text:
CEDAW
An CEDAW in pagpahaligot han Convention on the Elimination of Discrimination Against Women (kon ha Winaray: Internasyonal nga Kasabotan Matungod han Pagpoypoy han Tanan nga Porma hin Diskrimenasyon Kontra han Kababayin-an). Kinikilala komo internasyonal nga balaodnon para han katungod han kababayin-an, tinatawag gihapon ini nga “An Kombensyon han Kababayin-an” (The Women’s Convention) o, “Tratado han Nagkakaurosa nga mga Nasud (UN) bahin han Katungod han Kababayin-an”.
An CEDAW an syahan ug amo la nga tratado o, kasabotan nga may haloag ug hilarom nga pagkilala han katungod han kababayin-an, diri la ha sibilyan ug political nga larangan, kundi upod na gihapon ha ekonomiya, sosyal, cultural ngan pamilya.
Inuyonan an CEDAW han Mayorya nga Asembleya han UN dida han Desyembre 18, tui 1979--an Dekada para han Kababayin-an han Nagkakaurosa nga mga Nasud (UN Decade for Women). Pinirmahan han gobyerno han Pilipinas an CEDAW hadton Hulyo 15, 1980 ngan gin-aprobahan dida han Agosto 5, 1981.
An CEDAW an ikaduha tikang han “Kasabotan bahin han Katungod han Bata”(The Convention on the Right of the Child) nga tratado diin rinatipika (ratified) han 180 nga mga Partido nga Estado (State Party), gawas han 191 Partido nga Estado nga pumirma hini dida han Marso 2005. An nasabi nga tratado in iginpadulot dida han Setyembre 3, 1981 o, kahuman han 25 anyos hito ngada yana nga tuig 2006. Pero, gutiay la an maaram hini nga kasabotan.
Sulod
- 1 Pagkinahanglan hin Lain nga Balaodnon para han Kababayin-an
- 2 Pagbantay nga Mekanismo
- 3 Paghubad o Depinisyon han Diskriminasyon Kontra han Kababayin-an
- 4 Ha Trabaho ngan Pangempleyo
- 5 Pankabug-osan nga mga Rekomendasyon han CEDAW
- 6 Ha Politika ngan Pan-gobyernohan
- 7 Ha Pagpanganak nga Panlawas ngan Populasyon
- 8 Mga Nakabinbin nga Balaodnon
- 9 Mga balaod:
- 10 An Kababayin-an ha Rural nga mga Dapit
- 11 Ha mga Lumad nga Kababayin-an
- 12 Ha mga ‘Disable’ nga Kababayin-an
- 13 Ha Sekswal nga Oryentasyon
- 14 Ano an Gamit han CEDAW para Hadton mga Nagduduso han Katungod han Kababayin-an ug Magbabalaod?
- 15 Pagsalawad han Kaso
Pagkinahanglan hin Lain nga Balaodnon para han Kababayin-an[igliwat | Igliwat an wikitext]
Subay han pahiuna han CEDAW, an padayon nga pagtalapas han katungod pantawo han kababayin-an in nagpapakita han kakulangan han internasyonal nga mga organisasyon-ha-pantawo-nga-katungod maghatag hin igo nga pagpanalipod ha kababayin-an.
An diskriminasyon kontra han kababayin-an in supak han prinsipyo han patas nga katungod ug pagtahod han dignidad han tawo nga nakakaulang han kanan kababayin-an partisipasyon (ha patas nga pagtratar) ha larangan han pag-uswag ngan kamurayawan.
Ano man yana kun an Gobyerno han Pilipinas Pumirma ngan Nagratipika han CEDAW?
Komo Estado nga Partido han CEDAW, kinikilala han gobyerno han Pilipinas an pagkakamay-ada diskriminasyon ug diri tupong nga pagtratar han kababayin-an dinhi ha aton katilingban ngan kinahanglan nga ini tagan hin igo nga pitad. An kada Estado nga Partido (sugad han gobyerno han Pilipinas) in may responsabilidad nga magtahod, magtuman ug magpanalipod han kanan kababayin-an katungod.
Linalaoman nga an aton gobyerno:
- Magbabaklas han mga balaod ug mga kostumbre nga nagtatalumpigos han kababayin-an.
- Magpapatuman hin mga balaod nga magsusupil han diskriminasyon ug maghahatag hin epektibo nga mekanismo diin an kababayin-an makakagsalawad hin reklamo para han tinalapas nga katungod.
- Mag-uundong han patas nga katungod han kada tagsa ha kaangayan nga pamaagi, upod an nag-engganyo-hin-partisipasyon-nga-mga-pitad nga magreresulta hin may pagpaid nga kondisyon ug desisyon.
- Maghihimo hin kinada-upat-ka-tuig nga kasayuran (report) bahin han mga pitad nga hinimo ha pagtuman han ira obligasyon ha tratado o, kasabotan.
Pagbantay nga Mekanismo[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Nagkakaurosa nga mga Nasud (UN) nagporma hin CEDAW Committee nga ginkokomponer hin 23 nga mga eksperto nga pinili han mga Estado nga Partido basi mag-aram han mga kasayuran o, report nga isusumite, upod an gahum magpalusad hin mga rekomendasyon nga kun diin angay ipatuman han Estado nga Partido ug maghatag hin kasayuran bahin hini. An artikulo 21 han CEDAW naghahatag han CEDAW Committee hin gahum magpalusad hin rekomendasyon. May kinaadman ini nga paghubad han mga probisyon han CEDAW alinsunod han katungod han kababayin-an ngan mga obligasyon han Estado nga Partido o, gobyerno.
Nagpupulong an mga miyembro han CEDAW Committee makaduha ha sulod hin usa ka tuig didto ha New York ngan inaadman an mga report han kada nasud ha sulod hin duha ka semana ha mga bulan han Enero ug Hulyo ha presensya han tinaglawas han mga Estado nga Partido upod an mga non-government organizations (NGOs) nga naghahatag gihapon han ira kalugaringon nga kasayuran o, report.
Paghubad o Depinisyon han Diskriminasyon Kontra han Kababayin-an[igliwat | Igliwat an wikitext]
Ini nangangahulogan hin bisan ano nga pagpugong ,diri paglakip o, pagpasiirog kontra han kababayin-an nga binubuhat ha rason han kinatawo han usa nga persona nga nagreresulta han kadaot han pagkilala han katungod han lalaki ug babayi, ug han kawaray pulos ha batakan nga mga kagawasan han katungod han tawo ha larangan han politika, kultura, sosyal, sibil ug iba pa. (CEDAW, Artikulo 1)
Tionan-o Tinatalingoha han CEDAW nga Mapoypoy ini nga Diskriminasyon?
- Tingoha han CEDAW nga magkamay-ada ungod nga pagkatupong ha katungod an babayi ug lalaki. Ini nangangahulogan nga an Estado nga Partido o, gobyerno in ginmamandoan nga maghimo hin mga pitad nga magreresulta hin pagbabag-o ha kinabuhi han kababayin-an.
- Upod ha CEDAW an lagda han Obligasyon han Estado (State Obligation). Nangangahulogan ini nga an gobyerno may responsibilidad ngadto han kababayin-an kun diin diri pwede bali-warayon.
- Igindidiri han CEDAW an mga balaod ngan palisiya nga magbubutang han kababayin-an ha disbentaha, maano pa man an panuyoanan.
- Diri la ha pagpanalipod tikang ha mga pagtalapas han katungod han kababayin-an ha mga ahensya han gobyerno ngan mga opisyal hini, nagmamando gihapon an CEDAW ngada han Estado nga Partido o, gobyerno nga panalipdan an katungod han kababayin-an tikang ha mga pribado nga mga indibidwal ug mga grupo.
- Kinikilala han CEDAW nga an impluwensya han kultura ug tradisyon in nakakabalaong ha pagtagamtam han kababayin-an han ira mga katungod. Inaayat gihapon han CEDAW an Estado nga Partido nga bag-ohon an mga tinuohan nga nagpapaurog kontra han kababayin-an.
Diin ha aton Katilingban Natatabo ini nga Diskriminasyon ngan Tionan-o ini Binibilngan hin Solusyon han CEDAW?
Ha Trabaho ngan Pangempleyo[igliwat | Igliwat an wikitext]
An kadamo han partisipasyon han kababayin-an ha labor force (Female Labor Force Participation Rate [FLFPR]) nagpapadayon nga pukis kompara han kadamo han partisipasyon han kalalakin-an ha labor force (Male Labor Force Participation Rate [MLFPR]) ha naglabay nga napulo ka tuig. Tikang han 1995 ngada han 2004, 56% han mga waray-bayad-nga-trabaho in kadak-an kababayin-an, samtang 64% han may-mga-sweldo-nga-nagtatrabaho in kalalakin-an. Manggud, ha mga nangengempleyo nga kababayin-an, 50% ha ira in nagtratrabaho hin may sweldo, 33% in may kalugaringon nga pakabuhi (self-employed) ngan, 17% amo an aada nagtatrabaho ha panimalay ug waray sweldo. (NSO)
Haros naman magtupong an partisipasyon han babayi ngan lalaki ha langyaw-nga-panrabaho (overseas works), pero magkaiba an ira kahimtang. Dida han 2004, aada ha 51% an ihap han mga babayi nga kaapi han mga Pilipino-nga-nagtatrabaho-ha-langyaw (Overseas Filipino Workers [OFWs]), pero an ira average monthly remittance aada la ha 57% han PhP 74, 267.00 nga average monthly remittance han mga kalalakin-an nga OFW. Ini kay an trabaho nga nangangada ha babayi, adton mga hamobo an sweldo ngan waray proteksyon. An pag-aram nga binuhat dida han 2004 nagpapakita nga katunga (55.8%) han kababayin-an an nag-aabroad para magtrabaho in diri hasa (unskilled). Samtang 27.7% han mga kalalakin-an in nagtatrabaho ha komersyo ngan iba pa nga may kalabotan hini nga trabaho, ngan 26.9% in nagtatrabaho ha mga planta, nagpapadalagan han mga makinarya o, naghuhugpong (assembles) (2004 Survey on Overseas Filipinos, NSO)
Artikulo 11 han CEDAW nagpapatapod ha kababayin-an hin katungod nga…
- Magkamay-ada patas nga pagkab-ot han trabaho, benepisyo, promosyon ngan trening.
- Baydan hin patas basi han trabaho nga ira ihahatag.
- Mapanalipdan an panlawas ug lugar nga ira gintratrabahoan.
- Makaloang matungod hin pagburod ug panganak, ngan iba pa nga serbisyo-sosyal nga diri nangangahulogan hin katanggal ha trabaho matungod hin panganak o, pag-asawa.
May balaod para han mga OFWs--“The UN Convention on the Protection of the Rights of All Migrants and Members of Their Families”, upod na gihapon an “Magna Carta for Overseas Filipino” or RA 8042 nga nagpapanalipod han waray-dokumento-nga-mga-OFWs diin pinaharohaloag an sakop han tinatawag nga illegal rectruitment nga naglalakip bisan han ira mga uropod.
An kababayin-an ha impormal nga sector in waray benepisyo ug waray proteksyon ug an ira amot ha ekonomiya in diri nauupod ha iha han GNP. An mga balaod nga nagpapanalipod han katungod han kababayin-an amo an:
- RA 6972 Day Care Law
- RA 8187 Paternity Leave Act
- RA 6725 An act Strengthening the Prohibition on Discrimination Against Women with Respect to Terms and Conditions of Employment
Mga balaod nga nagbabaton ug nagpapanalipod han impormal nga sektor:
- RA 7882 Nagpapautang ngadto han mga kababayin-an nga may gudti nga mga pakabuhi (micro & cottage business enterprises)
- RA 8289 “Magna Carta for Small Enterprises”
- RA 8425 “Nagpapahimutang han gudti nga mamurohonan komo usa nga stratihiya ha pagpoypoy han kakablasan. Katapos han tuig 2003, kaurog han usa ka milyon nga napautang hini nga mga mamurohonan in kababayin-an.
Pankabug-osan nga mga Rekomendasyon han CEDAW[igliwat | Igliwat an wikitext]
- No.13--Patas nga pagkwenta han trabaho nga pareho an kantidad
- No.16--Magreport han mga kaso hin mga kababayin-an nagtatrabaho hin waray bayad ngan maghimo hin mga pitad nga maggagarantiya nga hira mabaydan, magkamay-ada seguridad ha sosyudad (social security) ngan iba pa nga mga benepisyo.
- No.17--Tagan hin igo nga bug-at o, balor ngan kilal-on an mga burohaton/trabaho han kababayin-an nga diri nahilalakip dida han pag-ihap han gross national product o, GNP.
Ha Politika ngan Pan-gobyernohan[igliwat | Igliwat an wikitext]
Sumala han Commission on Election (COMELEC) nga resulta dida han Mayo 2004 nga piniliay, waray lumapos hin17% han tanan nga kababayin-an nga kinmandidato an dumaog ha pwesto nga ira dinalaganan.
- 3 nga kababayin-an han 12 nga mga senador ngan 30 nga kababayin-an han 200 nga mga kongresista
- Ha 16 nga pwesto para han Partylist, 1 an para ha kababayin-an (GABRIELA) ngan 4 an kababayin-an ha 24 nga mga tinaglawas han Partylist.
- 15 nga kababayin-an han 77 nga gobernador, 7 han 77 nga bise-gobernador, ngan 121 han 725 nga mga miyembro han Sanggunian Panlalawigan.
- 15.4% han mga mayor in kababayin-an, 13.8% in mga bise-mayor ngan 17.1% in mga konsehal
An kababayin-an an may harohataas nga voters’ turn-out o, kadamo han aktwal nga nanbutos. Damo gihapon ha ira an nadaog ha piniliay. Pero padayon an limitado nga ira partisipasyon ha politika ug pan-gobyernohan. Dida han 1998 ug 2001 nga piniliay, 20% la han nangandidato nga kababayin-an in nagdaog ha pwesto. Ha luyo han hitaas nga “success rate” o, pagkamalamposon makadaog ha pwesto, masisiring nga gutiay la gihapon an ira partisipasyon ha publiko nga sektor. Ha pagkamatuod, an gutiay nga partisipasyon han kababayin-an dida han 2004 nga piniliay nagpatik hin tigda nga paghamobo tikang han hitaas nga partisipasyon dida han 1995 nga piniliay.(COMELEC)
An balaod bahin han Partylist naghahatag ha kababayin-an hin higayon nga makaapi ha pamalaod nga himangrawon, lugaring kay an mga gin-aaro (requirements) ha nasyonal nga lebel ug an kakulangan hin impormasyon pati na gihapon ha kababayin-an an nagreresulta han kapakyas han mga partylist makadaog hin pwesto ha Kongreso. An mga organisasyon han kababayin-an in nag-aawhag ha mga partido politikal nga magkamay-ada 30% nga kababayin-an ha ira tagsa-tagsa partido, lakip na ha mga konseho diin pinipili o, tinudlok an mga miyembro.
An partisipasyon han kababayin-an ha mga hukoman in usa gihpon nga makasurobo. An Shari’a nga hukom, an espesyal nga hukoman han mga Muslim, in nagpapabilin nga kinokomponer hin kalalakin-an, labot la dida han 1996 diin mayda usa nga babayi nga hukom. Tikang dida han Marso 2005, mayda 5 nga kababayin-an han 15 nga mga mahestrado han Korte Suprema.
Bisan kun damo ha mga kababayin-an an aada ha burokrasya labi na ha teknikal nga lebel (o, second -level), daw waray nira kapas makaap-ap ngadto ha igbaw nga mga posisyon. 53% han 1.4 milyon nga magtatrabaho ha gobyerno in kababayin-an, pero kaurog (71.9%) ha ira in aada ha second-level o, teknikal nga mga posisyon. 34% han mga kababayin-an in aada ha first ngan third-level nga mga posisyon. An kababayin-an nga nagtratrabaho ha gobyerno o, burokrasya kasagaran nagkakapot han mga teknikal nga mga posisyon. An kalalakin-an kasagaran nga aada ha clerk, manager o, executive nga mga posisyon. (Civil Service Commission)
Humabobo an partisipasyon han kababayin-an ha liderato han mga komersyo nga katig-uban o, trade union. Tikang han 59.6% dida han tuig 1996 ngada han 34.2% han tuig 2000. (NCRFW)
An CEDAW nagpapatapod ha mga kababayin hin katungod nga:
- Makabotos, dumalagan ha piniliay ngan magkapot hin pampubliko nga katungdanan ha tanan nga balitang han gobyerno. (art.7)
- Makaapi ha mga non-government organizations (NGOs) ug iba pa nga katig-uban nga may kalabotan han pampubliko ug political nga kinabuhi han nasud. (art.7)
- Magkamay-ada higayon nga panaglawasan an gobyerno ha internasyonal nga mga organisasyon, katitirok o, convention. (art.8)
Ha Pagpanganak nga Panlawas ngan Populasyon[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Waray nasyonal nga palisiya an gobyerno bahin han pagpanganak nga panlawas o, reproductive health.
- 20.6% han mga inasaw-an nga kababayin-an in diri natatagan hin sakto ha ira panginahanglan para may lat-ang an ira pagburod o, maplano an ira pamilya. (2004 Family Planning Survey)
- Limitado nga suplay, impormasyon ug mga serbisyo nga may kalabotan han contraceptives ha mga probinsya ug syudad diin an natural nga pagplano han pamilya la an igin-uundong, o preno-promote.
- Kada usa ka oras ha Pilipinas, may-ada mga 46 nga kaso hin ilegal, tinutuyo ug delikado nga pagpunit (1999 Country Population Assessment UNFPA)
- Kada adalw, 10 nga kababayin-an in namamatay dara han panganganak (1998 NDHS)
Dida hin usa nga bag-o nga pag-aram (Family Planning Survey o, FPS), nabaroan nga aada la ha 49.3% han mga kababayin-an an nagamit hin usa nga klase contraceptive. Kaurog ha ira an nagamit han moderno nga pamaagi para diri magburod. Dinhi hini nga 49.3%, 35.1% an nagamit han moderno nga pamaagi, samtang 14.2% an natural nga pamaagi (female sterilization and calendar/rhythm). Bisan damo an iginpapasasarang nga condom ug madagmit an pagkuha hini ha mga health center, 2.1% la an nagamit hini.(2004 FPS,NSO)
Subay han National Demographic and Health Survey (NDHS), 5.6% han mga burod an diri napakita ha doktor san-o manganak, ngan 6.5% (71.8% hini ha ira tikang ha mga tay-aw nga mga lugar) an pinipili nga manganak ha bulig han partira (traditional birth attendant). 1 ha 3 nga pagpanganak (37.1%) an ha partira ngan 3 ha 5 (61.34%) nga mga burod pinilipi an manganak ha ira panimalay.(2003 NDHS,NSO)
Hasta ngada han Setyembre 2005, an Department of Health (DOH) nakagpatik hin 2,354 nga kaso hin HIV Ab Seropositives tikang dida han 1984 nga mga datos. Dinhi hini nga mga kaso, 862 an kababayin-an. Ha tanan nga kaso hin HIV, 702 an hinog nga kaso hin AIDS.
An CEDAW la an nagdidig-on ngan nagduduso han katungod han kababayin-an nga makakab-ot han panlawas nga mga serbisyo, upod na an pamaagi ha pagplano han pamilya (Family Planning Methods).
An CEDAW nagpapatapod ha mga kababayin hin katungod nga:
- Makakab-ot han komprehensibo nga serbisyo ha panlawas, upod na an pagplano han pamilya (art.12)
- Makagbuot han kadamo han iya anak ug han lat-ang han panganganak (art.16)
- Pagsaroan an mga responsabilidad komo kag-anak (art.5,16)
- Pankabug-osan nga Rekomendasyon No. 15--Likayan an ano man nga klase hin diskriminasyon ha mga stratehiya pagpoypoy han AIDS
Mga Nakabinbin nga Balaodnon[igliwat | Igliwat an wikitext]
An HB 3773 Responsible Parenthood and Population Management Act diin ginpapatamakan an obligasyon han lokal ngan nasyonal nga gobyerno maghatag han mga batikan nga panginahanglan sugad han serbisyo ha panlawas, pagpanganak nga panlawas o, reproductive health (RH) ngan pagplano han pamilya o, family planning(FP). Upod dinhi an pagsirot han mga opisyal nga magdidiri o, mabalabag ha paghatag han legal, ngan talwas nga serbisyo ha reproductive health (RH) pati na gihapon an ha FP. An duha-nga-anak-ha-kada-pamilya, an ideyal nga kadako han pamilya, in diri iginmamando.
Pandarahog ngan ‘Trafficking’ han Kababayin-an ug mga Kabataan Iba-iba an trend han kadamo han kaso hin pandarahog ha kababayin-an o, violence against women (VAW) sumala han mga ahensya han gobyerno. An kadamo han kaso han pandarahog ha kababayin-an in humitaas makapito ka beses, tikang han 1,100 nga kaso dida han 1996 ngadto ha 7,383 nga kaso dida han 2001. Pero, an DSWD (Department of Social Welfare & Development) nagsayod nga mayda paghamobo ha kaso ha pandarahog han kababayin-an tikang dida han 1999.
An duha nga rekord han DSWD ngan han kanan polisya nagpapakita nga an pagkastigo ngan paglugos an kasagran nga klase hin pandarahog ha kababayin-an o, VAW.
- 6 ha 10 nga ginlulugos han ira mga kauropdan nagsumat nga an ira nanay in kinakastigo han ira amay.
- 9 ha 10 nga kababayin-an nga kinakastigo in nakakaeksperyensya hin panlugos tikang ha ira mga bana.
- 6 ha 10 nga kinagastigo nga kababatin-an in kinakastigo dida hiton ira pagburόd (tikang pipira nga VAW stadistika tikang ha Women’s Crisis Center 1995-98 nga ginhatag nga pananglitan dida han Philippine NGO Beijing +10 report)
An may kalabotan ha pag-abroad nga VAW in usa nga mabug-at nga problema han Pilipinas dara han ha pagkamay-ada niya damo nga magtatrabaho ha langyaw o, OFWs. Tikang han 1993 ngadto han 2002, may-ada 1, 013 nga kaso hin human trafficking nga nahipatik. An Kanlungan, usa nga NGO nga nagkokopkop han kababayin-an, nagpatik hin 32 nga kaso hin human trafficking upod han 170 nga mga kaso nga ginserbihan hini dida han 2004.
An CEDAW nagpapatapod ha mga kababayin hin katungod nga:
- Mahigawas ha tanan nga klase hin pandarahog--pisikal, sekwal, emosyonal, mental ngan ekonomiko. (art.6)
- Mahigawas ha tanan nga klase hin trafficking ug ha prostitosyon.
- Pankabug-osan nga Rekomendasyon No. 12 ngan No. 19--Ireport an mga balaod ha pagpanalipod han katungod han kababayin-an nga aada iginpapatuman upod an mga serbisyo hini nga iginhahatag.
Resolusyon gawas han napulo-ka-tuig-nga-pag-aram han Beijing Declaration and Platform of Action--poypoyon an tanan nga “pagbaligya” han kababayin-an, igdiri an pagkomersyo han tawo ngan maghimo hin mga pitad nga naglalakip hin bilateral ug multilateral nga pagbinuligay o, cooperation.
Mga balaod:[igliwat | Igliwat an wikitext]
- RA 7877 Anti-Sexual Harassment Law
- RA 8353 Anti-Rape Law--pagpaburobug-at han kaso nga panlugos komo usa nga kremin kontra ha usa nga tawo; pinaharohaloag an buot sidngon han “rape” o, paglugos.
- RA 8505 Rape Victim Assistance Act
- RA 6955 Anti-Mail Order Bride Law
- RA 9262 Anti-Violence Against Women and Children Law
- RA 9208 Anti-Trafficking in Persons Act
An Kababayin-an ha Rural nga mga Dapit[igliwat | Igliwat an wikitext]
Usa ha kada upat nga kababayin-an nga naedad hin 15 ngada ha 24 in nagbuburod, ngan sugad han iba nga mga kababayin-an ha rural, nagtitikang ini nga mga kababayin-an nga naedad 15-24 ha kablas nga mga pamilya ngan nakaswela ha elementarya.( NDHS, 2003)
An Artikulo 14 para gud la han mga kababayin-an ha rural nga mga dapit, agud masiguro nga hira makaapi ug makakabenipisyo dida han pagpadukwag han mga rural nga lugar. An CEDAW nagpapatapod ha mga kababayin hin katungod nga:
- Makaapi ha pagplano ngan pagpatuman han pagpadukwag han ira komunidad
- Makakab-ot han komprehensibo nga serbisyo ha panlawas, upod na an pagplano han pamilya
- Direkta nga makabenepisyo tikang han mga social security nga mga programa
- Edukasyon(pormal ug di-promal), mga trening,ug functional literacy
- Magkamay-ada patas nga higayon ha mga ekonomiya nga oportunidad, pautang, panmerkado nga pasilidad o, marketing facilities, kaangayan nga teknolohiya, ngan tupong nga pagtratar ha reporma han tuna.
- Igo nga panimalay, poy-anan, sanitasyon, suplay hin tubig ug kuryente, transportasyon ngan komunikasyon
Ha mga Lumad nga Kababayin-an[igliwat | Igliwat an wikitext]
Kinahanglan nga padukwagon ug ipahiuli an mga lugar diin natatabo an lantogi han military ngan mga rebelde. Upod na gihapon an paghisama han mga Moros ug mga lumad ha kabug-osan han sosyudad.(Situational Analysis of the Philippine Population, UNFPA 2005)
An mga lumad ngan Muslim ha Mindanao an pinakaapektado hin kakablasan--sosyo-ekonomiko nga marginalisasyon,kulang nga serbisyo ha panguna nga panginahanglan, ug kulang nga hibaro. Matungod han makusog nga impluwensya han tradisyonal nga kultura, an kababayin-an in dugang nga nagkukuri. Samtang ha dapit han Cordillera, usa han lilima nga pinakakablas nga rehiyon ha Pilipinas, an kababayin-an ha ira an dugang nga nagkukuri.
An Artikulo 14 han CEDAW nagpapatapod han mga katungod han lumad nga kababayin-an, upod na gihapon an katungod nga panalipdan an ira kultura ug tuna nga tikang pa han ira ginikanan.
Resolusyon gawas han napulo-ka-tuig-nga-pag-aram han Beijing Declaration and Platform of Action:
- Paningkamutan han gobyerno nga magkamay-ada igo ngan epektibo nga partisipasyon an mga lumad nga kababayin-an ha pagpatuman, pag-alinsusunod ngan pag-inaw-inaw han PFA ngan MDGs.
- Magtawag ha gobyerno ug mga sangay nga ahensiya hini, upod an pribado nga sector ngan “civil society”, nga maghimo hin mga pitad basi masiguro an igo nga partisipasyon han mga lumad nga kababayin-an ha tanan nga aspeto han sosyudad
Ha mga ‘Disable’ nga Kababayin-an[igliwat | Igliwat an wikitext]
Dida han 2000 Population Census han NSO, mga 942,098 nga kababayin-an an nahapatik nga nag-aantos hin usa ngada ha duha ka klase hin kabalda (disability), hirohitaas hin 2.5% tikang han 1995 nga survey. An may mga disability nga kababayin-an in durodamo (50.2%) kompara han mga kalalakin-an (49.8%). Kabaliktaran dida han tuig 1995 nga nahapatik diin 51% nga mga kalalakin-an an may disability. Damo nga kababayin-an an nag-aantos hin kabuta, kaharap ug kabungol. Ini hira nga kababayin-an nag-aantos makaduha hin diskriminasyon dara han ira kahimtang. (NCRFW)
An CEDAW, sugad han pagpatapod hin mga katungod ha mga normal nga kababayin-an, naggagarantiya gihapon hin sugad nga mga katungod hadton may mga balatian o, disability sugad pananglitan han espesyal nga mga inprastraktura---sugad han pagbutang hin mga rampa ug kalisyas para han may mga disability ha mga pampubliko nga mga establisimento.
Pankabug-osan nga mga Rekomendasyon No. 18-- Nga an gobyerno (State Party) maglakip han kahimtang han mga may disability dida hiton ira report, upod na gihapon an mga pitad nga hinimo para masolusyonan an ira tagsa-tagsa nga kabutangan, lakip han espesyal nga pitad para masiguro nga patas nira nga makakab-ot an edukasyon, trabaho, serbisyo ha panlawas ug serbisyo sosyal ngan tinguhaon nga hira makakapaangbit ha pagpadukwag han tanan nga aspeto han kinabuhi.
Ha Sekswal nga Oryentasyon[igliwat | Igliwat an wikitext]
An mga homosexual in diri tinutugotan han balaod nga makasal. Dara hini, diri hira nakakatagamtam han ira sosyal ug legal nga mga katungod, sugad han katungod nga pinupolsan hin inasaw-an---an maghablos (adopt), magtag-iya hin propyudad, erensiyales, pasigurohan o, insurance ug iba pa nga mga membership claims.
Waray balaod nga nagpapanalipod han katungod han mga tawo nga natitiyopi matungod han ira sekswal nga oryentasyon. (ISSA, 2004 Sexual and Reproductive Health and Rights, Reference for Advocacy in the Philippines)
An Artikulo 3 han CEDAW nagpapatapod han panguna ug batakan nga kagawasan ug katungod han tawo
- An Artikulo 5 han CEDAW naghihingaday bahin han pagpoypoy han mga nabatasanan nga mga tinuohan--sugad pananglitan han pagtuo nga harangdon an lalaki ug ubos an babayi--diin natitiyopi an an usa nga tawo basi haa iya sekswal nga oryentasyon
- Artikulo 16 An kababayin-an ngan kalalakin-an may tupong nga katungod ug responsabilidad ha pamilya ug ha kamag-asawa.
- Artikulo 6 Naghahatag ha usa nga tawo hin katungod nga mahagawas ha tanan nga klase hin pandarahog---pisikal, sekswal, emosyonal o, ekonomiko man.
An Kababayin-an ha mga Pag-awayan An pinakadako ng epekto han gyera ha kababayin-an amo an pagkawara han ira panginabuhi, upod an duro nga ugmad, sekswal nga pangabuso, pagkabungkag han mga tradisyonal ngan sosyal nga relasyon ug istruktura, upod han kabungkag han mga katig-uban han kababayin-an ha lokal nga lebel. (NCRFW tuig 1993 nga pag-aram)
Tikang dida han 1980 ngada han 1999, an Human Rights Commission nagpatik hin mga 100 nga kaso hin VAW ha butnga han gyera ha Rehiyon 2, 6 ngan 9. Aada ha mga 135,000 ngada ha 150,000 nga sibilyan, kaurog ha ira kababayin-an, an napupugos nga bumaya ha ira mga panimalay ug komunidad basi mag-ukoy ha mga evacuaton centers dara han popsilay ha ira lugar sumala han mga datos nga nakuha dida han Enero ngada han Nobyemre tuig 2001. (NCRFW)
An kababayin-an nga mga lumad, Moro ngan Kristiyano an nangunguna nga makab-ot an kamurayawan ha Mindanao dara kay hira mismo upod han ira mga kabataan an numero uno nga apektado hini nga kasamok.
Artikulo 6 Nagpapatapod ha usa nga tawo hin katungod nga mahagawas ha tanan nga klase hin pandarahog---pisikal, sekswal, emosyonal o, ekonomiko man.
- Deklarasyon bahin han Pagpanalipod han Kababayin-an ug Kabataan nga Aada ha Kakurian ngan Pag-awayan (Deaclaration on the Protection of Women and Children in Emergencies and Armed Conflict)
Mga Katungod nga Iginpapatapod han CEDAW
- Katungod nga makatagamtam hin dekalidad nga edukasyon (artikulo 10 & 14)
- Katungod nga makatagamtam han tanan nga serbisyo panlawas, upod han pagplano han pamilya (artikulo 11, 12 & 14)
- Katungod nga makatagamtam ha mga pautang ug iba pa nga mga bulig-pinansyal (artikulo 13 & 14)
- Katungod makaapi ha mga liaw-libang, paugnat ha kusog ug mga kultural nga aktibidad (artikulo 10, 13, & 14)
- Katungod makagbuot han kadamo han iya anak ug han lat-ang han panganganak (art.16)
- Katungod pagsaroan an mga responsabilidad ha pagkakag-anak (art.5,16)
- Katungod magkamay-ada patas nga higayon pagkab-ot hin trabaho, benepisyo, sosyal nga proteksyon. (art. 11 & 14)
- Katungod baydan hin patas basi han trabaho nga ira ihahatag.(art.11)
- Katungod nga mahigawas ha tanan nga klase hin pandarahog---pisikal, sekswal, emosyonal o, ekonomiko man.(art.6)
- Katungod nga mahigawas ha panguripon ug prostitosyon.(art.6)
- Katungod nga makabotos, dumalagan ha piniliay ngan magkapot hin pampubliko nga katungdanan ha tanan nga balitang han gobyerno. (art.7)
- Katungod nga mapanaglawasan an gobyerno ha internasyonal nga mga organisasyon, katitirok o, convention. (art.8)
- Katungod makakuha ngan makagbalyo hin citizenship ug magpabilin ha usa nga nasud. (art.9)
Para makakuha han bug-os nga kopya han CEDAW, kadtoa an www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/text/econvention.htm
Ano an Gamit han CEDAW para Hadton mga Nagduduso han Katungod han Kababayin-an ug Magbabalaod?[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Tagpahanumdom han obligasyon han gobyerno dida ha mga pag-awhag kun may mga pagbabalyo ha mga palisiya ug mga balaod pan-ekonomiya ngan sosyal.
- Argumento ha mga kaso ha sakob han nasud---diin an ano man nga lokal ug nasyonal nga balaod in angay nga hubaron subay han mga prinsipyo han katungod han tawo nga kinikilala ha langyaw ug han iba-iba nga mga nasud.
- An mga mga katungod ug mga tinguha an nagigin basihan pagtirotimbang han mga palisiya, pagkamalamposon han mga pagpadukwag nga proyekto o, ha paghimo han kasayoran (report) nga isusumite ha CEDAW Committee.
- Komo basihan ha paghatag hin gahum ha kababayin-an, mga aktibista, mga huwes, mga abogado, polis, medya ngan publiko pinaagi hin pagtutudo han mga katungod han tawo.
Kun Mapakyas an Tanan nga mga Pamaagi, Aada an Sinisiring nga “Opsyonal nga Protokol ha CEDAW” (Optional Protocol to CEDAW o, OP-CEDAW) Kun tanan nga pamaagi nga subay han balaod pati na an ha gobyerno, dinangpan na hin us nga babayi, pero pakyas la gihapon hiya, pwede hiya makapangaro hin hustisya ha internasyonal nga lebel pinaagi han Opsyonal nga Protokol ha CEDAW ( OP-CEDAW).
Ginkaaburoyonan an OP-CEDAW dida han Oktobre 6, 1999 ngan iginpadulot dida han Desyembre 22, 2000. Pinirmahan han gobyerno han Pilipinas an OP-CEDAW dida han Marso 21, 2001 ngan inaprobahan han Kongreso dida han Nobyembre 12, 2003.
Tikang dida han Setyembre 2005, mayda 72 nga Estado nga Partido an umoyon ha Opsyonal nga Protokol ha CEDAW, gawas han 180 nga tumangdo han CEDAW. An OP-CEDAW in opsyonal ngan abri para la han mga Estado nga Partido nga pumirma han CEDAW.
Tionan-o an Opsyonal nga Protokol ha CEDAW Nadalagan? Mayda duduha nga mekanismo:
1. An ipinapaagi hin surat (Communications Procedure)-- an usa nga indibidwal o, grupo nagsusumite hin petisyon diretso ngadto ha CEDAW Committee.
2. An panginsayod (The Inquiry Procedure)--nag-iimbetigar an CEDAW Committee han mabug-at o, sistematiko nga pangabuso han katungod han kababayin-an ha mga miyembro nga nasud.
Pagsalawad han Kaso[igliwat | Igliwat an wikitext]
Committee on the elimination of Discrimination Against Women C/o UN Division for the Advancement of Women Department of Economics and Social Affairs, United Nations Secretariat, 2 United Nations Plaza, DC 2/12th floor, New York, NY 10017 USA Fax: 1-212-963-3463
Para han lagda ngan pamaagi ha pagsalawad hin kaso, kadtoa an www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/indexhtml


c: text/html

text:
Buddha Yodfa Chulalok
Hi Buddha Yodfa Chulalok nga natawo ha ngaran nga Thong Duan ngan kilalado gihapon ha ngaran nga Rama I (agsob gindudugang an pagtawag nga Harangdon), amo an hadi han Siam (Thailand) tikang 1782 ngadto han 1809. Ha Thai, an iya ngaran nahasurat nga พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
Ha Latin nga abakadahan o alpabeto, it iya ngaran puyde gihapon igsurat nga Puttha Yotfa Chulalok. Iton Chulalok ha panalagsaon ginsusurat gihapon nga Chulaloke.
Katawo ngan an Syahan nga Bahin han Kinabuhi[igliwat | Igliwat an wikitext]
Natawo hiya ha Ayutthaya han Marso 20 1737 nga anak ni Phra Aksorn Sundara Smiantra, usa nga nobleman han Ginhadi-an han Ayutthaya. Gintutuohan nga hiya mayda Thai, Intsik, Persiano, ngan bisan Griyego han iya pamilya, pero waray pa ini mapamatuod. An iya ngaran han iya katawo Thong Duang. Katapos han iya pagtu-ón hin templo nga Buddhista, an iya amay nagpadara ha iya nga magsirbe nga alalay han tawo nga magigin hadi nga hi Hadi Utumporn. Didto, ginkakilala niya an iya sangkay nga hi Sin, nga amo an magigin Hadi Taksin. Katapos han kabungkag han Ayutthaya inmapi hiya han mga kasundalohan ni Taksin, ngan nakilala hiya han ngaran nga Chao Phraya Chakri. An ngaran nga Buddha Yodfa Chulalok ginngaran ha iya katapos han iya kamatayan ni Hadi Nangklao (Rama III).
Pagin Hadi[igliwat | Igliwat an wikitext]
Samtang hi Chakri heneral ni Taksin, hiya an nagsalakay ngan nagdaog han Wieng Jan (Vientiane) han 1778/79, ug an nasod han Laos nahamutang ha ilarom han ka-vassal, ngan iya ginkuha an Emerald Buddha hini ngan ginbalhin ngadto ha Thonburi. Han 1782, hi Taksin gindeklara nga lurong katapos hin golpe de estado o coup d'etat ngan ha pagtikaiha ginpapatay. Hi Yodfa nakapuwesto ha poder ngan nag-establisar han Chakri nga Dinastiya. Ginkoronahan hiya han Abril 6 ha ngaran nga Rama I; iton petsa yana adlaw hin pagsaurog nga publiko ha Thailand.
Hi Hadi Rama I nagpadayon han kan Taksin buhat nga pagtalwas han bag-o nga nahiusa nga nasod tikang han mga pagsalakay han Burma, ngan hiya nagpirde hin mga pipira nga pagsalakay han mga taga-Burma. Ha kultura, hi Rama I ginbalik niya an pagtukod han mga tradisyon han nasod pinaagi hin pagbiling ngan pagtirok hin mga Buddhista nga mga sinurat nga nawara han kasamok katapos han pagbungkag han Ayutthaya nga ginhimo han mga taga-Burma han 1767. Ginbalhin liwat niya an kapital tikang han kan Taksin kapital nga Thonburi ngan naghimo hiya han bag-o nga kapital nga Bangkok. Ha iya palasyo, an Wat Phra Kaew gintukod agod igbalay an Emerald nga Buddha, ngan naghimo hiya hin bag-o nga kodigo hin balaod, an Libro han tulo nga selyo. Ginpili niya ngan ginbutang ha iya puwesto an Patriarka Suprema han Thai nga Buddhismo. Tungod kay hilig niya an literatura, nagsurat gihapon hiya hin Thai nga bersyon han Ramayana epos nga tinatawag Ramakian.
Kamatay[igliwat | Igliwat an wikitext]
Namatay hiya han Septyembre 7, 1809, ngan an nagsunod ha iya komo hadi an iya anak nga hi prinsipe Isarasundorn, nga nagin Hadi Rama II (Buddha Loetla Nabhalai).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mehiko
- Para han lain nga kagamit han Mexico, kitaa an Mexico (pansayod).
An Mehiko (puyde liwat igsurat ha Winaray nga Méhiko o Mexico; kasurat ha Kinatsila ngan pormal nga Winaray: México, puyde liwat igsurat nga Méjico) usa nga nasod ha Amihanan nga Amerika. Usa ini nga konsitutusyonal nga federasyon hin katloan kag duha nga mga entidad federativa. An opisyal nga ngaran han nasod Estados Unidos Mehikanos (ha Kinatsila: Estados Unidos Mexicanos). Ginsasapitan ini han Estados Unidos ha amihanan, han Dagat Caribe ngan Golfo han Mehiko ha sidlangan, han Belize, Guatemala ha timugan o salatan-sidlangan ngan han Kalawdan Pacifico ha katundan.
Pagbahin nga politiko-administratibo[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Estados Unidos Mehikanos usa nga federasyon hin katloan kag usa (31) nga gawasnon ngan soberano nga mga estado nga nahimo hin Paghiusa o Unyon nga may-ada yakanbalaod han Distrito Federal ngan iba nga mga teritoryo. An tagsa estado mayda kalugaringon nga batakan balaod ngan kongreso pati poder judicial ngan an mga bungtohanon hin nan-eelehir o namimili ha direkta nga pagpili o pagbotos hin gobernador para hin unom-ka-tuig nga panahon hin serbisyo, pati liwat hin mga representante (diputados locales) ngado han ira mga tagsa-tagsa nga mga kongreso hin estado, para hin tulo-ka-tuig nga panahon hin serbisyo.[5] An 31 nga mga estado ngan an Distrito Federal tinatawag nga mga "entidades federativas", ngan ini ngatanan patas hin representasyon dida han Kongreso han Paghiusa o Kongreso han Unyon.
It mga estado Mehikano ginbahin liwat ngadto hin mga munisipyo (municipios), an giguti-ayi nga opisyal nga politikal nga entidad dida han nasod, nga gindudumara hin alkalde o "presidente han munisipyo" (presidente municipal), nga na-iilihir han mga nangungukoy hin pluralidad.[6] It mga munisipyo puyde pa igbahin ngadto hin mga diri-autonomo nga mga delegasyon (delegaciones) o ha mga semi-autonomo nga mga presidensya auxilyar (presidencia auxiliar).
Ha batakan balaod, an Syudad han Mehiko, komo kapital o ulohan han federasyon ngan lingkoranan han mga gahom han Paghiusa o Unyon, amo an Distrito Federal, usa nga ispisyal nga pagbahin ha politika ha Mehiko nga gintatag-iyahan han federasyon hin bug-os ngan diri ngadto hin partikular nga estado, ngan sugad man, mas limitado an lokal nga pagdumara hini kaysa han mga iba nga mga estado han nasod.[7] Bisan pa man, tikang han 1987 nagkaada ini hin sunod-sunod nga pagtikadako nga grado hin autonomiya ngan yana, an mga nangungukoy hini naka-elihir hin mangulo han gobyerno (Jefe de Gobierno) ngan hin mga representante hin Asablea Lehislatiba hin direkta. Kondi an pagkaiba tikang han iba nga mga estado amo nga an Distrito Federal waray konstitusyon kundi balaod hin pan-gobyerno. An Syudad han Mehiko conterminous ngan coextensive han Distrito Federal.
An mga ngaran han katloan kag usa nga mga estado ngan han Distrito Fderal ngan an ira mga opisyal nga mga pagpahalipot nga postal ha parentesis ginpapakita ha nasunod nga tabla, upod an mga agsob gamiton nga mga bandira han estado:
Pinanbasaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Waray opisyal nga yinaknan nga ginpahayag ha batakan-balaod. Kondi, an Kasahiran nga Balaod hin Katungdanan nga Lingguwistiko para han mga Lumadnon nga mga Katawhan nagkikilala han ngatanan nga mga Amerindianhon nga mga yinaknan hin minoridad, upod han Espanyol o Kinatsila nga mga nasodnon nga yinaknan ngan patas ini nga valido ha mga teritoryo nga diin ginyayakan ini. Ginkikilala han gobyerno in 62 nga mga lumadnon nga mga yinaknan, ngan damo pa nga mga variant nga diri nagkaka-intindihan.[1]
- ↑ INEGI,Consulta de resultados. Numeralia (Publicaciones de contenido general sobre el país), http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/proyectos/integracion/inegi324.asp?s=est&c=11722#tres, retrieved on June 23, 2008
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 "Mexico". International Monetary Fund. Ginkuhà 2008-10-09.
- ↑ untitled
- ↑ "Article 116". Political Constitution of the United Mexican States. Congress of the Union of the United Mexican States. Ginkuhà 2007-10-07.
- ↑ "Article 115". Political Constitution of the United Mexican States. Congress of the Union of the United Mexican States. Ginkuhà 2007-10-07.
- ↑ "Article 112". Political Constitution of the United Mexican States. Congress of the Union of the United Mexican States. Ginkuhà 2007-10-07.
Bibliograpiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Camp, Roderic A. Politics in Mexico: Democratic Consolidation Or Decline? (Oxford University Press, 2014)
- Davis, Diane. Urban leviathan: Mexico City in the twentieth century (Temple University Press, 2010)
- Domínguez, Jorge I (2004). "The Scholarly Study of Mexican Politics". Mexican Studies / Estudios Mexicanos 20 (2): 377–410.
- Edmonds-Poli, Emily, and David Shirk. Contemporary Mexican Politics (Rowman and Littlefield 2009)
- Kirkwood, Burton. The History of Mexico (Greenwood, 2000) online edition
- Krauze, Enrique (1998). Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996. New York: Harper Perennial. p. 896. ISBN 0-06-092917-0.
- Meyer, Michael C.; Beezley, William H., eds. (2000). The Oxford History of Mexico. Oxford University Press. p. 736. ISBN 0-19-511228-8.
- Levy, Santiago. Good intentions, bad outcomes: Social policy, informality, and economic growth in Mexico (Brookings Institution Press, 2010)
- Meyer, Michael C., William L. Sherman, and Susan M. Deeds. The Course of Mexican History (7th ed. Oxford U.P., 2002) online edition
- Russell, Philip (2010). The history of Mexico: from pre-conquest to present. Routledge. ISBN 978-0-415-87237-9. http://www.routledge.com/books/details/9780415872379/. Ginkúhà dida han July 9, 2010.
- Tannenbaum, Frank. Mexico: the struggle for peace and bread (2013)
- Werner, Michael S. ed. Encyclopedia of Mexico: History, Society & Culture (2 vol 1997) 1440pp online edition
- Werner, Michael S. ed. Concise Encyclopedia of Mexico (2001) 850pp; a selection of unrevised articles
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- The Presidency of Mexico
- Mexico Tourism Official Website | VisitMexico
- Mexico nga entrada ha The World Factbook
- Mexico from UCB Libraries GovPubs
- Mehiko ngada ha Open Directory Project
- Mexico from the BBC News
- Mexico at Encyclopædia Britannica
- Wikimedia Atlas han Mexico
- Mga barasahon hin nasod nga nakinahanglan hin pagmantener
- Pages using infobox country with unknown parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- Opisyal nga websayt mag-iba ha Wikidata ngan Wikipedia
- Mehiko
- Mga nasod ha Amihanan nga Amerika
- Nasod


text:
TACLOBAN CITY – Mahimyang an gindumara nga Barangay ngan Sk Elections dinhi Ha Sinirangan Bisayas, 3 milyon nga mga botante an bumutos ha 3, 783 nga voting centers ha unom nga probinsya ini in sumala han Commission On Elections (COMELEC) Region 8.
Ha interview han RMN kan COMELEC Regional Director Nick Mendros, mahimyang an eleksyon pero damo an mga gin-aaligar vote buying nga nahinabo.
“Mamingaw an eleksyon except an mga duru-debate and the allegations of vote buying pero emphasize ko nga waray man may nag-file hin complaint han vote buying.”
Kun may magrereklamo amn han vote buying, kinahanglan han COMELEC an sworn statement ngan affidfavit of complaint antis ini maaksyunan han mga otoridad.
Pero para kan Dir. Mendros, mas nagin grabe an mga allegations han vote buying nga nahinabo dinhi ha sinirangan bisayas.
“I would be subjective hito kay waray man gud kita study hito hano pero kun basi ahn alegasyon ngada mas grabe an vote buying. Pamati ko nagbag-o ito, nagtika-worst la.”
Nababaraka naman iton pira nga mulopyo tungod nga nagigin normal nala ha eleksyon iiton pamalit hin botos.


text:
Cordova, Sugbo
An Cordova (nga puyde gihapon igsurat nga Cordoba) usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 34,032 ka tawo ha 6,520 nga panimalay.
An Cordova kabahin han metropolitana nga kahaluag nga tinatawag nga Metro Cebu.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Cordova ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga baranggay.
- Alegria
- Bangbang
- Buagsong
- Catarman
- Cogon
- Dapitan
- Day-as
- Gabi
- Gilutongan
- Ibabao
- Pilipog
- Poblacion
- San Miguel
Kitaa Gihapon[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]


text:
TACLOBAN CITY – Ha pagduyog han oras han aton kalibutan o gintatawag nga Earth Hour yana nga Marso 26, 2011 mas kinahanglan hinumdomon han katawhan Pilipino an makahiribang nga pagmimina ngan komersyal nga logging kumo mayor nga hinungdan han pagkaruba han aton kalibungan.
Kun sugad, napapanahon na nga igbasura an ngatanan nga pagmimina ngan logging ha aton rehiyon ngan mas pa nga kinahanglan tagan duon han aton gobyerno an pag-intinde hini labi nga an nangunguna ha pagpasarang han pagsuporta han Earth Hour amo an Department of Environment and Natural Resources o DENR nga amo man liwat hiya an ahensya han gobyerno an nagtutugot han pagmina ngan logging.
“Labot han pagsuporta han Earth Hour mas kaangayan nga manduhan han DENR an iya ubos nga ahensya nga amo an Mines and Geosciences Bureau o MGB nga undangon na an pagmimina ha aton dapit labi nga nakita na naton an grabe nga epekto han grabe nga babaha ngan landslide ha aton rehiyon nga nagresulta na hin kaawat hin mga kinabuhi,” pahayag ni Nestor Lebico, Secretary-General han Samahan han Gudti nga Parag-uma ha Sinirangan Bisayas o SAGUPA-SB.
Yana nga Sabado nga adlaw in magkakaada hin usa ka oras nga pagparong han mga laga han suga ha bug-os nga Pilipinas ngan Kalibutan para suportahan an panawagan para han Earth Hour nga magsisimbolo ngan mismo mag-aamot han pagpreserba han aton enerhiya ngan kalibungan.
“An mas maupay nga pagpreserba han aton kalibutan an mismo diri la usa ka oras nga pagsalbar hini kundi mas aada pa ngani magtitikang ha mga programa ngan palisiya han aton gobyerno an pagtadong hini nga nagkikinahanglan hin maihaan nga pagpasantop, edukasyon ngan pagpatuman han tinuod nga pagsalbar han aton iroy nga kalibutan,” dugang pa ni Lebico.
Mahanunumdoman nga yana nga ika-26 han Marso tuig 2011 an paghinumdom han Earth Hour ha bug-os nga kalibutan tikang 8:30-9:30 han gab-i nga ginpartisiparan ini han iba-iba nga nasud upod an Pilipinas.###
TACLOBAN CITY – Napapanahon na nga ibasura an Mining Act of 1995 ha iya ika-16 ka tuig nga anibersaryo yana nga maabot nga March 3, 2011, tungod ini kay labot han makahiribang ngan paturapak nga pagmimina ha aton kalibungan, nahimo ini nga behikulo han mga dagko nga mga langyaw nga kapitalista ha bug-os nga kalibutan nga limason an aton karikuhan ngan mas pagrabihon an nagkukuri na nga kahimtang han katawhan Pilipino.
“Ha pagsulod han aton gobyerno han globalisasyon nga dominado han mga dagko nga langyaw nga kapitalista, liberalisasyon ha industriya han pagmimina ha aton nasud in nagduso pa lugod han grabe ngan haluagan nga pangangagaw han katunaan han mga parag-uma nga hinungdan han grabe nga dislokasyon,” pahayag ni Nestor Lebico, Secretary General han Samahan han Gudti nga Parag-uma ha Sinirangan Bisayas o SAGUPA-SB.
Pagmalatumat pa ni Lebico nga dako nga ehemplo an nahitabo nga pagmimina ha Brgy. Bagacay, Hinabangan, Samar nga distroso la lugod ha kalibungan labi na an salog han Taft an igindurot hini ngan waray man liwat ini magpauswag labi na han lokal nga ekonomiya.
Dugang pa ni Lebico nga an pinakalab-as nga panhitabo han makahiribang nga pagmimina an nahitabo ha agrikultural nga katunaan nga gintatamnan hin humay han mga parag-uma han MacArthur, Leyte han NICUA Mining diin gintipahan han mga katawhan ha MacArthur ha suporta han simbahan, iba-iba nga organisasyon, indibidwal ngan mga Local Government Unit o LGU han probinsya han Leyte.
Pagsaysay pa ni Lebico nga irestoryahon yana nga panahon kay anu natugutan an NICUA Mining nga mahatagan hin komersyal nga permiso basar han pahayag han Mines and Geosciences Bureau o MGB ha kahanginan ngan an otro nga pahayag hini nga iginpadayon an gintatawag nga bulk sampling han magnetite sand basar kuno han pagtugot han MGB National.
“Tama na an mga leksyon han naglabay labi nga dako an pagduda han katawhan ha maanomalya nga pagtugot han pagmimina ha aton rehiyon nga aada na ha sobra 600,000 ka ektarya an sakop hini ngan waray man la pag-imbestiga an MGB ha mga report nga naghahakot na hin tinagdagko nga bulto hin mineral bisan aada pala ha exploration stage han pagmina, sobra na an paniniyupi han langyaw nga mga nagmimina ngan panahon para ibasura an makahiribang nga Mining Act of 1995,” pagtatapos ni Lebico.###


text:
San Fernando, Pampanga
- Para han syudad ha La Union, kitaa an Syudad han San Fernando, La Union.
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han San Fernando, (ha Kapampangan: Lakanbalen ning San Fernando/Ciudad ning San Fernando) usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan han Pampanga, Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Pampanga ngan sentro han rehiyon han Butnga nga Luzon (Rehiyon III). Kilalado an syudad tungod han mga dagko nga parol hini ngan tinatawag liwat ini nga "Kapital hin Pasko han Pilipinas." Ha tagsa Disyembre, mayda Festival hin Dako nga Parol dida hini nga syudad.
Sumala han census han 2000, mayda ini populasyon nga 221,857 ka tawo ha 43,649 nga mga panimalay. Nahamutang ini hin 67 ka kilometro ha amihanan tikang ha Manila, mga 50 ka kilometro ha sidlangan tikang ha Bahia han Subic ha Zambales, ngan mga 16 ka kilometro ha salatan tikang han Clark Field ha Syudad han Angeles. Nahamutang an syudad dida han pag-ultan han Butnga nga Luzon. Ginngaranan an syudad ha dungog ni Fernando VI ngan ginbutang ini han patronahe ni San Fernando, Hadi han Castilla y León, nga iton fiesta hini ginsasarog dida hit Mayo 30.
Mga baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Syudad han San Fernando ginbahin ngadto hin katloan kag lima (35) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Opisyal nga websayt han Syudad han San Fernando
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Opisyal nga Websayt han Philippine Tourism Authority
- Profile of Mayor Oscar Rodriguez
- eK! - electronic Kabalen: a Pampanga-based Kapampangan journal of ideas


text:
Malabuyoc
An Malabuyoc usa nga 5th class nga bungto ha probinsya o lalawigan han Sugbo o Cebu, ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 17,015 ka tawo ha 3,092 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Malabuyoc mayda napulo kag upat (14) nga baranggay.
- Armeña (Cansilongan)
- Tolosa (Calatagan)
- Cerdeña (Ansan)
- Labrador (Bulod)
- Looc
- Lombo
- Mahanlud
- Mindanao (Pajo)
- Montañeza (Inamlang)
- Salmeron (Bulak)
- Santo Niño
- Sorsogon (Balimaya)
- Barangay I (Pob.)
- Barangay II (Pob.)


text:
Portugal
An Portugal (Pinortuges: [puɾtuˈɣaɫ]), nga ha opisyal nga pagtáwag Repúblika Portugesa (Pinortuges: República Portuguesa [ʁɛ'puBlikɐ puɾtu'ɣezɐ]),[tigaman 1] usá nga soberano nga estado nga nahamutáng ha Península nga Ibérico ha habagatan nga Europa. Amo ini gikatundani nga nasod han kontinente nga Europa, nga ginsapitan ha katundan ngan salatan han Kalawdan Atlantico ngan ha amihan ngan sinirangan han Espanya. An teritoryo hiní naglalakip gihapon han Atlantico nga mga kapurupod'an han Azores ngan Madeira, an ngaduhá mga autónomo nga rehiyon nga mayda ira kalugaringon nga mga gobyerno nga rehiyonal. Ha 1.7 ka ribo nga km2, an Exclusibo nga Ekonomiko nga Zona hiní amo an ika-3 nga gidako-i han Unyon Europeo ngan an ika-11 nga gidako-i han kalibotan.[5]
An Portugal amo an gimaihai nga estado ha Ibérico nga Peninsula ngan usá han mga gimaiha-i nga mga nasod-estado nga Europeo, nga diin an teritoryo hiní sunodsunod ngan padayon nga gin-uukyan, ginsusulong ngan gin-aawayan tikang han prehistorico nga mga panahon. An mga Pre-Celt, mga Celt, mga Carthagohanon ngan mga Romano ginsundan han mga pagsulong han mga Visigodos ngan Suebi nga mga Germanico nga mga katawhan. An Portugal na-estableser nga nasod dida han katapos han Kristiano nga Reconquista patok han mga Muslim mga Moro nagsalakay han Iberico nga Peninsula han 711 AD. Katapos han Pag-awayan han São Mamede, nga diin an mga Portuges nga puwersa nga pinamunuan ni Afonso Henriques nanlupig hin mga puwersa nga pinamunuan han iya iroy, nga hi Teresa han Portugal, an Kondado han Portugal nag-apirma han pagkasoberano hiní ngan hi Afonso Henriques nag-estilo han iya kalugaringon nga Prinsipe han Portugal. Ginproklamar hiyá ha urhe nga Hadì han Portugal ha Pag-awayan ha Ourique han 1139 ngan ginkilala hiyá han mga higrani nga mga ginhadi-an han 1143.[6]
Han mga ika-15 ngan ika-16 nga mga gatostuig, nagtukod an Portugal han syahan nga global nga imperyo, nga diin nahimo ini nga usá han mga gahom ha ekonomiko, polítika ngan militar.[7][8][9] Ha hini nga panahon, nga yana nga adlaw tinatawag nga Edad hin Descrubimiento, mga explorador nga Portuges nag-pioneer hin pag-explorar ha kadagatan, labi na han real nga patronahe ni Prinsipe Henrique nga Nabigante ngan Hadi Juan II, upod hin mga kilalado nga mga paglayag sugad han kan Bartolomeu Dias paglayag lahos han Kabo han Maupay nga Paglaom (1488), an descubrimiento ni Vasco da Gama ha dagat nga ruta ngadto ha India (1497–98) ngan han Europeo nga pagkadiskubre han Brasil (1500). Gin-monolopolisar han Portugal an komersyo hin panakot hiní nga panahon, ngan naghaluag an imperyo hin mga kampanya militar ha Asya. Kundi, mga panhinabo sugad han kaguba han Lisboa hin linog han 1755, an ka-okupar han nasod dida han mga Gera Napoleonico, ngan an paglugarking han Brasil (1822), dinmangat han Portugal nga naluya tikang hin gera ngan naibanan hin gahom ha kalibutan.[10]
Katapos han pagtanggal an monarkiya didâ han 1910 nga rebolusyon, gintukod an demokratiko kundi masamok nga Syahan nga Republika Portugesa, nga ha urhe nasaliwanan han Estado Novo nga rehimen nga autoritaryano nga kanan-tuo. Nahibalik an demokrasya katapos han Rebolusyon han mga Cravo han 1974, nga naghumán han Portuges nga Gera Kolonyal. Waray la mag-iha, ginhatagan in paglugaríng an haros tanan nga teritoryo hiní ha langyaw. An paghatag han Macau ngadto han Tsina han 1999 amo an tigaman han kataposan han gima-iha-i nga imperyo kolonyal.[11] Nagbilin an Portugal hin halarom nga impluwensya ha kultura ngan arkitektura ha kalibotan, an bilin hin labaw 250 ka ribo nga nayakan hin Pinortuges, ngan damo nga mga creole nga nahibase ha Pinortuges. Api iní han Nasyones Unidas ngan han Unyon Europeo. An Portugal usá gihapon han mga api nga nagtukod han NATO, han eurozone, han OECD, ngan han Komunidad hin mga Nasod han Pinortuges nga Yinaknan.
An Portugal usá ng nagdukwag nga nasod nga mayda hataas-hin-income nga abansado nga ekonomiya, usá nga nagdukag nga merkado, ngan higtaas nga mga standard hin panginabuhi.[12][13][14] Ginranggo iní hin hitaas ha environmental performance (ika-7), ha LGBTI nga mga katungdanan (ika-6 ha Europa),[15] ha pagkagawasnon hin prensa (ika-18), ha progreso hin sosyudad (ika-20) ngan ha prosperidad (ika-25), ngan mayda iní usá han mga gimaupayi nga network hin karsada ha kalibotan.[16] Upod han pagkamadig-on ha politika ngan hagmubo nga sukod hin krimen, ginranggo ini nga amo an pinakamurayaw nga nasod han EU ngan an ika-3 ha kalibotan.[17] Dugang pa, ginkilala iní nga usá han mga napulo-kag-limá nga sustainable nga mga estado,[18] nga nagmamantener hin unitaryo nga semi-presidentehanon nga republika. An Portugal nagraranggo labaw han OECD nga promedyo ha Matematika, Siyensya, ngan Pagbasa, kay amo ini an nasod nga mayda naipapahayag nga positibo nga ebolusyon han tanan nga mga study han PISA.[19] Bisan man kun ha kaagi usá iní nga Katoliko-nga-mayoriya nga nasod, han mga naglabay pa la nga mga dekada, nagbag-o an Portugal ngadto hin secular nga estado nga mayda usá han mga hagtaas nga ihap hin moral nga kagawasan han kalibotan. Amo ini an syahan nga nasod nga nag-abolir han pagpriso hin panginabuhi[20] ngan usá han mga gisayohi nga nag-abolir han sirot hin kamatayon. Mga buruhaton sugad hin aborto, parehos-nga-sexo nga pag-asawa ngan pag-adopt hin bata, ginbuligan-ha-mediko nga pag-inseminar para hin mga nag-uusá nga kababayinán ngan lesbyano nga mga magpadis,[21] ngan altruistic nga surrogacy[22] ginpanlegalisar. Han 2001, an Portugal amo an nagin syahan nga nasod ha kalibotan nga nagtanggal hin pagigin krimen an pagkaada ngan pagkonsumo han tanan nga mga ilegal nga droga, nga naghatag hin atensyon ha pagtambal ngan pag-iban hin pagkadaot, nga mayda dagko nga mga naabtan ha publiko nga salud.[23]
Sulod
Etimolohiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Cale, nga yanâ amo an syudad han Vila Nova de Gaia, daan na kilalado nga Portucale tikang han panahon han mga Godo ngan han mga Suevo.[24] Han gatostuig V, didâ han pagsulong han mga Suevo, hi Idácio de Chaves nagsurat na nga daan mahitungod han lugar nga tinatawag nga Portucale, nga diin kinmalagiw hi Requiario, bisan pa man, han hadto nga takna, an ngaran tubtob la han kamolupyohan o poblasyon ha kahagrani han Porto (Oporto):
Diri anay tubtub han gatostuig IX nga an pagtawag nga portucalense ngan an mga ginkuhaan tikang hiní nga magtitikang nga an ngaran gamiton para pagtawag han teritoryo han yanâ nga amihan han Portugal nga nagdangat upod han kahimo han Condado Portucalense.
Hin usá nga sinurat han tuig 841, nahamutang an syahan nga pagmensyonar han lalawigan ngaaparece por primera vez la mención de la provincia "portucalense". Ginpirmahan ini ni Alfonso II han Asturias ha pagpahaluag han yakan-balaod o hurisdiksyon pansingbahan han obispo han Lugo ngan nagsiring:
An Condado Portucalense o kondado han Portugal nagpabilin nga lakip nga kabahin han mga ginhadian han Asturias, Galicia o León tubtub han 1139 nga diin hi Alfonso I han Portugal nagpasamwak han iya kalugaringon nga hadi ngan nagbag-o an kondado ngadto han Kahadian o Ginhadian han Portugal. An mga tiarabot nga mga gatos tuig, an ginhadian magpapahilawig hin teritoryo tubtob ha salatan han mga tuna han kahadto nga Lusitania.
Bisan pa man, mayda mga mag-aaram o mga estudioso nga nasiring nga an ngaran nga "Portugal" nagtikang han "Portogatelo", usá nga ngaran nga ginhatag hin hepe nga tikang ha Gresya nga tinatawag nga Catelo nga naglugsong ngan nagtukod harani han yanâ nga syudad han Oporto.[27] An syahan nga paggamit han ngaran nga Portugal dida hin elemento hin ugat heraldika nga dida hin usa nga surat hin paghatag tikang han singbahan han São Bartolomeu de Campelo kan Alfonso I han Portugal han 1129.[28]
Administratiba nga pagbahinbahin[igliwat | Igliwat an wikitext]
An prinsipal nga administratiba nga pagbahinbahin han Portugal amo in 18 nga mga distrito ha kontinente ngan duha nga mga autonoma nga rehiyon han Azores ngan Madeira, ngan ini liwat ginbahin ngadto hin 308 nga mga munisipyo (concelho) ngan 4,257 nga parokya (freguesia).[29] An mga distrito nagpapabilin nga amo an pinaka-importante nga pagbahinbahin han nasod, nga ginagamit nga base para hin damo nga mga gamit ha administrasyon sugad ha mga elektoral nga mga distrito.
An mga distrito ighihinay-hinay nga sasaliwanan hin mga rehiyon nga amo iton magigin bag-o nga administratibo nga pagbahin-bahin han Portugal.
Ugsa han 1976, an duha nga kapuropod-an ha Atlantico mga lakip liwat han heneral nga estruktura hin mga distrito portuges nga mayda la pagka-iba nga estruktura administratiba nga nahabutang dida han Estatuto han Mga Distrito Autonomo han Saragpit nga Mga Puro (Estatuto dos Distritos Autónomos das Ilhas Adjacentes),[30] nga naghatag han mga Junta General (Juntas Gerais) hin kalugaringon nga mga gahom. Mayda tulo nga distrito autonomo han Azores ngan ha Madeira:
- Azores — an Distrito han Angra do Heroísmo, an Distrito han Horta ngan an Distrito han Ponta Delgada.
- Madeira — an Distrito han Funchal.
Katapos han 1976, an Azores ngan an Madeira nagkaada hin mga Estatuto hin Autonoma nga Rehiyon, nga nagwara han pagbahinbahin hin mga distrito, ngan nagkaada hin estatudo politiko-administratibo ngan mga organo hin kalugaringon nga kagamhanan o gobyernos.[31] An yana nga pagbahinbahin ha administratiba nahabutang han tabula ha ubos.
Mga tigaman[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Ha ginkilala nga mga yinaknan han Portugal:
- Minirandes: República Pertuesa
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Mga pabaro
- ↑ "Statistics Portugal". Ine.pt. Ginkuhà 2 Agosto 2017.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 "Portugal". International Monetary Fund. Ginkuhà 2009-10-01.
- ↑ "2016 Human Development Report". United Nations Development Programme. 2016. Ginkuhà 25 March 2017.
- ↑ The Euromosaic study, Mirandese in Portugal, europa.eu – European Commission website. Ginkuha Enero 2007.
- ↑ Francisco, Susete (14 Agosto 2017). "Portugal tenta duplicar território marítimo (ha Pinortuges)". Diário de Notícias. Ginkuhà 7 Disyembre 2017.
- ↑ Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, Nation and identity in contemporary Europe, p. 145, Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
- ↑ Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
- ↑ "First global empire" (ha Ininggles). Guinnessworldrecords.com. Ginkuhà 18 Abril 2014.
- ↑ "What was the Portuguese Empire?" (ha Ininggles). Empires.findthedata.org. Ginhipos tikang ha an orihinal han 2 Pebrero 2014. Ginkuhà 18 Abril 2014. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "The World Factbook". cia.gov. Ginkuhà 14 Septyembre 2015.
- ↑ "ASIANOW – Macau's handover to China ends Portuguese era – December 17, 1999". cnn.com (ha Ininggles). Ginkuhà 14 Septyembre 2015.
- ↑ "Wayback Machine" (ha Ininggles). 8 Abril 2014.
- ↑ "SOCIAL PROGRESS INDEX 2015 : EXECUTIVE SUMMARY" (PDF). 2.deloitte.com (ha Ininggles). Ginkuhà 2 Agosto 2017.
- ↑ "Quality of Life Index by Country 2017 Mid-Year". Numbeo.com (ha Ininggle). Ginkuhà 2 Agosto 2017.
- ↑ "Country Ranking | Rainbow Europe". rainbow-europe.org (ha Ininggles). Ginkuhà 7 Disyembre 2017.
- ↑ "Portugal tem a segunda melhor rede rodoviária do mundo" (ha pt-PT). http://www.jornaldenegocios.pt/empresas/transportes/detalhe/estradas.
- ↑ Humanity, Vision of. "Global Peace Index – Vision of Humanity" (ha en-US). Vision of Humanity. http://visionofhumanity.org/indexes/global-peace-index/.
- ↑ "Fragile States Index 2017" (ha Ininggles). Fund for Peace. Ginkuhà 14 Mayo 2017.
- ↑ Carriço, Marlene. "PISA. Alunos portugueses acima da média da OCDE pela primeira vez em 15 anos". Observador (ha pt-PT). Ginkuhà 7 Disyembre 2017.
- ↑ "Project". www.lifeimprisonment.eu (ha it-it). Ginkuhà 7 Disyembre 2017.
- ↑ "Mulheres sozinhas já engravidam em Portugal" (ha pt-PT). Jornal Expresso. http://expresso.sapo.pt/sociedade/2017-05-06-Mulheres-sozinhas-ja-engravidam-em-Portugal. Ginkúhà dida han 7 Disyembre 2017.
- ↑ Group, Global Media (14 Nobyembre 2017). "Ordem Dos Médicos - Avó vai gerar o neto. Aprovado pedido de gestação de substituição" (ha pt-PT). DN. https://www.dn.pt/portugal/interior/ordem-dos-medicos-da-parecer-favoravel-ao-primeiro-pedido-de-gestacao-de-substituicao-8915467.html. Ginkúhà dida han 7 Disyembre 2017.
- ↑ Ferreira, Susana (5 Disyembre 2017). "Portugal’s radical drugs policy is working. Why hasn’t the world copied it?" (ha en-GB). The Guardian. ISSN 0261-3077. https://www.theguardian.com/news/2017/dec/05/portugals-radical-drugs-policy-is-working-why-hasnt-the-world-copied-it. Ginkúhà dida han 7 Disyembre 2017.
- ↑ Sousa, Manuel; Reyes Real de Portugal; Familia Real Portuguesa Mem Martins, año 2000, página 23. (ha Pinortuges)
- ↑ «Crónica de Idácio de Chaves» (en latín). Archivado desde el original, el 19 de diciembre de 2011.
- ↑ Sousa, Manuel; Reis e Rainhas de Portugal; editora SporPress; Mem Martins, año 2000; página 24.
- ↑ (ha Kinatsila) Europa Portuguesa. I. p. 104.
- ↑ Sousa, Manuel (2000) (ha Pinortuges). Reis e Rainhas de Portugal. Mem Martins: SporPress. p. 24. ISBN 972-97256-9-1.
- ↑ "Portugal no Veraki". Ginkuhà 7 han Oktubre han 2008.
- ↑ Decreto-Lei n.º 36453, han 4 han Agosto han 1947
- ↑ Artigo 6.º, parágrafo 2, da Constituição da República Portuguesa.
- ↑ "Distritos de Portugal". Ginkuhà 6 han Oktubre han 2008.
- Mga pagkukuhaan
- Bliss, Christopher; Macedo, Jorge Braga de (1990). Unity with Diversity in the European Economy: the Community's Southern Frontier. London, England: Centre for Economic Policy Research. ISBN 978-0-521-39520-5.
- Juang, Richard M.; Morrissette, Noelle Anne (2008). Africa and the Americas: Culture, Politics, and History: A Multidisciplinary Encyclopedia. 2. ISBN 978-1-85109-441-7.
- Page, Melvin Eugene; Sonnenburg, Penny M. (2003). Colonialism: An International, Social, Cultural, and Political Encyclopedia. 2. ISBN 978-1-57607-335-3.
- Brockey, Liam Matthew (2008). Portuguese Colonial Cities in the Early Modern World. ISBN 978-0-7546-6313-3.
- Ribeiro, Ângelo; José Hermano (2004) (ha Portuguese). História de Portugal I — A Formação do Território. QuidNovi. ISBN 989-554-106-6.
- Ribeiro, Ângelo; Saraiva, José Hermano (2004) (ha Portuguese). História de Portugal II — A Afirmação do País. QuidNovi. ISBN 989-554-107-4.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004) (ha Portuguese). História de Portugal III — A Epopeia dos Descobrimentos. QuidNovi. ISBN 989-554-108-2.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004) (ha Portuguese). História de Portugal IV — Glória e Declínio do Império. QuidNovi. ISBN 989-554-109-0.
- de Macedo, Newton; Saraiva, José Hermano (2004) (ha Portuguese). História de Portugal V — A Restauração da Indepêndencia. QuidNovi. ISBN 989-554-110-4.
- Saraiva, José Hermano (2004) (ha Portuguese). História de Portugal X — A Terceira República. QuidNovi. ISBN 989-554-115-5.
- Loução, Paulo Alexandre (2000) (ha Portuguese). Portugal, Terra de Mistérios (3rd ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-04-8.
- Muñoz, Mauricio Pasto (2003) (ha Portuguese). Viriato, A Luta pela Liberdade (3rd ed.). Ésquilo. ISBN 972-8605-23-4.
- Grande Enciclopédia Universal. Durclub. 2004.
- (ha Portuguese) Constituição da República Portuguesa (VI Revisão Constitucional ed.). 2004.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- News about Portugal from the Portuguese American Journal
- Portugal nga entrada ha The World Factbook
- Portugal at UCB Libraries GovPubs
- Portugal ngada ha Open Directory Project
- Portugal profile from the BBC News
- National English language newspaper
- Wikimedia Atlas han Portugal
- Datos Heyograpiko nga may pagkahisumpay han Portugal ha OpenStreetMap
- National Wine Website
- Portuguese Pamphlets Collection From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
- Gobyerno
- Opisyal nga websayt han Kagamhanan Portuges (Ininggles) / (Pinortuges)
- Opisyal nga websayt han Parlamento
- Komersyo
- Biyahe


text:
Padre Burgos, Southern Leyte
An Padre Burgos usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Southern Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 8,926 ka tawo ha 1,672 nga panimalay.
It Padre Burgos kilalado tungod hiton magbusag nga baras nga baybayon sugad han Tangkaan Beach, nga diin puyde makita an isla han Limasawa; an baybayon han Likay-Likay, nga diin puyde mangisda ngan maglurop pinaagi hin snorkel; an Canlusay Resort, nga tinatawag han mga tawo nga "Gamay nga Boracay"; an naglulutaw nga Balsa han Bas.
Mayda dinhi orphanage nga it ngaran "Kinderhilfe Philipinen", nga gindudumara ngan ginpapaluyo ni Mr. Georgen Schnight, usa nga taga-Alemanya.
Iton Padre Burgos kilalado gihapon tungod hiton "budbod" usa nga klase nga suman nga matam-is.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Padre Burgos mayda napulo kag usa (11) nga baranggay.
- Buenavista
- Bunga
- Laca
- Lungsodaan
- Poblacion
- San Juan
- Santa Sofia
- Santo Rosario
- Cantutang
- Dinahugan
- Tangkaan


text:
TACLOBAN CITY – Diri la yana nahitabo an kapareho nga sitwasyon han mamatay an usa nga kilala nga Botanist han UP Diliman nga hi Dr. Leonardo Co ngan duha pa nga kaupod hini hadton nakalabay nga November 15, 2010 alas dose traynta (12:30nn) han udto ha Sitio Malinao, Brgy. Lim-ao, Kananga, Leyte han maigo hira han mga bala han pusil han gin-aalegar nga nahitabo nga engkwentro han mga taga 19th IB Philippine Army ngan New Peoples Army (NPA).
“An kinaiya han berdugo nga 19th IB PA in lumakbay yana nga panahon ni Pres. Aquino tikang han masirom nga administrasyon ni Arroyo, diri pa ngani nahahatag an hustisya han pito nga pinanmatay nga mga parag-uma ha San Agustine, Palo, Leyte han mga taga 19th IB PA diin ginsuspetsahan nga mga NPA ngan una kuno nga nagpabuto han pusil ha mga sundalo, aadi na liwat ini nga makangingirhat nga panhitabo,” pagsaysay ni Nestor Lebico, Secretary General han SAGUPA-SB.
Pagmalatumat pa ni Lebico nga mga empleyado han Energy Development Corporation (EDC), usa nga kunsultant, parag-uma ngan mga nag-intern nga studyante ha cebu para kunta magtirok hin mga specimen han mga naninilikado na nga kahoy (endangered species of trees) ha nasabi nga lugar, ngani an tulo nga studyante in missing pa ha pagkayana.
Pahayag pa ni Lebico nga waray hataas nga pagtagad an Militar ha mga sibilyan, an nahitabo nga Palo Masaker in diri maikakalirong nga tinuyo, kapareho ini han gin-aaligar han mga sundalo nga kuno mayda presensya han mga NPA ha lugar, imbes an kamatuoran in mga parag-uma nga nagbabalik-uma ha tuna nga gin-agaw han usa nga agaron maytuna.
Dugang pa ni Lebico nga an maiha na nga ginrarason nga mayda presensya han NPA ha lugar ha sugad hini nga mga panhitabo in hugas kamay nala han mga militar kay maaram an katawhan nga an Palo in waray mga NPA ngan mismo yana nga panahon ginsusumat han aton mga sundalo nga an Leyte nga Probinsya in insurgency free ngan usa pa, SOP han mga militar nga magka-ada patrolya ha vicinity han EDC kay usa ini nga importante nga ginbabantayan nga instolasyon han gobyerno.
“Basar han pahayag ni Lt. Col. Federico Tutaan, an Commanding Officer han 19th IB PA, in una nga nagpabuto an iya tropa ngan nakita ngan nabatian han iya tropa an tingog han mga gin-aalegar nga NPA, an imposible hini kay-anu nga waray makita ngan mabati-i liwat an tingog han mga sibilyan ha lugar kun tuod man nga nagkaada hin engkwentro?,” dugang pa ni Lebico.
“Nananawagan kami hin hustisya han mga biktima han masaker ha Palo, Leyte labi na nga yana nga November 21, 2010 an ika-5 ka tuig nga paghinumdom hana aton mga martir ug sugad man han bag-o pala nga makangingirhat nga panhitabo kanda Dr. Leonardo Co ngan duha pa niya nga kausa,” pagtatapos ni Lebico.###


text:
Fidel V. Ramos
Hi Fidel Valdez Ramos (natawo Marso 18, 1928) amo an ika-12 nga Mangulo o Presidente han Pilipinas. Ginsundan niya hi Corazon Aquino ngan nangulo tubtob han 1998, nga diin ginsundan hiya ni Joseph Estrada. Hiya an siyahan, ngan ha yana an amo la nga diri-Katoliko Romano nga presidente han Pilipinas.
Dida han autoritayano nga rehimen ni Presidente Ferdinand Marcos, hi Ramos amo an nangulo han Konstabularyo Pilipinhon, nga amo an nag-implementa han pagdeklara ni Marcos han balaodnon militar. Dida han 1986 nga People Power nga Rebolusyon, binmiya hi Ramos tikang han gobyerno ngan usa hiya han mga nanguna nga tawo dida han mga sibilyan nga mga pagdemonstrar nga nagpaiwas kan Marcos ngadto ha exilio.


text:
Shinkansen
An Shinkansen (Hinapon: 新幹線) usa nga network hin hataas-in-kalaksi nga riles nga linea ha Hapon. An syahan nga linea, an Tōkaidō Shinkansen, nag-abre dida han 1964. An network tikang hadto ginpadako agod mahisumpay an kadam'an han mga dagko nga syudad ha mga isla han Honshu ngan Kyushu nga mayda pagpadalagan hin mga kalaksi nga tubtob 300 ka kilometro ha tagsa oras.
Sulod
Pagngaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
An ngaran ha Iningles nga bullet train (kon ha Winaray bala nga tren) usa nga paghubad ha Katundan han Hinapon nga pulong dangan ressha (弾丸列車), nga amo an ngaran han proyekto samtang ginpaplano pala ini dida han mga 1940s. An yana nga ngaran nga Shinkansen kon ha literal nangangahulogan nga "Bag-o nga Trongko nga Linea" ngan amo kon ha teknikal nga pagiruistorya ngaran la hiton mga surundan han riles, samtang iton mga tren ngahaw gintatawag ha opisyal nga ngaran nga "Super Express" (超特急 chō-tokkyū). Kondi ha adlaw-adlaw nga kinabuhi, ini nga pag-distinguir talagsa la himo-on bisan ha Hapon.
Dida han paghihimo han Shinkansen nga network, diri pirme posible nga ighimo han linea nga magsumpay ngadto hin ada na nga daan nga estasyon ngan tungod hini, usa nga bag-o nga ikaduha nga estasyon ginhimo. Tungod hini, damo han mga Shinkansen nga estasyon (eg. Shin-Yokohama Station ngan Shin-Osaka Station) mayda han pagtikang nga sumpay o prefix nga shin- ha ira ngaran, pero ini nga pulong shin nangangahulogan la nga "bag-o" ha Hinapon ngan diri direkta nga paaliday han Shinkansen.
Kasaysayan[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Hapon amo an syahan nga nasod nga naghimo hin mga dedicated nga mga linea hin riles para hin hataas-in-kalaksi nga pagbiyahe. Tungod han kadamo hin kabugkiran han nasod, an ada na nga daan nga network mga 3 ft 6 in gauge (1,067 mm) narrow gauge nga mga linea, nga ha kaurugan nasubay hin diri diritso nga mga ruta ngan diri puyde ma-ipagamit hin haruhagtaas nga mga kalaksi. Tungod hini, an Hapon darudako an pagkinahanglan hin mga bag-o nga mga hagtaas-in-kalaksi nga mga linea kaysa hin mga nasod nga an ada na nga daan nga standard gauge o halu-ag nga gauge nga sistema hin riles darudako an higayon hin pag-upgrade. Ha pagkaiba han mga darudaan nga mga linea, an Shinkansen nga mga linea standard gauge, ngan nagamit hin mga tunnel ug viaducts pag-agi ngan paglampas hin mga obstakulo, imbes nga libuton.
An paghimo han syahan nga banda han Tokaido Shinkansen han ruta nga namumutnga han Tokyo ngan Osaka nagtikang han 1959. Gin-abrehan an linea han Oktubre 1, 1964, igo la nga maka-abot han Tokyo Olympics. An linea dayon nga naginmalinampuson, nakaabot han ika-100 ka ribo (o ika-100 ka milyon) nga pasahero nga waray pa mag-tuló ka tuig han Hulyo 13, 1967 ngan nag-abot han ika-syahan nga bilyon nga pasahero han 1976.
An syahan nga mga Shinkansen nga tren ginpadalagan hin mga kalaksi speeds nga tubtob 200 ka kilometros ha tagsa oras (125 ka milyas ha tagsa oras), ngan ini ginpadugang an kalaksi nga makaabot hin 220 ka kilometros ha tagsa oras (135 ka milyas ha tagsa oras). Mayda pa hini nga mga tren, upod han ira itsura nga maypagka-bala, nga ginagamit pa para hin mga serbisyo han ruta nga namumutngaan han Hakata ngan Osaka. Usa nga carro hin pagmaneho tikang hin usa han mga orihinal nga mga tren ada na yana han British National Railway Museum ha York.
Damo nga mga sumurunod nga modelo han tren nagsunod han syahan nga klase, kasagaran an tagsa modelo mayda kalugaringon nga nag-iiba nga itsura. It mga Shinkansen nga tren yana nadalagan hin regular ha mga kalaksi nga tubtob 300 ka kilometros ha tagsa oras (185 ka milyas ha tagsa oras), ngan nahaupod ini han mga gilalaksihin nga mga tren nga ginpapadalagan ha kalibutan, upod han Frances nga TGV, Espanyol nga AVE ngan Aleman nga ICE nga mga tren.
An orihinal nga plano nga an Shinkansen magdara hin mga panpasahero ngan mga pankarga o freight nga tren ha adlaw ngan gab-i. Iton Shinkansen nga mga linea nadara la hin mga sarakyan nga tren. Nagsisira an sistema tikang hiton katutnga hit gab-i ngadto hiton 06:00 kada adlaw agod magkamayda hin maintenance. An mga pipira nga mga tren nga nabiyahe pa ha gab-i ha Hapon nadalagan dida hiton daan nga narrow gauge nga network nga parallel hiton Shinkansen.
Iton mga tren mga maabot hin mga napulo kag unom nga carro hin kahalaba. It sukol hiton tagsa nga carro mga 25 ka metros (82 ft) ha kahalaba, an gihalaba-i nga mga tren mga 400 ka metros (1/4 hin milya) tikang ha atubangan ngadto ha luyo. Iton mga estasyon halaba gihapon agod mahasulod an mga tren.
Han 2003, JR Central nagpasamwak nga an average nga oras hin pag-abot han Shinkansen mga nahaabot hin mga 0.1 minutes o 6 ka segundo han gin-iskedyul nga oras. Upod na dinhe an ngatan nga natural ngan kanan tawo nga aksidente ngan mga sayop ngan ginkalkula tikang han tanan nga mga 160,000 ka biyahe han Shinkansen. An nahauna nga record tikang ha 1997 ngan mga 0.3 ka minutos o 18 ka segundo.
An syahan nga derailment o kahagawas han riles hin Shinkansen nga tren ha serbisyon para han manarakay nahinabo dida han Chuetsu nga Linog han Oktubre 23, 2004. Walo tikang han napulo nga carro han Toki Numero 325 nga tren dida han Joetsu Shinkansen nahagawas han riles ha harani han Nagaoka nga Estasyon ha Nagaoka, Niigata. Pero waray may nasamaran o namatay han mga 154 nga manarakay. [1]
Lista hin mga Shinkansen nga mga modelo nga tren[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Mga Tren nga Sarakyan
- 0 Series
- 100 Series
- 200 Series
- 300 Series
- 400 Series (Mini-Shinkansen)
- 500 Series
- 700 Series
- 700T Series (Taiwan Shinkansen)
- N700 Series
- N700-7000 Series
- 800 Series
- E1 Series (Max)
- E2 Series
- E3 Series (Mini-Shinkansen)
- E3-2000 Series (Mini-Shinkansen)
- E4 Series (Max)
- E5 Series
- Experimental nga mga Tren
- 1000 Type
- 951 Type
- 961 Type
- 962 Type
- 500-900 Series (WIN 350)
- 952/953 Type (STAR 21)
- 955 Type (300X)
- E954 Type (FASTECH 360 S)
- E955 Type (FASTECH 360 Z)(Mini-Shinkansen)
- Maintenance nga mga Tren
- 911 Type Diesel Locomotive
- 912 Type Diesel Locomotive
- DD18 Type Diesel Locomotive
- DD19 Type Diesel Locomotive
- 944 Type (Rescue Train)
- 921 Type 0 Numbers (Track Checking Car)
- 922 Type (Doctor Yellow Set T1, T2, T3)
- 923 Type (Doctor Yellow Set T4, T5)
- 925 Type (Doctor Yellow Set S1, S2)
- E926 Type (East i)(Mini-Shinkansen)
Lista hin mga klase hin serbisyo nga Shinkansen[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Tokaido Shinkansen and Sanyo Shinkansen
- Nozomi
- Hikari
- Hikari Rail Star (ha Sanyo nga lugar la)
- Kodama
- Tohoku Shinkansen, Yamagata Shinkansen ngan Akita Shinkansen
- Hayate
- Yamabiko, Max Yamabiko
- Nasuno, Max Nasuno
- Aoba (waray na padayona)
- Komachi (Akita Shinkansen)
- Tsubasa (Yamagata Shinkansen)
- Joetsu Shinkansen
- Hokuriku Shinkansen (Nagano Shinkansen)
- Kyushu Shinkansen
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Byun Byun Shinkansen, usa nga komprehensiba nga giya ni D.A.J. Fossett
- An Istorya han Shinkansen
- East meets West, usa nga pagsaysay kon unan-o gindugtong han Shinkansen an Tokyo ngan Osaka.
- Mga Litrato han Shinkansen


text:
Wikipedia:Kirigta
Iton mga kirigta o meetup in mga mahinungdanon nga panhitabo kun diin iton mga Wikimedian (gumaramit han/san Wikipedia ngan an iya mga bugto nga proyekto) in aragtubangay nga naghaharampang. Kasagaran impormal la ini. Ini in nahihitabo pipira na katuig an naglabay ngan ha durudilain nga lugar han kalibutan. Bisan hino in puydi mag-organisar hini nga aktibidad ngan diri kinahanglan sumarit bisan kan hin-o para matuman ini. Damo nga pamaagi it pagbuhat hin meetup, it iba simple la (kay diri man gud kinahanglan magin komplikado) ngan it iba liwat inandaman gud hin tiupay. Kun diin may-ada sagunson nga kirigta ha usa ka lokalidad, agsob hira nagkakamay-ada hin ira kalugaringon nga kultura. Kitaa an pakli han naglabay nga mga kirigta, ha bisan ano nga lokasyon nga ginkakainteresan mo, para hin mas maupay nga pagkakaintindi ha ira.
Sulod
Manhihitabo[Igliwat an wikitext]
Puydi igbutang dinhi an mga ginpaplano nga panbubuhaton.
An mga naglabay nga binuhat[Igliwat an wikitext]
Iton forum ginbubuhat an paghatag hin impormasyon ngan uruistorya ha pipira nga pinili nga Wikimedia (sugad han Wikipedia, Wiktionary, Wikibooks ngan iba pa nga mga bugto nga proyekto nira) topic. Iton edit-a-thon liwat, kasagaran labot la hin mayda na ini Wikimedia forum, naglalakip gihap ini hin aktuwal nga pag-eedit han mga magtarambong.
Mga hinumdoman[Igliwat an wikitext]
Mga makabubulig nga sumpay[Igliwat an wikitext]
- Wikipedia Tutorial (Ininggles)
- 2016 Waray Wiktionary Tutorial
- Tutorial hit pag-upload hin mga imahe, video ngan sound ha Wikimedia Commons
Kahimtang han mga magbugto nga proyekto ha Waray Wikimedia[Igliwat an wikitext]
Aktibo[Igliwat an wikitext]
- Waray Wikipedia - ensayklopedya
Aada na ha Incubator pala[Igliwat an wikitext]
- Waray Wiktionary - diksyunaryo
Mga diri pa aktibo[Igliwat an wikitext]
- Waray Wikibooks - manwal hit pagtutdo hin pag-aram (textbook)
- Waray Wikiquote - darahonon/ginsering (quotation)
- Waray Wikinews - sumat (news)
- Waray Wikivoyage - pagtugway hit pagbiyahe (travel guide)
- Multilingual Wikisource (upod dinhi an Waray Wikisource) - kuruhaon hin mga dokumento (library)
- Beta Wikiversity (upod dinhi an Waray Wikiversity) - materyales ngan buruhaton hin pagtuon (learning resources)


text:
Kaarangay:Mga natawo han 860 nga dekada
Mga tawo nga natawo han 860 nga dekada .
Kitaa gihapon: Mga namatay han 860 nga dekada.
Mga ubos-nga-kaarangay
Ini nga kaarangay mayda han mga nasunod nga 10 nga mga ubos-nga-kaarangay, tikang hin 10 nga kabug-osan.
#
- ► Mga natawo han 860 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 861 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 862 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 863 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 864 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 865 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 866 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 867 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 868 (waray sulod)
- ► Mga natawo han 869 (waray sulod)
Mga pakli ha kaarangay nga "Mga natawo han 860 nga dekada"
Ini nga kaarangay mayda han amo la nga nasunod nga pakli.


text:
Waray-Waray News: PGMA diri napatinag san liya pamulitika
ni Ailene N. Diaz
Manila (21 November) -- Sa butnga san liya pamulitoka dara san temprano nga pangampanya para san piniliay sa tuig 2010 presidential elections, si Presidente Gloira Macapagal Arroyo nagpasarig san katawhan kahapon nga siya mapabilin nga matutok san kanya trabaho san pagdara san nasud ngadto san estabilisado nga ekonomiya.
Sugad san Presidente, diri siya apektado san liya, tutok siya sa kanya trabaho ngan padayon nga hihimuon an kanya trabaho, ini an pahayag san Presidente sa pagpangutan-i kanya kahapon, Huebes nga aadlaw, Nobyembre 20, durante san interview kanya sa DXOC-Ozamis City sa Gango airport.
Sa pag pangutan-i kon paunanho niya pag amanihar nga padayon nga tutok san kanya trabaho, baton san Presidente: "Disiplina."
Sadton Mierkules nga adlaw, san kan Presidente pagbagaw san ika 18 nga League of Municipalities of the Philippines (LMP) General Assembly sa Manila Hotel, an Presidente nagpasalamat san mga namumuno san lokal nga pangobyernohan sa padayon nga pagtutok san kanra mga trabaho san paghatag san pangunahon nga mga serbisyo ngadto san mga tawo, ngan san diri pag pa apekto san liya san temprano nga pamolitika para sa tidaraun nga piniliay san tuig 2010.
Sugad san Presidente: Salamat san pagsabot nga an epektibo nga pangobyernohan in diri paisan isan san kon sin-o an popular, ngan salamat san pagsabot nga an mga tawo kaangayan matagan san angay ipaabot san mga lederes ngan tungod nga kamo natindog ngan nagpapahamtang. (PIA-Northern Samar) [top]


text:
Josefina, Zamboanga del Sur
An Josefina usa nga ika-unom nga klase nga bungto ha lalawigan han Zamboanga del Sur ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, ini may populasyon nga 8,758 ka tawo ha 1,773 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Josefina ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.
- Bogo Calabat
- Dawa (Diwa)
- Ebarle
- Gumahan (Pob.)
- Leonardo
- Litapan
- Lower Bagong Tudela
- Mansanas
- Moradji
- Nemeño
- Nopulan
- Sebukang
- Tagaytay Hill
- Upper Bagong Tudela (Pob.)


text:
Olimpikong Konseho kan Asya
An Olimpikong Konseho kan Asya, sa Ingles, Olympic Council of Asia (OCA), iyo an nagpapadalagan kan mga karawat sa Asya. Ngonyan, igwa ining miembrong 45 Nasyunal na Olimpikong Komite (NOC). An presenteng pamayo kaini iyo si Sheikh Fahad Al-Sabah. An pinakagurangan na NOC iyo an sa Hapon na pigbisto kan Internasyunal na Olimpikong Komite (IOC) kan 1912, kun sain an Subangan na Timor iyo man an pinakabàgo, kan 2003. An headquarter kan OCA nyaon sa Ciudad nin Kuwait.
Mga kaapil na nasyon[liwaton | liwaton an gikanan]
Sa minasunod na table iyo an taon na pigbisto an NOC kan Internasyunal na Olimpikong Komite (IOC) pigtao man kun iba man ini sa taon kun suarin pigbilog an NOC. An NOC kan Macau, Tsina pigbisto kan OCA alagad dai pigbisto kan IOC asin dai nagbabali sa Olimpikong Karawat.
Mga dating miembro[liwaton | liwaton an gikanan]
An Israel pighalì sa Olimpikong Konseho kan Asya kan liwat na inkorporasyon kaini kan 1981. Miembro na an Israel kan Europeanong Olimpikong mga Komitiba (EOC).


text:
Unom nga mga former rebel, nakakarawat sin cash assistance tikang sa gobyerno
- Date Posted: November 14, 2017
Catarman, Northern Samar – Manilampuson nga ginbuhat an distribusyon o panhatag sin asistensiya sa unom nga dati nga mga rebelde o former rebel pinaagi san simple nga programa nga ginbuhat kanina sa aga, Nobyembre 8, 2017 didto sa Governor’s Conference Room.
An unom nga mga resipyente in nakakawarat sin kabug-usan nga kantidad P807,000.00 tikang sa gobyerno nasyunal pinaagi san Comprehensive Local Integration Program (CLIP) nga gindudumara san Department of the Interior and Local Government (DILG) ngan Local Social Integration Program (LSIP) san gobyerno probinsiyal sa ilarum san pamumuno ni Gob. Jose L. Ong Jr. An mga asistensiya mao an immediate assistance, livelihood assistance ngan firearms remuneration. Lain san cash assistance gintagan liwat sin sayo kasako nga bugas, food packs ngan hygiene kits an mga resipyente.
Sa welcome remarks ni Jenny Darish, acting Provincial Social Welfare and Development Officer nagpasalamat ini sa mga resipyente ngan kanya ginlalauman nga magamit sin tama an cash assistance nga ginhatag sa ira san gobyerno. Sugad pa niya, mayaon sin 186 former rebel an nakatagamtam sin asistensiya tikang san tuig 2011.
Dako naman an pagpasalamat san sayo nga former rebel nga nagrepresentar sa ira grupo ngan nagpatapod ini nga gagamiton sin tama an asistensiya nga ginhatag sa ira sugad sa pagpaeskwela san iya mga kabataan. Dugang pa niya, seryoso siya nga mabulig sa gobyerno nga mapuypoy an insurhensiya dinhi sa probinsya.
Nagpahayag naman sin pagpasalamat si LTC Miguel Ceballos san 8th Infantry Division nga nagrepresentar kan Major General Raul Farnacio sa pagbalik-loob san mga dati nga rebelde ug sugad man sa gobyerno probinsiyal ngan DILG sa malaksi sini nga pagpadangat sin asistensiya. Sa mensahe ni Vice Governor Gary Lavin, nagpasalamat siya nga nahibaroan niya an ungod nga sitwasyon sa bawbaw ngan an pakigsayo sa gobyerno san mga former rebel. Sugad man, iya ginbasa an mensahe ni Governor Ong nga nasugad nga sayo ini nga importante nga mensahe sa aton mga kabugtuan nga bayaan na an pakigios gamit an armas ngan bumalik na sa mamurayaw nga kinabuhi. Dugang pa san mensahe ni Governor Ong, malipayon siya nga hinay-hinay nga nagkakayaon sin kapulsanan an nasabi nga programa tungod kay mayaon na sin mga kasangkayan nga natagan sin benepisyo san ilarum sini. Ginpaabot liwat niya an mapaso nga pagsaludar kanda Major General Farnacio ngan Brigadier General Mario Lacurom sa ira panalimbasog sa pagpatuman san nasabi nga programa.
An panhatag san asistensiya in ginpangunahan ni Vice Governor Gary Lavin, LTC Miguel Ceballos san 8th Infantry Division nga nagrepresentar kan Major General Raul Farnacio kaupod sira BGen Mario Lacurom san 803rd Brigade, DILG Provincial Director Valente Bajet, Rev. Father Fred Placa, Police Supt. Neil Montano san Philippine National Police (PNP), Ms. Maricel Bantilo san Office of the Presidential Adviser on the Peace Process (OPAPP), ngan Jenny Darish san Provincial Social Welfare and Development Office (PSWDO).