtutuod sa mga milagro? Kulto na ba basta lain an pagtuo? Adton members san Simbahan ni Hesus, nagtutuod nga malupad an kanira mga iglesia sa second coming—may nagngangaran ba kanira nga “cultists”? An mga Katoliko, nagtutuod sa transubstantiation—may nagngangaran ba sa kanira “cultists”? An mga Kristiyano nga nagtutuod nga birhen si Maria san nanganak—may nagngangaran ba sa kanira “cultists?” Wara, tungod kay makagarahom sira. Ini nga kalibutan, Ruben para sa mga makagarahom. Kundi adi na ak, Ruben. Binalik ak ngan nakit-an ka utro. And now, let the weak say “I am strong”, let the poor say “I am rich”. Let there be light. Let there be peace on earth. Let us go then you and I—
Nakit-an ko na nangabag an kaniya wala nga kamot. Kagat-im-im siya nga nagtukod sa ak. Nangabag liwat an kaniya tuo nga kamot.
“Bakit ngayon ka lang, dumating sa buhay ko?” kanta san cellphone niya. Baton siya dayon. Kahimangrawon, ginkaistorya siya, diri la miscall.
“I’ll give you medicine, when your tummy aches. Build you a fire when the furnace breaks. All I want to do, is grow old with you,” kanta san cellphone ko. Gingawas ko ini dayon. An LCD:
AMAY
calling…
Gintutukan ko ini. Wara tuok an telepono sa pagring. Mao ini an mas dako nga milagro, diri la nagpapamiscall si Amay. Sayo ini nga siklo nga panhitabo. Babatunon ko ba o diri? Pipira pa nga ring.
Human na an pakiistorya ni Ruben, wala nga kamot na la niya an nangangabag.
Kundi padayon la an pagtawag sa ak ni Amay. Babatunon ko ba?
Nano man kay diri? Tingali andam na Siya mag-sorry. Kundi pan-o kun mags-sermon la naman siya?
Enk! Hala, lowbatt na.
Ginbaton ko an phone.
Dagundong ni Amay: “GSUS TC!D YAN C ROBEN.DAT S MANER—” Oh tae.
Urhi na. Nagsabog na an ak ulo ngan ginkaon na an ak utak.
4.
Maiha ko na nga ginsususpetsahan nga gintatraydor ak ni Maria. Sa tinikangan, ok la sa ak nga nakikihilawas siya sa iba. Maaram ak nga puta siya sadto sa tuna ngan diri na iba sa ak an puplunganon nga “Old habits die hard.”
Bisan kun ako pirmi nga gintatawahan kun may irinom. Blind item sa mga tabloid. Bisan an Mama ko maraot an pagkita sa ak. Purupirmi an kaniya patama hiunong sa pagkalalaki. Gintios ko adto, tungod kay higugmaon ko si Maria. Ngan ura-ura ka-phallocentric man san pagkita san pagkalalaki an gintatagan bug-at sa ak ni Mama. Naglabay an mga semana.
Ok na kunta. Proud ak sa ak pagigin martir nga mister. Kundi sayo kaadlaw ginsermunan ak ni Mama sin kilometro an kahalaba. Tanggal an tuli, inuli ak basi kastiguhon si Maria, basi diri na siya magpatira sa iba.
Kasamok san balay pag-abot ko. Nagduroy an ak pamaso. Sa kuwarto, naabtan ko si Maria nga maupay an katurog. Hulason ngan halarom an paghangos. Wara siya bra ngan luho an kaniya panti. May dugo sa bedsheet. Nalangot ak sa ak kalugaringon, kawara ko alo. Puro ak suspetsa e ini si Maria bug-os nga adlaw nga nagpapagal sa balay.
Ginawas ak utro. Ginhanap ko an ak Amay, basi makiistoryahay la. Kinadto ak sa White Castle kun diin Siya naistar.
Bagaw sa ak san butler-angel, busy kuno si Amay. Wara siya panahon para sa visitors. Puydi ba iton, baton ko. Diyos nga waray panahon para sa Anak san Tawo? Amay nga wara panahon sa Anak? Nano an hinungdan kay nano kay diri nagbabaton an hadi san langit?
“Ayaw kunta paghunahunaa nga nakaturog an Diyos,” bagaw sa ak san butler-angel.
Ginkutusan ko siya. Duniretso ak sa kuwarto ni Amay.
Gin-abtan ko siya nga nakafetus position sa kama. Hangkop an sayo nga ulunan, nagbabagaw (“Ah, ah, ah”), nagdodrool, wara man lamang t-shirt o pajama. Gin-uy-ug ko an kaniya sugbong.
“Hoy, mata na! Oras na basi bumuhat ka,” bagaw ko, diretso bugnot sa hangkop Niya nga ulunan.
Ngan tunuraka sa ak an bra ngan bahin san panti ni Maria. Sul-ot san ak Amay.
Naghahaya, ginhahala ak ginawas san White Castle. Gintapo ak san bagyo. Kaagahon na san makabalik ak sa balay. Huluson, diri ak nahihingasulod. Nawara ak susi. Nagkatok ak. Gin-abrihan ak ni Maria.
Mabaga an kaniya mga mata. Ginhangkupan ak niya. Naghinaya siya sa ak butkon. Ginlugos kuno siya ni Amay. Waray ko na siya tuyangi nga magpadayon pa siya. Gintuklang ko siya pasulod sa balay, diretso sarado san pinto. Ginpatay ko siya. Gintext ko si Pedro. Nagpabulig ak nga itapok an lawas. Sa una, ginsarihan namo nga isuksok sa pili nga plastic (an pambasura). San wara pagkasya, gintunga namo an lawas. May dara nga tagsayo nga plastic, nagsakay kami ni Pedro sa kaniya Cherooke ngan kinadto sa baybayon san salog.
Perfect crime kunta, todo cover-up, an alibi ko, katagay ko si Pedro, an papagawson nga nagbaya si Maria kaupod an sayo nga lover.
An kaso kay may nakaimod sa amo ni Pedro—bugto ni Maria. Sanglit, kinahanglan ko ipapatay an bug-os nga pamilya ni Magdalena. Ginsagdunan ak ni Mama nga magbakasyon mun-a sa tuna.
* Una nga napatik sa Philippine Humanities Review, volume 6, 2003.