text:
Leiria (distrito)
An Distrito han Leiria (Pinortuges nga pagluwas: [lɐiˈɾiɐ]) nahamutang ha Butnga nga Portugal. An Kapital nga Distrito amo an syudad han Leiria nga ha yana amo gihapon an gidako-i nga syudad. Han una an syudad han Caldas da Rainha amo an gidamo-i hin katawhan, yana amo an ikaduha.
An distrito nahimo hin napulo kag unom (16) nga mga munisipyo: [S = syudad/cidade B = bungto/vila]
- Alcobaça S
- Alvaiázere B
- Ansião B
- Batalha B
- Bombarral B
- Caldas da Rainha S
- Castanheira de Pêra B
- Figueiró dos Vinhos B
- Leiria S
- Marinha Grande S
- Nazaré B
- Óbidos B
- Pedrógão Grande B
- Peniche S
- Pombal S
- Porto de Mós B


c: text/html

text:
Valéry Giscard d'Estaing
Hi Valéry Marie René Georges Giscard d'Estaing (Frinanses nga pagluwas: [valeʁi maʁi ʁəne ʒɔʁʒ ʒiskaʁ destɛ̃]; natawo 2 Pebrero 1926),[1] nga kilalado gihapon nga Giscard o VGE, usá nga Franses nga sentrista nga polítiko nga nagsirbe nga Mangulo han Repúblika Fransesa tíkang 1974 tubtob 1981 ngan yanâ api han Konseho Konstitusyonal han Fransya. Ha panuigon nga 92, hi Giscard amo yanâ an gilagasi nga buhì nga kasanhi nga Mangulo han Fransya.
An iya panahón hin pagka-Mangulo kilalado hin mas liberal nga pagkita ha mga sosyal nga mga asunto - sugad hin diborsyo, kontrasepsyon, ngan aborto – ngan mga paningkamot ha pagmodernisar han nasod ngan han opisyo han pagkamangulo, labi na dida han paglunsad hin mga hirayo-hin-pag-abot nga mga proyekto ha infrastruktura sugad han hitaas-hin-kalaksi nga TGV ngan an pagbalhin ngadto hin pagdapig ha nuklear nga enerhiya nga amo an prinsipal nga kukuhaan hin enerhiya han Fransya. Bisan pa man, inmiban an pag-aproba ha iya han katawhan tungod han pag-ubós han ekonomiya nga nagsunod han 1973 nga krisis ha enerhiya, nga amo an nagtigaman han kataposán han "katloan o treinta nga maghimayaon nga katuigan" katapos han Ikaduha nga Gera han Kalibotan. Inmatúbang hi Giscard hin pagtipa ha polítika tikang han paluyoluyó nga bahin ha polítika nga larangan: tikang han bag-o nga nahiusa nga walá ni François Mitterrand, ngan tikang hin tisaka nga Jacques Chirac, nga nagbanhaw han gaullismo dida hin pan-tuo-nga-bahin nga linea. Han 1981, bisan man kun hitaas an pag-aproba ha iya han katawhan, waray hiya ma-elihir hin otro dida hin runoff nga kabangga hi Mitterrand.[2]
Komo kasanhi nga Mangulo, api hiya han Konseho Konstitusyonal. Nahiapi hiya han mga pan-rehiyon nga polítika han Auvergne, nagsirbe nga Mangulo han Konseho han Rehiyon tikang 1986 tubtob 2004. Nahibulíg hiya han buruhaton han Unyon Europeo, ngan hiya an nangulo han Kombensyon ha Kabubwason han Europa nga nagsurat han waray-magmalinamposon nga Kasabotan nga nagtutukod hin Konstitusyon para han Europa. Han 2003, napili hiya ngadto han Sanghiran Franses, nga diin ginkuha niya an lingkoranan nga ginkaptan anay han iya sangkay ngan kasanhi nga Mangulo han Senegal nga hi Léopold Sédar Senghor.
Mga pinanbasaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Profile of Valéry Giscard d'Estaing
- ↑ "Valery Giscard d'Estaing | president of France" (ha en). Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Valery-Giscard-dEstaing.
Mga dúgang nga barasahon[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Wilsford, David, ed. Political leaders of contemporary Western Europe: a biographical dictionary (Greenwood, 1995) pp 170–176.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- (Frinanses) Personal nga blog ni Valéry Giscard d'Estaing
- (Frinanses) Biograpiya dida han websayt han Franses nga Nasodnon nga Katitirok
- (Frinanses) Syahan ngan ikaduhá nga round nga mga resulta han pinili-ay hin pagkamangulo han Fransya

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Davao nga Rehiyon
An Davao nga Rehiyon, gindesignar nga Rehiyon XI, usa han mga rehiyon han Pilipinas, nahamutangan ha timugan o habagatan-sinirangan nga bahin han Mindanao. An Davao nga Rehiyon mayda upat nga lalawigan, nga amo an: Compostela Valley, Davao del Norte, Davao del Sur, ngan Davao Oriental. An rehiyon nagpapalibot han Golfo han Davao ngan an sentro han rehiyon amo an Syudad han Davao.
An Rehiyon XI gintawag han una nga Southern Mindanao (o kon ha Winaray, Salatan nga Mindanao), ngan labot la han tulo nga mga Davao nga probinsya, lakip dinhi an Surigao del Sur ngan South Cotabato. Han hini nga panahon, an Compostela Valley lakip pa han Davao nga probinsya. An Republic Act No. 7225, nga gin-ratipika dida han Marso 16 1992, naghimo han probinsya han Sarangani tikang ha South Cotabato. Sunod, an Republic Act No. 7901, nga ginpirmahan dida han Pebrero 3 1995, ni Presidente Fidel V. Ramos nagbalhin han Surigao del Sur ngadto han bag-o nga hinimo nga rehiyon han Caraga (Rehiyon XIII). Ha katapusan, dida han Septyembre 19, 2001, an Executive Order No. 36 ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo nagreorganisar han mga rehiyon ug lalawigan ha Mindanao. Ini nagbalhin han South Cotabato ngan Sarangani ngadto ha SOCCSKSARGEN nga rehiyon ngan ginbalyo an ngaran han Salatan nga Mindanao ngadto han Davao nga Rehiyon.


text:
Lubao, Pampanga
An Lubao usa nga syahan nga klase nga bungto ha lalawigan han Pampanga, Pilipinas. Kilalado ini tungod hin bugas, tubo hin asukar, isda, ngan marol o sampaguita. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 125,699 ka tawo ha 23,446 nga mga panimalay.
Upod han mga kilalado nga tawo tikang ha Lubao an kasanhi nga Presidente nga hi Diosdado Macapagal ngan an yana nga Presidente nga hi Gloria Macapagal-Arroyo. Iba nga mga sikat nga mga taga-Lubao amo an magturutdo nga hi Alejandro Quiboloy, an mga artista ha pelikula nga hira Rogelio ngan Jaime dela Rosa, an direktor hin pelikula nga hi Gregorio Fernandez ngan an Huk kumander nga hi Silvestre Liwanag alias "Linda Bie", ngan an tycoon hin panhuygo nga hi Bong Pineda.
Mga baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Lubao ginbahin ngadto hin kap-atan kag upat (44) nga mga baranggay.
Mga kiritaon hin turista[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Katedral han San Agustin
- Museo Parroko han San Agustin
- Balay nga Natawhan ni Diosdado Macapagal
- M. Pineda Sports Complex
- Simbahan han Baraan nga Krus (Holy Cross Church), Santa Cruz
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- eK! - electronic Kabalen: a Pampanga-based Kapampangan journal of ideas


text:
Bermellar, Salamanca
An Bermellar usa nga barrio ngan munisipyo ha probinsya han Salamanca, katundan nga Espanya, kabahin han komunidad autonoma han Castilla y León. Mga 90 ka kilometro ini tikang han kapital han probinsya nga Syudad han Salamanca ngan mayda ini populasyon nga 184 ka tawo.
Nakada na ini tikang han panahon Keltiko (o Celtico). Kinatsila ngan Leones iton gingagamit dinhe.
Nahimutang ini hin 639 ka metro ha labaw han nivel han dagat.
An kodigo postal hini 37249.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]


text:
An Agoo usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan han La Union, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 51,923 ka tawo ha 9,945 nga mga panimalay.
An ngaran han bungto posible ginkuha tikang han "aroo" o "agoho" , usa nga kahoy nga damo han una ha katundan nga labnasan han panahon ugsa-han-Espanyol.
An bungto gintawag gihapon nga "Puerto de Japon", kay an mga Espanyol nga conquistador tikang ha Mexico nga pinamunoan ni Capitan Juan de Salcedo nakasabot nga an Agoo usa nga puerto o daungan hin sakayan nga diin an mga Intsek, Hapon, ngan mga lumad nga mga negosyante nagpapadayon han ira trabaho.


text:
Gilberto Teodoro
Hi Gilberto Eduardo Gerardo "Gilbert"/"Gibô" Cojuangco Teodoro Jr. (natawo Hunyo 14, 1964) naging Sekretarya han Nasodnon nga Depensa han Pilipinas, nga lumingkod ha puwesto tikang han Agosto 2007 kutob 15 Nobyembre 2009. Tikang 1998 hangtod 2007, usa hiya nga miyembro han Camara de Representante, nga nagrerepresentar han Syahan nga distrito han lalawigan han Tarlac. Han Marso 2009, nagpasabot hiya han iya intensyon nga dumalagan pagka Mangulo han Pilipinas para han Mayo 2010 nga piniliay.


text:
Caimanera
An Caimanera usa nga munisipyo ngan bungto ha Lalawigan han Guantánamo ha timugan nga labnasan han Cuba. Usa ini nga baryo hin panagat ngan daungan hin sakayan nga gintukod ha Katundan nga labnasan han nasalipdan nga Bahia han Guantanamo, ha amihan tikang han Estadounidense nga base naval ngan salatan tikang han pamunan han lalawigan, an syudad han Guantánamo. An mga barko dinhi na-export hin tubo ngan kape.
Subay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An mga naukoy hini nga syudad amo an giharanii nga mga silingan nga Cubano han kampo militar han Estados Unidos ngan ha yana prisohan o bilanggoan para hin mga nangaway tikang han gyera ha Afganistan. An katiringban hin mga manaragat ngan mga trabahador ha mina hin asin nagmalinamposon ha pagtikang han ika-20 nga gatostuig tungod han pagtukod han base militar. Ini nga syudad nakadagit hin mga Cubano nga mga trabahador ngan kilalado ini nga lugar para hin mga bisita, upod in mga Cubano tikang han lain nga dapit han purô ngan mga tawo tikang hin mga hagrani nga nasod sugad han Jamaica.
Ginngaranan an syudad tungod han mga buaya (Inolandes: Kaaiman) nga han una masurong dida han salog ngan ha igbaw han Bahia kundi nag-iban na ha iya.


text:
Pagsalin-urog ha ika-116 nga tuig han Balangiga Uprising, igin-agi ha protesta
Hinin nakalabay nga Setyembre 28, gin salinurog an ika-116 nga annibersaryo han Balangiga Uprising. Igin-agi ha gios protesta hin mabot 600 katawo an pagsalinurog hini nga insidente.
Ha gios protesta nga ginpangunahan han Bagong Alyansang Makabayan (BAYAN)-Sinirangan Bisayas, ginkundenar han mga progresibo nga grupo an mga panhitabo hadto ha Balangiga nga kun diin maabot 50,000 nga taga Samar an pinanmatay han mga tropa militar han anay kolonyal nga pwersa han Estados Unidos.
Panawagan han mga tumambong ha gios protesta nga undangon na an padayon nga pagdominar han Estados Unidos ha iristoryahon pulitikal ngan pan-ekonomiya; sugad man pagbalik an 3 nga mga lingganay nga kinawat han mga tropa militar han Estados Unidos.
Lakip gihap ha panawagan an pagpalayas o pagpaiwas ha mga sundalo han US nga yana aadi pa ha aton nasud.
Sumala naman kan Joshua Sagdullas, tagapagyakan han BAYAN-EV, ginkukundenar nira an pagdiri han Estados Unidos nga igbalik an mga lingganay pati na gihap an padayon nga panginlabot han Estados Unidos ha mga internal nga isyu ha Pilipinas, labi na han giyera yana ha Marawi. #


text:
TACLOBAN CITY – Kutob nala Hunyo 13 an pag-file han Statement Of Contributions And Expenditures (SOCE) para hadton nangandidato ha Barangay ngan Sangguniang Kabataan Elections.
Basi han mandato han Commission On Elections (COMELEC) diri la an mga nagdaog ngan napirdi an kinahanglan mag-file han ira soce kundi pati na an nadisqualify.
Sumala han COMELEC, kun nag-file ka hin Certificate Of Candidacy (COC), otomatiko nga kinahanglan mo mag-file hin SOCE.
Pwede madisqualify an kandidato nga nagdaog kun diri sumunod ha balaod han COMELEC basi ha Section 14 Of R.A. 7166
Pahinumdom han COMELEC, kinahanglan personal nga igsusumiter an SOCE.


text:
Neuilly-sur-Seine
An Neuilly-sur-Seine amo in usa ka komyun ha departamento han Hauts-de-Seine ngan ha rehiyon han Île-de-France ha nasod han Fransya. Nahamutang ini hin 6.8 km (4.2 mi) tikang han butnga han Paris.
Bisan man kon an Neuilly ha teknikal nga paghisgot usa nga suburb han Paris, sapit ini han syudad ngan nagdudugang ini han syudad. An kahaluag mga kaurogan mga riko, mga pinili nga mga baryo, ngan mga lingkorananhin damo nga mga korporasyon. Agsob ini ginlalakip hin pira nga mga lugar han harani nga ika-16 nga arrondissement han Paris komo Auteuil-Neuilly-Passy, usa nga katitirok hin "bourgeois" (i.e., burgis o upscale) nga mga baranggay ha Paris.


text:
Perú
An Peru (ha Kinatsila ngan pormal nga Winaray; Perú; ha Quechua ngan Aymara: Piruw) nga an opisyal nga pagtawag Republika han Peru (ha Kinatsila: República del Perú) usa nga nasod ha katundan nga Salatan nga Amerika. An syudad han Lima an kapital han nasod. Ginsasapitan ini ha amihanan han Ecuador ngan Colombia, han Brasil ha sidlangan, han Bolivia ha timugan, han Chile ha salatan, ngan han Kalawdan Pacifico ha katundan. Mayda ini komplehado nga heyograpiya tikang han kahitasan han Cordillera de los Andes ngan han mga sulog han Pacífico, nga nagdangat hin mga klima ngan kiritaon nga magdirudilain sugad han desierto nga mga dapit, an mga kahitas-an han Andes o an selva tropical han katubigan amazónica, nga naghahatag han nasod hin teritoryo nga dako hin pagkadirudilain hin mga natural nga katig-ayunan.
An teritoryo Peruano amo an lugar han Norte Chico mga sibilisasyon, usa han gima-ihai ha kalibutan, ngan han Imperyo Inca, an gidako-i nga estado ha Pre-Columbina nga Amerika. An Imperyo Espanyol nagsakop han rehiyon dida han ika-16 nga siglo ngan an nagtukod hin virreinato, nga naglakip han kadam-an han mga kolonya Espanyola ha Salatan nga Amerika. Katapos han pagkaada hin independensya dida han 1821, an Peru nagkaada hin mga panahon hin kasamokan ha politika ngan ha finansya pati gihapon hin mga panahon hin estabilidad ngan pagdukwag han ekonomiya.
An populasyon han Peru gin-estimar nga 28 ka milyon ngan ini multi-etniko nga naglalakip hin mga Tuminongnong o Lumad, mga Europeo hin katulinan, mga Asyan ngbp. Bisan man kon Kinatsila an opisyal nga yinaknan, damo nga mga tawo nayakan hin Quechua, Aymara o iba pa nga mga lumadnon nga mga yinaknan.
- Mangulo: Martín Vizcarra (2018-2021)
- Premier: César Villanueva (2018-).
Sulod
Administratibo nga pagbahinbahin[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Peru ginbahin ngadto hin mga 25 ka rehiyon ngan an probinsya han Lima. An tagsa rehiyon mayda na-elehido nga gobyerno nga mayda mangulo ngan konseho nga nasirbe hin upat-ka-tuig.[1] An mga yana nga rehiyon han Peru amo an mga han una tinatawag nga departamento ngan agsob pa gamiton an daan nga pagtawag kondi an opisyal nga designasyon ha ira mga rehiyon ngan mayda hira mga gobierno regional. Ini kabahin han proseso hin pagdesentralisar ngan pagrehiyonalisar han Peru.
An mga gobyerno rehiyonal naplano han pagpadukwag han rehiyon, nagbubuhat hin mga proyekto hin public investment ngan nagpapanguna hin mga buruhaton ha ekonomya ngan nagdudumara han tinatag-iyahan han publiko.[2] An probinsya han Lima gindudumara hin konseho hin syudad.[3]
Mga rehiyon[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga lalawigan ha Peru[igliwat | Igliwat an wikitext]


text:
Johor
An Johor (nga agsob liwat ginsusurat ha Iningles nga Johore, ha Jawi mga kasurat:جوهر) usa nga estado o negeri han Malaysia ha butnga han 1°20" ha Amihanan ngan 2°35" ha Amihanan. Usa ini han mga nadukwag nga mga negeri ha Malaysia. An kapital nga syudad ngan lingkoranan han hadi han Johor amo an Johor Bahru, nga tinatawag han kasanhi nga Tanjung Puteri (Winaray: Pangpang han Prinsesa). An daan nga kapital han negeri amo an Johor Lama. An Arabo nga pahidungong nga ngaran han estado amo an Darul Ta'zim ("Puy-anan hin Pagtahod'). Ginpalibutan ini han Pahang ha amihanan, Melaka ngan Negeri Sembilan ha kanawayan, ngan han Mga Estrecho han Johor ha salatan nga gintunga han pag-ultan han Malaysia ngan han Republika han Singapur. An Tanjung Piai, ha distrito han Pontian, amo an pinakasalatan nga dapit han mainland nga Asya.
An mga taga-Malaysia ngan taga-Singapur nagamit han pagpahalipot nga JB ha pagtawag han syudad han Johor Bahru.


text:
Tokyo
An Tokyo (Pinulongan Hapon: [toːkjoː] ( pamati-a), Ininglis /ˈtoʊki.oʊ/), opisyal nga ngaran Tokyo Metropolis,[1] amo an kapital han Hapon ngan usa han iya 47 ka mga prefektura.[2] An Greater Tokyo Area an may gidadamoi nga tawo nga lugar metropolitano han kalibutan.[3] Dinhi nalingkod an Emperador han Hapon ngan an pamunuan Hapon. Sakop ini han rehiyon Kantō ha salatan-sinirangan nga bahin han panguna nga isla Honshu ngan ginlalakipan an Kapuropod-an Izu ngan Kapuropod-an Ogasawara.[4] Anay gintawag nga Edo, nagin de facto nga lingkuran han gobyerno tikang han tuig 1603 han hi Shogun Tokugawa Ieyasu in ginhimo ini nga syudad iya ulobuhatan. Nagin opisyal nga kapital katima la hi Emperador Meiji binalhin an iya lingkuran pakadto hini nga syudad tikang an daan nga kapital nga Kyoto han tuig 1868; ngan ini nga panahon an Edo in gin-utro pagngarana nga Tokyo. An Tokyo Metropolis in natukod han tuig 1943 tikang ha pagtampo han anay Prefektura Tokyo (東京府 Tōkyō-fu) ngan an syudad han Tokyo (東京市 Tōkyō-shi).
An Tokyo bisan agsob tinutodlok komo usa ka syudad, in opisyal nga kilala ngan pinamumunuan komo usa ka "prefektura metropolitana", nga naiiba ngan gintampo an mga elemento han usa ka syudad ngan usa ka prefektura, usa ka gahom nga para gud la ha Tokyo. An pamunuan metropolitano han Tokyo in nagdudumara hin 23 ka mga Pinaurog nga Ward han Tokyo (tagsa tagsa nga pinamumunuan komo usa ka indibiduwal nga syudad), nga sakop han lugar han anay syudad han Tokyo san-o ini igintampo ngan nagin prefektura metropolitana han 1943. An pamunuan metropolitano in nagdudumara liwat han 38 ka mga munisipyo ha katundan nga dapit han prefektura ngan han duduha nga kapurupod-an. May-ada 9 ka milyon katawo an mga pinaurog nga ward, ngan may-ada populasyon nga lapos hin 13 milyones an prefektura. An prefektura in lakip han kanan kalibutan may gidadamoi katawo nga lugar metropolitano nga may-ada 37.8 milyones katawo ngan ini an kanan kalibutan gidadakoi nga ekonomiya agglomerasyon urbano. Liman-an kat usa (51) han kanan Fortune Global 500 nga mga kompanya in nakabase dinhi, an pinakahitaas han bisan diin nga syudad han kalibutan.[5] An Tokyo in ikatulo han International Financial Centres Development IndexEdit. Ini nga syudad amo liwat an panimalay han pipira ka mga telebisyon network sugad han Fuji TV, Tokyo MX, TV Tokyo, TV Asahi, Nippon Television, NHK ngan an Tokyo Broadcasting System.
An Tokyo in nangunguna han Global Economic Power Index ngan ika-upat ha Global Cities Index. Ini nga syudad senisiring nga usa ka alpha+ world city – ha lista han kanan Globalization and World Cities Research Network 2008 nga imbentaryo[6] - ngan han tuig 2014, an Tokyo in numero uno han "Best overall experience" nga kategorya han kanan TripAdvisor World City Survey (an syudad nangunguna liwat ha masunod nga mga kategorya: "pagigin mabulignon han mga mulupyo", "kinabuhi ha gab-i", "shopping", "lokal nga panakayan panpubliko" ngan "kalimpyohan han kakalsadahan").[7] Han tuig 2015, an Tokyo an nakatala ha ika-11 han pinakamahal nga syudad para han mga nangungukoy nga dayu, sumala han Mercer consulting firm,[8] ngan ika-11 liwat han kanan kalibutan pinakamahal it papliton nga syudad, sumala han kanan Economist Intelligence Unit cost-of-living survey.[9] Han tuig 2015, an Tokyo in ginngaranan nga Most Liveable City han kalibutan han magasin nga Monocle.[10] Ginpasidunggan liwat han Michelin Guide an Tokyo hin pinakadamo nga bituon Michelin ha bisan diin nga syudad han kalibutan.[11][12] An Tokyo nangunguna ha kalibutan ha Safe Cities Index.[13] Ikatulo nga pinakamaupay nga syudad ha kalibutan para han mag-aaram ha Unibersidad an Tokyo han 2016 nga edisyon han QS Best Student Cities.[14] An Tokyo nagdumara han 1964 Olimpiko han Katsirak, an 1979 G-7 summit, an 1986 G-7 summit, an 1993 G-7 summit, ngan magdudumara han 2020 Olimpiko han Katsirak ngan 2020 Paralympiko han Katsirak.
Sulod
- 1 Etimolohiya
- 2 Heyograpiya
- 3 Kaayusan han Syudad
- 4 Kalibungan
- 5 Demograpiko
- 6 Ekonomiya
- 7 Panakayan
- 8 Pag-aram
- 9 Kultura
- 10 Mga Paugnat-hit-kusog
- 11 Ha popular nga kultura
- 12 Pakigsumpayan ha langyaw
- 13 Pinanbasaran
- 14 Bibliograpiya
- 15 Padugang nga barasahon
- 16 Mga sumpay ha gawas
Etimolohiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Tokyo orihinal nga kilala ha ngaran nga Edo (江戸), nga it' kasirigngon "estuaryo".[15] Inin nga ngaran in ginbalyo ngadto ha Tokyo (東京 Tōkyō; 東 tō "sinirangan", ngan 京 kyō "ulohan") han nagin ulohan han imperyo ha pag-abot ni Emperador Meiji han tuig 1868,[16] nga nasunod an kahigaraan han mga Sinirangan Asyano nga nasod ha pagdugang hin pulong nga ulohan (京) ha ngaran han ulohan nga syudad.[15] Han uruunhan nga panahon Meiji, an syudad liwat in gintawag nga "Tōkei", usa ka alternatibo nga kaluwas han kapareho nga Tsino nga mga agi nga nagrerepresentar han "Tokyo", nga naghihimo hini nga kanji homograph. An iba nga nabibilin nga opisyal nga pinulongan Ingles nga dokumento hin nagamit hit pagbaybay nga "Tokei".[17] Pero, ini nga kaluwas in diri na gingagamit yana.[18]
An ngaran nga Tokyo in syahan ginmawas han 1883 ha libro nga Kondō Hisaku (Sekreto nga Plano han Commingling), nga sinurat ni Satō Nobuhiro. Han hi Ōkubo Toshimichi in nagproposar nga ngaranan utro ini nga lugar ha gobyerno han panahon han Restorasyon Meiji, sumala kan Oda Kanshi (織田完之), nakuha ini niya nga ideya tikang hiton nga libro.
Heyograpiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
Kaayusan han Syudad[igliwat | Igliwat an wikitext]
Kalibungan[igliwat | Igliwat an wikitext]
Demograpiko[igliwat | Igliwat an wikitext]
Ekonomiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
Panakayan[igliwat | Igliwat an wikitext]
Pag-aram[igliwat | Igliwat an wikitext]
Dida ha Tokyo in may-ada damo nga mga unibersidad, mga junior college, ngan mga vocational school. Kadam-an han kanan Hapon pinakaprestihiyoso nga mga unibersidad in aada ha Tokyo, upod an University of Tokyo, Hitotsubashi University, Tokyo Institute of Technology, Waseda University, ngan Keio University.[19] An pipira ha gidadakoi nga mga nasodnon nga unibersidad ha in masunod:
- Hitotsubashi University
- National Graduate Institute for Policy Studies
- Ochanomizu University
- Tokyo Gakugei University
- Tokyo Institute of Technology
- Tokyo Medical and Dental University
- Tokyo University of Agriculture and Technology
- Tokyo University of Foreign Studies
- Tokyo University of Marine Science and Technology
- Tokyo University of the Arts
- University of Electro-Communications
- University of Tokyo
May-ada la usa nga diri-nasudnon nga unibersidad panpubliko: an Tokyo Metropolitan University.
May-ada liwat pipira nga mga unibersidad nga kilala nga nagkaklase ha pinulongan Ingles ngan para han pagtutdo hin pinulongan Hapon. Lakip ini an:
- Globis University Graduate School of Management
- International Christian University
- Sophia University
- Waseda University
An Tokyo amo liwat an ulobuhatan han United Nations University.
An mga panpubliko nga mga kindergarten, elementarya nga eskoylahan (mga tuig 1-6), Primera nga eskoylahan (7-9) in gindudumara han mga lokal nga ward o buhatan han munisipyo. An mga panpubliko nga segundarya nga eskoylahan in gindudumara han Tokyo Metropolitan Government Board of Education ngan tinatawag nga "Metropolitan High Schools". Mayda liwat ha Tokyo hin damo nga mga eskoylahan nga pribado tikang kindergarten ngadto ha high school.
Kultura[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga Paugnat-hit-kusog[igliwat | Igliwat an wikitext]
Ha popular nga kultura[igliwat | Igliwat an wikitext]
Tungod nga ini in may-ada gidadakoi nga sentro han populasyon ha Hapon ngan aanhi liwat an kanan nasod gidadakoi nga mga broadcaster ngan studio, an Tokyo agsob ginbubuhat nga lugar para han damo nga mga Hapones nga salida, pasalida han telebisyo, serye hin animasyon (anime), mga web comic, ngan libro nga komix (manga). Han kaiju (monster movie) genre, an mga kiritaon han Tokyo in permi naruruba han mga dumagko sugad han Godzilla ngan Gamera.
An iba liwat nga mga Hollywood director in ginhimo an Tokyo nga pinagbuhatan para han pasalida ha Hapon. An iba nga bantog nga kahuman ha gera nga mga pananglitan in Tokyo Joe, My Geisha, Tokyo Story ngan James Bond nga pelikula You Only Live Twice; an mga bantog liwat ha pagkayana nga pananglitan in upod an Kill Bill, The Fast and the Furious: Tokyo Drift, Lost in Translation, Babel, ngan Inception.
Hi Haruki Murakami, usa ka Hapon nga manunurat, in nakabase an iba niya nga mga nobela ha Tokyo (lakip dinhi an Norwegian Wood (novel)), ngan kan David Mitchell syahan nga duha nga mga nobela number9dream ngan Ghostwritten in nagpapakita hinin nga syudad. An kontemporaryo nga Briton nga pintor nga hi Carl Randall in nag-ukoy hin 10 ka tuig ha Tokyo komo usa ka artista, naghihimo hin mga buhat nga nagpapakita an mga syudad nga naghuhuruot ngan mga espasyo panpubliko.[20][21][22][23][24]
Pakigsumpayan ha langyaw[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Tokyo usa ha nagtukod nga membro han Asian Network of Major Cities 21 ngan membro liwat han Council of Local Authorities for International Relations. An Tokyo in nagtukod nga membro liwat han C40 Cities Climate Leadership Group.
Mga bugto nga syudad, mga bugto nga estado, ngan mga saragbot hit pakipagsangkay[igliwat | Igliwat an wikitext]
Han 2016, an Tokyo in may-ada mga saragbot pagkakaruha o pakipagsangkay ha masunod nga napulo kag-duha ka mga syudad ngan estado: [25]
- New York City, Estados Unidos (tikang hadin Pebrero 1960)
- Beijing, Tsina (tikang hadin Marso 1979)
- Paris, Fransya ("Saragbot hit pakipagsangkay ngan pagburubligay", tikang hadin Hulyo 1982)[26]
- New South Wales, Australia (tikang hadin Mayo 1984)
- Seoul, South Korea (tikang hadin Septyembre 1988)
- Jakarta, Indonesia (tikang hadin Oktubre 1989)
- Estado han São Paulo, Brazil (tikang hadin Hunyo 1990)
- Cairo, Ehipto (tikang hadin Oktobre 1990)
- Moscow, Russia (tikang hadin Hulyo 1991)
- Berlin, Germany (tikang hadin Mayo 1994)
- Rome, Italya ("Saragbot hit pakipagsangkay ngan pagburubligay", tikang hadin Hulyo 1996)
- London, United Kingdom (tikang hadin Oktobre 2015)
Pinanbasaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ "Geography of Tokyo". Tokyo Metropolitan Government.
- ↑ "Japan's Local Government System". Tokyo Metropolitan Government. Ginkuhà August 5, 2013.
- ↑ "World Urbanization Prospects: The 2014 Revision Population Database". United Nations. Ginkuhà August 10, 2014.
- ↑ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Tōkyō" in Japan Encyclopedia, pp. 981–982, p. 981, ha Google Books; "Kantō" in p. 479, p. 479, ha Google Books
- ↑ Fortune. "Global Fortune 500 by countries: Japan". CNN. http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2011/countries/Japan.html. Ginkúhà dida han July 22, 2011.
- ↑ "GaWC – The World According to GaWC 2008". Lboro.ac.uk. April 13, 2010. Ginkuhà October 29, 2010.
- ↑ "Tokyo Tops Among Global Travelers, According To TripAdvisor World City Survey". TripAdvisor. TripAdvisor LLC. May 20, 2014. Ginkuhà September 1, 2014.
- ↑ "2015 Cost of Living Rankings". Mercer. Mercer LLC. June 17, 2015. Ginkuhà October 17, 2015.
- ↑ "Uptown top ranking". The Economist. June 17, 2015. Ginkuhà October 17, 2015.
- ↑ "The Monocle Quality of Life Survey 2015 – Film".
- ↑ (Pinulongan Hapon) "「ミシュランガイド東京・横浜・鎌倉2011」を発行 三つ星が14軒,二つ星が54軒,一つ星が198軒に", Michelin Japan, November 24, 2010.
- ↑ "Tokyo is Michelin's biggest star". The Times. November 20, 2007.
- ↑ "Safe Cities Index 2015 Infographic – NEC: Safe Cities". January 7, 2015.
- ↑ "QS Best Student Cities 2016". Top Universities.
- ↑ 15.0 15.1 Room, Adrian. Placenames of the World. McFarland & Company (1996), p360. ISBN 0-7864-1814-1.
- ↑ US Department of State. (1906). A digest of international law as in diplomatic discussions, treaties and other international agreements (John Bassett Moore, ed.), Volume 5, page 759; excerpt, "The Mikado, on assuming the exercise of power at Yedo, changed the name of the city to Tokio".
- ↑ Fiévé, Nicolas & Paul Waley (2003). Japanese Capitals in Historical Perspective: Place, Power and Memory in Kyoto, Edo and Tokyo. p. 253.
- ↑ "明治東京異聞~トウケイかトウキョウか~東京の読み方" Tokyo Metropolitan Archives (2004). Retrieved on September 13, 2008. (Pinulongan Hapon)
- ↑ "The Times Higher Education – QS World University Rankings 2008". QS Quacquarelli Symonds Limited. Ginhipos tikang ha an orihinal han December 2, 2008. Ginkuhà November 11, 2008.
- ↑ BBC World Service: World Update. 'Carl Randall – Painting the faces in Japan's crowded cities'., BBC World Service, 2016, http://www.bbc.co.uk/programmes/p03mt7rn
- ↑ BBC News. 'Painting the faces in Japan's crowded cities'., BBC News – Arts & Entertainment, 2016, http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-35841387
- ↑ 'Tokyo Portraits by Carl Randall'., The Daiwa Anglo Japanese Foundation, London, 2014, http://www.dajf.org.uk/exhibitions/tokyo-portraits-by-carl-randall-2
- ↑ 'The BP Portrait Awards 2013'., The National Portrait Gallery, London, 2012, http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/bp-portrait-award-2013/the-exhibition/exhibitors/bp-2013-exhibitor-6.php
- ↑ 'Japan Portraits'., Carl Randall – artist website, 2016, http://www.carlrandall.com/japan-portraits
- ↑ "Sister Cities (States) of Tokyo – Tokyo Metropolitan Government". Ginkuhà May 30, 2016.
- ↑ "Friendship and cooperation agreements". Paris: Marie de Paris. Ginhipos tikang ha an orihinal han 2016-04-03. Ginkuhà 2016-09-10.[dead link]
Bibliograpiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Fiévé, Nicolas and Paul Waley. (2003). Japanese Capitals in Historical Perspective: Place, Power and Memory in Kyoto, Edo and Tokyo. London: RoutledgeCurzon. 10-ISBN 070071409X/13-ISBN 9780700714094; OCLC 51527561
- McClain, James, John M Merriman and Kaoru Ugawa. (1994). Edo and Paris: Urban Life and the State in the Early Modern Era. Ithaca: Cornell University Press. 10-ISBN 0801429870/13-ISBN 9780801429873; OCLC 30157716
- Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. 10-ISBN 0-674-01753-6; 13-ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128
- Sorensen, Andre. (2002). The Making of Urban Japan: Cities and Planning from Edo to the Twenty First Century. London: RoutledgeCurzon. 10-ISBN 0415226511/13-ISBN 9780415226516; OCLC 48517502
Padugang nga barasahon[igliwat | Igliwat an wikitext]
Mga pagtugway[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Bender, Andrew, and Timothy N. Hornyak. Tokyo (City Travel Guide) (2010)
- Mansfield, Stephen. Dk Eyewitness Top 10 Travel Guide: Tokyo (2013)
- Waley, Paul. Tokyo Now and Then: An Explorer's Guide. (1984). 592 pp
- Yanagihara, Wendy. Lonely Planet Tokyo Encounter (2012)
Kontemporaryo[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Allinson, Gary D. Suburban Tokyo: A Comparative Study in Politics and Social Change. (1979). 258 pp.
- Bestor, Theodore. Neighbourhood Tokyo (1989). online edition
- Bestor, Theodore. Tsukiji: The Fish Market at the Centre of the World. (2004) online edition
- Fowler, Edward. San'ya Blues: Labouring Life in Contemporary Tokyo. ( 1996) ISBN 0-8014-8570-3.
- Friedman, Mildred, ed. Tokyo, Form and Spirit. (1986). 256 pp.
- Jinnai, Hidenobu. Tokyo: A Spatial Anthropology. (1995). 236 pp.
- Reynolds, Jonathan M. "Japan's Imperial Diet Building: Debate over Construction of a National Identity". Art Journal. 55#3 (1996) pp 38+.
- Sassen, Saskia. The Global City: New York, London, Tokyo. (1991). 397 pp.
- Sorensen, A. Land Readjustment and Metropolitan Growth: An Examination of Suburban Land Development and Urban Sprawl in the Tokyo Metropolitan Area (2000)
- Waley, Paul. "Tokyo-as-world-city: Reassessing the Role of Capital and the State in Urban Restructuring". Urban Studies 2007 44(8): 1465–1490. ISSN 0042-0980 Fulltext: Ebsco
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Pages using web citations with no URL
- All articles with dead external links
- Articles with dead external links from September 2016
- Articles with invalid date parameter in template
- Pages using ISBN magic links
- Pages using infobox settlement with unknown parameters
- Opisyal nga websayt mag-iba ha Wikidata ngan Wikipedia
- Mga turók
- Tokyo
- Kantō (rehiyon)
- Mga Syudad han Hapon
- Mga prefektura han Hapon
- Mga ulohan ha Asya


text:
Waray-Waray News: Si PGMA ngan SEIPI nagselebrar san kamalinampuson san kanan nasud electronics industry dida san ika napulo nga anibersayo san SEIPI
Ni Nene A. Manzanares
Manila (6 October) -- Si Presidente Gloria Macapagal-Arroyo in nagduyog san selebrasyon san ika- napulo nga anibersaryo san Semi Conductors and Electronic Industries in the Philippines (SEIPI) san naglabay nga Lunes. Ginselebrar gihapon an kamalinampuson san eletronic industry san nasud.
San paghihimuon san kinatuig nga SEIPI CEO Forum tatagan sin bug-at an electronics Industry Month sa bulan san Oktubre nganine pagbubuhaton sa Heroes Hall sa Malakanyang diin an Presidente an Guest of Honor nga Speaker.
Maabot 200 an ginlalauman nga mga bisita ngan maapi san nasabi nga forum tikang sa gobyerno ngan san electronic sector. An mao nga grupo in maghihimo sin mga pitad ngan mga plano agud mapabilin an pagtubo sa pamuhunan san nasabi nga industriya ngan pilion an Pilipinas nga angay tagan puhunan o mga investments sine nga industriya.
An mga tagpuhunan san electronic sector kaupod an gobyerno in ginlalauman nga maghimo sin mga plano ngan mga pitad aug magin de-klase ine nga kakompetensya san pankalibutan nga merkado sa butnga san dire maupay nga natatabo san ekonomiya sa Estados Unidos ngan san epekto sine san panmerkaduhan sa Pilipinas parte sin electronic products. Makaka apekto gihapon ine san pamalit san nasabi nga mga produkto san mga nasud sa Europe ngan Japan.
Sa butnga sine nga panhitabu, an mga lideres san nasabi nga industriya in mga kampante nga mapabilin an pagtubo san industriya.
An electronics sector in nakakahatag sin 63 porsiento nga export revenue o kita san nasud diin nahihimo ine nga pinakadaku nga naghahatag kusog san aton ekonomiya.
Yaun ine maabot 300,000 nga mga trabahante ngan an mga electronic companies in nakakabaligya ngan nakita sin P32 bilyunes kada tuig.
Sa report san National Statistics Office, an electronics (diin upod an an semiconductors) in nakahatag sin 59.6 percent san kabug-usan nga nakarawat nga dolyar san bulan san Pebrero sine nga tuig. Tumobo ine sin 4.7 percent o kun ngadtu sin $2.456 billion tikang sin $2.346 billion san naglabay nga tuig.
Sa tuig 2007, an pamuhunan san electronics industry in haros nag doble san nahimo sa tuig 2006. Sa katapusan san Deciembre, an pamuhunan sa electronics sector in umabot $1.4 billion o kun 87 porsiento nga durudako pa san $747 million nga puhunan sa tuig 2006. (PIA Northern Samar) [top]


text:
Tupi, South Cotabato
An Tupi usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan han South Cotabato ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 53,440 ka tawo ha 11,049 nga panimalay. Nahamutang ini ha ubos hin nagmingaw nga bulkan, an Bukid Matutum. It Tupi ginsisiring nga amo an gidamo-i hin bunga ngan bukad ha South Cotabato. Waray pa la mag-iha nga nagtukod dinhe in mga facility an PLDT.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Tupi ginbahin ngadto hin napulo kag lima (15) nga mga baranggay.
- Acmonan
- Bololmala
- Bunao
- Cebuano
- Crossing Rubber
- Kablon
- Kalkam
- Linan
- Lunen
- Miasong
- Palian
- Poblacion
- Polonuling
- Simbo
- Tubeng


text:
Lista hin mga rehiyon han Peru
An mga rehiyon han Peru (ha Kinatsila: Regiones del Perú) amo an syahan-nga-nivel nga mga administratibo nga pagbahinbabain han Perú. Tikang han 1821 nga independensya, an Peru ginbahin ngadto hin mga departamento pero inmatubang an nasod han problema hin nagtitikadao nga pagsentralisar hin gahom ha politika ngan ekonomiya didto han kapital hini ha Lima. Katapos hin pra nga waray magmalinamposon nga pagtalinguha hin pagdesentralisar, an mga departamento ginsaliwanan hin mga rehiyon ngan mga gobreyno rehiyonal nagka-elihidod doda han Nobyembre 20, 2002.
Ha ilarom han bag-o nga kaareglo, an mga kasanhi nga 24 nga mga departamento han Peru upod an lalawigan han Callao nahimo nga mga rehiyon. An lalawigan han Lima waray gin-upod hini nga proseso ngan diri ini api hin bisan ano nga rehiyon. An pagka-iba hini kaysa han mga daan nga departamento, an mga rehiyon mayda mga elehido nga gobyerno ngan mayda nira damo nga mga reponsabilidad ha sakob han ira mga teritoryo. Ha ilarom han 2002 nga Balaod Organiko hin Mga Gobyerno Rehiyoal (ha Kinatsila: Ley Orgánica de Gobiernos Regionales), mayda nagpapadayon nga proseso hin pagbalhin han mga funsyon tikang han gobyerno sentral ngadto han mga rehiyon. Mayda 2005 nga referendum para han pag-usa hin pira nga mga rehiyon nga waray makakuha han kinahanglanon nga suporta elektoral.
An mga rehiyon han Peru ginbahin ngadto hin mga lalawigan ngan mga distrito.
Mga rehiyon[igliwat | Igliwat an wikitext]
An impormasyon han kahaluag ngan populasyon ha ubos nga lista o talaan ginkuha tikang han opisyal nga data han Peruano nga Instituto nga Nasodnon hin Estadistika ngan Informatika (ha Kinatsila: Instituto Nacional de Estadística e Informática, INEI).[1] An mga numero hin kahaluag ginkado han giharanii nga bug-os nga unidad. An demograpiko nga data nahibase dida han 2005 nga census ngan ginbuhat tikang han Hulyo 18 tubtob Agosto 20, 2005. An densidad hin populasyon gintagaan hin usa nga decimal nga puwesto ha mga tawo ha tagsa kwadrado nga kilometro. An mga UBIGEO nga ihap o numero amo an mga kodigo nga ginagamit han INEI pag-indikar han gma nasodnon nga mga administratibo nga pagbahinbahin.
Mga tigamnan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Instituto Nacional de Estadística e Informática. Banco de Información Distrital. Ginkuha dida han Nobyembre 30, 2007.


text:
EASTERN SAMAR – Tulo nga mangirisda an kompirmado nga patay ngan tulo pa an padayon nga gin-bibiling matapos matiklob an duha nga sakayan-pandagat ha Borongan City ngan Guiuan, Eastern Samar durot han bagyo Basyang.
Ha Borongan City, tulo nga patay nga lawas an nakit-an han mga residente ha cabong beach Borongan City, Eastern Samar.
Ginkilala an mga biktima nga hira Regie Samson, 32 anyos, Wilson Alde 36 anyos, Wilfred Alde, 45 anyos nga mga residente han Brgy. Siha Borongan, Eastern Samar.
Sumala kan Ronald Joseph Hamtig, acting Chief Master of Arms han Phil. Coast Guard Eastern Samar, 4 nga mangirisda an sakay han mao nga sakayan nga naglayag dida han Pebrero 12, 2018 tikang ha Brgy. Bato, Borongan nga tipakadto unta ha Brgy Puro binubo Island.
Tungod han makusog nga hangin ngan balod durot han bagyo, naguba an ira sakayan. An usa nga mangirisda in swerte nga nakalangoy ha pinakaharani nga shoreline pero an tulo nga biktima in nadara na han makusog nga balod rason han ira pagkamatay.
Samtang ha Homonhon Guiuan, Eastern Samar naman, nagpapadayon an search and rescue operation han Phil. Coast Guard ha tulo nga biktima nga ginkilala kan Edwin Marquito, 45 anyos, Norma Princillo, 36 anyos, Avelina Cadelo, 40 anyos nga mga residente han Brgy Inapulangan Homonhon, matapos maglayag ha kadagatan dida han Pebrero 13, 2018.
Basi ha imbistigasyon han Phil. Coastguard, duha nga sakayan pandagat an nagcoconvoy kun diin sakay an mga biktima in pumalaot tipakadto ha homonhom island tikang ha guiuan, naka-engkwentro hira hin makusog nga hangin ngan balod rason han pagkahulog ha dagat han tulo nga biktima.
Labot la ha search and rescue operation nga gindudumara han Phil. Coastguard, nagbubuhat gihapon hin coastal patrol ha mga kahagrani nga barangay an mao nga buhatan.


text:
Tagapul-an
An Tagapul-an usa nga ikalima nga klase nga bungto ha probinsya han Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 8,370 ka tawo ha 1,677 na panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Tagapul-an mayda napulo kag upat (14) nga baranggay.
Pangiskwelahan[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Tagapul-an in may 13 nga pampubliko na eskwelahan pan-elementarya:
Ngan may-ada ini tulo na pampubliko na eskwelahan pansekundarya:


text:
Cauayan, Isabela
An Syudad han Cauayan usa nga ika-upat nga klase nga syudad ha lalawigan han Isabela, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 103,952 ka tawo ha 21,143 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Syudad han Cauayan ginbahin ngadto hin kaunman kag lima (65) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Websayt mahitungod han Syudad han Cauayan
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Anira
An anira' iyo an bugtakan asin sarayan kan mga alimbubuyog kan saindang mga larba, tangguli asin pollen. An sarayan na ini pormadong heksagonal (anom-na-kantohan) na mga pitak asin ini durukot-dukot. Alagad, inaapod na gayong 'payong anira' idtong lugar kan anira kun saen sana natitipon an tangguli.
An mga paraataman pwedeng tangkason asin iluwas an anira' ngane makua an tangguli. An anira' mas maray ibalik ta ademohan nanggad na pakinabangan ulit ini kan mga habitante igdi.
Hihilingon[liwaton | liwaton an gikanan]
[1] Mga iba-ibang anira.


text:
Kaagi ngan Kasaysayan
An syahan nga harangdon nga magkaranta hin Fado nga kilalado pa yana amo hi
Maria Severa, nga an kinabuhi dida han syahan nga katunga han ika-19 nga siglo. Pero waray pa gumawas an gin-rekord nga fado hangtod han sunod nga siglo. Dida han mga dekada han mga 1920 ngan 1930, popular in serye hin
fado de Coimbra (in bersyon nga popular ha Coimbra) nga mga ginrekord. An mga gitarista nga hira
Carlos Paredes ngan an iya amay nga hi
Artur Paredes, amo an sinisiring nga mga maestro ngan mga harangdon nga nanguna hini nga genre ngan han
Portugues nga sista.
Hi Amália Rodrigues amo an nagbandilyo han pinakakilalado nga klase hin fado. Katapos han iya kawara, mayda bag-o nga mga grupo hin performer nga nandugang hin mga pagbabag-o ha estilo ngan nagdara hin dugang pa nga kasikat ha langyaw ngada han tradisyonal nga musika Portuges. Mayda liwat mga nagmalinamposon nga mga experyensya ha fado, dida ha pagsagol hini han
elektroniko nga musika. Hi
Carlos do Carmo, Mariza,
Mafalda Arnauth,
Camané,
Kátia Guerreiro ngan
Mísia nandara hin bag-o nga paglantaw han tradisyonal nga kanta, ngan ha panalagsa-on ginbanhaw an ika-19 nga siglo nga fado. Samtang hi
Dulce Pontes nagkombina hini upod hin popular ngan tradisyonal nga musika Portuges, hira
Madredeus ngan
Cristina Branco nandugang ha fado hin mga bag-o nga instrumento ngan mga tema - an ira la ginpabilin tikang han orihinal nga Fado amo an taran-awon hini ngan an konsepto han "saudade". Iton fado halos pirme bisan-diin universally masulob-on; bisan man kon mayda pipira hini nga mga maglipayon nga mga kanta.


text:
Batu Pahat
An Batu Pahat in uska distrito han estado han Johor, Malaysia. Ini in namumutang ha timugan han Muar, habagatan han Kluang, kanawayan han Pontian, ngan salatan han Segamat ngan an bag-o nga distrito han Ledang. An ulohan hinin nga distrito amo an Bandar Penggaram, Batu Pahat.
Heyograpiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
An ulohan han distrito Bandar Penggaram,Batu Pahat in namumutang ha 1°51′N 102°56′E / 1.850°N 102.933°E. Ini in may-ada 239 km tikang ha Kuala Lumpur. An giharanii nga bungto in Muar nga may-ada 50 km kanawayan hit Batu Pahat. An bungto han Kluang in namumutang ha 52 km pakadto ha dumagsaan. An Johor Baru in namumutang han mga 70 ngada ha 100 km pakadto ha timugan nga dapit han bungto.
An distrito in nasaro hin katubtuban ha mga distrito han Segamat ngan Kedang pakadto ha amihanan, Kluang ha sinirangan, Muar pajadto ha katundan ngan distrito han Pontian ha timugan. An baybay han Estrecho han Melaka in aada ha salatan.
Tinikangan[igliwat | Igliwat an wikitext]
An bungto in nagkangaran hin Batu Pahat, nga it karuyag signgon "sininsil nga bato". tikang ha batohanan harani ha estuwaryo. Damo nga dirudilain nga mga teyorya kun paunan-o nagkamay-ada hini nga ngaran. Hadton mga 1456, an kasundalohan Siames, nga pinangungunahan ni Admiral Awi Di Chu, in hinmuron ha Batu Pahat san-o ini sumulong ha Malacca. An leyenda in nagsesering nga an nanunulong nga mga kasundalohan Siames in nanininsil hin mga bato ha batohon nga dapit han babayon nga baryo han Kampung Minyak Beku, nga naghihingyap nga makakuha hin lab-as nga tubig han ira pagatras tikang ha mga kasundalohan Melaka. Usa liwat nga posible nga eksplenasyon kun paunan-o nakuha an ngaran in an kuta nga gintukod han mga Portuges kahuman nira makuha an melaka, nga hinimo tikang ha mga bato nga granite nga kinuha ha ganggang han Sungai Batu Pahat.
Kilala tungod han mga budo ha naglabay nga panahon, an Batu Pahat in anay kilala komo Bandar Penggaram, nga it buot signgon in "bungto han nanhihimo hin asin. Hadton 1893/1894, an pagkayana nga pagkabungto in gintukod ni Dato' Bentara Luar, Mohamed Salleh bin Perang, nga nagbubuhat tikang ha mga sugo han Sulatan han Johor, Sultan Abu Bakar.
Ha yana, an kadaan nga bubon in mabibilngan la gihapon ha Minyak Beku, pero guti la an ginbuhat para maipaupay hini nga kadaan nga tigaman, nga naghatag ha ngaran hini nga bungto. Han kanan bungto pagsalin-urog han ika-gatos nga kaadlawan ha uruunhan nga dekada 90, uska monumento nga nagpapakita han nalutaw nga kamot nga nagsisinsil hin uska bato in gintukod ha plaza han bungto. Ini in nagin tigaman han bungto dayon. Ha pagkayana, an bag-o nga gin-ayad nga plaza han bungto in karadtoan han mga molupyo ka mga gabi hin katapusan han semana ngan nahatag liwat hin lugaar para han kadam-an nga panpubliko nga magrisyo nga pagsalin-urog.
Bandar Penggaram, Batu Pahat in malaksi nga natubo ngan yana in nagin ikauha nga dako nga bungto ha estado han Johor kahuman an Johor Bahru.
Pagbahinbahin ngan pagdudumara[igliwat | Igliwat an wikitext]
An distrito (daerah) in ginbahin liwat ngada ha mukim-mukim o mga subdistrito. An mga subdistrito in gindesignado hin uska numbero (Mukim 1 ngada 12,17 ngan 18):
- Lubok (Mukim I)
- Bagan (Mukim II)
- Peserai (Mukim III)
- Simpang Kiri (Mukim IV)
- Simpang Kanan (Mukim V)
- Linau (Mukim VI)
- Tanjung Semberong (Mukim VII)
- Sri Gading (Mukim VIII)
- Minyak Beku (Mukim IX)
- Kampung Bahru (Mukim X)
- Sungai Punggor (Mukim XI)
- Sungai Kluang (Mukim XII)
- Chaah Bahru (Mukim XVII)
- Sri Medan (Mukim XVIII)


text:
Carmen Monarcha
Hi Carmen Monarcha (natawo han Agosto 27, 1979 ha Belém, Pará, Brasil) usa nga opera nga magkaranta.
Natawo hin pamilya nga mahilig hin arte ha amihanan nga Brazil, it iya amay usa nga manunurat ngan it iya iroy usa nga Brasilenya nga magkaranta. Nahibaro hiya tikang hin pagkabata nga magtocar han cello ngan han piano ngan ha pagtikang nag-aram anay nga maging concert nga cellista. Pero nagtikang hiya pagpadukwag han iya tingog ha pagkanta ngan nagtikang hiya pagkuha hin mga leksyon ha Brasil. Dida han pagsubay han iya karera ha musika ginkakilala hiya han iya igkasi-Brasilenya nga magkaranta nga hi Carla Maffioletti. Sunod han pagtapos niya han iya pag-iskwela, hiya ngan hi Maffioletti kinmadto ha Maastricht, ha Paises Bajos (o Nederlands) para hin dugang pa nga vocal training. Samtang hiya didto, hi Monarcha ginkuha nga vocalista han orchestra nga lider nga hi André Rieu nga umupod pagbiyahe ha Europa ngan han United States upod han Johann Strauss nga Orchestra.
Nakakarawat hi Monarcha hin mga dungog komo nagdaog han Bidu Sayão Vocal Competition, usa nga dako nga internasyonal nga kompetisyon hin karanta nga ginbubuhat ha tagsa-tuig ha Brasil nga ginngaranan ha dungog han pinakasikat nga opera nga magkaranta hiton nga nasod nga hi Bidu Sayão.
Han kakumpleto na an iya pag-aram ha Paises Bajos, hi Monarcha inmuli ha Brasil pero binmalik ha Europa agod magin soloista para han kan Rieu 2003 nga tour ngan nagpabilin na iya upod han orchestra tikang hadton nga panahon. Usa hiya soprano, ngan nagkanta hiya ha pipira han kan Rieu mga album ngan dida liwat hiya han kan Rieu mga PBS nga broadcast ha telebisyon ha Estados Unidos. Nakakarawat hiya hin dungog tungod han iya interpretasyon han "O Mio Babbino Caro" tikang han kan Puccini Gianni Schicchi.
Hi Carmen Monarcha nagkanta gihapon han "Habanera" tikang han Carmen, para han PBS.


text:
Michael Collins (astronot)
Hi Michael Collins (natawo Oktubre 31, 1930) usa nga kasanhi nga Amerikano nga astronot ngan test nga piloto. Napili hiya nga api han ikatulo nga grupo hin napulo kag upat nga mga astronot han 1963, nakaduha hiya linmupad ngadto ha kalarakan. An iya syahan nga paglupad ha kalarakan dida han Gemini 10, nga diin hiya ngan an command nga piloto nga hi John Young nagbuhat hin duha nga rendezvous hin magkadilain nga mga sarakyan pankalarakan ngan hi Collins nagprobar hin duha nga EVA (extra-vehicular activity o gawas-han-sarakyan nga buruhaton). An iya ikaduha nga paglupad ha kalarakan amo an diin hiya an piloto han command nga module han Apollo 11. Samtang nag-orbit hiya han Bulan, hira Neil Armstrong ngan Buzz Aldrin amo an nagbuhat han syahan nga ginmanehar nga paglugsong dida han bulan. Hiya in usa han 24 ka tawo nga nakalupad ngadto han Bulan.
Ugsa magin-astronot hiya, nag-iskwela hiya didto ha United States Military Academy, ngan tikang didto, inmapi hiya han United States Air Force ngan naglupad hiya hin mga F-86 ha Chambley-Bussieres Air Base, Fransya. Ginkarawat hiya ngadto han USAF Experimental Flight Test Pilot School ha Edwards Air Force Base han 1960. Nag-aplikar hiya para han ikaduha nga grupo hin mga astronot pero waray hiya magmalinamposon. Ginkarawat hiya dida han ikatulo nga grupo.
Katapos han pagretiro tikang ha NASA han 1970 kinmuha hiya hin trabaho dida han Departamento han Estado komo Assistant nga Maghirilom han Estado para han mga Buruhaton Publiko. Katapos hin usa ka tuig, hiya an nagin direkor han National Air and Space Museum. Dinhi hiya nga puwesto tubtob 1978 han iya pagbiya basi magin ubos-nga-maghirilom han Smithsonian Institution. Han 1980 kinmuha hiya han trabaho komo Sugbong-Mangulo han LTV Aerospace. Nagbiya hiya hini han 1985 basi magtukod han iya kalugaringon nga negosyo.
Nag-asawa hiya kan Patricia Collins, ngan mayda nira tulo nga anak: Kate, Ann, ngan Michael.
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ "Michael Collins (BGEN, USAF, Ret.)". NASA. Ginkuhà 29 Enero 2011.


text:
Aha, sa’bu hi Abunnawas didtu ha tabu’ nagsara’ nakaratung isab pa astana’ in anak sin Sultan. Pagdatung sin anak sa’bu nala’day hi Ayah niya iban sin karatuan. Hawpuun ta nakasayu na in Sultan iban sin manga karatuan niya. Imusisa’ na ruun in anak bang unu in jimatu, duunan ta na namayta’ na in Sultan sin hinang hi Abunnawas. Ubus man namayta’ in Sultan diyugalan in anak, sung niya kadtuun hi Abunnawas pa bay binasahun. Daypara di’ mabaya’ in Sultan karna’ sin nakajanji’ sila kan Abunnawas di unu-unuhun. Laung sin anak,
Maraw na Ayah, pagga’ bihadtu way mahinang ta, bihaun ha supaya kita makabaus yari awn diyara ku manga ilmawan hipara ta kanila ini magsual jawab hi Abunnawas. Bang ha tatkala’ hi Abunnawas diyaug ha pagsual jawab ini ampa natu’ siya hukumun sin matup kaniya.
Kiyaamuhan in Sultan iban sin manga karatuan. Pagkakunsuman kiyadtu na sin Anak Sultan hi Abunnawas pa bay biyaytaan sin hal yadtu. Hawpuun tana miyagad na hi Abunnawas pa Astana’. Pagdatung hadja hi Abunnawas timagna’ magtuy in pagsual jawab. In hinang hi Abunnawas magjawab hadja sin susualan kaniya. Timagna na simual in hambuuk ilmawan.
Abunnawas, bang ikaw hawnu mataud in bituun ha langit iban sin ista’ ha dagat?
Maluhay ra bang bihan in pangasubu mu. Tantu mataud in Ista’ ha laud daing sin bituun ha langit.
Misan bihan in taud sin bituun ha langit, sumagawa’ in sila di’ magtaud, tattap hadja in taud nila, bukun biya’ sin ista’ awn mapatay awn da isab hipaganak. Ha bistahan mu bang in ista’ ha jaman sin Nabi Adam piyun katan iban sin bihaun maunu taud ista’ in kakitaan mu?
Way nakakayba’ in hambuuk ilmawan tahan nanaug daing ha palalihan iban paganduk. Nasusa in anak Sultan iban sin Ayah niya. Sumagawa’ waypa nangaku daug in anak Sultan karna awn pa hambuuk ilmawan nakapin. Timagna’ da magtuy in sumunud sual jawab.
Nangasubu na in hikaruwa ilmawan kan Abunnawas:
Abunnawas, bang kaw bunnal maingat, (imaatud in ilmawan pa manuk ha pugaran iban iklug ha guwa sin pugad) hawnu in nakauna piyaawn manuk atawa iklug?
Way katukin-tukin siyambut magtuy hi Abunnawas in pangasubu:
Bang bihan da in pangasubu maluhay jawaban, laung hi Abunnawas. Tantu in nakauna piyaawn amuna in inah manuk yan.
2 Ilmawan:
Salassaya kunu’ kamu!
Abunnawas:
Bihaun pakitaun takaw,
(miyadtu hi Abunnawas pa inah manuk ampa niya piyaguwa’ in inah manuk daing ha pugad iban inig niya in iklug sin manuk yadtu daing ha laum pugad)
Bihaun laung hi Abunnawas kitaa bang hisiyu in himibal kanila manuk atawa iklug? Tantu in kiyasaksian niyu naghibal amuna in inah manuk timudju madtu pa iklug niya. Daing ha sabab in siya nakauna daing ha iklug piyaawn kakilahan niya in iklug niya, hangkan na siya miyanaw madtu. Ampa in iklug tantu di makakila iban makahibal pasalan in siya ha ulihan na piyaawn.
Way nahinang sin ilmawan magtuy ra nangaku raug. Ha kahawpuan niya dimaug hi Abunnawas ampa siya minuwi’ pa bay niya iban sin pagkug kuyag nagdara sin haddiya daing ha Sultan.
Pagkakunsuman, na aburidu in anak sin Sultan in hinang niya miyadtu siya pa bay hi Abunnawas iban pagda niya manga tindug mataud iban hambuuk agasi. Kailu waypaghantang tindug pagdatung nila hadja pa bay hi Abunnawas magtuy piyalubu sin anak Sultan in bay hi Abunnawas ha agasi. Hangkaraih da jiyabjaban sin agasi nahansul in bay hi Abunnawas.
Limandu’ in susa hi Abunnawas karna’ wayruun mahinang niya daing sin magkarukkaan dakuman. Kiyaingatan niya misan siya umatu wayra mahinang niya gamman magmula na in kabuhi niya. In hinang niya limingkud siya ha takas bay niya. Hangkaraih paman lugay niya hapaglingkuran awn na tuud hambuuk langaw magdagit ha u niya. In langaw yadtu isab biya’ passut , sambil in langaw yadtu, ha masa tiyu-tiyu’, nakapaghiyatihi kay Abunnawas. Unu unu in hibal sin lima hi Abunnawas agarun niya. Lugay niya hapaglangugan iban langaw nakabaak siya pikilan sin hinangun niya ha Sultan.
Magtuy ra siya nagmumus ampa siya miyadtu pa astana’ sin Sultan iban langaw miyamagad kaniya. Pagdatung pa astana imalup siya pa Sultan ampa namayta’ sin hajat niya.
Abunnawas:
Misan ampun liyubu sin anak mu in bay ku wayra yadtu halga’ kaku’ amuhadja bihaun yari aku miyari iban pagmalilla’ magpasumbayi’. Sumagawa’ awn sarat niya, mangaku aku sumbayiun bang niyu masaggaw in langaw ini. Bang niyu di masaggaw in langaw ini in aku di’ niyu masumbayi iban unu unu in magmula ha laum bay ini bukun tannggungjawab ku.
Laung sin Sultan:
Maraw na bang hat da bihadtu in pangayu’ mu misan kaw tumanam na asal, paminmin nakaw, adlaw ini na in ajal mu.
Iyuyum hadja hi Abunnawas salta’ miyumuga’ da isab.
Ubus man simuna in Sultan biyutanan na hi Abunnawas in langaw. Unupakaw in Sultan iban sin panindug niya nagsama-sama na simaggaw ha langaw. Sumagawa’ ha bihadtu taud nila simaggaw way sila nakasaggaw karna’ sin miyamagad ha lima hi Abunnawas in hibal sin langaw. Napulakkanat na in panyap ha laum astana’ sin Sultan. Nagkabagbag na in manga suku’ sin mabagbag nagkapunung na in nagkapunung adapun wayra sila nagmumpaat simaggaw ha langaw. Diyugalan man in Sultan tiyawag niya in agta’ kiyukural iban pagda panyap hipaglulubu. Duun man in agta’ nagsasaggaw ha langaw nakakugdan na in panyap hipaglulubu yadtu pa hag kalagguan sin astana’. Daing ha sabab in agta’ limandu’ dugal wayruun na makalang sambil in astana’ sin Sultan nalubu, adapun in langaw wayra nasaggaw nila katan. Hiyundungan hadja hi Abunnawas subay nalubu in astana’. Paglubu sin astana’ ampa siya timudju pa hambuuk hula’.


text:
Panhitabo nga meteor ha Rusya hadton 2013
An panhitabo nga meteor ha Rusya hadton 2013 in nahitabo han aga hadton 15 Pebrero 2013 ha bawbaw han Salatan nga Ural, Rusya, han mga 09:15 lokal nga oras (03:15 UTC). May-ada diri maubos ha usa nga butang nga linmabay ha aga nga langit nga may-ada kalaksi nga diri maubos hin 54,000 km per ora ngan nabuak ha bawbaw han syudad han Chelyabinsk. An pinakadako nga butang in baga nakaigo ha Danaw Chebarkul. An Rinuso nga ahensya hin notisya RIA Novosti in nagyakan nga an mga opisyales in nakasabot hin butnga-nga-kahanginan nga pabuto nga may-ada altitud nga mga 10,000 metros. An Rusyano Akademya hin mga Syensya in nagbanabana nga an meteor in may-ada kabug-atan nga mga 10 tonelada.
Syahan nga mga sumat[igliwat | Igliwat an wikitext]
An mga lokal nga molupyo in nagsering nga nakasaksi hira hin masilaw kaduro nga nasusunog nga mga butang ha langin han Chelyabinsk, Sverdlovsk, ngan mga rehiyon Orenburg mgam sapit nga mga rehiyon ha Kazakhstan. An mga amateur video in nagpapakita nga baga bola nga kalayo nga naglalabay ha langit ngan may-ada uska makusog nga sonic boom kahuman. May-ada oras nga an butang in malamrag hin duro nga naghatag ini hin mga lambong. Diri maubos hin 20 nga mga kabataan an nasamad han nagbuto an mga bintana han uska eskoylahan ngan kindergarten. Sumala han Associated Press, nabatian nira nga nagsering an tigbaba han ministro han interyor nga ginbabanabanahan 600 m² han atop han usa nga pabrika hin zinc in narumpag hini nga panhitabo.
Ha Kazakhstan, an mga opisyales in nagsering nga namimiling hira hin posible duha nga mga waray-kasasabti nga mga butang nga puydi nagpatuna ha Lalawigna han Aktobe, sapit han apektado nga mga rehiyon han Rusya.
Hi Dmitry Medvedev, an Primo Ministro han Rusya, in nagkompirma nga uska meteor an inmigo ha Rusya ngan nagsering nga pruweba nga an "bug-os nga planeta" in natatablan hin mga meteor ngan uska sistema in kinahanglan para mapanalipod an planeta han kaparehas nga mga panhitabo ha sunod nga panahon. Ini nga panhitabo in ginsesering komo pabuto ha kahanginan (uska pagbuto hin uska meteor han paglabay ha atmospero.
Mga nasamad[igliwat | Igliwat an wikitext]
Han 15 Pebrero 2013, lapos hin 700 nga mga tawo in nag-aro hin atensyon medikal ha Chelyabinsk Oblast, nga naglalakip hin 159 ka mga kabataan. An mga opisyales han kaupayan hin panlawas in nagsering nga 112 nga mga tawo in na-ospital, nga may-ada duha nga nahisumat nga ginsesering han mga opisyales nga grabe in kahimtang. Kadam-an nga mga tawo nga nasamad in tungod han nagkabubuong nga mga bildo.


text:
Waray-Waray News: Typhoon drills iginpapabuhat ni PGMA
By Alice Nicart
Manila (6 October) -- Iginsagdon ni President Gloria Macapagal-Arroyo ha mga membro han Regional Disaster Coordinating Council (RDCC) particular ha Eastern Visayas nga buhaton in "typhoon drills" bisan nga dire mahuhulop an publiko hin ura-ura kun may bagyo nga tiarabot ngan makahimo lugod hin mga pitad nga sadang makatalwas ha ira tikang hin ano man nga problema nga tiarabot kasumpay han maraot daot na panahon.
Sering han Presidente, an "drill" in angay maglalakip han pagtagi han mga molopyo hin hibabroan kun hain hira kukuhaa hin sarakyan, oras hin bagyo, kun hain an ira mga evacuation centers, hasta na an mga buruhaton nga makakalibre ha ira, lakip na an ano man nga pinakaurhi nga notisya han panahon.
Dugang pa han Presidente nga an madagmit nga pagresponde ug pagbububliganay in sigurado nga makakabulig nga maiban-ibanan o malikyan pa ngani in ano man nga destroso ha mga kinabuhi ug propedad, mga hayop ha uma ug mga pananom.
Ginhingadnan pa daw ni Pres. Arroyo an binubuhat han probinsiya han Albay nga kaandaman kun may tiarabot nga maraot nga panahon kay tungod hine, bisan kun pirme daw binibisita an Albay hin bagyo, nalilikyan daw gud an remalaso.
Iginmandu daw daman han Presidente ha RDCC han Eastern Visayas an sagilayon nga pag-aram, ha bug-os nga rehiyon abir daw matudlok kun hain an mga lugar nga masagpi again hin distroso tikang hin bagyo, pagtuno, babaha bisan pa pagsanap han dagat.
Gintagusya naman han Presidente an PAG-ASA tungod han eksakto hine nga pagtalaan han nag-agi nga bagyo "Pablo" nga sinalabay ha syudad han Borongan niyan han kulopay han Martes nga adlaw, Sept. 30. (PIA-Borongan City) [top]


text:
Tinag-alog
An Tinagalog o Tinag-alog nga pinulongan (kon ha Tinag-alog: Wikang Tagalog) usa nga Austronesyano nga yinaknan ha Pilipinas. Ini amo an lumad nga yinaknan ha mga butnga nga dapit han isla han Luzon, ngan han mga hagrani nga mga isa. Lumad gihapon ini nga yinaknan ha Mindoro ngan Marinduque. Ini amo la nga yinaknan nga lumad ha Pilipinas nga gintututdo komo usa nga aradman o subjek han bug-os ha Pilipinas. Siring han iba amo daw ini an ginbatikan o ginbasehan han nasudnon nga yinaknan nga Filipino (nga tinawag nga Pilipino ugsa han 1987) kondi mayda liwat mga nasiring nga iton Filipino o Pilipino, usa la nga kalain nga Tinag-alog.


text:
San Antonio, Northern Samar
An San Antonio usa nga ikalima nga klase nga bungto sa probinsya san Northern Samar sa Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Usa ini nga isla-nga-bungto. An ngaran san isla Dalupiri pero kay tungod san bungto, an isla tinatawag gihapon nga San Antonio. Sinugboanon an lumad nga yinaknan san San Antonio. Sumala san 2000 census, mayda ini populasyon nga 7,915 ka tawo sa 1,667 nga panimalay.
Kasaysayan[igliwat | Igliwat an wikitext]
Gintukod an San Antonio sa tuig 1904. Tikang sa pagtikang, mayda mga istorya nga an lugar nakatulo ka beses nga ginngaranan ugsa ini tawagon nga called San Antonio.
An San Antonio kilalado nga asilo o sanctuary sin mga kaisdaan ug katamsihan, amo nga mga umurukoy tikang sa isla san Samar sa pagtikang san ika-19 nga siglo nasabtan nira nga an lugar maupay panagatan ug pamiling sin tamsi. Nakada la sira san isla agod mangisda ug mamiling sin katamsihan ngan katapos sa ira panagat ug panakop sin tamsi, nangunguli ngadto sa Samar. Mga tawo tikang sa Bohol ngan Sugbo kinmada sini nga isla sa ika-duha nga katunga san ika-19 na sigloc ug nagtikang sira sin usa nga paagi nga panagat nga nagamit sin usa nga klase nga pukot nga tinatawag "laya". Tungod sini, ginngaranan an lugar nga "Manoglaya", nga buot sidngon "mano nga paraglaya" o mga mananagat nga tiggamit hin laya.
Han nagtikadamo na sin mga bag-o nga mga umurukoy sa isla ngan nagtikang hin mga baranggay ug mga urukyan dida san isla, ginbalhin nira an ngaran ngadto sa "Sugod-sugod", nga sa Sinugboanon nangangahulogan nga nagtitikang pa la. Pagtika-iha, an ngaran ginbalhin ngadto sa "Matabia", tungod san baga-sin-kutsilyo-an-kahimo san isla. Waray yana mag-aram kon kay-ano nasugad ini, ug waray gihapon mga iruistorya o mga impormasyon tikang sa kasaysayan nga nagpapakita san rason kon kay-ano ginbalhin an ngaran o bisan man kon unan-o nira ginliwan an ngaran. Tungod kay waray nira iba nga rason nga magpili sin ngaran nga iba, ginbalhin an ngaran ngadto san San Antonio ngan an santo patron san bungto nga si San Antonio de Padua.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An San Antonio mayda napulo (10) nga baranggay.
- Ward I (Pob.)
- Ward II (Pob.)
- Ward III (Pob.)
- Burabod
- Dalupirit
- Manraya
- Pilar
- Rizal
- San Nicolas
- Vinisitahan
Pangiskwelahan[igliwat | Igliwat an wikitext]
An San Antonio in may nuybe nga pampubliko na eskwelahan pan-elementarya:
Ngan may-ada ini uusa na pampubliko na eskwelahan pansekundarya - an San Antonio Agricultural & Vocational School.


text:
Lukas 7
Pauliun hi Īsa in Daraakun sin Kapitan Bangsa Rūm
(Mat. 8:5-13)
1Na, naubus mayan hi Īsa nagnasīhat sin katān yan pa manga tau, miyadtu siya pa dāira Kapirnaum. 2Sakali awn duun hambuuk kapitan, tau dayn ha hulaꞌ Rūm. In hambuuk īpun niya amu in kalasahan niya tuud nasasakit iban nagdarā na napas. 3Pagdungug sin kapitan sin pasal sin nahinang hi Īsa, magtūy niya piyakadtu in kaibanan Yahudi amu in nagtatau-maas ha hulaꞌ mangayuꞌ tabang kan Īsa, pakawnun magpauliꞌ ha īpun niya. 4Na, pagkadtu nila kan Īsa, nangayuꞌ tuud sila junjung, laung nila, “Anduꞌ Tuwan, in tau nagdaak kāmuꞌ tūpun tuud tabangun mu, 5sabab malasa tuud siya ha bangsa natuꞌ iban piyahinangan niya kitaniyu langgal.”
6Na, miyagad na hi Īsa kanila. Masuuk mayan sila pa bāy, miyawn nagbāk kanila in manga bagay sin kapitan amu in diyaak niya magpasampay sin lapal-kabtangan niya kan Īsa. Tiyukbal nila kan Īsa in kabtangan sin kapitan, amu agi, “Tuwan, ayaw na kaw magpahapus sin baran mu lumaus mari pa bāy ku. Diꞌ aku tūpun magpakari kaymu pa taas sin bāy ku sabab labi in kawasa mu dayn kākuꞌ. 7Iban diꞌ da isab aku tūpun dumā magkitaꞌ kaymu. Malayngkan minsan kaw umiyan sadja dayn duun, tantu kaulian na in daraakun ku dī ha bāy. 8Kaingatan ku maagad in uldin mu, sabab in aku ini hambuuk da isab tau ha babaan sin kawasa sin manga nakuraꞌ ku, iban awn da isab manga sundalu ha babaan ku. Bang laung ku ha sundalu ku, ‘Kadtu kaw’, madtu siya. Bang laung ku ha hangka-tau, ‘Kari kaw’, mari siya. Bang laung ku ha īpun ku, ‘Hinanga ini’, na magtūy niya hinangun.”
9Na, nainu-inu tuud hi Īsa, pagdungug niya. Himarap siya pa ulihan ampa siya namung ha manga tau mataud imuurul kaniya, laung niya, “Na, baytaan ta kamu, walaꞌ aku nakalanggal minsan hambuuk tau bangsa natuꞌ Israil amu in biyaꞌ ha yan in kusug sin parachaya iban pangandul.”
10Na, nagbalik na in manga tau naraak pa bāy sin kapitan. Pagbalik nila, kiyaulian na in īpun sin kapitan.
Buhiun hi Īsa Magbalik in Anak sin Balu
11Pagꞌubus yadtu, bukun malugay, miyadtu hi Īsa pa dāira pagngānan Nain iban sin manga mulid niya iban mataud da isab tau in miyagad kanila. 12Na, masuuk mayan sila pa lawang amu in guwaan iban sūran pa lawm sin dāira, nagsartaꞌ isab awn manga tau sūng gumuwaꞌ dayn ha lawm dāira magkubul. In mayat tiyatanggung nila, tunggal anak usug sin hambuuk babai balu. Mataud tau dayn ha dāira in miyagad kaniya nagkubul. 13Na, pagkitaꞌ hi Panghuꞌ Īsa ha babai balu, landuꞌ tuud siya limuuy kaniya, sartaꞌ laung niya kaniya, “Ayaw kaw magtangis.”
14Pagꞌubus ampa niya kiyadtu iyulinan in lalungan. Na, himundung in manga tau nagdarā sin lalungan. Laung hi Īsa, “Utuꞌ, bangun kaw.” 15Na, nagbangun na in mayat ampa nagbichara sabab nabuhiꞌ na siya nagbalik. Ubus, piyakadtu na siya hi Īsa nagbalik pa inaꞌ niya.
16Na, miyugaꞌ tuud in tau katān duun. Piyudji nila in Tuhan, laung nila, “Awn na hambuuk nabi dakulaꞌ in yari dī kātuꞌniyu.” Iban laung nila pa isab, “Piyakitaꞌ na sin Tuhan in pagparuli niya kātuꞌ, manga tau sukuꞌ niya.”
17Na, magtūy simaplag in suysuy pasal sin nahinang hi Īsa ha katilingkal sin hulaꞌ Yahudiya iban pa manga dugaing hulaꞌ ha katilibut niya.
Madtu kan Īsa in Manga Mulid hi Yahiya Mangliliguꞌ
(Mat. 11:2-19)
18Manjari, diyungug sin manga mulid hi Yahiya in pasal sin manga nahinang hi Īsa. Na, biyaytaan nila isab hi Yahiya. Na, tiyawag hi Yahiya in duwa mulid niya 19ampa niya diyaak piyakadtu, mangasubu kan Panghuꞌ Īsa. Laung niya, “Biyaꞌ ha ini in pangasubu niyu kaniya, ‘Ikaw na ka in piyagꞌiyan hi Yahiya amu in dumatung mari atawa awn pa huwat-huwatun namuꞌ dumatung mari dugaing dayn kaymu?’”
20Na, pagdatung nila mawn kan Īsa, laung nila, “In kami ini naraak mari kaymu hi Yahiya amu in mangliliguꞌ mangasubu bang ikaw na in piyagꞌiyan niya amu in magdaratung mari atawa awn pa ka huwat-huwatun namuꞌ dumatung mari dugaing dayn kaymu?”
21Na, ha waktu yadtu sin duun pa in duwa tau, mataud na tau in napauliꞌ hi Īsa dayn ha manga sakit nila malawm iban bukun. Napaguwaꞌ niya na in manga saytan dayn ha lawm baran sin manga tau iban kiyarihilan niya na nagbalik pangitaꞌ in manga tau buta. 22In sambung niya kanila, laung niya, “Balik na kamu madtu iban baytai niyu hi Yahiya sin manga piyagkakitaan iban piyagkarungugan niyu. In tau bakas buta makakitaꞌ na, in bakas pingkaꞌ makapanaw na mabuntul, in manga tau bakas īipul malanuꞌ na in baran nila, in bakas bisu makarungug na, sampay tau miyatay nabuhiꞌ na magbalik, iban piyagnasīhat na in Baytaꞌ Marayaw ha manga miskin. 23Na, hisiyu-siyu in diꞌ maghawal-hawal mangandul kākuꞌ, makūg-kuyag tuud siya!”
24Pagꞌubus, nakaīg mayan in manga mulid hi Yahiya, namichara na hi Īsa ha manga tau mataud natitipun sin pasal hi Yahiya. Laung niya, “Ha waktu miyadtu kamu kimitaꞌ kan Yahiya didtu ha hulaꞌ paslangan mahunit paghulaan, unu in hiyuwat-huwat niyu kakitaan didtu? Hambuuk tau ka siya amu in magpinda-pinda in pikilan biyaꞌ sin dahun parang marā sin hangin madtu mari? Tantu bukun. 25Unu bahaꞌ in kiyadtu niyu kītaꞌ? Hambuuk tau bahaꞌ amu in nagtatamung sin mahargaꞌ? Tantu bukun. Sabab in tau nagtatamung biyaꞌ ha yan iban marayaw tuud in parasahan, naghuhulaꞌ ha lawm astanaꞌ! 26Baytai niyu aku tuud. Unu in kiyadtu niyu kītaꞌ? Hambuuk nabi? Bunnal hambuuk siya nabi, sagawaꞌ in kiyakitaan niyu mataas māyuꞌ dayn ha manga kaibanan nabi. 27Sabab in hi Yahiya in piyagꞌiyan sin Kitab, amu agi sin Tuhan,
‘Pakadtuun ku in kiyawakilan ku muna dayn kaymu
ha supaya maparayaw niya in dān labayan mu!’
28Baytaan ta kamu,” laung hi Īsa, “wayruun pa mānusiyaꞌ dayn sin tagnaꞌ kapanjari ha mānusiyaꞌ in labi mataas dayn kan Yahiya. Sagawaꞌ in tau katān ha lawm pamarintahan sin Tuhan, sampay pa manga tau amu in bukun mataas in hinang, mataas sila dayn kan Yahiya.”
29Na, diyungug sin manga tau katān duun in bichara niya. In manga tau ini, labi awla na in manga tau mangangawaꞌ sukay pa parinta amuna in timaayun sin mabuntul in manga kiyawajib kanila sin Tuhan. Sila in nagpaliguꞌ kan Yahiya. 30Sagawaꞌ in manga Parisi iban sin manga guru sin saraꞌ agama siyulak nila in kabayaan sin Tuhan kanila. Diꞌ sila mabayaꞌ magpaliguꞌ kan Yahiya.
31Laung pa isab hi Īsa, “Na, unu in hikapagsawpama ku sin addat sin manga tau ha masa ini? Biyaꞌ diin in hantang nila? 32Na, biyaꞌ sila manga bataꞌ-bataꞌ naglilingkud ha halaman tabuꞌ. In hangka-tumpuk sin manga bataꞌ-bataꞌ gumasud pa dugaing ha hansipak, laung nila,
‘Nagtabungguꞌ kami, saꞌ diꞌ kamu mabayaꞌ mangalay!
Nagluguꞌ-luguꞌ kami sin luguꞌ patay, saꞌ walaꞌ da kamu nagtangis!’
(Biyaꞌ da isab ha yan in manga tau sin masa ini. Wayruun unu-unu makasulut kanila.) 33Na,” laung hi Īsa, “in hi Yahiya Mangliliguꞌ, mahumu diꞌ magkaun, magpuasa sadja siya, iban diꞌ siya magꞌinum sin tubig anggul (biyaꞌ tubaꞌ). Sakali laung niyu, ‘Siyusūd siya saytan.’ 34Ampa, in aku, amu in Anak Mānusiyaꞌ, magkaun iban magꞌinum. Sakali laung niyu, ‘Kitaa niyu ba in tau yan, dahal tuud iban magꞌiinum. Magbagay iban sin manga tau mangangawaꞌ sukay pa parinta iban sin manga kaibanan baldusa!’ 35Sagawaꞌ,” laung hi Īsa, “in kami kay Yahiya naraak sin Tuhan. Kahātihan da sin tau amu in taga ingat dayn ha Tuhan.”
Hi Īsa Duun ha Bāy hi Simun, amu in Parisi
36Manjari, hambuuk adlaw piyakawaꞌ sin hambuuk tau Parisi hi Īsa piyakaun ha bāy niya. Na, miyadtu hi Īsa pa bāy niya ampa siya simaꞌday kimaun. 37Sakali awn hambuuk babai mangīꞌ in naghuhulaꞌ duun ha kawman yaun. Pagdungug niya sin yaun hi Īsa nagkakaun ha bāy sin hambuuk Parisi, miyadtu siya iban pagdā niya hambuuk kibut-kibut habaꞌ liug, pagtawagun alabistrus. In kibut-kibut ini hipuꞌ sin lana mahamut. 38Pagkawn niya, duun siya timindug ha taykuran, ha tungud sin siki hi Īsa ampa siya nagtangis. Nabasaꞌ mān in siki hi Īsa sin luhaꞌ niya piyahiran niya in siki hi Īsa iban sin buhuk niya ampa niya sīyum. Pagꞌubus ampa niya biyutangan lana mahamut. 39Pagkitaꞌ sin tau Parisi sin hīnang sin babai, laung niya ha lawm atay niya, “Bang in tau ini bunnal tuud nabi, tantu kaingatan niya bang hisiyu in babai imuulin sin siki niya. Tantu kaingatan niya sin in babai yaun naghihinang mangīꞌ!”
40Sakali namichara hi Īsa, laung niya, “Simun, awn hibaytaꞌ ku kaymu.”
“Na, baytai aku, Tuwan Guru, bang unu.”
41Laung hi Īsa, “Awn yaun duwa tau nakautang sīn ha tau magpabubūs sīn. In hambuuk nakautang limanggatus pilak tibuuk, hāti in hangka-tau nakautang kayꞌman. 42Pagga diꞌ na sila makabayad sin utang nila, na walaꞌ na sila piyabayad sin kiyautangan nila. Na, ha pikil mu, hisiyu ha duwangka-tau ini in malabi in lasa ha tau nagpautang kanila?”
43“Na, ha pikil ku,” laung hi Simun, “amu in tau nakautang mataud.”
“Nakaamu in sambung mu,” laung hi Īsa.
44Limingiꞌ hi Īsa pa babai ampa niya īyan hi Simun, laung niya, “Kītaꞌ mu in hīnang sin babai ini? Piyakawaꞌ mu aku mari pa bāy mu, sagawaꞌ pagdatung ku mari, walaꞌ mu aku dīhilan tubig hipanghugas sin siki ku. Walaꞌ mu iyagad in addat. Sagawaꞌ in babai ini hiyugasan niya in siki ku sin luhaꞌ niya, iban piyahiran niya sin buhuk niya. 45In ikaw walaꞌ mu aku sīyum pagdatung ku mari, sagawaꞌ in babai ini way paghundung in pagsiyum niya sin siki ku dayn sin tagnaꞌ karatung ku mari. 46Walaꞌ mu minsan liyanahan in ū ku, sagawaꞌ in babai ini biyutangan niya liyatag in siki ku sin lana mahamut mahargaꞌ. 47Na, baytaan ta kaw, in manga dusa mataud sin babai yan naampun na, karnaꞌ piyakitaꞌ niya in lagguꞌ sin lasa niya. Sagawaꞌ in tau naampun amu in hangkatiyuꞌ da in dusa niya, na hangkatiyuꞌ da isab in lasa hipakitaꞌ niya.”
48Pagꞌubus laung hi Īsa ha babai, “Naampun na in manga dusa mu.”
49Na, in manga kaibanan tau duun nagkakaun ha lamisahan nagbichara na ha lawm atay nila, laung nila, “Ay kaw naa, hisiyu bahaꞌ in tau ini makaampun sin manga dusa sin tau?”
50Na, laung hi Īsa ha babai, “In parachaya iban pangandul mu amu in nakalappas kaymu. Uwiꞌ na kaw iban pasannyanga na in lawm atay mu.”


text:
Martin Van Buren
Hi Martin Van Buren (Disyembre 5, 1782 – Hulyo 24, 1862) amo an ikawalo nga Mangulo han Estados Unidos (1837 - 1841). Hiya gihapon an ika-walo nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos (1833-1837) ngan ika-napulo nga Maghirilom han Estado ha ilarom ni Andrew Jackson. Hiya an syahan nga mangulo nga diri-Britaniko (Ingles, Eskosya, Wales) an katulinan--an iya katulinan Nederlandes. Hiya an syahan nga mangulo tikang ha New York ngan an syahan nga mangulo nga diri Ininglis and tuminongnong nga yinaknan--nagtubo hiya nga Inolandes and iya yinaknan.


text:
Turismo
An turismo amo in pagbiyahe para hin pagli-aw o paghayahay nga mga buruhaton o an paghatag hin mga serbisyo nga nasuporta hini nga hayahay nga biyahe. An World Tourism Organization naghuhubad han pulong nga turista nga mga tawo nga "nabiyahe ngadto ngan na-istar hin mga lugar ha gawas han ira kalibungan hin diri masobra hin usa nga nasunod nga tuig para hin pagli-aw, negosyo ngan iba nga mga panuyo nga diri nahanunungod han pagbuhat hin buruhuaton nga ginbaydan tikang han lugar nga ginbisita". An turismo nagin sikat nga pagpaliaw nga buruhaton ha kalibutan. Han tuig 2006, mayda mga labaw hin 842 ka ribo (o milyon) nga mga langyawanon nga mga nangabot nga mga turista.[1]
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ "UNWTO World Tourism Barometer". World Tourism Organization. 2007.


text:
Hi Papa Gregorio XIII (7 Enero 1502 – 10 Abril 1585), natawo nga Ugo Boncompagni, amo an Papa tikang han 1572 tubtob 1585. Kilalado hiya han pagkomisyonar ngan an ginkuhaan hin ngaran han Gregoriano nga kalendaryo, nga nagpapabilin ha yana nga amo an ginkarawat ha kanasoran nga sibil nga kalendaryo kutob yana.
Han panahon han iya pagkapapa, nagpadukwag hi Gregorio hin mga kultural nga pagpatronar nga nahanungod ha iya pagkapapa. Ginpakusog niya in damo nga mga envoy hin singbahan ngan diplomatiko ha Asya, ha mga kapurupod-an han Hapon ngan han Pilipinas. Hiya gihapon an syahan nga Papa nga naghatag han Inmakulada nga Konsepsyon komo Patrona han Kapurupod'an Pilipinhon dida han 9 han Pebrero 1579.


text:
Camilo Benso, Konde han Cavour
Hi Camillo Paolo Filippo Giulio Benso, Konde han Cavour, Konde han Isolabella ngan Leri (Agosto 10 1810 – Hunyo 7 1861) usa nga nangunguna nga tawo dida han pakigbisog para hanpaghiusa han Italya. Hiya an nagtukod han orihinal nga Partido Liberal Italyano ngan Primer Ministro han Ginhadi-an han Piedmont-Sardinia, ngan hiya an nagdumara hini durante han Ikaduha nga Gyera hin Paglugaring han Italya ngan han mga kampanya ni Garibaldi para han paghiusa han Italya (gawas hin unom-ka-bulan nga pagbiya tikang han pwesto). Namatay hi Cavour mga tulo ka bulan katapos han pagdeklara hin nahiusa nga Ginhadi-an han Italya, ngan sugad man, waray hiya mahiabot han paglakip han Venecia o Roma dida han ginhadi-an.


text:
Spoliarium
An Spoliarium usa nga pintura han Pilipino nga artista nga hi Juan Luna. Ginsumite ni Luna an pintura ngadto han Exposicion Nacional de Bellas Artes han 1884, nga diin nakadaog ini hin bulawan nga medalya. Han 1886, ginbaligya an pintura ngadto han Diputacion Provincial de Barcelona hin 20000 ka peseta. Ha yana, an pintura nabitay ha Museo Nasodnon han Pilipinas.
Aestetiko[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Spoliarium upat ka metro it kahitaas ngan pito ka metro it kahaluag. It canvas nagpapakita hin sulod ha ilarom hin Romano nga arena, nga diin mga lawas hin patay nga mga gladiator gindadanas ngadto hin masirom nga lugar, posible nga igpundok hin darudako nga pundok hin mga patay nga lawas.


text:
Crazy Horse
HI Crazy Horse (Winaray: Kabayo Buang o Kabayo Lurong; Kinatsila: Caballo Loco; ha Linakota: Tȟašúŋke Witkó (ha Standard nga Linakota nga kasurat), ha literal "Iya-Kabayo-Buang";[1] ca. 1840 – Septyembre 5, 1877) usa nga tahuran nga manguna ha panggubat o panggyera han Oglala Lakota. Inmaway hiya patok han gobyerno federal han Estados Unidos basi mapabilin an katunaan ngan mga nahig-araan o tradisyon han Lakota nga panginabuhi, ngan inmapi hiya han Pag-awayan han Little Bighorn han Hunyo 1876. Katapos han iya pagsurender ngadto hin mga sundalo han Estados Unidos ha ilarom ni Heneral Crook han 1877, hi Crazy Horse namatay tikang hin pagsamad hin gwardya militar samtang nag-ato hiya nga diri mabilanggo ha Camp Robinson nga nahamutang ha yana-nga-lugar han Nebraska.
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Bright, William (2004). Native American Place Names in the United States. Normandy: University of Oklahoma Press, p. 125


text:
Giya ha Pagtalakay | Igin-andam han Bagong Alyansang Makabayan Sinirangan Bisayas
Impluwensiya militar han US ha Pilipinas, nagpabilin nga makusog ha administrasyon Duterte!
Ha luyo han kontra-US nga mga pahayag ni Presidente Rodrigo Duterte sugad han iya agresibo nga mga pulong nga pabor ha pag-undong hin independent foreign policy, nagpabilin nga makusog an impluwensiya han imperyalista nga US ha nasud, labi na ha karukayaknon ekonomiya ngan militar, ha sakob han administrasyon Duterte.
Makusog nga iginrehistro han katawhan an panawagan nga igbasura an diri-patas nga mga tratado giutan han Pilipinas ngan US, bisan ha pagsulod pala han bag-o nga administrasyon, kundi nagpabilin gihap nga konserbatibo ngan diri tangkod hi Duterte ha iya mga pulong nga tumubtob la ha “pag-kanselar” han joint military exercises han US ngan Pilipinas, pero diri hul-os nga pag-utod hini.
Nagpabilin an diri-patas nga kasarabutan sugad han Visiting Forces Agreement (VFA) ngan han Enhanced Defense Cooperation Agreement (EDCA). Landaw nga nagin operasyunal an EDCA labi na katapos bulkason han Communist Party of the Philippines-New Peoples Army (CPP-NPA) ngan han gobyerno han Pilipinas (GRP) an interim unilateral ceasefires han pareho nga gapil pati an anay pagka-suspendir han negosasyon pangkamurayawan o peace negotiations dida han bulan han Pebrero.
Naghagudalan han anay kautod ha GRP-NDFP peace talks an pananabotahe han mga elemento han Armed Forces of the Philippines (AFP) ha lugaring hini nga ceasefire declaration kun diin nahipatik an ceasefire violations ha sobra 500 nga baryo ha Pilipinas. Nagpabilin nga kaway han imperyalista nga US an AFP nga nagsasabotahe han peace talks.
Balikatan 2017
Yana nga Mayo 8, pormal na nga nagtikang an Balikatan 2017 ha siyudad han Ormoc ha Leyte ngan bungto han Guiuan ha Eastern Samar ngan magtatapos ha Mayo 19.
Basar ha pahayag han Presidential Commission on the Visiting Forces Agreement (PCVFA), an pwersa-militar han US in mabulig la ha pagtukod hin mga eskwelahan ngan paghatag hin serbisyo sosyal ha Ormoc ngan Guiuan. Hi Presidente Duterte na mismo an nag-suhestyon nga an paghatag hin Humanitarian and Disaster Relief (HADR) an tutukan han “visiting forces”.
Yana nga tuig, 80 nga sundalo tikang ha Australia ngan 20 tikang ha Japan an mabulig ha maabot 2,800 nga sundalo ha Pilipinas ngan 2,600 nga sundalo nga Kano ha ira ehersisyo militar. Bisan man kun gintanggal an maritime exercises pabor ha HADR, nagpapabilin nga waray iba nga tumong an Balikatan Exercises yana nga tuig kundi an estratehiko la gihap nga pagposisyon han US ha iya pwersa pan-giyera ha nasud.
Gingagamit an HADR ha Balikatan agud makuha an simpatiya han katawhan Pilipino
Tungod han makusog nga propaganda pagbuksas han pamasista ngan paniyupi han imperyalista nga US ha nasud Pilipinas, ginpamaagian han US kun tiunan-o mapapahamot iton iya kalugaringon agud makumbinsir an katawhan Pilipino. Ginpahaluag pa han US an iya mga aktibidad pan-psywar o pagkondisyon ha huna-huna han publiko. Hugot nga nakigkunsabo an US ha mga burukrata kapitalista ha gobyerno agud utro nga hangkupon han katawhan an pagbalik ha nasud han mga base militar han US tikang han palayason ini han katawhan hadton 1991.
Ginkukumbinsir nira an katawhan Pilipino nga sangkay nira an US ngan mayda hini pareho nga interes ha kaupayan han kadam-an nga mulopyo, sugad nala han ira iginpahayag han Nobyembre ha nakalabay nga tuig, harani an ika-tulo nga anibersaryo han Yolanda. An ira mapan-uwat nga mga aktibidad asya an:
- Panhatag hin Humanitarian and Disaster Relief (HADR) para kuno “mapa-uswag an kapasidad han pagresponde ha mga kalamidad, serbisyo medikal, pagdonar han mga libro, ngan pagtindog o pag-ayad han mga building han eskwelahan ngan mga health centers o sentro panlawas”;
- Livelihood pinaagi han USAID upod han pag-papautang ha gobyerno;
- Paghahatag hin joint training exercises agud madugangan an kaaradman han AFP ngan panhatag hin pinaglumaan nga mga armas, sarakyan ngan higamit pan-giyera.
- Paghahatag hin mga counterterorrism drill sugad han advance marksmanship ngan counter improvised explosive devices (IEDs), maritime interdiction sugad han natatabo ha West Philippine Sea, ngan amphibious raids.
Ha maiha nga panahon, gingagamit han imperyalista nga US an iya Overseas Development Assistance (ODA) ngan mga pautang ha gobyerno han nasud Pilipinas para gamiton ha pagtutukod hin mga eskwelahan ngan health centers o paghahatag hin mga ayuda ha panahon nga may dagko nga daguraot agud himuon nga mahamot ngan lehitimo an ira “pagbabalik-Pinas”.
Mapapamatud-an ini han singabuton han US an grabe nga danyos nga igindurot han superbagyo Yolanda ha nasud Pilipinas para maipalusot an EDCA nga ginpirmahan ni hadton National Defense Secretary Voltaire Gazmin ngan US Ambassador Philip Goldberg ilarum han papet nga administrasyon ni Noynoy Aquino, lima la kabulan la matapos lasurbuhon han superbagyo Yolanda an Sinirangan Bisayas.
Iginpamarayaw han US an ira paspas nga panhatag hin ayuda ha mga biktima han superbagyo Yolanda kundi naipakita naman an tinuod nga rason hini. Hadton nakalabay nga tuig, “iginpahinumdom” han US Navy an ira relief and rehabilitation operations ha mga lugar nga naapektuhan han bagyo Yolanda matapos nagpahayag hi Duterte hin mga kritisismo kan anay US President Barack Obama ngan an iya paghulga nga paiwason an mga tropa militar han US ha Pilipinas.
Samtang, makikita liwat nga maiha nga gin-andaman han US ngan han gobyerno han Pilipinas an pagbase han US ha Guiuan ngan Ormoc ha Sinirangan Bisayas dida pa man han mga nakalabay nga tuig. Hadton Mayo 2016, umatendir hi US Ambassador Philip Goldberg ha usa nga seremonya han Millennium Challenge Corporation of the USA ha Eastern Samar kun diin nahilakip an pagpondo hin 222.49-M dolyar nga nakaalotaga para ha pagpaupay ngan rehabilitasyon han Paranas-Taft-Borongan-Guiuan nga dalan.
Dida naman han Septyembre 2016, nadiskusyunan na han alkalde han siyudad han Ormoc nga hi Richard Gomez kaupod an pira nga mga sundalo nga Pilipino ngan Amerikano an pag-host han siyudad han Balikatan kun diin iginpatapod han mga sundalo nga papaupayon nira an peace and order situation ha siyudad. Salit pa man, an igintatanyag han AFP ngan pwersa-militar han US nga “humanitarian” an rason han ira pagbase ha Sinirangan Bisayas in usa la nga buwa ngan utro pagtukod hin pundasyon para ha pagpahaluag han imperyalista nga gahum han US, ngan para gamiton an Pilipinas ha military projection hini kontra ha iba nga nasud nga ira kaaway sugad nala han North Korea. Usa la gihapon ini nga pagtalapas han soberanya han nasud.
Nagin pamaagi liwat ini ha padayon nga pag-kontrol han US ha mga domestic affairs han Pilipinas.
Estratehiko para ha US nga magbase ha Pilipinas
Sugad han mga probisyon ha EDCA, pwede magtukod an US hin kampo ngan mga ginkikinahanglan nga imprastruktura, pasilidad ngan libre nga paggamit han utility (tubig, kuryente, ngan iba pa), magtambak hin armas, dumuong ngan serbisyuhan an ira mga sarakyan pan-giyera, magtukod hin communication facilities, ngan maglansar hin durudilain nga mga aktibidad an bisan ano kadako nga ihap han armado nga pwersa han US ngan mga contractors nira ha tinatawag nga “agreed locations” (ginkaurusahan nga lokasyon) ha Pilipinas sugad han Ormoc ha probinsiya han Leyte ngan Guiuan ha Eastern Samar. An Eastern Visayas aada mismo ha ganggang han Dagat Pasipiko.
Para ha pinakamakusog nga nasud ha bug-os nga kalibutan, an Pilipinas nahimumutang ha pinaka-estratehiko nga lokasyon. Para ha US, paborable nga magpabilin an Pilipinas ha iya dominasyon para makontrol an balyuay ngan komersyo ha rehiyon Asya-Pasipiko nga asya an pinakahaluag nga kuhaan yana han natural nga karikuhan, barato nga hilaw nga materyales, kusog pagtrabaho ngan haluag nga merkado nga baligyaan han iya mga surplus nga produkto kaupod na an pagbaligya hin mga armas ngan higamit pan-giyera.
Nahimumutang ha kadelikaduhan an nasud Pilipinas pinaagi han pagbase han US
Ha pagbalik han base militar han Kano, maghahatag ini hin dalan para magin lansaran an Pilipinas hin giyera ngan panghinlabot han US ha nasud, ngan ha bug-os nga rehiyon. Naibubutang ha kadelikaduhan an rehiyon ngan an bug-os nga nasud tungod han presensya han tropa nga Kano labi na ha presente nga paghulga han North Korea, nga andam hira depensahan an ira kalugaringon soberanya kontra han agresyon han US ngan ada an posibilidad nga bweltahan an mga base-militar han US nga nakaposisyon ha mga alyado hini nga nasud sugad ha Pilipinas.
Samtang, ginpapahitaas naman an tensyon giutan han Pilipinas ngan Tsina ha pagbabase han US ha nasud. Man ngani, ha usa kabahin, gin-admiter naman han anay Presidente han US nga hi Barrack Obama – hadton pagbisita niya ha Pilipinas – nga waray ha kasarabutan an pagprotehir han US ha Pilipinas kontra Tsina ngan waray hira plano nga rub-on an ira maupay nga sabot han Tsina. Pero posible pa ini dumuroy nga kamutang matapos han nakatalaan nga pagbisita ni US President Donald Trump ha nasud dida hiton bulan Nobyembre.
US an numero uno nga makigi-gyerahon ha kalibutan
Di angay hingalimtan nga an US an numero uno nga nagpasamwak hin giyera ha durudilain nga parte han kalibutan sugad nala han nahitatabo yana ha Syria, Afghanistan, pira nga mga nasud ha Middle East ngan Africa, ngan yana nag-anak pa hin mga terorista nga grupo. Mahihigop han Pilipinas an mga atake han damo nga kaaway (aktwal ngan potensyal) han US komo usa nga host han base militar hini.
Kontra-terorismo ngan kontra-insurhensiya la gihap an rason han Balikatan. Ginpapaduroy han US an kontra-insurhensiya ngan kontra-terorismo nga programa han AFP ha nasud. Man ngani, an US la gihap an nangunguna ha kontra-insurhensiya nga programa ilarum han administrasyon Duterte nga gintawag nga Oplan Kapayapaan.
Basar ha news release nga iginpagawas ha US Marines website, may-ada control center an visiting forces ha Cebu ngan mayda hini satellite stations ha Panay island, Ormoc ngan Guiuan kun diin mayda naman hira gintatawag nga simulation han communication systems tikang ha ira command center ha Visayas pero waray klaro nga pahayag kun para diin ini gagamiton. Basar ha mga report, may-ada mga naglulupad-lupad nga drones ha ika-tulo nga distrito han Leyte nga posible kaparte na han ira plano nga interbensyon ha mga rebolusyonaryo nga pwersa ha rehiyon nga naglalansar hin gerra sibil kontra ha gobyerno han Pilipinas.
Diri angay kalimtan an mga pan-abuso ngan krimen han US ha Sinirangan Bisayas
Waray utang nga kaburut-on an katawhan han Sinirangan Bisayas ha Estados Unidos kundi hira pa ngani an angay magbaton ha katawhan ha rehiyon ngan bug-os nga Pilipinas. Kun aton babalikon an kasaysayan ha rehiyon, diri naton angay kalimtan an nahitabo nga pag-masaker han maabot singkwenta mil (50,000) nga mga sibilyan ha Balangiga dida han tuig 1901 kun diin gingamit ni US General Jacob Smith an palisiya nga “scorge the earth!” nga nagpatay han tanan nga kalalakin-an nga na-edad hin 10 anyos tipa-igbaw; ngan an Seige of Calbiga han tuig 1900 nga nagdurot hin danyos nga maabot 150.
Usa naman nga sibilyan an ginpatay hin usa nga US Navy personnel ha usa nga irinuman ha siyudad han Tacloban matapos hini pagkastiguha nga nagin kawsa han iya pagkamatay. Waray ini ginkasuhan han Philippine National Police ngan iginpagawas la nga naligis han garbage truck. Natabo ini dida han tuig-2015. Waray papagbatuna han gobyerno an gin-akusaran ngan hasta yana waray la gihapon katagi hin hustisya an biktima.
Diri naman harayo nga mahitabo utro an diri-makatawo ngan brutal nga pagpatay kan Jennifer Laude han usa nga US Marine nga hi Lance Corporal Joseph Scott Pemberton nga nakabase ha Pilipinas tungod han VFA-EDCA. Bisan pa man ha proklamasyon nga diri poyde gumawas ha ira kampo an mga visiting forces kun waray upod nga personnel tikang ha AFP, diri ini garantiya nga waray mahitatabo mga pagtalapas ha katungod han kababayin-an ngan mga LGBT.
Kontra-katawhan an pagtindog han US hin base militar ha Sinirangan Bisayas, o kun diin man nga parte ha Pilipinas
Sukwahi ha igin-hahambog ni Ormoc City Mayor Richard Gomez ngan Guiuan Mayor Sheen Gonzalez nga pagbulig han tropa han Kano ha ira mga tagsa-tagsa siyudad o bungto, diri pabor para ha mga mulupyo han ira lugar ini nga Balikatan exercises.
Kun titimbangon, guti-ay la an ayuda nga pag-ayad hin mga eskwelahan an iginhahatag han tropa han kano. Lugod, responsibilidad han gobyerno han Pilipinas an mag-tukod hini nga mga imprastruktura. Ha mas haluag nga paglantaw, pwede pa nga may iba pa nga adyenda an mga alkalde para han ira pag-suporta han ehersisyo militar ha ira lugar.
Labot la nga iginbubutang an katawhan Pilipino ha kadelikaduhan pinaagi hin paghimo han US ha Pilipinas komo usa nga base pan-giyera, gingagamit gihapon ini niya ha iya kalugaringon nga interes sugad han pagpahaluag han iya lupgop ngan kontrol ha ekonomiya ha Asya-Pasipiko.
Mahinunumduman nga igindeklara dida han tuig-2008 ni anay Secretary of State Hillary Clinton nga mapihit (Pivot to Asia) an 60 porsyento nga kusog pan-militar han US ha rehiyon Asya-Pasipiko tungod kay ini na an magigin pinakadako nga merkado ha kalibutan ha tuig-2020.
Ginsisiguro han US an iya gahum ngan impluwensya pan-ekonomiya ha bug-os nga rehiyon para dugang nga magpulos an mga monopolyo kapitalista ha ira nasud samtang ginpapabilin nga kablas an katawhan ha mga nasud hini nga rehiyon sugad nala han Pilipinas.
An mga neoliberal nga palisiya nga igin-imponer pinaagi han mga burukrata kapitalista ha sulod han gobyerno han Pilipinas an kawsa han padayon nga mga programa ha pribatisasyon, deregulasyon ngan liberalisasyon.
Apektado hini an katawhan Pilipino sugad han maiha na nga panahon nga pagtagundiri ha libre nga panhatag han tuna ha mga parag-uma. Ginpapadayon an atrasado ngan pre-industriyal ekonomiya tungod han monopolyo nga kontrol han pipira la nga mga pamilya ngan korporasyon ha dako nga parte han katunaan ha Pilipinas.
Padayon nga pinapaboran han gobyerno han Pilipinas an mga dagko nga kapitalista tungod han padayon nga kontraktwalisasyon ha mga trabahador, paghitaas han matrikula ha mga eskoylahan, pag-iban han badyet ha sektor han serbisyo sosyal sugad ha edukasyon ngan panlawas, pagbaligya ha pribado nga sektor han mga importante nga utilities sugad han kuryente ngan tubig, ngan iba pa.
Ulang ha pagkab-ot hin kamurayawan an presensya han mga Kano ha nasud
Yana nga iginduduso han katawhan Pilipino an tinuod nga reporma para ha mga kablas ngan yana nga mayda pag-abre an administrasyon Duterte para ha iristorya pangkamurayawan, makusog liwat an mga pitad han mga maka-tuo ngan maka-US nga paksyon ha sulod han administrasyon nga igsabotahe ini. Man ngani, ginngaranan han US nga mga terorista an rebolusyonaryo nga grupo han CPP-NPA.
Iginpapatuman han US an iya interbensyon gamit an mga instrumento ha pamuypoy han estado sugad han AFP ha pagdumara ni National Defense Secretary Delfin Lorenzana ngan han mga maka-US generals nga nagsusulsol ha gobyerno Duterte nga magin pabaru-bag-o ha katindog mahitungod han pagduso hin kamurayawan nga nakabasar ha hustisya.
Ha giya han US counter-insurgency (COIN) guide, nahimugna an Oplan Kapayapaan nga ha esensya pagpadayon la han nakalabay nga Oplan. Nagpabilin nga militarista an daup han AFP ha pagpuypoy ha armado nga rebelyon ha Pilipinas samtang gintatahuban ini pinaagi han kuno Community Development Projects o an anay Peace and Development projects.
Pangunahan han mga patriyotiko nga pwersa an panawagan nga igbasura an diri-patas nga mga tratado militar ngan kasarabutan ha ekonomiya!
Kinahanglan magkaurusa an katawhan Pilipino para ig-insister an aton soberanya ngan ipatuman han gobyerno Duterte an independent foreign policy. Kinahanglan masabtan han katawhan, partikular han mga mulopyo han Sinirangan Bisayas an prinsipal nga katuyuanan han Balikatan 2017 nga asya an padayon nga interbensyon han US ha internal affairs (iristoryahon pansakob) han Pilipinas.
Militante ngan agresibo nga maglansar hin mga paggios kontra ha Balikatan ngan anupaman nga porma han “mutual” military exercises. Kinahanglan naton igbuksas, ipanawagan ngan gumios nga igbasura an diri-patas nga mga tratado sugad han Mutual Defense Treaty (MDT), Mutual Logistics Support Agreement (MLSA), Visiting Forces Agreement (VFA) ngan Enhanced Defense Cooperation Agreement (EDCA).
Dugang nga magin mabinantayon ha pagudti-gudti nga ayuda nga iginhahatag han US ha porma han Overseas Development Assistance (ODA) kun diin kabalyo hini an dagko ngan mapanhibang nga palisiya han gobyerno Pilipinas nga mas napabor ha interes han US.
Maksimisahon an ngatanan nga oportunidad nga igduso an gobyerno Duterte nga 1) palayason an mga pwersa-militar han US ha nasud; 2) magin tangkod ha iya mga pahayag pagduso hin usa nga independent foreign policy; 3) igsulong an tinuod nga reporma para ha katawhan nga sukwahi ha reporma nga igintatanyag han imperyalista nga US.
Kinahanglan pangunahan han mga progresibo ngan patriyotiko nga pwersa an pag-urusa ha katawhan pinaagi han padayon nga pagpukaw, pag-organisa ngan pagpagios agud igbuksas ngan atuhan an mga maniobra han US ha natad pan-militar ngan pan-ekonomiya.
Kinahanglan naton igpakita an rebolusyonaryo ngan militante nga tradisyon ha pag-insister han aton lugaring nga soberanya. Diri tugutan han katawhan nga igsabotahe han US ngan han AFP an larang han katawhan nga magkamay-ada kamurayawan nga nakabasar ha hustisya.###
Maksimisahon an ngatanan nga midyum ngan porma han pagpukaw, pag-organisa ngan pagpagios han katawhan ha iba-iba nga sektor ngan lugar panarabahuan. Maksimisahon an social media ngan an tradisyunal nga midyum han radyo ngan TV para igbandera an makatadungan nga pagtipa ha Balikatan. Himuon an tanan nga creative ngan partikular nga pamaagi ha kada tagsa nga sektor agud epektibo nga maipasamwak an makatadungan nga mensahe.
Yana nga Mayo 15, bunyog ha usa gios protesta nga pagbubuhaton harani ha Leyte Provincial Capitol, nga sasabayan hin magkadirudilain nga parte han Sinirangan Bisayas. Ha maabot naman nga Hunyo 12, usa nga panhiluagan nga mobilisasyon han magkadurudilain nga sektor ha rehiyon an magkakatitirok ha usa nga gios-protesta ha siyudad han Tacloban para ha nasudnon nga pagkaurusa kontra ha Balikatan ngan imperyalismo nga US.


text:
Likido
An likidó[1] amo an usa ka porma han materya nga mayda bolyum pero waray itsura. An mga partikulo han likido hukal ngan talwas makahimo hin hitsura tungod an iya surudlan.
"Likidu" (Iningles:Liquid) "Tubig" ; "Alaksiw" ; "Gatas" ; usa nga ilimintu nga nasubay hurma ha iya surudlan ; nahihikaptan piru guti-ay la kun imu ibutang ha palad
Pinanbasaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 199.


text:
Moalboal
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Moalboal usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 23,402 ka tawo ha 4,790 nga mga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | Igliwat an wikitext]
An Moalboal ginbahin ngadto hin napulo kag lima (15) nga mga baranggay.
- Agbalanga
- Bala
- Balabagon
- Basdiot
- Batadbatad
- Bugho
- Buguil
- Busay
- Lanao
- Poblacion East
- Poblacion West
- Saavedra
- Tomonoy
- Tuble
- Tunga