text:
Author’s Note:
The story is set in the late 60s with flashbacks to the Philippines in the 40s under Japanese rule in World War II. The story and its characters are all products of the author’s imagination including the story of Pedro Penduko and King Krab. The dates and war circumstances however, are historical facts. This a translation from my original story in the Waray language of the Philippines.
Search for a Hero
The study table top is full of books and papers. The waste paper basket is full of crumpled paper that overflows onto the floor. The only thing that isn’t full is the paper on the typewriter. I am working on a term paper and with barely a week before deadline, I haven’t been doing much. The assigned topic seems easy—to write an essay on a person who could be one of the country’s heroes or anyone who has done heroic deeds comparable to those of the folklore hero, Pedro Penduko.
Pedro Penduko is the product of the imagination of a storyteller from the past, a superhero who battled giants, monsters and enchanted beings who harmed the populace.
I could only think of one person who could rise to the stature of this make-believe hero. He is the real hero of the Philippine revolution in the 19th century, the leader of the masses, Andres Bonifacio. I am one of those Filipinos who think that he should have been the national hero, but this honor was given to Jose Rizal, who was a pacifist and did not subscribe to violent means to gain freedom from Spanish oppression.
I start to write, but before I could finish a paragraph, the phone rings.
“Mia, can you come home as soon as possible. It’s your Uncle Pedro. He’s in the hospital and is near death. He’s been asking for you.” My mother’s voice is insistent.
“Why me, Mother? I’m not a doctor so there isn’t much I can do to help him.” I couldn’t help being sarcastic and mean.
“Please, forget about your anger. You have always been your Uncle’s favorite niece and this is his dying wish to see you.”
I bite my lips to keep more bitter words from spilling out. At the same time, I feel overwhelmed by the memory of my favorite uncle. He is my father’s youngest brother, the dashing and courageous chief of police in our old hometown.
“Mia, are you still there?”
“Yes, Mom. Okay. I’m glad it’s a week-end. I’ll take the first flight out tomorrow. Meet me at the airport.” I hear her sigh in relief that I am coming home.
That evening, I couldn’t sleep. Scenes of my last meeting with Uncle Pedro keep flashing back.
I had gotten home early from work that afternoon. My uncle and my parents were huddled in a serious conference at the dining room table. Mom went to the kitchen to prepare some snacks and I was left with Dad and my uncle.
“What’s this talk I’ve been hearing about Eduard wanting to marry you?” my uncle said gruffly without preamble.
“Yes, that’s what we’re planning.” I answered happily.
“My dear, please don’t be in a hurry to get married. You’re still young.”
“But, he’s the one, Uncle. I love him.” I looked from him to my father who sat silently listening to us.
“Marianella, please wait. There are other men worthier of you than him.”
He used my full name and it meant that he was seriously opposing my choice. I couldn’t help wondering why my own father just sat there not saying a thing. Many of my cousins complained that they couldn’t have suitors because our uncle was watchful of their every move. I couldn’t believe that I, his favorite niece would be under the same surveillance. He must have had another reason.
So I faced my uncle and said, “What’s this all about anyway? You of all people should be able to understand how I feel. After all, you got married when you were in your teens. If you’re against him because of his father’s betrayal of the guerillas during the war, that’s way back in the past now. Besides, you were able to get back at them.”
Uncle Pedro’s face reddened. I saw his eyes fill with tears as he touched the golden locket of the necklace he wore neath his shirt.
“Please, consider your options.” He turned away and left the house without saying anything more.
After that incident, I broke off with my boyfriend and left town to go back to graduate school.
My mother meets me at the airport the next day. We go directly to see my uncle at the hospital. He is in deep sleep from sedatives. I could barely recognize the dashing and debonaire idol of my youth in the shrunken old man whose whole body is being consumed by cancer. I could barely look at the famed guerilla fighter whose daring exploits became legend during the Japanese occupation. He was not wearing the golden locket that many thought was his talisman.
While we were having breakfast at home, I ask Mom why he wasn’t wearing his talisman.
“Maybe that’s why he’s dying because he’s no longer wearing it.” I jokingly remark.
Mama looks at me in a manner that says that I should be more respectful of the dying.
However, she follows this up with, “Oh, I’m glad you brought that up. Do you still recall the stories of your uncle’s exploits during the war?”
Who will ever forget those stories? I am instantly seeing them brought to life in my mind.
May, 1943—the Japanese occupation of the Philippines. In Burauen, several towns away from Tacloban, the capital of the province of Leyte, the people tried to live life as close to what it was before the war. They were even celebrating fiestas and social traditions like the Santacruzan. At one such occasion, Pedro became enamored of the fourteen-year-old Caucasian beauty, Himaya who was the reigning queen of the festivities. It was love at first sight for both. Pedro took it upon himself to protect Himaya especially from the Japanese officers who were attracted by her beauty. He was constantly escorting her all over town. Then one day people started to miss seeing them because they had eloped. They lived in a cottage on a small farm that Pedro’s father owned. He farmed root crops and vegetables and tended a fruit orchard. She planted a flower garden and took care of the livestock. This bucolic life was made happier with the birth of their child.
Pedro’s friends from the town often came to visit. He would have a few drinks with them while they talked about the war. Most of them were with the guerilla movement and invited Pedro to join them. Unbeknown to them, Pedro was already a member of the underground movement that aggressively fought the Japanese. He supported the movement with food and sheltered the rebels who passed their way. He did this secretly so as not to compromise his family who lived and worked in town.
Pedro and Himaya used to go to town on market days to sell farm produce. In the month of October, 1944, there were rumors that Gen. Douglas MacArthur would soon be landing in Leyte to liberate it from the clutches of the Japanese empire. That morning, a friend took Pedro to a quiet corner of the market and informed him of a plan to discover the identities of the Filipino collaborators who were betraying the guerillas to the Japanese authorities. They would undertake the mission the next morning.
Pedro woke up to gray skies. On his way to town, he asked his wife if she’d like to come along. She refused because she would be visiting her family in the next barrio. He went straight to the town plaza to meet his friend. The place was filling up with people and the Japanese officers who had called for the assembly. The Japs had lined up several men in a column. Then a man wearing a burlap hood with slits for his eyes, came forward. He was called the Makapili, a word meaning one who chooses, because he chose the rebels from among those men in line. Pedro and his friend were tasked to find out his identity and others like him.
“Isn’t that man in blue shirt your brother Julian?” Pedro’s friend whispered.
He eyed the man who was being escorted to the wall. “Sons of bitches! They will pay for this!” He took out the pistol underneath his shirt ready for a shooting rampage.
His companion had a difficult time placating him. Then they went away from the plaza. They reported to their leader and made more plans to bring the traitors to justice.
Pedro heard the blasts from the Japanese firing squad as he made his way home. His steps were heavy, made heavier still by the rage in his heart to avenge his brother.
He was crossing the river when he heard airplanes overhead. It only meant that MacArthur’s forces had already landed in another part of the island. The Americans would soon be bombing the Japanese arsenal and headquarters in town. He ran towards his house so he could move his wife and child to safety.
As he neared the stream that ran through their farmland, he felt a sudden anxiety at the eerie silence of the place. All at once, the piercing cry of an infant broke the quietude. He ran to the flower garden and saw his child lying on a nest of big red ants. He gently wiped the child free of the insects and placed her in the hammock on the porch of the cottage. Then he went in search of his wife.
The Japanese soldier dug a hole near the riverbank behind the farmhouse. He was about to bury Himaya when his eyes caught the glimmer from the golden locket on her neck. He was pocketing the necklace when bullets riddled his body. The birds roosting on the branches of the tree noisily fluttered away. Pedro used the bayonet that ended the life of his wife to finish off the Japanese. He kicked his body into the hole he dug. The overcast sky gave way to pouring rain that washed away the blood from the riverbank.
Pedro covered Himaya’s lifeless body with what was left of her tattered clothes. He took the necklace with the locket, wore it and never took it off. The infant did not survive the insect bites. He buried the bodies of his loved ones in the flower garden. He kept vigil over the grave all night long, but at dawn break, Pedro San Gabriel, the ferocious guerilla, was born. He actively joined in the mopping up operations of the American forces against the Japanese.
“Hey, Mia. Where did you go?” My mother’s voice wakes me from my reverie. I smile at her, and she continues, “Not everything about the stories are true. Pedro’s child did not die…”
I feel apprehensive when I hear that. Intuitively, I feel that I know what happened to that baby, and who she is. I have mixed feelings of joy and sadness as I discover my identity. No, remorse is not part of my feelings because I understood that as a child, I had no place being with my biological father given the circumstances. He had no option but to leave me with folks who could give me a real home and emotional security. He, my real mother and I were all victims of this tragedy called war. I may not have known him as a father, but he was always there for me.
“Here, Mia.” Mother hands me a large brown envelop—my real father’s legacy.
The golden necklace with the locket fell out of the envelop. I open the locket because I am curious about the contents of that talisman. In one frame is the miniature photograph of my birth mother. Her beautiful features come through the patina of time. In the other frame, is a younger version of the first picture. It is me when I was fourteen.
I flip through the other papers—legal documents of my real father’s properties and assets that he deeded to me. There is a smaller white envelop that contains a handwritten letter.
Beloved Child,
By now, you already know that I am your real father. My days are numbered and it’s time to clarify this matter of your true identity.
Your mother Himaya was already pregnant with you when I married her. She was raped by the father of your boyfriend Eduard. I loved your mother very much, so much that I, without any doubt or hesitation, acknowledged and raised you as my own child. I did not have the courage to tell you this when you wanted to marry Eduard because I did not want to destroy your peace of mind with the truth of your origins. Forgive me for asking you to sacrifice your love without giving you the real reason that it would have been a great sin to marry your half-brother. Your parents and I would have eventually told you the whole truth as a last resort. I know how much you hated my interference in your affair, but thank you for taking me on trust even if it caused you pain.
We may not have been given the chance to be a real family, but I am grateful that I was always a part of your life.
Your loving father,
Pedro
My Uncle Pedro was given a hero’s burial with full military honors. I got the flag that covered his casket. Now, I am back in my room at the dorm. On top of my study desk is the book I was reading before I went home. I read the last paragraph of the story of Pedro Penduko.
“Pedro is battling King Krab on the vast seashore. He is ready to plunge his sharp spear into the approaching beast when its mighty claw rises to clamp on his neck. Pedro is not bitten but his talisman, the gold necklace with a locket, is snapped away from him. He tries to retrieve it. However, the crab moves faster than him and bites him. Having wounded his enemy, the crab returns to his cave. The shore is dyed with Pedro’s blood. A little later, a beautiful fairy appears, restores him to life and brings him to her enchanted kingdom.”
I smile at the end of the story. My search for a hero is over—he is my father Pedro. I insert paper into the typewriter carriage and begin my essay.
** ** **
- In: Essay | Poetry | Uncategorized
- Leave a Comment
Various ambitions – to complete the poem, to see it in print, to enjoy the gratification of someone’s comment about it – serve in some measure as incentives to the writer’s work. Though each of these is reasonable, each is a threat to that other ambition of the poet, which is to write as well as Keats, or Yeats, or Williams – or whoever it was who scribbled onto a page a few lines whose force the reader once felt and has never forgotten. Every poet’s ambition should be to write as well. Anything else is only a flirtation.
Advice well taken not just by poets or would be poets… everyone needs to be passionate about life and forget about flirting.
Heart and mind, time, effort and commitment – that’s what real poetry making is all about.
Pangita Kan Pedro Penduko
Posted SundayNovember1112on:
PANGITA KAN PEDRO PENDUKO
An lamesa puno na hin kalibrohan. An basurahan ha ligid hini punopunoan na hin mga kinumo nga papel. An waray la kapupuno an papel nga naghihinulat nga pagsuratan ko han istorya mahitungod hin tawo nga alid-agid han bayani han aton metolohiya nga hi Pedro Penduko. Dinhi igbabase an pinal ko nga grado han ginkukuha ko nga kurso. Matatapos na ako han hataas nga pag-aradman ha literatura han Pilipinas yana nga Marso 1970.
Damo nga kalibrohan han istorya han aton nasod, mga kopya hin Liwayway magasin og komiks nga may mga susumaton kan Pedro Penduko an nagtatarambak ha lamesa ko ha dormitoryo. Kinahanglanon ko maghalikwat diri la tungod ha iya, pati na han mga kilala nga bayani naton han naglabay ngan yana nga panahon.
Hi Pedro, bayani la ha susumaton – anak han imahenasyon hin paragsurat. Gindasig an pagkamaisog makig-away han mga maraogdaog nga kahayopan og mga madarahog nga diri sugad ha aton. Nagpipinamiling ako han tawo nga may mga tuod nga binuhatan para han kaupayan han igkasitawo.
Usa la an akon napapanhunahunaan – hi Andres Bonifacio, an binansagan nga bayani han mga kablas hadton naglabay nga panahon han Kastila; tawo nga waray hadlok nga nakikipag-away para han mga katungod han Pilipino.
Magtitikang na ako pagsurat han pagtawaga ha akon pagbaton han telepono.
“Mia, iday, pagmaka-ulian anay,” an tingog ni Mama nababaraka. “Tikamatay na hi im Tatay Pendo. Duro it pagpinangita ha imo.”
Waray ko kapugngi an ak pagkaurit han pagbaton ko. “Hay, kay ano ako man? Di man ak doktora nga makakabulong ha iya.”
“Day, kalimti na gad iton nga im pagkasina. Amo la ini it iya hinahangyo ha imo.”
Kinagat ko an ak im-im para diri ko maluwas an makakasakit nga mga pulong. Napausa ako nga hadto mismo, nangigbaw an mga mag-upay ko nga hinumduman han gimamanghuri nga bugto han akon Papa.
“Hello, Mia – ada ka pa?”
“ O, sigi, Ma. Mapalit ako hin tiket yana dayon. Tapo-a ako buwas hit aga.”
Hadto nga gab-i, waray ako hingaturog dayon kay nanumbalik an mga panhitabo duha katuig na nga naglabay. Panhitabo nga nagpabalik ha akon pag-eskwela.
Inuli ako tikang ha opisina hadto nga kulop. Naabtan ko an ak mga kag-anak ngan hi Tatay Pendo nga nagmemeryenda ha kumidor. Kahoman ko pangamen ha ira, hi Mama kinadto ha kusina, ngan an akon bata nagyakan.
“Ano inin hinbabatian ko nga mamamalayi daw hira Primo hit Sabado?”
“Amo iton it amon plano. Kay ano?” an baton ko.
“Iday, pahawid anay, ayaw pagdali-dali pagminyo. Bata ka pa, mahusay ngan baltok. Harayo pa it imo maaabot.”
Nakatawa ako ngan dalidali siniring, “Hi ‘Tay Pendo gud. Hiya na an akon pinili. Naghihigugmaay kami.”
“Marianella, damo pa it turutuhay nga im hitatad-an. Angan-angan la.”
Nasabot ako nga kun tawagon na ako hit ak bug-os nga ngaran, baga na iton hin ultimatum nga kinahanglang ko gud pagsundon. Siniplatan ko hi Papa nga waray sabasaba, pero nakikit-an ha iya pamahungpahong an iya pag-alagad han iya manghod. Bispa man, waray mawara ha akon panhunahuna nga baga’n mas nangungusog an akon bata pagkontra han akon desisyon. Sanglit inatubang ko hiya.
“Ano ba naman, diri man kamo naintiendi hit akon binabati. Labi na ikaw, ‘Tay Pendo. Di ba desesiete ka pa la nag-asawa hin katorse anyos nga babaye? Kun nadiri kamo kay an iya apoy ngan amay mga traydor hadton tiyempo guera, nakalabay na iton. Labot pa, nakabolos ka man ha ira kay pinatay hira niyo nga mga guerilya.”
An iya nawong namula, baga’n naghikatuok. Ginhiramhiram an permi niya sul-ot nga bulawan nga kasingkasing nga bitay han iya kwentas. Waray makagsaba an kinahahadlokan han mga criminal ngan mga maglabad ha amon bungto – ang bantugan nga maisog nga hipe han polisiya nga hi Kapitan Pedro ‘Pendo’ San Gabriel.
“Basta, panhunahunaa hin maupay.” Amo la an ginyakan ngan linakat na hiya.
Damo an ak kapatoran labi na an akon kaidad nga babaye nga nangurotob kay bangin hira magkaaapal. Gutiay la an nagpapasipara pangunsoylo ha ira kay hi Tatay Pendo waray hunong pagbinantay. Kun tipangarasawa na, iimbestigahon anay sugad hin suspetsado nga criminal an lalaki. Waray ko maisip nga iya gihapon ako pagsusugaron, kay ako man an iya pinalabi nga pag-umangkon.
Kahuman han pera kaadlaw nga pamoruotbuot upod na ang pagtinangis han igsasalikway nga gugma, gin utod ko an relasyon namon ni Primo ngan binalik pag-eskwela.
Agahay pa pag-abot ko ha Tacloban. Diniretso anay kami ni Mama ha ospital. An ak bata hilarum an katurog. Bag-o pa la hiya gintagan hin morpina kay duro an iya araba han kaul-ol han iya pamati. An iya kinabuhi inihap na an oras. Haros nasudlan na han kanser an tibuok nga lawas. Makuri pagkinita ha iya nga nakaratay ha kama. Tikang han ak pagkabata, hiya na an akon ini-idolo. Maupay an iya tindog, gwapo ngan baga hin diri nahihilabtan han panahon nawong ngan lawas.
Makalolooy pagkit-on an bantogan nga guerilya hadton tiyempo Hapon. Ginasa, nangolobot an nawong ngan namusag an nagtitikanipis nga buhok. An kwentas nga may bitay nga bulawan nga kasingkasing, waray na ha iya liog.
Nanguli anay kami ni Mama ngan namahaw. Nag inintremis ako para gumaan an amon masolob-on nga pamati.
“Ma, kay ano di na sul-ot ni ‘Tay Pendo an iya kwentas? Bangin grinabe hiya kay hinukas niya ini.”
Ha mga uroistorya han am pamilya pati na han mga taga-Burawen kung diin nangungokoy an kadam-an han amon kauropdan – adto nga bitay asya an agimat nga nagsasalipod han ak bata kan kamatayan. Bisan damo an nakakaingkwentro nga kaaway, di gud hiya hinsasakban.
Seryoso nga binaton ako ni Mama, “Porbida ka, nagpapatawa ka pa bisan sugad na it kahimtang ni Pendo. Pero maupay nga ginsiring mo iton. Nahihinumduman mo ba an istorya han iya gin agi-an hadton guera?”
Ha isip ko, hin-o ba an mangangalimot han istorya nga naiiba hit kadam-an. Nakikit-an ko ini yana sugad hin eksena ha pelikula.
Mayo, 1943. Tiyempo guera – an Hapones nga militar naghahadi-hadi ha tibuok nga nasod. An bungtohanon han Burawen, bisan asya na adto an kahimtang, nagmamalahimo nga magkaada hin normal nga kinabuhi. An mga kinaandan nga pagsaorog han mga piyesta labi na an Santacruzan, hinihimo gihapon.
Nakit-an ni Pendo didto han sarayaw ha plaza an mestisahon nga katorse anyos nga hi Himaya, an Reyna Elena hadto nga tuig. An ira pagkasangkay inabot ha paghigugmaay. Duro an pagbinantay niya han minayoyo kay damo an naruruyag hini, bisan an mga Hapon nga sundalo. Sinusundan niya an daragita kun nagawas ha ira panimalay, labi na kun naglalaba ha salog han Daguitan.
Usa ka adlaw, waray na kitaa ha sawang an duha kay nag-tampo na hira nga magtiayon. Inukoy hira didto han payag ha tiilan han bukid nga gintatag-iya han iya amay. Nag-uma hiya, nananum hin mga duma, utanon ngan kakahoyan. Hi Himaya naman, nagbuhi hin baboy ngan manok, ngan naghimo hin hardin hin maghusay nga kabukaran ha atubangan han ira payag. Murayaw ngan malipayon an ira kahimtang. Han katawo han ira puya, hindugangan pa ini nga kalipay.
An mga kasangkayan ni Pendo, nabisita ha iya usahay. Samtang nagtatagayay hin bahalina, duro an ira pag-inimbitar ha iya nga bumulig han mga guerilya pagsupak han Hapon. Waray hira sarabutan nga maiha na hiya miyembro han mga Hukbalahap nga nagproprotekta han kabaryohan harani ha ira. Nahatag pati hiya hin pagkaon ngan masisirongan nira kun hin aabtan hin kagab-ihon didto. Sekreto la ini nga iya binubuhat kay di niya karuyag nga pagdumtan an iya kabugtoan ha sawang.
Napasawang hira kun adlaw han tabo, namamaligya han ira produkto. Han bulan han Oktubre 1944, damo na an huringhuring ha merkado nga tiabot na hi Heneral MacArthur ngan naiihap na an adlaw han paghayawhayaw han mga Hapones. Han tipauli na hira, dinaop an sangkay ni Pendo. Nag-istorya hira didto han mingaw nga parte han merkado. Kinabuwasan, pinakianhan niya hi Himaya kun maupod hiya ha sawang. Binaribad ini kay bibisitahon hiya han iya kag-anak hat’ nga aga. Sanglit, nag-usahan la hi Pendo paglugsong.
Nakipagkita hiya han iya sangkay nga kasabot didto ha gawas han munisipyo. May kwenta kolum nga nahihitabo. Ginlinya an mga suspetsado nga guerilya. An mga nakasul-ot hin sako ha ulo, an kinahahadlokan nga igkasi Pilipino nga tinawag nga Makapili – nagpipinanudlok na han kinikilala nga guerilya. Nagpabutnga hi Pendo ngan han iya sangkay didto han kadam-an nga magkirita. An ira misyon, pagkilala kun hin-o an mga Makapili. Papagbayaron ini hira han ira katraydoran.
Ginsiko hiya han kaupod ngan hinuringan, “Di ba hi Julian iton nga aada hit linya han napili?”
Ginkinita niya hin maupay an mga nakalinya. “Birat han ira iroy! Magbabayad ini nga mga kagwang!” ngan nagdalidali paghulbot han iya tinago nga pusil.
Duro an hawid ha hiya han kaupod. Paglabay hin pera ka minuto, naghinayhinay hira pangiwas ha plaza. May ideya na hira kun hino an mga Makapili. Kinadto hira han balay han dako-dako nga Huk kun diin ginplano an sunod nga bubuhaton.
Nabatian niya an boto-boto han pusil han tipauli na hiya. An iya mga pitad mabug-at, an panan-aw madulom. An iya kasingkasing haros bumuto hin pagkasina ngan usa la an nakada han iya panhunahuna – an paghatag hin hustisya han iya bugto ngan hadton iba nga nagkamatay hat’ nga aga.
Natatabok pa la niya an salog han panhagurong han mga eroplano. Usa la an karuyag signgon hadto – naka-landing na hi MacArthur ha Red Beach ngan titikangan na an pagbomba han mga kota han Hapon. Kinarida hiya tipakado han ira payag kay igtatago niya an mga minayoyo didto han kweba ha tiilan han bukid.
Harayo pa hiya, duro na an iya kulba. Iba nga klase han kamingaw an iya hin abtan. Waray kaiha nabuong ini han kurahab han iya anak. Nadidto an puya han pugaran han katubakan, gintarambakan han nagpipinangagat nga insekto. Iya ini pinurot, ginpinaspasan an mga tubak ngan ginliwanan. Katapos pinahigda didto han duyan. Nagpadayon hiya pamiling han iya asawa.
An sundalo kahohoman pa la magbuho hin lubongan didto han pangpang han salog. Iglolobong na unta an lawas pero hinkit-an an naranggat nga bitay han kwentas ni Himaya. Bubolsahon na niya ini han pinalaprak hiya han bala. An mga katamsihan nga nagpupurungkay ha igbaw han kakahoyan nagkalupad.
Dinaop hi Pendo ngan gamit an bayoneta nga nagtiwas han kinabuhi han asawa, ginbinuno an
Hapon ngan binanyakan an lawas tipakadto han makusog nga sulog han salog. Tigda la binunok – nahugasan an dugoon nga pangpang.
Iya ginsul-ot an kwentas ngan tikang hadto waray na hukasa.
Gin upay niya pagtabon kan Himaya an gisigisi nga dugoon hini nga bado. Kahoman kinugos ngan hinay-ad ha butnga han iya namumukadkad nga mga tanaman. An puya didto han duyan, diri na nakiwa. Waray maantos an lara han dagko nga tubak. Naghimo hiya hin lubongan para han duha nga minahal niya ha kinabuhi ngan nagpaaga hin lamay.
Pagsidlit han adlaw, tinuoray na an pag api niya han mga guerilya. Mas mabangis na hiya, waray pagkahadlok ngan pagkalooy han mga kakontra.
“Hoy, Mia,” ginsangpit ako han boses ni Mama. “Diin ka ba nga planeta kumadto nga baga’n nawara ka man.”
Hiniyom ako ha iya ngan nagpadayon an iya gin iinistorya.
“Diri tinuod nga namatay an puya ni Pendo…..”
Ginkulba ako dayon, ngan waray pa niya katatapos an ginyiyinakan, baga hin nasabot na ako kun ano an nahitabo hadton puya ngan kon hin-o hiya. Nagsaro an akon mga pagbati, pero diri upod an pagbasol nga bata la an pagkilala ko han akon tinuod nga amay. Kun panhuhunahunaon, nabuhat la niya an pagpaangkon ha akon kay waray gud lugar an kapuyahan didto han kinabuhi nga iya pinili. Ako ngan han akon nanay, sugad ha iya – mga biktima han gubot nga dara han ika-duha nga pangkalibutanon nga guera.
Waray man liwat hiya ngan han ginmat-an ko nga mga kag-anak pagkulang hin pagmatngon ngan pagmayoyo ha akon. Nagpasalamat ako han higayon makilala ngan mapasabot ko hiya han pagkarawat ko ha iya nga amay.
“Adi, Mia, an urhi nga habilin ni im tatay.” ngan gindulhan ako hin dako nga sobre.
Siyahan ko nakit-an an bulawan nga bitay han kwentas. Inabri ko dayon an kasingkasing ngan inatubang ha akon an hulagway han akon tinuod nga iroy. An iya kamahusay nalutaw didto han nagtitikalubad nga retrato. Ha kaluyo nga bahin han kasingkasing, may mas bag-o nga kodak – adton kuha ha akon han ika-katorse ko nga ka-adlawon. Kun diri daan an usa, makakasiring an makita nga retrato ini han usa la nga babaye. Asya ini ngay-an an anting-anting han akon amay.
Ginpalipali ko an mga dokumento han iya mga propriydad ngan binificio nga iginbilin niya ha akon. Panhigawas hinin tanan, may nahabilin pa nga surat.
“Siguro Iday,” natikang an surat, “pakabasa mo hini maaram ka na nga ako an imo amay. Yana nga inihap na it ak mga adlaw, kinahanglan ka na gud masayod hit im pagkatawo.”
“Iginbuburod ka na ni Himaya han pagka-asawa namon. Ginlugos hiya han tatay ni Primo, nga may asawa ngan anak nga daan. Dara gihapon han dako ko nga paghigugma han tinuod mo nga iroy, waray ako magruhaduha han pag-angkon, labi na pagtindog nga tatay nimo.”
“Diri ko gad buot ipahinundum o dugangan an kaul-ol nga imo inabat o inaabat pa abot yana, pero panahon na nga masayod ka han hinungdan kay ano ginkinahanglan igsakripisyo an iyo paghigugmaay. Dako adto nga kasal-anan ha Diyos kun nahinayon.”
“Asya ini an kamatooran nga waray ako sadang nga kusog igsumat ha imo hadto. Hinihingyap ko la yana nga imo maiintindihan an akon rason. Di ko buot gub-on an imo murayaw nga kinabuhi.
“Sanglit, pasaylo-a ako. Bispa diri ta ikaw kadugo, mas labaw pa an panan-aw ko ha imo kay an paghinigugmaay namon han imo nanay, amo’t nagdudugtong ha aton.”
“Ta hala. Bisan waray kita magkaupod nga bug-os nga pamilya, dako it ak pasalamat nga bahin ka han akon kinabuhi.
– an imo Tatay Pendo.”
Waray parte han akon lawas nga nakagkiwa pakabasa ko han surat, labot la han mga luha nga nadalosdos ha akon bayhon.
Pagbalik namon ha ospital, amon ginkatapo an padi tipagawas han kuwarto. Ginpadali niya ako ha sulod. Nagtitikang na pagpanaw hi Tatay Pendo. Hinarani ako dayon ha iya, hinarok ngan ginakos ko hiya samtang hinbabatian ko an iya nagtitikaluya nga boses sigi an pangaro hin pasaylo. Kahoman, hiniyom hiya ngan piniyong.
Paghilubong niya, binalik ako ha eskwelahan. Didto han ak lamesa ha dormitoryo, an binayaan ko nga libro abri pa didto han akon ginbibinasa antes ako inuli. Amo ini an kataposan han susumaton ni Pedro Penduko.
“Hi Pedro nakikipag-away hin dakudakoan nga masag didto han kawad-an han babayon. Andam na an iya bangkaw pagtira han nagdidinaop nga hayop nga nagkakalayo an mga mata. An mga magtarum nga kagat inalsa ngan naabot an iya liog. Waray hiya makagat pero nalaknit an iya kwentas kun diin nabitay an iya anting-anting. Iya ini gindalidali pagpurot pero mas malaksi an masag ngan nakang-it an iya liog. An baybayon gintina han iya dugo. Binalik an masag ngadto han iya lungag. Waray kaiha, inabot an diwata nga nahihigugma kan Pedro ngan gindara an iya lawas ngadto han lugar han mga engkantado.“
Nakahiyom ako kahoman han susumaton ngan gintikangan ko pagsurat an akon istorya. Hintad-an ko na an tinuod nga Pedro Penduko – an Tatay Pendo ko.
** ** **
Pasabot han Nagsurat –
An mga tawo ngan insidente hinin nga istorya, puro himohimo la han imahenasyon han nagsurat – labot la hadton mga lugar, petsa ngan panhitabo han ikaduha nga pangkalibutanon nga guera. Bisan an susumaton ni Pedro Penduko ngan han dako nga masag, himohimo gihapon.
Pagpahalipot han Istorya (Synopsis)
Hi Mia usa ka estudyante han hataas nga pag-aradman ha literatura. Maghihimo hiya hin papel tungod hin tawo nga sugad an kinaiya hadton bayani han aton metolohiya nga hi Pedro Penduko. Waray pa niya ini matikangi kay nagpipinanhunahuna pa hiya kun hino an iya pipilion nga tawo.
Ginpauli hiya ha ira bungto han iya kag-anak kay an iya bata naghihikamatay. Nabibido pa hiya hini nga bata kay gindid-an hiya pag-asawa duha ka-tuig na an naglabay. Inuli gihapon hiya kay nangigbaw an mag upay nga paghinumdum niya hini.
Didto ha ira, nanumbalik an mga istorya han kaagi ha kinabuhi han iya bata. Usa ini nga mabangis nga guerilya. Han kahoman han guera nahimo hiya nga hipe han polisiya han ira bungto, ginkakahadlokan han mga kriminal ngan mga maglabad.
An kaagi niya ha kinabuhi, naiiba han kadam-an. Nahibaroan ni Mia nga bahin pa la hiya hinin nga istorya. Paghibaro nga nagpabag-o han panan-aw niya han iya bata.
Kahoman paglubnga hini, binalik hiya ha eskwelahan. Base han mga hinumduman han iya bata, nasabot na hiya kun hin-o an tawo nga igsusurat niya ha iya susumaton. Hintad-an na niya an tinuod nga Pedro Pendoko.
** ** **
AVenue
Posted SaturdayNovember1012on:
- In: Poetry
- 2 Comments
in a venue of images, thoughts and music;
favorite photos of faces, times and places –
captured moments beyond forgetting…
no speck of gray here, just some blank canvas for images
seeking definition…
the thoughts are of a lifetime being lived –
that border on the profound
at times even on what may seem for some – inanities;
it is life after all that one ponders on… and life is a study in constant change.
it can never be static unless one is for the boring uneventful life…
and the music –
who was that poet who wrote that heard melodies are sweet but those unheard are
sweeter (or some lines to that effect)? We listen to the unheard ones in silence,
and if life were a dance, it is the
beat and rhythm that we dance to…
YOU –
will you come to this venue?
your comings and goings –
will make this an avenue.
betwixt the hellos and goodbyes,
we would have connected and touched –
becoming better persons
for the encounter.
* * * * *
On An Easter Morning
Posted SaturdayDecember2411on:
Calvary was a nightmare
ending in a dream of a luminous cross
lighting the darkest of nights.
Then a glimmer of light-just a faint ray
of a rising sun gilding the grey of dawn.
I wake up to drapes drawn to blooming lilies
and scented roses heralding spring
then the air is heady with the smell of
His unfailing resurrection.
Telling Tales in Waray (2)
Posted SaturdayDecember1110on:
- In: short story
- 1 Comment
An Pasyon ni Anna
“Ma, kitaa na gud an ginbuhat ni Mano han akon munyeka!” naghihikatuok nga siring ni Isa ngan ginpakita an iya mulayan nga napugotan han ulo. “Iya ini gin aagaw ha akon kay maraksot kuno.”
“Aber daw.” Ngan ginkuha ko an morena nga munyeka nga miyembro han barkada ni Barbie Doll. “Sigi, ayaw na pagtuok kay aaydon ko ini niyan. Kuhaa na la hi Barbie ngan say pakimulayi. Iton hi Kurt pagbubusaan ko. Maaagum iton hiya hin kulitog.”
Namahid hi Isa han iya luha ngan nakatawa katapos dinalagan para magmulay kan Barbie.
Ginpadukot ko an abaga ngan akon ginsulod pagbalik an li-og han munyeka. Katima gin patindog ko didto han tokador para magmara an padukot. Gin kinita ko ini, ngan kalit la nga may binalik ha akon hunahuna kay magkapareho an hitsura han munyeka hadton amon anay kasapit hin balay nga hi Anna.
Maiha ko na adto hiya hinkalimtan kay kaupod hiya han mga panhitabo nga diri maupay pagbalikbalikan bisan la ha panhunahuna. Pero yana nga haros upat na ka decada an naglabay, an akon panan-aw hadto nga hitabo kanan eduran na ngan mas halarum na an pag intiende han mga serkumstansya nga nagdara hin sugad hadto nga hinatnan.
An mga eksena nga nakikita ko ha panhunahuna bagan telenovela na mas klaro pa kay kaupod ako han istorya. Binalik an mga talagudti nga detalye han mga panhitabo nga hinkit-an, hin batian ngan gin abat ko hadto. Akon ini yana ginsumpaysumpay para matagan ko hin kabug-osan an istorya ni Anna.
Una ko nga nakikilala hi Anna hadton halaba nga huraw han decada saysienta. Gindara hiya han iya asawa nga hi Man Jess ngada han balay han iya magurang nga may talyer nga paaraydan hin mga dyip ngan auto. Ini nga balay, dos andanas nga himo hin kahoy ngan inatupan hin pawod. Gin tunga-tunga ini para han pamilya han upat nga magburogto, usa na hi Man Jess. An ira gin uukyan nakikita tikang han bintana han am sala. Waray kodal nga naghahawa han am balay kundi upat la ka-metro nga tuna. Pati huringhuring tikang ha ira, mababatian mo. Usahay, maka-uurit an aringasa tikang didto han balay – may nagtutuok nga mga kabataan, may dagko nga karutatawa ngan himangraw, may irigyakay pa danay. Naguru-grabe pa kun nagkakahubog hira kay may aragwayay pa nga upod. Kung diri mo babalihon adto, maupay man gihapon hira nga kaharani. Labi na hi Anna nga makisangkayon.
Morena an panit niya pero klaro an iya pagka maanyag kay mas maitom pa han katutnga han kagab-ihon an iya halaba nga buhok nga abot ha iya hawak. Ini an nagkwakwadro han iya mahusay nga nawong. An iya mga mata haglarum nga gin kukurtinahan hin madakmol nga pirok. An iya im-im di na kinahanglan lipstikan kay kolor rosas nga daan ngan kun nahiyom o natawa, an iya mga ngipon bagan mga perlas. Guti-ay hiya nga pagkababaye pero maupay an porma han iya lawas. Kun nag uopod hira ni Man Jess nga baga hin higante sapit niya, damo an napapausa kay ano nagkaasawa hira.
Dako nga tawo hi Man Jess– hataas ngan maskulado. Diri maraksot pero di liwat guwapo. An iya kurong nga buhok pinahilaba abot ha iya abaga ngan ginhihigtan hin lastiko. Usa ka wrestler an imo hinunumduman kon nakikit-an hiya. Damo an iya trabaho. Nabulig hiya ha talyer ngan kun Domingo, sentenciador ha bulangan. Maaram liwat hiya maghilot han napipi-angan.
May bubon didto han harani han amon kodal ha atbang han balay. An am mga kaharani didto naalog hin tubig para gamiton paglaba ngan paglimpyo. An ira irimnon ngan gamit pagluto gin aalog nira ha amon gripo. Usahay hi Anna an nakadto ha amon pag-alog. Pero dida kami nagkasangkay ha may bubon kung diin hiya nanlalaba. Desi-otso anyos pa la hiya ngan ako mag-oonse anyos.
Pagtitikang pa la han bakasyon ha eskwelahan ngan trabaho ko an pamunyag ha mga tanom ni Mama. Gin bubuligan ako ni Anna mag-alog didto han bubon nga napulo kadupa an kahilarum. Pirmi kami nagkaka-istorya sanglit damo an akon nabaruan tungod han iya kinabuhi, sugad han pakaasawa niya kan Man Jess han desi-sais anyos pa la hiya.
Hiya an pinakamahusay didto han ira baryo. Damo an nangungunsoylo ha iya, an iba mga magurang hin duro ha iya nga maupay an mga pangnginabuhi. Kun may karisyohan ha baryo, labi na kun surusaragyaw, hiya an duroulon han mga kalalakin-an. Diri niya sineseryoso an ira atensyon kay mayda hiya mga inop ngan ambisyon nga makatapos pag eskwela ngan maka-agi hin turotuhay nga kahimtang. Pero usa kagab-i, han tipauli hiya tikang hin saragyaw ha plasa, ginsundan hiya ni Man Jess ngan gindara ngadto han mga kakahoyan harani han salog nga waray tawo kun gab-i. Didto gintamas-tamasan an iya pagkababaye.
Kinabuwasan, namalaye dayon an mga kag-anak ni Man Jess. Waray na hiya nahimo kay nabadlisan na an iya dungog nga di na hiya kakarawton han iya mga kag-anak. Dali-dali hira ikinasal nga siring pa niya, bisan hiya may pagbasol, iya na la ini ginkinimkim kay an iya asawa duro gud an gugma ha iya..
Bisan kami nga ira kaharani, amon ini hinkikit-an. Kung agahay, mamamat-an namon hiya nga nagkikinagod hin lubi para iharaplos ni Anna han iya buhok. Amo nga maupay pagkinitaon ini kay mahamis ngan nag-uuroinggat kong naiigo han sidlit han adlaw. Hi Man Jess pa gud an damon an buhat ha ira. Pinaura niya hi Anna nga bagan prinsesa an iya pagtratar.
An pangita niya kada adlaw eksakto la han ira panggastos. May plano hira kumadto ha Manila para mangita hin trabaho nga durodako an sweldo, sanglit hi Anna nagtinda hin mani, kendi ngan sigarilyo didto ha paradahan han mga bus nga harani ha pantalan. Kada adlaw labot la kon Domingo, nalakat hiya katima paningodto para mamaligya. Hi Man Jess naman nagikan han aga para ha bulangan. Siniswerte ngani hiya, may bibit nga bihag nga sunoy nga ginhahatokan para han panihapon.
Domingo de Ramos na hadto ngan mapaso hin duro hat nga adlaw. Hi Mama ngan ako nanlingod didto han amon pergola nga gin pakanapan hin yellow bells na kusog an pamukad. Presko didto labi na kay damo an ka-akasyahan ha atbang han am balay. May dara kami nga barasahon – hi Mama, an peryodiko ngan ako libro ni Louisa May Alcott nga Little Women. Waray ka iha, hi Mana Pura nga bugto ni Man Jess inagi tikang ha tindahan.
“Oy, hapit anay didi,” tinawag hiya ni Mama. “Pag-istorya anay kita.”
“Ka presko gud dinhi ha iyo. Puyde pa dinhi kumaturog.” siring niya.
“Balitaw, ambot gud inin aton panahon – kun mag sesemana santa na, nagpaparaso gud hin duro.” baton ni Mama. “Magtitikang kamo niyan han Pasyon ano?”
“Ay! Oo. Bangin karuyag nimo sumabat. Pakadi la niyan nga gab-i. Hi Anna it makanta hin damo nga parte.”
Kasisiring pa la ini niya han pag-agi ni Anna. Naghuhulat hiya hin dyip didto ha atbang. Namostora hiya nga baga hin tikado hin katitirok.
Siring ni Mana Pura, “Tikain ka Iday nga mahusay ka man hin duro yana?”
Binaton hiya, “Gin imbitar ako ni Lily. Birthday niya yana.”
Han nakasakay na hiya, siniring dayon hi Mana Pura, “Hala, masisina gud hi Jess kun umabot niyan nga waray pa hiya.”
“Kay ano?” pakiana ni Mama, dayon siplat ha akon kay bangin ako magpinamati han ira istorya.
“Agi, Mana. Usahay nakakaduda iton nga pagbinaligya niya hin mani. Nakakabati kami hin huringhuring nga pati an iya mani-mani opod na hit baligya. Nahadlok gud kami kun makaabot ini nga tsimis kan Jess.”
“Amo ba?” siniplatan na liwat ako niya ngan ginpadayon an ira istorya hin mahinay ngan boses.
Nag inarte ako nga diri namamati, nga bug-os gud an ak atensyon didto han libro. Hadto nga mga panahon, ang mga kabataan diri gud pinapasabat han iri-istorya han mga magurang. Pero bisan pa man, diri ko gihap hira puyde sumatan kay nagsaad ako kan Anna nga waray iba nga makakasabot kun ano an tinuod niya nga ginbubuhat.
Mayda mga panahon nga kami ni Anna nag-iistorya dinhi ha pergola. Iya ako ginsumatan kun diin hiya nakadto kada kulop nga an pagkasabot han iba namamaligya la hiya ni sigarilyo ngan mani ha paradahan. May nakilala hiya nga pintor nga nagkuha ha iya pagmodelo. Waray hiya makakagsumat hin iba, labi na kay usahay gin drawdrawing hiya nga hubo. Damo gud an maalsa han ira kiray kon mahibaro. Hi Man Jess, diri gud liwat masugot. Pero siring niya, para man ini ha ‘art’, labot pa dako an iya kita. Mas madali hira makakatipig hin kwarta nga pamasahe tikadto ha Manila. Naiintiendihan ko hiya, kay damo na nga art books an akon himbasahan ngan nakakita na ako hin mga art exhibits na may mga hubo.
Sanglit han ginpipinamatian ko an uroistorya nira Mama, nakakasiring la ako – kun maaram la kamo han kamatooran, diri gud niyo paglilinibakon hin sugad hito hi Anna.
Waray ka iha, inuli hi Man Jess, bitbit an manok nga naturo pa an dugo didto han li-og nga waray na ulo. Natima an iriistorya nira Mama ngan hi Mana Pura inuli ha hira.
Hadto nga gab-i nagtikang an Pasyon – an kinatuig nga ritual han pagkanta han kaagi ni Hesus Kristo bag-o hiya gin raysang ha crus. Napulo na ka tuig nga akon ini hinbabati-an ngan haros memoryado ko na. Masumo la usahay pagpinamation kay an tuno nagbabalikbalik la. Pero hat nga gab-i – makaruruyag dunggon kay may melodya an boses ni Anna.
Kinabuwasan, nabatian ko an pagkinagod han lubi ni Man Jess. Bagan damo nga lubi an ginkinagod kay naoroiha hiya nahuman. Diri la ngay-an para han buhok ni Anna an ginkagod. Ighirimo liwat niya hin lana para han iya panhilot. Surundanon han mga parahilot nga mangnguha hin mga tanum nga nakakabulong didto ha kagurangan kun Biernes Santo. Ira ini gin lalaso kahuman pinupokpok para sagolan hin lana ngan mahihimo nga banyos o panhaplos.
Han maniningodto na kami, nabatian namon an mga boses nga nag aargumento. Diri na karuyag ni Man Jess nga magbaligya pa an iya asawa kay semana santa na. Hi Anna liwat, nangungusog la nga kanugon gihapon an adlaw kay damo an pasahero ha estasyonan nga nangunguli ha mga kabungtohan. Sinugot hi Man Jess gihapon han pagsaad ni Anna nga abot la hit Miyerkoles Santo an iya pamaligya. Pagkagab-i hiya la gihapon an kinananta han Pasyon.
Han kulop han Miyerkules Santo, nagkadungan kami ni Anna paggawas han am mga balay. Naghulat hiya hin dyip ngan ako kinadto ha tindahan. Damo an mga estambay didto nga nagtitikang na hin irignom. Sige an ira ngisi-ngisi ngan han nakasakay na hi Anna, akon hinbatian an ira uroistorya.
“Probida ano – Miyerkules Santo nga Miyerkoles Santo, nagnenegosyo la gihap hi Magdalena!” siring han usa.
“Di pa man puyde yana kumaon hin karne.” dugang han lain nga estambay.
Binaton liwat an usa pa, “Bangin seafood it iya kakaonon!”
Kahuman, nagkatatawa hira.
Ginsaway hira ni Mana Virgie nga tag-iya han tindahan. “Hoy! Kamag-aringasa niyo
nga mga erehes kamo!” ngan siniring hiya ha akon, “Pasensyahi na la hira Iday kay waray inin mga lingaw.”
Ginpalit ko an akon kinahanglan ngan inuli dayon nga nauurit han mga bastos nga estambay bisan waray ako sarabotan kun ano an karuyagsigngon han ira ginyiyinakan.
Ha ira balay, hi Man Jess nagpipinamiling hin botelya para han iya ginhimo nga lana didto han aparador nga butanganan han mga limpyo nga baso ngan pinggan. Nakit-an niya an may taklob nga lata. Iya ini inabrehan ngan na diskubrehan an madakmol nga linikid nga kuwarta. Napausa hiya kay diri sugad kadamo an magaganansya han iya asawa hin pagbinaligya hin mani. Nagpinanmorootbuot hiya ngan baga tinuboan hin pagduda. Siyempre diri niya makakarawat nga ginlilinuko hiya ni Anna pero ha iya pag asay-asay bagan possible liwat. Nagplano hiya kun ano an bubuhaton.
Kulopay na han pagbalik ni Anna. Waray gud hira magka-istorya hin halaba ni Man Jess kay nag-iinandam ini han iya butang para pag kadto ha bukid. Hi Anna liwat, nagpinanlimpyohon han balay kay mangangabot na an masabat pagbasa han pasyon.
Kinabuwasan, sayo pa hi Man Jess linakat. Ginsiring niya an asawa nga bangin Sabado pa hiya makakauli. Kahuman han duha ka oras, kinarigo ngan nagliwan hi Anna ngan linakat liwat. Waray gud hiya bisan guti-ay nga suspetsa nga ginbibinantayan hiya han asawa nga nakadto na ngay-an ha paradahan naghihinulat. Sugad han iya pirmi ginbubuhat, sinakay hiya han awto nga parakuha ha iya nga inandar dayon. Nakita ini tanan han asawa nga nakakasiguro na nga mayda lain nga binuhatan hi Anna. Waray hiya umuli hat nga gab-i.
Hadto nga gab-i han Huybes Santo, an kanta han pasyon tungod han urhi nga panihapon ni Kristo nga kaupod an iya mga apostoles nga ginhugasan niya an mga tiil. Kinanta pa ni Anna an pagharok ni Hudas kan Hesus nga nagtutdo han mga sundalo nga Romano kun hin-o an darakpon. Kahuman nagtikang na an dalan ni Hesus ngadto ha Kalbaryo.
Mapaso-pasuan an adlaw han Biernes Santo. Mamingaw an kakalsadahan kay an mga tawo namamahuway o nagpipinangngadi ha sulod han kabalayan. Tikahuman na an amon paningngodto han tigda la nga nakabati kami hin nag-aaway. Dagko an mga tingog. Danay baga hin may ginlalapatong hin kahoy nga tawo ngan dayon may nakurahab hin, “Husto na, kalooyi gad ako!”
Kahuman, dako nga boses an siniring, “Amo inin maupay hit pareho ha imo!”
An sunod namon hindunggan an baga hin mabug-at nga butang nga nahulog ha salog.
Nagmingaw hin pira ka minuto. An radio nga ginpatokar nababatian na liwat. Magtitikang na an Siete Palabras.
“Mano, Mana!” may nagtitinawag han akon Papa ngan Mama didto ha gawas. “Buligi kami, may nahitabo kan Anna.”
“Ano?” nababaraka nga nagpakiana ni Mama.
Hi Papa naman nakaabat dayon nga grabe gud an nahitabo sanglit tinawagan niya an ospital nga magpadara hin ambulansya, ngan katima an polisya. Hi Mama inupod kan Mana Pura. Han ira pagdali-dali, waray nira kamangno-i nga sinunod ako ha ira.
Nagkakatitirok an mga kabugtoan ni Man Jess didto ha gawas han sirado nga balay.
Waray hira pagpasipara pagsulod kay hadlok hira nga maghuramentado ini. Hi Man Pura nga ira pinakamagurang say an nag-abri han portahan ngan maka-ngingirhat an amon hin kit-an.
Hin Man Jess naghihinagulgol didto han katre kun diin hiya liningkod. Sigi an iya paghinapohap han buhok han ulo ni Anna nga iya ginkikinugos. An lawas han asawa nadida harani han iya tiil. An sansibar nga duguon nadidto ha iya wala. Waray nakagsaba ngan an nadudungog la amo an una nga pulong ni Hesus Kristo nga gin yayakan han padi didto han am radio.
“Pasaylo-a hira Ginoo, kay diri hira nasabot hit ira binubuhat.”
Dinalagan ako tipagawas han kuwarto ngan hapit kami ni Papa magkabunggo. Kaupod niya an taga-ambulansya nga an polis. Iya ako dayon gindara tipauli ngan nagsinuka ako pag-abot ha amon. Hadto nga gab-i waray ako mahihimutang. Akon gin kuha an usa nga madakmol nga hilapad nga sobre. Hinatag ini ni Anna hadton Huybes Santo han gab-i. Amo pa la adto an primero ko pagsabat han pangadi. Kahuman han Pasyon, iya ako ginsigngan, “O, Nina – adi in ak guti-ay nga regalo ha imo. Usa ka hinumdoman hit aton pagkasangkay.”
“Oy! Salamat… kay ano nga gintatagan mo ako hin hinumduman, tilalakat ka ba?”
Hiniyom la hiya han iya hiyom nga makuri hi kalimtan, tapos nagyakan, “Basta, imo na iton. Hiposa baya hin maupay, ha?”
Akon inabrihan an sobre hadto nga gab-i. Mayda hiya guti-ay nga surat didto – “Hinahatag ko ini ha imo, kay ikaw la it nakakaintiende ha akon. Amo la ini ang pasalamat ko ha imo.”
An iba nga mga papel didto mga drawing ha iya nga iba-iba an postura opod na adton mga waray hiya saplot ha lawas. Pirmado inin tanan han pintor nga iya ginmomodelohan. Amo ini an ginbasehan han pagpintura hin mag-upay nga ladawan. Iya liwat ini hinatag kan Anna nga hinumdoman kay nahuman na an iya trabaho hadto nga kulop. An pintor bago pa la nga nakikilala ha nasod han kamaupay magpintura.
Han ginkikinita ko inin nga mga drawing, baga hin na kokonsiensya ako. Waray gud ka papara ha ak hunahuna an pakiana nga – ano daw la kun iginsumat ko bisan la kan Mama an akon nababaroan? Bangin diri unta adto mahihitabo nga makangingirhat nga pagkamatay ni Anna.
Nagkinasakit ako hadto nga bakasyon kay diri ako nahihingaturog hin maupay. Sigi-sigi la an pagnginarat ha akon. An akon mga kag-anak nasabot nga gin ugmaran ako han akon nakit-an. Han dada-on na unta ako ha psychiatrist, akon hira gin istoryahan tungod kan Anna. Nagtikang ang ak pagkaupay han pagpahungaw ko han kamatuoran – kamatuoran nga bangin la unta amo an nakagsalbar kan Anna ha kamatayan.
Pagkahuman han bakasyon, binalhin kami hin balay nga harayo dida han am inukyan. Linabay an damo nga tuig ngan akon hinkalimtan adto nga Semana Santa kun diin hinkit-an ko an pagka animal hit tawo. Nakasiring ako ha ak kaugaringon nga maupay pa ini nga munyeka kay madali-dali la aydon – pero an tawo, kun mapugotan, di mo na maibabalik na iya kabug-osan.
Sinulod na liwat hi Isa ha kuwarto.
“Oy! Naayad mo na hiya! Maupay na la kay minimingaw na hi Barbie hit iya sangkay.”siring niya, kahuman iya ako ginkinita. “Nagtinuok ka ba Ma?’
“Ay, napulingan gad la ako. Ano pa it ngaran hit im munyeka?”
“Waray pa ini nakon bunyagi, pero hi Mano Kurt nasiring hi Black Beauty kuno ini.”
Nakatawa ako ngan ginsiring ko hiya, “Hi Anna it iya ngaran.”
“Okay. Aw, Ma – adi ngay-an an im barasahon. Gindul-ong pa la ini yana.”
Ginawas hiya dara an munyeka ngan nagtikang ako hin pali-pali han barasahon. Dinako an ak mata han sunod ko nga hinkit-an. Usa ka artikulo tungod kan Amor Seco – an famoso nga babaye nga pintor dinhi ha nasod. Hinsabtan ko nga may exhibit hiya nga hihimoon kinabuwasan ha usa ka mall ha syudad. An titulo han iya koleksyon – An Lain-lain nga Nawong ni Eva. Nagpadayon ako hin basa ngan umabot ako han parte kun diin hiya nagpapahibaro nga nangingita hiya hin usa ka babaye nga Anna an ngaran o kung hin-o man an nakakakilala hini. May karuyag hiya paliton nga mga drawing nga iya nahatag kan Anna hadto.
Akon gin tigamnan an horas han pag-abre han exhibit ngan nagpinamiling han sobre nga ginhipos ko didto han kaban nga burotangan ko han akon mga hinumduman.
Kinadto ako pagkabuwas ha mall ngan ginkinita ko an mga mag-upay nga ladawan ngan eksena nga ginpintura. An kadam-an hini kan Anna. Ginhulat ko an pintor nga mayda pa presscon nga gin aatenderan.
Han nagkita na kami, ngan nakit-an niya an akon dara, iya ako gin imbitar pangaon didto han restoran ha harani. Dinhi, damo an iya ginpinakiana tungod han iya hadto modelo. Naghikatuok hiya han dinangatan ni Anna. Katima han akon istorya, pinili hiya han mga drawing nga iya kinahanglan ngan tinagan ako hin tseke. Dako an ginsurat didto nga kantidad ngan akon ini inuuli ha hiya. Nagsiring la hiya nga imo iton mga drawing, sanglit dawata la it kwarta. Ngan kay nakasabot man hiya ngan manunurat ako, iya ako gin imbitar pagsurat han istorya ni Anna kay mayda hiya ginhihimo nga libro han iya mga obra maestra ngan mas maoroupay kun may artikulo tungod han iya paborito nga modelo.
Duro an akon pasalamat labi na kay nagplano ako hin pag-uli ngadto han lugar kung diin ko ginkasangkay hin Anna. Akon pamimilngon an iya lubnganan ngan ipapaayad ko ini. Akon liwat hiya hahalaran hin misa ngan novena ha simbahan. Guti-ay gad la ini nga mahihimo ko para ha iya.
Binalik ako pagkita han ladawan han akon sangkay nga inaasay an pagka ma-intremis han kinabuhi – an buhat nga nagdara ha iya ha kamatayan, amo liwat it naghatag ha iya hin kinabuhi.
* * *


c: text/html

text:
Sip-on
An sip-on amo an nakakatapon nga impeksiyon tikang ha bayrus ngsa sakit han uruigbaw han sistem han pangginhawa, labi na tungod han mga rhinovirus (picornavirus) o coronavirus.
Sintomas[igliwat | Igliwat an wikitext]
An mga sintomas san sip'on amo an ubo, nagmumuhog, barado na irong, ngan sore throat, ngan danay magsuol an kalawasan, masuol na ulo, ngan waray gana kumaon.
Pinanbasaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- An Wikimedia Commons mayda media nga nahahanungod han: Common cold
- Sip-on ngada ha Open Directory Project

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Marcos, Ilocos Norte
An Marcos usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Ilocos Norte ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 15,154 ka tawo ha 3,059 nga mga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Marcos ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga baranggay.
- Pacifico (Agunit)
- Imelda (Capariaan)
- Elizabeth (Culao)
- Daquioag
- Escoda
- Ferdinand
- Fortuna
- Lydia (Pob.)
- Mabuti
- Valdez (Biding)
- Tabucbuc (Ragas)
- Santiago
- Cacafean


text:
TACLOBAN CITY – Ginpasaka na an kaso nga robbery ngan grave coercion ha City Prosecutors Office kontra ha mga gintudlok ni Gov. Petilla nga board of directors ha LMWD.
Personal nga nagpasaka hin kaso hi City Appointed LMWD General Manager Pastor Homeres upod an ira mga abogado.
Ha nasabi nga kaso, gin-akusahan hi Chairman Teodoro de Veyra ngan 14 nga empleyado han LMWD hin robbery nga ginbuhat dida han umagahon han Pebrero 5, kun diin gin-aaligar 20 nga computer sets ngan mga dokumento an ginkuha tikang ha water district ha Nula-tula. Unom daw nga behikulo ngan wing van an sumakob ngan gumawas ha LMWD Nula-tula tipakadto ha Leyte Academic Center ha Palo.
Sumala kan Pastor Homeres, an robbery ngan gave coercion in apil ha criminal ngan administrative case nga igpapasaka nira kontra ha Leyte Directors nga hira de Veyra, Illuminado Lantajo, Aldin Surpia, Dr. Alice Blas ngan Teresa Montubig.
Mababaruan nga nagpasaka gihapon hin kaso nga Usurpation of Authority an LMWD Leyte directors kontra ha LMWD City directors nga hira Roberto Muñoz, lawyers Sharilee gaspay Mauro, Bautista Corpin Jr., ngan Jenny lyn Polistico Manibay, ngan Bernardita Valenzuela.
Gin-subpoena na ni prosecutor Lemue Modesto an city directors para bumaton han kaso nga ginpasaka ha ira.


text:
Vicente Lukbán
Hi Vicente Lukbán y Rilles o Vicente Lucbán Rilles (Pebrero 11, 1860 - Nobyembre 16, 1916) usa nga Pilipino nga opisyal dida han staff ni Emilio Aguinaldo han Pilipino nga Rebolusyon ngan amo an politiko-militar nga hefe han Samar ngan Leyte han Gyera Pilipinhon-Amerikano. Usa hiya nga Bikolano. An mga Amerikano nagtuo nga hiya an mastermind han Pag-awayan ha Balangiga, nga diin labaw hin kap-atan ka mga sundalo nga Amerikano pinanmatay.[1] In mga urhe nga pag-imbestiga hin mga historiador, nagpahayag nga hi waray kalabotan hi Lukban han pagplano han atake.[2][3]
Sulod
Syahan nga bahin han kinabuhi[igliwat | Igliwat an wikitext]
Natawo hi Lukbán ha Labo, Camarines Norte han Pebrero 11, 1860 kanda Agustin Lukbán han Ambos Camarines ngan Andrea Rilles han Lucban, Tayabas. Nagtapós hiya han iya syahan nga edukasyon ha Escuela Pia ha Lucban, nagpadayon han iya pag-aram ha Ateneo Municipal de Manila, ngan kinmuha hin Bachelor of Laws ha University of Santo Tomas ngan Colegio de San Juan de Letran.
Inmuli hiyá ha Labo katapos hin pagbul-iw han iya trabaho didto han Manila nga Hukmanan hin Syahan nga Yakan-Balaod. Nag-asawa hiyá kan Sofía Dízon Barba ngan an ira paghiusa nagdangat hin upat nga anak: Cecilia, Félix, Agustín, ngan Vicente, Jr. Namatay hi Sofía katapos han katawo han ira putó nga anak. Ginbayaan ni Lukbán an iya mga anak nga gintimangnoan han iya mga kabugto-an basi niya maihatag an iya panahon han pakigbisog han rebolusyon.
Pilipino nga Rebolusyon[igliwat | Igliwat an wikitext]
Sunod, ginkarawat ni Lukbán an puwesto hin Huwes de Pas o Maghuhukom hin Kamurayaw. Han 1884, ginkarawat hiya nga umapi han Frankmasoneriya, Luz de Oriente ("Light of the Orient"). Ini nga organisasyon nagkaadi hin pagkakilala hin damo nga mga intelektwal ngan nahimutnga-hin-klase nga mga Pilipino han mga kaapi hini. Han 1886, naghunong hiya han iya trabaho dida han opisina han hukmanan ngan nagtrabaho hiya ha pag-uma ngan negosyo ha Bicol. Gintukod niya an La Cooperativa Popular nga an ungara amo an pagbandilyo han negosyo nga kooperatiba han mga gagmay ngan medium nga mga mag-uuma nga dumako an ira ganansya tikang han ira mga katunaan pinaagi hin pagbaligya han ira mga produkto nga diri naagi hin mga nanmumutnga. Kabahin han mga ganansya han mga kooperatiba sekreto nga ginpapadara ngadto han rebolusyonaryo nga kagiusan ni Andrés Bonifacio, an Katipunan. An kooperatiba amo gihapon an nailarom nga paagi hin pagpahayag han mga ungara han rebolusyon. An ira mga api puyde makaggios nga waray masususpetsaran han mga Espanyol nga opisyal.
Han 1896, ginsentralisar ni Lukbán an mga panalapian han mga kooperatiba ngadto han mga kwenta han rebolusyon. Regular niya ginpapadad-an hin kwarta ngadto han nagtitinubo nga kagiusan nga rebolusyonaryo. Dida gihapon nga panahon, hiya an representante han Katipunan nga grupo ha Bicol nga kumuha hin impormasyon mahitungod han mga kagiusan han mga Espanyol ha Manila ngan pag-analisar kun ano an epekto hini nga mga kagiusan han mga lalawigan ha Bicol. Dida han usa han iiya mga biyahe ngadto ha Manila, gindakop hiya han mga guardia civiles, ("guwardya sibil") ngan ginkiha hin pagplano hin pagbungkag han gobyerno. Ginpriso hiya ha Bilibid nga prisoha ginkastigo ha Fort Santiago. Samtang priso pa hi Lukbán, nagtikang an Pilipino nga Rebolusyon. Han Agosto 18, 1897, ginbuhi-an hiya tikang ha prisohan upod kan Juan Luna ngan hin diri la maiha nga panahon, inmapi hiya han puwersa armada han rebolusyonaryo nga kagamhanan.
Dida han army ginkomisyon hiya nga magin usa han mga opisyal ni Emilio Aguinaldo. Usá hi Lukbán han mga binmulig kan Aguilado hin pagplano hin mga estratehiya ngan buruhaton hin panggubat o gyera. Han pagpirma han Kasabotan han Biak-na-Bato, naghangyo hi Aguinaldo ha iya nga magin-usá han mga api han iya katitirok nga makadto hin exilio ha Hong Kong. Gin-gamit ni Lukban an iya panahon hin exilio ha Hong Kong ha pag-aram hin siyensya militar ha ilarom ni Lord Commander Joseph Churchase han British nga Naval command. Ini nagbulig ha iya mga magin-makarit ha mga arte hin pagsundalo — eskrima, pagpusil, pulbura ngan pag-andam hin mga munisyon, ngan han pagplano ngan pag-implementa hin mga estratehiya ngan taktika ha panggubat o gyera.
Katapos han pagpasamwak ni Aguinaldo hin paglugaríng dida han 1898, ginpadará hi Lukbán ngadto ha Bicol nga rehiyon basi magdumara hin mga operasyon militar patok han mga Espanyol. An iya pagkamalinamposon ha Bicol dinmangat ha iya hin bag-o ngan napabaskog nga buruhatón: komo politiko-militar nga hefe han Leyte ngan Samar. Nag-asawa hi Lukbán han iya ikaduha nga asawa nga hi Paciencia Gonzales ha Samar. Ini nga paghiusa dinmangat hin walo nga anak: Victoria, Juan, María, Fidel, Rosita, Ramon, José ngan Lourdes.
Gyera Pilipinhon-Amerikano[igliwat | Igliwat an wikitext]
Han Disyembre 31, 1899, nagkatitírok in usa ka gatos nga kasundalohan nga armado hin riple ha ilarom ni Lukbán ngan nagpasamwak hiyá nga hiyá na an bag-o nga gobernador han Samar ha ilarom han Syahan nga Pilipino nga Republika. Han paglugsong han U.S. 1st Infantry Regiment ha Samar, han Enero 1901, gintapô hira hin mga inmaway nga mga kasundalohan nga armado hin sundang ha ilarom ni Lukbán. Bisan pa man, napiritán hi Lukbán nga umatras ngadto han irayâ nga dapit han purô ngan nagpabilin hin organisado nga kanit-kanit para han pagtipa han mga Amerikano. An mga Samarnon nga nadadakpan nga nabulig han Amerikano madalî nga ginpapatay. Hi U.S. Heneral Arthur MacArthur naghangyo kan Lukbán nga sumurender ngan tataga-an hin amnestiya pero hi Lukbán nagbaribad ngan nagsiring nga padayon an away tubtob ha kataposan.
Bisan man kun iya an responsabilidad hin hefe an pamatay ha Balangiga, waray masabtan ini ni Lukbán anay ngan nahibaro na la mahitungod hini dida han Oktubre 6, 1901 mga usa ka semana katapos mahinabo. Gawas hin surat ha mga alkalde hin bungto nga nag-aghat ha ira nga sumunod han pananglitan han Balangiga, waray mga namantala nga mga nagpapakita han iya pag-abat hini nga sumat o kundi man mga urhe nga komentaryo tikang ha iya.
Katapos han kadakop ni Emilio Aguinaldo han 1901, an Samar, ha ilarom han pagdumara ni Lukbán, nagpabilin nga usa han mga lugar hin resistensya hin mga Pilipino. Guti-ay la an higayon ngan kaaway nga nabibilingan han mga Amerikano nga aawayan ha gawas, ngan hira gin-harass han mga gerily a ni Lukbán. Kundi duduha nga mga priso nagsumat kun diin nahamutang an sekreto nga headquarters ni Lukbán ha dapit han Salog Cadac-an, Basay, Samar. Nagsumat an mga priso nga diri masasakop an fott, pero hi Major Littleton Waller nagpadara hin mga scout basi mag-imbestiga. Han Nobyembre 17, 1901, inmataki hi Waller upod hin amphibious o pantubig-ngan-pantuna nga puwera hin pan-atake pa-irayâ han salog, samtang hira Kapitan Bearss ngan Porter inmataki tikang ha tuna upod hin mga puwera tikang ha Basay ngan Balangiga. An pantubig-ngan-pantuna nga atake napirde hin trap han mga Pilipino, ngan nag-usaan pag-atake hi Porter. Kinmalagiw an mga kasondalohan nga Pilipino tungod han pinusilay hin machine gun, ngan nagpabilin hin pansaklang nga mga ladder para han mga Amerikano. An mga nan-retreat nga mga Pilipino ginpanmusil tikang ha likod samtang gin-arsa an Amerikano nga bandira ha igbaw han garrison. Daog an Estados Unidos ngan 30 ka Pilipino an patay. Pero an gyera ha Samar, waray matapos kutob nga nasakop an irayâ ngan sulod nga dapit han purô.
Nadakop hi Lukban han 27 Abril 1902.[4]:536
Katapos han kadakop[igliwat | Igliwat an wikitext]
Waray matapos an karera ni Lukbán han iya kadakop. Napílì hiya nga gobernador han Tayabas (yana lalawigan han Quezon) han 1912 ngan na-otro hin napili han 1916. Namatay hiya ha iya urukyan ha Manila han Nobyembre 16, 1916.
Mga panhinumdom[igliwat | Igliwat an wikitext]
- An Campo Lukban, usa nga base militar han ika-8 nga Infantry Division (8ID) han Pilipino nga Army ha Baranggay Maulong, Syudad han Catbalogan, Samar, gin-ngaranan ha iya dungog.
- Mayda dalan ha Gagalangin Tondo nga gin-ngaranan gihapon ha iya dungog
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Tucker, Spencer (2009). The Encyclopedia of the Spanish-American and Philippine-American Wars: A Political, Social, and Military History. ABC-CLIO. pp. 345. ISBN 978-1-85109-951-1. https://books.google.com/books?id=8V3vZxOmHssC. "Han Septyembre 28, 1901, gin-aprobahan ni Lukan an operasyon nga gintawag nga Pamatay ha Balangiga. (Orihinal nga Ininggles: On September 28, 1901, Lukban approved the operation that became known as the Balangiga Massacre.)"
- ↑ Bautista, Veltisezar. "The Balangiga, Samar, Massacre". Ginhipos tikang ha an orihinal han 2008-02-26. Ginkuhà 2008-04-21.
- ↑ Borrinaga, Rolando. "The Balangiga Conflict:Its Causes, Impact and Meaning". Ginhipos tikang ha an orihinal han 2009-10-22. Ginkuhà 2008-04-21.
- ↑ Foreman, J., 1906, The Philippine Islands, A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago, New York: Charles Scribner's Sons
Mga pinanbasaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Dr. Reynaldo Imperial, LEYTE, 1898–1902, The Philippine-American War, 2;40
- Dr. Reynaldo Imperial, SAMAR, 1898–1902, The Revolutionary Career of Gen. Vicente R. Lukban
- Who's Who in Philippine History, National Historical Institute
- Jose Calleja Reyes, BICOL MAHARLIKA, 21;281
- Philippine Insurgents Records (PIR), microfilm section, National Library


text:
Besao
An Besao usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 9,875 ka tawo ha 1,735 nga mga panimalay. Pinamunoan it bungto han alkalde nga hi Wellington Bagano Pooten.
Mga baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Besao ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.
- Agawa
- Ambaguio
- Banguitan
- Besao East (Besao Proper)
- Besao West
- Catengan
- Gueday
- Lacmaan
- Laylaya
- Padangan
- Payeo
- Suquib
- Tamboan
- Kin-iway (Pob.)
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Official Website of Besao, Mountain Province


text: An Indya o India (ha Devanagari: भारत > Bhārat), nga an opisyal nga pagtawag Republika han Indya (Bhārata Gaṇarājya), usa nga nasod ha Salatan nga Asya. Amo ini an ikapito nga gidako-i nga nasod ha kahaluag hin heyograpiya, an ikaduha nga gidamo-i hin populasyon nga nasod, ngan an gidamo-i hin populasyon nga liberal nga demokrasya ha kalibutan. An India mayda lapyahan hin labaw hin pito ka yukot ka kilometro, nga gindelimitar han Kalawdan Indiano ha salatan, han Dagat Arabo ha katundan, ngan han Bahia han Bengal ha sidlangan. Ginsasapitan an India han Pakistan ha kalondan; han Tsina, Nepal ngan Butan ha dumagsaan o amihanan-sidlangan; ngan han Bangladesh ngan Myanmar ha sidlangan. Ha Kalawdan Indiano, an Indya harani han Sri Lanka, Maldivas ngan Indonesya.


text:
Tagum
An Syudad han Tagum usa nga ikatulo nga klase nga syudad ha lalawigan han Davao del Norte ha Pilipinas. Amo ini an kapital han probinsya han Davao del Norte. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 179,531 ka tawo ha 36,560 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Syudad han Tagum ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Opisyal nga Websayt han Syudad han Tagum
- Lain nga opisyal nga websayt han Syudad han Tagum
- Tagum City travel guide
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Carcar
An Syudad han Carcar (ha Sinugboanon: Dakbayan sa Carcar) usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Sugbo o Cebu ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 89,199 ka tawo ha 17,312 nga panimalay.
Nahimo nga syudad an Carcar dida han Hulyo 1, 2007.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Syudad han Carcar mayda napulo kag lima (15) nga baranggay.
- Bolinawan
- Buenavista
- Calidngan
- Can-asujan
- Guadalupe
- Liburon
- Napo
- Ocana
- Perrelos
- Valencia
- Valladolid
- Poblacion I
- Poblacion II
- Poblacion III
- Tuyom


text:
Butnga nga Luzon
An Butnga nga Luzon nga rehiyon mayda han gidakoi nga patag han Pilipinas ngan amo ini an ginkukuhaan han kadam-an han bugas han nasod. Amo nga tinatawag ini nga Bugasan han Pilipinas. An mga probinsya hini amo an: Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, ngan Zambales.
Mayda hini napulo kag duha nga mga syudad nga nahaupod an: Balanga ha Bataan; Cabanatuan, Gapan, Muñoz, Palayan ngan San Jose ha Nueva Ecija; Olongapo han Zambales; Angeles ngan San Fernando ha Pampanga; San Jose del Monte ngan Malolos ha Bulacan; ngan Tarlac ha Tarlac.
An Syudad han San Fernando, ha Pampanga, amo an sentro han rehiyon. An lalawigan han Aurora ginbalhin nganhe tikang han Rehiyon IV pinaagi han Ehekutibo nga Sugo No. 103.
Politikanhon nga Pagbahinbahin[igliwat | Igliwat an wikitext]
¹ An mga syudad han Angeles ngan Olongapo mga urbanisado hin duro nga mga syudad; an mga istadistika han mga hini waray ginlakip han mga istadistika han Pampanga ngan Zambales.
Mga Syudad[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Syudad han Balanga, Bataan
- Syudad han Cabanatuan, Nueva Ecija
- Syudad han Gapan, Nueva Ecija
- Syudad han Malolos, Bulacan
- Syudad hin Siyensya han Muñoz, Nueva Ecija
- Syudad han Palayan, Nueva Ecija
- Syudad han San Fernando, Pampanga
- Syudad han San Jose, Nueva Ecija
- Syudad han San Jose del Monte, Bulacan
- Syudad han Tarlac, Tarlac


text:
Kalibo
An Kalibo usa nga ika-syahan nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Aklan ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Nahamutangan ha amihanan-katundan nga dapit han Isla han Panay, amo ini an kapital nga bungto han Aklan. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 62,438 ka tawo ha 12,628 nga panimalay. An giharani-i nga syudad ha Kalibo amo an Syudad han Roxas ha Capiz, ngan an Syudad han Iloilo ha Iloilo. Inin duha nga syudad makakadtoan pinaagi hin bus ug minivan.
An Kalibo kilalado nga amo an lugar han Ati-atihan nga festival. Amo gihapon ini an ganghaan ngadto ha isla han Boracay, nga mga kap-atan kag lima (45) ka minutos la an kaharayo pinaagi ha panakayan ha tuna tikang ha giharani-i nga puerto, ha Caticlan. Sentro han rehiyon gihapon ini para han amihanan-katundan nga bahin han isla han Panay, nga naghahatag hin pan-komersyo, pan-aradman, ngan pantambal nga serbisyo nga waray didto han mga gurugudti-ay nga mga bungto ngan baranggay nga hagrani.
An ngaran nga Kalibo tikang han lokal nga yinaknan nga "sangka libo", nga nangangahulogan nga "usa ka yukot", an ihap han mga nangungukoy kuno dida han panahon han sinisiring nga pag-abot han mga Datu tikang ha Borneo.
An Kalibo maabtan tikang ha Manila pinaagi hin idro ngadto ha Kalibo nga Aeropuerto, mga napulo ka minutos kaharayo tikang han main nga plaza, o pinaagi hin barko nga naagi ha Dumaguit ug New Washington nga mga puerto ha amihanan nga dapit han Aklan. It panakayan publiko ha bungto pinaagi hin traysikol.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Kalibo ginbahin ngadto hin napulo kag unom (16) nga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- google.com Satellite Image han KALIBO


text:
Carla Maffioletti
Hi Carla Maffioletti (natawo c.1980 ha Porto Alegre, Rio Grande do Sul, Brasil) usa nga opera nga magkaranta.
Natawo hiya hin Italyana ngan Dutch nga katulinan didto han gidako-i nga syudad ha salatan nga Brasil; usa nga puerto nga bungto ha Baybayon han Guajará diri harayo tikang han katubtoban o linea han Uruguay ngan Argentina. Komo bata nga babaye nagtikang hiya pagtocar han violin ugsa hiya magbalhin ha klasikal nga sista. An iya mga talento sugad man nga pag-abot han early teens o han mga sobra diez an pangidaron nagkamay-ada na hiya mga pasundayag ha mga koncerto ha bug-os nga nasod. Samtang didto pa hiya ha unibersidad nagtikang hiya pagkuha hin mga leksyon hin pagkanta ngan madali-ay la nga naipadukwag an iya mabaysay nga tingog. Dida han subay han iya karera ha musika, ginkakilala hiya han iya igkasi-Brasilenya nga magkaranta nga hi Carmen Monarcha.
Nakayakan hiya hin damo nga yinaknan o multilingual, hi Maffioletti nagpili nga mag-aram hin boses ha Maastricht Academy of Music ha Maastricht, didto ha Paises Bajos (o Nederlands) sugad han iya sangkay nga hi Carmen Monarcha. Samtang natambong hiya didto han akademiya, nakilala hiya ni André Rieu nga nagkuha ha iya komo vocalista upod han iya Johann Strauss nga Orchestra.
Dugang han iya pagbiyahe ha bug-os nga kalibutan upod han orchestra, hi Maffioletti naghatag na hin pasundayag komo soloista hin pipira han kan Rieu mga album ngan dida hiya han kan Rieu mga PBS nga pagpasamwak ha telebisyon ha Estados Unidos.


text:
Waray-Waray News: Agap nga pagpasa han national budget gin uungara
Manila (15 July) -- Gin aagahat yana han mga magbabalaud ha Malakanyang nga unta ig-andam na ngan igpasa an 2011 national budget ha 15th Congress.
Segun kan Cavite Representative Elpidio Barzaga, Jr., an agap nga pagsumiter han budget in makakahatag hin igo nga panahon ha mga magbabalaud nga ma- evaluate an mga sector nga mas angay nga tagan prioridad.
Ha 2011 budget, naglalaum hi Barzaga nga mahi-uupod na han bag ľo nga appropriations an P7 B pondo nga makakahatag P500 monthly stipend para ha mga indigent senior citizens.
Ha ilarum han balaud tinutugutan an Malakanyang nga makapag-endorso han budget ha Kongreso ha sakob hin 30 diaz ha pag tikang han pormal nga pag abre han sesyon. (trans PIA-Samar) [top]


text:
Megawati Sukarnoputri
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Diah Permata Megawati Setiawati Sukarnoputri (bulig·info) [1] (natawo 23 Enero 1947), nga kilalado gihapon ha halipot nga Megawati, amo in Indones nga politiko, ngan manguna han partido nga oposisyon nga PDI-P. Nag-alagad hiya nga Mangulo han Indonesia tikang han 23 han Hulyo 2001 tubtob 20 han Oktubre 2004 ngan amo hiya an syahan nga Mangulo nga babaye han nasod. Hiya gihapon an syahan nga Indones nga manguna nga natawo katapos han independensya. Hi Megawati amo an anak nga babaye ni Sukarno, an syahan nga mangulo han Indonesia.
Katapos hin pag-alagad nga Sugbong-Mangulo ha ilarom ni Abdurrahman Wahid, nagin Mangulo hi Megawati han katanggal ni Wahid tikang ha paglingkod dida han 2001. Nagdalagan hiya para hin pagreelihir dida han 2004 nga pinili-ay hin mangulo, kundi nalupig hiya ni Susilo Bambang Yudhoyono han ikaduha nga bwelta. Nagkandidato hiyá hin utro ha pagkamangulo han 2009 kundi napirde na liwat hiya ni Yodhoyono.
Etimolohiya han "Megawati Sukarnoputri"[igliwat | Igliwat an wikitext]
An ngaran nga Sukarnoputri nangangahulogan nga "anak nga babaye ni Sukarno" ngan diri ini apelyido: an mga Jawa o Javanes agsob nga waray apelyido. An tawag là ha iya 'Megawati' (o 'Mega') nga ginkuhà tikang han Sanskrit nga pulong nga meghavatī = "hiya nga mayda dampog (o dág-om o panganod)", i.e. usa nga dág-om o panganod, kay nag-iinuran han katawo niya. Hi Biju Patnaik, nga usa nga Indyahanon ng manguna nagngaran ha hiya ha paghangyo ni Sukarno.[2]
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Ha nahig-araan nga kasurat ha Inindones, an iya ngaran ginsusurat nga Dyah Permata Megawati Setyawati Soekarnoputri.
- ↑ Yakan ni Indyahanon nga Mangulo R K Narayanan ha pasidungog kan Megawati Sukarnoputri


text:
Chile
An Chile usa nga nasod ha Salatan nga Amerika. An opisyal nga ngaran hini Republika han Chile (ha Kinastila: República de Chile) ngan an kapital hini am an Santiago de Chile.
Naglalakip an Chile hin halaba ngan halipot-hin-kahaluag nga franha hin tuna nga kilalado nga Chile continental, ha butnga han Kalawdan Pacifico ngan han Cordillera de los Andes, nga nahamutang ha butnga han 17º29'57' ha Salatan ngan 56º32'S hin latitud (Islas Diego Ramírez), ginsasapitan ha amihanan han Perú, han Bolivia ngan Argentina ha sidlangan, ngan han Paso Drake ha salatan. Dugang pa, an Chile mayda teritoryo hin mga isla-isla ha Kalawdan Pacífico, sugad han Archipiélago Juan Fernández, Sala y Gómez, Islas Desventuradas ngan an Isla de Pascua (nga nahamutang ha Polinesia), nga nabug-os hin kahaluag nga 755,838.7 ka km².
Ha lain nga bahin, an Chile nag-aangkon hin soberaniya hin zona han Antarctica nga 1,250,257.6 ka km², nga tinatawag nga Territorio Chileno Antártico ngan naglalakip ha butnga han mga meridiano 90º ngan 53º ha Katundan nga pinahalaba an limite meridional tubtob han Salatan nga Polo. Inin nga pag-angkon ginsuspendir han pakigsabot nga ginestableser han Tratado Antártico, bisan man waray igrenunsyar han nasod ini nga pag-angkon. Tungod han presensya han nasod ha Salatan nga Amerika, Oceanía ngan ha Antártida, an Chile puyde sidngon nga usa nga nasod nga trikontinental.[1]
Teritoryal nga pag-organisa[igliwat | Igliwat an wikitext]
Han 1979, an Chile ginbahin ha politika ngadto hin napulo kag tulo nga mga rehiyon nga ginbahinbahin ngadto hin mga probinsya ngan ini liwat ginbahin bahin ngadto hin mga comuna. Ha yana, an nasod mayda 15 nga mga rehiyon, 53 nga mga probinsya ngan 346 nga mga comuna ha bug-os. An tagsa usa hini nga mga rehiyon mayda ihap o numero nga romano nga gin-asignar ha pagtikang kon ika-ano hira ha orden tikang ha amihanan ngadto ha salatan, gawas la han Región Metropolitana de Santiago. Dida han 2007 han paghimo hin duha nga bag-o nga mga rehiyon, an pag-ihap nawara hin kagamat ngan mayda yana proyekto ha balaod nga nagpaplano hin pagkuha hini nga tipo hin pagdemoninar.
- (1) Kon iglakip an Territorio Chileno Antártico, an kahaluag naabot ngadto hin 1,382,291.1 km²
- (2) Gin-estimar han 30 han Hunyo han 2006 - INE Compendio Estadístico Año 2006
Mga area metropolitana[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga reperensya[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Presidencia de la República, Ministerio Secretaría General de Gobierno (2007). "Geografía nacional: Situación, superficie y extensión". Ginkuhà 2007-11-29.
- ↑ Observatorio Urbano MINVU (2008). "Listado de ciudades de Chile". Ginkuhà 2008-09-03.


text:
Guinness World Records
An Guinness World Records, namidbid bilang The Guinness Book of Records poon kan ini itugdas kan 1955 sagkod kan 1998 siring man The Guinness Book of World Records sa nagkapirang edisyon kaini sa Estados Unidos, ini iyo sarong hihilngan na libro na ipinuublikar taon-taon. Laman kaini an mga lista nin pangkinaban na mga rekord kan mga naabtan asin nakamtan kan tawo sagkod mga kangangalasan sa natural na kinaban. Maski an librong ini igwa nin sadiring rekord, bilang pinakabinabakal na librong igwang kagsadiri nin kadapatan o copyright, sa gabos na panahon.[1] Saro ini sa mga parating iniikit na libro sa mga pampublikong libraryo sa Estados Unidos.[2] An edisyon kaini kan 2015 iyo na an ika-61ng taon kan publikasyon.
Taytay nin mga ladawan[liwaton | liwaton an gikanan]
- Chandra 02.jpg
Chandra Bahadur Dangi, an pinakahababang tawo na nabubuhay asin sa bilog na kasaysayan kan kinaban
Usain Bolt, an pinakamarikas na paradalagan sa 100m, 200m asin kabali sa 4 x 100m relay sa Olimpikong Karawat
Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]
- ↑ Watson, Bruce (August 2005). "World's Unlikeliest Bestseller". Smithsonian: 76–81.
- ↑ Book deals for a steal The Times (South Africa). 4 May 2008 (pighugot kan 29 Oktobre 2009)
Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]
- Guinness World Records (an opisyal na websityo)
- Guinness World Records Corporate (websityong pangkorporasyon)
- Guinness World Records Facebook page (pahina sa sa Facebook)
- The Jim Pattison Group (magurang na kompanya)
- Guinness World Attractions (an opisyal na websityo kan mga Museo)


text:
An Agavi kay usa ka libre, ug object-oriented nga Web application framework nga guin-himo gamit hin PHP 5. Guin-lisensya inin ilarom hit LGPL. It iya object oriented nga disenyo kay nasunod hit Model-view-controller nga pattern.
Kasaysayan Edit
An Agavi, sugad han Symfony, kay naka base han ika-tulo nga waray guin-pagawas nga bersyon han sikat nga PHP framework nga Mojavi, nga guin-himo ni Sean Kerr.
Pag Mayo 2005, may usa ka grupo nga software engineers nga taga Keller, Texas nga nag-fork han Mojavi, kay na-dire na hira hit pagdumara ug pagkapot han pagpalambo han Mojavi. Sirado an proseso ug waray klaro an pag-plano, ug waray guin-api an partisipasyon han komunidad. Karuyag han grupo nga bag-ohon an modelo para damo nga tawo it pwede umapi han pag-himo hinin.
Sukad han 2006, guin-aatiman na an Agavi han usa ka kompanya nga naka base ha Munic, Alemanya. An mga orihinal nga nagpalambo kay adto na nag-atupag ha komunidad han Ruby.
Guin-pagawas an pinaka-siyahan nga bersyon han Agavi nga bersion 0.9 han ika-8 han Hunyo, 2005. An pinaka-siyahan nga bersyon nga andam na hit para hit pan-publiko nga produksyon kay an bersyon 0.11.0, nga guin-pagawas han ika-3 han Nobyembre, 2007. Guin-pagawas an pinaka-siyahan nga estable nga bersyon, 1.0.0, han ika-26 han Pebrero, 2009.
Pilosopiya Edit
Pwede gamiton it Agavi ha damo nga pama-agi ug mekanismo, pero kasagaran kay guin-gagamit ini nga pondasyon para mag-himo hin mga Web applications. Strikto nga guin-susunod han iya disenyo it konsepto han Model-view-controller; sanglit, na-angay hiya gamiton para mag-organisa ug mag-mentinar hin mga dagko ug komplikado nga proyekto nga nagamit hin PHP 5.
Dire ini hiya usa ka simple nga website construction kit, kundi usa hiya nga palataporma kun diin nakakabulig hiya pag-himo hin mga komplikado nga mga aplikasyon. Api ha iya pondasyon it authentication, security, internationalization, caching, ug URL routing.
Guin-tutuyo nga maging matarog it Agavi para dire na kailangan hit mga nagpapalambo nga igliwat or dugangan pa it mga funcionalidad nga aada na daan. Dapat mas madali na la mahatod it mga proyekto kun naggamit hini, kay aada na daan it mga trabahoon ha ilarom; kailangan na la himoon it mga business logic nga na-aplika.
Lisensya Edit
It Agavi kay guin-pagawas ha ilarom hit LGPL nga lisensya, ug tanan nga kontribusyon kay kailangan anay ig-aprobar.
Instalasyon Edit
Pwede ma-install it mga Agavi files gamit hin PEAR package, nga pwede makuha ha Agavi website. Pwede liwat ini makuha gamit hin Subversion (SVN).
Dokumentasyon Edit
Mayda mga detalyado nga user guides, instruksyon, ug mga tutorials it Agavi nga pwede mabasa didto ha ira website. Mayda liwat hira HTML nga dokumentasyon para hit ira API, nga automatico nga guin-himo han PhpDocumentor.


text:
Syudad san Sorsogon
An Syudad san Sorsogon usa nga ikalima nga klase nga syudad sa lalawigan san Sorsogon sa Pilipinas. Amo in an kapital nga syudad san lalawigan san Sorsogon. Nahimo ini pinaagi san paghiusa san mga kasanhi nga bungto san Bacon ngan Sorsogon dida san tuig 2000.
Sumala san census san tuig 2000, ini may populasyon nga 134,678 ka tawo sa 26,047 nga mga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Syudad san Sorsogon ginbahin ngadto sin kaunman kag upat (64) nga mga baranggay.
Katloan kag unom (36) nga mga baranggay an kabahin san kasanhi nga bungto san Sorsogon:
Mayda karuhaan kag walo (28) nga mga baranggay nga lakip san kasanhi nga bungto san Bacon:
Kaagi[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Syudad san Sorsogon ginhimo pinaagi han mando han Republic Act 8806 nga ginpasa dida han Agosto 16, 2000 ngan ginratipika dida han Disyembre 2000.
Mga prominente nga politiko nga nagpaluyo sini sira Representante Francis Escudero han Syahan nga Distrito san Sorsogon ngan kasanhi nga Alkalde san Bacon nga si Leovic R. Dioneda. Si anay Bise-Alkalde han Bacon nga si Aurelio Destacamento, upod nira an mga kasanhi nga konsehal han Sorsogon nga hira Antonio C. Detera, Azel Diesta ngan Telo Mella nanlimbasog san duha nga mga lokal nga lehislatura para san pag-aproba han mga ordinansa nga maghahatag san salapi para san pagbuhat san plebisito.
Ugsa san pagratipikar sini, mayda hangyo nga igdeklara an RA 8806 nga waray legal nga epekto nga ginsumite sin manlalaban o abogado nga si Atty. Gil Gojol. Tungod kay an Bungto san Bacon ginngaranan nga usa san mga angay bumaton sini nga hangyo, usa nga abogado tikang sa Buevasta, sa Distrito san Bacon nga si Atty. Glenn Olbes, nga naghatag sin depensa san pagkalegal sini sa ilarom san batakan-balaod o konsitusyonalidad. An legal nga pagkakonsitusyonal sini ginkauyonan san kadam-an san mga Sorsoganon nga karuyag sin pagpadukwag para san bag-o nga hinimo nga unit sin gobyerno lokal.
An mga nagtipa san ratipikasyon sini amo sira Governor Raul R. Lee ngan an iya asawa nga si Sally A. Lee nga amo an nagin syahan nga Alkalde san Syudad.


text:
Barira
An Barira usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Maguindanao ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 18,296 ka tawo ha 3,326 nga panimalay.
Kabahin an bungto han lalawigan han Shariff Kabunsuan tikang han Oktubre 2006 tubtob han pag-nulifikar hini han Korte Suprema dida han Hulyo 2008.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Barira ginbahin ngadto hin napulo kag usa (11) nga mga baranggay.
- Barira (Pob.)
- Bualan
- Gadung
- Liong
- Lipa
- Lipawan
- Marang
- Nabalawag
- Rominimbang
- Togaig
- Minabay


text:
Bohdan Khmelnytsky
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Bohdan Zynovii Mykhailovych Khmel'nyts'kyi (Ukranyano: БorдaH ЗиHoBiй MиxaйлoBич XMeлbHицbkий, nga agsob igsurat ha Linatin nga mga letra nga Khmelnytsky; kilalado ha Polako nga Bohdan Zenobi Chmielnicki; ha Ruso nga БorдáH XMeлbHи́цkий, ginsurat ha Linatin nga letra nga Bogdan Khmelnitsky) (natawo ca. 1595 — namatay Agosto 6, 1657) usa nga hetman han Zaporozhianhon nga Cosaco nga Hetmanado han Ukranya. Hiya an namuno han rebelyon patok han Polako-Lituanyano nga Mancomunidad nga mga magnate (1648 – 1654) nga an panuyo amo an pagtukod hin naglulugaring nga Cosaco nga estado. Han 1654 nakighimo hiya han Tratado han Pereyaslav upod han Tsardom han Russia, nga nagresulta han kawara han soberenya han Ukranya, syahan dida han Ruso nga Imperyo ngan ha sunod dida han Unyon Sovyetika.


text:
Phongsali (lalawigan)
An Phongsali o Phôngsali (ha Lao ຜົ້ງສາລີ) usa nga lalawigan han Laos, nga nahamutang ha amihanan nga dapit han nasod. An kapital han lalawigan amo an syudad han Phôngsali. Nahamutang an Phôngsali ha butnga han Yunnan (Tsina), ngan Điện Biên ha Vietnam , usa nga bag-o nga lalawigan nga nahimo han pagtunga han lalawigan han Lai Chau han syahan nga parte han. An kultura hini na-impluwensya ha kaagi hin duro han Tsina.
Administratibo nga pagbahinbahin[igliwat | Igliwat an wikitext]
An lalawgian nahimo han mga nasunod nga mga distrito:
- Boun Nua (2-05)
- Boun Tai (2-07)
- Khoa (2-03)
- Mai (2-02)
- Gnot-Ou (2-06)
- Phongsali (2-01)
- Samphan (2-04)


text:
Ormoc
An Syudad han Ormoc usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an ha Pilipinas. Sinugboanon o Cebuano iton lumad nga yinaknan ha Ormoc. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 154,297 ka tawo ha 31,542 nga panimalay.
An Syudad han Ormoc independent component city (naglulugaring nga kabahin nga syudad) ngan diri ini sakop han mga pamalaod han Gobierno han Probinsya han Leyte. Pero ha pagrepresenta ha Kongreso, iton Ormoc lakip han Ika-Upat nga Distrito han Leyte, upod han mga bungto han Albuera, Kananga, Merida, nga Isabel
Han Nobyembre 1991, an libong han Ormoc ginbaha han Bagyo Tropikal Thelma (o Bagyo Uring kon ha kodigo-nga-pagngaran han Pagasa). Mga baha ngan landslide nakamatay hin mga lima ka yukot (5,000) ka tawo, an kadam-an hini ha Ormoc mismo.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Syudad han Ormoc mayda usa ka gatos ngan napulo (110) nga baranggay.
Mga Kirita-on[igliwat | Igliwat an wikitext]
- An Leyte Moutain Trail nagtitikang ha Linaw Danao ngan nagpapadayon ngadto han Mahagnao Volcano Natural Park - mga kap-atan (40) nga kilometros.
- Rainforest tour mga linaw o danaw (Mahagnao, Malagsum, Casudsu-Ran ngan Danao), an mga busay Guinaban, mga kagurangan, mga patag ngan mga paglantaw han isla o puro han Samar tikang han nabubutnga nga kabugkiran han Amandiwing, an kadam-an nga tropical nga tanaman ug kahayopan, upod hin mga insekto hin dirudilain nga kolor, mga alibangbang, mga bugsok (deer), mga baboy nga ihalas, mga amô, katamsihan, mga orchids ngan giant fern.
- An Linaw Danao violin-nga-kahimo nga linaw (lake) mga tulo (3) ka km an kahalaba ha elevation hin 2,100 feet ha igbaw han sealevel. An linaw mayda daw giant eel. Puyde mamlite hin mga sakayan. Mayda floating nga ristorante.
- Tongonan Hotsprings National Park usa nga siong hin geothermal power source, nga nakahatag hin elektrisidad han bug-os nga rehiyon. An syahan nga geothermal plant ha Pilipinas.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Ganghaan han Syudad han Ormoc
- ELGU nga websayt han Ormoc
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne
Hi Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne, (ha literal nga Winaray: Enrique han Tour d'Auvergne, Viskonde han Turenne; Kinatsila ngan daan nga Winaray: Enrique de la Tour de Auvergne-Bouillon) nga agsob tinatawag la nga Turenne (11 han Septyembre 1611, Sedan, Ardennes – 27 han Hulyo 1675) usa han mga gisikati nga api han La Tour d'Auvergne nga pamilya. Nakilala hiya ha militar nga buruhaton ngan hiya nagin usa nga Mariskal han Fransya. Usa hiya han unom nga mga mariskal nga ginhimo nga Mariskal Heneral han Fransya (Mariskal nga Kasahiran han Fransya).


text:
Rizal
- Ini nga artikulo mahiunong han lalawigan han Pilipinas. Para ha lain nga kasirigngon, kitaa Rizal (pansayod). Para han nasodnon nga bayani han Pilipinas, kitaa José Rizal.
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Rizal usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha rehiyon han CALABARZON mga 20 ka kilometro ha sinirangan tikang ha Manila. Ginngaranan ini nga lalawigan ha dungog han nasodnon nga bayani han nasod nga hi José Rizal. An kapital han lalawigan han Rizal amo an Syudad han Antipolo, bisan man kon an kapitolyo nahimutang ha Syudad han Pasig ha Metro Manila, nga amo an anay kapital han lalawigan.
2000 nga census—1,707,218 (ika-11 nga gidako-i)
Densidad—1,304 ha tagsa km² (ika-2 nga gihataasi)
Mga Dagko nga Syudad—0
Mga Komponent nga Syudad—1
Mga Bungto—13
Mga Baranggay—187
Mga Distrito ha Kongreso—4‡
‡ Lakip hini an duha nga mga distrito han Syudad han Antipolo.
Ginsasapitan an Rizal han Metro Manila ha katundan, han lalawigan han Bulacan ha amihanan, han Quezon ha sidlangan ngan han Laguna ha salatan. Nahamutang gihapon an lalawigan ha amihanan nga mga labnasan han Laguna de Bay, an gidako-i nga danaw han nasod.
An Rizal usa nga bugkiron nga lalawigan nga nahabawbaw han katundan nga mga bahin han salatan nga bahin han Sierra Madre nga kabugkiran. An Syudad han Antipolo mayda mahusay nga paglantaw han Metro Manila ngan dinhe mabibilngan an Hinulugang Taktak, usa nga busay nga sikat hit mga turista.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | Igliwat an wikitext]
Tinag-alog an yinaknan dinhe nga lalawigan.
Heyograpiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
Politikal[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Rizal ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad.


text:
Biliran
- Ini nga artikulo mahitungod han probinsya. Para han bungto, kitaa an Biliran, Biliran.
An Biliran usa han mga gigutiayi nga mga probinsya o lalawigan han Pilipinas. Nahamutangan ini ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon. It Biliran usa nga isla-nga-probinsya ngan nahamutangan la hin mga pira ka kilometros ha amihanan han isla han Leyte. Naval an kapital han Biliran. Han una, an Biliran kabahin han lalawigan han Leyte hangtod naging lain nga lalawigan an Biliran han tuig 1992.
Sulod
Mga Tawo ngan Kultura
Demograpiko
Sumala han Mayo 2000 nga census, an Biliran mayda populasyon nga 140,274, amo nga an probinsya, ika-lima nga giguti-ayi han katawhan nga probinsya han nasod, ngan gigamayi ha bug-os nga rehiyon. Mayda mga 27,907 nga panimalay han lalawigan nga an average nga kadako nga 5.02 ka tawo, hiruhitaasay la han nasodnon nga average nga 4.99.
Mga Yinaknan
An mga taga-Biliran nayakan han Sinugboanon o Cebuano ngan Winaray. An Cebuano nga yinaknan, ginagamit hin mga 57.79% han populasyon ngan an kasagaran ha ira aadto han kalondan nga bahin han isla nga naatubang han Sugbo, samtang an Winaray ginagamit hin 40.80% nga aada han sidlangan nga bahin han lalawigan ngan ha isla han Maripipi.
Ekonomiya
An masurung nga pagpakabuhi han lalawigan amo an panagat o pangisda. Kaurugan han mga bungto, labi na an Naval ngan Biliran, mag-upay an mga daungan hin mga sakayan. Mayda 95 nga hectares of brackish water fishponds which produce prawns, pasayan ngan bangus. Mayda liwat 30 ka hektaryas hin seawater mga maupay gamiton para hin seaweed farming ngan 10 pa ka hektaryas para hin fishcage culture.
Tungod kay damo hin bukid an isla, an Biliran nakasuporta hin dirudilain nga mga taramnan ha agrikultura. An mga mapaso-ay nga kapatagan puyde igtanom hin humay ngan iba pa nga mga taramnan nga tropikal. An mahagkotay nga kabugkiran puyde tamnan hin mga hagtaas-in-balor nga mga taramnan sugad hin cutflower ngan mga dirudilain nga mga utanon nga gintatanom ha Syudad han Baguio o ha Syudad han Tagaytay.
An mga nangungukoy dida mayda gihapon industriya hin hunting, pangahoy, ngan manufacturing. An prinsipal nga raw material nga ginhihimo amo an luget ngan lana hin lubi. Lakip han mga proseso nga goods an white clay ceramics, bulad, raw gulaman, ngan citronella oil.
Lakip han waray pa kagamit nga mga natural resource han isla amo an geothermal power ngan an damo nga sulfur ngan gypsum nga deposito.
Heyograpiya
Politikal
An Biliran ginbahinbahin hin mga walo (8) nga munisipalidad o bungto. Labot la han Maripipi, ngatanan han mga bungto ada ha Isla han Biliran samtang an Maripipi isla-nga-bungto nga nahamutangan ha kanawayan o amihanan-nga-katundan. An gidako-i nga bungto amo an Naval, an kapital. Maripipi an giguti-ayi nga bungto.
Mga Bungto
Pisikal
An Biliran mayda kabug-osan nga kahaluag hin 555.4 ka kwadrado nga kilometros, nga amo ini nga an Biliran an ika-upat nga giguti-ayi nga probinsya ha Pilipinas. An duha nga dagko nga isla amo an Isla han Biliran ngan an Isla han Maripipi.
Nahimutang an Isla han Biliran Island ha amihanan nga kaladwan tikang han Isla han Leyte tabok han Estrecho han Biliran. Ha timugan (o salatan-sinirangan) amo an Baybayon han Carigara, ha dumagsaan (o amihanan-sinirangan) amo an Dagat Samar, ngan padayon pa, an Isla han Samar. Ha katundan amo an Dagat Bisaya ngan an Masbate nahimutang hin mga 30 ka km ha kanawayon o amihanan-katundan.
An main nga isla han Biliran bukidon ngan mayda hagli-ot nga mga kahaluag ha may baybayon.
Iton mga bungto han Naval ngan Caibiran la an mayda haglu-ag nga patag nga maupay tamnan hin agrikultura. An Bukid Suiro, nga mayda kahataas hin 1,300 ka metros amo an gihataasi nga punto dida han isla.
Kaagi ngan Kasaysayan
Han temprano nga bahin han panahon han Espanyol, an yana-tinatawag nga Isla han Biliran gintawag nga Isla de Panamao (kun ha Winaray Purô han Pan-amaw). Ini nga pulong nahahanungod hin klase nga etniko nga pukot. An ngaran yana nga Biliran gintutuohan nga ginpili dida han mga namumutnga nga panahon han urhi nga mga 1600s ngan han temprano nga bahin han mga 1700. Sumala hin pipira nga ginmantala, an ngaran nagtíkang hin usa nga klase nga banwa nga an tawag borobiliran nga han una masurong dida han kapatagan han isla. Mayda liwat alternatibo nga teorya nga nasiring nga an ngaran tinmikang han pulong nga bilir, nga gintagan hin kahubaran hin daan nga Bisaya nga pagpurulongan o diksyunaryo nga amo an “pag-ultan o ligid hin sakayan, vase o bisan ano nga nalabaw, sugad hin ugat, o an agi mga ginhihimo han arado.” An diksyunaryo naghahatag gihapon han pulong nga biliran komo alternatibo nga kasurat han bilir. Ini nga teorya mayda suporta ha kaagi nga an Biliran amo an syahan nga dagko-nga-scale nga hirimoan hin sakayan nga ginhimo dida han mga 1600. Mga galleon ginhimo pagsuporta han Galleon nga Negosyo han Manila ngan Acapulco ha Mexico.
An syahan nga bungto, nga an ngaran Biliran, gintukod han 1712. Hini nga panahon, an isla kabahin han probinsya han Sugbo o Cebu. An Biliran, upod han mga isla han Samar ngan Leyte ginhimo nga lain nga probinsya dida han 1735. Ha pagtika-iha, han pagbulag han Samar ngan Leyte ngadto hin duha nga probinsya han 1768, an Biliran nahimo nga bahin han Leyte.
Dida han Gyera Pankalibotan II, an Biliran mayda kalugaringon nga mga puwersa gerilya ha ilarom han Leyte nga pamuno ni Coronel Ruperto Kangleon. An mga gerilya nga operasyon nakabulig hin dako han malinamposon nga paglugsong han mga puwersa liberasyon han mga Americano ha Palo, Leyte, han Oktubre 20, 1944 ugsa han Pakig-away ha Leyte Gulf.
Han Abril 8, 1959 ginpirma ngan nahimo nga balaod an Republic Act No. 2141 nga naghimo han Biliran nga sub-probinsya han Leyte. An isla nahimo la nga iya kalugaringon nga probinsya dida han Mayo 11, 1992 pinaagi han Republic Act No. 7160 ngan hin plebesito, ug yana an Biliran amo an usa han mga gibag-ohi nga mga probinsya.
Kitaa Gihapon
Mga Sumpay ha Gawas
- Opisyal nga Websayt han Gobierno han Probinsya han Biliran
- Biliran Island - Undiscovered Paradise
(No. 1 portal entry han Biliran ngan naghahatag hin mga impormasyon mahitungod hit pagbisita ha Biliran)
- My Biliran Island Picture Gallery
(dadamo nga mga litrato han Biliran)
- Biliran Forum
(Message Board para han mga Biliranon ngan ira mga kasangkayan ha bug-os nga kalibutan)
- Biliran Province
(Websayt han historiador nga hi Dr. Rolando Borrinaga mahitungod han Biliran. Damo nga impormasyon mahitungod han politika ngan kasaysayan han lalawigan)
- Websayt Mahitungod han Isla han Biliran
Mga Reperensya
- Borrinaga, Rolando O. “Lost meanings in Biliran.” [1]
- Borrinaga, Rolando O. “How Biliran got its name.” [2]
- Biliran. “About Biliran.” [3]


text:
MacArthur, Leyte
An MacArthur usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 16,844 ka tawo ha 3,410 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An MacArthur mayda katloan kag usa (31) nga baranggay.
Pangiskwelahan[igliwat | Igliwat an wikitext]
An MacArthur in may 28 nga pampubliko na eskwelahan pan-elementarya:
Ngan may-ada ini duwa na pampubliko na eskwelahan pansekundarya:


text:
Éamon de Valera
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Éamon de Valera (natawo nga George De Valero nga ginsakto nga Edward George de Valera, nga ha panalagsaon igin-Gaelic nga Éamon de Bhailéara; Oktubre 14, 1882 – Agosto 29, 1975), usa nga Irlandes nga politiko, nga kilalado komo usa nga namuno han pakigbisog han Irlanda para hin independensya tikang han Reino Unido han Gran Bretanya ngan Irlanda han una nga bahin han ika-20 nga siglo, ngan han Republikano nga patok-han-Tratado nga mga natipa han sinmunod nga Irlandes nga Gyera Sibil.
Ha magkalainlain nga panahon, hiya usa nga matematiko, magturutdo ngan politiko, nagsirbe hiya komo namumuno han Irlandes nga gobyerno hin tulo ka lain nga okasyon, komo ikaduha nga Presidente han Konseho Ehekutibo (orihinal nga pagtawag para han titulo han primer ministro) ngan an syahan nga Taoiseach (titulo para han primer ministro katapos han 1937). Nagtapos hiya han iya karera ha politika komo Mangulo han Irlanda, nagsirbe hin duha ka panahon tikang han 1959 hantod 1973. Hi Eamon de Valera amo gihapon an Kansilyer han Unibersidad Nasodnon han Irlanda tikang han 1922 hangtod 1975.
Gintahod hiya ngan gindidirî hiya hin patas nga bahin ha bug-os nga Irlandia, dida han buhi pa hiya ngan katapos han iya kamatayon, hi Eamon de Valera ginsisiring nga usa han mga impluwensyal nga mga tawo han kaagi han Irlandes han ika-20 nga siglo.