text:
Sinirangan nga Apriká
An Sinirangan nga Apriká amo an gisisirangani nga dapit han kontinente han Apriká. Mga nasop nga lakip ha Sinirangan nga Apriká:
- Kenya, Tanzania, ngan Uganda – bulig liwat ha East African Community (EAC)
- Djibouti, Eritrea, Ethiopia, ngan Somalia – agsob ginngangaran liwat nga Sungay han Aprika
- Mozambique ngan Madagascar – danay ginuupod ha Kasalatan nga Aprika
- Malawi, Zambia, ngan Zimbabwe – agsob ginbubulig liwat ha Kasalatan nga Aprika ngan Butnga nga Pederasyon han Aprika Central African Federation
- Burundi ngan Rwanda – kalakip danay ha Butnga nga Aprika
- Comoros, Mauritius, ngan Seychelles – gudti nga mga nasod nga puro ha Kalawdan Indyano
- Réunion ngan Mayotte – mga pangawas nga mga teritoryo han Fransya nga mabibilngan ha Kalawdan Indyano
Ha Heyograpiya, bulig liwat dinhi an Ehipto ngan Sudan ha rehiyon.


c: text/html

text:
Ségolène Royal
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Marie-Ségolène Royal (natawo Septyembre 22 1953 ha Dakar, Senegal), nga kilalado ha ngaran nga Ségolène Royal, usa nga Fransesa nga politiko. Hiya an presidente han Poitou-Charentes nga rehiyon, api han Katitirok Nasodnon o Asamblea Nasodnon ngan prominente nga miyembro han Partido Sosyalista. Han Nobyembre 16, 2006, ginpili hiya han mga api han Partido Sosyalista nga ira kandidato para han 2007 nga Franses nga pinili-ay hin pagkapresidente.
Han syahan nga vuelta han pagbotos hini nga pinili-ay, dida han Abril 22, 2007, hi Royal nakakuha hin 25.87 ka porsyento hin mga botos nga nakasulod han ikaduha nga vuelta pag-atubang kan Nicolas Sarkozy nga nakakarawat hin 31.18 ka porsyento. Hira nga duha nagdebate dida han Mayo 2, 2007. An syahan nga pag-ihap han mga butos dida han Mayo 6, 2007 nagpakita nga hi Sarkozy amo an napili nga magin sunod nga Presidente. Hi Sarkozy na-elihir dida han Mayo 6, nga nakakuha hin 53.06 ka porsyento han mga binmutos, ngan hi Royal napirde han pinili-ay nga mayda 46.94 ka porsyento han mga botos.
Kilalado hi Ségolène Royal tungod han iya pagkaruyag hin pira nga mga "Ika-Tulo nga Dalan" nga mga polisiya, tungod han iya kontrobersyal nga pag-insistir hin mga balaod ngan pagpatadong nga mga hisgutan ngan han iya suporta hin debolusyon ngan demokrasya nga partisipatoryo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iginhuhubad pa ini nga pakli. Kon makabulig kamo paghubad hini, ayaw pag-alang.
WikiWiki an Wikipedya, buot sidngon hini nga bisan hin-o makaliwat hin bisan ano nga waray protektaha nga artikulo ngan mahipaskin dayon iton nga mga ginliwat ngadto hit pakli o pahina.
Iton pag-edit o pagliwat hin Wiki nga pakli masayon gad la. Ig-klik la iton "igliwat" nga tab nga aada ha igbaw (o ito sumpay nga igliwat ha tuo o ha ubos) hit Wiki nga pakli. Mahihingadto ka hin pahina nga mayda text box nga aada iton pwede maliwat nga sinurat hiton nga pahina. Kon karuyag mo la mag-eksperimento o magprobar, alayon nga buhata iton ha Sandbox; diri dinhe. Maupay nga magsurat ka hin halipot nga edit summary ha ubos hit edit box. Pwede ka gumamit hin shorthand pag-esplikar hit imo mga liwat, sugad hit nahabutang dida hit surubdan, ngan kon tapos ka na, pidlita o igklik iton preview agod makita kon ano iton itsura han imo mga liniwat. Makakita ka liwat kon ano nga mga pag-iba nga imo nahimo nga kinumpara han naha-una nga bersyon pinaagi hiton pagpidlit hit "Show changes". Kon naruyag ka han im nakita, pidlita na iton "Save" agod mahipaskin hin dayon an imo mga liwat. Ayaw "pagpirma" hin mga edit nga imo ginhimo ha mga regular nga mga artikulo (kay gintitigamnan han software kon hin-o an nagliliwat).
Pwede ka liwat magklik hiton 'Discussion' nga tab agod makita an nahaupod nga talk page, nga aada iton mga komentaryo mahitungod hit pahina tikang han iba nga nan-gagamit hit Wikipedya. Ig-klik iton "+" nga tab agod mag dugang hin bag-o nga bahin, o ig-edit iton pahina ha sugad nga paaagi nga pag-edit hin pahina nga artikulo. Kon nagliliwat ka hit mga talkpage, alayon pagpirma hiton imo mga ginliwat, (kitaa iton Wikipedya:Pirmahe an imo mga ginpaskin) ha mga talk page.
Angay nga agsob gamiton iton paglantaw nga waray dinadapigan, kay it Wikipedya diri lugar para hiton pagwale hin mga ano-ano la nga panlantaw.
Igcite o igtalaan iton imo mga source agod makita ngan maipadukwag hiton mga iba an imo trabaho. Kasagaran nga mga artikulo ha Wikipedya ha yana, kulang hin mga mag-upay nga reference, ngan amo ini iton nagpapadako hiton gidako-i nga pagtipa hit Wikipedya--nga diri ini taporan nga source. Alayon pagbulig pinaagi hin pag-research hin mga online ngan pinamantalaan nga mga resource agod makabiling hin mga reference han artikulo nga imo gintatrabahoan, ngan ig-cite an mga ini ha asya nga porma, ngan ig-consider iton in-text nga citation par hin mga butang nga masukot iton debate. Waray pagkasarabot ha yana kon ano it gimaupayi nga paagi nga pagbuhat hini, pero mauruupay na la in bisan ano kaysa waray gud. Pwede ka gumamit hin in-text nga citation hin porma nga akademiko pananglitan hiton (Example, 2004 pp 22-23) o komo superscript hin footnote nga igkakada mo ha kataposan hin artikulo.
Samtang naka-display iton imo pahina, gamiton mo iton What links here pagbiling han mga artikulo nga daan nahadugtong o nahasumpay, ngan siguroon nga ngatanan hini naangay han buot sidngon nga imo ginhatag.
Gamiton mo iton Search nga button pagbiling ha Wikipedya han imo topic title (ngan posible nga mga variant), pagbiling hin mga artikulo nga nag-mensyonar hiton, ngan paghimo hin mga sumpay tikang ha ira kon naangay
Kon mag-edit hin pahina, iton logged-in nga nagamit pwede maghatag hin tigaman nga iton edit, "minor". Iton mga gagmay la nga edit buot sidngon nga pagbalhin ha tama hiton mga ispeling, pag-format ngan guti-ay la nga pagbalhin hin text. Posible nga tago-on iton minor edit kon kinikita ha Wikipedya:Recent Changes. Kanan waray batasan iton pag-indicar hin dako nga pagliwat nga minor edit, labi na kon mayda ginpara nga sinurat. Kon mayda diri tinuyo nga na-indicar nga minor edit, angay ig-edit iton source hin makausa pa, ig-indikar nga major (o siguro-a nga iton check-box para hiton "This is a minor edit" waray ma-tsek), ngan dida hit summary, igbutang nga an pagliwat, major change.
An wiki markup amo iton syntax nga sistema nga pwede nim gamiton pagliwat hin Wikipedya nga pakli.
Ha wala nga column hit table ha ubos, makakita ka kon ano iton mga posible nga epekto. Ha tuo nga column, makakita ka kon unanhon an paghimo hini nga mga epekto. Buot sidngon, agod mahasugad iton text han itsura ha wala, igmakinilya o igtype iton ha porma nga imo nakikita ha tuo nga column.
Bangin mo karuyag nga abrehon ini nga pahina hin lain nga dalikyatan nga tambuan (o browser window) komo reference. Kon karuyag ka magprobar nga diri ka makawasak, pwede ka mageksperimento didto ha Sandbox. Igabre iton Sandbox ha lain nga tambuan (window) o tab ngan ig-abre la ini nga pakli nga reference.
Pag-ayad han imo pagsurat -- mga bahin, mga parrafo, mga lista ngan mga linya[igliwat | edit source]


text:
Aluminyo
An aluminyo o aluminóm[1] amo an elemento kemikal nga may ihap atomika nga 13. An tigaman hini amo an agi nga Al.
An aluminom an ika tulo na pinkadaramo na elemento (kasunod san oxygen ngan silicon), ngan pinkamadaramo na metal na mahihiagian sa crust sa kalibutan. Maabot ini 8% sa bug'at san solido na surface san Kalibutan. Bihira mahiagian an puro na Aluminom tungud kay reaktibo ini. Logud, mahihiagian ini sakot san 270 na magkadurudilain na mineral.[2] Bauxite an nangunguna na mina san aluminom.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog. National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3 Pakli Ihap 18.
- ↑ Chemical of the Week: Aluminum. SciFun.org. University of Wisconsin: (17 March 2008). Ginkità dida han 4 March 2012.


text:
Nasir al-Din al-Tusi
Hi Khawaja Muhammad ibn Muhammad ibn Hasan Tūsī (Pinersyano: محمد بن محمد بن الحسن طوسی) (natawo hadin 18 Pebrero 1201 ha Ṭūs, Khorasan – namatay hadin 26 Hunyo 1274 ha distrito han al-Kāżimiyyah han metropolitano Baghdad), mas kilalado ha ngaran nga Nasīr al-Dīn Tūsī (Pinersyano: نصیر الدین طوسی; o mas yano nga Tusi ha Katundanm), in uska makaritay nga Persyano ngan maupay nga manunurat: uska arkitekto, astronomo, biyologo, kimiko, matematiko, pilosopo, magtarambal, pisiko, sayantista, teyologo ngan Marja Taqleed.


text:
Pasismo
An Pasismo amo an radikal ngan otoritaryan nga nasyonalista politikal nga idelohiya ngan usa ka corporatista ekonomiya nga idelohiya. An mga pasista natuo nga an nasod o lahi pirmi diri nagkakaarasya nga dun diin an makusog la an mabubuhi ha pagiging makusog, may gamit, ngan pagtindog han ira kalugaringon kontra ha mga magluya. Ginduduso han mga pasista an pagtukod han usa-ka-partido nga estado. Gindidiri han mga gobyerno pasista ngan ginpupugngan an mga pagtipa ha gobyerno ngan kiwa pasista.


text:
Magô
- Para han hayop nga nan-uukab ha ilarom han tuna, pakadto han magò
An magô o mago nga tinatawag gihapon nga maumag (Iningles: tarsier; Kinatsila: tarsero) amo in haplorrhine nga primate han genus nga Tarsius, usa nga monotipiko nga genus han banay nga Tarsiidae, nga ini liwat amo an nag-uusa nga ada nga banay ha sakob han infraorder nga Tarsiiformes. Bisan man kon ini nga grupo darudamo in nabibilngan nga kahaluag, ngatanan nga mga specia nga buhi yana mabibilngan ha mga isla o puro han Timugan nga Asya.
Sa Pilipinas, mahihiagihan an mago sa isla san Bohol ngan Samar.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]


text:
TACLOBAN CITY - Nakatalaan na nga lumingkod ha pwesto komo alkalde han Calbiga, Western Samar hi Melchor Nacario mahoman nga paburan han Commission on Elections (Comelec) an iya guinsumite nga election protest alakontra kan Nicasio L. Abaigar, an nagdaog nga alkalde han nakalabay nga May 13, 2013 mid-term elections.
Sumala kan Comelec 8 Regional Director, Atty. Jose Nick Mendros, nga pagdudumaraon an proklamasyon ni Nacario ha Lunes kataliwan nga dapigan han Comelec central office an protesta hini alakontra kan Abaigar.
Una hini, manunumduman nga nag protesta hi Nacario mahoman nga i-proklama han board of canvassers hi Abaigar komo alkalde han mao nga bungto han nakalabay nga May 14 ha luyo han pagkansela han Comelec han Certificate of Candidacy (CoC) hini tungod ha pagigin US citizen han mao nga alkalde.
Nabaruan nga hi Abaigar in nakakuha hin 5,804 nga botos, kun diin umabanse ini hin 57 votes hanakuha nga 5,747 nga botos ni Nacario han nakalabay nga mid-term elections.


text:
Itom nga Dagat
An Itom nga Dagat in usa nga sulod-ha-tuna nga dagat nga ginpapalibutan han Europa, Anatolia ngan an Caucaso ngan nasumpay pagawas ha Kalawdan Atlantico pinaagi han mga dagat Mediteranyo ngan Egeo ngan ha mga dirudilain nga estrecho. An estrecho han Bosforo in ginkakasumpayan hini paawas ngadto ha Dagat Marmara, ngan an estrecho han Dardanelles in ginkakasumpayan hini nga dagat ngadto ha rehiyon han Dagat Egeo han Mediteranyo. Ini nga mga katubigan in nagbubulag ha sinirangan Europa ngan katundan Asya. An Itom nga Dagat liwat in nasumpay ngadto ha Dagat han Azov pinaagi han Estrecho han Kerch.


text:
Syudad han Batangas
An Syudad han Batangas usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Batangas, ha Pilipinas. Amo ini an kapital o ulohan han lalawigan. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 247,588 ka tawo ha 50,223 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Batangas ginbahin ngadto hin usa ka gatos kag lima (105) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Proyekto Azneita | Batangas City at its best!
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Syudad han Batangas
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Papa Pío XII
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Pío XII (ha Linatin: Pius PP. XII), natawo nga Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli (Marso 2, 1876 – Oktubre 9, 1958), naghadi komo Papa han Simbahan Katoliko ngan soberano han Syudad han Vaticano tikang han Marso 2, 1939 tubtob han iya kamatayon han 1958. An iya pamuno han Simbahan Katoliko dida han panahon han Gyera Pankalibutan II ngan An Holocaust, nagpapabilin nga himangrawon hin nagpapadayon nga kontrobersya ha kaagi ngan kasaysayan.
Ugsa han pagkorona ha iya komo papa, hi Pacelli nagsirbe komo Padi, papal nuncio, ngan Kardinal nga Maghirilom han Estado, nga diin nagtrabaho hiya pagkumpleto hin mga tratado ha iba nga mga kanasoran, labi na an Reichskonkordat upod han Alemanya.
Hi Pío usa han mga pipira la nga mga Papa ha dipala naiha nga kaagi nga naggamit han iya Papal nga Infalibidad pinaagi han pagmantala hin apostoliko nga konstitusyon, Munificentissimus Deus, nga naghatag hin paghubad o pamahayag ex cathedra han dogma han Asunsyon han Bulahan nga Birhen Maria. Hiya gihapon an nagpromulgar hin kap-atan kag unom nga mga encyclical, upod an Humani Generis, nga nagpapabilin hin kahanungod han kanan Simbahan posisyon han evolusyon. Hiya gihapon an nag-eliminar han Italyano nga mayoriya han Kolehiyo han mga Kardinal dida han Gran Konsistoryo.
Ha urhe nga bahin han kinabuhi, na-among hiya han diri maupay hga pag-ataman hin medical ngan han mga pag-embalsamar nga mga tekniko ni Riccardo Galeazzi-Lisi. Hi Papa Pío XII ginkikita nga amo an kataposa nga tinuod nga Papa han kadam-an nga mga sedevacantista. Mayda liwat nagpapadayon nga pakigbisog nga igkanonisar hiya.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Media related to Papa Pío XII at Wikimedia Commons
- Opisyal nga pakli ha Vaticano mahiunong kan Pío XII
- Kritiko nga Onlayn nga Edisyon han mga Sumat hin Nunsyo ni Eugenio Pacelli (1917–1929)
- Catholic Hierarchy.org nga pakli mahiunong kan Pío XII


text:
An Nederlandes o Países Bajos (ha Nederlandes: Nederland) usa nga nasod nga sakop han Ginhadi-an han Nederlandes. (ha Nederlandes: Koninkrijk der Nederlanden). Usa ini nga monarkiya konstitusyonal nga parlamentaryo nga demokrasya. Nahamutang an Nederlandes ha Kanawayan nga Europa, ngan ginsasapitan ini han Dagat Amihanan ha amihanan ngan katundan, han Belhika ha salatan, ngan Alemanya ha sinirangan. An kapital han nasod amo an Amsterdam ngan an lingkoranan han gobyerno amo An Haga (ha Nederlandes: Den Haag; Iningles The Hague; Kinatsila: La Haya).
An Netherlands agsob tawagon nga Holanda, pero diri ini ginagamit ha pormal kay an Amihanan ngan Salatan nga Olanda amo in duduha la han napulo kag duha han mga lalawigan hini (kitaan an terminolohiya han "Nederlandes"). An pulong nga Dutch gin-gagamit pagtawag han katawhan, han yinaknan, ngan bisan ano nga nahahanungod han Nederlandes.
An literal nga kahulogan han ngaran nga Nederlandes amo an Ubós nga mga Katunaan o Ubós nga mga Kanasoran.


text:
Maastricht
An Maastricht (ha Linimburges: Mestreech; ha Frinanses Maëstricht (kadaan); ha Kinatsila: Mastrique (kadaan)) usa nga syudad ngan munisipyo ha salatan nga bahin han lalawigan han Limburg ha nasod han Nederlandes. Amo ini an kapital nga syudad ha Limburg.
Ha Inolandes, in molupyo han Maastricht tinatawag nga Maastrichtenaar samtang ha lokal nga yinaknan tinatawag an molupyo nga Mestreechteneer o kundi man, ha pag-agnay, Sjeng (tikang han sikat han una nga Franses nga ngaran nga Jean).
Kilalado an Maastricht nga syudad ha kaagi, kultura, lokal nga fokloriko ngan pag-aram. Kilalado an bungto ha mga turista tungod ha pamalit ngan pagpahayahay[1]. Mayda dako nga internasyonal nga populasyon hin mga istudyante an syudad.
Kahamutang[igliwat | edit source]
Nahamutang an Maastricht han duha nga daplin han salog han Meuse (Inolandes: Maas) ha timugan nga dapit han Nederlandes, ha linea han Belhika (nga diin an nayakan-hin-Inolandes nga Flandes ngan nayakan-hin-Frinanses nga Walonya nga Rehiyon madali maabtan tikang han sawang han syudad) ngan harani han Aleman nga linea. Kabahin an syudad han Meuse-Rhine nga Eurorehiyon, an Euregio nga naglalakip han Aachen, Hasselt ngan Liège ha Alemanya ngan Belhika.


text:
Oras han Kalibutan
An Oras han Kalibutan usa ka kalibutanon nga panhitabo nga ginorganisar han WWF (World Wide Fund for Nature, nga ginkikilala liwat nga World Wildlife Fund) ngan ginbubuhat han kataposan nga Sabado han Marso kada tuig, nga nahangyo ha mga panimalay ngan mga negosyo nga parungon an diri kinahanglanon nga mga suga ngan iba pa nga mga aplayanses elektikal hin usa ka oras para makaagda hin pagpasabot mahitungod han kinahanglanon nga mga gios para han pagbag-o han klima. An Oras han Kalibutan ginpatikangan han WWF ngan The Sydney Morning Herald han tuig 2007, kun diin 2.2 ka milyon nga mga molupyo han Sydney binmulig ha pagparaong han ngatanan nga diri kinahanglanon nga mga suga. Ha pagsunod han pagpauna han Sydney, damo nga mga syudad ha palibot han kalibutan sinmubad ngan binmulig hini nga panhitabo han tuig 2008. An Oras han Kalibutan 2010 mahihitabo han Marso 27, 2010 tikang ha 8:30 kutob 9:30 ha gab-i, lokal nga oras.


text:
Hawaii (purô)
An Purô han Hawaii in uska bulkanon nga purô ha Amihanan Kalawdan Pacifico. Mahitungod nga an kahaluag in 4,028 milya kwadrado (10,432 km²), ini in durudako kaysa ha ngatanan nga mga Hawaiinon nga mga purô nga gintampo ngan amo an gidadakoi nga purô ha Estados Unidos. An Purô han Hawaiʻi in gindudumara komo an Condado han Hawaiʻi ha sulod han estado han Hawaii. An lingkuran han condado in aada ha Hilo. Ha nahigaraan, Hawaiʻi in ginkikilala komo an "Big Island (ha winaray: Dako nga Purô para maibsan an pagkalipat ha butnga han Purô han Hawaii ngan an estado.


text:
Maldibas
An Maldibas (sa Ingles: Maldives) sarong nasyon sa Osyano Indiko sa parteng sur-solnopan kan Sri Lanka na binibilang nin 19 atoll na an mga siring binibilog man nin 2,000 na islang koral. An mga ini pinagbanwa nin mga tawo haleng Habagatan kan Asya. Kan taon 1153, nadara igdi an relihiyon na Islam. Nagin kolonya ini kan mga Portuges (1558), kan OLandes (1654) asin kan mga Ingles (1887). Kan taon 1965, nakamit niya an saiyang katalingkasan komo sarong sultanato alagad nagin sarong republika kan 1968.
An mga atoll kaini toro-tarapok sa teritoryo na lakop sa 90,000 na kilometro kwadrado mala ta huli kaini, ini na an warak na maray na nasyon. Ini may populasyon na 369,000. An kabesera niya iyo an Male. Inaapod man ini na Mga Isla nin Maldiba (Ingles, Maldive Islands).


text:
BFP nagpahimatngon ha publiko nga maghinay ha paggamit hin mga kandila ngan lamparilya para makalikay hin sunog
TALOBAN CITY - Nagpahimatngon an Bureau of Fire Protection (BFP) ha publiko nga maghinay ha paggamit hin mga kandila ngan lamparilya agud makalikay hin sunog.
Ini in kataliwan hiton sunod-sunod nga serye hin mga sunog nga natabo bisan ha luyo nga waray man kuryente nga kaudgan usa ha mga nangunguna nga rason hiton pagkakamay-ada hin sunog.
Kasumpay hini, guinpahinumduman han BFP an mga molopyo nga parungon an guingagamit nga mga lampara ngan kandila ha oras hin pangaturog agud dire ini tikangan hin disgrasya.
Samtang, nagpahimatngon guihapon hi SSupt. Pablito Cordeta, Regional Director han BFP 8 nga deri magsurit hin mga basura ha ira libong lugod hulton la an mga basurero han syudad nga kulektahon an ira basura.


text:
Wikispecies
Iton Wikispecies in nakabase-ha-wiki nga aada-ha-linya nga proyekto nga suportado han Wikimedia Foundation. May panuyuan hini nga makahimo hin komprehensibo nga gawasnon nga sulod han taramdan han ngatanan nga species ngan nakadirekta ha mga syentipiko, imbes ha pankasahiran nga publiko. Jimmy Wales—chairman emeritus han Wikimedia Foundation— in nagsering nga an mga magliriwat in diri kinahanglan mag-fax han ira grado akademiko, pero an mga igsusumite in kinahanglan makapasar ha kakutihan han mga teknikal nga magbarasa. An Wikispecies in nagpapailarom han GNU Free Documentation License ngan CC-BY-SA 3.0.
Ha pagtikang han Septyembre 2004, nga an mga biyolohista palibot han kalibutan ginimbitaran nga inmamot, an proyekto in tinmubo hin framework nga naglalakip han Linnaean taxonomy, nga may mga sumpay ha artikulo han Wikipedia han tagsa species han Abril 2005.


text:
Estadistiká
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An estadistiká[1] usa nga siyensya matematika nga nanginginlabot hiton pagtirok, pag-analisar, pag-interpretar o pagpahayag, ngan pagpamulong hiton data. Ginagamit ini hin damo nga kalain nga disiplina akademika, tikang han pisikal ngan sosyal nga mga siyensya ngadto han humanities. Iton estadistika gin-gagamit gihapon hin paghimo hin mga desisyon.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 91.


text:
Surigao
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han Surigao usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan han Surigao del Norte ha Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Surigao del Norte. Sumala han census han tuig 2000, mayda hini populasyon nga 118,534 ka tawo ha 22,541 nga panimalay ngan han tuig 2005 mayda nagsiring nga an populasyon hini 133,929. An bug-os nga kahaluag han katunaan han syudad 245.34 ka kwadrado nga kilometro.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Surigao mayda kalim-an kag upat (54) nga mga baranggay. Tikang hini, katloan kag tulo (33) nahimutang ha kadak'an nga tuna samtang karuhaan kag usa (21) nga puró o isla nga baranggay. An sawang han syudad ginbahin ngadto hin lima (5) nga mga baranggay: Taft, Washington, San Juan, Canlanipa ngan Luna. Mayda katloan kag unom (36) nga mga baranggay ha mga labnasan, tikang hini napulo kag lima (15) ada ha kadak'an nga tuna ngan karuhaan kag usa (21) ada hit mga gudti-gudti nga mga isla.


text:
Davao nga Rehiyon
An Davao nga Rehiyon, gindesignar nga Rehiyon XI, usa han mga rehiyon han Pilipinas, nahamutangan ha timugan o habagatan-sinirangan nga bahin han Mindanao. An Davao nga Rehiyon mayda upat nga lalawigan, nga amo an: Compostela Valley, Davao del Norte, Davao del Sur, ngan Davao Oriental. An rehiyon nagpapalibot han Golfo han Davao ngan an sentro han rehiyon amo an Syudad han Davao.
An Rehiyon XI gintawag han una nga Southern Mindanao (o kon ha Winaray, Salatan nga Mindanao), ngan labot la han tulo nga mga Davao nga probinsya, lakip dinhi an Surigao del Sur ngan South Cotabato. Han hini nga panahon, an Compostela Valley lakip pa han Davao nga probinsya. An Republic Act No. 7225, nga gin-ratipika dida han Marso 16 1992, naghimo han probinsya han Sarangani tikang ha South Cotabato. Sunod, an Republic Act No. 7901, nga ginpirmahan dida han Pebrero 3 1995, ni Presidente Fidel V. Ramos nagbalhin han Surigao del Sur ngadto han bag-o nga hinimo nga rehiyon han Caraga (Rehiyon XIII). Ha katapusan, dida han Septyembre 19, 2001, an Executive Order No. 36 ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo nagreorganisar han mga rehiyon ug lalawigan ha Mindanao. Ini nagbalhin han South Cotabato ngan Sarangani ngadto ha SOCCSKSARGEN nga rehiyon ngan ginbalyo an ngaran han Salatan nga Mindanao ngadto han Davao nga Rehiyon.


text:
La Habana
An syudad nga La Habana (nga ha literal nga Winaray: An Habana o Havana) nga an opisyal nga ngaran Syudad han Habana (ha Kinatsila: Ciudad de La Habana) amo an kapital nga syudad han nasod han Cuba. Kilalado liwat ini ha ngaran nga Villa de San Cristóbal de La Habana nga amo an ngaran hini han pagtukod hini nga syudad ngan La Ciudad de las Columnas nga gin-agnay han manunurat nga Cubano nga hi Alejo Carpentier. Ini nga syudad usa liwat han mga lalawigan han nasod. Mayda ini 2.1 ka milyon nga mga nangungukoy, ngan an urban nga kahaluag amo in 3.5 ka milyon, nga amo an rason na an Habana amo an gidako-i nga syudad ha Cuba ngan ha rehiyon han Caribe.[2] An syudad tipa-katundan ngan tipa-salatan tikang han baybayon, nga ginsasakban pinaagi hin guti-ay nga baybayon ngan nagtutunga hin tulo nga mga main nga daungan: Marimelena, Guanabacoa, ngan Atarés. An mahinay in sulog nga Salog Almendares nasubay han syudad tikang ha salatan ngadto ha amihanan, nga nadugton han mga Estrecho han Florida in pira ka milyas ha katundan tikang han baybayon.
Mga reperensya[igliwat | edit source]
- ↑ 2009 Official Census.
- ↑ Latin America Population - Havana city population.


text:
Comunidad Valenciana
An Comunidad Valenciana (opisyal nga ngaran ha Kinatsila; alternatibo nga kasurat ha Winaray: Komunidad Valenciana) o Comunitat Valenciana (opisyal nga ngaran ha Vinalensya) usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahamutang ha sidlangan han Península Ibérica. Nahamutang ini ha daplin han Dagat Mediterraneo, ngan nahimo ini han mga lalawigan o probinsya han Alicante, Castellón, ngan Valencia. Ginsasapitan ini ha amihanan han Cataluña ngan Aragón, han Castilla-La Mancha ngan Aragón ha katundan, ngan ginsasapitan ini ha salatan han Región de Murcia.
An teritoryo hini nahanunungod hin dako nga parte han teritoryo ha kaagi han Reino de Valencia (Ginhadi-an han Valencia), ngan gintawag ini hin damo nga mga ngaran ha paglabay hin panahon: sugad man ha kataposan han siglo XIX kilalado ini komo Región Valenciana ngan han paglabay han mga dekada han 1960 gintawag ini han diri-opisyal nga porma nga País Valenciano. Gin-gamit liwat an mga pagtawag nga antiguo Reino de Valencia (daan nga Ginhadi-an han Valencia) ngan ha pagpahalipot, Valencia, bisan man kon ini nga ngaran puyde magdara hin pagkalipat han syudad han Valencia o han probinsya han Valencia (kitaa an barasahon mahitungod han mga pagtawag han Comunidad Valenciana). An estatuto hin autonomiya dida han syahan nga artikulo, naghahatag han kahulogan han Comunidad Valenciana komo nacionalidad histórica.[1]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Artículo 1 del Estatuto de autonomía de la Comunidad Valenciana.


text:
Walter Mondale
Hi Walter Frederick Mondale (natawo Enero 5, 1928) usa nga Amerikano nga politiko ngan kaapi han Partido Demokratiko-Mag-uruma-Trabahante. Hiya an ika-42 nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos (1977–81) ha ilarom ni Mangulo Jimmy Carter, usa nga duha-ka-panahon-hin-pag-alagad nga Senador han Estados Unidos tikang ha Minnesota, ngan an kandidato han Partido Demokrata para han puwesto han mangulo han 1984. Ha urhe, ha ilarom han pagdumara ni Mangulo Bill Clinton, nagsirbe hi Mondale nga amo an Embahador han Estados Unidos ngadto ha Hapon tikang han 1993 tubtob 1996.


text:
Kaarangay:Vietnam
Mga ubos-nga-kaarangay
Ini nga kaarangay mayda han mga nasunod nga 6 nga mga ubos-nga-kaarangay, tikang hin 6 nga kabug-osan.
L
- ► Mga luparan han Vietnam (22 P)
M
- Mga komyun han Vietnam (1 C)
- ► Mga lalawigan han Vietnam (58 P)
- Mga syudad, bungto ngan baryo ha Vietnam (1 C, 65 P)
Q
- Quang Binh (lalawigan) (1 C, 6 P)
S
- ► Syudad han Ho Chi Minh (3 P)
Mga pakli ha kaarangay nga "Vietnam"
An mga nasunod nga 9 ka mga pakli aada hini nga kaarangay, tikang hin 9 nga kabug-osan.


text:
Imperyo Mongol
An Imperyo Mongol amo an imperyo ha ika 13 ngan ika 14 siglo nga it teritoryo naunat tikang ha Asya pakadto ha Sidlangan Europa. Amo ini an gidadakoi nga sunodsunod nga imperyo ha kaagi han kalibutan; nga nagtikang ha pagtarampo han mga tribo Mongol ngan Turkiya ha kabag-ohan nga Mongolia, nga dumako tungod hin mga pagsakop, kahuman hi Genghis Khan natawag nga tagapamuno han tanan nga Mongo ha 1206. Ha gihahataasi nga ginabut han mga Mongol, naunat ini tikang ha Danube ngado ha Dagat han Hapoon ngan tikang ha Artiko pakadto ha Camboja, nga ha tanan mayda 33.0 ka ribo o milyones km² (ha 1279), katlima (1/5) han tuna han Kalibutan, nga nasakop han 100 ka ribo adto nga panahon.


text:
Latontiringgan
An latontiringgan[1][2] usa nga tunog nga diin duha nga tiringgan nahimo hin usa nga laton.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Agustin El O'Mora "Kasurat diri Sinukol". Ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.


text:
Elektronika
An elektronika amo an pag-aram han sulog hin kargado nga mga partikula ha dirudilain nga mga materyales sugad hin mga semikonduktor, mga resistor, mga induktor, mga capacitor, mga nano-structure, ngan mga valvola. An ngatanan nga kagamit hin elektronika nanginginlabot han pagbalhin hin koryente elektrika ngan posible impormasyon. Bisan kon ini sinisiring nga teoretika nga sanga hin pisika an disenyo ngan paghimo hin mga elektronik nga mga circuit pagsolbar hin mga practical nga problema usa nga kinahanglan nga tekniko ha mga larangan han inhenyeriya elektronika ngan inhenyeriya hin kompyuter.


text:
Calamba, Laguna
An Syudad han Calamba usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Laguna, Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 281,146 ka tawo ha 58,466 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Calamba ginbahin ngadto hin kalim-an kag upat (54) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Websayt mahiunong han Calamba
- Webpakli han Calamba ha opisyal nga websayt han Laguna
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Metro Manila
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Metropolitano nga Manila (ha Iningles: Metropolitan Manila; ha Tinag-alog: Kalakhang Maynila) o Nasodnon nga Kapital nga Rehiyon (ha Iningles: National Capital Region (NCR); ha Tinag-alog: Pambansang Punong Rehiyon) amo an kapital han Pilipinas ngan usa han mga katloan nga pinakadako hin populasyon nga mga metropolitano nga kahaluag han kalibutan. It Metro Manila usa han duha nga mga designar nga mga metropolitano nga kahaluag han Pilipinas, ngan an sugad gihapon hini amo an Metro Cebu.
An Metro Manila amo an metropolitano nga kahaluag nga naglalakip han syudad han Manila, ngan hin napulo kag unom nga mga nagpapalibot nga mga syudad ngan bugnto, upod an Syudad han Quezon, an kapital tikang han 1948 tubtob 1976. It Metro Manila amo an politikal, ekonomiya, sosyal ngan kultura nga sentro han Pilipinas, ngan usa han mga modero nga mga metropolis ha Timugan nga Asya. Damo nga mga lokal ha Syudad han Manila ngan ha mga probinsya an natawag hit rehiyon nga Manila la, bisan man kon ini diri ginkakauyonan hin mga lokal tikang han iba nga dapit han metropolis. It Metro Manila agsob nga ginpapahalipot nga M.M..
It Metro Manila amo an gigutiayi han mga administratibo nga rehiyon, pero amo ini an pinakadako hin populasyon ngan pinakahitaas an densidad hin populasyon, kay mayda hini populasyon nga 9,932,560 (sumala han 2000 nga census) hin kahaluag nga mga 636 ka kwadrado nga kilometro la an kadako. Amo la liwat ini an rehiyon nga waray mga probinsya. Ginsasapitan an rehiyon han mga lalawigan han Bulacan ha amihanan, Rizal ha sidlangan, ngan Cavite ug Laguna ha salatan. It Metro Manila nahamutnga gihapon han Bahia han Manila ha salatan ngan han Laguna de Bay ha timugan o salatan-sidlangan ngan an Salog han Pasig nasubay ha butnga hinin duha nga mga katubigan ngan nagtutunga hit rehiyon.
An pamulong nga Metro Manila diri angay igkalipat han metro nga riles nga sistema han rehiyon, ngan an pulong nga metro mismo pirme ginagamit ha pagtawag han metropolitano nga lugar (sugad ha the metro). An mga agi-anan nga riles tinatawag ha ira mga pagpahalipot sugad han LRT ngan an MRT, nga kilalado liwat nga Light Rail Transit ngan Metro Rail Transit respectivamente.
Ha papel, it Manila amo an pinili nga kapital nga lingkoranan han gobyerno han Pilipinas, pero ha tinuod, an mga lingkoranan han gobyerno nahamutang ha dirudilain nga mga dapit han Metro Manila. An ehekutibo ngan administratibo nga lingkoranan han gobyerno nahamutang ha Manila, pati gihapon an judikatura. An hitaas nga balayan han lehislatura (an Senado han Pilipinas) nahamutang ha Syudad han Pasay, samtang an ubos nga balayan (an Kapulongan hin mga Representante han Pilipinas) ha Syudad han Quezon.
Mga syudad ngan mga bungto[igliwat | edit source]
An Metro Manila nahibug-os hin napulo kag unom (16) nga mga syudad ngan usa (1) nga mga bungto. An tagsa bungto ngan syudad pinamunoan hin alkalde o mayor nga api han Metro Manila Mayor's League, nga kabahin han Metropolitan Manila Development Authority (MMDA).
¹ 2007 nga Census 2 Upod in mga baranggay nga gin-aawayan han mga syudad han Makati ngan Taguig.
An Metro Manila or the National Capital Region (NCR) diri sugad han iba nga mga rehiyon nga ginbahinbahin ngadto hin mga probinsya kondi ginbahin ini ngadto hin upat nga waray-function nga mga distrito, nga gintirok pinaagi ha heyograpiya nga batikan nga ginreperensya ha Salog han Pasig. Ini nga mga distrito ginhimo dida han 1976 pero waray ini mga lokal nga gobyerno ngan waray representasyon ha kongreso, diri sugad han mga probinsya. Gingagamit la ini nga mga distrito para hin mga panuyo hin fiscal ngan istadistika.
An mga syudad ngan bungto ha sakob han NCR ginbahin han upat nga mga distrito hin sugad hini:
- Syahan nga Distrito: Syudad han Manila
- Ikaduha nga Distrito: Syudad han Mandaluyong, Syudad han Marikina, Syudad han Pasig, Syudad han Quezon, San Juan
- Ikatulo nga Distrito: Syudad han Caloocan, Syudad han Malabon, Syudad han Navotas, Syudad han Valenzuela
- Ika-upat nga Distrito: Syudad han Las Piñas, Syudad han Makati, Syudad han Muntinlupa, Syudad han Parañaque, Syudad han Pasay, Pateros, Syudad han Taguig


text:
TACLOBAN CITY - Mahugot yana nga ginbabantayan han Department of Trade and Industry an mga tindahan nga nagbabaligya han mga panguna nga papliton sugad han asukar, gatas, sabon, delata ngan iba pa.
Ha pakighimangraw han Bombo Radyo Tacloban kan Wendell Morres Gicain, Trade and Industry development specialist, ginsiring hini nga ha pagkayana in naghatag na hira hin show cause order ha pira nga tindahan para i-justify an presyo han ira paninda.
Dugang pa ni Gicain nga maatubang hin kaangayan nga penalidad kun dire ma-eesplikar han mga tag-iya han tindahan an ira mga presyo.
Manunumduman nga damu na mga mulopyo an nareklamo yana mahitungod han kahitaas hin presyo han mga papliton bisan pa man haros tulo na kabulan an humagos tikang maglasurbo an supertyphoon yolanda.


text:
TACLOBAN CITY- Waray na suplay hin kuryente yana an ngatanan nga Barangay ha Guiuan ha E. Samar.
Ini an ginkurpirma ni Mayor Sheen Gonzales han makahimangraw han Bombo Radyo Tacloban.
Sumala kan Gonzales, pasado alas 10:00 yana nga gab-e han magdudulom an mao nga lugar.
Kasumpay hini, flashlights ngan mga rechargable lamps an gamit han mga evacuees ha masobra 15 nga evacuation centers.
Dugang pa ni Mayor Gonzales, ginlalauman na nira an pag brownout bisan kun ha kaluyo nga waray maghatag hin abiso an Eastern Samar Electric Cooperative mahitungod han karaot han panahon.
Samtang 24 oras naman nga nagbantay an LGU ha mao nga bungto.


text:
Kardinal (Katolisismo)
Iton kardinal in usa nga hitaas nga opisyal han Singbahan Katolika agsob usa nga gin-ordenar nga obispo, ngan pan-singbahan nga prinsipe han Singbahan Katolika. An mga kardinal ha katig-uban tinatawag nga Kolehiyo hin mga Kardinal, ngan ini hira komo usa nga katig-uban napili hin bag-o nga papa. An mga buruhaton han mga kardinal naglalakip han pagtambong hin mga kirigta han Kolehiyo ngan an ira pag-andam pagbulig ha tinagsa o ha mga grupo-grupo ngadto han apapa kun naaro hiya han ira sagdon. Kadam-an nga mga kardinal mayda mga dugang nga buruhaton, sugad hin pamuno hin diosesis o arkidiosesis o pagpadalagan hin departamento han Curia Romana.
An usa pa nga buruhaton hin kardinal amo an pagpili hin papa kun, tungod ha kamatayon o ha pagbiya ha paglingkod, an sede nagigin bakante. Han 1059, an katungod han pagpili han papa nagpabilin han nangunguna nga kapadian han Roma ngan han mga obispo han pito nga suburbikaryo nga mga sede. Dida hit sede vacante, an panahon tikang han kamatay o pagrenunsya han papa ngan han pagpili han masunod ha iya, an adlaw-adlaw nga pagdumara han bug-os nga Singbahan ginkakaptan han Kolehiyo han mga Kardinal. An katungod hin pagsakob han konklave hin mga kardinal nga mapili hin papa ha yana limitado la ngadto han waray pa umabot hin edad nga 80 ka tuig dida han adlaw han kamatay o pagrenunsya han papa.
An pulong nga cardinal han una gin-gamit pagtawag ngadto hin bisan hin-o nga padi nga permanente nga nahabutang o gin-inkardenar hin singbahan,[1] o ha espesipiko ngadto hin nangunguna nga padi hin importante nga singbahan, ngan ini nahabasi han Linatin nga pulong nga cardo (bisagra), nga nangangahulogan nga "prinsipal" o "manguna" o "paginsyahan". Gingamit ini nga kahulogan han pulong han mga tikang ika-siyam nga gatostuig han mga padi han tituli (parokya) han diosesis han Roma.[1] In nahabilin hin mga kardinal han una ginpabilin han Singbahan han Inglaterra, nga diin an titulo han "kardinal" ginkakaptan pa gihapon han duha nga nangunguna nga api han Kolehiyo han Minor nga mga Kanon han Katedral ni San Pablo.
Han ika-12 nga gatostuig nagtikang an pagbuhat nga pagbutang hin mga ekklesiastiko tikang ha gawas han Roma komo mga kardinal, nga diin tagsa usa ginbutang hin singbahan ha Roma komo iya singbahan titular, o kundi man mahidugtung ha usa han mga suburbikaryo nga mga diosesis samtang inkardendado hin diosesis nga gawas han kanan Roma.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Sägmüller, Johannes Baptist (1913). "Cardinal (1)". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.


text:
PNP-SoLeyte mahugot nga guintutukan an kontra illegal nga druga; random drug testing ha kapulisan guindumara
TACLOBAN CITY - Nagdumara hin random drug testing an Philippine National Police (PNP) –Southern Leyte Police Provincial Office ngadto han kapulisan han mao nga stasyon.
Kalakip guihapon nga iguinpailarom han mao nga examinasyon ang mga kapulisan tikang ha magkadilain nga municipal police stations sugad han Liloan, San Francisco, San Ricardo ngan Pintuyan.
Ini in kasunod han naguin direktiba ni Acting Provincial Director PSSup. Armando f. Bolalin agud paghuruhugtan pa an kampanya kontra illegal nga druga dire la ha mga nagkakadadakop han mga kapulisan kundi ha hanay han pulisya komo usa ha mga ahensya nga nagpapatuman han balaud.
Kasumpay hini. maabot ha 68 nga mga PNP personnel nga nakabasi ha local police nga guinkakalakipan han 4 nga mga Police Commissioned Officers ngan 64 nga mga Non-Police Commissioned Officers.
Samtang, nakatalaan naman umatubang hi administrative sanction an tulo nga mga kapulisan nga absent durante han guinbuhat nga drug testing.


text:
Biliran
- Ini nga artikulo mahitungod han probinsya. Para han bungto, kitaa an Biliran, Biliran.
An Biliran usa han mga gigutiayi nga mga probinsya o lalawigan han Pilipinas. Nahamutangan ini ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon. It Biliran usa nga isla-nga-probinsya ngan nahamutangan la hin mga pira ka kilometros ha amihanan han isla han Leyte. Naval an kapital han Biliran. Han una, an Biliran kabahin han lalawigan han Leyte hangtod naging lain nga lalawigan an Biliran han tuig 1992.
Sulod
Mga Tawo ngan Kultura[igliwat | edit source]
Demograpiko[igliwat | edit source]
Sumala han Mayo 2000 nga census, an Biliran mayda populasyon nga 140,274, amo nga an probinsya, ika-lima nga giguti-ayi han katawhan nga probinsya han nasod, ngan gigamayi ha bug-os nga rehiyon. Mayda mga 27,907 nga panimalay han lalawigan nga an average nga kadako nga 5.02 ka tawo, hiruhitaasay la han nasodnon nga average nga 4.99.
Mga Yinaknan[igliwat | edit source]
An mga taga-Biliran nayakan han Sinugboanon o Cebuano ngan Winaray. An Cebuano nga yinaknan, ginagamit hin mga 57.79% han populasyon ngan an kasagaran ha ira aadto han kalondan nga bahin han isla nga naatubang han Sugbo, samtang an Winaray ginagamit hin 40.80% nga aada han sidlangan nga bahin han lalawigan ngan ha isla han Maripipi.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
An masurung nga pagpakabuhi han lalawigan amo an panagat o pangisda. Kaurugan han mga bungto, labi na an Naval ngan Biliran, mag-upay an mga daungan hin mga sakayan. Mayda 95 nga hectares of brackish water fishponds which produce prawns, pasayan ngan bangus. Mayda liwat 30 ka hektaryas hin seawater mga maupay gamiton para hin seaweed farming ngan 10 pa ka hektaryas para hin fishcage culture.
Tungod kay damo hin bukid an isla, an Biliran nakasuporta hin dirudilain nga mga taramnan ha agrikultura. An mga mapaso-ay nga kapatagan puyde igtanom hin humay ngan iba pa nga mga taramnan nga tropikal. An mahagkotay nga kabugkiran puyde tamnan hin mga hagtaas-in-balor nga mga taramnan sugad hin cutflower ngan mga dirudilain nga mga utanon nga gintatanom ha Syudad han Baguio o ha Syudad han Tagaytay.
An mga nangungukoy dida mayda gihapon industriya hin hunting, pangahoy, ngan manufacturing. An prinsipal nga raw material nga ginhihimo amo an luget ngan lana hin lubi. Lakip han mga proseso nga goods an white clay ceramics, bulad, raw gulaman, ngan citronella oil.
Lakip han waray pa kagamit nga mga natural resource han isla amo an geothermal power ngan an damo nga sulfur ngan gypsum nga deposito.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Biliran ginbahinbahin hin mga walo (8) nga munisipalidad o bungto. Labot la han Maripipi, ngatanan han mga bungto ada ha Isla han Biliran samtang an Maripipi isla-nga-bungto nga nahamutangan ha kanawayan o amihanan-nga-katundan. An gidako-i nga bungto amo an Naval, an kapital. Maripipi an giguti-ayi nga bungto.
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
An Biliran mayda kabug-osan nga kahaluag hin 555.4 ka kwadrado nga kilometros, nga amo ini nga an Biliran an ika-upat nga giguti-ayi nga probinsya ha Pilipinas. An duha nga dagko nga isla amo an Isla han Biliran ngan an Isla han Maripipi.
Nahimutang an Isla han Biliran Island ha amihanan nga kaladwan tikang han Isla han Leyte tabok han Estrecho han Biliran. Ha timugan (o salatan-sinirangan) amo an Baybayon han Carigara, ha dumagsaan (o amihanan-sinirangan) amo an Dagat Samar, ngan padayon pa, an Isla han Samar. Ha katundan amo an Dagat Bisaya ngan an Masbate nahimutang hin mga 30 ka km ha kanawayon o amihanan-katundan.
An main nga isla han Biliran bukidon ngan mayda hagli-ot nga mga kahaluag ha may baybayon.
Iton mga bungto han Naval ngan Caibiran la an mayda haglu-ag nga patag nga maupay tamnan hin agrikultura. An Bukid Suiro, nga mayda kahataas hin 1,300 ka metros amo an gihataasi nga punto dida han isla.
Kaagi ngan Kasaysayan[igliwat | edit source]
Han temprano nga bahin han panahon han Esyanol, an yana-tinatawag nga Isla han Biliran gintawag nga Isla de Panamao (kun ha Winaray Purô han Pan-amaw). Ini nga pulong nahahanungod hin klase nga etniko nga pukot. An ngaran yana nga Biliran gintutuohan nga ginpili dida han mga namumutnga nga panahon han urhi nga mga 1600s ngan han temprano nga bahin han mga 1700. Sumala hin pipira nga ginmantala, an ngaran nagtíkang hin usa nga klase nga banwa nga an tawag borobiliran nga han una masurong dida han kapatagan han isla. Mayda liwat alternatibo nga teorya nga nasiring nga an ngaran tinmikang han pulong nga bilir, nga gintagan hin kahubaran hin daan nga Bisaya nga pagpurulongan o diksyunaryo nga amo an “pag-ultan o ligid hin sakayan, vase o bisan ano nga nalabaw, sugad hin ugat, o an agi mga ginhihimo han arado.” An diksyunaryo naghahatag gihapon han pulong nga biliran komo alternatibo nga kasurat han bilir. Ini nga teorya mayda suporta ha kaagi nga an Biliran amo an syahan nga dagko-nga-scale nga hirimoan hin sakayan nga ginhimo dida han mga 1600. Mga galleon ginhimo pagsuporta han Galleon nga Negosyo han Manila ngan Acapulco ha Mexico.
An syahan nga bungto, nga an ngaran Biliran, gintukod han 1712. Hini nga panahon, an isla kabahin han probinsya han Sugbo o Cebu. An Biliran, upod han mga isla han Samar ngan Leyte ginhimo nga lain nga probinsya dida han 1735. Ha pagtika-iha, han pagbulag han Samar ngan Leyte ngadto hin duha nga probinsya han 1768, an Biliran nahimo nga bahin han Leyte.
Dida han Gyera Pankalibotan II, an Biliran mayda kalugaringon nga mga puwersa gerilya ha ilarom han Leyte nga pamuno ni Coronel Ruperto Kangleon. An mga gerilya nga operasyon nakabulig hin dako han malinamposon nga paglugsong han mga puwersa liberasyon han mga Americano ha Palo, Leyte, han Oktubre 20, 1944 ugsa han Pakig-away ha Leyte Gulf.
Han Abril 8, 1959 ginpirma ngan nahimo nga balaod an Republic Act No. 2141 nga naghimo han Biliran nga sub-probinsya han Leyte. An isla nahimo la nga iya kalugaringon nga probinsya dida han Mayo 11, 1992 pinaagi han Republic Act No. 7160 ngan hin plebesito, ug yana an Biliran amo an usa han mga gibag-ohi nga mga probinsya.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Gobierno han Probinsya han Biliran
- Biliran Island - Undiscovered Paradise
(No. 1 portal entry han Biliran ngan naghahatag hin mga impormasyon mahitungod hit pagbisita ha Biliran)
- My Biliran Island Picture Gallery
(dadamo nga mga litrato han Biliran)
- Biliran Forum
(Message Board para han mga Biliranon ngan ira mga kasangkayan ha bug-os nga kalibutan)
- Biliran Province
(Websayt han historiador nga hi Dr. Rolando Borrinaga mahitungod han Biliran. Damo nga impormasyon mahitungod han politika ngan kasaysayan han lalawigan)
- Websayt Mahitungod han Isla han Biliran
Mga Reperensya[igliwat | edit source]
- Borrinaga, Rolando O. “Lost meanings in Biliran.” [1]
- Borrinaga, Rolando O. “How Biliran got its name.” [2]
- Biliran. “About Biliran.” [3]


text:
TACLOBAN CITY- Samtang nakada ha kabutngaan han pangandaman an pira nga mga resedente dinhi ha syudad han Tacloban tungod hiton paglasurbo han supertyphoon Yolanda yana, usa naman nga panimalay an sunog nga iguinkaalarma han mga resedente sa Brgy. 18 Gomez St. nga guintatag-iyahan ni retired police Joselito Labata ngan Herminia Labata.
Ha impormasyon han Bombo Radyo Tacloban tikang ha Bureau of Fire Protection Tacloban, namatay hi Hermina han masunog an bug-os nga lawas mahuman matrap ha sakob han ira panimalay.
Ha inisyal naman nga imbestigasyon han BFP, nagawas nga kandila an guintikangan han mao nga insidente mahuman nga mautdan hira hin kuryente.
Sumala pa ha mga amyaw han biktima, tikang pala ha usa nga irignom an mao nga biktima.


text:
Zamboanga del Sur
An Zamboanga del Sur usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Peninsula han Zamboanga nga rehiyon ha Mindanao. An kapital hini amo an Syudad han Pagadian ngan an probinsya ginsasapitan han Zamboanga del Norte ha amihanan, Zamboanga Sibugay ha katundan, Misamis Occidental ha dumagsaan o amihanan-sidlangan, ngan Lanao del Norte ha sidlangan. Ha salatan amo an Golfo Moro.
2000 nga census—1,437,941 (ika-16 nga gidako-i)
Densidad—290 ha tagsa km² (ika-23 nga gihataasi)
Mga Dagko nga Syudad—1
Mga Komponent nga Syudad—1
Mga Bungto—26
Mga Baranggay—779
Mga Distrito ha Kongreso—2, dugang han distrito han Syudad han Zamboanga.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Zamboanga del Sur ginbahin ngadto hin karuhaan kag unom (26) nga mga bungto ngan duha (2) nga syudad.
An Syudad han Zamboanga mayda autonomo tikang han probinsya ngan an kahisakop hini diri duro. An mga nangungukoy han syudad diri nabotos para han mga opisyales han probinsya ngan mayda nira kalugaringon nga representante ha Kongreso han Pilipinas.


text:
Willy Brandt
Hi Willy Brandt (Inaleman nga kaluwas: [ˈvɪli ˈbʁant]), nga natawo ha ngaran nga Herbert Ernst Karl Frahm; (18 Disyembre 1913 - 8 Oktubre 1992), amo in Aleman nga politiko, Kansilyer han Katundan nga Alemanya 1969–1974, ngan manguna han Partido Socialdemokrata han Alemanya (SPD) 1964–1987.
An pinaka-importante nga pabilin ni Brandt amo an Ostpolitik, in polisiya nga naningkamot hin pag-upay hin mga relasyon han Sidlangan nga Alemanya, Polonya, ngan han Unyon Sovietika. Ini nga polisiya nagdangat hin dako nga kontrobersya ha Katundan nga Alemanya, kundi hi Brandt ginpasidunggan han Pasidungog Nobel hin Kamurayaw han 1971.
Han 1974, binmiya hi Brandt komo Kansilyer katapos mahisabtan nga hi Günter Guillaume, usa han iya mga kabulig, amo in usa nga ahente han Stasi, sekreto nga polisiya han Sidlangan nga Alemanya.


text:
Karuyag mo ba basahon ini nga artikulo ha %%?
Oo
Diri
Libro Ngan Brosyur Para ha Pag-aram ha Biblia
Admi an Biblia gamit ini nga mga libro ngan brosyur nga puydi i-download.
Magpahimulos han Edukasyon Tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo
Maopay nga Sumat Tikang ha Dios!
Matatapos Pa ba an Pag-antos?
Ano an Sekreto ha Malipayon nga Pamilya?
Hin-o Gud ba an Nagkukontrol han Kalibotan?
Ano Daw La an Mahitatabo ha Tidaraon?
Ano an Imo Panhunahuna ha Biblia?
An Akon Hibaroan Tikang ha Biblia
An Pinakabantogan nga Tawo nga Nabuhi
Pag-usisa han Kasuratan Adlaw-adlaw--2014
Some updates made to digital publications may not yet appear in the printed editions.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
El Salvador
- Para hit lain nga kagamit, kitaa an El Salvador (pansayod).
An El Salvador nga an opisyal nga ngaran Republika han El Salvador (ha Kinatsila: República de El Salvador), usa nga nasod ha Butnga nga Amerika. Nagsasapit ini han Kalawdan Pacifico butnga han Guatemala ngan Honduras. Nahamutang ini ha Golfo han Fonseca, sugad han Nicaragua ha unhan nga salatan. Upod hin populyason nga mga 7 ka ribo o milyon nga tawo (Hulyo 2008 nga Census) ha 21,000 ka km, amo ini an mayda gidakoi hin densidad hin katawhan nga nasod ha Butnga nga Amerika, ngan guruguti-ay hin kadako kaysa han mga hagrani nga mga kanasoran. An kapital nga syudad han San Salvador amo an pinakaimportante nga metropolis han republika.
Mga pagbahinbahin ha teritoryo[igliwat | edit source]
An El Salvador ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga departamento, ngan ini liwat, ginbahin-bahin ngadto in duha ka gatos kaunman kag duha (262) nga mga munisipyo (municipio).


text:
Rizal
- Ini nga artikulo mahiunong han lalawigan han Pilipinas. Para ha lain nga kasirigngon, kitaa Rizal (pansayod). Para han nasodnon nga bayani han Pilipinas, kitaa José Rizal.
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Rizal usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha rehiyon han CALABARZON mga 20 ka kilometro ha sinirangan tikang ha Manila. Ginngaranan ini nga lalawigan ha dungog han nasodnon nga bayani han nasod nga hi José Rizal. An kapital han lalawigan han Rizal amo an Syudad han Antipolo, bisan man kon an kapitolyo nahimutang ha Syudad han Pasig ha Metro Manila, nga amo an anay kapital han lalawigan.
2000 nga census—1,707,218 (ika-11 nga gidako-i)
Densidad—1,304 ha tagsa km² (ika-2 nga gihataasi)
Mga Dagko nga Syudad—0
Mga Komponent nga Syudad—1
Mga Bungto—13
Mga Baranggay—187
Mga Distrito ha Kongreso—4‡
‡ Lakip hini an duha nga mga distrito han Syudad han Antipolo.
Ginsasapitan an Rizal han Metro Manila ha katundan, han lalawigan han Bulacan ha amihanan, han Quezon ha sidlangan ngan han Laguna ha salatan. Nahamutang gihapon an lalawigan ha amihanan nga mga labnasan han Laguna de Bay, an gidako-i nga danaw han nasod.
An Rizal usa nga bugkiron nga lalawigan nga nahabawbaw han katundan nga mga bahin han salatan nga bahin han Sierra Madre nga kabugkiran. An Syudad han Antipolo mayda mahusay nga paglantaw han Metro Manila ngan dinhe mabibilngan an Hinulugang Taktak, usa nga busay nga sikat hit mga turista.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Tinag-alog an yinaknan dinhe nga lalawigan.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Rizal ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad.


text:
Tacloban
An Syudad han Tacloban usa nga syahan nga klase nga syudad ha Sinirangan nga Kabisay-an. Ini amo an kapital han lalawigan han Leyte. Ha amihanan han syudad an bungto han Babatngon, ha salatan o habagatan an bungto han Palo. Ha katundan han syudad mabibilngan an bungto han Alangalang. An Tacloban nahamutangan ha Baybayon han Kankabatok (o Kankabatok Bay) ngan Baybayon han Panalaron ha Estrecho han San Juanico o San Juanico Strait. Ha sidlangan han syudad, tabok han Estrecho de San Juanico, mabibilngan an isla o puro han Samar. Iton mga bungto han Samar nga tabok han Tacloban, amo an Basay ngan Santa Rita.
Sumala han 2000 census, an Tacloban mayda populasyon nga 200,639 ka tawo ha 34,758 nga panimalay.
Sulod
- 1 Yinaknan
- 2 Gobyerno
- 3 Kasaysayan
- 4 Ikinabubuhi/Ekonomiya
- 5 Imprastraktura
- 6 Relihiyon
- 7 Pag-aram/Edukasyon
- 8 Hospital
- 9 Parashyadahan/Turismo
- 10 Nahiaraan (Kultura) ngan Arte
- 11 Kitaa Gihapon
- 12 Mga Dugang nga Barasahon
- 13 Mga Sumpay ha Gawas
Yinaknan[igliwat | edit source]
Binisaya nga Winaray an lumad nga yinaknan han Tacloban.
Gobyerno[igliwat | edit source]
Pamunuan han Lalawigan[igliwat | edit source]
An Tacloban usa ka sakop nga siyudad han lalawigan han Leyte. An nasabi nga lungsod amo an kapital han Probinsiya han Leyte.
Pamunuan han Siyudad[igliwat | edit source]
An balay han Siyudad nakatindog dida ha Kanhuraw Hill. Tungod hini danay tawagon nga Kanhuraw ang pamunuan han Ciudad han Tacloban
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Tacloban mayda usa ka gatos katloan kag walo (138) nga baranggay.
Kasaysayan[igliwat | edit source]
Ha pagtikang, an ngaran han lugar nga kabahin han Tacloban ginngaranan nga Kankabatok (ha lain nga kasurat: Cancabato, Kankabato). Hi Kabatok (o Kabato) kuno amo an syahan nga nag-ukoy ha lugar. An mga sinmunod nga kinmada ngan nag-ukoy hira Gumoda, Huraw ngan iba pa.
Mayda lain nga teoriya hi Dr. Rolando Borrinaga mahitungod han ngaran nga Kabatok. Siring niya, nga an Tacloban, amo an resulta tikang han pag-usa hin duduha nga mga baranggay, an baranggay Kankabatok (nga ha pagtikang dida hiton Baranggay San Fernando yana) ngan an baranggay Kanhuraw (an baranggay nga diin nahimutang an City Hall). Ha Binisaya nga Winaray, iton "kabatok" (o 'kapatok') nangangahulogan nga kaaway, amo nga an literal nga kahulogan han "Kankabatok" "an gintatag-iyahan han kaaway". Siring ni Dr. Borinaga, an baranggay Kanhuraw, kabahin han ginhadi-an ni Kandaya nga naglalakip hin mga bahin ha Leyte ngan Samar. An mga baranggay nga kaaway han Kanhuraw ngan Kandaya amo an Kankabatok. (Dugang pa ni Dr. Borrinaga, amo kuno ini an rason nga mayda mga hagrani nga baranggay nga baga sugad liwat it ngaran sugad han Campetic (o Kan Pitik) nga nangangahulogan gintatag-iyahan ni Pitik ngan Candahug (o Kan Dahog) nga karugsidngon gintatag-iyahan ni Dahog).
Subay hini nga mga ngaran, mayda mga nasiring nga makikit-an an pamahungpahong han katilingban diin ini nga mga lugar hikakagian. Sugad han pulong nga "pitik," pananglitan. Ini nga pulong nangangahulogan nga "latik". Ha konteksto han pag-awayan,aton nakikita an opensiba nga personalidad ni Pitik. Sugad gihapon ini hi Dahug. An pulong nga "dahog" nangangahulogan hin "pagpaol-ol,o sobra pa." Nahimamaol-ol an hin-o man nga magtatalapas han nasabi nga dapit--Candahug, kun sugad.An istorya han ngaran nga "Kankabatok" in pwede kitaon hin sugad nga paglantaw.
An Kankabatok nagtikang komo usa nga barrio han Basay, Samar. Nahibulag ini nga nahimo nga lain nga bungto.
An ngaran nga Tacloban nakuha daw tikang hin usa nga pamaagi hin pangisda o panagat nga masurong han una dida hini nga bungto nga tinatawag panaklob. An ngaran nga Tacloban nangangahulogan nga diin nananaklob.
Han pag-abot han mga Americano, an Tacloban amo an gingamit nga base of operations han mga Americano han ira mga opensiba-militar ha Samar dida han Panahon han Gyera nga Pilipinhon-Americano. An Camp Bumpus nga yana dida nahimutang an Leyte Park Hotel amo an campo militar han mga Americano. (Ginkuha an ngaran han campo tikang hin sundalo nga hi Bumpus nga usa han namatay dida han Nahinabo ha Balangiga o Balangiga Incident).
Ha panahon han Ika-Duha nga Pankalibutan nga Gyera, an Tacloban amo an naging kapital han Commonwealth han Pilipinas ha pagbalik han mga fuerza Pilipinhon ug Americano tikang 1944 hangtod 1945 nga nahibalik an kapital ha Manila.
Ha 12 han Hunyo 1953, an Tacloban nahimo nga syudad katapos han pagpirma ni Presidente Elpidio Quirino han balaod nga nagbalhin han Tacloban tikang hin bungto ngadto hin syudad. An syahan nga alkalde han syudad hi Ildefonso Cinco.
Ikinabubuhi/Ekonomiya[igliwat | edit source]
Ha ekonomiya, iton Tacloban usa han mga pinakamalaksi nga natubo nga mga syudad ha Pilipinas. Dinhi nahamutangan an gidako-i nga luparan han rehiyon ngan mayda nahasalipdan nga duruungan o puerto hin mga barko. An produkto nga dako ha pag-export amo an lugit o kopra. Nagtukod an gobyerno hin zona ekonomika (economic zone), an Eastern Visayas Regional Growth Center (EVRGC) agod makuha an kadam-an hin mga katpong ug edukado nga mga trabahante. Iton mga investor ha EVRGC gintataga-an hin mga tax exemption ug incentive, ug iba pa nga mga pribilehiyo, tikang han mga gobyerno nasyonal ug lokal.
An usa liwat nga naka-upay hini para hiton mga investor amo an paggamit hin elektrika koryente han syudad tikang han dako nga Tongonan Geothermal Power Plant, nga damo iton nakukuha nga koryente nga diri gud duro naapektohan han mga presyo han lana ha kalibutan. Damo gihapon iton katigayunan hin tubig (water resources). An Tacloban amo liwat an ganghaan ngadto han Leyte Industrial Development Estate ha Isabel, nga didto nahimutangan an Philippine Phosphate Fertilizer Plant, an gidako-i nga factory hin fertilizer ha Asia, ug an Philippine Associated Smelter and Refining Company, an gidako-i nga copper procesing plant ngan nasod.
Imprastraktura[igliwat | edit source]
Relihiyon[igliwat | edit source]
Pag-aram/Edukasyon[igliwat | edit source]
Dida hit syudad nahamutangan in mga dagko nga mga institusyon hin pag-aram (educational institution) nga ginpapaluyo han gobyerno sugad hiton University of the Philippines Tacloban, an Leyte Normal University, an Eastern Visayas State University (nga han una amo an Leyte Institute of Technology), ug an Leyte National High School (nga gin-agnayan nga Leyte High). An National Maritime Polytechnic, kilalado komo usa han mga nangunguna ha teknolohiya nga mga iskwehan nga maritime ha Asia adto liwat ha Tacloban, nahamutangan ha Baranggay Cabalawan, sapit la hiton Tulay San Juanico. Harani liwat an UP School of Health Sciences (nga nahamutangan ha Palo, Leyte). Ha mga pribado nga iskwelahan nga adto o harani ha Tacloban, lakip hini an RTR Foundation (an gidako-i nga medical school han rehiyon), an Asian Development College, an Holy Infant College, an Leyte Colleges, an St. Paul's Business Schools (adto liwat ha Palo, usa han mga gidako-i, kon ha populasyon han mga istudyante, nga mga business schools ha gawas hit Manila), an AMA Computer College, STI, an St. Scholastica's College, an Alpha-Omega Learning Center, an Leyte Progressive High School, an Sacred Heart College, ug an UCFLP Pre-elementary School.
Primarya Elementarya[igliwat | edit source]
Publiko[igliwat | edit source]
Laboratory School[igliwat | edit source]
- Leyte Normal University
- Eastern Visayas State University
Pribado[igliwat | edit source]
Segundarya[igliwat | edit source]
Publiko[igliwat | edit source]
Pribado[igliwat | edit source]
Kolehiyo/Unibersidad/Aradman pan Teknikal[igliwat | edit source]
Hospital[igliwat | edit source]
- Divine Word Hospital
- Bethany Hospital
- RTR Medical Foundation
- EVRMC (Eastern Visayas Regional Medical Center)
- City Hospital
- Tacloban Doctors Medical Center
- Mother of Mercy Hospital
Amo ini an mga hospital ha Tacloban.
Parashyadahan/Turismo[igliwat | edit source]
An Tulay San Juanico, amo an gihalaba-i nga tulay ha Pilipinas ngan nadugtong ini hiton Tacloban ngadto hit ika-tulo nga gidako-i nga isla han Pilipinas, an isla han Samar. An Tulay San Juanico 2.1 ka kilometero, nahamutangan ha Baranggay Cabalawan ug usa han mga dagko nga kiritaon han mga turista dinhi nga syudad. Ha syudad gihapon nahimutangan an Price Mansion ug an Redoña Residence nga amo an mga gin-ukyan nira General Douglas MacArthur ug Presidente Sergio Osmeña han pagbalik han mga Americano ha Pilipinas dida han Ika-Duha nga Gyera Pangkalibotan. Iba nga mga kiritaon nga hagrani amo an Katedral han Palo (nahamutangan ini Palo, Leyte mga 11 ka kilometros tikang ha Tacloban); an mansyon ni Imelda Marcos nga baga hin sugad han Versailles;
an MacArthur National Park (nahamutangan ini ha Baranggay Candahug ha Palo, Leyte mga 6-7 ka kilometros tikang ha Tacloban), mga World War II nga site ug memorial, ngan mga pipira nga mga baybayon o beaches nga napalibot hit syudad ug mga hagrani nga mga bungto.
Nahiaraan (Kultura) ngan Arte[igliwat | edit source]
Mga Adlaw han Kapistahan ha Tacloban[igliwat | edit source]
Kalendaryo han mga Kapistahan ha Tacloban
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga Dugang nga Barasahon[igliwat | edit source]
- http://www.geocities.com/rolborr/tacsoc.html
Mga Barasahon mahitungod han Tacloban ni Dr. Rolando Borrinaga


text:
Gutógutó
Ha anatomiya han tawo, an gutógutó[1] (puydi liwat igsurat nga gutó-gutó[2]) usa ka kolumna nga agsob mayda 33 ka mga vertebrae, an sacrum, an intervertebral discs, an coccyx nga nahamutang ha dorsal nga aspeto han torso, nga ginbubulagang han mga spinal discs.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog. National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3. Tuig 2005. Pakli Ihap 371. Spine -> Gutógutó
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 103.


text:
Kanta
Ha musika, iton kanta in uska komposisyon hin boses o mga boses, nga ginbubuhat pinaagi hin pag-aawit. Ini liwat in puydi tumudlok ha uska komposisyon hiton instrumento panmusika, partikular ha kolokyal nga Amerikano nga Kaingles. It uska koral o bokal nga karantahon in puydi maglakip hin mga instrumento panmusika, o puydi liwat waray, sugad han kaso han mga karantahon a cappella. An mga liriko (mga pulong) hit mga karantahon in agsob masiday, maangay. Ini liwat in puydi magin relihiyosa o hayahay nga prosa.
Iton karantahon in puydi para ha solo nga magkaranta, duwet, triyo, o durudamo nga nagamit hit durudamo nga mga boses. Iton karantahon nga may-ada labaw usa nga boses ha usa nga arte in kinokonsidera nga mga buhat koral. Iton mga karantahon in haluag nga ginbabahin ha damo nga dirudilain nga mga porma, depende ha kriterya nga gingamit. Usa nga dibisyon in namumutnga ha "karantahon nga arte", "karantahon nga pop", ngan "karantahon nga tuminongnong". Ha iba nga pamaagi hin klasipikasyon in pinaagi hin panuyuan (sagrado ngan sekular), o istilo (sayaw, ballad, Lied, ngbp), o panahon han gintikangan (Renasimyento, Kontemporaryo, ngbp.).


text:
Tawi-Tawi
An Tawi-Tawi usa nga isla nga probinsya o lalawigan han Pilipinas nga nahamutang ha Autonomo nga Rehiyon ha Muslim Mindanao (ARMM). An kapital hini amo an Panglima Sugala ngan an probinsya amo an pinakasalatan o pinakahabagatan han nasod. Ha kanawayon o amihanan-katundan nahamutang an probinsya han Sulu ngan ha katundan amo an probinsya han Sabah ha Malaysia. An Tawi-Tawi naglalakip gihapon hin pira nga mga isla ha Dagat Sulu ha kanawayon o amihanan-katundan, nga amo an Isla han Cagayan de Tawi-Tawi ngan an Turtle Islands, nga mga karuhaan (20) ka kilometro la kaharayo tikang ha Sabah.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
An kadam-an han mga tawo ha Tawi-Tawi mga Sama o mga Badjao. Damo ha ira mayda adlaw-adlaw nga komersyo ha Sabah, kay ini 14 ka kilometro la an kaharayo. An mga Sama nga yinaknan, Tausug, Badjao, Arabo, ngan Bahasa Melayu amo an kaurugan nga mga yinaknan nga ginagamit dinhe.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Tawi-Tawi ginbahin ngadto hin napulo kag usa (11) nga mga bungto. Kasagaran han mga bungto nahamutang ha mga isla ha Kapuropod-an Sulu. Duha han mga bungto, Mapun, ngan Turtle Islands nahamutang ha Dagat Sulu.


text:
Papa Juan Pablo I
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Juan Pablo I (ha Latin Ioannes Paulus PP. I), natawo nga Albino Luciani (Oktubre 17, 1912 – Septyembre 28, 1978), naghadi komo papa ngan soberano han Syudad han Vaticano tikang han Agosto 26, 1978 tubtob Septyembre 28, 1978. An iya 33-nga-adlaw nga papado amo an usa han mga gimadali-i nga paghadi han kaagi han mga papa, ngan nagresulta han Tuig han Tulo nga Papa. Namatay hiya ugsa hiya makahimo hin legacy komo papa, ginhihinumdoman hiya tungod han iya pakisangkayon ngan pagkamahiyom, nga naikompara ini kan "Buutan nga Papa Juan", an popular nga Papa Juan XXIII.
Hiya amo an syahan nga papa pagpili hin doble nga ngaran ngan iya ini ginbuhat ha dungog han mga duha nga nag-una pa la ha iya nga mga papa, hira Papa Juan XXIII ngan Papa Pablo VI. Hiya liwat an syahan (ngan ha yana hiya pa gud la) nga papa nga nag-gamit han "nga syahan" han iya ngaran ha paghadi.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]


text:
Papa León XIII
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa León XIII (ha Linatin: Leo PP. XIII), natawo nga Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci (Marso 2, 1810 – Hulyo 20, 1903), amo an Papa han Singbahan Katoliko Romano, nga naghadi tikang han 1878 kutub 1903. Hiya an gilagasi nga papa (naghadi tubtob han edad 93), ngan iya an ikatulo nga gima-ihai nga pontificado, sunod han iya direkta nga nanguna ha iya nga hi Pío IX ngan Juan Pablo II.
Kilalado hiya han iya intelektwalismo, an pagpadukwag han mga gintutod mahiunong han sosyudad upod han iya ensiklika nga Rerum Novarum ngan an iya mga paningkamot hin paghubad han kamutangan han Singbahan ha bahin han moderno nga panhunahuna. Naka-impluwensya hiya han Katoliko Romano nga Mariolohiya ngan iya ginbandilyo an rosaryo ngan an eskapularyo. Nagpagawas hiya hin napulo kag usa nga mga ensiklika han rosaryo, nag-aproba hin duha nga bag-o nga eskapularyo ni Maria ngan amo an syahan nga Papa nga bug-os in pagkarawat han konsepto kan Maria nga medianera.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Mga sinurat ngan biyograpiya ni Papa León XIII tikang han Vaticano
- Papa León XIII, pagsubay han iya pontificado (ha Iningles)
- Mga etext han iya mga ensiklika ngan iba nga mga dokumento
- Papa León XIII: texto upod in mga concordance ngan talaan hin mga kaurugan
- Kinabuhi ngan mga Buhat ni Papa León XIII (1883)
- Papa León XIII at Find a Grave


text:
Tunga, Leyte
An Tunga usa nga ika-unom nga klase nga bungto ha lalawigan han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 6,111 ka tawo ha 1,172 nga panimalay.
Sulod
Kasaysayan[igliwat | edit source]
Han Marso 4, 1948, gin-organisa an "Pag-urosa han mga Tunga-on", nga amo an katig-uban nga namuno han kampanya nga himuon an Tunga nga bungto. An mga napili nga mga liderato hini amo hira Domingo A. Ponferrada, komo Presidente; Martino Ariza, Syahan-nga-Bise-Presidente; Blas Uribe, an Ika-Duha-nga-Bise-Presidente; Vicente Catenza, nga Ika-Tulo-nga-Bise-Presidente; Primitivo Geraldo, Secretarya; Norberto Quintana, treasurer; hira Ramón Santillan, Sr (nga ha 2004 nagkaada hin 100 ka tuig an pangidaron) ngan Juan Avila, an mga auditors; Paulo Cotoner, Magno Buñales ngan Arsenio Carit, mga Sergeants-at-Arms.
Ini nga mga liderato nag-imbitar ngan ginsumatan hi Atilano R. Cinco, an Kongresista han ika-5 nga Distrito han Leyte, mahitungod han ungara han Tunga nga mahimo nga bungto. Hi Kongresista Cinco nagsaad pagpasa hin bill ha kongreso kon ngatanan nga nasuporta nga papeles andam na. Amo nga mayda ginhimo nga a committee nga mabiling hin consensus. Hi Martino Ariza napili nga chairman; ug an mga miyembro mga pipira nga istudyante han Tunga Institute.
Hi Presidente Elpidio Quirino nagpagawas han Executive Order No. 266, ha pitsa han Septyembre 24, 1949, nga naghimo han Tunga nga bungto, pero an mga ginpili nga mga opisyales lokales kinahanglan magkapot han ira mga puwesto mga pira ka adlaw katapos han mga pinili-ay.
Ha Nobyembre 15, 1949, hi Provincial Board Secretary Ricardo Collantes, komo representante ni Gobernador Catalino Landia han Leyte, nagproklama han Bungto han Tunga ha atubangan hin mga maglipayon nga Tunga-on ngan mga bisita.
Katawhan nga Kultura[igliwat | edit source]
Binisaya nga Winaray an lumad nga yinaknan han Tunga. An kadam'an han katawhan mga Katoliko Romano. An santo patron han Tunga hi San Antonio de Padua ngan ginsasa-urog an fiesta han bungto ha Agosto 13
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Tunga mayda walo (8) nga baranggay.
- San Antonio
- Sto. Nino
- San Pedro
- Astorga
- San Vicente
- Banawang
- San Roque
- Balire
Mga Opisyales han Tunga (yana)[igliwat | edit source]
Mayor: Cotoner , Christy Gonzales
Bise-Mayor: Malda , Howell Vilbar
Mga Konsehal:
- Catalina Agda
- Eleazar G. Prudente
- Ma. Evelyn P. Avila
- Lolita S. Ergina
- Corazon G. Esquibel
- Marilyn A. Cubilla
- Jose Capoporo A. Uribe
- Egidio G. Baac
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
Kaarangay:Tungga


text:
Limerick
An Limerick (kaluwas /ˈlɪmrɪk/; Inirlandes: Luimneach [ˈl̪imʲɨnʲəx])[1] amo an ikatulo nga gidako-i nga syudad han Republika han Irlanda,[† 1] ngan an dako nga syudad ha Kondado Limerick. An Limerick amo an ikaduha nga gidako-i nga syudad ha lalawigan han Munster, nga usa nga lugar nga naglalakip han butnga-katudnan ngan habagatan han Irlanda.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Tikang han loimeanach [ˈl̪imʲənəx] nga nangangahulogan nga "bare marsh", usa nga ngaran nga Romano in pagtikang ngan ha syahan anay gingamit pagtawag han dapit han labnasan han Shannon ha ubos han yana nga syudad
Cite error:
tags exist for a group named "†", but no corresponding
tag was found, or a closing
is missing


text:
Chiang Kai-shek
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Chiang Kai-shek (nahig-araan nga Tsinino: 蔣中正 / 蔣介石; ginyano nga Tsinino: 蒋中正 / 蒋介石; pinyin: Jiǎng Jièshí) (Oktubre 31, 1887 – Abril 5, 1975) amo an Intsek nga namuno ha militar ngan politika nga amo an nagin lider o namuno han Kuomintang (KMT) katapos han kamatay ni Sun Yat-sen han 1925. Hiya an namuno han gobyerno han nasod han Republika han Tsina tikang han 1928 tubtob han iya kamatayan han 1975.
Hi Chiang an namuno han Amihanan nga Expedisyon agod mahiusa an Tsina patok han mga warlord ngan nagdaog hiya dida han 1928 nga amo an namuno han Republika han Tsina. Ginpamunoan ni Chiang an Tsina dida han Ika-Duha nga Intsek-Hapon nga Gyera, nga diin an pagkita kan Chiang ha Tsina linmuya, pero an iya pagkaprominente ha langyaw dinmukwag. Dida han Intsek nga Gyera Sibil (1927–1949), naningkamot hi Chiang pagpirde han mga Intsek nga komunista, pero ha kataposan waray hiya makahimo hini, ngan napiritan an iya gobyerno han KMT nga kumalagiw ngadto ha Taiwan, nga diin nagpadayon hiya pagsirbe nga Presidente han Republika han Tsina ngan Director-Heneral han KMT han nahabilin nga bahin han iya kinabuhi.


text:
TACLOBAN CITY - Nakaalerto na yana an Regional Disaster Risk Reduction and Management Council (RDRRMC-8) bahin ha guinlalauman nga pag igo han Tropical StormYolanda dinhi ha Sinirangan Bisayas yana nga maabot nga Byernes.
Ha guindumara nga katitirok han RDRRMC kaupod an pira nga mga ahenya han gobyerno, guinmanduan ni RDRRMC Chairman ngan OCD-8 Regional Dir. Rey Gozon an tanan nga mga alkalde ha rehiyon 8 nga ig aktibar na an mga Local Disaster Risk Reduction and Management Council (LDRRMC) agud magin andam an mga katawhan inkaso nga sumulod na ha Philippine Area of Responsibility an mao nga bagyo.
Nagpahimatngon naman guihapon an mao nga opisyal ha mga residente nga magin ikmat ngan mabinantayon labi na adton mga nag uukoy ha mga landslide ngan flashflood prone areas.
Kasumpay hini, nangaro guihapon hin bulig hi Gozon ha mga myembro han media may paghisumpay ha pagpasarang han impomasyon bahin ha maraot nga panahon.


text:
Nilo
An Nilo[1] o Nile (Inarabo: النيل an-nīl; Kahadto nga Ehiptohanon iteru o Ḥ'pī, Kopt piaro o phiaro) amo an usa ka salog ha Afrika. Amo ini an gihahalabai nga salog ha Kalibutan (nga mayda 6,650 km or 4,132 mi), nga naawas pakandto ha Dagat Mediteranyo harani ha Alexandria. An ngaran nga Nile (ha Iningles) o Nilo (Kinatsila ngan Winaray) kinuha ha Griyego nga pulong Nelios.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Baraan nga Biblia: An Maupay nga Sumat Para ha Imo (Biblia nga Ginhubad ha Pinulongan nga Samarenyo) Samarenyo Popular Version SPV 050 P PBS 2003-1 Philippine Bible Society 1978


text:
Issyk Kul
An Issyk Kul (poydi gihap Ysyk Köl, Issyk-Kol; Kinirgis: Ыcыk kөл Issık Köl, Tinurkiya: Issık Göl , Rinuso: Иccыk-Kyлb, Tsinino: 熱海) usa nga waray ginagawsan nga danaw ha amihanan nga kabugkiran Tian Shan ha sinirangan Kyrgyzstan. Amo ini an ikanapulo nga gidadkoi nga danaw ha kalibotan ha kadamo hin tubig ngan ikadua nga gidadakoi nga mapag-ad nga danaw kahuman han Dagat Caspio. Bisan ini ginpapalibotan hin natatabonan nga nyebe nga mga kabugkiran, diri ini nabag-tik, amo ini nga ginngaranan nga may kasirigngon nga "mapaso nga danaw ha Kinirgis nga yinaknan.


text:
Papa Urbano VII
Hi Papa Urbano VII (4 Agosto 1521 – 27 Septyembre 1590), nga natawo ha ngaran nga Giovanni Battista Castagna, amo an Papa han Singbahan Katoliko hin napulo kag tulo ka adlaw han Septyembre 1590, an gihalipoti nga paghadi komo papa ha kaagi.
Kinabuhi[igliwat | edit source]
An iya katulinan Genovahanon, kundi natawo hiya ha Roma. Ginhimo hiya nga Kardinal-Presbitero han S. Marcello han 1584. Napili hiya nga masunod kan Papa Sixto V (1585–1590) han 15 Septyembre 1590, kundi namatay hiya hin malaria (27 Septyembre 1590) ugsa han pagkoronar, nga nagdangat han iya paghadi nga amo an gihalipoti nga paghadi komo papa ha kaagi.
Nag-alagad anay hiya komo gobernador han Bologna ngan komo arsobispo han Rossano, ngan hin damo nga tuig, hiya an nuncio ha Espanya; an iya kapili komo papa gindapigan han Espanyol nga grupo.
An madali nga paghadi ni Urbano VII amo an nagpagawas han syahan nga nasabtan nga diri-pagtugot hin panigarilyo ha kalibutan, kay nagtarhog hiya hin pag-excomulgar hin bisan hin-o man nga "magtabako ha ganghaan hin o ha sakob hin singbahan, bisan ha pagmama, o paghunsoy o pagsimhot han polbo nga porma hini pinaagi ha irong".[1]
Kitaa gihapon[igliwat | edit source]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Public smoking ban: Europe on the move. European Society of Cardiology: (2006). ginhipos tikang ha an orihinal dida han 24 Mayo 2011
Bibliograpiya[igliwat | edit source]
- "Pope Urban VII" in the 1913 Catholic Encyclopedia.
- The Death of the Popes by Wendy J. Reardon, 2004.


text:
Humay
An humay (Iningles:Rice) (Pambansa:Palay) , monocot nga mga tanom Oryza sativa o Oryza glaberrima. It iya pinarotan nga liso in gintatawag nga bugas. Komo usa ka grano cereal, ini an panguna nga pagkaon hin dako nga bahin han kanan kalibutan katawhan, labi na ha Sinirangan nga Salatan Asya, an Butnga Sinirangan, Latin America ngan Caribe. Ini an grano nga may-ada ikaduha nga gidadakoi nga produkyon, kahuman la han mais.
Tungod nga dako nga bahin han mais in ginpapaturok diri para ha tawo nga pagconsumo nga katuyoan, an bugas in gihihinongdani nga grano kun nutrisyon han katawhan ngan pagkarawat hin calorie it ginhihimangrawan, nga nahatag labaw han kat-lima nga mga calorie nga gincoconsumo han tawo nga espesye han kalibutan.
Mga pamaagi ug proseso han pagtanom hin humay ha uma[igliwat | edit source]
- An gigisiyahani nga bubuhaton, amo an pag ARADO. It pag-arado amo ine an pagtusak han tuna nga pagsasaburan han humay.
- Ikaduha,an pag MOTOR. It pag motor liwat asya ine an paglimpyo han tuna nga pagsasaburan. Kinahanglan balik-balikon it pag motor han tuna basi magkatatanggal an mga si-ot o an mga una na nga ginanihan.
- Ikatulo,an pag HARAS ngan pag APIS. Asya ine liwat an paglimpyo ngan pag ayad hin tapi o tagaytay.
- Ikaupat,an pag SAPHID o pag SUROD. It pag saphid o pag surod amo na ine an pagpatag han tuna nga pagsasabwagan han binhi nga imo napili ig tanom.
- Ikalima,an pagpa TUOY o pag PALABTOG han binhi nga imo napili. Pag-abot hin baynte ka oras na pagpatuoy, poydi mo na ine haw-ason ngan ihuwad liwat ha kinap hin patag.
- Ikaunom,an pag SABWAG han binhi. Tikang han adlaw nga paghaw-as han binhi, mamumulat ka anay ma upat ka adlaw ugsa han pagsabwag ha uma.
- Ikapito,an pag GANI. Pag abot han baynte diyas tikang han pagsabwag han binhi, amo na it pagpa gani. Kinahanglanon liwat magka may-ada eksakto nga tubig it im tanom basi masayon ngan di matig-a pag gani. Manginginahanglan kana hito hin tawo nga magturupad hini nga trabahuon ha paagi hin pagsuhol haira.
- Ikawalo,an pag TANOM. An pag tanom, pagkinbuwasan la ngahaw han pagpa gani. Manginginahanglan ka gihapon hine hin magtratrabaho basi mapadagmit ngan malaksi mahuman. Siguraduha gihapon na dire mawawarayan tubig im tanuman basi dire pagmad-an ngan mamatay im tanom.
- Ika-siyam,an pag ABONO. Pag-abot liwat hin lima kaadlaw tikang han pag tanom asya na an im pag-abono basi mag maupay an pagtubo han im tanom. Pagkatima liwat, mamumulat ka ngada ha kuwarenta-e-singko diyas san-o ka mag-abono utro.
- Imo pagbuburusitahon tim uma o tanuman para mabantayan ngan makabaro ka na maupay it pagtubo tim tanom. Pag-abot han oras han pag ulbo han bunga, imo gud ine titimangnuon hin kaurupayda. Poydi mo gihapon esprihan para dire pagyatuton ngan mananapon para magmaupay it kuha hit humay.


text:
Genova
An Genova (ha Iningles: Genoa; ha Kinatsila: Génova; ha Genovese ngan Liguriano: Zena; ha Linatin ngan ha kadaan nga ka-Iningles: Genua ) usa nga importante nga syudad nga daungan hin bapor ha amihanan nga Italya, an kapital han lalawigan han Genova ngan han rehiyon han Liguria. An syudad mayda populasyon nga mga 610,000 ngan an urbano nga kahaluag mayda populasyon hin mga 900,000. Tinatawag liwat ini nga la Superba ("an Superba") tungod han mahimayaon nga kaagi hini.[1]
Mga reperensya[igliwat | edit source]


text:
Venesya
An Venesya (ha Initalyano: Venezia, Venesyano: Venesia o Venexia; ha Kinatsila: Venecia; ha Iningles: Venice) usa nga syudad ha amihanan nga Italya, an kapital han rehiyon han Veneto. Upod han Padua, nalalakip an syudad han Padova-Venesya nga Metropolitano nga Area (nga may populasyon nga 1,600,000). Ha kaagi, an syudad usa ng naglulugaring nga nasod. Kilalado an Venesya nga "La Dominante", "Serenissima", "Hada o Reyna han Adriatico", "Syudad hin Tubig", "Syudad hin Mga Tulay", ngan "Syudad hin Kapawa". Ginsisiring hin agsob nga usa ini han mga gimahusayi nga syudad ha kalibutan.[1]
An syudad naglalakip hin 18 nga mga gudti-gudti nga puro o isla dida han bangalogon nga Laguna han Venesya ha daplin han Dagat Adriatico ha dumagsaan nga Italya. An maarat hin tubig nga laguna nahamutang ha butnga han mga ganghaan han Po (ha salatan) ngan han Piave (ha amihanan) nga mga Salog. Nalalakip han banabana hin populasyon nga of 272,000 ka molupyo an populasyon han bug-os nga comune han Venesya; mga 62,000 ka molupyo han kaagihanon o historiko nga syudad han Venesya (Centro storico); 176,000 ka molupyo ha Terraferma (ha literal nga Winaray "dig-on nga tuna"; an tawag han Mainland), nga kaurogan didto han dako nga frazione han Mestre ngan Marghera; ngan 31,000 ka molupyo nga naukoy han iba nga mga puro o isla dida han laguna.
An Republika han Venesya usa nga importante nga gahom ha kadagatan dida han Butnga nga Panahon ngan Renasimyento, ngan usa nga lugar hin pagtirok para hin paglansar para han mga Cruzadas ngan han Pag-awayan han Lepanto, ngan usa gihapon nga importante nga sentro hin komersyo (labi na hin seda, grano ngan komersyo hin panakot) ngan arte dida han ika-13 nga siglo tubtob han kataposan han ika-17 nga siglo.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Barzini, Luigi (1982-05-30). The Most Beautiful City In The World - The. New York Times. Ginkità dida han 2009-03-28.


text:
Tarlac
- Para han syudad, kitaa an Syudad han Tarlac. Para han salog, kitaa an Salog han Tarlac.
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Tarlac usa nga ginpalibutan hin tuna nga lalawigan o probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Butnga nga Luzon nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han Tarlac. An Tarlac nasapit han Pangasinan ha amihanan, han Nueva Ecija ha sidlangan, han Pampanga ha salatan, ngan han Zambales ha katundan.
Sulod
Demograpiko[igliwat | edit source]
Sumala han census han tuig 2000, an Tarlac mayda populasyon nga 1,068,783. An densidad han populasyon mga 350/km². An Kapampangan gin-gagamit han katunga han populasyon ngan an Ilokano gin-gagamit hin 41%. An Tinag-alog ginagamit gihapon.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Tarlac ginbahin ngadto hin napulo kag pito (17) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad. Ini nga mga pagbahin, ginbahin pa ngadto hin 510 ka baranggay. An lalawigan mayda tulo nga mga distrito kongresyonal.
Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Nahamutang an lalawigan ah butnga han mga butnga nga patag han Luzon, ginpalibutan hin tuna hin upat nga mga lalawigan: han Nueva Ecija ha sidlangan, han Pangasinan ha amihanan, han Pampanga ha salatan, ngan han Zambales ha katundan. Mga 75% han lalawigan patag samtang an nahabilin, mga bungtod tubtob kabugkiran.
Sugad han iba nga mga dapit han Butnga nga Luzon, an lalawigan mayda duha nga mga panahon: an tighuraw tikang han Nobyembre tubtob han Abril ngan an tig-uran para han nahabilin nga bahin han tuig.
Kaagi[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga websayt han gobyerno han Tarlac
- Websayt han komunidad han Syudad han Tarlac
- WOW Philippines - Tarlac
- Staying in Tarlac
- Tarlac City Directory


text:
Sistema Metriko
An sistema metriko in kanasoran ninapulo nga sistema hin panukol nga nagtikang base han mètre des archives ngan an kilogramme des archives nga ginpakikila han Fransya ha in 1799. Ha paglabay han mga tuig, an pankasayoran han metro ngan an kilogramo in ginpino ngan an sistema metriko in nahisumpay ha paglalakip han damo pa nga mga sukol. Bisan pipira nga kaibhan han sistema metriko an gumawas ha urhi nga ika 20 ngan unhan nga ika 20 gatostuig, an termino in yana agsob gingagamit nga sinonimo han "Kanasodnon Sistema han mga Panukol" - an buhatanon nga sistema han panukol han haros ngatanan nga nasod ha kalibutan.
An Estados Unidos nala an nabibilin nga industriyalisado nga nasod nga diri nagamit han sistema metriko han iya buhatanon nga sistema han panukol, bisan an paggamit han sistema metriko in binuhatanon nga ginduduso para han paggamit tikang pa han 1866. Bisan an Reino Unido in nagpatapod nga binuhatanon nga paggamit han sistema metriko para han kadam-an nga paggamit nga panukol, diri pa ito kalat nga paggamit didto ngan an nahigaraan nga sistema imperyal pa an kadam-an ngan nakasarang nga paggamit.
Bisan an mga nagpatikang in may-ada panuyuan nga pagkamay-ada hin sistema nga patas-patas nga mahihigamitan han tanan, nasabtan nga kinahanglanon maggamit hin batakan nga yunit ha ilarom han kustodiya han punuan o iba nga ginpadig-onan nga otoridad komo istandarte. Tubtob 1875, an nakapot hini nga batakan yunit han panukol in ginmimintinar han punuan han Fransya han ginparsa ini ha kapunuan nga katig-uban - am Conférence générale des poids et mesures (CGPM). Ginhihingyap yana nga an mga katapusan hini nga mga batakan in igreretiro ha 2014.


text:
La Union
- It "La Union," nga waray tigaman nga "o," amo an probinsya ha Pilipinas. Para hin mga lugar ha Latin America ngan Espanya, kitaa an La Unión.
An lalawigan han La Union usa nga lalawigan han Pilipinas nga nahimutang ha Ilocos nga Rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Syudad han San Fernando ngan ginsasapitan ini han Ilocos Sur ha amihanan, han Benguet ha sidlangan, ngan han Pangasinan ha salatan. Ha katundan han La Union amo an Dagat Salatan Tsina.
Sulod
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An La Union ginbahin ngadto hin napulo kag siyam (19) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad.
Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Sugad han kaurugan nga mga dapit han rehiyon, it lalawigan nahamutnga han Cordillera nga kabugkiran ha sidlangan ngan han Dagat Salatan Tsina ha katundan.
Kaagi[igliwat | edit source]
Nahimo an lalawigan han La Union, (tikang han la unión nga nangangahulogan nga "an paghiusa" o "an nahiusa" ha Kinatsila) han tuig 1850, dida han pagtirok han gobyerno han mga salatan nga bungto han Ilocos Sur, han amihanan nga mga bungto han Pangasinan,ngan han salatan nga bungto han Benguet ha sidlangan.


text:
Elbridge Gerry
Hi Elbridge Thomas Gerry (kaluwas: ˈɡɛri) (Hulyo 17, 1744 – Nobyembre 23, 1814) usa nga Amerikano nga tawo ha estado ngan diplomat. Komo Demokrata-Republikano, napili hiya nga ikalima nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos han Amerika. Nagsirbe hiya ha ilarom ni James Madison, tikang han Marso 4, 1813, tubtob han iya kamatay katapos hin usa ngan hin tunga ka tuig.[1] Hiya an syahan nga Sugbong-Mangulo nga waray dinmalagan para hin pagka-Mangulo han Estados Unidos.
Usa hi Gerry han mga nagpirma han Pagdeklara hin Paglugaring han Estados Unidos ngan han Mga Artikulo hin Konfederasyon. Hiya in usa han tulo ka tawo nga waray pinmirma han Batakan-Balaod kay waray man ini hadto nga takna, maglakip hin Talaan hin mga Katungdanan. Ha urhe nga panahon hi Gerry nagin Gobernador han Massachusetts. Kilalado hiya nga amo an may ngaran nga ginkuhaan han Iningles nga pulong nga gerrymandering (pag-gerrymander), in proseso nga diin in mga distrito ha pinili-ay ginhihimo ha ungara nga makabulig han partido ha poder, bisan kon an kaluwas nga - jer - ha gerrymandering naiba tikang han kaluwas han ngaran ni Gerry.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Hiya an ikaduha nga Sugbong-Mangulo nga namatay ha puwesto; an syahan amo an nag-una ha iya nga hi George Clinton.


text:
Papa Francisco
Hi Papa Francisco, (Linatin: Franciscus; Kinatsila: Francisco) nga natawo ha ngaran nga Jorge Mario Bergoglio, (natawo Disyembre 17, 1936) amo yana an papa han Singbahan Katoliko Romano, nga napili han Marso 13, 2013. Ugsa han iya kapili ha pagkapapa, api hiya han Katiringban ni Hesus o mga Heswita. Nag-alagad hiya nga Arsobispo han Buenos Aires tikang han 1998. Nahimo hiya nga kardinal han 2001. Hiya an syahan nga papa nga pinmili hin "Francisco" komo iya ngaran. Hiya in syahan nga tuminongnong ha Amerikas nga napili nga papa. Hiya liwat in nagin syahan nga diri-Europeo nga papa tikang han ika-8 gatostuig.
Sulod
Hadin burubata[igliwat | edit source]
Hi Jorge Mario Bergoglio in natawo ha Buenos Aires, usa ha lima nga anak han Italyano nga imigrante na hi Mario José Bergoglio, usa nga trabahador, ngan iya asawa Regina María Sívori, usa nga tagbalay. Han batan-on pa, gintanggal an usa nga baga ni Bergoglio tungod hin impeksyon. Hiya in nag-aram ngan kinmarawat hin master's degree hin kimika ha University of Buenos Aires san-o hiya nagdesisyon nga pumadayon ha eklesyastiko nga kinabuhi. Sumala liwat ha iba nga reperensya, hiya in nag-gradwar ha uska eskoylahan teknikal komo kimikal teknisyan ngan ha edad nga 21 in nagdesisyon nga magin padi.
San-o magin papa[igliwat | edit source]
Heswita[igliwat | edit source]
Hi Bergoglio in inmapi ha Katiringban ni Hesus hadton 11 Marso 1958 ngan nag-aram para magin padi ha seminaryo Heswita ha Villa Devoto. Han 1960, hi Bergoglio in kinwarat hin pagkalisesya hin pilosopiya tikang ha Colegio Máximo San José ha San Miguel; han 1964 ngan 1965, hiya in tinmutdo hin literatura ngan psikolohiya ha Colegio de la Inmaculada, uska segundarya nga eskoylahan ha lalawigan han Santa Fe, Argentina, ngan hadton 1966 hiya in tinmutdo hin pareho nga kurso ha Colegio del Salvador ha Buenos Aires.[4]
Han 1967, hi Bergoglio in nakatima han iya pag-aram teyolohiko ngan naordinar ha pagkapadi hadton 13 Disyembre 1969, ni Arsobispo Ramón José Castellano. Hiya in inmatender ha Facultades de Filosofía y Teología de San Miguel (Pilosopikal ngan Teyolohikal nga Facultad han San Miguel)[5], uska seminaryo ha San Miguel, lalawigan han Buenos Aires. Hi Bergoglio in kinmarawat hin novice master dida ngan nagin propesor hin teyolohiya.
Pinasaka hi Bergoglio han Katiringban ni Hesus ngan hiya in nagserbe komo probinsyal para han Arhentina tikang 1973 ngada 1979. Hiya in nabalhin ha 1980 ngan nagin rektor han seminaryo ha San Miguel, ngan nagserbi ha ngada nga kapasidad tutob 1986. Hiya in nagbuhat han iya nagbuhat han doctoral dissertation ha Sankt Georgen ha Alemanya ngan binmalik ha Arhentina para magserbi komo manngongompisal ngan espirituwal direktor ha Córdoba.[6]
Pagka-obispo[igliwat | edit source]
Ginhimo hi Bergoglio nga Auxiliary nga Obispo han Buenos Aires han 1992 ngan gin-ordenar hiya dida han 27 Hunyo 1992 komo Titulado nga Obispo han Auca,[7] nga diin hi Kardinal Antonio Quarracino, Arsobispo han Buenos Aires, amo an nangunguna nga nagkonsagrar.[2] Han 3 Hunyo 1997, ginhimo hi Bergoglio nga Coadjutor nga Arsobispo han Buenos Aires nga mayda katungod hin automatiko nga pagsunod hin pagin-arsobispo.[8] Han kamatay ni Quarracino dida han 28 Pebrero 1998, hi Bergoglio nagin Arsobispo ngan dungan nga nahimo nga ordinaryo para hin mga Sinirangan nga Katoliko ha Argentina, nga waray kalugaringon nga prelado.[2] Komo Arsobispo han Buenos Aires, naghimo hi Bergoglio hin mga bag-o nga parokya ngan ginliwat an istruktura han mga lingkoranan hin pagdumara han arkidiosesis, nanguna hin ugop-hin-kinabuhi nga mga pan-gi-os, ngan naghimo hin komisyon para han mga butang ha divorsyo.[9]
Kardinal[igliwat | edit source]
Han konsistoryo hadton 21 Pebrero 2001, hi Arsobispo Bergoglio in hinimo nga kardinal ni Papa Juan Pablo II nga may titulo nga kardinal-padi han San Roberto Bellarmino. Han pagbiyahi niya ha Roma para han seremonya, hiya ngan an iya bugto nga babaye Maria Elena in nagbisita ha baryo ha amihanan Italya kun diin natawo an ira amay.
Komo kardinal, hi Bergoglio in ginkapakot hin lima nga mga posisyon administratibo ha Curia Romano:
- Api han Kongregasyon para han Baraan nga Pag-ampo ngan an mga Disiplina han mga Sakramento
- Api han Kongregasyon para han Kapadian
- Api han Kongregasyon para han mga Instituto han Konsegrado nga Pankinabuhi ngan mga Sosyudad han Kinabuhi Apostoliko
- Api han Konseho Pontifico para han Pamilya
- Api han Komisyon para han Amerika Latina
Han uruurhi hiton nga tuig, han hi Kardinal Edward Egan binmalik ha New York kahuman han mga pag-atake hadin Septyembre 11, hi Bergoglio in nagsaliwan ha iya komo relator (nagrerekord nga maghirilom) han Konislyo han mga Obispo ngan, sumala han The Catholic Herald, in naghimo hin "uska naayunan nga impresyon komo uska tawo nga buklad han komunyon ngan dialogo.
Hi Kardinal Bergoglio in nakilala han iya personal nga pagpaubos, konserbatismo ha doktrina ngan panalimbasug ha hustisya pankatiringban. Uska yano nga pankinabuhi in naghatag hin iya reputasyon han pagkamaubos. Naukoy hiya ha uska gutiay nga apartment, imbes ha magarbo nga urukyan han obispo ha may Olivos. Hiya in nasakay hin panakayan publiko ngan naluto hin iya kalugaringon pagkaon. Iya ginlilimitahan an iya oras ha Roma para hin "bagakidlat nga mga pagbisita".
Han pagkamatay ni Papa Juan Pablo II, hi Bergoglio in kinonsidera nga usa ha mga papabile nga kardinal. Hiya in tinmambong komo usa namimili nga kardinal han 2005 konklave Papa nga nagpili kan Papa Benedicto XVI. Ha National Catholic Reporter, hi John L. Allen, Jr. in nagsumat nga hi Bergoglio in usa ha nangunguna han 2005 nga Konklave. Han Septyembre 2005, an Italyano nga magasin in nagsumat nga hi Bergoglio in nasunod la kan Kardinal Ratzinger ha Konklave ngan hiya in kinmarawat hin 40 nga botos ha ikatulo nga balota, pero inmubos ha 26 ha ikaupat nga balota. Ini daw in nakabasi ha uska diary nga gintatag-iyahan hin uska waray nagpakilala nga kardinal nga ada ha konklave. An La Stampa in nagsumat nga hi Bergoglio ngan hi Ratzinger in magkadukot hadton nga piniliay, tubtob naghangyo hiya ha mga kardinal nga diri hiya botoson. Han turutimprano, dida hiya han paglubong kan Papa Juan Pablo II.
Hadton 2005 Konsilyo han mga Obispo, hiya in napili komo uska api han kahuhuman-nga-konsilyo.
Komo uska kardinal, hi Bergoglio in nahisusumpay ha Komunyon ngan Liberasyon, uska konserbatibo nga katig-uban han mga Katoliko han mga nanonoo. Hiya in danay nayakan han ira tinuig nga katitirok panmasa ha Rimini, Italya.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Ini nga darahonon tikang hin homily ni Bede: "Vidit ergo Iesus publicanum, et quia miserando atque eligendo vidit, ait illi, Sequere me." "Hi Jesus kinmita han publikano, ngan tungod kinmita hiya upod hin pagkamauloy ngan pagpili, sinmiring ha iya, 'Sunod ha akon.'" preso da: Miserando atque eligendo: il motto di Papa Francesco.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 (Kinatsila) Bergoglio, Jorge Mario. Breve biografía de obispos. La Agencia Informativa Católica Argentina. Ginkità dida han 15 Marso 2013.
- ↑ Pope Francis, Jorge Mario Bergoglio, S.J.. Catholic Hierarchy. Ginkità dida han 18 March 2013.
- ↑ "Pope Francis : Cardinal Jorge Mario Bergoglio named new Pope". Baltimore News Journal. 13 Marso 2013. http://www.baltimorenewsjournal.com/2013/03/13/pope-francis-i-cardinal-jorge-mario-bergoglio-named-new-pope/. Ginkúhà dida han 13 Marso 2013.
- ↑ Juan Manuel Jaime – José Luis Rolón. Official Website, Facultades de Filosofía y Teología de San Miguel. Facultades-smiguel.org.ar. Ginkità dida han 2013-03-14.
- ↑ (Kinatsila) "Biografía de Jorge Bergoglio". El Litoral. 14 Marso 2013. http://www.ellitoral.com/index.php/id_um/86958. Ginkúhà dida han 14 Marso 2013.
- ↑ An titulado nga sede han Auca, gintukod han 1969, nahamutang han Villafranca Montes de Oca, Espanya: Titulado nga Sede han Auca, Espanya.
- ↑ http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bbergj.html
- ↑ Jesuit Argentine Cardinal Bergoglio elected pope, takes name Francis. jesuit.org. Ginkità dida han 16 Marso 2013.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Media related to Franciscus at Wikimedia Commons
- Vatican: an Santa Sede – Vaticano nga websayt (Ginhipos ha WebCite)
- Francisco Video ha YouTube< (Opisyal nga Vaticano nga YouTube nga pakli, nga nagpapahayag mahitungod han Papa ngan han mga nahanunungod nga mga butang)


text:
TACLOBAN CITY – Iginkalipay han Department of Education dinhi ha sinirangan bisayas an pagdonar han maabot 10, 000 nga mga lingkuran ngadto han mga mga eskwelahan nga nadistroso han supertyphoon yolanda.
Ha dyes mil nga mga armed chair nga hinimo tikang han mga wrapper o putos hin biscuit, powder juice ngan iba pa, dos mil pala an naidistribwer ha 200 nga eskwelahan ha syudad han Tacloban.
Pira han mga tumambong ha nasabi nga seremonya amo hira DepEd Under Secretary Mario Deriquito, DepEd - 8 Regional Director Louisa Bautista Yu ngan CNN Hero Efren Penaflorida.
Gindayaw naman ni Deriquito an mga kag-anak, maestra, ngan mga estudyante nga biktima han mga kalamidad mahitungod han pagigin mabaskog ha ginkaatubang nga pagprobar.
Durante han turn-over ceremony ha maabot dos mil nga mga lingkuran ginsiring hini nga bilib hiya ha mga waraynon mahitungod nga waray ini magpalupig han bagyong yolanda.
Gintagan hin duon pa han opisyal nga an mga mga lingkuran in dako nga bulig para mga eskwelahan nga grabe nga nadistroso han kalamidad.
Ginapasalamatan gihapon hini an pribado nga kompaniya ha pagdonar hini nga mga lingkuran nga dayon nga magagamit han estudyante yana nga bumalik na an klase.


text:
TACLOBAN CITY- Dire yana makakagpatapod an Traffic Operation Management Enforcement and Control Office (TOMECO) han ira 100% nga serbisyo ha syudad mahuman nga mananggal hin Job Order employee an City Government.
Ini an nabaruan han Bombo Radyo Tacloban tikang ha mao nga buhatan.
Mababaruan nga ugsa paman maglasurbo an supertyphoon yolanda in maabot ha 120 an mga traffic enforcers han syudad pero tungod han delobyo in umabot nala hin ha 80.
Ini in tungod nga nanginaban hin mga JO an syudad tungod ha kakulangan hin budget yana para ha pagpapasweldo han mga ini.


text:
Alaminos, Pangasinan
An Syudad han Alaminos usa nga ikalima nga klase nga syudad ha lalawigan han Pangasinan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 73,448 ka tawo ha 15,527 nga mga panimalay.
An Parke Nasodnon han Gatos nga Kapurupod'an o Hundred Islands National Park, usa nga karadtoan ha turismo nga mga 123 ka gagmay nga mga isla o puro, nahamutang ha Syudad han Alaminos.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Alaminos ginbahin ngadto hin katloan kag siyam (39) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Websayt han Komunidad han Syudad han Alaminos
- Opisyal nga Websayt han Rotary Club han Hundred Islands, Syudad han Alaminos
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Syudad han Alaminos
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Aubagne
Mga koordinado: 43°17′27″N 5°34′15″E / 43.2908333333°N 5.57083333333°E
An Aubagne amo in usa ka komyun ha departamento han Bouches-du-Rhône ngan ha rehiyon han Provence-Alpes-Côte d'Azur ha nasod han Fransya. Nahamutang ini hin mga 17 nga km (11 nga mi) ha sidlangan tikang ha Marseille
Dinhi nga komyun nahamutang an kwartel-heneral han Legion Panlangyaw nga Fransesa. Waray bayad an panakayan nga kanan publiko ha paggamit tikang han tuig 2000.
Sulod
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Nahamutang ini ha siong han Huveaune ngan ginpapalibotan ini han kabugkiran han Garlaban, ngan Sainte-Baume ha amihanan ngan han Douard ha salatan. Amo ini an syahan nga komyun ha Fransya nga ginpalibotan hin mga autoroute.
Mga dirudilain nga impormasyon[igliwat | edit source]
Mga tuminongnong han Aubagne[igliwat | edit source]
- François-Marie, marquis de Barthélemy (1747–1830), Direktor han Syahan nga Republika Fransesa
- Alain Bernard (natawo 1983), paraglangoy
- François-Urbain Domergue (1745–1810), gramatiko nga peryodista
- Marcel Pagnol (1895–1974), nobelista, dramaturgo ngan maghihimo-hin-pelikula.
Ha kultura han katawhan[igliwat | edit source]
Masurong ginmensyonar an Aubagne dida han pelikula nga Manon des Sources.
Mga sumpay ha gawass[igliwat | edit source]
- (Frinanses) http://www.aubagne.com/


text:
An Syudad han Gingoog usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan han Misamis Oriental ha Pilipinas. Nahamutangan ini mga haros 122 ka kilometro ha sinirangan tikang han Syudad han Cagayan de Oro ngan mga 74 ka kilometros ha katundan tikang han Syudad han Butuan. Ginsasapitan ini ha sinirangan han Bungto han Magsaysay, Misamis Oriental, han probinsya han Bukidnon; han Bungto han Claveria, Misamis Oriental ha salatan; ngan ha amihanan han Baybayon han Gingoog. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 102,379 ka tawo ha 20,081 nga panimalay. An kahaluag han katunaan han bungto 74,400 ka hektarya.
An Syudad han Gingoog ginbahin ngadto hin kapitoan kag siyam (79) nga mga baranggay.