text:
Merkado
An merkado[1] amo an usa ha dirudilain nga sistema, institusyon, pamaagi, relasyon sosyal ngan infrastruktura kun diin puydi mamaligya ngan magbalyo hin paninda ngan serbisyo, nga nauupod ha ekonomiya. Usa ini nga pag-ayos kun diin an mga mamamaligya ug magparalit puydi magbalyo hin mga butang.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 270.


c: text/html

text:
Roma
An Roma amo in syudad ngan amo an ulohan han Italya ngan ini gihapon an pinakadako ngan may gidamoi nga tawo nga syudad ngan comuna han nasod, nga may-ada labaw han 2.7 ka milyones nga molupyo ha 1,285.3 ka km2 (496.3 sq mi). An kanan syudad metropolitana nga sakop in pinakadako gihapon ha Italya nga may-ada 4.2 milyones nga mga molupyo han Lalawigan han Roma.[3] An syudad in nahamutang ha butnga-katundan nga bahin han Rawis han Italya, ha dapit han Salog Tiber ha sulod han Rehiyon han Lazio.
An kaagi han Roma in naunat ha labaw han duha ngan katunga ka mil ka mga tuig. Ini an naging ulohan han kagamhanan han Ginhadian han Roman, an Republika han Roma ngan an Imperyo han Roma, kun diin ini an nangunguna nga kusog ha Katundan nga Europa ngan an katunaan nga nagpapalibot ha Dagat Mediteranyo han labaw ha pito ka gatos nga mga katuigan tikang ha ika-1 gatostuig BC tubtob ha ika-7 gatostuig AD. Tikang han ika-1 gatostuig AD, an Roma an naging lingkuran han Papahan ngan, katima han pagkahuman han pamuno han Imperyo Bizantino, ha ika-8 gatostuig ini in naging ulohan han mga Estado han Papa, nga natima tubtob 1870. Han 1871 Roma an naging ulohan han Ginhadian han Italya, ngan han 1946 an Republika han Italya.
Kahuman han Butnga nga panahon, an Roma in pinamunoan han mga papa sugad kanda Alejandro VI ngan Leon X, nga ginhimo an syudad ha usa ha mga dagko nga sentro han Renasimyento ha Italya, kalakip an Florensya.[4] An yana nga bersyon han Basilica ni San Pedro in gintukod ngan an Sistine Chapel in ginpintar ni Michelangelo. An mga bantog nga mga man-aarte ngan mga arkitekto, sugad kanda Bramante, Bernini ngan Raffaello in nangukoy hin pipira nga mga panahon ha Roma, nga nakabulig ha Renasimyento ngan arkitektura Barroco.
Han 2007, an Roma an ika-11-nga-ginkakadtoan nga syudad ha kalibutan, ika-3 ha Unyon Europeo, ngan pinakaginkakadtoan nga syudad ha Italya.[5]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Bilancio demografico Anno 2011 (dati provvisori) - Roma
- ↑ Bilancio demografico Anno 2011 (dati provvisori) - Comune: Roma
- ↑ OECD. Competitive Cities in the Global Economy. (PDF) ginhipos tikang ha an orihinal dida han 2007-06-14 Ginkità dida han 2009-04-30.
- ↑ "Rome, city, Italy". Columbia Encyclopedia (6th ed.). 2009. http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=117042793.
- ↑ Bremner, Caroline (12 December 2008). Euromonitor International's Top City Destinations Ranking. Euromonitor International. Ginkità dida han 2 March 2010.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adam Stefan Sapieha
An Iya Eminencia nga hi Prinsipe Adam Stefan Stanisław Bonfatiusz Józef Sapieha (Mayo 14, 1867 – Hulyo 23, 1951) amo in usa nga Polako nga Arzobispo han Simbahan Katolika Romana ngan amo an sinisiring han iba, nga nagmaestro kan Papa Juan Pablo II.
Hi Sapieha natawo han Mayo han 1867 ha kastilyo han Krasiczyn ngadto hin pamilya hin nobilidad. Hiya an putó han pito nga mga anak ni Prinsipe Adam Stanisław Sapieha-Kodenski ngan Prinsesa Jadwiga Klementyna Sanguszko-Lubartowicza.
Nag-iskwela hiya han Pontificio nga Gregoriano nga Unibersidad ha Roma, ngan diin didto gihapon hiya gin-ordinar nga padi han Oktubre 1, 1893. An nag-ordinar ha iya amo an hadí nga Obispo han Krakovia nga hi Jan Kardinal Puzyna de Kosielsko. Hi Padre Sapieha nagtrabaho anay komo pastor dida han diosesis han Lemberg, nga diin liwat nagsirbe hiya didto han seminaryo komo miyembro han fakultad hin upat ka tuig hangtod han kahimo niya nga rector hinin seminaryo.
Ginhimo hiya nga obispo han diosesis han Krakovia han Nobyembre 24, 1911, ngan ginkonsagrar hiya ni Papa Pío X han Disyembre 17 hadto gihapon nga tuig. Dida han pagpasaka han kan Sapieha diosesis ngadto hin yakan-balaod hin arsodiosesis han 1925, hi Sapieha amo an nahimo nga syahan nga Arzobispo han Krakovia han siyam-ka-gatos nga kaagi hini. Ginpremyohan hi Sapieha han 1936 han Busag nga Ágila nga Orden.
Han Agosto 1944, napiritan hi Arzobispo Sapieha pagpadalagan han iya seminaryo ha sekreto tungod han pagsalakay ngan pag-okupar han mga Nazi han Krakovia; ginbalhin niya an iya mga seminarista (upod an magigin Papa Juan Pablo II nga hi Karol Wojtyła) ngadto han iya balay han obispo agod matapos an ira pagtuón. Ginhimo hi Sapieha nga Kardinal nga Presbitero, han titulo nga S. Maria Nuova, han Pebrero 18, 1946, nga amo gihapon nga tuig nga iya gin-ordenar hi Karol Wojtyła, ngadto han pagka-padi Katoliko ha kapilya han iya pan-obispo nga urukyan. Maaram hi Sapieha nga hi Wojtyła magigin padi han batan-on pa ini dida han paghatag ni Wojtyła hin pag-uswag nga yaraknon dida han okasyon han pagbisita han arsobispo han iya iskwelahan.
Namatay hi Sapieha han Hulyo 23, 1951, ha edad nga 84. Hi Kardinal Sapieha ginlubong ha kastilyo han Wawel (ha Krakovia).


text: 1Kabugtoan ko, akon gud ungara ug pag-ampo ha bug-os ko nga kasingkasing nga matalwas unta an kalugaringon ko nga mga tawo! 2Makakapatapod ako ha iyo nga mapaso gud an ira pag-alagad sa Dyos, kundi diri pinasikad hin matuod nga kinaadman. 3Waray nira hibaroi an paagi han pagkamatadong nga tikang sa Dyos, ngan naghimo hira hin ira kalugaringon nga paagi; sanglit waray hira magtubyan han ira kalugaringon ngadto han kanan Dyos paagi hin pagmatadong han tawo. 4Kay gintapos na ni Cristo an Balaod, basi isipon nga matadong sa Dyos an bisan hin-o nga natoo. 5Amo ini an iginsurat ni Moises mahitungod han pagkamatadong sa Dyos han tawo pinaagi hin pagtuman han Balaod: “Mabubuhi adton bisan hin-o nga magtuman han mga sugo han Balaod.” 6Kundi amo ini an iginsiring mahitungod han pagkamatadong sa Dyos han tawo pinaagi hin pagtoo: “Ayaw pagpakiana ha imo kalugaringon, ‘Hin-o in masaka ngadto ha langit?’ ” (Ha aton pa, pagpalusad kan Cristo). 7“Ayaw liwat pagpakiana, ‘Hin-o in malusad ngadto ha kahiladman?’ ” (Ha aton pa, pagbanhaw kan Cristo tikang han mga minatay). 8An karuyag sidngon amo ini: “Haraniay ha iyo an mensahe han Dyos; aada ha iyo mga im-im ngan ha iyo mga kasingkasing”—ha aton pa, an mensahe hin pagtoo nga amon ginwawali. 9Matatalwas ka kon itug-an mo ha imo mga im-im nga “Ginoo hi Jesus,” ngan tumoo ka ha imo kasingkasing nga ginbanhaw hiya han Dyos. 10Kay natoo an tawo ha iya kasingkasing, ngan nagmamatadong hiya sa Dyos; nagtutug-an hiya pinaagi han iya mga im-im, ngan natatalwas hiya. 11Nasiring an Kasuratan, “Adton natoo ha iya diri makakaawod.” 12Para ini han ngatanan, kay waray kalainan an mga Judiyo ngan an mga Hentil; an Dyos uusa la nga Ginoo han ngatanan, ngan ginpapakaupay gud an ngatanan nga natawag ha iya. 13Sumala han siring han Kasuratan, “Matatalwas an bisan hin-o nga natawag han ngaran han Ginoo.” 14Kundi uunanhon hin pakagtawag nira ha iya kon waray hira tumoo? Ngan uunanhon hin pagtoo nira kon waray hira makabati han mensahe? Ngan uunanhon hin pakabati nira kon diri igsangyaw an mensahe? 15Ngan uunanhon hin paghisangyaw han mensahe kon diri ipadara an mga magsarangyaw? Sumala han siring han Kasuratan, “Kamakaruruyag han pag-abot hadton mga nagdadara han Maupay nga Sumat!” 16Kundi diri ngatanan kinmarawat han Maupay nga Sumat. Nagsiring hi Isaias ngahaw, “Ginoo, hin-o in tinmoo han amon mensahe?” 17Sanglit an pagtoo natikang hin pamati han mensahe, ngan an mensahe natikang han pagwali kan Cristo. 18Kundi napakiana ako: Matuod ba nga waray hira makabati han mensahe? Waray ruhaduha nakabati hira—sumala han siring han Kasuratan: “Inmabot an ira tingog ngadto han bug-os nga kalibutan, inmabot an ira mga pulong ngadto han mga sidsid han tuna.” 19Napakiana pa ako: Waray ba makasabot an katawhan han Israel? Hi Moises ngahaw an syahan nga mabaton: “Hihimoon ko nga mangabugho ka hin katawhan nga diri matuod nga nasod; hihimoon ko nga masina ka hin usa nga nasod hin mga lurong.” 20Ngan hi Isaias hin waray lipodlipod nasiring, “Hin-agian ako hadton waray mamiling ha akon, pinmakita ako hadton waray magpakiana ha akon.” 21Kundi nasiring hiya mahitungod han Israel: “Magkulop an akon paghinulat hin malinarisnon ngan masupilon nga mga tawo.”


text:
Ozamiz
An Syudad han Ozamiz (ginsusurat gihapon ha kasagaran nga Syudad han Ozamis) usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan han Misamis Occidental ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 110,420 ka tawo ha 22,170 nga panimalay.
Ngaran[igliwat | edit source]
An Syudad han Ozamiz ginngaranan han una nga Misamis. Ginbalyo an ngaran hini ngadto han Ozamiz. Ginngaranan ha dungog kan Jose Fortich Ozamiz nga amo an nagsirbe nga gobernador, kongresista ngan, ha pagtika-iha, an syahan (ngan tubtob ha yana, an amo la) nga Senador tikang han probinsya. Amo nga bisan masurong an kasurat han ngaran nga Ozamis, an opisyal nga kasurat han ngaran han syudad Ozamiz. Mayda biyograpiya mahitungod kan Senador Ozamiz nga mabibilngan dida han Ozamis.com nga websayt.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Ozamiz ginbahin ngadto hin kalim-an kag usa (51) nga mga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Websayt mahitungod han Syudad han Ozamiz
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text: 1Diin ba titikang an iyo mga aruaraway ngan mga pagkabirubingkil? Natikang ini ha iyo mga karuyagon han kahilayan nga agsob mag-inaraway ha sakob niyo. 2Karuyag niyo in mga butang, kundi diri niyo naangkon, sanglit andam kamo pagpatay; makusog an iyo pag-ungara hin mga butang, kundi diri niyo nakukuha, sanglit nagkakabirubingkil ngan nag-aaragway kamo. Diri niyo naaangkon an iyo kinaruruyag, kay diri man kamo nangangaro han Dyos. 3Ngan kon nangangaro kamo, diri kamo nakakakarawat, kay maraot man an iyo katuyoanan; nangangaro kamo basi gamiton la niyo para han iyo kalugaringon nga mga kahilayan. 4Mga tawo nga waray pagtoo! Diri ba kamo maaram nga an pakigsangkay han kalibutan amo an pakig-away han Dyos? Magigin kaaway han Dyos an karuyag magin sangkay han kalibutan. 5Ayaw kamo paghunahuna nga waray la kahulogan an kasuratan nga nasiring, “An espiritu nga iginhatag ha aton han Dyos puno hin magpintas nga mga ungara.” 6Kundi makurukusog pa an grasya nga iginhahatag han Dyos. Sumala han siring han kasuratan, “Kontra sa Dyos an mga mapahitas-on, kundi nahatag hiya hin grasya han mga mapaubsanon.” 7Sanglit, pagsugot kamo han Dyos. Atohi niyo an Yawa ngan mapahirayo hiya ha iyo. 8Pahirani kamo han Dyos, ngan mapahirani hiya ha iyo. Hugasi niyo an iyo mga kamot, kamo nga mga makasasala! Linisi niyo an iyo mga kasingkasing, kamo nga mga maglabyaw! 9Pagmabidoon kamo, pagnguyngoy, ngan pagtangis; saliwani niyo hin pagtangis an iyo katatawa, ngan kabidoan an iyo kalipayan! 10Pagpaubos kamo ha atubangan han Ginoo ngan pagpapahitas-on kamo niya. 11Ayaw kamo maggipasusonsuson, kabugtoan ko. Kon hin-o in nasuson o naghuhukom han iya bugto nasuson liwat ngan naghuhukom han Balaod. Sanglit kon naghuhukom ka han Balaod, diri ka na nagsusugot han Balaod, kundi ikaw an naghuhukom han Balaod. 12An Dyos la an magbaralaod ngan maghurukom. Hiya la an nakakatalwas ngan makakapuo. Baga hin-o ka nga maghuhukom han imo igkasi-tawo? 13Yana pamatii ako niyo, kamo nga nasiring, “Yana o buwas makadto kami hini nga syudad, diin magpapabilin kami hin usa ka tuig, ngan magpapakabuhi kami basi makapanalapi kami.” 14Diri ngani kamo maaram kon ano an mapaabot ha iyo buwas! Sugadsugad la kamo han manipis nga burong nga nakikita hin usa ka dali, ngan nagpapapas dayon. 15Amo unta ini an angay niyo igsiring, “Kon tumugot an Ginoo, mabubuhi pa kami, ngan magbubuhat kami hini o hadto.” 16Kundi yana mapinahitas-on ngan nanhahambog kamo; sayop in sugad nga panhambog. 17Sanglit, nakakasala an tawo nga diri nagbubuhat han maupay nga iya hinbabaroan nga angay niya buhaton.


text:
Pilar, Sugbo
An Pilar usa nga ika-lima ka klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 11,226 ka tawo ha 2,638 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Pilar ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga baranggay.
- Biasong
- Cawit
- Dapdap
- Esperanza
- Lanao
- Lower Poblacion
- Moabog
- Montserrat
- San Isidro
- San Juan
- Upper Poblacion
- Villahermosa
- Imelda


text:
Misamis Oriental
An Misamis Oriental usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutangan ha Amihanan nga Mindanao nga rehiyon. An kapital hini ngan an sentro han rehiyon amo an Cagayan de Oro. Ginsasapitan an probinsya han Lanao del Norte ngan Bukidnon ha salatan, han Agusan del Norte ngan Agusan del Sur ha sidlangan, ngan ha amihanan amo an Dagat Bohol upod han isla-probinsya han Camiguin tikang han amihanan nga labnasan hini.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
JANELLA SALVADOR I LOVE U
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Misamis Oriental ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga bungto ngan tulo (3) nga mga syudad.


text:
La Union
- It "La Union," nga waray tigaman nga "o," amo an probinsya ha Pilipinas. Para hin mga lugar ha Latin America ngan Espanya, kitaa an La Unión.
An lalawigan han La Union usa nga lalawigan han Pilipinas nga nahimutang ha Ilocos nga Rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Syudad han San Fernando ngan ginsasapitan ini han Ilocos Sur ha amihanan, han Benguet ha sidlangan, ngan han Pangasinan ha salatan. Ha katundan han La Union amo an Dagat Salatan Tsina.
Sulod
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An La Union ginbahin ngadto hin napulo kag siyam (19) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad.
Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Sugad han kaurugan nga mga dapit han rehiyon, it lalawigan nahamutnga han Cordillera nga kabugkiran ha sidlangan ngan han Dagat Salatan Tsina ha katundan.
Kaagi[igliwat | edit source]
Nahimo an lalawigan han La Union, (tikang han la unión nga nangangahulogan nga "an paghiusa" o "an nahiusa" ha Kinatsila) han tuig 1850, dida han pagtirok han gobyerno han mga salatan nga bungto han Ilocos Sur, han amihanan nga mga bungto han Pangasinan,ngan han salatan nga bungto han Benguet ha sidlangan.


text:
Espanya
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Ginhadi-an han Espanya (Kinatsila ngan Gallego: Reino de España; Aragones: Reino d'España; Asturianu: Reinu d´España; Kinatalan: Regne d'Espanya; Vascongado: Espainiako Erresuma; Aranes: Regne d'Espanha) usa nga nasod nga nahamutangan ha salatan-habagatan Europa. Ha katundan (ngan, ha Galicia, salatan), sapit an Portugal. Ha salatan, sapit ini han Hibraltar ngan Marrueko. Ha dumagsaan o amihanan-sinirangan, ha daplin han kabugkiran han Pirineos, sapit iton Fransya ngan an guti-ay nga prinsipado han Andorra. Lakip hini an mga Islas Baleares ha Dagat Mediterraneo, an Islas Canarias ha Kalawdan Atlantico, an mga syudad han Ceuta ngan Melilla ha amihanan nga Africa, ngan in pipira nga mga isla nga waray may na-ukoy ha Mediterraneo nga dapit han Estrecho han Gibraltar nga tinatawag nga Plazas de soberanía, sugad han Islas Chafarinas, an mga "kabato-an" (peñones) han Vélez ngan Alhucemas, ngan an guti-ay nga Isla Perejil (gin-awayan). Ha dumagsaan o amihanan-sinirangan ha daplin han Pirineos, usa nga gamay nga exclave nga bungto nga it ngaran Llívia ha Catalunya ginpapalibotan hin teritoryo han Franses.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga tigaman[igliwat | edit source]
- ↑ Amo gihapon an Hadianon nga awit
- ↑ Ha pira nga mga komunidad autonoma, an Inaranes (Inocsitan), Vinascongado, Kinatalan/Vinalensya, ngan Ginalego mga igkasi-opisyal nga mga pinulongan. An Bable ngan Lineones ginkikilala nga opisyal
- ↑ Ugsa han 1999 (ha balaod, 2002) : Peseta Espanyola.
- ↑ Gawas han Islas Canarias, nga aada han WET nga zona hin oras (UTC, UTC+1 ha katsirak).
- ↑ Ginagamit gihapon an.eu nga dominio, kay ginsasaro ini upod hin iba nga mga estado nga api han Unyon Europeo. An dominio nga .cat ginagamit gihapon ha mga teritoryo nga nayakan-hin-Kinatalan.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Spain. www.focus-migration.de: (2009-01-01). Ginkità dida han 2009-09-22.
- ↑ Official Population Figures of Spain. Population on the 1 January 2009. Instituto Nacional de Estadística de España. Ginkità dida han 2009-06-03.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Spain. International Monetary Fund. Ginkità dida han 2009-10-01.
- ↑ CIA World Factbook. Ginkità dida han 2008-08-13.


text:
Pandan, Antique
An Pandan usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Antique ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 27,647 nga tawo ha 5,534 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Pandan ginbahin ngadto hin katloan kag upat (34) nga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Pandan.gov.ph - Opisyal nga Websayt han Bungto han Pandan, Antique, Philippines
- PANDAN.PH - Pandan Antique Philippines
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Moscow
An Moscow (Iniggles nga kaluwas: /ˈmɒskaʊ/ o /ˈmɒskoʊ/; Rinuso: MockBá, tr. Moskva, IPA: [mɐˈskva] in ulohan, gidamoi popyulasyon nga syudad, gidamoi nga popyulasyon ha suhito federal han Rusya. An syudad in usa ka dagko nga pagkabutnga hin politika, ekonomika, kultura, syentifica, relihiyosa, pananalapian, pag-aram ngan panakayan ha Rusya ngan han kontinente. Moscow in giaamihani nga syudad han Kalibutan nga may-ada popyulasyon nga labaw han 10,000,000, an gidamoi nga popyulasyon nga syudad ha kontinente han Europa, nga ika unom nga gidakoi nga sawang han syudad ha kalibutan. An iya popyulasyon sumala han pahiuna nga resulta han 2010 nga senso in 11,514,300. Sumala han Forbes 2011, an Moscow in may-ada 79 nga mga bilyonaryo, nga ginsaliwanan an New York komo an syudad nga may-ada gidamoi nga ihap hin mga bilyonaryo.


text:
Luís Vaz de Camões
Hi Luís Vaz de Camões (Pinortuges nga pagluwas: [luˈiʃ vaʃ dɨ kaˈmõĩʃ]; nga agsob tawagon nga Camoens) (c. 1524–10 han Hunyo, 1580) amo an ginkikitâ nga gimakarit nga paragsiday han Portugal ngan ha Pinortuges nga pinulongan. An iya kamakarit ha garay ginkumpara ha kan Shakespeare, Homeros, Virgilio ngan Dante. Nagsurat hiya hin damolaay nga laraynon nga siday (ha Pinortuges ngan ha Kinatsila) ngan hin drama kundi an ginhihinumdoman ha iya amo an iya epiko nga ginsurat nga Os Lusíadas.[1] An iya tinirok nga siday nga An Parnasum ni Luís de Camões nawarâ ha iya kinabuhì.


text:
Negros Occidental
An Negros Occidental (kon ha Winaray: Katundan nga Negros o Kalondan nga Negros) usa nga lalawigan o probinsya han Pilipinas nga nahamutangan ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han Bacolod ngan an lalawigan ada nahamutangan han kanawayon o amihanan-katundan nga katunga han isla han Negros; an lalawigan han Negros Oriental ada hiton timugan o habagatan-sinirangan nga dapit han isla. Ha tabok han Golfo han Panay ngan han Estrecho han Guimaras ha kanawayon o amihanan-katundan amo an isla-nga-probinsya han Guimaras ngan an probinsya han Iloilo ha Isla han Panay.
2000 nga census—2,565,723 (ika-2 nga gidako-i)
Densidad—324 ha tagsa km² (ika-15 nga gihataasi)
Mga Dagko nga Syudad—1
Mga Komponent nga Syudad—12
Mga Bungto—19
Mga Baranggay—661
Mga Distrito ha Kongreso—7†
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ha Negros Occidental, Hiligaynon an lumad nga yinaknan han mayoriya. Kondi, ha sinirangan nga dapit han probinsya nga naatubang han Isla han Cebu o Sugbo, mayda mga pipira nga mga bungto ngan syudad nga Sinugboanon an ira yinaknan. Ini hira amo an
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Negros Occidental mayda napulo kag siyam (19) nga bungto ngan napulo kag tulo (13) nga syudad. An Negros Occidental amo an mayda gidadamo-i nga mga syudad ha ngatanan nga probinsya ha Pilipinas.
Mga Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Physical[igliwat | edit source]
Kasaysayan[igliwat | edit source]
Han Nobyembre 5, 1898, nagtikang in usa nga rebelyon nga pinamunoan nira Juan Araneta ngan Aniceto Lacson nga natapos han pagkapirde han mga Katsila. Katapos han ira pagdaog, an mga rebolusyonaryo nagtukod han Republika han Negros nga ha pagtika-iha naglakip han lalawigan han Negros Oriental.
An probinsya han Negros del Norte igihimo tikang han Negros Occidental han Enero 3, 1986. Pero an pagtukod hini igindeklara dida han Hulyo 11, 1986 nga diri-konstitusyonal o nagtalapas han Batakang-Balaod. Han Agosto 18, 1986, iginbale waray an ginplano nga probinsya han Negros del Norte.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Probinsya han Negros Occidental


text:
Chakri nga Dinastiya
An Chakri nga Dinastiya (Thai: ราชวงศ์จักรี: Rajawongse Chakri) namuno ngan naghadi han Thailand tikang han hi hadi Taksin naideklara nga lurong han 1782. An ngaran nga Chakri (Thai จักรี) tikang han titulo nga Phya Chakri, nga ginhatag kan Rama I samtang heneral hiya han mga kasundalohan ni Taksin. Ha kamatuoran, an tawag han Thai nga katawhan hini nga panahon "Rattanakosin."
Sulod
Lista han mga Hadi han Chakri nga Dinastiya[igliwat | edit source]
- Buddha Yodfa Chulalok (Rama I) the Great พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช, 1782-1809
- Buddha Loetla Nabhalai (Rama II) พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย, 1809-1824
- Nangklao (Rama III) พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว, 1824-1851
- Mongkut (Rama IV) พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, 1851-1868
- Chulalongkorn (Rama V) the Great พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว "พระปิยมหาราช" 1868-1910
- Vajiravudh (Rama VI) พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, 1910-1925
- Prajadhipok (Rama VII) พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว, 1925-1935
- Ananda Mahidol (Rama VIII) พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล, 1935-1946
- Bhumibol Adulyadej (Rama IX) the Great พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช, 1946-yana
Pagngaran[igliwat | edit source]
Dida han paghadi ni Hadi Rama III, an mga nanguna ha iya nga hadi tinatawag nga "an syahan nga hadi" ngan "an butngan nga hadi". Pero hini nga paagi hin pagngaran an tawag daw ha iya magigin "an kataposan nga hadi", nga ginhunahanaan nga maraot nga senyas ngan amo nga waray ini gamita. An nahitabo lugod, iya ginhatag han mga nanguna nga hadi katapos han ira kamatayan an mga ngaran nga nahalista ha igbaw, ngan nagngaran hiya han iya kalugaringon nga "Nangklao". An ngaran nga "Rama" una nga gingamit ni Hadi Vajiravudh, pero an nagsunod ha iya waray hini kinmarawat. Bisan man kon waray ini mahibalik hin opisyal, amo ini an urog nga pagngaran ha Thailand. An ngaran nga Mongkut ha Iningles ngan mga basahon kaurogan nahanunungod kan Rama IV, pero ha Thailand it pag-intyende hini ha komun nga an titulo ha paghadi ni Rama VI, Phra Mongkut Klao Chaoyuhua.
Kitaa Gihapon: Rama (Hadi Thailand)
Bise-Hadi[igliwat | edit source]
Hangtod han tuig 1885 an tagsa hadi mayda bise-hadi (Maha Uparaja, nga puyde gihapon ighubad nga ika-duha nga hadi), ha kaurogan an bugto han hadi ngan an gin-designar nga masunod han trono - pero hi Rama II amo la an dati nga bise-hadi nga ha tinuod nagin hadi. Kon an bise-hadi namatay ugsa han hadi, an titulo ha kaurogan nagin bakante hin pipira ka tuig. Ini nga sistema gintanggal (o gin-abolish) ni Hadi Chulalongkorn dida han kamatay han iya bise-hadi nga hi Bovorn Vichaicharn died. Iya gindeklara an iya suhag nga anak nga prinsipe ha korona o crown prince, pero diri bise-king.
Lista hin mga Bise-Hadi[igliwat | edit source]
- Boworn Maha Surasinghanat กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท (1782-1802)
- Isarasundhorn (ha pagtika-iha Rama II) (1806-1809)
- Boworn Senanurak กรมพระราชวังบวรเสนานุรักษ์ (1809-1817)
- Boworn Maha sakpolsep กรมพระราชวังบวรมหาศักดิพลเสพย์ (1824-1832)
- Pinklao พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว (1851-1866)
- Boworn Vichaicharn กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ (1868-1885)
Mga Regent[igliwat | edit source]
Kon iton Hadi diri nakabuhat han iya mga buruhaton han ginhadi-an - tungod kay kulang an pangidaron, gawas han nasod hin kaiha nga panahon, o naukoy ha monastaryo komo monghe - mayda regent nga amo la anay an nabuhat han iya mga buruhaton.
Lista hin mga Regent[igliwat | edit source]
- Somdet Chao Phraya Si Suriyawongse (1868-1873), hangtod hi Hadi Chulalongkorn inmabot han karuhaan nga tuig.
- Prinsipe Narisaranuwadtiwongse (1934-1935)
- Prinsipe Oscar Anuvatana (1935)
- Prinsipe Aditya Dibabha (1935-1944)
- Pridi Banomyong (1944-1946)
- Rangsit, Prinsipe han Chainat (1946)
- Prince Dhanivat Bidyalabh Bridhyakon (1946-1950), hangtod han pagtapos han pag-aram ha Suiza ni Hadi Bhumibol Adulyadej
- Reyna Sirikit Kitiyakara (1956), samtang hi Hadi Bhumibol Adulyadej nagin mongha


text:
Kaarangay:Panakayan
[igliwat | edit source]
Ini in usa ka pag-lakat pag nabigar ngadtu durudilain nga dapit gamit in sarakyan. Pag transportar.
Mga ubos-nga-kaarangay
Ini nga kaarangay mayda han mga nasunod nga 5 nga mga ubos-nga-kaarangay, tikang hin 5 nga kabug-osan.
L
- Luparan (1 C, 1 P)
P
- ► Panakayan ha Shanghai (2 P)
- Panakayan ha Suiza (1 C, 1 P)
S
- ► Shinkansen (2 P)
T
- Tren (1 C, 6 P, 1 F)
Mga pakli ha kaarangay nga "Panakayan"
An mga nasunod nga 10 ka mga pakli aada hini nga kaarangay, tikang hin 10 nga kabug-osan.


text:
Richard Mentor Johnson
hi Richard Mentor Johnson (Oktubre 17, 1780 o 1781 - Nobyembre 19, 1850) amo an ika-siyam nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos. Nagsirbe hiya ha pagdumara ni Martin Van Buren. Hiya la an sugbong-mangulo nga napili han Senado han Estados Unidos ha ilarom han mga tugon han ika-Napulo-kag-Duha nga Pagliwat han Batakan-Balaod han Estados Unidos. Nagrepresenta gihapon hi Johnson han Kentucky ha Balayan han mga Representante han Estados Unidos ngan ha Senado ngan nagtikang ngan nagtapos hiya han iya karera ha politika ha Balayan han mga Representante han Kentucky.


text:
El Salvador
- Para hit lain nga kagamit, kitaa an El Salvador (pansayod).
An El Salvador nga an opisyal nga ngaran Republika han El Salvador (ha Kinatsila: República de El Salvador), usa nga nasod ha Butnga nga Amerika. Nagsasapit ini han Kalawdan Pacifico butnga han Guatemala ngan Honduras. Nahamutang ini ha Golfo han Fonseca, sugad han Nicaragua ha unhan nga salatan. Upod hin populyason nga mga 7 ka ribo o milyon nga tawo (Hulyo 2008 nga Census) ha 21,000 ka km, amo ini an mayda gidakoi hin densidad hin katawhan nga nasod ha Butnga nga Amerika, ngan guruguti-ay hin kadako kaysa han mga hagrani nga mga kanasoran. An kapital nga syudad han San Salvador amo an pinakaimportante nga metropolis han republika.
Mga pagbahinbahin ha teritoryo[igliwat | edit source]
An El Salvador ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga departamento, ngan ini liwat, ginbahin-bahin ngadto in duha ka gatos kaunman kag duha (262) nga mga munisipyo (municipio).


text:
Aragón
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Aragón usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga tikang han ginhadi-an ha kaagi nga amo gihapon an ngaran ngan han butnga nga tramo han siong han Ebro. Ini nahamutang ha amihanan ngan ginsasapitan ini han Fransya ngan han mga komunidad autonoma han Castilla-La Mancha, Castilla y León, Cataluña, La Rioja, Navarra ngan Comunidad Valenciana. Ginkilala ini dida han Estatuto han autonomiya hini nga usa nga nasyonalidad ha kaagi.
An Ginhadi-an han Aragón upod han Kondado han Barcelona (Cataluña), an Ginhadi-an han Valencia ngan an Ginhadi-an han Mallorca amo an api han Korona han Aragón ha kaagi. Tikang han 1978 usa ini nga komunidad autonoma nga espanyola, nga nahimo tikang han mga probinsya han Huesca, Teruel ngan Zaragoza, ngan mayda 32 nga mga comarca nga usa nga delimitasyon hin comarca. An kapital hini amo an syudad han Zaragoza. An 23 han Abril ginsasaorog an fiesta ni San Jorge, adlaw han Aragón.
Tikang han 2 han Agosto han 1999, hi Marcelino Iglesias Ricou (PSOE) amo an presidente autonomiko han Aragón upod hin koalisyon han PAR (Partido Aragonés).


text:
Arturo Toscanini
Hi Arturo Toscanini (Marso 25, 1867 – Enero 16, 1957) usa nga Italyano nga musikero. Sinisiring hiya han kadam-an han mga kadungan niya — mga kritiko, mga igkasimusikero, ngan han publiko — nga amo an pinakaharangdon nga konduktor han iya panahon. Kilalado hiya tungod han iya kabaltok nga intensidad, an iya waray-pagpahuway nga pagkaperfeksyonista, an iya maupay nga talinga para hin detalye orkestra ngan tunog, ngan han iya photographic memory nga naghatag ha iya hin makarit nga kinaadman hin dako nga repertoire hin mga buhat orkestra ngan operatiko, ngan nakabulig ha iya pagkorehir hin mga sayop hin mga orkestra nga part nga waray masakpan hin pira ka dekada han iya mga kaupod.
Sulod
Biyograpiya[igliwat | edit source]
Natawo hi Toscanini ha Parma ha Emilia-Romagna, Italya ngan nakadaog hiya hin scholarship ngadto han lokal nga konservatoryo musika, nga diin nag-aram hiya han cello. Inmapi hiya han orkestra hin kompanyiya nga opera, nga diin hiya inmopod hin tour ha Sudamerika o Salatan nga Amerika han 1886. Samtang ginpapasundayag an Aida ha Rio de Janeiro, an konduktor han orkestra gin-boo han mga nananambong ngan napiritan an konduktor pagbaya han podium. Bisan man kon waray hiya experyensya hin pag-konduk, nakombinse hi Toscanini nga amo an magsaliwan ha pagkonduk, ngan hiya an namuno hin maupay nga pasundayag pinaagi la tikang ha memorya. Dinhe nagtikang an iya karera komo konduktor han edad nga 19.
Dida ha pagbalik ha Italya, hi Toscanini nagpartisipar, komo cellista, dida han syahan nga pasundayag o world premier han kan Verdi opera nga Otello (La Scala, 1887) ha ilarom han pagdumara han kompositor mismo. (Hi Verdi, nga pirme mayda reklamo nga an mga konduktor diri interesado ha pagdirekta han iya musika ha paagi nga iya sinurat, nagkaada hin interes ngan naupayan hin mga report tikang kan Boito mahitungod han abilidad ni Toscanini pag-interpreta han iya musika; ngan maupay gihapon an iya impresyon, han pagkonsulta ni Toscanini ha iya mismo, pinaagi han kan Toscanini pag-indikar hin ritardando nga diin waray ini ma-indika dida han score, ngan nagsiring hi Verdi nga iton tinuod la nga musikero an makinahanglan han pagbuhat hadton nga ritardando. Hi Verdi baga hin waray makabati kan Toscanini nga magkonduk.) Ha hinay-hinay, an kasikat han batan-on nga musikero, komo konduktor hin opera nga panalagsa-on la an kakarit ngan kaaram, nagsaliwan han iya kasikat komo makarit han cello; ngan ha sunod nga dekada nagin madig-on an iya karera ha Italya, nga gin-entregar han mga world premiere han kan Puccini La Boheme ngan han kan Leoncavallo I Pagliacci. Han 1896 nagkonduk hiya han iya syahan nga koncerto symfoniko (mga buhat ni Schubert, Brahms, Tchaikovsky, Wagner), ha Turin. Han 1898 hiya an residente-nga-konduktor ha La Scala, Milano. Didto hiya ha La Scala hangtod han 1908 ngan binmalik dida han dekada han mga 1920. Mayda gihapon hiya responsabilidad komo konduktor ha Metropolitan Opera ha Nueva York o New York (1908–1915) ngan Bayreuth (1930–1931; hiya an syahan nga diri-Aleman nga konduktor didto) ngan pati gihapon didto han New York Philharmonic Orchestra (1926–1936) ngan ha Salzburg Festival (1934–1937). Han 1936, nagkonduk hiya han pag-inagurar nga koncerto han Palestine Symphony Orchestra (nga yana an Israel Philharmonic Orchestra) ha Tel Aviv ngan nagpasundayag gihapon hiya upod hini nga orkestra ha Jerusalem, Haifa, Cairo ngan Alexandria. Tungod han iya mapaso nga pagtipa han Italyano ngan Aleman nga fascismo, binmaya hiya han Europa ngan kinmadto ha Estados Unidos, nga diin, dida han 1937 an NBC Symphony Orchestra gintukod para ha iya, ngan upod hini, nagpasundayag hiya ngan nag-tour hin regular hangtod han 1954 ha nasodnon nga radyo ngan telebisyon, ngan hiya nagin syahan nga konduktor nga superstar han moderno nga mass media. Nagretiro hiya ha edad nga 87. Han iya pagtalikod hin kadayonan han 1957 ha Syudad han Nueva York o New York City ha edad nga 89, an iya lawas ginbalik ha Italya ngan ginlubong ha Cimitero Monumentale ha Milano.
Hi Toscanini nagkonduk han world premiere hin damo nga mga opera, upat hini nagin kabahin han standard nga repertoire ha opera: I Pagliacci, La Bohème, La Fanciulla del West ngan Turandot. Hiya liwat an nagkonduk han syahan nga Italyano nga mga pasundayag han Siegfried, Die Götterdammerung, Salome, Pelléas et Mélisande, pati gihapon an Sudamerikano nga mga premiere han Tristan und Isolde ngan Madama Butterfly ngan han Norteamerikano nga premiere han Boris Godunov.
Ha La Scala, hi Toscanini nag-implementa hin mga reporma ha pagpasundayag hin opera, nagpa-instalar han hadto amo an pinakamoderno nga sistema hin pagsuga han entablado han 1901 ngan nagpabutang hin orchestral pit han 1907. Nag-insistir hiya ha pagpasirom han mga suga dida han pagpasundayag. Sumala kan Harvey Sachs nga nagsurat han iya biyograpiya: "Natuod hiya nga in pasundayag diri magmamalinamposon ha artistiko kon diri anay ma-estableser an kahiusa hin panuyo ha ngatanan nga kabahin: mga magkaranta, orkestra, koro, pag-staging, mga set, ngan costume."
Han 1933, an anak nga babaye ni Toscanini nga hi Wanda nag-asawa han Ruso nga pianista nga hi Vladimir Horowitz.
Darahonon/Puplonganon[igliwat | edit source]
- "The conduct of my life has been, is, and will always be the echo and reflection of my conscience."
Ginrekord nga legacy[igliwat | edit source]
Hi Toscanini kilalado labi na tungod han iya magnifiko nga mga pasundayag han mga buhat ni Beethoven, Brahms, Wagner, Strauss, Debussy ngan han iya mga paisano nga hira Rossini, Verdi, Boito ngan Puccini. Naghimo hiya hin damo nga mga recording, labi na dida han tikaharani han kataposan han iya karera, ngan damo hini in print pa gihapon. Dugang pa, damo iton mga mabibilingan nga mga recording han iya mga pasundayag nga ginbroadcast o ginpasamwak, pati gihapon han iya urusahon nga mga rehearsal upod han NBC Symphony.
Sumala hin kadam-an nga mga nasiring, upod han iya giharangdoni nga mga recording amo an mga sunod:
- Beethoven, Simfonia No. 3 "Eroica" (1953, NBC Symphony; bisan kon iton iba mauruupay pa nira an 1939 NBC nga pasundayag)
- Beethoven, Simfonia No. 7 (1936, Philharmonic-Symphony of New York)
- Beethoven, Simfonia No. 9 (1952, NBC Symphony)
- Berlioz, Romeo ngan Juliette (1947, NBC Symphony)
- Brahms, Simfonia No. 1 (1941, NBC Symphony)
- Brahms, Simfonia No. 2 (1952, NBC Symphony)
- Brahms, Simfonia No. 4 (1951, NBC Symphony)
- Brahms, Upat ka Simfonia ngan Tragiko nga Overture, 1952, Philharmonia Orchestra, London (amo la ini an iya mga pag-upod hini nga orkestra, ginproducir ni Walter Legge).
- Debussy, La Mer (1950, NBC Symphony)
- Dvorak, Simfonia No. 9 (1953, NBC Symphony)
- Mendelssohn, Simfonia No. 4 "Italian", 1954 and No. 5 "Reformation", 1953, Midsummer Night's Dream Excerpts 1947, Midsummer Night's Dream Scherzo New York Philharmonic, 1929.
- Puccini, La bohème (1946, NBC Symphony)
- Mozart, Die Zauberflöte (1937, Salzburg Festival; diri maupay an tunog)
- Schubert, Simfonia No. 9 (1953, NBC Symphony; bisan man iton iba mauruupay ha ira an 1941 Philadelphia Orchestra nga pasundayag))
- Verdi, Requiem (1940, NBC Symphony; mauruupay an tunog dida han 1951 NBC performance, pero siring hiton iba nga an 1940 nga broadcast version amo an mauruupay)
- Verdi, Falstaff (1937, Salzburg Festival; An tunog han 1950 NBC nga pasundayag, pero an 1937 nga pasundayag amo an sinisiring nga mauruupay ha artistiko nga paglantaw)
- Verdi, Otello (1947, NBC Symphony; nga sinisiring hin kadam-an, upod han konduktor nga hi James Levine, nga amo an perfekto nga opera recording nga ginhimo)
- Wagner, Die Meistersinger (1937, Salzburg Festival; nga yana puyde makuha hin maupay nga tunog tikang han Selenophone sound-on-film nga mga recording.)
Mayda mga piyesa nga waray ginrekord ha komersyo ni Toscanini ; upod hini, lakip han pipira han mga urusahon nga mga nahabilin nga mga recording (off-the-air) an:
- Mendelssohn, Simfonia No. 3 "Scottish" - NBC Symphony Orchestra, 1941
- Schumann, Simfonia No. 2 - NBC Symphony Orchestra, 1946
- Mussorgsky, Prelude han Khovanschina - NBC Symphony Orchestra, 1953
- Boito, mga eksena tikang han Mefistofele ngan Nerone, La Scala, Milan, 1948 - Boito Memorial Concert.
Damo nga gatos ka oras hin mga rehearsal nga recording aada, ngan pira hini nag-circulate ha limitado nga edisyon nga mga recording. Mayda gihapon mga broadcast recording upod hin iba nga mga orchestra, upod an New York Philharmonic nga mga broadcast tikang han 1932-36, 1942, ngan 1945; Damula-ay nga mga BBC Symphony Orchestra nga pasundayag tikang han 1935-1939, Ugsa-han-gyera nga Lucerne Festival Orchestra nga mga koncerto, ngan damo nga mga koncerto tikang hin mga pag-upod han La Scala orchestra tikang 1946-1952, lakip an kan Verdi Requiem nga upod hin batan-on nga Renata Tebaldi. Dugang pa, an iya napulo nga NBC Symphony nga telecast aada pa. Ginpagawas ini ha home video dida han mga 1990 ngan ginpagawas hin otro ha DVD. Ini nag-eestablisar han iya kakilado komo pasionada pero kontrolado nga iya pag-dara ha podium nga usa in nagpasikat ha iya. In giya han kan Toscanini karera ha recording mabibilngan dida han kan Mortimer H. Frank, 'From the Pit to the Podium: Toscanini in America' ha International Classical Record Collector (1998) 15 8-21 ngan kan Christopher Dyment, 'Toscanini's European Inheritance' ha International Classical Record Collector (1988) 15 22-8.
Mga Libro Mahitungod kan Toscanini[igliwat | edit source]
- Toscanini, Harvey Sachs (Da Capo Press, 1978), sinisiring nga amo an gimaopayi nga biyograpiya ha yana
- Contemporary Recollections of the Maestro, BH Haggin (Da Capo Press, 1989), in utro nga pagmantala han Conversations with Toscanini ngan The Toscanini Musicians Knew
- Reflections on Toscanini, Harvey Sachs (Prima Publishing, 1993)
- The Letters of Arturo Toscanini, ed. Harvey Sachs (Knopf, 2003)
- This Was Toscanini, Samuel Antek, musician, and Robert Hupka, photographer (Vanguard Press, 1963, o.p.)
- Arturo Toscanini: The NBC Years, Mortimer H. Frank (Amadeus Press, 2002)
- Understanding Toscanini, Joseph Horowitz, (Knopf, 1987) - usa nga polemiko nga sinisiring nga *dako* in ka-slant.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Mga reporma ni Toscanini ha La Scala
- Toscanini and the History of the NBC Symphony plus Live WWII broadcast
- Lubnganan ni Toscanini
- Opisyal nga websayt nga may dugang nga mga sumpay
- In komprehensibo nga diskograpiya, pero waray pa ini ig-update hin pira ka tuig.


text:
Batac
An Syudad han Batac usa nga syudad ha lalawigan han Ilocos Norte ha Pilipinas. Han bungto pa ini , amo ini an bungto nga gidadamo-i an mga tawo han karuhaan kag duha (22) nga mga bungto ha Ilocos Norte, nga mayda 47,682 ka tawo ha 9,882 nga mga panimalay sumala han census han tuig 2000.
An Batac amo an bungto nga gin-ukyan ni Presidente Ferdinand Marcos han Pilipinas. Amo gihapon ini an lugar nga natawhan ni Gregorio Aglipay, an nagtukod han Iglesia Filipina Independiente (nga kilalado gihapon nga Simbahan Aglipayan).
Han 2007, nahimo nga balaod an Buhat han Republika 9407 (o Republic Act No. 9407) nga nagbalhin han Batac tikang hin bungto ngadto hin syudad. Gin-aprobahan ini han mga bungtohanon han Batac dida hin plebisito nga ginbuhat han Hunyo 23, 2003
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Batac ginbahin ngadto hin kap-atan kag tulo (43) nga mga baranggay, ngan napulo kag upat (14) hini amo an poblacion.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Batac
- Mga Iskolar han Annak Ti Batac, Inc.
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Opisyal nga Mailing List hin mga Bataqueños


text:
Michael Jordan
Hi Michael Jeffrey Jordan (natawo Pebrero 17, 1963) usa nga nagretiro nga Amerikano nga propesyonal nga basketbolista ngan aktibo nga negosyante. An iya biyograpiya dida han National Basketball Association (NBA) nga websayt nasiring, "By acclamation, Michael Jordan is the greatest basketball player of all time."[1] (Ha paghatag hin pasidungog, hi Michael Jordan amo an gimakarit nga basketbolista ha ngatanan nga panahon). Hi Jordan usa ha mga ginbandilyo nga atleta han iya panahon ngan importante ha pagkasikat han NBA ha bug-os nga kalibutan han mga dekada han 1980 ngan 1990.
Katapos hin kilalado nga karera ha University of North Carolina at Chapel Hill, nga diin nanguna hiya han Tar Heels ngadto hin nasodnon nga championship han 1982, inmapi hi Jordan han Chicago Bulls han NBA dida han 1984. Madali hin dayon hiya nga nakilala nga usa han mga kilalado nga basketbolista han liga, nga nagli-aw han mga magkirita han iya masurong nga paghimo hin puntos. An iya abilidad hin paglukso, nga naipakita han iya paghimo hin mga slam dunk tikang han free throw nga linea dida han Slam Dunk nga mga kontest nagdara ha iya han iya mga agnay nga "Air Jordan" ngan "His Airness." Nakilalado gihapon hiya nga usa han mga gimaupayi nga depensiba nga nagmumulay ha basketbol.[2] Han 1991, nakadaog hiya han iya syahan nga NBA nga championship upod han Bulls, ngan ginsunod ini hin mga titulo dida han 1992 ngan 1993, nga nakahimo hin "three-peat." Bisan man kon tigda hi Jordan nga nagretiro tikang ha basketbol dida han pagtikang han 1993-94 NBA season basi magsunod hin karera ha beisbol, binmalik hiya han Bulls han 1995 ngan gindara niya hira ngadto hin dugang nga tulo nga mga championship han (1996, 1997, ngan 1998) ngan hin NBA-nga-rekord nga 72 nga regular-season nga pagdaog dida han 1995–96 nga season. Nagretiro naliwat hi Jordan han 1999, kundi binmalik hiya para hin duha pa nga NBA season dida han 2001 komo api han Washington Wizards.
Upod han mga pasidungog ngan nahimo ni Jordan amo in lima nga MVP nga pasidungog, napulo nga All-NBA nga Syahan nga Team nga pagdesignar, siyam nga All-Defensive nga Syahan nga Team nga pasidungog, napulo kag upat nga pag-uyag ha NBA All-Star Game ngan tulo nga All-Star MVP nga mga pasidungog, napulo nga titulo hin pag-score, tulo nga steal o kawat nga titulo, unom nga NBA Finals MVP nga mga pasidungog, ngan an 1988 nga NBA Defensive Player of the Year Award. Nakapot hiya han NBA nga rekord han gihataasi nga scoring average ha regular season nga mayda 30.12 ka punto ha tagsa uyag, pati gihapon in rekord nga 33.4 ka punto hin tagsa mulay dida han playoff. Han 1999, ginngaranan hiya han ESPN nga amo an gimakarit nga Amihanan nga Amerikano nga atleta han ika-20 nga siglo, ngan ikaduha kan Babe Ruth dida han kanan Associated Press nga talaan hin mga atleta han siglo. Ginbotar hiya ngadto han Basketball Hall of Fame han Abril 6, 2009 ngan pormal hiya nga ig-aapi dida hiton Septyembre 2009.[3]
Kilalado liwat hi Jordan tungod han iya pagbandilyo hin produkto. Hiya an naghimo nga malinamposon han mga Air Jordan nga sapatos han Nike nga ginpagawas han 1985 ngan padayon pa nga sikat yana.[4] Dida gihapon hi Jordan han 1996 nga pelikula Space Jam. Ha yana usa hiya nga part-time nga tag-iya ngan Nagdudumara nga Api han Operasyon hin Basketbol han Charlotte Bobcats ha North Carolina.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Michael Jordan, nba.com/history, ginkuha dida han Enero 15, 2007.
- ↑ Berkow, Ira. "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks", The New York Times, Hunyo 15, 1991, ginkuha Pebrero 11, 2009.
- ↑ Jordan, Robinson lead Hall's 2009 class, espn.com, ginkuha Abril 6, 2009.
- ↑ Skidmore, Sarah. "23 years later, Air Jordans maintain mystique", The Seattle Times, Enero 10, 2008, ginkuha Pebrero 12, 2009.


text:
San Fernando, Pampanga
- Para han syudad ha La Union, kitaa an Syudad han San Fernando, La Union.
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han San Fernando, (ha Kapampangan: Lakanbalen ning San Fernando/Ciudad ning San Fernando) usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan han Pampanga, Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Pampanga ngan sentro han rehiyon han Butnga nga Luzon (Rehiyon III). Kilalado an syudad tungod han mga dagko nga parol hini ngan tinatawag liwat ini nga "Kapital hin Pasko han Pilipinas." Ha tagsa Disyembre, mayda Festival hin Dako nga Parol dida hini nga syudad.
Sumala han census han 2000, mayda ini populasyon nga 221,857 ka tawo ha 43,649 nga mga panimalay. Nahamutang ini hin 67 ka kilometro ha amihanan tikang ha Manila, mga 50 ka kilometro ha sidlangan tikang ha Bahia han Subic ha Zambales, ngan mga 16 ka kilometro ha salatan tikang han Clark Field ha Syudad han Angeles. Nahamutang an syudad dida han pag-ultan han Butnga nga Luzon. Ginngaranan an syudad ha dungog ni Fernando VI ngan ginbutang ini han patronahe ni San Fernando, Hadi han Castilla y León, nga iton fiesta hini ginsasarog dida hit Mayo 30.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han San Fernando ginbahin ngadto hin katloan kag lima (35) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga websayt han Syudad han San Fernando
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Opisyal nga Websayt han Philippine Tourism Authority
- Profile of Mayor Oscar Rodriguez
- eK! - electronic Kabalen: a Pampanga-based Kapampangan journal of ideas


text:
Probinsya han Valencia
An Valencia (ha Kinatsila: Valencia /ba'lenθja/, ha Catalan: València /va'łensia/) usa nga probinsya han Comunidad Valenciana, Espanya, ha butnga nga bahin han Katunaan han Valencia.
Ginsasapitan ini han mga probinsya han Alicante, Albacete, Cuenca, Castellón, ngan han Dagat Mediterraneo. Kabahin han teritoryo hini, an Rincón de Ademuz, amo in exclave nga nahamutnga han mga probinsya han Cuenca ngan Teruel.
Han 2,267,503 ka tawo han probinsya, mga usa nga ika-tulo nga bahin hini nangungukoy didto han kapital nga an ngaran gihapon Valencia, nga amo gihapon an kapital han komunidad autonoma. An probinsya mayda 265 ka munisipyo. Kitaa an Lista han mga munisipyo ha Valencia.
An probinsya ginbahin-bahin ha mga comarca o comarque:
- El Camp de Túria
- El Camp de Morvedre
- La Canal de Navarrés
- La Costera
- La Foia de Bunyol / La Hoya de Buñol
- L'Horta de València
- La Plana de Utiel
- El Racó d'Ademús / El Rincón de Ademuz
- La Ribera Alta
- La Ribera Baixa
- La Safor
- Els Serrans / Los Serranos
- La Vall d'Albaida
- La Vall de Cofrents-Aiora / El Valle de Cofrentes-Ayora


text:
Escalante, Pilipinas
An Syudad han Escalante usa nga ika-lima nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Negros Occidental ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 79,098 nga tawo ha 16,160 nga panimalay.
An alkalde han syudad ha yana hi Santiago Barcelona Jr. ngan an bise-alkalde hi Gilda Crisme
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Escalante ginbahin ngadto hin karuhaan kag usa (21) nga baranggay.


text:
Katungod pantawo
An katungod pantawo amo an kinahanglanon nga katungod ngan katalwasan nga mayda ngatanan nga tawo. Pananglitan ha katungod pantawo, upod dinhi an katungod sibil ngan pulitika, sugad han katungod mabuhi ngan matalwas, katalwasan makapagyakan, ngan patas ha atubangan han balaod; ngan pansosyodad, pankultura ug pagpakabuhi nga mga katungod, kaupod dinhi an katungod magbulig ha kahiaraan o kultura, an katungod makakaon, katungod makapagpakabuhi, ngan katungod makapag-aram.
- "Ngatanan nga tawo natawo nga talwas ug pareho ha dignidad ngan katungod. Mayda hira panhunahuna ug pamurootboot nga dapat magbuhat ha igkasitawo hin may hinongdan nga pagkamagburugto.
-
- --Artikulo 1 han Sangkalibutan Nga Pag-Asoy Bahin Han Kanan Tawo Mga Katungod nga ginpadig-on han Nagkaurusa nga mga Nasod--


text:
Vizcaya
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Vizcaya (ngaran ha Kinatsila) o Bizkaia (naran ha Vinascongado) usa nga probinsya han amihanan nga Espanya, ha kanawayon nga bahin han komunidad autonoma han País Vasco.
Populasyon[igliwat | edit source]
Han 1,133,444 ka tawo nga nangungukoy ha Vizcaya, mga 35% naukoy didto han kapital, Bilbao (ha Vascongado: Bilbo) ngan 88% dida han metropolitano nga kahaluag hini. An densidad han populasyon hini 512.34 ha tagsa km².
Nahimutang ha Vizcaya an Guernica (ha Vascongado: Gernika-Lumo), usa nga bungto nga ginkikita nga amo an ispiritwal nga sentro han tradisyonal nga País Vasco.
Iba nga mga importante nga mga bungto amo an Barakaldo, Getxo, Portugalete, Durango, ngan Balmaseda.
Iton Vizcaino usa nga diyalekto han Vascongado nga yinaknan nga gingagamit han rehiyon.
Kitaa gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]


text:
Toulouse
Mga koordinado: 43°36′16″N 1°26′38″E / 43.604503°N 1.444026°E
An Toulouse (ngaran ha Frinanses) o Tolosa (ngaran ha Inocsitan ngan tradisyonal nga Kinatsila ngan ha medieval Tholoza) nga tinatawag gihapon nga Tolosa de Languedoc (kon ha Winaray: Tolosa han Languedoc) o kundi man Tolosa de Francia (kon ha Winaray: Tolosa han Fransya) usa nga syudad ha Haute-Garonne nga departamento ha habagatan nga Fransya. Nahamutang ini ha mga pangpang han Salog Garonne, mga 150 ka kilometro tikang han Dagat Mediterraneo ngan 300 tikang han Kalawdan Atlantiko, ngan 590 ka km (366 ka mi) tikang ha Paris. Mayda 704,395 nga mga molupyo an Toulouse Métropole, an Metropolitano nga Toulouse ngan amo ini an ika-6 nga gidako-i nga urbano nga kahaluag ha Fransya sunod han Paris, Lyon, Marseille, Lille ngan Bordeaux. Dida han Enero 2008, mayda ini 1,202,889 ka molupyo,[2] ngan an metropolitano nga kahaluag han Toulouse amo an ika-upat nga gidako-i ha Fransya, sunod han Paris (12.1 ka milyon), Lyon (2.1 ka milyon), ngan Marseille (1.7 ka milyon).[3]
Amo ini an prefektura o kapital ha departamento han Haute-Garonne ha nasod han Fransya.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 (Frinanses) INSEE. Recensement de 2006 - Population et évolution, soldes naturels et migratoires apparents par commune. Ginkità dida han 2009-06-27.
- ↑ Cite error: Invalid
tag; no text was provided for refs named
population_AU
- ↑ (Frinanses) INSEE. Tableau complémentaire 2 : Évolution de la population des grandes aires urbaines. Ginkità dida han 22 Marso 2012.


text:
Southern Leyte
An Southern Leyte (Sinugboanon: Habagatang Leyte; Winaray: Habagatan nga Leyte o Salatan nga Leyte) usa nga lalawigan o probinsya han Pilipinas nga nahimutangan ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han Maasin ngan nahimutangan an probinsya ha habagatan nga ika-upat nga dapit han isla han Leyte. Ha amihanan han lalawigan mabibilngan an probinsya han Leyte an Estrecho han Surigao ha sidlangan. An Dagat Bohol ada ha habagatan, ngan an Canigao Channel, nga tubtob ha Bohol, ha katundan.
Iton Southern Leyte usa nga importante nga kabahin han sistema hin transportasyon han mga isla han nasod, nga mayda mga ferry nga nandadara hin mga tawo ug karga tikang ha Liloan ngadto ha Surigao del Norte ha Mindanao ngan balik.
Ha pagtikang, an Southern Leyte kabahin han Probinsya han Leyte. Tungod hin mga kakurian hin pagdumarah han bug-os nga isla tikang ha Tacloban, an kapital han Leyte, igin-suhestyon nga igbulag an isla ngadto hin duha nga probinsya. Han 1959 gin-aprobahan in balaod nga naghimo han probinsya han Southern Leyte ug an probinsya gin-inagurar dida han 1960.
Iton Limasawa, usa nga isla-nga-bungto ha habagatan gintutuohan nga amo an lugar kon diin ginsaurog an syahan nga misa Katolika han nasod, han pag-abot dida ni Fernando Magallanes han 1521. Pero mayda natuo nga didto ini ginbuhat ha Butuan.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Sinugboanon an lumad nga yinaknan han Southern Leyte.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Southern Leyte mayda napulo kag walo (18) nga bungto ngan usa (1) nga syudad.
Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Kasaysayan[igliwat | edit source]
Ginhimo nga lain nga probinsya pinaagi han Republic Act 2227.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Southern Leyte
- Philippine Information Agency nga webpage mahitungod han Southern Leyte
- Southern Leyte Online


text:
Emperador Romano
An Emperador romano iyo an namomoon sa estado Romano, sa periodo napoon kan 27 BK. An mga Romano mayong saro sanang termino para sa siring na katongdan. An mga terminong Latin arog kan imperator, augustus, caesar, asin princeps puro tinotomoy an nasabing pwesto. Sa aktwal na praktis, an emperador iyo an namomoon na supremo kan Roma asin kumander supremo kan lehiyon Romano.
Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]
- Cervantes Virtual - Antigua Seremonya sa pagpaorog kan mga emperador romano
- Pilum Digital An pasurunodsunod kan mga emperador sa Alto Imperio
- Emérita augusta An mga emperador Romano nakaag sa kwartang takal


text:
Borongan
An Borongan usa nga syudad ha lalawigan o probinsya han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Amo ini an kapital han Eastern Samar. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 55,141 ka tawo ha 10,699 nga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Borongan ginbahin ngadto hin kaunman kag usa (61) nga mga baranggay.
Kasaysayan[igliwat | edit source]
Han Pebrero 5, 2007 nahimo nga balaod an Buhat han Republika 9394 (o Republic Act 9394) nga nagbabalhin han Borongan tikang hin bungto ngadto hin syudad. Ginratipika ini han mga bungtohanon dida hin plebisito nga ginhimo dida han Hunyo 20, 2007. Kondi, nawara an pagkasyudad hini upod hin 15 nga iba nga mga syudad, katapos han paghatag han Korte Suprema han Pilipinas hin petisyon nga gindara han Liga hin mga Syudad han Pilipinas, ngan nagdeklara nga an balaod nga naghimo hin syudad (RA 9394) nga nagtugot han bungto nga magin syudad, nga natalapas han Batakan-Balaod. An mga nasabi nga syudad, siring han korte, waray kuno makatuman han mga panginahanglanon agod magin syudad ini.[1]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
Kitaa gihapon[igliwat | edit source]
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Borongan
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- iborongan.com


text:
Syudad han Batangas
An Syudad han Batangas usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Batangas, ha Pilipinas. Amo ini an kapital o ulohan han lalawigan. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 247,588 ka tawo ha 50,223 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Batangas ginbahin ngadto hin usa ka gatos kag lima (105) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Proyekto Azneita | Batangas City at its best!
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Syudad han Batangas
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Souphanouvong
Hi Prinsipe Souphanouvong (puyde liwat Suphanuwong Hulyo 13, 1909 - Enero 9, 1995) upod han iya katunga-nga-bugto nga hi Prinsipe Souvanna Phouma ngan Prinsipe Boun Oum han Champassack, usa han mga "Tulo nga Prinsipe" nga nagrepresenta han komunista, neutralista, ngan royalista nga mga faction ha Laos. Hi Prinsipe Souphanouvong, presidente han Laos tikang 1975 tubtob 1986.
Hi Souphanouvong natawo ha Luang Prabang, Laos, komo anak ni Tiao Maha Ouparath Boun Khong ngan Mom Kham Ouane.
Hiya an usa han mga anak nga lalake ni Prinsipe Bounkhong, an kataposan nga bise-hadi han Luang Prabang. Diri sugad han iya mga katunga-nga-bugto nga hira Souvanna Phouma ngan Phetsarath, nga an mga nanay mga royal hin dugo, natawo hi Souphanouvong hin commoner nga nanay. Nag-iskwela hiya ha Fransya ngan Vietnam, ngan nakombinse hiya ni Ho Chi Minh ngan binmulig han movimiento komunista ha Indochina.
Gintagaan hiya han agnay nga "An Pula nga Prinsipe," ngan hiya an naging pamuno ha titulo han Partido Rebolusyonaryo han Katawhan han Lao (Lao People's Revolutionary Party) ngan dida han pag-abot han mga komunista ha poder ha Laos, hi Souphanouvong an nagin syahan nga presidente han Republika Demokratiko han Katawhan han Lao (Lao People's Democratic Republic). Katapos han 1986, hi Phoumi Vongvichit an nagin acting-presidente, ngan han pagdecidir ni Kaysone Phomvihane pag-establecer hin ehekutibo nga presidensya han 1991, hi Souphanouvong waray na bisan hin diri-aktibo nga figurehead nga role.
Iginsiring daw nga hiya an gimakariti han mga anak nga lalaki ni Bounkhong, nagin ligero ha walo nga yinaknan, upod an Griyego ngan Linatin. Nagtrabaho anay hiya ha mga puerto han Le Havre ugsa mag-iskwela ngan magporsegir hin degree ha inhinyeriya tikang han École Nationale des Ponts et Chaussées.


text:
Baliuag
An Baliuag (nga puyde liwat igsurat nga "Baliwag" ) usa nga syahan nga klase nga bungto ha lalawigan han Bulacan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 119,675 ka tawo ha 25,050 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Baliuag ginbahin ngadto hin karuhaan kag pito (27) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Mga Ritrato han simbahan parokya han San Agustin ha Baliuag


text:
Canlaon
An Syudad han Canlaon usa nga ikatulo nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Negros Oriental ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 46,548 ka tawo ha 9,302 nga panimalay. An Canlaon nahamutang ha 168 ka kilometro tikang ha Syudad han Dumaguete, an kapital han probinsya. Ginsasapitan an Canlaon ha sinirangan han Vallehermoso ngan ha salatan han Guihulngan.
Didto ha Canlaon an gihataasi nga punto han probinsya, an Bulkan Canlaon, nga 2,465 ka metro nga labaw han level han dagat ha gihataasi nga punto hini.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Canlaon ginbahin ngadto hin napulo kag duha (12) nga mga baranggay.
- Bayog
- Binalbagan
- Bucalan (East Budsalan)
- Linothangan
- Lumapao
- Malaiba
- Masulog
- Panubigan
- Mabigo (Pob.)
- Pula
- Budlasan (West Budlasan)
- Ninoy Aquino


text:
Malarya
Iton malarya in gindadara han mga lamok nga nakakatapon nga sakit ha katawhan ngan iba nga mga mananap nga tungod han mga protista han henus Plasmodium. Ini in nagtitikang ha pagkagat tikang han usa nga impektado nga babaye nga lamok, nga ginpapasulod an mga protista pinaagi han ira laway ngadto ha sistema sirkulatoryo, ngan ha kataposan ha atay kun diin hira dinhi nagurang ngan nagdadamo. Ini nga sakit in naghahatag hin simptomas nga tipikal nga naglalakip hin hiranat ngan sakit ha ulo, nga nangangadto ha mga grabe nga kaso ngada ha coma o kamatayon. Iton malarya in nakalat ha mga tropikal ngan subtropikal nga mga rehiyon ha dako nga dapit palibot han ekwador, naglalakip han kadam-an han Sub-sahara nga Aprika, Asya ngan an mga Amerika.
Lima nga mga espesye han Plasmodium in nakakaimpekto ngan napapadangat han katawhan. An kadam-an nga kamatayon in tungod han P. falciparum samtang P. vivax, P. ovale, ngan P. malariae naman in kawsa han kasahiran nga mas maluya nga porma han malarya nga talagsaon la nakakamatay. An zoonotika nga espesya P. knowlesi, nga damo ha Salatan-Sinirangan Asya, in kawsa han malarya ha mga macaque pero ini liwat an hinongdan han grabe nga mga impeksyon ha katawhan. Nagkakalat iton malarya ha mga rehiyon nga tropikal tungod han damo nga uran, mga temperatura nga mapaso, ngan diri nakiwa nga katubigan nga nahatag hin urukuyan nga angay ha mga kitikiti. An transmisyon han sakit in puydi maibsan pinaagi han pagpugong han mga kagat han lamok pinaagi han panhatag hin mga moskitero ngan insect repellent, o mga pamaagi in pagkontrol hin lamok sugad han pagisprey hin mga insektisida ngan pagpahubas hin diri nakiwa nga tubig.


text:
Masa
Ha pisika, an masa (tikang ha kadaan nga Griniyego nga uᾶZa) agsob natudlok ha bisan diin ha uupat nga propertidades han materya, kun diin nakikit-an ha pagexperimento nga kaparehas ha: inertial mass, active gravitational mass ngan passive gravitational mass. Ha pan-adlawadlaw nga gamit, an masa agsob gintatagan hin kahulugan nga bug-at, pero ha syentipiko nga paggamit, natudlok hira ha lain nga propertidades.
An inertial mass han usa ka butang amo an naghahatag hin akselerasyon kun gintatagan hin aplikado nga pwersa. Sumala kan Isaac Newton ikaduha nga balaod han mosyon, kun an lawas han masa m gintatagan hin pwersa F, an iya akselerasyon a ginhahatag han F/m.
Masasabtan liwat kun ano ka kusog hit nahihimo o naaapertuhan han gravitational field pinaagi han usa ka lawas han masa. Kun an syahan nga lawas nga masa m1 ginbubutang ha kahirayo r tikang ha ikaduha nga lawas nga masa m2, an syahan nga lawas amo in nakakaeksperyensya hin nagpapadukot nga pwersa F pinaagi han
F = G\,\frac{m_1 m_2}{r^2} \, ,
kun diin an G amo an sangkalibutanon nga konstant han grabitasyon, nga patas ha 6.67×10−11 kg−1 m3 s−2. Ini amo danay an gintatawag nga gravitational mass (kun an paglalain amo an kinahanglan, an M amo an ginhihimo nga tigaman han active gravitational mass ngan an m amo liwat an passive gravitational mass). An pautro-utro nga pageksperimento tikang ha ika 17 siglo amo an nagpapabilin nga magpatas an inertial ngan gravitational mass. Aada ini han pagkapatas nga prinsipyo o equivalence principle han Pan-ngatanan nga teyorya han relatividad.
An Nalalain nga teyorya han relatividad amo in nahatag hin ginkakasumpayan dida ha masa han usa nga lawas ngan han iya enerhiya (E = mc2). An Masa amo an tinirok nga kantidad. Ha panlantaw han usa nga nagoobserbar, an masa diri poydi mahimo, diri liwat poydi maruba, ngan an Nalalain nga teyorya han relatividad diri nagbabalyo hini nga kasabotan. Pero, an relatividad nagdudugang nga an ngatanan nga klase han enerhiya mayda associated mass, ngan ini nga masa gindudugang ha sistema kun gindudugngan hin enerhiya, ngan an associated mass giniiban ha sistema kun an enerhiya nabaya. Ha reaksyon nukleyar, pananglitam an sistema diri nagiging naiban hin kadako hangtod an enerhiya natatalwas mahitungod han reakyon amo an gintutugotan makabaya kun diin liwat an missing mass nadadara upon han enerhiya, nga mayda liwat kalugaringon nga masa.
Ha bawbaw han kalibutan, an bug-at W han usa ka butang amo an ginkakasumpayan didto ha iya masa m han
W = mg \, ,
kun diin an g amo an akselerasyon mahitungod han kanan kalibutan gravitasyon, nga patas han ginbabanabanahan nga 9.81 m s−2. An kanan butang bug-at nadependar han iya kalibongan, pero an masa kay diri : an butang nga may masa nga 50 kilogramo natimbang hin 491 newton ha bawbaw han kalibutan; pero ha bawbaw han Bulan, an parehp nga butang nga may pareho nga masa nga 50 kilogramo, natimbang nala hin 81.5 newton.


text:
Elepante
An elepante[1] o gadya[2] (alternatibo nga kasurat: gadyà)[3] amo an mamalya nga hayop ha orden Proboscidea ngan banay Elephantidae.
Etimolohiya han mga ngaran ha Winaray[igliwat | edit source]
An pulong nga elepante tikang han Kinatsila nga elefante samtang an pulong nga gadyà han una nangahulogan nga usa nga elepante tikang ha Jolo[4]. An pulong nga gadyà puyde liwat mangahulogan nga usa nga pulong nga ginagamit ha kasahiran hin pagtawag hin dako nga manananap o hayop.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 88.
- ↑ Makabenta, Eduardo A. Sr. Pagpurulungan nga Binisaya (Waray) ha Leyte ug Samar (Binisaya-English English-Binisaya Dictionary) (ika-2 nga edisyon). Adbox Book Distributors and Eduardo A. Makabenta Sr. Foundation. Quezon City Tuig 2004. ISBN 971-92875-1-9 (clothbound) ISBN 971-92875-0-0. Syahan nga pagmantala Quezon City:Emandzsons 1979. Ikaduha nga edisyon gin-editar ni Eduardo T. Makabenta Jr. pakli 51
- ↑ Tramp, George Dewey Jr. Waray-English Dictionary Dunwoody Press Kensington, Maryland USA 1995 pakli 150
- ↑ Tramp pakli 51


text:
Turismo
An turismo amo in pagbiyahe para hin pagli-aw o paghayahay nga mga buruhaton o an paghatag hin mga serbisyo nga nasuporta hini nga hayahay nga biyahe. An World Tourism Organization naghuhubad han pulong nga turista nga mga tawo nga "nabiyahe ngadto ngan na-istar hin mga lugar ha gawas han ira kalibungan hin diri masobra hin usa nga nasunod nga tuig para hin pagli-aw, negosyo ngan iba nga mga panuyo nga diri nahanunungod han pagbuhat hin buruhuaton nga ginbaydan tikang han lugar nga ginbisita". An turismo nagin sikat nga pagpaliaw nga buruhaton ha kalibutan. Han tuig 2006, mayda mga labaw hin 842 ka ribo (o milyon) nga mga langyawanon nga mga nangabot nga mga turista.[1]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ UNWTO World Tourism Barometer. World Tourism Organization: (2007).


text:
Giuseppe Mazzini
Hi Giuseppe Mazzini (Hunyo 22, 1805 – Marso 10, 1872) usa nga Italyano nga patriota, pilosopo ngan politiko. An mga paniguro ni Mazzini nagbulig han pagkahimo han moderno nga Italyano nga estado en vez han mga pipira nga mga bulag nga mga estado, nga an kadam-an gindodominar hin mga puwersa tikang ha langyaw, nga dida hangtod han ika-19 nga siglo. Hi Mazzini nagbulig gihapon han paghatag hin paghubad han moderno nga Europeo nga pakigbisog para hin Demokrasya hin katawhan ha Estado nga Republikano.


text:
San Julian, Eastern Samar
An San Julian usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Eastern Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 12,383 ka tawo ha 2,571 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An San Julian usa nga napulo kag unom (16) nga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han San Julian, Eastern Samar
- Websayt mahitungod han San Julian, Eastern Samar
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Websayt para han mga taga San Julian


text: 1Han hirani na hira ha Jerusalem; ngan han pag-abot nira ha mga bungto han Betfage ug Betania, kinmadto hira ha Bukid han mga Olibo. Ginpauna ni Jesus in duha han iya mga tinun-an 2upod ini nga mga tugon: “Kadto kamo ha baryo nga inaatubang niyo, ngan ha pag-abot niyo didto, hiaagian niyo in hinigot nga nati nga asno nga waray pa sakyi. Hubara ngan dad-a niyo nganhi. 3Kon may magpakiana ha iyo, ‘Kay ano nga ginbubuhat ini niyo,’ sidnga niyo, ‘Ginkikinahanglan ini han Ginoo, ngan ibabalik ini dayon nganhi.’ ” 4Linmakat hira ngan nakaagi dida ha dalan hin nati nga asno nga ihinihigot ha porta hin balay. Han ginhuhubad na nira an hayop, 5nagpakiana ha ira in mga tawo nga nagkakatukdaw didto, “Kay ano nga ginhuhubaran niyo an nati?” 6Ginbaton nira sumala han tugon ha ira ni Jesus, ngan gintugotan hira han mga tawo. 7Gindara nira ngadto kan Jesus an nati nga asno, ngan ginhapinan han ira mga kurugpos an hayop, ngan sinmakay hi Jesus. 8Nagbitad han ira mga kurugpos dida ha dalan in damo nga mga tawo; nangutod an iba hin mga dahonan nga sanga ngan iginkatag ha dalan. 9Naggoliat an mga tawo nga naguuna ngan an mga nasunod ha iya, “Dayawon an Dyos! Dayawon han Dyos hiya nga nakanhi ha ngaran han Ginoo! 10Bendisyonan han Dyos an tiarabot nga Ginhadian ni David nga aton amay! Dayawon an Dyos!” 11Inmabot hi Jesus ha Jerusalem ngan sinmulod hiya ha Templo. Katapos niya manginano han ngatanan nga mga butang didto, ginmawas hiya ngadto ha Betania upod an dose nga mga tinun-an kay tikagab-i na. 12Han pagkabuwas, samtang nabalik na hira tikang ha Betania, ginutom hi Jesus. 13Hinkit-an niya ha antaw in marampag nga kahoy nga igos, ngan ginkadto niya panginano kon may-ada ba bunga. Han pag-abot niya didto, mga dahon la an iya nakita, kay diri pa man panahon hin panmunga. 14Ginsiring niya an kahoy, “Waray na gud makakakaon han imo bunga!” Ngan hinbatian ini han iya mga tinun-an. 15Han pag-abot nira ha Jerusalem, sinmulod hi Jesus han Templo ngan nagtikang hiya hin pagtabog han ngatanan nga namamalit ngan nagbabaligya didto ha Templo. Pinamalintong niya an mga lamesa han mga magbaralyo hin kwarta ngan an mga bangkilyo han mga magbaraligya hin sarapati. 16Waray hiya tumugot nga sumulod ha ruwang han Templo an hin-o man nga nagdadara hin bisan ano. 17Gintutdoan niya an mga tawo, “Nahisurat ha Kasuratan nga nagsiring an Dyos, ‘Tatawgon an akon balay nga balay hin pag-ampo han ngatanan nga mga tawo.’ Kundi ginhimo niyo nga tagoan hin mga tikasan!” 18Nakabati hini an mga puno han kapadian ngan an mga magturutdo han Balaod, sanglit namiling hira hin paagi hin pagiparatay kan Jesus. Nahalok hira ha iya, kay nahitingala gud an ngatanan nga mga tawo han iya pagturon-an. 19Han pagkagab-i na, ginmawas han syudad hi Jesus ngan an iya mga tinun-an. 20Timprano pa han aga han sunod nga adlaw, samtang naglalakat hira ha dalan, nakita nira nga patay na an kahoy nga igos upod an iya mga gamot. 21Nahinumdom hi Pedro han nahinabo ngan nagsiring hiya kan Jesus, “Magturutdo, kitaa daw! Patay na an kahoy nga imo ginpanhimaraot!” 22Binmaton ha ira hi Jesus, “Tigamni niyo ini: kon may pagtoo kamo han Dyos, 23makakasiring kamo ngada hini nga bukid, ‘Mabalhin ka, ngan mapatinhulog ini ngadto ha dagat!’ Kon diri kamo magruhaduha, kundi sumarig gud nga mahinanabo an ginsiring niyo, tutumanon ito tungod ha iyo. 24Tungod hini nasiring ako ha iyo, ‘Bisan ano an pangaroon niyo dida ha pag-ampo, tuohi nga nakarawat na niyo, ngan tatagan kamo han bisan ano nga pangaroon niyo. 25Ngan kon mag-ampo kamo, pasayloa anay niyo an bisan hin-o nga nakasala ha iyo, basi magpasaylo man han iyo mga sala an Amay niyo ha langit. ( 26Kon diri kamo magpasaylo, diri man liwat magpapasaylo han iyo mga sala an Amay niyo ha langit.’ ”) 27Binmalik ngahaw hira ngadto ha Jerusalem. Samtang naglalakat hi Jesus didto ha Templo, hinmarani ha iya an mga puno han kapadian, an mga magturutdo han Balaod, ngan an katigurangan han mga tawo, 28ngan nagpakiana ha iya, “Ano an imo katungod hin pagbuhat hini nga mga butang? Hin-o an naghatag ha imo hini nga katungod hin pagbuhat?” 29Binmaton hi Jesus ha ira, “Mapakiana ako ha iyo hin makausa gud la, ngan kon makabaton kamo, pagsusumatan ko kamo han akon katungod hin pagbuhat hini nga mga butang. 30Sumati ako, diin man tikang an katungod ni Juan hin pagbunyag: sa Dyos ba o ha mga tawo la?” 31Ngan nagtikang hira hin paggilarolantugi, “Ano man an ibabaton ta? Kon sumiring kita, ‘Tikang sa Dyos!’ masiring hiya, ‘kay ano man nga waray kamo tumoo ha iya?’ 32Kundi kon magsiring kita, ‘Tikang ha mga tawo...’?” (Nahadlok hira han mga tawo kay natoo gud an ngatanan nga matuod nga manaragna hi Juan.) 33Sanglit binmaton hira kan Jesus, “Diri kami maaram.” Nagsiring hi Jesus ha ira, “Diri ko liwat kamo pagsusumatan kon ano an akon katungod nga nagbubuhat ako hini nga mga butang.”


text:
Kaarangay:Astronomiya
Sulod
- 1 Ann Oras
- 2 Sistema Galaksiya
- 3 Sistema Sangkalibutan
- 4 Sistema han Pagkiling han Kalibutan
Ann Oras[igliwat | edit source]
Tuig 1400 an Picson nga sukul[igliwat | edit source]
(usa) Malsu usa ngadtu 31
Ablil usa ngadtu 30
Malu usa ngadtu 31
Unyu usa ngadtu 30
Ulyu usa ngadtu 31
Gustu usa ngadtu 31
Yimbri usa ngadtu 30
Tubbri usa ngadtu 31
Byimri usa ngadtu 30
Syimbri usa ngadtu 31
Niru usa ngadtu 31
Obriru usa ngadtu 28
(duha) Malsu usa ngadtu 31
Ablil usa ngadtu 30
Malu usa ngadtu 31
Unyu usa ngadtu 30
Ulyu usa ngadtu 31
Gustu usa ngadtu 31
Yimbri usa ngadtu 30
Tubbri usa ngadtu 31
Byimri usa ngadtu 30
Syimbri usa ngadtu 31
Niru usa ngadtu 31
Obriru usa ngadtu 28
(tulu) Malsu usa ngadtu 31
Ablil usa ngadtu 30
Malu usa ngadtu 31
Unyu usa ngadtu 30
Ulyu usa ngadtu 31
Gustu usa ngadtu 31
Yimbri usa ngadtu 30
Tubbri usa ngadtu 31
Byimri usa ngadtu 30
Syimbri usa ngadtu 31
Niru usa ngadtu 31
Obriru usa ngadtu 28
Malsu usa ngadtu 31
Ablil usa ngadtu 30
Malu usa ngadtu 31
Unyu usa ngadtu 30
Ulyu usa ngadtu 31
Gustu usa ngadtu 31
Yimbri usa ngadtu 30
Tubbri usa ngadtu 31
Byimri usa ngadtu 30
Syimbri usa ngadtu 31
Niru usa ngadtu 31
Obriru usa ngadtu 29 (bag-u nga tuig)
Tuig (1500) Mindiula Oras nga sukul[igliwat | edit source]
(18) napulu kag walu o wara (0):katutnga
(1) usa ngadtu (8) walu:aga
(9) siyam: udtu (tadung an adlaw tipaigbaw)
(10) napulu ngadtu (18) napulu kag walu:kulup o gab-i
Tuig 1521 Maria Diyana sukul han oras[igliwat | edit source]
1 uska oras iksaktu 60 kaunuman ka minutus
1 uska minutus iksaktu 60 kaunman ka sigundus
1 uska sigundus iksaktu 100 uska gatus ka yunit
Tuig 1700 an Baldecaño nga urra[igliwat | edit source]
1 usa ka ka-agahun unum ka oras
Butnga han aga ngan kulup ansya an udtu
Butnga han gab-i ngan ka-agahun ansya an ka-tutnga
Oras tikang ha Oras, Samar[igliwat | edit source]
Uska Oras : Katloan (30) Digradu ha sirkulo tulu ka gatus katunum (360) Digradu
Uska Minutu : Unum (6) ka Digradu ha sirkulo tulu ka gatus katunum (360) Digradu
Uska Sigundu: Puntus usa (0.1) ka Digradu ha sirkulo tulu ka gatus katunum (360) Digradu
Barahin han Puntus Usa in usa ka gatus
Oras nga Bulan[igliwat | edit source]
- REDIRECT [[1]]
Oras nga Adlaw[igliwat | edit source]
- REDIRECT [[2]]
Sistema Galaksiya[igliwat | edit source]
Subay Gatasnun[igliwat | edit source]
Iningles:Milky Way
Usa nga Sistema nga puruparihu han Solar/Adlawnon
Andromeda[igliwat | edit source]
Sistema Sangkalibutan[igliwat | edit source]
Katapusan[igliwat | edit source]
Sistema han Pagkiling han Kalibutan[igliwat | edit source]
Kiling han Kalibutan[igliwat | edit source]
An kalibutan in nakiling pag-aabut kun natika-human na an bulan han Marso maaabat mu ini kun imu pagkikita-an an imu dagaw ka magka-ibba an dagaw kun tikain an pag-dapit antes an bulan Marso ngadtu pagka bulan han Hulyo tapus mabalik ini siya nga pagkiling liwat han una.
Mga pakli ha kaarangay nga "Astronomiya"
An mga nasunod nga 10 ka mga pakli aada hini nga kaarangay, tikang hin 10 nga kabug-osan.


text:
Siong han Cagayan
An Siong han Cagayan (puyde liwat Walog han Cagayan) usa nga rehiyon han Pilipinas, nga gindesignar gihapon nga Rehiyon II or Rehiyon 02. Ini amo in lima nga mga probinsya, nga amo an: Batanes, Cagayan, Isabela, Nueva Vizcaya, ngan Quirino. An sentro han rehiyon amo an Syudad han Tuguegarao.
An dako nga bahin han rehiyon nahamutang hin usa nga haluag nga siong o walog ha dumagsaon o amihanan-sidlangan nga Luzon, ha butnga han Cordillera ngan han Sierra Madre nga mga kabugkiran. An Salog han Cagayan, an gihalabai nga salog han nasod nasulog dida hiton butnga hini ngan nagawas ngadto han Estrecho han Luzon ha amihanan, ha bungto han Aparri, Cagayan. An mga kapuropod-an han Babuyan ngan Batanes nga ada han Estrecho han Luzon lakip gihapon hini nga rehiyon.
Mga Pagbahin ha Politika[igliwat | edit source]
Mga Lakip nga Syudad[igliwat | edit source]
¹ An Syudad han Santiago usa nga naglulugaring nga lakip nga syudad o independent component city.


text:
Pahina han Ulohan/Pahina han Nagpublikar
Ginlarang ba an Kinabuhi?
Gin-imprinta han 2010
Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon.
Gawas la kon lain an ipinakita, an hubad han Biblia nga ginagamit amo an American Standard Revision nga iginpublikar han Philippine Bible Society nga ginamitan hin moderno nga ortograpiya. NW kon iginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures—With References


text:
Hiligaynon
An Hiligaynon o Ilonggo usa nga Austronesyano nga yinaknan nga ginagamit ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. It Hiligaynon didto kaurugan ginagamit ha mga lalawigan han Iloilo ngan Negros Occidental. Gingagamit gihapon ini ha iba nga mga probinsya han mga kapuropod-an nga lakip han Panay, sugad han Capiz, Antique, Aklan, Guimaras, ngan damo nga mga dapit han Mindanao sugad han Syudad han Koronadal ha South Cotabato ngan ha probinsya han Sultan Kudarat. Mayda mga 7,000,000 ka tawo ha Pilipinas ngan ha langyaw han Pilipinas nga mga lumadnon nga nayakan hit Hiligaynon, ngan dugang nga 4,000,000 nga nakayakan hini hin hataas nga pagkakabisado hini. It Ilonggo amo gihapon it tawag han mga tawo nga naukoy ha Panay ngan han kultura nga nahanunungod han mga tawo nga nayakan hit Hiligaynon.
It Hiligaynon kaapi han mga Binisaya nga mga yinaknan nga banay.


text:
Davao Oriental
An Davao Oriental amo ini usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Davao nga Rehiyon ha Mindanao. An Syudad han Mati amo an kapital hini, ngan ginsasapitan an lalawigan han Compostela Valley ha katundan, ngan Agusan del Sur ngan Surigao del Sur ha amihanan. An Davao Oriental amo an pinakasinirangan nga lalawigan han nasod ngan an Punto Pusan amo an pinakasidlangan nga lugar. An Dagat Pilipinhon, nga kabahin han Kalawdan Pacifico, naatubang han Davao Oriental ha sinirangan. Mayda bahin han probinsya nga nahamutang hin waray-pa-ngarani nga katarman o peninsula nga nagtatak-op han Golfo han Davao ha katundan.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Davao Oriental ginbahin ngadto hin usa (1) nga syudad ngan napulo (10) nga mga bungto.


text:
Rizal
- Ini nga artikulo mahiunong han lalawigan han Pilipinas. Para ha lain nga kasirigngon, kitaa Rizal (pansayod). Para han nasodnon nga bayani han Pilipinas, kitaa José Rizal.
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Rizal usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha rehiyon han CALABARZON mga 20 ka kilometro ha sinirangan tikang ha Manila. Ginngaranan ini nga lalawigan ha dungog han nasodnon nga bayani han nasod nga hi José Rizal. An kapital han lalawigan han Rizal amo an Syudad han Antipolo, bisan man kon an kapitolyo nahimutang ha Syudad han Pasig ha Metro Manila, nga amo an anay kapital han lalawigan.
2000 nga census—1,707,218 (ika-11 nga gidako-i)
Densidad—1,304 ha tagsa km² (ika-2 nga gihataasi)
Mga Dagko nga Syudad—0
Mga Komponent nga Syudad—1
Mga Bungto—13
Mga Baranggay—187
Mga Distrito ha Kongreso—4‡
‡ Lakip hini an duha nga mga distrito han Syudad han Antipolo.
Ginsasapitan an Rizal han Metro Manila ha katundan, han lalawigan han Bulacan ha amihanan, han Quezon ha sidlangan ngan han Laguna ha salatan. Nahamutang gihapon an lalawigan ha amihanan nga mga labnasan han Laguna de Bay, an gidako-i nga danaw han nasod.
An Rizal usa nga bugkiron nga lalawigan nga nahabawbaw han katundan nga mga bahin han salatan nga bahin han Sierra Madre nga kabugkiran. An Syudad han Antipolo mayda mahusay nga paglantaw han Metro Manila ngan dinhe mabibilngan an Hinulugang Taktak, usa nga busay nga sikat hit mga turista.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Tinag-alog an yinaknan dinhe nga lalawigan.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Rizal ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad.


text:
André Rieu
Hi André Léon Marie Nicolas Rieu (natawo Oktubre 1, 1949 ha Maastricht, ha Nederlandes) usa nga Holandes nga violinista ngan konduktor. Sikat hiya tungod kay nakabuhat hiya hin internasyonal nga revival ha waltz o balse nga musika ngan tungod han iya damo nga mga damo-in-namalit nga mga recording upod han iya "Johann Strauss nga Orchestra."
Sulod
Sayo nga Bahin han Kinabuhi[igliwat | edit source]
Natawo hi André Rieu ngadto hin Kristyano nga panimalay (nga Huguenot an katulinan) ha Maastricht. Hi Rieu nagtikáng pag-aram han violin han lima ka tuig an iya edad. Nagtubo hiya hin usa nga dako nga pamilya nga mahilig hin musika ngan an iya amay usa nga konduktor. Tikang hin bata pa nga edad nagkamay-ada hiya hin hilig han orchestra. Nag-aram hiya hin violin didto han akademiya musika ha Liège ngan ha Conservatorium Maastricht, (1968 - 1973). Lakip han iya mga manurutdo o maestro hira Jo Juda ngan Herman Krebbers. Tikang han 1974 tubtob 1977 didto hiya nagtambong han akademiya musika ha Bruselas, nga diin hiya nag-aram upod kan André Gertler. Didto hini nga akademiya nakadaog hiya han Premier Prix.
Hi Rieu nagkamay-ada experyensya ha klasikal nga musika orchestral la hangtod han iya pag-iskwela ha unibersidad nga diin naghatag hiya hin pasundayag han "Bulawan ngan Salapi" nga waltz ni Franz Lehár. Naupayan hiya han reaksyon han mga nananambong han waltz nga musika ngan nagdesidir hiya pagporsegir han waltz nga forma. Naghimo hiya han Maastricht Salon Orchestra ngan naghatag hin pasundayag komo usa nga violinista upod han Limburg Symphony Orchestra. Han 1987 naghimo hiya han "Johann Strauss Orchestra" ngan han iya kalugaringon nga produksyon nga kompanyiya.
Mayda niya asawa nga an ngaran hi Marjorie, ngan duha nga anak: hira Marc ngan Pierre Rieu.
Johann Strauss nga Orchestra[igliwat | edit source]
An orchestra nagtikang han 1987 nga mayda napulo kag duha nga mga api pero yana naghahatag ini hin mga pasundayag nga mayda kap-atan o kwarenta ngan tubtob kalim-an o singkwenta nga mga musikero. Han sugad liwat nga panahon nga an orchestra nagtikang pag-tour han Europa, nagkamay-ada ini bag-o nga pagbalik hin interes ha musika hin waltz o balse. Ini nga pagbalik hin interes didto kasagaran ha Paises Bajos ngan nagtikang han ira pag-record han "Ikaduha nga Waltz" tikang han kan Shostakovich mga Jazz Suite. Komo resulta, hi Rieu gintawag nga amo "an Hadi hin Waltz."
Hi Rieu ngan an "Johann Strauss Orchestra" naghatag hin mga pasundayag ha Europa, ha Amihanan nga America, ngan ha Hapon. Nakadaog na hira hin pira nga mga premyo upod in duha nga mga World Music Award ngan mayda hira mga recording nga nakaabot na hin gold ngan platinum ha damo nga mga nasod ha bug-os nga kalibutan, upod in 8-ka-beses nga platinum ha Nederlands. Hi Rieu nagrerekord ha iya kalugaringon nga recording studio in haluag nga pagpipili-an hin klasikal nga musika pati gihapon hin popular ngan folk nga musika pati gihapon in musika tikang hin mga sikat nga mga sound track hin mga sine ngan musikal ha teatro. An iya marisyo ngan dirudilain nga mga orchestral nga mga pasundayag nakagpakada in mga mananambong nga ha ordinaryo waray hilig hin klasikal nga musika.
Hi Rieu nagtrabaho anay upod han iya bugto nga hi Jean Philippe hin pira ka tuig, pero hi Jean-Philippe nagtikang na yana han iya kalugaringon ga produksyon nga kompanyiya. Pero an Rieu anak nga hi Pierre Rieu natrabaho pa upod han iya amay. Hi Andre Rieu nagtotokar nga nagamit hin 1667 nga Stradivarius nga violin. In pira han mga pasundayag han iya orchestra iginpasalida ha Reino Unido ngan ha Estados Unidos dida han PBS nga telebisyon nga network sugad an 2003 nga pagpasalida han Andre Rieu - Live in Dublin, nga ginfilm ha Dublin, Irlanda ngan an 2005 nga André Rieu: Live in Tuscany nga ginfilm ha Piazza della Republica ha baryo han Cortona ha Toscana, Italya.
Diskograpiya[igliwat | edit source]
(Diri ini nga lista o talaan kumpleto)
- Songs from my Heart (2005)
- Christmas Around the World (2005)
- Live in Tuscany (2004)
- The Flying Dutchman (2004)
- New Year's Eve in Vienna (2003)
- André Rieu at the Movies (2003)
- Live in Dublin (2003)
- Romantic Paradise (2003)
- Love around the world (2002)
- Dreaming (2002)
- Live at the Royal Albert Hall (2001)
- Musik zum träumen (2001)
- La vie est belle (2000)
- Fiesta! (1999)
- Romantic Moments (1998)
- In Concert (1996)


text:
Mamalya
An mamalya usa ka klase nga bertebrado nga hayop kun diin an mga babaye may suso nga nahatag hin gatas para ha ira anak, ngan nabalhas, may buhok, may tulo nga butnga nga tul-an han talinga para makabati, ngan may neocortex nga rehiyon ha utok. Kaapi han mamalya an gidadagkui na hayop sa kalibutan sugad han mga balyena. kaupod liwat dinhi an elepante, karabaw, kulalaknit ngan yatot.
An tulo na ordo na mayaon gidaram'i na membro amo an; Rodentia (kawat, yatot, porcupines, beavers, capybaras ngan iba pa na ngongutkot na mamalya), Chiroptera (kulalaknit, ngan kabog), ngan Soricomorpha (shrews, moles ngan solenodons)
Klasipikasyun[igliwat | edit source]
An "Principles of Classification and a Classification of Mammals" (AMNH Bulletin v. 85, 1945) ni George Gaylord Simpson an orihinal na ginkuhan san taxonomiya na nalista. Ginlatag ni Simpson an sistema san mammal origins ngan mga relasyones na gingamit tubtob sa katangpusan san 20th century. Sumunod san klasipikasyun ni Simpson, gin-recalibrate an paleontological record, ngan san mga sumunod na mga tuig nagbag'o an sistema ngan theoretikal na pagimud san systematization mismo, tungod san san bag'o nga konsepto nga cladistics. Bisan kun nagin kinadaan o outdated na an klasipikasyun ni Simpson, mao pa ini gihapon an ginsusunod na official classification san mga mamalya.
McKenna/Bell classification[igliwat | edit source]
Sadton 1997, komprehensibo na gin rebisa nira Malcolm C. McKenna ngan Susan K. Bell an pagklasipika san mga mamalya nga nagresulta sa McKenna/Bell classification. An ira libro sa 1997 na Classification of Mammals above the Species Level,[1] amo an pinaka komprehensibo na buhat hasta yana hiunong san systematics, relasyones, ngan mga panhitabo san natanan na taxa san mamalya, mapabuhi o extinct.
May'ad krus(†) an mga Extinct na grupo.
Class Mamalya
- Subclass Prototheria: monotremes: echidna ngan platypus
- Subclass Theriiformes: live-bearing na mga mammal ngan mga prehistoric na kamag'anak
- Infraclass †Allotheria: multituberculates
- Infraclass †Triconodonta: triconodonts
- Infraclass Holotheria: modern live-bearing mammals and their prehistoric relatives
- Superlegion †Kuehneotheria
- Supercohort Theria: live-bearing mammals
- Cohort Marsupialia: mga marsupial
- Magnorder Australidelphia: mga marsupial sa Australia ngan an monito del monte
- Magnorder Ameridelphia: mga marsupial san New World
- Cohort Placentalia: mga placental
- Magnorder Xenarthra: xenarthrans
- Magnorder Epitheria: epitheres
- Superorder Anagalida: lagomorphs, yatot, ngan elephant shrew
- Superorder Ferae: carnivora, pangolin, †creodont, ngan mga kamag'anak
- Superorder Lipotyphla: insectivora
- Superorder Archonta: kulalaknit, primate, colugo, ngan treeshrew
- Superorder Ungulata: ungulates
- Order Tubulidentata incertae sedis: aardvark
- Mirorder Eparctocyona: †condylarths, balyena, ngan artiodactyls (even-toed ungulates)
- Mirorder †Meridiungulata: South American ungulates
- Mirorder Altungulata: perissodactyl (odd-toed ungulates), elephante, manatee, ngan hyrax
- Cohort Marsupialia: mga marsupial
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ McKenna, Malcolm C.; Bell, Susan Groag (1997). Classification of Mammals above the Species Level. Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.


text:
Alabel
An Alabel usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan han Sarangani ha Pilipinas. Amo ini an kapital nga bungto han Sarangani. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 60,779 ka tawo ha 12,312 nga panimalay.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
An ekonomiya han Alabel nahabase ha kaurugan ha pag-uma ngan mayda hataas nga level hin pagpagawas hin luget. An pagmangno hin mga kahayupan amo an ikaduha nga gidako-i nga pagpakabuhi, labi na an pagkaada hin mga rancho hin kabakahan. Iton iba nga mga produkto hin pag-uma o agrikultura amo an lubi, mais, tubo, saging, pinya, mangga; karne hin baboy, bunay, karne hin baka; isda.
Naglaksi hin pag-uswag an ekonomiya han naglabay nga dekada pinaagi hin mga bag-o nga pagkaabot ha teknolohiya hin global nga komunikasyon ngan han pagkakumpleto hin moderno nga karsada nga nakaupay hin dako in pannegosyo ngan panakayan.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Alabel ginbahin ngadto hin napulo kag duha (12) nga mga baranggay.
- Alegria
- Bagacay
- Baluntay
- Datal Anggas
- Domolok
- Kawas
- Maribulan
- Pag-Asa
- Paraiso
- Poblacion (Alabel)
- Spring
- Tokawal


text:
Michael Learns to Rock
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Michael Learns to Rock (nga kilalado gihapon nga MLTR) usa nga Danes nga pop-soft rock nga banda nga nagpapasundayag hin mga kanta ha Iningles. Ginhimo ini dida han 1988, ngan an banda nakabaligya hin labaw nga 11 ka ribo o 11 ka milyon nga mga rekord ha kalibutan, kaurog hini ha Asya, ngan ha dugang, mga 6 ka milyon o sobra pa nga binaydan nga mga pagdeskarga o pagdowload para han ira single nga "Take Me To Your Heart"[1] nga ginpremyohan nga "Most downloaded single han tuig 2006".[1] Nagpagawas hira hin pitó nga mga studyo nga mga album pati gihapon hin mga damo nga mga live ngan mga greatest hits nga mga album, ngan ha yana nagrerekord han ira ika-waló nga studyo nga album. Nakadaog hin damo nga mga award an MLTR ngan nakakuha hira hin Bulawan ngan Platinum nga status para hn ira mga rekord ha damo nga mga nasod, pati gihapon an "Gold Preis Award" tikang ha RSH, Alemanya and "The Best Performing Act of the Year" han SEA nga Grammy Awards ha Singapore. An banda nagkilala nga na ira pagmalinamposon ha Asya tungod hin malimpyo-nga-panginabuhi nga hulagway ngan pagkanta ha Iningles komo ikaduha nga pinulongan.[2]
Dida han hataas nga bahin han ira pagkasikat, dida han butnga nga 90 nga dekada, an MLTR ginpahayag han mga kritiko nga "maupay (o kun di man mauruupay) nga banda sugad hin bisan hin-o nga dako nga ngaran nga grupo tikang ha Amerika o ha UK.”[2]
Sumala han mga ginpagawas han ira record label, an ira tunog amo "the perfect balance of a Scandinavian glow and the international pop song that has been instrumental in forming the compelling sound of the band",[3] (kon ha Winaray: "an perpekto nga balanse hin Scandinavian nga pagsiga ngan an internasyonal nga pop nga kanta nga amo an pamaagi han paghimo han kinahanglan pamati-on nga tunog han banda"). Bisan pa, an nangunguna nga paragkanta ngan paragsurat hin kanta nga hi Jascha Richter diri nauyon hini, nga diin nasiring hiya ngan an musika waray heyograpiya nga pagkategorisar.[2]
Kaagi[igliwat | edit source]
An mga pagtikáng (1988–1992)[igliwat | edit source]
Han 1988, an magkaranta-keyboardista nga hi Jascha Richter, nga karuyag magtirok hin usa ka banda basi magpasundayag hin mga kanta nga iya ginkumpso, nakigsabot upod han iya sangkay ha iskwela-sekondarya ngan drummer nga hi Kåre Wanscher ha Aarhus, Dinamarka. Nakasabot hira han kakulangan ha pagtokar nga duha la hira, ngan nagpabulig hira han gitarista nga hi Mikkel Lentz, nga hadto natokar hin rock nga musika upod han iya grupo nga Rocking Studs. Han Marso 15, 1988, nga amo an ira syahan nga gab-i hin pagpraktis ngan nakinahanglan pa hira hin ika-upat nga musikero, naghangyo hira kan Søren Madsen, nga gitarista gihapon nga bumulig ha ira dida han bass nga sista.[2] Nakarekord hira ni demo nga tape nga igpapadara ngadto han kompetisyon nga 'Rock Grand Prix' ha ira bungto nga ginuukyan nga amo an Aarhus. Nagkinahanglan hira nga maghimo hin ngaran ugsa ini igsumite, nga diin nagresulta nga hi Jascha nagsurat han mga pulong 'Michael Learns to Rock' komo paaliday ha pulong. Dida hin interview, nag-admitar hi Richter nga ginngaranan ini tungod kan Michael Jackson: "Yeah, it was like Johnny Hates Jazz and Frankie Goes to Hollywood. Sure, I've regretted calling ourselves this many times since, but we were successful so quickly we had to stick with it and over time I got used to it"[2] (kon ha Winaray: Oo, baga ini han Johnny Hates Jazz ngan Frankie Goes to Hollywood. Sigurado nga nakadamo hi ako pagbasol nga nagngaran kami hin sugad hini, kundi madali kami nga nagmalinamposon nga nagpabilin na la kami nga sugad hini ngan ha paglabay na la han panahon, nahi-ara na la ak hiton).
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Nelson Wu (4 Hulyo 2007). "Danish Pop trio ‘Michael’ ready to woo Taipei". http://www.chinapost.com.tw/news/2007/07/04/114086/Danish-Pop.htm. The China Post Ginkúhà 02 Oktubre 2010
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Jules Quartly (6 Hulyo 2007). "Michael's learned to rock". Taipei Times. http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2007/07/06/2003368385/.
- ↑ Michael Learns To Rock: The Story of MLTR. Scan Music & Booking. Ginkità dida han Hulyo 3, 2010.


text:
Pebrero
An Pebrero amo an ika-duha nga bulan han Kalendaryo Gregoriano. Hurawbisbis iton alternatibo nga ngaran hini nga bulan ha Winaray. Amo ini an gihaliputi nga bulan Gregoriano ngan amo la ini nga bulan nga iton kahalaba karuhaan kag walo (28) o karuhaan kag siyam (29). Iton bulan mayda 29 ka adlaw basta leap year, kon iton ihap o numero hiton tuig puyde matunga ha upat (labot la hiton mga tuig nga puyde matunga hiton 100 ngan diri hiton 400). Ha iba nga mga tuig, an bulan mayda 28 ka adlaw.
Natikang iton Pebrero, kon ha astronomiya nga pag-istorya, pag-aada iton adlaw dida hiton constellation han Capricornus ngan natatapos an bulan kon an adlaw aada hiton constellation han Aquarius. Kon ha astrolohiya, iton Pebrero natikang kon iton adlaw aada hiton senyal han Aquarius ngan natatapos dida hiton senyal han Pisces.
Sulod
Ngaran[igliwat | edit source]
An bulan nga Pebrero ginngaranan tikang han diyos Romano nga hi Februus, an diyos han purifikasyon. An Enero ug an Pebrero amo an kataposan ngan mga bulan nga gindugang dida han kalendaryo Romano, tungod kay an mga Romano han una, ginlalantaw nira an winter nga takna hin waray bulan. Ini nga pagbalhin (ha pagdugang han mga bulan han Enero ug Pebrero) ginhimo hi Numa Pompilius ha mga 700 BC agod mahatungod an kalendaryo hin standard lunar year. An kan Numa Februarius mayda 29 ka adlaw (30 kon leap year). Hi Cesar Augusto kuno, nagtanggal hin usa nga adlaw tikang han Pebrero ngan gindugang ini ngadto han bulan han Agosto, (nga ginbalyo-an an ngaran tikang ha Sextilis ha dungog han iya kalugaringon), agod nga an kan Julio Cesar (Julius Caesar) bulan nga Hulyo diri magkakamay-ada hin darudamo nga adlaw. Pero diri gud dako iton prueba ha kasaysayan nga nasuporta hini.
An Pebrero amo an katapusan (ha ngaran) nga bulan han kalendaryo Romano, kay an tuig han una, nagtikang dida han Marso. Mayda mga regular nga panahon nga an mga sacerdote o kapadi-an Romano namumutang hin intercalary month, nga an ngaran Mercedonius, katapos han Pebrero agod mahatungod an tuig han mga season.
Mga Ngaran ha Kasaysayan[igliwat | edit source]
Ha mga ngaran han Pebrero ha kasaysayan, upod dinhi an Anglo-Saxon nga mga pulong Solmoneth (sun month o bulan han adlaw) ug Kale-monath (ginngaranan para han cabbage) pati gihapon an kan Carlomagno (Charlemagne) pagtawag hini nga bulan nga Hornung. Ha daan nga Hinapon nga kalendaryo, it ngaran han bulan Kisaragi (如月, 絹更月 or 衣更月). Tinatawag gihapon ini ha panalagsa Mumetsuki (梅見月) o Konometsuki (木目月). Ha yinaknan nga Finnish, an ngaran han bulan helmikuu, nga nangangahulogan "bulan han perla".
Kaluwas han Iningles nga ngaran[igliwat | edit source]
Iton Iningles nga ngaran han bulan "February" ginluluwas nga diri ginpapatingog it syahan nga r, ("Febuary"), hin damo nga mga nayakan hit Iningles. Bangin ini tungod hiton dissimilation o analogical change nga na-impluwensya han "January" (ngaran ha Iningles para hit Enero).
Mga Ngaran ha Iba nga Yinaknan[igliwat | edit source]
- Ha Kinatsila febrero
- Ha Iningles February
- Ha Irish nga Kalendaryo Feabhra
Mga Panhinabo ha Pebrero[igliwat | edit source]
- Dida hiton pagano nga kaliding han tuig, it Pebrero natikang dida hiton o harani hiton Imbolc ha amihanan nga hemisfera ngan Lughnasadh dida ha salatan nga hemisfera.
- Ha Irlandia (Ireland), iton Pebrero 1 amo an Imbolc, an fiesta ni St. Brigid (an Secondarya nga Patron han Irlandia) ug syahan nga adlaw han Spring. Ha Irish Calendar it ngaran han bulan Feabhra.
- Pebrero 2 an pitsa hiton Candlemas ngan Groundhog Day
- Pebrero 3 Setsubun (節分) ha Hinapon nga kalendaryo.
- Pebrero 4 Risshun (立春) ha Hinapon nga Kalendaryo.
- Pebrero 12 amo an Lord Faust Birthday (Kaadlawan ni Señor Faust)
- Pebrero 14 amo an Adlaw ni San Valentín (St. Valentine's Day)
- Pebrero 21 is Language Martyrs' Day (Adlaw han mga Martires han Yinaknan), nga ginsasaurog han mga nayakan hin Bengali nga katawhan.
- Pebrero 21 amo an International Mother Language Day
- Ha Estados Unidos, iton Pebrero amo an Black History Month.
Trivia[igliwat | edit source]
- Naka-tulo mahinabo an Pebrero 30 ha kasaysayan.
- Ha mga common nga tuig iton Pebrero natikang hiton parehos nga adlaw sugad hit Marso ngan Nobyembre. Ha mga leap year iton Pebrero natikang hiton parehos nga adlaw sugad hit Agosto.
- Iton bukad hiton Pebrero amo an carnation.
- Iton birthstone hiton Pebrero amo an amethyst.


text:
La Rioja (Espanya)
An La Rioja (ha literal nga Winaray: An Rioja) usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga nahamutang dida han amihanan nga dapit han Península Ibérica. Kabahin ini han siong han Ebro dida han zona septentrional o amihanan nga zona ngan han Sistema Ibérico dida ha salatan. An komunidad uusa la an lalawigan o probinsya, an probinsya han La Rioja ngan mayda ini 174 ka munisipyo. An kapital hini Logroño ngan an katawhan hini ginbanabana nga mga 317,501 ka molupyo (INE 2008).
Ginsasapita ini han País Vasco ha amihanan (lalawigan han Álava), han Navarra ha dumagsaan, han Aragón ha timugan (mga lalawigan han Zaragoza) ngan han Castilla y León ha habagatan (mga lalawigan han Burgos ngan Soria).
Ini an kahadto nga katunaan han mga tribu nga dida ugsa han panahon han mga Romano sugad han mga Berones, mga Pelendones ngan an mga Vascones, ngan katapos han reconquista tikang han mga musulman o muslim, an teritoryo han yana nga komunidad nagin lakip han Ginhadi-an han Nájera-Pamplona ngan han Navarra, nga nagin sakop ha urhe nga panahon han Ginhadi-an han Castilla. Nahamutang an La Rioja hin pagtunga nga padumara han Burgos ngan Soria tubtob han 1833 han paghimo-a han lalawigan han Logroño, nga gin-iba an ngaran ngadto han lalawigan han La Rioja han 1980 ha ilarom han konstitusyon komo usa nga komunidad autonoma nga uusa la an lalawigan katapos han pag-aprobar han Estatuto de San Millán han 1982.


text:
Organismo
Ha biyolohiya, an organismo amo an sistema han biskan ano nga may kinabuhi (sugad han hayop, tanom, fungus, o micro-organismo).
Organisasyon[igliwat | edit source]
Ginkaklasipika an natanan na organismo ilarum san siyensya san alpha taxonomy ngadto sa taxa o clade.
An Taxa amo an mga may rango na grupo san mga organismo, tikang san general (domain) pakadto sa specific (specie). An pagkasunodsunod san rangao amo an masunod:
Struktura[igliwat | edit source]
Natanan na organismo may'ada monomeric unit na gintatawag na cells; An iba na organismo may'ada usa la na cell (unicellular) ngan an iba naman may'ada daramo na cells (multicellular).
Cell[igliwat | edit source]
May'ada duha na klase an cells; an eukaryotic ngan prokaryotic. An Prokaryotic cell makiimud sa mga unicellular, ngan an eukaryotic cell naman mahihiagian sa mga multicellular na organismo. Wara nuclear membrane an prokaryotic cell sanglit diri nakakulong an DNA sa sulod san cell; An eukaryotic cell may ada nuclear membrane.