text:
Siyensyas naturales
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Ha siyensya, an pulong nga siyensya natural nangangahulogan han rasyonal nga paagi han pag-aram han universo, nga gin-iintinde nga nasunod hin mga surondon o balaod hin natural nga pagtikang. An pulong nga siyensya natural gin-gagamit gihapon pagpaiba hiton mga larangan nga nágámit han siyentipiko nga paagi han pag-aram han kalibungan tikang han siyensyas sosyales, nga nágámit han siyentipiko nga paagi han pag-aram han pamatasan hin katawhan ngan sosyudad, ngan tikang han mga pormal nga mga siyensya, sugad han matematika ngan lohika nga nágámit hin lain nga metodolohiya.
Sulod
- 1 Saykulo han Kalibutan
- 2 An Panahon
- 3 Osmosahi
- 4 Idad
- 5 Magnitismu
- 6 Timbang
- 7 Klase han Bato
- 8 Klase han Tona
- 9 Parti han Tanum
- 10 Klase han Hayop
- 11 Klase han Isda
- 12 Ngaran han Tubig nga nabawbaw ha baras/bato/tona
- 13 Klase han Bukid
Saykulo han Kalibutan[igliwat | edit source]
An saykulo puydi magtikang ha gininhawa u iginawas nga ayri han mga tawo nga hayop, ini an CO2 u Ca2Orbon Dioxide (usa nga Karbon nga duha nga Oksiheno, ginhihinggut ini han mga dahon han mga puno ngan tanum ini in gin papadis han tanum u puno an mga oksiheno ngadtu ha tubig (Hydrogen Dioxide H02 Mineral Water) ini in guin giginhawa nira tipabalik ha ayri an upat nga oksiheno u quadroxide, ngan guin buburublag ini han pawa han adlaw ngadtu usa ka oksiheno u oxygen para makaginhawa an tawo.
An CO u Carbon Monoxide (Karbon nga usa nga Oksiheno) ansya in tikang ha mga puthau, sarakyan, tanum ha dagat guin hihigup ini han dahon han tanum u puno ngan guin papadis ha Oksiheno han tubig nahurma tulu nga Oksiheno u trioxide guin gagawas ha stomata han dahon ngadtu ayri ngan guin buburublag ngadtu usa nga oksiheno han pawa han bulan.
An Hidroheno han tubig ngan Karbon in guin papadis nahurma ha sulud han tanum u puno hin Hydrocarbons u Hidroheno Karbon, ini in guin gagawas ha stomata han dahon. Pina-agi han Osmosahi ini nga Hydrocarbons ini nag bubulag an Carbon nakadtu ha butnga han kalibutan u "core" para makahimu hin bag-u nga batu an Hidroheno in nabalik ngadtu ha Adlaw, an ibba nga CH kun diri nabubulag ini in nahihimu nga krudu ha ilarum han mga batu. An ibba nga Hidroheno in napadis ha Dihydrogen Oxide (Hidroheno Oksiheno) para maging H2O (Duha nga Hidroheno ngan usa nga Oksiheno) an tubig uran u "distilled water".
An Panahon[igliwat | edit source]
Ha mga nasyun sugad han Pilipinas nga balanse an Osmosahi nagkakamay-ada hin makusog nga osmosahi an kat-huraw ngan maluya nga osmosahi an kat-uran (mahagkut)
An mga pag-dipirinsiya han Panahon[igliwat | edit source]
Sugad han bagyo ini in diri balanse nga Osmosahi han Dagat Atlantiku ngan Indiyanu ngadtu han Osmosahi ha Dagat Pasipiku, nagkaka-may-ada liru an hangin, (Bagyo)
Osmosahi[igliwat | edit source]
Idad[igliwat | edit source]
Ihap kada kaduhaan kag siyam han ika-duha nga bulan han tuig; ihap han tawo
Magnitismu[igliwat | edit source]
Paannu nagana an magnit?[igliwat | edit source]
Hinimu nga magnit[igliwat | edit source]
An atomo upat (4) nga Oksiheno (O) guin pipilit ha tulu (3) nga Ferrumu (Fe) nga atomo, pina-agi hin pag tanggal hit protono han atomo Oksiheno. Nahuhurma nga Fe3O4 (Magnet)
Tungud nga an 4 nga Oksiheno nga mayda 8 nga protono, katloan kag duha (32) ngatanan nga protono in tanggal sanglit mamimiling hin Protono an Oksiheno, puydi ini ha puthau nga may-ada maluya nga pagkaurusa han protono.
1. Mabutung hin protono an Ferrumu tikang ha hirani nga puthau, ihap wara puntus pabalikad nga usa ka pamoraboraan 0.0000000001 nga protono.
Hini nga prusisu nadikit/nahirani an puthau ha magnit.
2. An protono naagi han ferrumu ngadtu ha Oksiheno.
Hini nga prusisu an protono han Oksiheno nadugang wara puntus pabalikad nga usa ka pamoraboraan 0.000000001 nga protono. An puthau nga guin bayaan han protono naghihinay-hinay pag bagaun.
Kuryinti nga magnit[igliwat | edit source]
Utud utud nga Sulug (Alternating Current) AC
An electrono han Oksiheno han Magnit ansya in nakakakarawat hin pusitibu nga electrono tungud han kaluyu nga electrono han Oksiheo han usa pa nga magnit. Parihu han daku nga lidung nga magnit gin bibirikan ha ilarum hin guti nga lidung nga magnit. Ini nga pag kewa naghahatag hin electrono ngadtu ha usa pa nga magnit nga napahuway. An nahihatag nga electrono ansya in nasulud ha mga bateriya, matiryalis nga de-kuryinti.
An kuryinti nga magnit nagana pina-agi han pag dalagan han electrono ngadtu balyu estadu nigatibu, ini nga pagbalyu hin estadu an hinungdan nga bumutung hin oksiheno para ibanan hin protono ngan ikadtu ha puthau, an oksiheno nga kulang protono makuha hin protono ha puthau nga may maluya an pag-kaurusa han protono.
An nigatibu nga electrono nabalik ngadtu ha magnit diritsu ha guti nga lidung nga magnit diritsu liwat ha hinungdan han pagbirik han guti nga lidung para ibalik liwat an pusitibu nga electrono, ini in nahihinabu tungud kay na-balanse an atun kalibutan.
Dirikta nga Sulug (Direct Current) DC[igliwat | edit source]
Tungud han kuryinti nga magnit na sudlan an Carbun (C) hin subra nga electrono pusitibu. An matiryalis nga de-bateriya ansya in guin dadalaganan han pusitibu nga electrono nagana an matiryalis tungud han pagbalyu estadu han electrono ngadtu nigatibu. Diritsu ini nga nigatibu nga electrono ha bateriya. An subra nga pusitibu nga electrono in mahimu na ngani nigatibu ini an guinsisiring nga "Discharge"/"Low Batt".
An kuryinti nga magnit nagana pina-agi han pag dalagan han electrono ngadtu balyu estadu nigatibu, ini nga pagbalyu hin estadu an hinungdan nga bumutung hin oksiheno para ibanan hin protono ngan ikadtu ha puthau, an oksiheno nga kulang protono makuha hin protono ha puthau nga may maluya an pag-kaurusa han protono.
Kun marubat an discharge nga bateriya an nigatibu nga electrono nabalanse pina-agi han Osmosahi.
Kontributur:
Engr. Annabelle Abad Butalid
Lic. No. 002875
Timbang[igliwat | edit source]
Unum (6) ka bug-os nga lukon, usa ka dangaw han taga-isla han tikli an kadausa nga lukon. Natimbang lima ka gatus ka gramos, tungga (1/2) han usa ka kilogramo.
An lima ka gatus gramos in ma-bug-at u [[ma-gaan ada ha tawo.
Klase han Bato[igliwat | edit source]
1. Tipaka
2. Bantilis
3. Palanas
4. Mombon
Klase han Tona[igliwat | edit source]
1. Galut
2. Lapak
3. Mombon
Parti han Tanum[igliwat | edit source]
1. Ugat
2. Puno
3. Sanga
4. Dahon
5. Bunga
6. Bukad
Klase han Hayop[igliwat | edit source]
1. Mamalya
2. Reptalya
Klase han Isda[igliwat | edit source]
Ngaran han Tubig nga nabawbaw ha baras/bato/tona[igliwat | edit source]
1. Lawa u Hinonangan
2. Dagat
3. Lawud
4. Salug
5. Sapa
6. Kumunoy
Klase han Bukid[igliwat | edit source]
1. Mukidbukid (Iningles:Hill)
2. Bukid (Iningles:Mountain)
3. Plateau
4. Bángin (Iningles:Cliff)
5. Bulkan (Iningles:Volcano)
6. Canyon


c: text/html

text: 1Hini nga panahon nagtikang hi Hadi Herodes hin pagpakurii in pira nga mga kaapi han singbahan. 2Iginpapatay niya pinaagi hin espada hi Santiago nga bugto ni Juan. 3Han pakakita niya nga nakalipay ini han mga Judiyo, nagpadayon hiya ngan iginpadakop liwat hi Pedro. (Nahinabo ini ha panahon han Pyesta han Tinapay nga Waray Patubo.) 4Kahuman pagdakpa ha iya, ginpriso hi Pedro ngan ginpabantayan hin upat ka hugpo nga mga gwardya, nga tag-upat nga mga sondalo an kada hugpo. Naglarang hi Herodes nga pagbibistahon hiya ha atubangan han mga tawo kahuman han Pyesta han Paglabay. 5Sanglit ginsulod hi Pedro ha bilanggoan kundi an mga tawo han singbahan nagpadayon han ira mainiton nga pag-ampo ngadto ha Dyos tungod ha iya. 6Dida han gab-i nga pagdadad-on na hiya ni Herodes han pagkabuwas ngadto han mga tawo, nakaturog hi Pedro ha butnga hin duha nga mga gwardya. Ginapos hiya hin duha nga kadena, ngan may mga gwardya nga nagbabantay han portahan han bilanggoan. 7Tigda la nga inmabot didto in usa nga anghel han Ginoo, ngan nagmalamrag an sulod han prisohan. Ginbantad han anghel an sugbong ni Pedro, ginpukaw hiya ngan ginsiring, “Dagmit! Buhat!” ngan natangtang dayon an mga kadena ha iya mga kamot. 8Ngan nagsiring an anghel, “Hugta an imo bakos ngan isul-ot an imo mga sandalyas.” Gintuman ini ni Pedro ngan nagsiring pa an anghel, “Pagkurugpos ngan sunod ha akon.” 9Sinmunod ha iya hi Pedro hin paggawas han bilanggoan. Kundi diri hiya maaram kon tinuod ba an ginbubuhat han anghel; hunahuna niya nga usa la adto nga panan-awon. 10Inagian nira an syahan ngan an ikaduha nga mga gwardyahan ngan inmabot hira han portahan nga puthaw nga ginagawsan ngadto han syudad. Naglugaring la pag-abre an portahan para ha ira ngan nagkagawas hira. Inmagi hira hin usa nga kalsada ngan binayaan dayon hi Pedro han anghel. 11Niyan nakasabot hi Pedro han nahinabo ha iya ngan nagsiring, “Yana maaram na ako nga matuod gud an ngatanan. Ginsugso han Ginoo an iya anghel ngan gintalwas ako niya tikang han gahom ni Herodes ngan tikang han ngatanan nga karuyag han mga Judiyo nga mahinabo ha akon.” 12Han kasayod niya han iya kamutangan, kinmadto hiya ha balay ni Maria nga iroy ni Juan Marcos diin nagkatirok in damo nga mga tawo nga nag-aampo. 13Nagtuktok hi Pedro han portahan ha gawas, ngan kinmadto in usa nga surugoon nga Roda an ngaran hin panginano. 14Kinilala niya an tingog ni Pedro, ngan tungod ha dako niya nga kalipay, dinmalagan hiya hin pagbalik, nga waray kaabrehi an porta, ngan nagsumat hiya nga nakadto ha gawas hi Pedro. 15“Nalilipong ka ba?” ginsiring hiya nira. Kundi nagdig-on gud hiya nga matuod an iya ginyakan. Sanglit binmaton hira, “An anghel adto niya.” 16Nagpadayon hin pagtuktok hi Pedro, ngan han pag-abrehi na nira han porta ngan han pakakita nira ha iya, nahipausa hira. 17Ginsenyasan hira niya nga maghilom hira, ngan iginsaysay ha ira kon ginpaunan-o han Ginoo hin pagpagawas ha iya ha bilanggoan. Nagsiring hiya, “Igsumat ini kan Santiago ngan han iba nga mga magtinuohon.” Katapos binmaya hiya ha ira ngan kinmadto ha lain nga dapit. 18Han pagkaaga na duro an kalisang han mga gwardya kon ano an nahinabo kan Pedro. 19Nagsugo hi Herodes hin pagpabiling kan Pedro, kundi waray hira makaagi ha iya. Sanglit ginpaimbistigar niya an mga gwardya ngan nagsugo hiya nga pamatayon ini hira. Kahuman hini, kinmadto hi Herodes ha Cesarea tikang ha Judea ngan nagpabilin hiya didto hin pira ka adlaw. 20Nasina hin duro hi Herodes han mga tawo ha Tiro ug ha Sidon. Sanglit nagkaurosa hira hin pakigkita kan Herodes. Syahan nadara nira hi Blasto nga tinaporan han palasyo hin pagbulig ha ira. Niyan kinmadto hira kan Herodes ngan nakigsangkay ha iya, kay an pagkaon han ira nasod natikang man ha tuna han hadi. 21Dida hin usa nga gintalaan nga adlaw nagsul-ot hi Herodes han iya hadianon nga biste, linmingkod han iya trono, ngan namulong ha mga tawo. 22Naggoliat an mga tawo, “Diri ini tawo nga nagyayakan, kundi usa nga diyos!” 23Ginhampak dayon hi Herodes han anghel han Ginoo kay waray niya pasidunggi an Dyos. Ginkaon hiya hin mga ulod ngan namatay. 24Nagpadayon hin paglurab ngan pagtubo an pulong han Dyos. 25Nakahuman hira Bernabe ug Saulo han ira buruhaton ngan binmalik hira tikang ha Jerusalem nga dara nira hi Juan Marcos.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rehiyon Metropolitana han Santiago
An Rehiyon Metropolitana han Santiago (ha Kinastila: Región Metropolitana de Santiago) usa han mga napulo kag lima nga rehiyon nga nagbabahin-bahin han Chile. Ginsasapitan ini ha amihanan ngan ha katundan han V Rehiyon han Valparaíso, han VI Rehiyon han Libertador General Bernardo O'Higgins ha salatan ngan han Republika Argentina ha sidlangan.
Upod hin kahaluag hin katunaan nga 15,403.2 ka km², amo ini an giguti-ayi han ngatanan nga mga rehiyon kondi amo liwat ini an gidamo-i hin molupyo nga mayda populasyon nga gin-estimar para han tuig 2009 nga 7,003,122 nga mga molupyo. An rehiyon nahimo han mga lalawigan han Chacabuco, Cordillera, Maipo, Melipilla, Santiago ngan Talagante. An kapital han rehiyon amo an syudad han Santiago de Chile nga amo liwat an kapital han nasod.
An Rehiyon Metropolitana mayda mga dirudilain nga mga karakteristika nga espesyal komo lingkoranan han kapital han nasod, nga upod ini nga amo la ini nga rehiyon nga waray ig-indikar hin Romano nga numero (bisan man kon ini amo an XIII ngan hin pira nga mga butang gin-indikar ini nga Décimotercera Región). Dugang pa, amo la ini nga rehiyon han bug-os nga nasod nga waray direkto nga akseso ngadto han Kalawdan Pacifico.


text:
Mangaldan
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Mangaldan usa nga syahan nga klase nga bungto ha lalawigan han Pangasinan, Pilipinas. Ada ini han ika-upat nga distrito kongresyonal han Pangasinan. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 82,142 ka tawo ha 15,356 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Mangaldan ginbahin ngadto hin katloan (30) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Websayt han Bungto han Mangaldan
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Rural nga Banco han Mangaldan


text:
Panamá
An Panamá (puyde liwat igsurat nga Panama) nga ha opisyal nga pagtawag Republika han Panamá (ha Kinatsila: República de Panamá) amo an usa ka nasod ha Butnga nga Amerika. Nahamutang ini hin istmo nga nadugtong han Amihanan ngan Salatan nga Amerika, mayda nasiring nga ini usa nga transkontinental nga nasod. Ginsasapitan ini han Costa Rica ha kanawayan, han Colombia ha timugan, han Dagat Caribe ha amihanan ngan han Kalawdan Pacifico ha salatan. An kadako hini 75,000 ka km² nga mayda populasyon hin mga 3,300,000. An kapital amo an syudad han Panama.
Mga probinsya ngan mga rehiyon[igliwat | edit source]
An Panamá ginbahin ngadto hin siyam nga mga probinsya o lalawigan ngan tulo nga mga lumadnon nga rehiyon nga tinatawag ha Kinatsila: comarca indígenas, nga agsob ginpapahalipot nga comarca.
Mayda pa duha nga mga comarca ha sakob hin mga probinsya nga gintatratar nga baga hin corregimiento o munisipyo.
An siyam nga mga lalawigan o probinsya amo an:
An tulo nga nivel-hin-lalawigan nga mga comarca (nga gin-indikar ha mapa) amo an:
An duha nga mga ubos-hin-probinsya nga mga comarca amo an:
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Gobierno ngan diplomasya
- (Kinatsila) An Mangulo han Panama
- (Kinatsila) Talaan hin mga Ahesya han Kagamhanan han Panamá
- (Kinatsila) Ministro ha External nga mga Relasyon


text:
Charles G. Dawes
Hi Charles Gates Dawes (Agosto 27, 1865 – Abril 23, 1951) amo in Amerikano nga finansyero ngan politko nga amo an ika-katloan nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos. Tungod han hiya buhat dida han Plano Dawes para han mga reparasyon han Gyera Pankalibotan I usa hiya han mga ginpasidunggan han Pasidungog Nobel para hin Kamurayaw. Nagsirbe hiya han Syahan nga Gyera Pankalibutan, hiya an Comptroller han Salapi han Estados Unidos, an syahan nga direktor han Bureau han Budget, ngan ha urhe nga bahin han kinabuhi, an Embahador han Estados Unidos ngadto han Reino Unido.
Inasaw-an hi Dawes kan Caro Blymyer han Enero 24, 1889, ngan an mag-asawa mayda duha nga mga biyolohikal nga mga anak, nga hira Rufus Fearing Dawes ngan Carolyn Dawes, ug duha pa nga mga gin-adopt nga mga anak nga hira Dana McCutcheon ngan Virginia Dawes (Waller 1998: 273).
Nagkumposo gihapon hi Dawas han Melodya ha A major nga ginhimo nga pop nga kanta nga It's All in the Game ha pagdugnga hini hin mga laray.


text:
Arkohol
An mga arkohol o alkohól[1] amo an mga organic compound nga hinimo tikang ha grupo alkyl nga may usa o labaw ha usa nga mga grupo hydroxyl (-OH) nga nakadukot ha mga atoma karbon.
Mga Alkohol[igliwat | edit source]
Mga Gamit[igliwat | edit source]
Daramo an pinaggagamitan san alkohol. Mahihiagian ini sa mga irimnun (alak), gamit bilang fuel, ngan daramo na mga seyentipiko, medikal ngan indutriyal na gamit.
Alkoholik na irimnun
May ada 1–50% ethanol by volume an mga alkoholik na irimnun, ngan ginkukunsumo ini sa tawo tikang pa sadton pre-historic time. An iba na alkohol sugad san 2-methyl-2-butanol ngan Y-hydroxybutyric acid ginkukunsumo liwat san ira psychoactive na epekto.
Antifreeze
An 50% v/v (by volume) na solusyon san ethylene glycol sa tubig ginagamit bilang antifreeze.
Antiseptics
Ginagamit an ethanol na antiseptic para pag-disinfect sa panit antes turokan sa injection, kaupod an iodine. Nauuso liwat an mga ethanol-based na sabon sa mga restaurant ngan alcohol-based na hand sanitizers.
Fuel
An mga alkohol sugad san ethanol ngan methanol ginagamit bilang fuel, ug ginhahalo san gasolina na tinatawag naman na gasohol.
Preservative
Ginagamit an alkohol bilang preservative para sa mga specimens sa syensya ngan medisina.
Solvent
Daramo an pinaggagamitan san alkohol sa industriya ngan syensya bilang reagent ngan solvent. Gamit an alkohol bilang sangkap san paghimo sin daramo na produkto sugad san mga bulong, pahumot, vegetable essences sugad san vanilla.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 9.


text:
Juan Carlos I han Espanya
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Juan Carlos I (ginbunyagan nga Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias; natawo Enero 5, 1938, Roma, Italya) amo an naghahadi nga Hadi han Espanya.
Han Nobyembre 22 1975, duha ka adlaw katapos han kamatay ni Francisco Franco, gindesignar hi Juan Carlos nga Hadi sumala han balaod han pagsunod nga ginpromulgar ni Franco. Hiya an nagdumara han malinamposon nga pagbalhin han Espanya ngadto hin demokratiko nga konstitusyonal nga monarka.


text:
Ilog, Negros Occidental
An Ilog usa nga ika-tulo nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Negros Occidental ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Amo ini an syahan nga kapital han mga probinsya han Negros Occidental ngan Siquijor dida han mauruiha nga mga 1800. An syahan nga mga nangukoy ha Ilog kaurugan mga migrante tikang ha Panay.
Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 46,525 nga tawo ha 9,141 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Ilog ginbahin ngadto hin napulo kag lima (15) nga baranggay.
- Andulauan
- Balicotoc
- Bocana
- Calubang
- Canlamay
- Consuelo
- Dancalan
- Delicioso
- Galicia
- Manalad
- Pinggot
- Barangay I (Pob.)
- Barangay II (Pob.)
- Tabu
- Vista Alegre


text:
Buguias
An Buguias usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Benguet, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 33,177 ka tawo ha 6,312 nga mga panimalay.
An ngaran nga Buguias tikang han pulong nga Bogey-yas, usa nga kilalado nga puy-anan hin mga Igorot han panahon ugsa-han-Espanyol. An kasurat ginbag-o ngan ginsurat nga "Buguias" han mga Espanyol nga mga namumuno. Sugad han Bogey-yas, in iba nga mga ngaran sugad han Loo, Tucucan, Tinoc, Buguias, Abatan, Ambuse (nga yana Kabayan), Lutab, Karao, Bokkod, Acupan, Kafagway (nga yana Syudad han Baguio), Benguet (nga yana La Trinidad), Mankayan, ngan Lepanto mga kilalado nga urukyan hin mga Igorot han panahon han mga Espanyol.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Buguias ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.
- Abatan- The small city of buguias
- Amgaleyguey
- Amlimay
- Baculongan Norte
- Bangao
- Buyacaoan
- Calamagan
- Catlubong
- Loo- beey di inggay di mata na, hehehehe
- Natubleng
- Poblacion (Central)
- Baculongan Sur
- Lengaoan
- Sebang


text:
Tuguegarao
An Syudad han Tuguegarao usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Cagayan ngan amo an sentro han rehiyon han Rehiyon II. Nahamutang ini dida ha daplin han Salog han Cagayan.
Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 120,645 ka tawo ha 22,311 nga mga panimalay.
Lakip han mga yinaknan nga ginagamit dinhe amo an Ytawes, Ybanag ngan Ilokano.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Tuguegarao ginbahin ngadto hin kap-atan kag siyam (49) nga mga baranggay.
Mga telebisyon nga mga network:[igliwat | edit source]
- ABS-CBN: Channel 3
- GMA Network: Channel 7
- RJTV: Channel 9
- National Broadcasting Network: Channel 13
- ACQ-Kingdom Broadcasting Network: Channel 33
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga websayt han Syudad han Tuguegarao
- Syudad han Tuguegarao: An Nangunguna nga Ibanag nga Syudad
- Tuguegarao, Pilipinas mga litrato
- Bahin han Tuguegarao
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Tubig
It tubig (Iningles:(HO2) Hydrogen DI(two)Oxide (Bonded Oxygen) or Dihydrogen Oxide H2O) (Pambansa:Tubig) in uska sustansya kimikal nga may-ada kimikal nga pormula nga H2O. It uska molekula hit tubig in nagsusulod hin duha nga oksiheno ngan uska hidroheno nga mga atomo nga ginsusumpay pinaagi hin mga pagdukot cobalento. Iton in likidu ha mga timpiratura ha igbaw han 0 °C (273.15 K, 26 °C) ha dagat nga katupngan, pero ini in agsob aada ha Kalibutan nga naka-sulidu nga estadu, yilo, ngan ayri nga estadu.
Tubig: Irinumun
Salug (Iningles:River) (Pambansa:Ilog) ; Sapa (Iningles:Creek) (Pambansa:Batis) ; Burabud (Iningles:Spring) (Pambansa:Bukal) ; Atabay (Iningles:Water Well) (Pambansa:Balon)
"Sapa" an pinakapunu han tubig nga naawas tipakadtu ha salug
/Sulidu “yilu”, Nakaladkad/Sukub, Tubig Dagat, Dampug/
Ha estadu sulidu o yilu, An molekula han tubig nga nakaguum sin atomo hidroheno napurma H2OH, Hidroheno “H” natikangha mahagkut nga atmuspira ,labi na an guti nga pakita san atomo Nitroheno ha atmuspira, an Hidroheno puydi liwat gamitun nga parapahagkut pina-agi hin makina
Ha estadu nakaladkad, an molekula han tubig “H2O” nakaguum sin Nitroheno nga atomo napurma H2ON, an Nitroheno tikang ha mapasu nga atmuspira labi na an kalayu nga wara gud hagkut niya. natikang an Nitroheno ha adlaw. An Electronegativity(:usa nga kina-iya han Nitroheno nga may-ada ihap) han Nitroheno labi na tikang 1 to 1.4 (usa puntus upat) nigatibu kargadu iliktrunu nadikit ha H2O tikang baga tikaladkad ngadtu nasukub. Ha libil nga 1 Electronegativity an H2O molekula diri na batun , pagabut libil nga 1.41 (usa puntus kap'atán ug usa) electronegativity an H2O molekula nga nasukub naibapura ngan nawawara an atomo Oksiheno , ha ihap 3 electronegativity han Nitroheno naging dampug na S/Hiya.
Ha estadu nga tubig-dagat, An molekula han tubig “H2O” nga may-ada napilit nga Sodyumu Clurindu Sodium Chloride (Chloride:Chlorine bond to) molekula (NaCl), ini nga estadu nahihimu ha pa-agi han osmosahi han . An Tubig-dagat may-ada istruktura atomiko nga H2ONaCl.
Ha estadu nga dampug,an tubig "H2O" molekula in nawawara-an hin uska Hidroheno naging "HO" nala , an "H" ginagamit han adlaw , nahitabu ini kay napilit an usa (1) nga Nitroheno Ha 1.41 ngadtu 3 Electronegativity. Ha kahitaasun nga wara siguru nga sukul an "HO" o dampug amo in napurma.
Pagsulud han timpiratura ha Tubig:
Mapasu : 29 Silsyu diri pa puydi inum
Malurulanhud : 28 Silsyu puydi guti inum
Malanhud : 27 Silsyu pudi na Inum


text:
Iloilo
An Iloilo usa nga probinsya o lalawigan han Pilipinas nga nahamutangan ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han Iloilo nga nahamutangan an lalawigan ha timugan o habagatan-sinirangan nga dapit han isla han Panay, ginsasapitan han probinsya han Antique ha katundan ug han Capiz ha amihanan. Diri la hirayo tikang han timugan nga dapit amo an isla-nga-probinsya han Guimaras ug tabok han Kalawdan han Panay o Golfo han Panay ug Estrecho han Guimaras amo an probinsya han Negros Occidental.
2000 nga census—1,925,002 (ika-7 nga gidako-i)
Densidad—408 ha tagsa km² (ika-11 nga gihataasi)
Mga Dagko nga Syudad—1
Mga Komponent nga Syudad—1
Mga Bungto—42
Mga Baranggay—1,901
Mga Distrito ha Kongreso—6†
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
An mga taga-Iloilo tinatawag nga mga Ilonggo (ginsusurat gihapon nga Ilongo) ug an ira yinaknan tinatawag nga Ilonggo, nga kinikilala ha formal nga ngaran nga Hiligaynon. Iton mga taga-Capiz nayakan gihapon hin Hiligaynon. Iton Hiligaynon sinisiring nga usa nga yinaknan nga mahusay pamati-on.
Tungod han kasaysayan hini komo usa nga importante nga puerto, damo nga mga Ilonggo mga mestizo, o mga tawo nga mayda sagol nga dugo Espanyol.
An distrito han Jaro ha Syudad han Iloilo kilalado tungod hiton marisyo hini nga fiesta.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Iloilo mayda kap-atan kag duha (42) nga bungto ngan duha (2) nga syudad.
Mga Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Kasaysayan[igliwat | edit source]
(Ini nga impormasyon naglalakip hin mga kinuha tikang han Opisyal nga Websayt han Syudad han Iloilo)
An ngaran nga Irong-irong nahamutang dida han Maragtas, usa nga grupo hin mga tinirok nga dokumento nga nag-istorya mahitungod hin mga leyendo han kadaan nga Panay. An Maragtas gintirok ni Pedro Monteclaro ngan an ginhihisugtan hini mahitungod han pag-abot han napulo nga mga datu nga tikang ha Borneo ngadto ha Panay nga nakigbalyo hin bulawan para han mga kapatagan han isla tikang hin lokla nga Ati nga datu o hefe.
Sumala han Maragtas, hi Datu Puti ngan han iya mga igkasi-Datu, upod han ira mga pamilya (banay ngan panimalay), mga mangugubat (o kasundalohan) ngan mga uripon, nangagkalagiw tikang han tiraniya ni Sultan Makatunao han Borneo, ngan inmabot dida han lugar nga yana amo an bungto han San Joaquin. Hini nga panahon, an Panay gin-ukyan hin mga lumad nga mga katawhan nga mga hagmubo ngan magsirom an panit nga tinatawag mga "Ati" nga ginpamunoan ni Hadi Marikudo ngan Reyna Maniwangtiwang. Ginbaligya ni Hadi Marikudo an kapatagan han Panay ha presyo hin bulawan nga saduk, usa nga halaba nga kwentas (manangyad) ngan iba pa nga mga dirudilain nga mga butang. Katapos han pagbaligya, an mga Atis kinmadto han mga kabugkiran ngan an mga bag-o nga nangabot dida na nag-ukoy.
Usa hini nga mga taga-Borneo nga datu nga hi Datu Paiburong, gintagaan daw han teritoyro han Irong-Irong (nga yana amo an Iloilo). Sumala han opisyal nga kasaysayan, mga 300 ka tuig ugsa han pag-abot han mga Katsila, an mga taga-Panay nag-ukoy hin mainuswagon ngan ha kamurayaw ha ilarom hin gobyerno ngan mga balaod. Usa daw hini nga mga balaod an sinisiring nga Kodigo ni Kalantiaw.
Han mga 1960, nasabtan han iskolar nga hi William Henry Scott nga an Kodigo ni Kalantiaw, hinimo-himo la ni Jose Marco. An Maragtas gihapon nga sinurat ni Pedro Monteclaro, sumala hin mga research hin pipira nga mga iskolar sugad kan Scott nasabtan nga mga tinirok la nga mga leyendo (legend) la.
Han 1566, an mga Katsila o Espanyol nga pinamunoan ni Miguel Lopez de Legaspi kinmada ha Panay ngan nagtukod hin mga urukyan ha Ogtong (nga yana amo an Oton, Iloilo). Ginpili niya hi Gonzalo Ronquillo nga amo an deputy nga encomiendero. Hi Ronquillo dida han 1581 amo an nagbalhin han puesto han poder Espanyol ngadto ha La Villa de Arevalo, usa nga sitio nga ginngaranan ha dungog han iya gintikangan nga bungto ha Avila, ha Espanya. Han 1700 tungod han mga binalikbalik nga pagsalakay han mga Moro nga pirata, mga Dutch ngan Ingles nga privateer, an mga Katsila namalhin ngadto han baranngay han Irong-Irong nga harani han ganghaan han salog, nagtukod hira han Fuerza San Pedro (o Fort San Pedro).
An Irong-Irong o Ilong-Ilong ginpahalipot han mga Katsila ngadto hin "Iloilo" nga ini amo ha pagtika-iha naging kapital han probinsya.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- http://www.iloiloonline.tk - An Pinaka-Extensibo nga Ganghaan han Iloilo - Sumat, Info, Mga Litrato, eMap, Forum, ug mga Sumpay.
- http://www.meanwebmachine.com/index.php - Para hin dugang nga mga barasahon mahitungod han Iloilo ug Kultura Ilonggo
- Opisyal nga Websayt han Syudad han Iloilo
- http://www.wowphilippines.com.ph/explore_phil/place_details.asp?content=thingstodo&province=34#634


text:
Papa Pío XII
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Pío XII (ha Linatin: Pius PP. XII), natawo nga Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli (Marso 2, 1876 – Oktubre 9, 1958), naghadi komo Papa han Simbahan Katoliko ngan soberano han Syudad han Vaticano tikang han Marso 2, 1939 tubtob han iya kamatayon han 1958. An iya pamuno han Simbahan Katoliko dida han panahon han Gyera Pankalibutan II ngan An Holocaust, nagpapabilin nga himangrawon hin nagpapadayon nga kontrobersya ha kaagi ngan kasaysayan.
Ugsa han pagkorona ha iya komo papa, hi Pacelli nagsirbe komo Padi, papal nuncio, ngan Kardinal nga Maghirilom han Estado, nga diin nagtrabaho hiya pagkumpleto hin mga tratado ha iba nga mga kanasoran, labi na an Reichskonkordat upod han Alemanya.
Hi Pío usa han mga pipira la nga mga Papa ha dipala naiha nga kaagi nga naggamit han iya Papal nga Infalibidad pinaagi han pagmantala hin apostoliko nga konstitusyon, Munificentissimus Deus, nga naghatag hin paghubad o pamahayag ex cathedra han dogma han Asunsyon han Bulahan nga Birhen Maria. Hiya gihapon an nagpromulgar hin kap-atan kag unom nga mga encyclical, upod an Humani Generis, nga nagpapabilin hin kahanungod han kanan Simbahan posisyon han evolusyon. Hiya gihapon an nag-eliminar han Italyano nga mayoriya han Kolehiyo han mga Kardinal dida han Gran Konsistoryo.
Ha urhe nga bahin han kinabuhi, na-among hiya han diri maupay hga pag-ataman hin medical ngan han mga pag-embalsamar nga mga tekniko ni Riccardo Galeazzi-Lisi. Hi Papa Pío XII ginkikita nga amo an kataposa nga tinuod nga Papa han kadam-an nga mga sedevacantista. Mayda liwat nagpapadayon nga pakigbisog nga igkanonisar hiya.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Media related to Papa Pío XII at Wikimedia Commons
- Opisyal nga pakli ha Vaticano mahiunong kan Pío XII
- Kritiko nga Onlayn nga Edisyon han mga Sumat hin Nunsyo ni Eugenio Pacelli (1917–1929)
- Catholic Hierarchy.org nga pakli mahiunong kan Pío XII


text:
San Lorenzo Ruiz, Camarines Norte
An San Lorenzo Ruiz usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Camarines Norte, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 11,678 ka tawo ha 2,200 nga mga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An San Lorenzo Ruiz ginbahin ngadto hin napulo kag duha (12) nga mga baranggay.
- Daculang Bolo
- Dagotdotan
- Langga
- Laniton
- Maisog
- Mampurog
- Manlimonsito
- Matacong (Pob.)
- Salvacion
- San Antonio
- San Isidro
- San Ramon


text:
Adlaw (astronomiya)
An adlaw, o Sudang, dulaw nga duwende, amo an bitoon ha butnga han sistema solar.
Usa na G-type main-sequence star (G2V) an Sudang base san spectral class ngan ginkaklasipika ini na "yellow dwarf" hitungud kay ura-ora kasuna an iya lamrag sa yellow-green na parte san spectrum, ngan bisan kun busag un tunay na kulay, naiimud tikang sa Kalibutan na dulaw hitungud san atmospheric scattering san blue light.[1]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Wilk, S. R. (2009). "The Yellow Sun Paradox". Optics & Photonics News: 12–13.


text:
Malungon
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Malungon usa nga syahan nga klase nga bungto ha lalawigan han Sarangani ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 93,232 ka tawo ha 18,924 nga panimalay.
It Malungon usa nga ginpapalibutan hin tuna nga bungto ha dumagsaan o amihanan-sinirangan nga bahin han Sarangani. Ginsasapitan ini ha katundan han Tupi, South Cotabato, ha amihanan ngan ha sinirangan han probinsya han Davao del Sur, ha salatan han Alabel, Sarangani ngan Syudad han General Santos, ngan ha habagatan o salatan-katundan han Polomolok, South Cotabato. Mayda ini kahaluag hin katunaan nga 896.63 ka km².
An mga coordinate han Malungon 6°16' N 125°17' E o kon ha [[Winaray]: 6°16' ha Amihanan 125°17' ha Sidlangan. Tikang han 2005, an alkalde han bungto amo hi Teody M. Padernilla.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Malungon ginbahin ngadto hin katloan kag usa (31) nga mga baranggay.


text:
Bais, Pilipinas
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han Bais usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Negros Oriental ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 68,115 ka tawo ha 13,199 nga panimalay. Nahamutang ini ha 44.7 ka kilometro tikang ha Syudad han Dumaguete an kapital han probinsya, ngan mayda ini kahaluag nga 316.90 ka kwadrado nga kilometro.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Bais ginbahin ngadto hin katloan kag lima (35) nga mga baranggay.


text:
François Hollande
Hi François Gérard Georges Nicolas Hollande (Frinanses nga pagluwas: [fʁɑ̃swa ʔɔlɑ̃d]; natawo 12 han Agosto 1954) amo an ika-24 ngan yanâ nga Mangulo han Fransya ngan ex-officio nga Igkasi-Prinsipe han Andorra tikang han 15 han Mayo 2012. Nag-alagad anay hiya nga Syahan nga Maghirilom han Partido Sosyalista Franses tikang han 1997 kutob 2008 ngan komo Deputado han Katitirok Nasodnon han Fransya para han Syahan nga Constituency han Corrèze tikang 1988 tubtob 1993 ngan dida na liwat tiakng han 1997 tubtob 2012. Nag-alagad gihapon hiya nga Alkalde han Tulle, ngan han Mangulo han Konseho nga Kasahiran han Corrèze.
Api hi Hollande han Partido Sosyalista Franses. Napili hiya nga Mangulo han Fransya dida han 6 han Mayo 2012, nga diin ginlupig niya hi Nicolas Sarkozy, ngan gin-inagurar hiya dida han 15 han Mayo.[1][2] Hiya an syahan nga Sosyalista nga Mangulo han Ikalima nga Republika Fransesa tikang kan François Mitterrand.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Socialist Hollande triumphs in French presidential poll – FRENCH ELECTIONS 2012. FRANCE 24. Ginkità dida han 6 May 2012.
- ↑ Francois Hollande, the new French President. RookPost. Ginkità dida han 6 May 2012.
- Mga natawo han 1954
- Mga búhì nga tawo
- Mga taga-Rouen
- Lycée Pasteur nga alumni
- Alumni han HEC School of Management
- Alumni han Sciences Po
- Alumni han École Nationale d'Administration
- Mga kandidto para han pinili-ay hin pagkamangulo Franses, 2012
- Mangulo han Partido Sosyalista (Fransya)
- Mga yana nga namuno hin nasod
- Mga abogado nga Franses
- François Hollande
- Kagamhanan han Andorra
- Mga alkalde hin mga lugar ha Fransya
- Mga mangulo han Fransya
- Mga naghahadi nga monarka
- Mga politiko han Partido Sosyalista (Fransya)
- Grand Croix han Légion d'honneur
- Grand Croix han Ordre national du Mérite


text:
Eleanor Roosevelt
Hi Anna Eleanor Roosevelt (Oktubre 11, 1884–Nobyembre 7, 1962) amo an Primera Dama han Estados Unidos tikang 1933 tubtob 1945. Hiya in nagsuporta han Bag-o nga Ginsarabotan nga mga polisiya han iya bana, harayo nga patod nga hi Franklin Delano Roosevelt, ngan nagin manduruso han mga katungod sibil. Katima namatay an iya bana han tuig 1945, hi Roosevelt in nagpadayon pagin pankanasoran nga manunurat, manyarakan, politiko, ngan aktibista han Bag-o nga Ginsarabotan nga kowalisyon. Hiya in nagtrabaho para mapaupay an kahimtang han mga trabahor nga babaye, bisan natipa hiya an Patas nga mga Katungod nga pag-amyendar tungod nga natoo hiya nga maraot it epekto hini ha kababayen-an.
Ha mga tuig 1940, hi Roosevelt in usa ha mga igkasi-nagtukod han Balay Katalwasan ngan nagsuporta hiya han paghimo han Nagkaurusa nga mga Nasod. Hi Roosevelt in nagtukod han Katig-uban Nagkaurusa nga mga Nasod han Estados Unidos han tuig 1943 ngan naniguro pagsuporta han pagtukod han Nagkaurusa nga mga Nasod. Hiya in nagin delegado han Kasahiran nga Katitirok han Nagkaurusa nga mga Nasod tikang 1945 tubtob 1952, usa nga trabaho nga hiya an pinili ni Mangulo Harry S. Truman ngan ginkompirma han Senado han Estados Unidos. Han iya panahon ha Nagkaurusa nga mga Nasod, hiya an namuno han komite han nagsurat ngan nagpadig-on han Sangkalibutan Nga Pag-Asoy Bahin Han Kanan Tawo Mga Katungod. Tinawag hiya ni Mangulo Truman nga "Primera Dama han Kalibutan" komo dungog han iya mga ginbuhat para han Kanan Tawo mga Katungod.
Nagios ha pulitika han nasasalin nga iya kinabuhi, hi Roosevelt in namuno han padumarahan ni John F. Kennedy syahan nga komite nga nakabulig pagtikang han ikaduha-nga-balud han feminismo, an Mangulohan Komisyon para han Kahimtang han Kababayen-an. Ha tuig 1999, hiya in nakaranggo nga nangunguna nga napulo ha kanan Gallup Taramdan para ha Haluag nga Pagkilala nga Gindadayawan nga mga Tawo han ika-20 nga Gatostuig.


text:
Zhu Rongji
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Zhu Rongji (Yinano nga Tsinino: 朱镕基; Minat-an nga Tsinino: 朱鎔基[1]; pinyin: Zhū Róngjī; Wade-Giles: Chu Jung-chi; natawo Oktubre 1, 1928 ha Changsha, Hunan) usa nga prominente nga Tsino nga politiko nga nag-alagad nga Alkalde ngan hefe han Partido ha Shanghai ha mga namumutnga han 1987 ngan 1991, ugsa hiya mag-alagad nga Sugbong-Premier ngan ha sunod an ikalima nga Premier han Kanan Katawhan Republika han Tsina tikang han Marso 1998 tubtob 2003.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Tungod hin mga limitasyon han GB2312 nga set hin karakter, an iya ngaran agsob nga ginmawas nga 朱熔基. Diri nauyon hi Zhu hini ngan an iya ginpipili an sakto nga bersyon, 朱镕基.


text:
Autonomo nga Rehiyon ha Muslim Mindanao
An Autonomo nga Rehiyon ha Muslim Mindanao (kon ha literal nga Winaray: Naglulugaring nga Rehiyon ha Muslim nga Mindanao; ha Iningles:Autonomous Region in Muslim Mindanao o ARMM) han Pilipinas amo in lima nga probinsya ngan usa nga syudad nga amo an: Basilan, Lanao del Sur, Maguindanao, Shariff Kabunsuan, Sulu, Tawi-Tawi ngan an Syudad han Marawi. An Syudad han Cotabato amo an sentro han rehiyon ngan lingkoranan han gobyerno rehiyonal han ARMM, pero iton syudad mismo kabahin han Rehiyon XII.
An Executive Order No. 36 nagbalhin han Basilan tikang ha Rehiyon IX ngan an Syudad han Marawi tikang han Rehiyon XII.
Kaagi ngan Kasaysayan[igliwat | edit source]
Ginhimo anay an rehiyon dida han Agosto 1, 1989 pinaagi han Republic Act No. 6734 nga tinatawag gihapon nga Organic Act. Gin-opisyal nga pag-inagurar an ARMM han Nobyembre 6, 1990 ha Syudad han Cotabato.
Politika[igliwat | edit source]
An rehiyon pinangungulohan hin Rehiyonal nga Gobernador. An Rehiyonal nga Gobernador ngan ah Rehiyonal Bise-Gobernador gin-eelihir ha direkta nga pagbutos ngan pinaagi hin block nga butos sugad han Presidente han Estados Unidos (gawas la hiton Kolehiyo Elektoral). An mga ordinansa rehiyonal ginpapasa han Asamblea Rehiyonal nga an mga miyembro hini mga Asembleyista nga pinili gihapon hin direkta nga pagbutos. An mga rehiyonal nga pinili-ay ginbubuhat ha kaurogan mga usa ka tuig katapos hiton heneral nga pinili-ay (nasyonal ngan lokal) depende kon ano an naipasa nga balaodnon han Kongreso Pilipinhon. An mga rehiyonal nga opisyales mayda term hin tulo ka tuig; puyde ini igpauru-iha pinaagi han balaod.
Tikang han Septyembre 30, 2005, hira Zaldy Ampatuan ngan Hooky Alonto Adiong amo an gobernador ngan bise-gobernador.


text:
Luis Muñoz Rivera
Hi Luis Muñoz Rivera (Hulyo 17, 1859 - Nobyembre 15, 1916) usa nga maniniday, periodista ngan politiko nga taga-Barranquitas, Puerto Rico.
Ha Politiko[igliwat | edit source]
Han 1887 hi Muñoz Rivera naging usa nga namumuno han Partido Autonomista. Han 1890 gintikang niya an peryodiko han partido nga La Democracía (An Demokrasya). Hini nga panahon, an Puerto Rico gintatag-iyahan han Espanya, han 1893 kinmadto hiya ha Espanya agod mag-aram mahitungod han sistema politikal hini. Pagbalik niya ha Puerto Rico, binmulig hiya han pagsurat han Plan de Ponce nga naghangyo hin autonomiya administrativa para han isla. Han Marso 1895 binmalik hiya ha Espanya komo kaupod han komisyon nga nakigkita kan Práxedes Mateo Sagasta an lider han Liberal. Adto nga grupo politikal nag-uyon han mga paglantaw han komisyon ngan ha Nobyembre 1897 hi Sagasta naghatag han Carta Autonomista. Hi Muñoz Rivera nagsirbe komo Secretarya han Estado ngan Hefe han Kabinete para han bag-o-nga-naging independyente nga Gobyerno han Puerto Rico. Nagtikang hiya han iya puesto komo Hefe han Kabinete para han Gobyerno Automiya han Hulyo 21 1898. Upat ka adlaw katapos hini, han Hulyo 25 1898, an Estados Unidos nag-abot ha Puerto Rico. Ha ilarom han 1898 nga Tratado han Paris, an Puerto Rico waray na mahiilarom han pamumuno han Katsila ngan nagin gintatag-iyahan han Estados Unidos ha ilarom hin gobyerno militar. Hi Muñoz Rivera nagbulig han pag-establisar han polisiya insular. Han Pebrero 4, 1899 nag-resign hiya tikang han gobyerno. Waray la mag-iha katapos hini, an gin-pili nga gobyerno militar han U.S. nga hi Guy V. Henry nag-dissolve han Kabinete, ngan tungod hini, nag-undang na an mga nahabilinbilin han gobyerno autonomiya ngan mga gawasnon nga ginhangyo ni Muñoz Rivera ha ilarom han paghadi han Kinatsila.
Hi Luis Muñoz Rivera nagtipa han gobyerno militar ngan naghangyo para hin darudako nga pankalugaringon nga pangobyerno para han Puerto Rico. Han 1899 gintikang niya an peryodiko nga El Territorio (An Teritoryo), nga nagpasamwak han mga ungara han mga nananag-iya hin katunaan nga naghimakuri tungod han ginbutang nga pag-gaud o blockade han U.S.
Hi Muñoz Rivera kinmadto ha Estados Unidos para maghangyo hin pag-establisar hin gawasnon nga komersyo o free trade para han isla han Puerto Rico ngan han mainland han Estados Unidos. Binmalhin hiya ngadto ha Nueva York (New York) nga diin hiya nagtikang han peryodiko nga bilingual o peryodiko ha duha nga yinaknan Puerto Rican Herald han 1901.
Han 1904 binmalik hiya ha Puerto Rico ngan nagtukod han Partido Unionista. Han 1906 napili hiya komo usa nga delegado han Balay han mga Delegado nga diin hiya nagsirbe hangtod 1910 han kahimo niya nga Resident Commissioner of Puerto Rico ngadto han Kamara Representante han Estados Unidos (United States House of Representatives). Nagsirbe hiya didto ha Kongreso han U.S. tikang 1911 hangtod 1916. Han 1915 hi Muñoz Rivera nagproponer hin paghangyo hin darudamo nga autonomiya para han isla nga diri nahangyo hin independensya tikang han Estados Unidos ngan parehos nga mga katungod nga diri magigin estado. An iya ginproponer gintipa hin damo nga miyembro han iya partido, upod hini hi José de Diego. Bisan pa, ha kataposan, an iya partido nag-uyon han iya ginproponer. Hi Muñoz Rivera amo an nakabulig ha kaurugan han pagpagawas han Jones-Shafroth Act (ginpirma han Marso 2, 1917), nga naghatag hini pagka-ciudadano han Estados Unidos o United States citizenship ha mga Puertorriqueño ngan naghimo hin bicameral nga legislatura ha Puerto Rico nga ginsubad an United States Congress. Bisan pa, waray hiya maruyag han Jones Act tungod kay an judicial ngan mga executive branch mahihiilarom pa gihapon han Estados Unidos. Waray la kaiha katapos hini, nasakit hiya ngan binmalik ha Puerto Rico ngan didto hiya namatay han Nobyembre 15, 1916 ha bungto han Luquillo, ugsa maipirma ngan magin balaod an Jones Act.
An iya lawas ginlubong ha Sementeryo han San Antonio De Paduas ha iya bungto han Barranquitas, Puerto Rico.
Legacy[igliwat | edit source]
An anak ni Luis Muñoz Rivera nga hi Luis Muñoz Marín nagin importante ngan kilalado gihapon ha mga Politika han Puerto Rico, han iya pagtukod han Partido Democratico Popular ngan ha iya pagin syahan nga napili ha demokratiko nga Gobernador han Puerto Rico. An anak nga babaye ni Muñoz Marín nga hi Victoria Muñoz binmulig gihapon ha politika ngan nagsirbe ha legislatura ngan nagdalagan (pero waray magdaog) para han pagin-gobyerno han 1992.
Mga Siday[igliwat | edit source]
- Retamas
- Tropicales
- Horas de Fiebre
- El paso del déspota
- Minha terra
- Cuba rebelde
- A cualquier compatriota
- Las campanas
- Turba multa
- Alea jacta est
- Judas
- El general
- Abismos
- Patriota
- Himno
- Parias
- Poemas Liricos
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
- Lista hin mga kilalado nga mga Puertorriqueño
- Luis Muñoz Rivera Park
- Kasaysayan han Puerto Rico
- Jones-Shafroth Act


text: 1Waray pag-iha, naglatas hi Jesus han kaumhan hin trigo ha Adlaw nga Iparahuway. Ginutom an iya mga tinun-an, sanglit nagtikang hira pangutos han mga uhay han trigo ngan pangaon han mga tipasi. 2Han pakakita hini han mga Parisiyo, nagsiring hira kan Jesus, “Kitaa daw, supak ha aton Balaod an ginbubuhat han imo mga tinun-an ha Adlaw nga Iparahuway!” 3Binmaton hi Jesus, “Waray ba kamo makabasa han ginbuhat ni David dida nga ginutom hiya ngan an iya mga kaupod? 4Sinmulod hiya han balay han Dyos ngan kinmaon hiya ngan an iya mga kaupod han tinapay nga iginhalad sa Dyos, bisan kon supak han Balaod nga mangaon hira hadto nga tinapay kay an mga padi la an tinutugotan hin pagkaon hini nga halad. 5Waray ba niyo mabasa ha Balaod ni Moises nga ha kada iparahuway nga adlaw nagtatalapas an mga padi han Templo han balaod mahitungod han Adlaw nga Iparahuway, kundi diri man hira nakakasala? 6Nasiring ako ha iyo nga may-ada dinhe labaw pa han Templo. 7Nasiring an kasuratan, ‘Diri ko karuyag in mga mananap nga halad, kundi an pagkalooy.’ Kon nakasabot la kamo han karuyag sidngon hini, diri konta niyo ginhuhukman an mga tawo nga waray sala. 8Kay Ginoo han Adlaw nga Iparahuway an Anak han Tawo.” 9Binmaya hi Jesus hadto nga dapit ngan kinmadto hin usa nga sinagoga. 10May-ada didto tawo nga patay an usa nga kamot. May pira ka tawo didto nga karuyag nga isumbong hi Jesus nga nagbuhat hin maraot; sanglit nagpakiana hira ha iya, “Supak ba ha aton Balaod an pagtambal ha Adlaw nga Iparahuway?” 11Binmaton hi Jesus, “Ano man an iyo bubuhaton kon pananglitan usa han iyo mga karnero mahulog ngadto hin hilarom nga luong ha Adlaw nga Iparahuway? Diri ba niyo kukuhaon dayon? 12Labaw pa ka mahal an tawo kay hin karnero! Sanglit, natugot ha aton an aton Balaod hin pagbulig bisan hin-o ha Adlaw nga Iparahuway.” 13Niyan ginsiring niya an tawo, “Unata an imo kamot.” Gin-unat niya ngan naupay ito sugad han iya usa nga kamot. 14Nagkalakat an mga Parisiyo ngan nagsarabot hin pagpatay kan Jesus. 15Han pakabati ni Jesus mahitungod hini nga maraot nga hunahuna kontra ha iya, binmaya hiya hadto nga dapit ngan sinmunod ha iya in damo nga mga tawo. Gintambal niya an ngatanan nga magsakit, 16ngan gindid-an hira hin pagsumat han iba mahitungod ha iya, 17basi matuman an ginsiring han Dyos pinaagi kan Isaias nga manaragna: 18“Iini an akon surugoon nga akon ginpili, an akon hinigugma nga akon nalilipayan. Ibubutang ko ha iya an akon Espiritu, ngan ipapasangyaw niya an akon paghukom ngadto han ngatanan nga mga nasod. 19Kundi diri hiya makikiglantugi o magoliat, diri ngani mamumulong hin dako nga tingog dida ha kadalanan. 20Diri hiya magbabari hin malubay nga tangbo, o maghuhuyop hin tikapaparong nga lampara. Magpapadayon hiya tubtob nga makapadaog hiya han katadongan; 21ngan paglalaoman hiya han ngatanan nga mga katawhan.” 22Gindara ngadto kan Jesus in usa ka tawo nga buta ngan ngula, kay sinasangkayan ini hiya hin yawa. Gintambal ni Jesus an tawo, sanglit nakayakan ngan nakakita hiya. 23Nahipausa an ngatanan nga mga tawo ngan nagpakiana hira, “Amo na ba ini hiya an Anak ni David?” 24Han pakabati hini han mga Parisiyo, nagsiring hira, “Nagpapagawas hiya hin mga yawa tungod kay gintagan hiya hin gahom ni Beelsebul, an ira puno.” 25Nahibaroan ni Jesus an ira ginhuhunahuna, ngan nagsiring hiya ha ira, “Diri mag-iiha in nasod nga nagkakabahinbahin ngan nag-aaruaraway. Ngan mabubungkag an bungto o panimalay nga nagkakabahinbahin ngan nag-aaruaraway. 26Sanglit, kon in usa nga hugpo han ginhadian ni Satanas makikig-away ha lain nga hugpo ni Satanas, tigaman ini nga nagkabahinbahin na ito, ngan diri mag-iiha, mabubungkag ito nga ginhadian. 27Nasiring kamo nga nagpapagawas ako hin mga yawa, kay gintatagan man ako hin gahom ni Beelsebul. Kon amo ito, hin-o man an nahatag han iyo mga sakop hin gahom pagpaguwa ha ira? An iyo mga sakop an nagpapamatuod nga mga sayop kamo! 28Diri hi Satanas, kundi an Espiritu han Dyos an nahatag ha akon hin gahom pagpaguwa han mga yawa. Tigaman ini nga inmabot na ha iyo an Ginhadian han Dyos. 29“Waray makakasulod ngadto ha balay hin kusgan nga tawo hin pagkuha han iya mga butang, kon diri gaposon anay niya an tawo nga kusgan; ngan amo na an pakapanikas niya han balay. 30“An diri nauyon ha akon, nasupak ha akon; ngan nagpapasarang adton diri nabulig ha akon hin pagtirok. 31Tungod hini nasiring ako ha iyo: pasasayloon an mga tawo han bisan ano nga sala ngan maraot nga ira ginyayakan; kundi diri pasasayloon an bisan hin-o nga magyakan hin maraot kontra han Espiritu Santo. 32Pasasayloon an bisan hin-o nga magyakan kontra han Anak han Tawo; kundi diri pasasayloon an bisan hin-o nga magyakan kontra han Espiritu Santo, yana o bisan san-o. 33“Kinahanglan maupay an kahoy basi mamay-ada maupay nga mga bunga; kon maraot ngani an kahoy, maraot man an bunga. Kay nakikilala an kahoy pinaagi han iya bunga. 34Kamo nga mga halas—uunanhon man niyo hin pakayakan hin maupay nga mga butang, kay magraot man kamo? Kay iginyayakan han baba kon ano an nakakapuno han kasingkasing. 35Nagyayakan hin maupay an maupay nga tawo tikang han mag-upay nga mga butang nga aada ha iya kasingkasing. Nagyayakan hin maraot an maraot nga tawo tikang han magraot nga mga butang nga aada ha iya kasingkasing. 36“Iginsusumat ko ini ha iyo: ha Adlaw han Paghukom maghahatag hin kasayoran an tagsatagsa han kada waray pulos nga pulong nga iya ginyakan. 37Kay gagamiton an iyo mga pulong hin paghukom ha iyo ngahaw, hin pagpahayag kon salaan ba kamo o diri.” 38May-ada mga magturutdo han Balaod ngan mga Parisiyo nga nagsiring, “Magturutdo, karuyag namon nga magpakita ka hin milagro.” 39Binmaton hi Jesus, “Pagkamaraot ngan pagkawaray pagtoo han mga tawo hini nga panahon! Naaro ba kamo ha akon hin milagro? Diri ako mahatag! An milagro nga ihahatag ha iyo amo la an milagro ni manaragna Jonas. 40Sugad nga nagpabilin hi Jonas hin tulo ka adlaw ngan tulo ka gab-i didto ha tiyan han dako nga isda, magpapabilin man an Anak han Tawo hin tulo ka adlaw ngan tulo ka gab-i ha ilarom han tuna. 41Ha Adlaw han Paghukom matindog an mga tawo ha Ninibe ngan magsusumbong ha iyo, kay ginbasolan nira an ira mga sala han pakabati nira han pagwali ni Jonas; ngan nasiring ako ha iyo, hahani yana in labaw pa kan Jonas! 42Ha Adlaw han Paghukom matindog an Rayna ha Seba ngan magsusumbong ha iyo, kay nagbaktas hiya tikang han iya tuna nga natawohan basi la makabati han kinaadman ni Solomon; ngan nasiring ako ha iyo, hahani yana in labaw pa kan Solomon! 43“Kon nagawas in maraot nga espiritu tikang hin tawo, nagsusudoy ini ha mamara nga tuna pamiling hin dapit nga sadang niya pahuwayan. Kon waray ngani niya hiagian, 44nasiring hiya ha iya la ngahaw, ‘Mabalik ako han akon binayaan nga balay.’ Sanglit, nabalik hiya ngan hin-aagian niya an balay nga waray na sulod, malinis, ngan inayad na an ngatanan. 45Niyan nagawas hiya ngan nagdadara hin pito nga magraot nga espiritu nga labaw pa ha iya hin kamaraot, ngan nasakob hira ngan nag-uokoy didto. Sanglit, kahuman hini, labaw pa hin kamaraot an kahimtang hini nga tawo yana kay han una niya nga kahimtang. Amo liwat ini an mahinanabo han mga tawo hini nga panahon.” 46Nagyiyinakan pa hi Jesus ha mga tawo han pag-abot han iroy ngan kabugtoan niya. Naghulat ini hira ha gawas ngan karuyag makighimangraw ha iya. 47Niyan nagsiring kan Jesus in usa han mga tawo didto, “Aadto ha gawas an iroy ngan kabugtoan mo, ngan karuyag nira makighimangraw ha imo.” 48Binmaton hi Jesus, “Hin-o an akon iroy? Hin-o an akon kabugtoan?” 49Ngan gintudlok niya an iya mga tinun-an ngan nagsiring, “Kitaa! Iini an akon iroy ngan an akon kabugtoan! 50Kay akon kabugtoan ngan akon iroy an bisan hin-o nga nagbubuhat han kaburut-on han akon Amay ha langit.”


text:
Adlai Stevenson I
Hi Adlai Ewing Stevenson I (Oktubre 23, 1835 – Hunyo 14, 1914) usa nga Kongresista tikang ha Illinois. Hiya an Assistant Postmaster General han Estados Unidos han syahan nga pagdumara ni Grover Cleveland ngan an ika-karuhaan-kag-tulo nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos han ikaduha nga pagdumara ni Cleveland. Han 1900, hiya an waray magdaog nga kandidato han Partido Demokrata para han pagka-Sugbong-Mangulo han nga kaupod han kandidatura ni William Jennings Bryan ha pagka-mangulo.


text:
Alburquerque, Bohol
An Alburquerque usa nga 5th class nga bungto ha lalawigan o probinsya han Bohol ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 8,715 ka tawo ha 1,670 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Alburquerque mayda napulo kag usa (11) nga baranggay.
- Bahi
- Basacdacu
- Cantiguib
- Dangay
- East Poblacion
- Ponong
- San Agustin
- Santa Filomena
- Tagbuane
- Toril
- West Poblacion
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Komunidad nga Websayt han Alburquerque, Bohol


text:
Balangiga
An Balangiga usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, an Balangiga mayda populasyon nga 10,662 ka tawo ha 2,113 nga panimalay.
Dinhi hini nga bungto nahinabo an pakig-away nga tinatawag an Nahinabo ha Balangiga. Ini nga pakig-away nga nahinabo hadton Septyembre 28 han tuig 1901 nagresulta hin pagdaog para han mga Samarnon kontra han mga Americano pero an mga Americano binmalik ngan nagtikang hin opensiba-militar kontra han bug-os nga isla han Samar. Ini nga nahinabo dida han Gyera Pilipinhon-Americano usa han mga maiha na nga kontrobersya nga kalakip han relasyon han Pilipinas ngan han Estados Unidos.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Balangiga mayda napulo kag tulo (13) nga baranggay.
- Bacjao
- Cag-olango
- Cansumangcay
- Guinmaayohan
- Barangay Poblacion I
- Barangay Poblacion II
- Barangay Poblacion III
- Barangay Poblacion IV
- Barangay Poblacion V
- Barangay Poblacion VI
- San Miguel
- Santa Rosa
- Maybunga
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Balangiga
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Baranggay
Iton baranggay (puyde liwat igsurat nga barangay) amo an giguti-ayi nga yunit han gobyerno lokal ha Pilipinas ug baga hin puroparehos hin barrio o village. Iton mga bungto ug mga syudad nahimo pinaagi hin pagkatitirok hin mga baranggay.
An kada tagsa nga baranggay ginpamunoan hin barangay captain (baranggay kapitan) nga namumuno hiton barangay council (barangay konseho) nga iton mga miyembro barangay councilor (baranggay konsihal).
Ha kasaysayan, an baranggay baga guti-ay la nga komunidad nga mga 50 tubtob 100 nga mga balay o panimalay. Kaurugan nga mga barrio o village mayda la mga katloan tubtob usa ka gatos nga mga balay ngan iton populasyon nag-iiba-iba tikang hin usa ka gatos ngadto hin lima ka gatos nga tawo. Sumala kan Legazpi, nabilngan niya in mga komunidad nga mayda mga karuhaan tubtob katloan la nga mga tawo. Damo nga mga barrio ha daplin han kadagatan ha Kabisay-an nga rehiyon nga mga walo tubtob napulo la an mga balay. An pulong mismo tikang hin daan nga sakayan nga Malay nga tinatawag nga balangay. Ini nga pagdugtong han komunidad ug sakayan nasuporta hin mga pipira nga mga teorya mahitungod han kasaysayan han pre-kolonyal nga Pilipinas, ha espesipiko, nga an tagsa nga mga orihinal nga ha kadagatan nga “baranggay” nahimo tungod han mga pag-abot hin mga umurukoy nga nangada pinaagi hin mga sakayan tikang ha iba nga mga lugar ha Habagatan-sidlangan nga Asya.
Kaurugan hit mga komunidad dida ha daplin han kadagatan o ha mga salog ngan sapa. Ini kay tungod nga an urog nga kinukuhaan hin protein tikang ha mga kadagatan ug mga salog, ngan kaurugan han mga tawo dida ha panagat o pangisda kinukuha an ira pagka-on. An mga tawo liwat ha sakayan an ira mga panakayan. An pagbalhin han populasyon pangadto ha iraya ug pangadto ha kadagatan ngan ha daplin han mga kadagatan, mga aragi-an ha tuna nasunod han mga sistema han salog. An mga salog importante gihapon nga kuruhaon hin tubig para han pangarigos, panhugas, pagbunak, ngan pag-inom. Ug an mga baryo ha daplin han kadagatan madurudali mangadto-an hin mga negosyante nga kon diin mga buruhaton han ekonomiya nagdukwag.. An negosyo nangahulogan nga mayda kontak ha mga iba nga mga kultura ug mga sibilisasyon sugad han mga Intsek, Indian, ug Arabo. Amo nga an mga komunidad ha daplin ha dagat sugad han Manila, Sugbo, Jolo, ug Butuan naka-abot hin hataas nga level kultural.
Mayda katig-uban hin mga baranggays ha Pilipinas: an Liga ng mga Barangay. Na-representa ini hin mga 41,392 ka baranggay, ug amo ini an gidako-i nga grassroots nga katig-uban o organisasyon ha Pilipinas. Iton presidenti hini ha yana hi James Marty Lim.
Waray partidu iton baranggay, ini in diri puydi sudlan hin bisan anu nga pamartidus, mapatud, mabugtu, masangkay, ma-kag-anak.
Mga Reference[igliwat | edit source]
- Constantino, Renato. (1975) The Philippines: A Past Revisited (volume 1). ISBN 971-8958-00-2


text:
Balaud
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An balaud (puyde gihapon igsurat nga balaod[1]) in sistema hin mga sosyal nga surundon nga may kusog pinaagi hin mga institusyon. It balaud nakaapekto hiton pan-adlaw-adlaw nga kinabuhi ngan ha sosyudad hin damo nga paagi. Iton balaod han kontrata amo iton naghahatag hit surundon hit mga butang tikang hiton pagpalit hin ticket hin pagsakay ha pagbaligya hin swaption ha derivatives market. Iton balaod han panag-iya (o property law) amo iton nagpapahayag hiton mga katungod ngan burhaton nga nanginginlabot hiton pamalit, pamaligya, o pamlite hiton real property sugad hit mga balay nga mga edifisyo.. Iton balaod han trust nanginginlabot hiton mga asset nga ginhihipos para hiton investment sugad hit mga pension fund. Iton balaod han tort nanginginlabot hiton pagbayad kon in tawo o an ira tinag-iyahan nahingaraot. Kon iton paghingaraot nacriminalisar hin kodigo pena, iton balaod han krimen naghahatag hiton paagi nga diin iton estado nga porseguir ngan nagsisirot han nagbuhat kan pakaraot. Iton batakan-balaod o balaod han konstitusyon naghahatag hin paagi han paghimo hin mga balaod, han panalipod han katungdanan han katawhan ngan han pamili han mga politikal nga representante, samtang an balaod han administrasyon nagtutugod htion mga bungtohanon o molupyo hin pagkita han paagi han pamalakad han gobyerno han ira gahom. An balaod han kanasoran (o balaod internasyonal) amo an nag-aareglo han mga butang han mga soberano nga mga nasod-estado ha ngatanan nga butang tikang ha negosyo, ha kalibongan ngan ha buhat militar.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 28.


text: 1Kabugtoan ko, kon may hibaroan nga may-ada usa nga nagbubuhat hin bisan ano nga kasaypanan, adton mga makusog in pagtoo amo an magpabalik ha iya; kundi kinahanglan buhaton niyo ini ha malumo nga paagi. Ngan bantayi man niyo an iyo kalugaringon basi diri kamo masulay. 2Magbinuligay kamo hin pagpas-an han iyo mga darad-on, ngan pinaagi hini makakatuman kamo han balaod ni Cristo. 3Kon may maghunahuna nga importante hiya, nga ha kamatuoran diri man ngay-an, ginlilimbongan la niya an iya kalugaringon. 4Kinahanglan maghukom an kada usa han iya kalugaringon nga panggawi. Kon maupay ito, makakaparayaw hiya han iya nabuhat hin waray kinahanglan hin pagtanding hito han nabuhat han iba. 5Kay magpapas-an an kada usa han iya kalugaringon nga darad-on. 6An tawo nga gintututdoan han Cristiano nga mensahe, kinahanglan magpaangbit han iya magturutdo han ngatanan nga mag-upay nga mga butang niya. 7Ayaw paglimbongi an iyo kalugaringon; waray makakaglimbong han Dyos. Kon ano an igtanom han tawo, amo man an iya pag-aanihon. 8Kon magtanom hiya dida han uma han iya lawasnon nga mga karuyagon, tikang hini nga mga karuyagon mag-aani hiya han kamatayon; kon magtanom hiya dida han uma han Espiritu, tikang han Espiritu mag-aani hiya han dayon nga kinabuhi. 9Sanglit ayaw kita paghinubya hin pagbuhat hin maupay; kay kon magpadayon kita, maabot an panahon nga mag-aani kita. 10Sanglit ha kada panahon nga may higayon kita, magbuhat kita hin maupay ha ngatanan, kundi labi na gud han mga sakop han aton panimalay hin pagtoo. 11Kitaa niyo kon ano kadagko an mga litra nga akon iginsusurat yana ha akon kalugaringon nga kamot! 12Hira nga naparayaw ngan naghihinambog han mga butang nga kinikita ha gawas, amo an nagpipirit hin pagtori ha iyo. Kundi ira ini ginbubuhat basi la diri hira pagpakurian tungod han kros ni Cristo. 13Bisan adton mga napatori diri ngani nagtutuman han Balaod; karuyag nira nga matori kamo basi makaparayaw hira nga nagtuman kamo hini nga lawasnon nga seremonyas. 14Kundi an para ha akon, an kros gud la han aton Ginoo Jesu-Cristo an akon ipaparayaw; kay pinaagi han iya kros patay na an kalibutan para ha akon, ngan patay na ako para han kalibutan. 15Waray sapayan kon tinori o diri tinori an tawo. An kinahanglanon gud amo nga mabag-o hiya. 16Para hadton nagsusunod hini nga lagda ha ira kinabuhi, mag-upod unta ha ira ngan ha ngatanan nga mga tawo han Dyos an kamurayaw ngan kalooy han Dyos! 17Ha kataposan: tikang yana waray na unta magsamok ha akon, kay nagpapakita an mga ulat ha akon lawas nga oripon ako ni Jesus. 18Maada unta ha iyo ngatanan, kabugtoan ko, an grasya han aton Ginoo Jesu-Cristo. Amen.


text:
Unibersidad
An unibersidád[1] in uska institusyon hin hiruhitaas nga pag-aram ngan panhalikwat, nga nagpapasidungog hin karig-onan academico ha dirudilain nga mga bahin hit kaaradman. Ini in uska tinag-lawas nga naghahatag hin ugsagradwar nga pag-aram ngan laposgradwar nga mga pag-aram. An pulong nga unibersidad in kinuha tikang ha Linatin universitas magistrorum et scholarium, nga may-ada harani ha kasirigngon nga "katiringban han mga mag-turutdo ngan mga mag-aaram."
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog. National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3. Tuig 2005. Pakli Ihap 446.


text:
Fidel V. Ramos
Hi Fidel Valdez Ramos (natawo Marso 18, 1928) amo an ika-12 nga Mangulo o Presidente han Pilipinas. Ginsundan niya hi Corazon Aquino ngan nangulo tubtob han 1998, nga diin ginsundan hiya ni Joseph Estrada. Hiya an siyahan, ngan ha yana an amo la nga diri-Katoliko Romano nga presidente han Pilipinas.
Dida han autoritayano nga rehimen ni Presidente Ferdinand Marcos, hi Ramos amo an nangulo han Konstabularyo Pilipinhon, nga amo an nag-implementa han pagdeklara ni Marcos han balaodnon militar. Dida han 1986 nga People Power nga Rebolusyon, binmiya hi Ramos tikang han gobyerno ngan usa hiya han mga nanguna nga tawo dida han mga sibilyan nga mga pagdemonstrar nga nagpaiwas kan Marcos ngadto ha exilio.


text:
Cabiao
An Cabiao usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan han Nueva Ecija ha Luzon, ha Pilipinas. Nahamutang ini ha butnga han San Isidro ngan Arayat, Pampanga ngan ha kanawayan amo an Concepcion, Tarlac. Mga usa ka oras ngan tunga ini ha biyahe ha auto tikang ha Manila. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 62,624 ka tawo ha 11,655 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Cabiao ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Pasyalan Nueva Ecija
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Photos from Cabiao


text:
Boliney
An Boliney usa nga ikalima nga klase nga bungto han lalawigan han Abra han Administratibo nga Rehiyon han Cordillera han Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 3,340 ka tawo ha 639 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Boliney ginbahin ngadto hin walo (8) nga mga baranggay.
- Amtinian
- Bao-yan
- Danac East
- Dao-angan
- Dumagas
- Kilong-Olao
- Poblacion (Boliney)
- Danac West
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Barangay Level Classifieds for Boliney


text:
Legazpi, Pilipinas
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han Legazpi (ha Bikol: Ciudad nin Legazpi) usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Albay ha Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Albay, ngan sentro hin politika ha Bicol nga Rehiyon.
Nahamutnga ha butnga nga heyograpiya han peninsula ngan ha butnga han duha nga mga isla-nga-probinsya han Catanduanes ngan Masbate, an Syudad han Legazpi amo an pinakasalatan nga terminus han Ferrocarril nga Nasondnon Pilipinhon (Philippine National Railways) Main Line South. Nagsisirbisyo gihapon ini hin mga tipadagat nga mga sakayan nga naagi han daungan hini.
Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 157,010 ka tawo ha 30,612 nga mga panimalay. An syudad amo an lingkoranan han simbahan han Diosesis han Legazpi.
Kaagi[igliwat | edit source]
An Syudad han Legazpi ginngaranan ha dungog ni Miguel López de Legazpi, an Espanyol nga conquistador nga amo an nagsakop han Pilipinas han 1565, nga an apelyido tikang han Legazpi, in bungto ha Guipúzcoa, Espanya.
Kultura[igliwat | edit source]
Turismo[igliwat | edit source]
An Syudad han Legazpi amo an pinakapopular nga karadto-an hin mga turista ha Bicol kay ini mga 15 ka kilometro ha timugan o salatan-sidlangan han Bulkan Mayon, nga usa han mga sikat nga bulkan han Pilipinas. An Legazpi, amo gihapon an pag-ultan para hin mga iba nga karadto-an hin turista han rehiyon kay amo la ini an mayda trunkline nga aeropuerto ha Bicol - an Aeropuerto han Legazpi, nakaakos hin Airbus A320, Boeing 737-400, ngan Boeing 727 nga mga idro.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Legazpi ginbahin ngadto hin kapitoan (70) nga mga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- pictures of Legazpi City
- Bicol University, Legazpi City
- Aquinas University of Legazpi (Sister school of University of Sto Tomas)
- Divine Word College of Legazpi


text:
Provincia de Toledo
An Toledo usa nga probinsya han butnga nga Espanya, ha katundan nga bahin han komunidad autonoma han Castilla-La Mancha.
Ginsasapitan ini han mga probinsya han Madrid, Cuenca, Ciudad Real, Badajoz, Cáceres, ngan Ávila.
Han populasyon hini nga 546,538 ka tawo (2002), mga 1/9 la iton naukoy dida han kapital, Toledo, nga amo gihapon an kapital han komunidad autonoma.
An probinsya mayda 204 ka munisipyo. An giguti-ayi nga munisipyo ha Espanya, Illán de Vacas, nga mayda populasyon nga 5, ada ha probinsya han Toledo. Kitaa an Lista han mga munisipyo han Toledo.
An probinsya nagsasaro han Parque Nacional de Cabañeros upod han probinsya han Ciudad Real.


text:
Waraynon nga literatura
An literatura Waraynon amo an literatura nga ginsurat hin mga Waraynon ha Winaray.
Mga pagtikang[igliwat | edit source]
An mga syahan nga mga sumat hin Waraynon nga literatura natikang han 1668 han pagdokumentar hin Heswita nga padi nga hi Padre Francisco Ignacio Alzina han mga porma hin siday sugad han candu, haya, ambahan, canogon, bical, balac, siday ngan awit. Nagpahayag gihapon hiya han susumaton ngan posong, mga syahan nga porma hin pagsaysay. Daan na mayda mga tradisyon hin teatro - dida hin pagpasundayag hin mga pagsiday, mga ritwal ngan mimetiko nga pagsayaw. An mga sayaw nagpahayag hin mga kalipay ngan mga buhat han hadto nga mga Waraynon.
Ha sulod hin tulo ka siglo hin Espanyol nga pagkolonisar ug dugang pa nga panahon hin pag-okupar han mga Amerikano, an mga daan nga mga ritwal, mga porma hin pagsiday ngan mga pagsaysay inmagi hin pagliwat. In usa nga pananglitan amo an balac, usa nga pagsiday hin baton-baton hin lalaki ngan babaye. Sumala kan Charo N. Cabardo, usa nga historiadora hin Waraynon, an balac nagpabilin ha iya porma bisan pa man kon nagkaada ini hin mga bag-o nga tawag ngan naghuram hin mga aspeto han mga yinaknan han mga nagkolonisar. Han panahon han mga Espanyol, an balac gintawag nga amoral; dida han panahon han mga Amerikano, gintawag ini nga ismayling, in pulong tikang han Iningles nga pulong nga "smile" o "paghiyom". Sumala hin nag-imbestiga hin literatura, mayda mga dapit han Samar, nga an balac o ismayling ginliwat agod makapahayag hin mga sentimyento patok hin imperyalismo nga diin an babaye nagtitigaman han iroy nga tuna ngan an lalaki amo an patriota nga nagsasaysay han iya gugma han nasod.


text:
Cebu Pacific
Cebu Air, Inc., nalarga ha kahanginan ha ngaran nga Cebu Pacific, an guidadakui nga linya hin idro ha Pilipinas pinaagi han kadamo han mga pasaheros nga nasakay, nga may-ada sentro nga opisina hin pagbibiyahe ug negosyo ha Paluparan Pankalibutan han Ninoy Aquino ha Syudad han Pasay. Naghahatag hin serbisyo para pagbiyahe ha igbaw han kalangitan ha mga pasahero dinhi ha sakob han Pilipinas sugad man ha langyaw nga mga nasud. May-ada ini sentro han operasyon ha Panlangyaw nga Paluparan han Cebu-Mactan, Panlangyaw nga Paluparan han Clark, Panlangyaw nga Paluparan han Francisco Bangoy ug Panlangyaw nga Paluparan han Iloilo. Kaupod ini nga linya hin idro han mga negosyo han JG Summit Holdings nga guin tatag-iya ha grupo ni John Gokongwei, usa Intsik nga Pilipino. Hi Lance Gokongwei an namamando han pagpadalagan hini linya hin idro. May-ada 1,182 nga empleyado ini nga kompanya.
Istorya han kaagi[igliwat | edit source]
Una nga linmupad ini nga linya hadton 1995.
Mga biyahe[igliwat | edit source]
Damo han idro[igliwat | edit source]
May-ada 43 nga ihap han kadamo han idro han Cebu Pacific.


text:
Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne
Hi Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne, (ha literal nga Winaray: Enrique han Tour d'Auvergne, Viskonde han Turenne; Kinatsila ngan daan nga Winaray: Enrique de la Tour de Auvergne-Bouillon) nga agsob tinatawag la nga Turenne (11 han Septyembre 1611, Sedan, Ardennes – 27 han Hulyo 1675) usa han mga gisikati nga api han La Tour d'Auvergne nga pamilya. Nakilala hiya ha militar nga buruhaton ngan hiya nagin usa nga Mariskal han Fransya. Usa hiya han unom nga mga mariskal nga ginhimo nga Mariskal Heneral han Fransya (Mariskal nga Kasahiran han Fransya).


text:
Pangasinan
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Pangasinan, ha opisyal nga pagtawag Lalawigan han Pangasinan (ha Pangasinense: Luyag na Pangasinan), usa han mga probinsya han Pilipinas. An kapital han lalawigan amo an Lingayen. Nahamutang it Pangasinan ha katundan nga butnga nga bahin han isla han Luzon ha daplin han Golfo han Lingayen. An bug-os nga kahaluag hin katunaan han Pangasinan mga 5,368.82 ka kwadrado nga kilometro. Sumala han census han tuig 2000, an Pangasinan mayda populasyon nga 2,434,086. An Pangasinense nga yinaknan amo an lumad nga yinaknan han kadam-an nga Pangasinense, pero gingagamit gihapon dinhe an Ilokano nga yinaknan ngan han Bolinao nga yinaknan. An populasyon han mga nagamit han Pangasinense nga yinaknan ha lalawigan han Pangasinan mga 1.5 ka milyon o ribo.
An ngaran nga Pangasinan nangangahulogan nga "lugar hin asin" o "lugar hin paghimo hin asin"; tikang ini han pulong nga asin ha Pangasinense nga yinaknan.
Sulod
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An lalawigan han Pangasinan ginbahin ngadto hin kap-atan kag upat (44) nga mga bungto, upat (4) nga mga syudad, mga 1,364 ka baranggay ngan unom (6) nga mga distrito kongresyonal.
Mga Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Nahamutang an Pangasinan ha kalondan nga butnga nga lugar han isla han Luzon ha Pilipinas. Ginsasapitan an Pangasinan han La Union ngan Benguet ha amihanan, han Nueva Vizcaya ngan Nueva Ecija ha sidlangan, ngan han Zambales ngan Tarlac ha salatan. Ha katundan han Pangasinan amo an Dagat Salatan Tsina ngan an probinsya nagpapalibot han Golfo han Lingayen.
It kahaluag han katunaan han Pangasinan mga 3,368.82 ka kwadrado nga kilometro. It Pangasinan mga 170 ka kilometro ha amihanan han Manila, 50 ka kilometro ha salatan tikang ha Syudad han Baguio, 115 ka kilometro ha amihanan tikang ha Subic International Airport and Seaport, ngan 80 ka kilometro ha amihanan tikang ha Clark International Airport.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Lalawigan han Pangasinan
- Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature


text:
Zambales
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Zambales usa nga lalawigan o probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Butnga nga Luzon nga rehiyon. An kapital hini amo an Iba. An Zambales ginsasapitan han Pangasinan ha amihanan, han Tarlac ngan Pampanga ha sinirangan, ngan han Bataan ha salatan. Nahamutang an lalawigan ha butnga han Dagat Tsina Salatan ngan han Kabugkiran Zambales.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Zambales ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad. An Syudad han Olongapo usa nga urbanisado hin duro nga syudad ngan nagdudumara ini hin lugaring tikang han probinsya.
Pisikal[igliwat | edit source]
Nahamutang an Zambales ha katundan nga mga labnasan han isla han Luzon butnga han mga Kabugkiran Zambales ngan han Dagat Tsina Salatan. An baybayon hini bugkiron ngan damo an mga lungib ngan mga balaugan. An Bahia han Subic, ha pinakasalatan nga dapit han lalawigan usa nga natural nga daungan hin sakayan, ngan ginpili ini nga kahamutangan hin base militar ha kadagatan han Americano. An gihataasi nga punto han Bukid Pinatubo nahamutang ha pag-ultan han Zambales, Pampanga, ngan Tarlac. Ini nga bulkan, nga han una ginkita nga mamingaw, nagbuto dida han 1991.
Kaagi[igliwat | edit source]
Kiritaon hin Turista[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Probinsya han Zambales
- Botolan Wildlife Farm
- Zambales Resort Owners Association
- Rama International Beach Resort
- Palmera Garden Beach Resort
- Virtual Reality Panoramas of Capones Island by Firefly.ph
- Cafe Tolyo (Restaurant & Pension House)
- White Rock Beach Resort & Hotel
- Impormasyon mahitungod han Zambales, lakip han Real Estate
- Opisyal nga Websayt han Greater Subic Bay Tourism Bureau - Mga Probinsya han Zambales & Bataan, Syudad han Olongapo ngan han Subic Bay Freeport Zone
- Gibag-ohi nga mga Sumat ha Syudad han Olongapo, Subic Bay Freeport and Zambales http://www.news.subicbay.ph


text:
Camarines Sur
An Camarines Sur (ha literal nga Winaray: Salatan nga Camarines o Habagatan nga Camarines) usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Bicol nga Rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an bungto han Pili ngan an lalawigan sapit han Camarines Norte ngan Quezon ha amihanan, ngan han Albay ha salatan. Ha sidlangan hini nahamutang an isla-nga-probinsya han Catanduanes tabok han Maqueda Channel.
It Camarines Sur amo an gidako-i han unom nga mga lalawigan ha Bicol ha populasyon ngan ha kahaluag hin katunaan. An Syudad han Naga amo an sentro hin komersyo ngan kultura han lalawigan. An Danaw Buhi amo an lugar nga diin mabibilngan an giguti-ayi nga ginpapanagat-hin-komersyo nga isda, an Sinarapan (Mistichthys luzonensis).
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Camarines Sur ginbahin ngadto hin katloan kag lima (35) nga mga bungto ngan duha (2) nga mga syudad.


text:
Pagbahin han Polonya
An Pagbahin han Polonya o Pagbarabhin han Polonya-Lithuania nga Komonwelt nahitabo han uruurhi nga katunga han ika 18 siglo ngan nahuman han pagtukod han Polonya-Lithuania nga Komonwelt. An pagtunga ginhimo han Imperyo han Rusya, Ginhadian han Prussia ngan Habsburg Austrya nga ginbahin an mga katunaan han komonwelt ha ira kalugaringon. An tutulo nga pagbahin nanhitabo han:
* An syahan nga pagbahin: Agosto 5, 1772. * An ikaduha nga pagbahin: Enero 23, 1793 (kun diin waray bumulig dinhi an Austrya). * An ikatulo nga pagbahin: Oktubre 24, 1795. Nawara an talwas nga nasod han Polonya ha ini nga pagbarabhin.


text:
Frantz Fanon
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Frantz Fanon (Hulyo 20, 1925 – Disyembre 6, 1961) usa nga manunurat tikang ha Martinique, ensayista, psikoanalista, ngan rebolusyonaryo. Hiya adâ an pinakapreeminente nga teoretista han ika-20 nga siglo han himangrawon han dekolonyalisasyon ngan han psikopatolohiya han kolonisasyon. An iya mga sinurat nag-aghat hin mga anti-kolonyal nga mga movimiento hin liberasyon ha sobra upat ka dekada.[1]
Mga reperensya[igliwat | edit source]
- ↑ Benjamin Graves. Frantz Fanon: an Introduction. Political Discourse - Theories of Colonialism and Postcolonialism. National University of Singapore. Ginkità dida han 2007-02-14.


text:
San Manuel, Pangasinan
An San Manuel usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Pangasinan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 41,206 ka tawo ha 8,644 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An San Manuel ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.
- San Antonio-Arzadon
- Cabacaraan
- Cabaritan
- Flores
- Guiset Norte (Pob.)
- Guiset Sur (Pob.)
- Lapalo
- Nagsaag
- Narra
- San Bonifacio
- San Juan
- San Roque
- San Vicente
- Santo Domingo


text:
Poro, Sugbo
An Poro usa nga ikalima ka klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 21,397 ka tawo ha 4,430 nga panimalay.
An ngaran han bungto ginkuha daw tikang han Winaray nga pulong nga puro nga amo an daan nga pulong para hin isla.
An patron nga fiesta han Poro ginsasaurog ha tagsa tuig dida hiton ika-tulo nga Biyernes han Enero.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Poro mayda kahaluag hin tuna nga 63,887 ka hektarya. Ini ginbahin ha politika ngadto hin napulo kag pito (17) nga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga kanan-gobyerno nga websayt han Poro
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Kalawdan Pacifico
An Kalawdan Pacifico in gidadakoi ha ngatanan ha pagbahinbahin han kanan Kalibutan kadagatan. Naunat ini tikang ha Artico ha amihanan ngadto ha Kalawdan Salatan ha salatan, natubtob ha Asya ngan Australya ha katundan, ngan ha an mga America ha sinirangan.
Mayda 165.2 milyones nga mga kilometro kwadrado (63.8 milyones nga mga milya kwadrado), ha kahaluag, ini an gidadakoi nga bahin han Kalawdan Kalibutan - ngan, samtang, an hydrosphero liwat, in nataklop harani han 46% han kanan Kalibutan panbawbaw nga tubig, ngan kat-tulo han iya panngatanan nga bawbaw nga kahaluag, nga nahimo nga mas dako kaysa ha ngatanan han kanan Kalibutan katunaan nga gintarampo. Ini in natutunga han ekwador ha Amihanan Kalawdan Pacifico ngan Salatan Kalawdan Pacifico, labot la hini han duduha: an Galápagos ngan Kapuropod-an Gilbert, nga bisan aada ha may ekwador in nahahalakip ha kabug-osan ha sulod han Salatan Pacifico. An Mariana Trench ha katundan Amihanan Pacifico in gihahalaromi nga punto ha kalibutan, nga naabot ha kahilarom nga 10,911 mga metro (35,797 piye).
An Kalawdan Pacifico in nakit-an han mga Europeo ha unhan han ika 16 siglo, siyahan ni Katsila explorador Vasco Núñez de Balboa nga gintabok an Istmo han Panama han 1513 ngan ginngaranan ini nga Mar del Sur (Dagat Salatan). An iya ngaran ha kayanaan in ginhatag ni Portuges nga Explorador Fernando de Magallanes ha kapanahonan han expedisyon han mga Katsila nga pagtuyok ha kalibutan ha 1521, nga nakatapo hin maupay nga kahanginanha pag-abot niya ha kalawdan ngan gintawag ini nga Mar Pacifico ha Pinortuges, may-ada kasirigngon nga "puno hin kamurayaw nga dagat".


text:
Meycauayan
An Syudad han Meycauayan o Meycauayan usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Bulacan, Philippines. Nahamutang it syudad hin mga 19 ka km ha amihanan tikang ha Manila ngan mga 22 ka km ha salatan tikang han Syudad han Malolos, an kapital han lalawigan. Ginsasapitan an Syudad han Meycauayan han bungto han Marilao ha amihanan, han Syudad han Valenzuela ha salatan, han Syudad han Caloocan ha sidlangan, ngan han bungto han Obando ha katundan. Naglalakip ini hin kahaluag nga 22.1 ka kwadrado nga kilometro, nga mga 1.17% han bug-os nga kahaluag hin katunaan han lalawigan han Bulacan. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 175,291 ka tawo ha 34,882 nga mga panimalay. Han 2007, an Meycauayan ngan han hirani nga distrito han Marilao ginlista nga duha nga syudad han pinakaduro hin polusyon han bug-os nga kalibutan.[1]
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Meycauayan ginbahin ngadto hin karuhaan kag unom (26) nga mga baranggay.
Mga reperensya[igliwat | edit source]
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Carta o Charter han Syudad han Meycauayan (RA 9356)
- The Blacksmith Institute - World's Worst Polluted Places


text:
Crazy Horse
HI Crazy Horse (Winaray: Kabayo Buang o Kabayo Lurong; Kinatsila: Caballo Loco; ha Linakota: Tȟašúŋke Witkó (ha Standard nga Linakota nga kasurat), ha literal "Iya-Kabayo-Buang";[1] ca. 1840 – Septyembre 5, 1877) usa nga tahuran nga manguna ha panggubat o panggyera han Oglala Lakota. Inmaway hiya patok han gobyerno federal han Estados Unidos basi mapabilin an katunaan ngan mga nahig-araan o tradisyon han Lakota nga panginabuhi, ngan inmapi hiya han Pag-awayan han Little Bighorn han Hunyo 1876. Katapos han iya pagsurender ngadto hin mga sundalo han Estados Unidos ha ilarom ni Heneral Crook han 1877, hi Crazy Horse namatay tikang hin pagsamad hin gwardya militar samtang nag-ato hiya nga diri mabilanggo ha Camp Robinson nga nahamutang ha yana-nga-lugar han Nebraska.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Bright, William (2004). Native American Place Names in the United States. Normandy: University of Oklahoma Press, p. 125


text:
PRESS STATEMENT
Ginseselebrar an bug-os nga bulan han Oktubre han sektor han parag-uma komo Bulan han Parag-uma. Imbes nga magrarayhak ngan hura ha pagkaon an lamesa han mga parag-uma tarehas ini an kahimtang yana. Kulang ngan haros waray kaunon an mga pamilya han parag-uma tungod han magkaduru-dilain nga naging ulang para ha pagpalambo han ira pag-uma.
Maul-ol dumdumon nga yana nga Oktubre pyesta kunta ha kada balay han mga parag-uma pero puros araba an mahibabatian ha mga im-im nira. Gin-agaw ngan ginkuha an tuna nga gin-uuma, kulang an pagkaon nga igindurot ha kada pamilya, waray kita an bursa ngan dunganan pa han grabe nga panalapas han tawhanon nga katungod. Hain pa ba pakakadto? Mayda ba pagpapaibhan pa?
Ambisyoso nga ginpahayag han gobyerno pinaagi han Department of Agrarian Reform Office (DAR 8) nga ha tuig 2014 waray na agaron maytuna nga magtatag-iya lahos hin 5 ka ektarya dinhe ha rehiyon 8. Pero ha yana pala ngani nagpapabilin nga diri masolbar-solbar an problema ha tuna ha Leyte Saba Basin nga naglalangkob hin 429 ka ektarya sakob hin 144 nga farmer beneficiaries (FBs). Tungod poderoso an kabangga nga agaron maytuna ha ngaran ni Atty. Cheng Veloso, bisan an opisyales han DAR 8 ginlalangan-langan ngan ginsasamok an pagbalik utro han tuna nga gin-agaw ni Veloso. An mga parag-uma ha Brgy. San Agustin, Palo, Leyte nga klaro na an kadaugan pabor han pananag-iya han tuna pero hasta ngada yana aada la gihap ha mga kamot han Margallo an tuna nga 8.2 ektarya. Nakabinbin ha Court of Appeals an kaso ngan waray tatagara han gobyerno para umunhan an kaso. An pinakalandaw yana nga pakigbisog ha tuna an CALI Realty Corporation ha pagdumara ni Dr. Camilo Enriquez Jr. Tungod han pagdig-on han mga parag-uma para hin makatadungan nga kompensasyon, nagpapabilin nga nakikigbisog an mga parag-uma ha Suhe, Tacloban City apisar han sunud-sunod nga harassment tikang ha goons ni Enriquez ngan an pinaka-urhe nga panhitabo an pagpusila han balay han usa nga lider-parag-uma han NAPSE. Bisan an tuna nga klarado nga naidaog tungod han pagkaurosa han mga parag-uma sugad han MAIC (Margarita Agro-Industrial Corporation) ha San Isidro, Leyte, aada yana ha tarhog nga ha unina poyde makuha utro an tuna nga ira gintitikad nga maabot 704 ektarya tungod han kapabayaan han gobyerno nga mai-award an tuna ngadto han mga potensyal nga benepisyaryo.
Nagpapabilin an makuri nga kahimtang han mga parag-uma ha rehiyon tungod han peke ngan kontra-parag-uma nga balaud ha tuna han gobyerno – an CARPER (Comprehensive Agrarian Reform Program Extension with Reforms). Landaw han mga kaso ilarom han CARPER an kanselasyon han CLOAs ngan mas pagpabor han voluntary offer to sell (VOS) nga naghahatag hin wada nga makagpatakas hin karuyag nga presyo an mga agaron maytuna.
Damo na ngani an waray tuna, nasamok pa an mapanhibang nga mina ha mga kaumhan ngan surok pakabuhian ngan pagkaon. Basar ha datos han Mines and Geosciences Bureau 8 (MGB 8) dida han Pebrero 2012, 507,746.4729 ektarya o 24% an mayda mining tenements (aprubado ngan may aplikasyon) tikang ha kabug-usan nga kahiluag han tuna ha rehiyon. Ha MacArthur, Leyte porlomenos 187 ka ektarya nga irigado nga hagna an nahibang han pagmina han black sand o magnetite han Nicua Mining Corporation. Bag-o pala liwat gin-aprubahan han MGB 8 an 22 nga MPSA (Mineral Production Sharing Agreement) ha Sinirangan Bisayas. Dugang na liwat ini nga maghihibang han agrikultural nga katunaan nga potensyal pag-umhan kunta.
Mahitungod han samwak nga kawaray tuna ha ranggo han mga parag-uma ngan pagbalyo-gamit han tuna (land use conversion), nagtitikahamubo an kita han parag-uma. Pananglitan, dida han syahan nga semestre han tuig 2006, an usa nga parag-uma ha humay ha Brgy. San Agustin, Palo, Leyte nakita pa hin Php25.55 kada adlaw pero yana nga Pebrero 2012 nakita nala ini hin Php21.30 kada adlaw. An saop ha lubi may ada la Php 340.00 nga kita kada 3 ka bulan o 4.00 kada adlaw. Basar han ginpagawas nga datos han gobyerno, an usa nga pamilya ha Eastern Visayas kinahanglan maka-income hin Php 4,869.00 para makapalit han batakan nga papliton ngan Php 7,017.00 para maka-alinggawas ha kapobrehan.
An Sinirangan Bisayas aada ha ika-lima ha pinaka-pobre nga rehiyon ha bug-os nga nasud nga kon diin an Eastern Samar an pinaka-pobre nga probinsya (45.8%) ngan an Silvino Lobos, Northern Samar an pinaka-kablas nga bungto (65%) ha aton dapit. Humitaas naman an insidente han kakurian tikang ha 39% han 2006 ngadto ha 41.4% han 2009 nga mas hitaas han insidente han kakurian han nasyunal nga 26.5%. Mas humitaas pa ini yana mahitungod han pagtikahitaas han implasyon, pagtikahamubo han balor han peso, pagtikahitaas han presyo han batakan nga mga papliton samtang waray umento ha kita han mga parag-uma. Ha bug-os nga Visayas, umabot na ha 17.3% an nagugutom o 670,000 ka pamilya kun diin sigurado kita kaudgan hini an mga parag-uma.
Humitaas gihap an malnutrisyon ha mga kabataan. Usa an Eastern Visayas nga nahirekord nga may pinakahitaas nga porsyento han malnourish nga kabataan ubos ha 5 anyos subay ha 2011 Operation Timbang nga ginhimo han mga LGU. Man ngani upat nga probinsya han rehiyon an nahiapi ha nanguna nga napulo nga tantos han malnutrisyon. Nanguna an probinsya han Samar ha bug-os nga nasud nga mayda 21.54% nga malnourish nga kabataan, nag-ikaupat an Northern Samar ha 19.08%, ika-unom an Leyte nga mayda 15.75% ngan ika-napulo an Biliran nga mayda 13.11%.
Makuri na ngani an kabutangan yana han mga parag-uma ngan kulang an suporta-subsidyo tikang ha gobyerno ha agrikultura rason han ira kakurian ngan kagutom gintatalumpigos pa an ira katungod ha mahimyang nga pag-ukoy ngan pagpakabuhi. Han yana la nga bulan han Hulyo 2012, sunud-sunod an pangabuso ha mga parag-uma ha Motiong, Paranas, San Jose de Buan, Calbiga ha Samar pati ha Gamay, Las Navas ha Northern Samar. Bisan ha Leyte partikular ha Carigara, Jaro ngan Burauen samwak an pangabuso. Kaudgan hini nga mga kaso amo an panunog, pangastigo, panhadlok ngan panalapas ha kababayen-an. Mayda gihap 11 nga detinido-politikal tikang ha sektor han parag-uma nga kun diin kaupod na hira Dario Tomada nga Founding Secretary-General han SAGUPA-SB ngan hi Oscar Belleza nga dati Bise-Tsirman han ALMARYU nga 2 na ka tuig nga preso mahitungod han hinimu-himo nga kaso han murder ha Inopacan, Leyte.
Waray pamatii ni PNoy an mga araba han iya Boss sanglit mismo an mga parag-uma makakagsumat nga yana nga Oktubre, ha pagselebrar han kapyestahan han mga parag-uma nag-Noynoying hi Noynoy Aquino para hin usa nga marayhak nga saru-saruay kunta han mga pamilya nga nagpapakaon han nasud.
Sanglit panawagan han mga parag-uma an No to Land Grabbing, No to Pekeng CARPER ng Pekeng Pangulo, No to militarization, No to Mining ngan Yes to Genuine Agrarian Reform Bill (GARB), Yes to Sustainable Agriculture, Yes to subsidy to agriculture partikular ha organic farming.###


text:
José Gautier Benítez
Hi José Gautier Benitez, (Nobyember 12, 1851 - Enero 1880) usa nga Puertorriqueño nga manunurat. Natawo hiya han Nobyembre 12 han tuig 1851 ha Caguas. Nag-aram hiya hin ha España nga diin nakakuha hiya han iya grado. Inmuli hiya ha Puerto Rico ngan naghatag hiya han iya kalugaringon ha literatura ngan periodismo.. Gintukod niya an "Revista Puertorriqueña" han 1878. Hiya an sinisiring nga syahan nga persona ha romantisismo nga pagsiday ha Puerto Rico. An iya mga siday nga A Puerto Rico ausencia ngan A Puerto Rico regreso nagin kilalado. Namatay hiya hin tuberculosis dida han Enero han 1880.


text:
Dagupan
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han Dagupan usa nga ikasyahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Pangasinan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 130,328 ka tawo ha 25,921 nga mga panimalay. Nahamutang ini ha Golfo han Lingayen ha isla han Luzon. It Dagupan amo an labaw nga daungan hin mga barko ngan sentro hin komersyo ngan pangwarta han lalawigan ngan Amihanan nga Luzon; mayda masurong nga pagnegosyo hin tubo, mais, bugas, luget, asin, ngan hin irimnon nga makahurubog tikang han nipa nga palma. An syudad ginkikilala nga "kapital han bangus" han Pilipinas tungod han kadamo nga lab-as nga bangus dinhe. It ngaran hit syudad tikang han pulong nga dagupan ha lokal nga yinaknan nga Pangasinan ngan ini nga pulong nangangahulogan nga "lugar hin katitirok" o "pagtitirokan" tungod kay an syudad maiha na nga sentro hin pamerkado o tabo-an.
An gihalaba-i nga barbecue o parilyada nga ginsukol nga 1,007.56 ka metro (3,305.64 ft) ginhimo han mga tawo han Syudad han Dagupan han Mayo 3, 2003 komo kabahin hanFestival hin Bangus han syudad.
Gobyerno[igliwat | edit source]
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Dagupan ginbahin ngadto hin katloan kag usa (31) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Websayt han Fiesta han Syudad han Dagupan 2006
- Opisyal nga Websayt han Bangus Festival han Dagupan
- An Gihalabai nga Barbeque han Guinness World Records
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Batakan:Maupay
Maupay!
Maupay...
Kumusta, Maupay, ngan dayon ha Wikipedia! Salamat han im mga amot ha pagliwat. Hinaot unta nga maruyag ngan magbuot ka nga pumirmi dinhi. Igpapabilin ko ini nga mga pakli kay bangin mo la mahigamitan:
- Pahiuna
- Lima nga mga Harigi han Wikipedia
- Uunanhon aydon it uska pakli
- Mga pakli nga nabulig
- Uunanhon pagsurat hin maupay nga artikulo
Welcome to Waray-Waray Wikipedia Maupay! Feel free to leave a message at my talk page should you need my assistance. You may also post your message or request at the Waray-Waray embassy if you cannot speak Waray-Waray.
If you have not done so, please consider using babel on your user page. This will facilitate better communication especially to those who may wish to contact you. Thank you.
Alayon igpirma it im mga sinurat ha mga hiruhimangraw-nga-pakli pinaagi han pagbutang han upat nga giritinggiting (~~~~); ini in kalugaringon nga mahatag hit im agnay ngan an petsa. Kun kinahanglan mo hin bulig, panginanoa an Wikipedia:Mga Pakiana, pakiana ha akon hiruhimangraw-nga-pakli o magbutang hin {{buligi}} ha imo hiruhimangraw-nga-pakli ngan didto ka magpakiana. Utro, maupay!