c: text/html

text:
Baja California Sur
An Baja California Sur usa han mga katloan kag usa (31) nga estado ngan upod han Distrito Federal usa han mga 32 nga mga entidad federativa han Mehiko.
An Baja California Sur nahamutang ha kanawayan o amihanan-katundan nga dapit han nasod, ngan ini ada han salatan nga katunga han Peninsula han Baja California. Ginsasapitan ini ha amihanan han estado han Baja California nga nga an linea gin-indikar han paralelo 28ºN, ha salatan han Dagat han Cortés han ha salatan ngan katundan han Kalawdan Pacífico. An kapital hini amo an syudad han La Paz. Ini mayda kahaluag nga 73,475 km², ngan ini 3.8% han teritoryo han nasod.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gerald Ford
Hi Gerald Rudolph Ford, Jr. (natawo nga Leslie Lynch King, Jr.) (Hulyo 14, 1913 – Disyembre 26, 2006) amo an ikakatloan kag-walo nga Mangulo han Estados Unidos (Agosto 9, 1974 – Enero 20, 1977). Hiya gihapon an ika-kap-atan nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ha ilarom ni Mangulo Richard Nixon tikang han 1973 kutob 1974. Komo syahan nga tawo nga nahimo nga Sugbong-Mangulo ha ilarom han tugon han ika-Kap-atan-kag-Lima nga Pagliwat han Batakan-Balaod, hi Ford, han iya pagin-Mangulo han pagbiya ni Mangulo Nixon han Agosto 9, 1974, amo la an tawo nga nahimo nga Mangulo nga waray ma-elihir nga Mangulo o Sugbong-Mangulo.


text:
Agen
Mga Koordinada: 44°12′18″N 0°37′16″E / 44.204931°N 0.621153°E
An Agen (Frinanses nga pagluwas: [aʒɛ̃]) usa nga komyun ha Lot-et-Garonne departamento ha Aquitania ha habagatan nga Fransya. Nahamutang ini ha salog nga Garonne 135 nga kilometres (84 nga mi) ha timugan tikang ha Burdeos. Amo ini an prefektura o kapital ha departamento han Lot-et-Garonne ha nasod han Fransya.
[igliwat] Prensa
Ha damo nga mga dekada an "Le Petit Bleu" amo an adlaw-adlaw nga peryodiko nga mayda mga sumat hin lokal o nasodnon nga interes.
[igliwat] Panakayan
An Gare d'Agen nadugtong hit Agen ngan han Toulouse ngan Bordeaux ngan naghahatag gihapon hin serbisyon ngadto ha Périgueux. Mga usa ka oras ini tikang ha Toulouse, nga mga harani hin usa ka oras tikang ha Bordeaux. Mga maglaksi nga mga tren ngadto ha Paris naabot hin upat ka oras ngan napulo ka minuto.
Nahasumpay an Agen pinaagi han A62 nga autopista ngadto ha Toulouse ngan ha Bordeaux. Mayda ini gamay nga luparan o aeropuerto nga ginagamit hin kaurogan para hin mga pan-negosyo nga nga vuelo ngan panhayahay nga pan-idro.


text:
La Rioja (Espanya)
An La Rioja (ha literal nga Winaray: An Rioja) usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga nahamutang dida han amihanan nga dapit han Península Ibérica. Kabahin ini han siong han Ebro dida han zona septentrional o amihanan nga zona ngan han Sistema Ibérico dida ha salatan. An komunidad uusa la an lalawigan o probinsya, an probinsya han La Rioja ngan mayda ini 174 ka munisipyo. An kapital hini Logroño ngan an katawhan hini ginbanabana nga mga 317,501 ka molupyo (INE 2008).
Ginsasapita ini han País Vasco ha amihanan (lalawigan han Álava), han Navarra ha dumagsaan, han Aragón ha timugan (mga lalawigan han Zaragoza) ngan han Castilla y León ha habagatan (mga lalawigan han Burgos ngan Soria).
Ini an kahadto nga katunaan han mga tribu nga dida ugsa han panahon han mga Romano sugad han mga Berones, mga Pelendones ngan an mga Vascones, ngan katapos han reconquista tikang han mga musulman o muslim, an teritoryo han yana nga komunidad nagin lakip han Ginhadi-an han Nájera-Pamplona ngan han Navarra, nga nagin sakop ha urhe nga panahon han Ginhadi-an han Castilla. Nahamutang an La Rioja hin pagtunga nga padumara han Burgos ngan Soria tubtob han 1833 han paghimo-a han lalawigan han Logroño, nga gin-iba an ngaran ngadto han lalawigan han La Rioja han 1980 ha ilarom han konstitusyon komo usa nga komunidad autonoma nga uusa la an lalawigan katapos han pag-aprobar han Estatuto de San Millán han 1982.


text:
Kerkyra
- Ini nga barasahon mahitungod han isla han Kerkyra o Corfu. Para han prefektura ngan syudad nga amo gihapon han ngaran pakadto ha Kerkyra (prefektura) ngan Kerkyra (syudad).
An Kerkyra o Corfu (ha Griyego: Kέpkupa o Kérkyra; Kahadto nga Griyego: Kέpkupa o Kόpkupa; Linatin: Corcyra; Italian: Corfù; Kinatsila: Corfú; Ininglis: Corfu) amo in isla ha Gresya ha Dagat Ionico. Amo ini an ikaduha nga gidako-i han mga Islas Ionicas ngan nahamutang ini tikang han labnasan han Sarandë, Albanya, nga tikang diin nahabulag ini hin mga estrecho o mga kasuokan nga nag-iiba-iba hin kahaluag tikang hin 3 tubtob 23 ka km (2 tubtob 15 ka milya), upod hin usa nga harani han kahadto nga Butrint ngan usa nga harulaba ha katundan han Thesprotia. An isla kabahin han prefektura han Kerkyra, ngan naglalakip ini hin napulo kag duha han napulo kag unom nga mga munisipyo o komuna han prefektura ngan labaw han mga komunidad han Ereikoussa, Mathraki, Othonoi, ngan an munisipalidad han Paxoi, nga mga bublag nga mga isla o puro.
An prinsipal nga bungto (nga mayda populasyon hin 28,185) han isla tinatawag gihapon nga Corfu, o Kérkyra ha Griyego, sugad han munisipalidad hini (populasyon nga 39,487). An Corfu amo liwat an lugar han Unibersidad Ionica.


text:
Mikhail Lomonosov
Hi Mikhail (Mikhaylo) Vasilyevich Lomonosov (Rinusyan: Mиxaи́л Bacи́лbeBич ЛoMoHócoB; Nobyembre 19, 1711– Abril 15, 1765), hiya an usa ka makarit nga Rusyano, syentipiko, manunurat, nga dako an naging contribyusyon ha literatura, pag-aram ngan syensya. Upod an iya mga nadiskubre amo an atmospera han Benus. An iya nababaroan ha syensya amo an syensya naturales, kimika, pisika, mineralohiya, kaagi, arte, philolohiya, gamit optikal ngan iba pa. Usa liwat hiya nga magsiriday, nga naging basehan han kabag-ohan nga literatura lingwahe han Rusya.


text:
Inesperanto
An Inesperanto o Esperanto amo an usa ka yinaknan nga hinimo ni Ludwik Lejzer Zamenhof, para han masayon mabaroan nga yinaknan para han ngatanan. An pulong nga Esperanto may kasirigngon nga "an usa nga naghihingyap" ha yinaknan inesperanto. An pulong nga Esperanto tikang ha "Doktoro Esperanto", agnay ni Zamenhof para ha iya kalugaringon, ha iya siyahan barasahon para ini nga yinakan. Ini nga libro may ngaran nga "Lingvo internacia. Antaŭparolo kaj plena lernolibro" ("An Lingwahe kanasoran -Pagtikang ngan Waray Kulang nga Teksbook) nga ginpagawas ha tuig 1887.


text:
Katungod pantawo
An katungod pantawo amo an kinahanglanon nga katungod ngan katalwasan nga mayda ngatanan nga tawo. Pananglitan ha katungod pantawo, upod dinhi an katungod sibil ngan pulitika, sugad han katungod mabuhi ngan matalwas, katalwasan makapagyakan, ngan patas ha atubangan han balaod; ngan pansosyodad, pankultura ug pagpakabuhi nga mga katungod, kaupod dinhi an katungod magbulig ha kahiaraan o kultura, an katungod makakaon, katungod makapagpakabuhi, ngan katungod makapag-aram.
- "Ngatanan nga tawo natawo nga talwas ug pareho ha dignidad ngan katungod. Mayda hira panhunahuna ug pamurootboot nga dapat magbuhat ha igkasitawo hin may hinongdan nga pagkamagburugto.
-
- --Artikulo 1 han Sangkalibutan Nga Pag-Asoy Bahin Han Kanan Tawo Mga Katungod nga ginpadig-on han Nagkaurusa nga mga Nasod--


text:
Tiringgan
Ha fonetika, an tiringgan[1][2] usa nga tunog nga ginyayakan nga ginluluwas nga buklad an trakto vocal, nga waray pagdugang hin pangusog hin hangin hin bis ano nga bahin han glotis. Ha Kinatsila tinatawag ini nga vocal ngan ha Ininglis, vowel.
[igliwat] Ha Winaray
Sumala kanda Vicente I. de Veyra, Norberto Romuáldez, Sr. ngan han iba nga mga manunurat nga api han Sanghiran san Binisaya, tulo an mga tiringgan ugsa han pag-ulpot han mga Espanyol: a, i, u. Kundi, katapos han pag-ulpot han mga Espanyol ngan katapos hin damo nga tuig, an mga tiringgan nga e, ngan o nahilakip han mga ginagamit nga tiringgan.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Agustin El O'Mora "Kasurat diri Sinukol". Ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.


text:
An Nederlandes o Países Bajos (ha Nederlandes: Nederland) usa nga nasod nga sakop han Ginhadi-an han Nederlandes. (ha Nederlandes: Koninkrijk der Nederlanden). Usa ini nga monarkiya konstitusyonal nga parlamentaryo nga demokrasya. Nahamutang an Nederlandes ha Kanawayan nga Europa, ngan ginsasapitan ini han Dagat Amihanan ha amihanan ngan katundan, han Belhika ha salatan, ngan Alemanya ha sinirangan. An kapital han nasod amo an Amsterdam ngan an lingkoranan han gobyerno amo An Haga (ha Nederlandes: Den Haag; Iningles The Hague; Kinatsila: La Haya).
An Netherlands agsob tawagon nga Holanda, pero diri ini ginagamit ha pormal kay an Amihanan ngan Salatan nga Olanda amo in duduha la han napulo kag duha han mga lalawigan hini (kitaan an terminolohiya han "Nederlandes"). An pulong nga Dutch gin-gagamit pagtawag han katawhan, han yinaknan, ngan bisan ano nga nahahanungod han Nederlandes.
An literal nga kahulogan han ngaran nga Nederlandes amo an Ubós nga mga Katunaan o Ubós nga mga Kanasoran.
[igliwat] Mga reperensya


text:
Wikimedia Commons
An Wikimedia Commons (tinatawag gihapon nga "Commons" o "Wikicommons") usa nga burutangan o repositoryo hin gawasnon nga sulod nga mga ladawan o image, sound ug iba pa nga mga multimedia nga file. Usa ini nga proyekto han Wikimedia Foundation. It mga file nga ginkakarga dinhi nga burutangan puyde magamit sugad in mga ginkarga lokal nga mga file ha iba nga mga proyekto han mga Wikimedia nga server, sugad han Wikipedia, Wikibooks ug Wikinews.
An proyekto gin-propose dida han Marso 2004 ug gintikang dida han Septyembre 7, 2004. Usa nga rason hini nga pagtukod hin usa nga burutangan o repositoryo amo an hingyap nga diri gud magdamo an pagdurudoble hin mga pagbuhat ha mga dirudilain nga mga Wikimedia nga proyekto ug yinaknan, nga nahihinabo kay an amo la gihapon nga file kinahangalan igkarga ha tagsatagsa mga dirudilain nga mga wiki ugsa han pagkamay-ada han Commons.
Iton posibilidad hin mga lokal nga pagkarga dida hiton mga server aada pa, pero ini angay gamiton ha kaurugoan para hin mga materyales nga iton mga polisiya han lokal nga proyekto natugot nga diri matutugotan ha ilarom han pag-lisensya nga polisya han Commons sugad hiton fair use content. Tikang han 2005, an Wikimedia Commons mismo diri natugot hin mga fair use o mga pagkarga ha ilarom hin diri-gawasnon nga mga lisensya, upod an mga lisensya nga naglilimita han pan-negosyo nga paggamit han materyales. Iton mga lisensya hin mga buhat nga puyde ha Commons upod an GNU Gawasnon nga Dokumentasyon nga Lisensya o GNU Free Documentation License, Creative Commons nga mga lisensya nga waray paggaud o paglimita han paggamit, ug an public domain.
[igliwat] Kitaa Gihapon
- Creative Commons - usa nga proyekto nga nahatag hin gawasnon nga sulod nga mga lisensya ug usa nga direktoryo hin gawasnon nga ginlisensya nga mga buhat
- Internet Archive - an gidako-i nga gawasnon ug libre hin akses nga online nga pagtitirok hin mga video
- Project Gutenberg - an gidako-i nga gawasnon ug libre hin akses nga pagtitirok hin online nga mga dokumento (upod in mga libro ug sheet music)
- Ourmedia - usa nga community media archive
[igliwat] Mga sumpay ha gawas
- Wikimedia Commons
- Wikimedia Commonplace, in Windows nga garamiton para hin pagkarga hin mga file ngadto han Wikimedia Commons


text:
Alaska
An Alaska (i /əˈlæskə/) amo an gidako-i nga estado han Estados Unidos ha kahaluag. An Juneau amo an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado. Nahamutang an Alaska ha kanawayan nga kadaplinan han kontinente han Amihanan nga Amerika, ngan sapit an Canada ha sidlangan, an Kalawdan Artico ha amihanan, ngan an Kalawdan Pacifico ha katundan ngan salatan, ngan ah Rusya unhan pa ha katundan tabok han Estrecho han Bering. Mga katunga han mga 710,231 ka molupyo han Alaska (sumala han 2010 nga Census han Estados Unidos) naukoy ha sakob han metropolitano nga kahaluag han Anchorage. An Alaska amo an gigutiayi hin padot-hin-katawhan o densidad hin populasyon han Estados Unidos.[1]
Ginpalit an Alaska tikang han Imperyo nga Ruso han Marso 30, 1867, hin bayad nga $7.2 ka ribo o milyon ($113 ka ribo o milyon ha yana nga mga dolar) ha mga tagduha ka sentimo ha tagsa akre ($4.74/km²). An tuna nag-agi hin pipira nga mga pagbalhin ha pagdumara ugsa ini magini usa nga organisado (o gin-incorporar) nga teritoryo dida han Mayo 11, 1912. An Alaska amo an nagin ika-49 nga estado han Estados Unidos dida han Enero 3, 1959.
An ngaran nga "Alaska" (Aляcka) daan na gin-gamit han panahon han pagkolonisar han Rusya, nga diin gin-gamit anay ini para la han rawis o katarman o peninsula. Ginkuha ini tikang han Aleut nga pulong nga alaxsxaq, nga nangangahulogan "the mainland" (an dako nga tuna) o kun ha mas literal, "an butang nga diin an buhat han dagat ginkakadto".[2] Tinatawag gihapon ini nga Alyeska, an "dako nga tuna", usa nga Aleut nga pulong nga tikang han amo gihapon nga ugat.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Census Bureau. Factfinder.census.gov. Ginkità dida han 2010-06-02.
- ↑ Ransom, J. Ellis. 1940. Derivation of the Word "Alaska"'. American Anthropologist n.s., 42: pp. 550–551


text:
Jan III Sobieski
Hi Jan III Sobieski, (kaluwas ha Polako, Yan Sobyeski) o Juan III Sobieski (Agosto 17 1629 - Hunyo 17 1696) usa han mga kilalado nga monarka han Polako Lituaniano nga Mankomunidad, tikang han 1674 tubtob han iya kamatay, hiya an Hadi han Polonya ngan Gran Duke han Lituanya. An 22-ka-tuig nga paghadi ni Sobieski kilalado hin panahon han pagstabilisar han Mankomunidad, nga kinahanglanon katapos han samok han Bahâ ngan han Rebelyon ni Chmielnicki. Popular hiya han iya mga tawo, usa liwat hiya nga baltok nga kumander militar, kilalado tungod han iya pagdaog han mga Turko dida han 1683 nga Pag-awayan han Vienna didto han mga ganghaan han Vienna. Tungod han iya mga pagdaog han Imperyo Ottoman, gintawag hiya han mga Turko nga "Leon han Lehistan."
Ha Kinatsila, it iya ngaran Juan III Sobieski ngan ha Iningles John III Sobieski.
[igliwat] Mga titulo hin paghadi
- Opisyal nga titulo (ha Linatin): Joannes III, Dei Gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russie, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Smolenscie, Kijoviae, Volhyniae, Podlachiae, Severiae, Czernichoviaeque, etc.
- Winaray nga kahubad: Juan III, ha grasya han Dios Hadi han Polonya, Gran Duke han Lituanya, Ruthenia, Prussia, Masovia, Samogitia, Livonia, Smolensk, Kiev, Volhynia, Podlasie, Severia ngan Czernichow, ngbp.


text:
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han Baguio (ha Ilokano: Ciudad ti Baguio) usa nga syahan nga klase nga urbanisado hin duro nga syudad ha amihanan nga Luzon han Pilipinas. Gintukod an Syudad han Baguio han mga Amerikano han 1900 ha nahamutangan hin Ibaloi nga baranggay nga an ngaran Kafagway. Ginpili an Syudad han Baguio han Philippine Commission nga amo an Summer Capital han Pilipinas dida han Hunyo 1, 1903 ngan gin-incorporar ini nga syudad han Philippine Assembly dida han Septyembre 1, 1909. Mayda mansyon hin presidente, pati gihapon mga opisina han korte suprema ngan balaodnon (lehislatura) ha Baguio. An Baguio amo an lingkoranan han gobyerno han Administratibo nga Rehiyon han Cordillera. An ngaran han syudad tikang han pulong nga bagiw ha Ibaloi, an lumad nga yinaknan han Rehiyon han Benguet.
Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 252,386 ka tawo ha 52,302 nga mga panimalay.
[igliwat] Mga baranggay
An Syudad han Baguio ginbahin ngadto hin usa ka gatus katloan (130) nga mga baranggay.
[igliwat] Mga sumpay ha gawas


text:
Tacloban
An Syudad han Tacloban usa nga syahan nga klase nga syudad ha Sinirangan nga Kabisay-an. Ini amo an kapital han lalawigan han Leyte. Ha amihanan han syudad an bungto han Babatngon, ha salatan o habagatan an bungto han Palo. Ha katundan han syudad mabibilngan an bungto han Alangalang. An Tacloban nahamutangan ha Baybayon han Kankabatok (o Kankabatok Bay) ngan Baybayon han Panalaron ha Estrecho han San Juanico o San Juanico Strait. Ha sidlangan han syudad, tabok han Estrecho de San Juanico, mabibilngan an isla o puro han Samar. Iton mga bungto han Samar nga tabok han Tacloban, amo an Basay ngan Santa Rita.
Sumala han 2000 census, an Tacloban mayda populasyon nga 200,639 ka tawo ha 34,758 nga panimalay.
[igliwat] Yinaknan
Binisaya nga Winaray an lumad nga yinaknan han Tacloban.
[igliwat] Gobyerno
[igliwat] Pamunuan han Lalawigan
An Tacloban usa ka sakop nga siyudad han lalawigan han Leyte. An nasabi nga lungsod amo an kapital han Probinsiya han Leyte.
[igliwat] Pamunuan han Siyudad
An balay han Siyudad nakatindog dida ha Kanhuraw Hill. Tungod hini danay tawagon nga Kanhuraw ang pamunuan han Ciudad han Tacloban
[igliwat] Mga Baranggay
An Tacloban mayda usa ka gatos katloan kag walo (138) nga baranggay.
[igliwat] Kasaysayan
Ha pagtikang, an ngaran han lugar nga kabahin han Tacloban ginngaranan nga Kankabatok (ha lain nga kasurat: Cancabato, Kankabato). Hi Kabatok (o Kabato) kuno amo an syahan nga nag-ukoy ha lugar. An mga sinmunod nga kinmada ngan nag-ukoy hira Gumoda, Huraw ngan iba pa.
Mayda lain nga teoriya hi Dr. Rolando Borrinaga mahitungod han ngaran nga Kabatok. Siring niya, nga an Tacloban, amo an resulta tikang han pag-usa hin duduha nga mga baranggay, an baranggay Kankabatok (nga ha pagtikang dida hiton Baranggay San Fernando yana) ngan an baranggay Kanhuraw (an baranggay nga diin nahimutang an City Hall). Ha Binisaya nga Winaray, iton "kabatok" (o 'kapatok') nangangahulogan nga kaaway, amo nga an literal nga kahulogan han "Kankabatok" "an gintatag-iyahan han kaaway". Siring ni Dr. Borinaga, an baranggay Kanhuraw, kabahin han ginhadi-an ni Kandaya nga naglalakip hin mga bahin ha Leyte ngan Samar. An mga baranggay nga kaaway han Kanhuraw ngan Kandaya amo an Kankabatok. (Dugang pa ni Dr. Borrinaga, amo kuno ini an rason nga mayda mga hagrani nga baranggay nga baga sugad liwat it ngaran sugad han Campetic (o Kan Pitik) nga nangangahulogan gintatag-iyahan ni Pitik ngan Candahug (o Kan Dahog) nga karugsidngon gintatag-iyahan ni Dahog).
Subay hini nga mga ngaran, mayda mga nasiring nga makikit-an an pamahungpahong han katilingban diin ini nga mga lugar hikakagian. Sugad han pulong nga "pitik," pananglitan. Ini nga pulong nangangahulogan nga "latik". Ha konteksto han pag-awayan,aton nakikita an opensiba nga personalidad ni Pitik. Sugad gihapon ini hi Dahug. An pulong nga "dahog" nangangahulogan hin "pagpaol-ol,o sobra pa." Nahimamaol-ol an hin-o man nga magtatalapas han nasabi nga dapit--Candahug, kun sugad.An istorya han ngaran nga "Kankabatok" in pwede kitaon hin sugad nga paglantaw.
An Kankabatok nagtikang komo usa nga barrio han Basay, Samar. Nahibulag ini nga nahimo nga lain nga bungto.
An ngaran nga Tacloban nakuha daw tikang hin usa nga pamaagi hin pangisda o panagat nga masurong han una dida hini nga bungto nga tinatawag panaklob. An ngaran nga Tacloban nangangahulogan nga diin nananaklob.
Han pag-abot han mga Americano, an Tacloban amo an gingamit nga base of operations han mga Americano han ira mga opensiba-militar ha Samar dida han Panahon han Gyera nga Pilipinhon-Americano. An Camp Bumpus nga yana dida nahimutang an Leyte Park Hotel amo an campo militar han mga Americano. (Ginkuha an ngaran han campo tikang hin sundalo nga hi Bumpus nga usa han namatay dida han Nahinabo ha Balangiga o Balangiga Incident).
Ha panahon han Ika-Duha nga Pankalibutan nga Gyera, an Tacloban amo an naging kapital han Commonwealth han Pilipinas ha pagbalik han mga fuerza Pilipinhon ug Americano tikang 1944 hangtod 1945 nga nahibalik an kapital ha Manila.
Ha 12 han Hunyo 1953, an Tacloban nahimo nga syudad katapos han pagpirma ni Presidente Elpidio Quirino han balaod nga nagbalhin han Tacloban tikang hin bungto ngadto hin syudad. An syahan nga alkalde han syudad hi Ildefonso Cinco.
[igliwat] Ikinabubuhi/Ekonomiya
Ha ekonomiya, iton Tacloban usa han mga pinakamalaksi nga natubo nga mga syudad ha Pilipinas. Dinhi nahamutangan an gidako-i nga luparan han rehiyon ngan mayda nahasalipdan nga duruungan o puerto hin mga barko. An produkto nga dako ha pag-export amo an lugit o kopra. Nagtukod an gobyerno hin zona ekonomika (economic zone), an Eastern Visayas Regional Growth Center (EVRGC) agod makuha an kadam-an hin mga katpong ug edukado nga mga trabahante. Iton mga investor ha EVRGC gintataga-an hin mga tax exemption ug incentive, ug iba pa nga mga pribilehiyo, tikang han mga gobyerno nasyonal ug lokal.
An usa liwat nga naka-upay hini para hiton mga investor amo an paggamit hin elektrika koryente han syudad tikang han dako nga Tongonan Geothermal Power Plant, nga damo iton nakukuha nga koryente nga diri gud duro naapektohan han mga presyo han lana ha kalibutan. Damo gihapon iton katigayunan hin tubig (water resources). An Tacloban amo liwat an ganghaan ngadto han Leyte Industrial Development Estate ha Isabel, nga didto nahimutangan an Philippine Phosphate Fertilizer Plant, an gidako-i nga factory hin fertilizer ha Asia, ug an Philippine Associated Smelter and Refining Company, an gidako-i nga copper procesing plant ngan nasod.
[igliwat] Imprastraktura
[igliwat] Relihiyon
[igliwat] Pag-aram/Edukasyon
Dida hit syudad nahamutangan in mga dagko nga mga institusyon hin pag-aram (educational institution) nga ginpapaluyo han gobyerno sugad hiton University of the Philippines Tacloban, an Leyte Normal University, an Eastern Visayas State University (nga han una amo an Leyte Institute of Technology), ug an Leyte National High School (nga gin-agnayan nga Leyte High). An National Maritime Polytechnic, kilalado komo usa han mga nangunguna ha teknolohiya nga mga iskwehan nga maritime ha Asia adto liwat ha Tacloban, nahamutangan ha Baranggay Cabalawan, sapit la hiton Tulay San Juanico. Harani liwat an UP School of Health Sciences (nga nahamutangan ha Palo, Leyte). Ha mga pribado nga iskwelahan nga adto o harani ha Tacloban, lakip hini an RTR Foundation (an gidako-i nga medical school han rehiyon), an Asian Development College, an Holy Infant College, an Leyte Colleges, an St. Paul's Business Schools (adto liwat ha Palo, usa han mga gidako-i, kon ha populasyon han mga istudyante, nga mga business schools ha gawas hit Manila), an AMA Computer College, STI, an St. Scholastica's College, an Alpha-Omega Learning Center, an Leyte Progressive High School, an Sacred Heart College, ug an UCFLP Pre-elementary School.
[igliwat] Primarya Elementarya
[igliwat] Publiko
[igliwat] Laboratory School
- Leyte Normal University
- Eastern Visayas State University
[igliwat] Pribado
[igliwat] Segundarya
[igliwat] Publiko
[igliwat] Pribado
[igliwat] Kolehiyo/Unibersidad/Aradman pan Teknikal
[igliwat] Hospital
- Divine Word Hospital
- Bethany Hospital
- RTR Medical Foundation
- EVRMC (Eastern Visayas Regional Medical Center)
- City Hospital
- Tacloban Doctors Medical Center
- Mother of Mercy Hospital
Amo ini an mga hospital ha Tacloban.
[igliwat] Parashyadahan/Turismo
An Tulay San Juanico, amo an gihalaba-i nga tulay ha Pilipinas ngan nadugtong ini hiton Tacloban ngadto hit ika-tulo nga gidako-i nga isla han Pilipinas, an isla han Samar. An Tulay San Juanico 2.1 ka kilometero, nahamutangan ha Baranggay Cabalawan ug usa han mga dagko nga kiritaon han mga turista dinhi nga syudad. Ha syudad gihapon nahimutangan an Price Mansion ug an Redoña Residence nga amo an mga gin-ukyan nira General Douglas MacArthur ug Presidente Sergio Osmeña han pagbalik han mga Americano ha Pilipinas dida han Ika-Duha nga Gyera Pangkalibotan. Iba nga mga kiritaon nga hagrani amo an Katedral han Palo (nahamutangan ini Palo, Leyte mga 11 ka kilometros tikang ha Tacloban); an mansyon ni Imelda Marcos nga baga hin sugad han Versailles;
an MacArthur National Park (nahamutangan ini ha Baranggay Candahug ha Palo, Leyte mga 6-7 ka kilometros tikang ha Tacloban), mga World War II nga site ug memorial, ngan mga pipira nga mga baybayon o beaches nga napalibot hit syudad ug mga hagrani nga mga bungto.
[igliwat] Nahiaraan (Kultura) ngan Arte
[igliwat] Mga Adlaw han Kapistahan ha Tacloban
Kalendaryo han mga Kapistahan ha Tacloban
[igliwat] Kitaa Gihapon
[igliwat] Mga Dugang nga Barasahon
- http://www.geocities.com/rolborr/tacsoc.html
Mga Barasahon mahitungod han Tacloban ni Dr. Rolando Borrinaga


text:
François Mitterrand
Hi François Maurice Adrien Marie Mitterrand ([fʁɑ̃swa mɔʁis mitɛˈʁɑ̃] ( pamati-a), 26 han Oktubre 1916 – 8 han Enero 1996) amo an ika-upat nga Mangulo han Fransya nga napili ha ilarom han ika-Lima nga Republika, nga nag-alagad tikang han 1981 tubtob han 1995.
Ha nakikita nga pag-influensar tikang ha pamilya, nagtikang hi Mitterrand han iya kinabuhi ha politika ha nasyonalista nga tuo. Nag-alagad hiya ha ilarom han Rehimen nga Vichy ha syahan nga mga tuig hini. Kundi ha sunod, inmapi hiya han Resistensya, binmalhin ha wala, ngan nagkapot hin puwesto ha ministeryo hin binalikbalik ha ilarom han Ika-Upat nga Republika. Ginpatok niya an pagtukod ni de Gaulle han ika-Lima nga Republika. Bisan man kon ha pira nga panahon, nag-usa hiya nga tawo ha politika, nakalupig hin pagmaneobra hi Mitterrand han iya mga ka-ribal ha pagin-kandidato han wala ha tagsa nga pinili-ay hin pagkamangulo tikang han 1965 tubtob han 1988, gawas han 1969. Napili hiya nga Mangulo han Mayo 1981 nga piniliay hin pagkamangulo, ngan napili hiya hin utro han 1988 ngan nagkapot hin puwesto tubtob han tuig 1995.
Gin-imbitar ni Mitterrand an Partido Komunista ngadto han iya syahan nga kagamhanan, usa nga kontrobersyal nga buhat hadto nga panahon. Ha hini nga panhinabo, nagapos an mga Komunista nga mga ilarom nga kapadis ngan, imbis nga makakuha hin bentaha, an ira suporta na-iban. Binmaya hira han gabinete han tuig 1984. Ha syahan nga bahin han iya una nga panahon hin pagkamangulo, nagsunod hi Mitterrand hin radikal nga programa ekonomika, nga naglakip hin pagnasyonalisar hin pira nga mga importante nga kompanyiya, kundi katapos hin duha ka tuig nga mayda krisis an ekonomiya, binmalhin hi Mitterrand han iya pamalakad. An iya polisiya ha langyaw ngan ha depensa nagpadayon han mga polisiya han mga nanguna ha iya hin pagkamangulo nga mga Gaullista. An iya pakisabot upod kan Helmut Kohl nagpadukwag han pag-integrar han Europa pinaagi han Kasabotan han Maastricht, kundi an iya pagkarawat han Aleman nga pagkahibalik hin pagka-usa diri gud duro nga iya karuyag. Nakaduha hiya napiritan pinaagi hin kawara hin mayoriya ha parlamento ngadto hin "mga kagamhanan hin pagkohabitar" upod hin mga konserbador nga mga gabinte nga ginpamunoan nira Jacques Chirac (1986–88), ngan Édouard Balladur (1993–95). Waray mag-abot hin 8 ka bulan katapos hin pagbaya ha poder, namatay hi Mitterrand tikang hin kanser ha prostate nga iya ginpaninguha nga tagoon han panahon han iya pagkamangulo.
Gawas han iya paghimo nga makadaog an Franses nga Wala ha piniliay, nagdumara hi Mitterrand han pagsaka han Partido Sosyalista ha pagdominar han Wala, ngan han pag-iban han impluwensya han makusog-han-una nga Partido Komunista (komo bahin han botos han katawhan dida han syahan nga vuelta han pinili-ay hin pagkamangulo, ginmutiay an mga Komunista tikang hin hitaas nga 21.27% han 1969 ngadto hin 8.66% han 1995, ha kataposan han ikaduha nga panahon hin pagkamangulo ni Mitterrand, ngan ngadto hin 1.93% han 2007 nga pinili-ay). Ha iya panahon ha poder, hi Mitterrand makusog nga nagbandilyo hin kultura ngan nag-implementar hiya han iya mga mahal nga "Grands Projets".
[igliwat] Igkasi-Prinsipe han Andorra
Han 2 han Pebrero 1993, ha iya kapasidad komo igkasi-prinsipe han Andorra, hi Mitterrand ngan hi Joan Martí i Alanis, nga amo an Obispo han Urgell ngan usa liwat gihapon nga igkasi-Prinsipe han Andorra, nagpirma han bag-o nga konstitusyon han Andorra, nga gin-aprobahan pinaagi hin referendum dida han prinsipado.


text:
Manók
An manók[1] (Gallus gallus, danay, Gallus gallus domesticus) usa ka klase nga hinoptan nga hayop. Tamsi ini nga nahatag hin pagkaon sugad hit ira bunay ngan karne. It iba nga manok inaalagaan para panbulang.
Sunoy it tawag ha lalaki nga manok. It babaye naman nga diri pa pisó-an amo an tinatawag nga dumaraga. It pisó-an nga babaye, ugang naman it tawag. It batan-on nga manok, tinatawag nga pisó.
Nabulig liwat it mga manok ha pagpukaw pamaagi it ira mga tugaok.
It manok nakaon hit tanum ug mga bunga hito. Nakaon liwat hira hin mga gudtiay nga mga hayop sugad hit ulod ngan insekto.
[igliwat] Manok nga Pagkaon
It manok usa ha pinakasikat nga karne ha bug-os na kalibutan. Puydi ito lutuon ha tinola, adobo, prito, hatuk, sugba.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 227.


text:
Gamay nga agi
An gamay nga agi[1][2] amo in agi nga ha relasyon han bahol, usa nga gamay hin kadako. Ha abakadahan, iton gagmay nga agi amo an a, b, c ubp.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Agustin El O'Mora "Kasurat diri Sinukol". Ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.


text:
Mangarabay
Ha fonetika, an mangarabay[1][2] usa nga tunog ha yakan nga ginluluwas hin bug-os nga pagsira o pagsira-hin-bahin han igbaw nga trakto vocal, nga diin iton igbaw nga trakto vokal amo an kabahin nga igbaw han larynx. Tinatawag ini nga consonante ha Kinatsila ngan consonant ha Iningles.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Agustin El O'Mora "Kasurat diri Sinukol". Ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.


text:
Venesya
An Venesya (ha Initalyano: Venezia, Venesyano: Venesia o Venexia; ha Kinatsila: Venecia; ha Iningles: Venice) usa nga syudad ha amihanan nga Italya, an kapital han rehiyon han Veneto. Upod han Padua, nalalakip an syudad han Padova-Venesya nga Metropolitano nga Area (nga may populasyon nga 1,600,000). Ha kaagi, an syudad usa ng naglulugaring nga nasod. Kilalado an Venesya nga "La Dominante", "Serenissima", "Hada o Reyna han Adriatico", "Syudad hin Tubig", "Syudad hin Mga Tulay", ngan "Syudad hin Kapawa". Ginsisiring hin agsob nga usa ini han mga gimahusayi nga syudad ha kalibutan.[1]
An syudad naglalakip hin 18 nga mga gudti-gudti nga puro o isla dida han bangalogon nga Laguna han Venesya ha daplin han Dagat Adriatico ha dumagsaan nga Italya. An maarat hin tubig nga laguna nahamutang ha butnga han mga ganghaan han Po (ha salatan) ngan han Piave (ha amihanan) nga mga Salog. Nalalakip han banabana hin populasyon nga of 272,000 ka molupyo an populasyon han bug-os nga comune han Venesya; mga 62,000 ka molupyo han kaagihanon o historiko nga syudad han Venesya (Centro storico); 176,000 ka molupyo ha Terraferma (ha literal nga Winaray "dig-on nga tuna"; an tawag han Mainland), nga kaurogan didto han dako nga frazione han Mestre ngan Marghera; ngan 31,000 ka molupyo nga naukoy han iba nga mga puro o isla dida han laguna.
An Republika han Venesya usa nga importante nga gahom ha kadagatan dida han Butnga nga Panahon ngan Renasimyento, ngan usa nga lugar hin pagtirok para hin paglansar para han mga Cruzadas ngan han Pag-awayan han Lepanto, ngan usa gihapon nga importante nga sentro hin komersyo (labi na hin seda, grano ngan komersyo hin panakot) ngan arte dida han ika-13 nga siglo tubtob han kataposan han ika-17 nga siglo.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Barzini, Luigi (1982-05-30). The Most Beautiful City In The World - The. New York Times. Ginkità dida han 2009-03-28.


text:
life wrote:
mackievoy wrote:
life wrote:
Last year pagkadto ko Apalit, Pampanga..duha gayud ka-jag nga tuba an gin padara ha akon tikadto han ak uncle ha Pampanga. Pastilan waray ngani mag-tulo ka adlaw ubos dayon an duha ka-jag nga tuba.
napadisan ada hin marasa nga sumsuman...
Baadaw dire-dilain nga sumsuman an gin padis nira. ako waray na ako umungay pag-inom para di ko na hira masaruan pa hin tuba..nag-beer nala anay ako..
mackievoy wrote:
baa man liwat. nag inarte ka la ada padi. nagpasosyal ka liwat.
Tiinom gad unta ako padi han tuba pero napansin ko nga medyo nahahalot an ak uncle han tuba sanglit nag-beer la anay ako..okey la, skies the limit naman..


text:
Bankaw ha Samar Archaeological and Cultural Museum: Istorya Binisaya
(Ginhubad tikang ha Iningles ni J. Colima Bajado)
Dida han libro ni Ignacio Francisco Alcina, usa nga padi-Franciscano, nga may ulohan nga Historia de las islas e indios de Bisayas (Kaagi han mga Tuminungnong ha mga Isla han Bisayas) nga sinurat niyan han tuig 1662, iya iginpahamtang nga an nasod Pilipinas in “samad an hiyograpiya, topograpiya, ngan klima”. Kausa niya ha pagtuo hi Francisco Colin, usa nga padi-Heswita, nga an mga tawo tikang ha Samar nga gintatawag hadto nga mga Pintados in nagtikang ha Makassar ha Sulawesi dara han kapareho nga pagsabot han mga pulong nga ‘saar’ ngan ‘samad’.
Dida han mga katuigan han ika-16 ngada han ika-17 nga siglo, bantugan nga mag-isog ngan banggiitan an mga Bisaya ha pakig asdang kontra han mga pirata nga namimihag ha Samar ngan Leyte, diin an mga bihag in iginbabaligya komo mga uripon didto ha Mindanao ug ha mga hagrani nga mga isla.
An bankaw, usa nga hinganiban han mga Bisaya, nga makikit-an ha Fr. Cantius Kobak- Samar Archeological and Cultural Museum ha siyudad han Calbayog, in usa nga ngula nga pagmatuod han mga paniguro han mga Samarnon para han ira kinabuhi- bis’ pa masamaran an tag-iya hini. An nasabi nga museum nga igintindog han tuig 1969 ngan kataliwan igin ngaran ha pagtahod kan Fr. Cantius Kobak, padi Franciscano tikang ha Poland, in nagdudumara hin mga butang han kasanhi nga maulit-ukit nga gintirok han nasabi nga padi-historyador tikang hin mgadirudila-in nga lugar sugad hin mga lungib, lubnganan, simbahan, tikang ha mga pribado nga katunaan, ug bisan pa tikang ha usa nga paragtubaan.
An nasabi nga bankaw nga may karaptan nga kahoy nga aada an kahalaba hin upat nga metros, ngan an tais in hinimo tikang hin puthaw in nagpapamatuod hank an Bankaw pagbaribad han mga conquistadores nga Espanyol. Subay han libro nira Blair ngan Robertson (The Philippine Islands), hi Bankaw in nakalikay tikang han mga kamot han mga Espanyol ngan nagtukod hiya han iya kalugaringon nga simbahan ha Carigara, Leyte. An iya pinakamadig-on nga kuta ha bukid in binombahan hin canyon, gin sunog an iya simbahan ngan pinanmatay an mga nasunod ha iya tuluohan, ngan manta, hiya in pinatay gamit in bankaw. Human, an pinugutan hiya ngan an iya pugot nga ulo in igin parada basi tarhugon an mga Bisaya hin pagdumara hin ‘insureccion’ ngan ‘rebelion’.
Kundi, diri nag uusa-an hi Bankaw.Ada hi Sumuroy han Samar ngan hi Dagohoy ha Bohol. Ngani, dida han temprano nga katuigan han ika-16 nga siglo, hi Waray Tupong in naglibot han Kabisayaan basi itabog an mga pirata nga Muslim upod na an mga manarakop nga Espanyol.
Piho manggud nga natingala hi Fr. Kobak han pagtagad han mga Samareños ngada han ira mga kaurupdan nga nagkamatay na diin nakit-an niya in mga bungo ngan tul-an dida hin dagko nga tibod. Lugaring an iba nga mga lubnganan in pinan ngaliskay na.
An espirito han Kasadangan ngan an ‘tabo’ nga tinatawag han mga social scientists nga barter trade in pagmatuod nga an mga Bisaya in mga tawo nga maabilidad ngan magduruto. An gilingan in gamit han mga Bisaya paghimo hin puto, suman, ngan iba pa nga mga karan-on.
An mga dragonjar ngan Chinese porcelain nga nabalik ngada pa han mga tuig han ika-5 ka siglo BC in nagpapadig-on han buhi nga taboan nga sistema han mga Bisaya ngan mga Insik. Ha kadugangan, an mga apelyido nga inensik ha Samar in bangin tikang han mga Insik nga negosyante han abaka dida han Espanyol ngan Amerikano nga pamunoan.
An mga gintataoy na nga ma agung, mga instrumento hin pagtukar ngan mga paintings dida ha sulod han museum in naglalaygay han Samarnon nga kaagi ngan talento. An Christ the King College Youth Symphony Orchestra in naghahatag laylay yana ha magdirudilain nga mga lugar ha aton nasod. An nasabi nga museum in nagpasundayag gihap hin mga obra hin mga pintor ha Samar.
Hi Carl S. Bordeos han Christ the King College, diin an museum makikit-an, in naghatag hin kopya ha http://philippinehistory.ph han iba pa nga mga butang nga makikit-an ha museum labot la han bankaw. An Professional American Archaeologists in naglista na ngan nag asoy ngan ginbutangan hin petsa ini nga mga bahandi han aton kasanhi.
Samtang, gawas han museum, usa han mga dalan han Calbayog in gin-ngangaranan nga Nijaga. Ini nga dalan in igin ngaran ha pagtahod kan Benedicto Nijaga nga kilala gihap ha ngaran nga Biktoy, usa nga sakristan ha Calbayog nga nagin 2nd Lt. han Spanish Army nga ha kataliwan nagsuporta ha Katipunan. Tungod hini, hiya in ginpatay ngan kinilala komo usa han Trece Martires ha Bagumbayan.
An Samar in may mga anak nga bangin waray pa makakita kon matiunan-o in usa nga bankaw, o manta di nakilala kan Bankaw. Lugaring, an Binisaya nga pagbaribad ngan paningkamot in nahapatik na han kabug-usan nga istorya han aton nasod.


text:
Antonio Gramsci
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Antonio Gramsci (Enero 22, 1891 – Abril 27, 1937) usa nga Italyano nga manunurat, politiko, ngan teorista hin politika. Usa hiya nga nagtukod nga api han Partido Komunista han Italya ngan usa han mga anay namuno hini, ginpriso hiya han Fascista nga rehimen ni Benito Mussolini. An mga sinurat ni Gramsci nanginginlabot hin dako mahitungod han pag-analisar han kultura ngan pamuno ha politika ngan kilalado hiya nga usa nga orihinal hin duro nga naghuhunahuna ha sulod han Marxista nga tradisyon. Kilalado hiya mahitungod han iya panhunahuna o konsepto han hegemoniya ha kultura o cultural hegemony nga usa nga paagi pagmantener han estado ha kapitalista nga sosyudad.


text:
Sistema Metriko
An sistema metriko in kanasoran ninapulo nga sistema hin panukol nga nagtikang base han mètre des archives ngan an kilogramme des archives nga ginpakikila han Fransya ha in 1799. Ha paglabay han mga tuig, an pankasayoran han metro ngan an kilogramo in ginpino ngan an sistema metriko in nahisumpay ha paglalakip han damo pa nga mga sukol. Bisan pipira nga kaibhan han sistema metriko an gumawas ha urhi nga ika 20 ngan unhan nga ika 20 gatostuig, an termino in yana agsob gingagamit nga sinonimo han "Kanasodnon Sistema han mga Panukol" - an buhatanon nga sistema han panukol han haros ngatanan nga nasod ha kalibutan.
An Estados Unidos nala an nabibilin nga industriyalisado nga nasod nga diri nagamit han sistema metriko han iya buhatanon nga sistema han panukol, bisan an paggamit han sistema metriko in binuhatanon nga ginduduso para han paggamit tikang pa han 1866. Bisan an Reino Unido in nagpatapod nga binuhatanon nga paggamit han sistema metriko para han kadam-an nga paggamit nga panukol, diri pa ito kalat nga paggamit didto ngan an nahigaraan nga sistema imperyal pa an kadam-an ngan nakasarang nga paggamit.
Bisan an mga nagpatikang in may-ada panuyuan nga pagkamay-ada hin sistema nga patas-patas nga mahihigamitan han tanan, nasabtan nga kinahanglanon maggamit hin batakan nga yunit ha ilarom han kustodiya han punuan o iba nga ginpadig-onan nga otoridad komo istandarte. Tubtob 1875, an nakapot hini nga batakan yunit han panukol in ginmimintinar han punuan han Fransya han ginparsa ini ha kapunuan nga katig-uban - am Conférence générale des poids et mesures (CGPM). Ginhihingyap yana nga an mga katapusan hini nga mga batakan in igreretiro ha 2014.


text:
Ceuta
An Ceuta usa nga syudad autonoma han Espanya, nga nahamutang ha mga labnasan han Dagat Mediterraneo. Nahamutang ini ha labnasan han Afrika ha may sinirangan nga ganghaan han estrecho han Gibraltar. Ginsasapitan ini ha amihanan, sidlangan, ngan ha salatan han Dagat Mediterraneo ngan ha katundan han Marruecos. An nasod han Marruecos nagbanhaw han pag-angkon hini komo kabahin han teritoryo hini ngan tungod han kaharani ha heyograpiya (upod han Melilla ngan iba nga mga Espanyol nga teritoryo nga gudti nga mga entidad ha amihanan han Afrika). An Gobyerno han Espanya waray makignegosyar hin bisan ano nga tipo mahitungod han istatus hini, ngan ini kabahin han ginhadi-an iberiko tikang han siglo XV, konkretamente tikang han 1415 upod han pagconquistar han Ceuta komo kabahin han Ginhadi-an han Portugal.
An syudad han Ceuta nakakuha hin kalugaringon nga autonomiya han 1995, bisan man kon ini ginkilala nga syudad autonoma dida han Konstitusyon Espanyola han 1978. An katawhan hini han tuig 2008 mga 78,320 ka molupyo , ngan mayda densidad hin 4,101 ka molupyo ha tagsa km², hin teritoryo nga 19.3 ka km2 hin kahaluag nga diin nangungukoy mga Kristohanon, Muslim, Hudiyo, ngan mga Pakistani ngan Indio. An mga nangungukoy nahamutang dida han istmo ngan kabahin han Campo Exterior. An nukleo han sentro nahamutang harani han puerto ngan harani han Bukid Hacho. Tungod han estratehika nga kamutang han puerto han Ceuta, mayda ini importante nga papel dida hit agi-an han Estrecho, komo ha pagdugtong han Dagat Mediterraneo ngan han Kalawdan Atlantico.
[igliwat] Etimolohiya ngan toponomiya
An katinikangan han ngaran nga Ceuta puyde makita han pagtawag nga ginhatag han mga Romano han pito nga mga bukid han rehiyon (Septem Fratres). De Septem > Septa > Ceita > Ceupta > Ceuta.
An mga heyografo ngan historyador han Kahadto waray magkutlo han toponimo han populasyon kundi usa ha ira, hi Pomponio Mela, naghatag hin pagpahibaro han pekulyaridad nga orografika han Katundan han Almina upod han pito nga mga montikulo nga simetriko nga tinawag nga mga Pito nga Magbugto. Tungod han kaharani ha fonetika, mayda nasiring nga an ngaran tikang han ihap nga Septem (Linatin para hit pito) nga ginkuha an toponimo nga Ceuta.


text:
Bolivia
An Bolivia (nga an opisyal nga pagtawag Plurinasyonal nga Estado han Bolivia[12][13] (Quechua: Bulivya Mamallaqta, Kinatsila: Estado Plurinacional de Bolivia, IPA: [esˈtaðo pluɾinasjoˈnal de BoˈliBja] Aymara: "Wuliwya Suyu"), usa nga ginpalibutan hin tuna nga nasod ha butnga nga Salatan nga America. Amo ini an gipobrihi o gikablasi nga nasod ha Salatan nga Amerika. Ginsasapitan ini han Brasil ha amihanan ngan ha sinirangan, han Paraguay ngan Argentina ha salatan, han Chile ha habagatan o salatan-katundan, ngan han Peru ha katundan.
Ugsa han Europeo nga pagkolonisar, an Andeano nga rehiyon han Bolivia kabahin han Imperyo Inca – an gidako-i nga estado han Ugsa-kan-Colon nga Amerika. An Imperyo Espanyol naglupig han rehiyon dida han ika-16 nga siglo. Han dako nga bahin han panahon han pagkolonisar han Espanyol, ini nga teritoryo gintawag nga Igbaw nga Peru ngan ilarom ini han Virreinato han Peru, nga naglakip han kadam-an han mga kolonya han Espanya ha Salatan nga Amerika. Katapos han pagpasamwak hin paglugaring han 1809, nagsunod in 16 ka tuig hin panggubat o gyera ugsa han pagtukod han Republika, nga ginngaran ha dungog ni Simón Bolívar, han 6 han Agosto 1825. Nag-agi an Bolivia hin mga panahon hin instabilidad ha politika, mga diktadura ngan mga kakurian ha ekonomiya.
An Bolivia usa nga demokratiko nga republika nga ginbahin ngadto hin siyam nga mga departamento. An heyograpiya hini nagkakadirudilain tikang han mga bugkid han Andes ha Katundan, ngadto han Sinirangan nga mga Ubos-nga-Katunaan, nga nahamutang ha Amazon nga Basin. Usa ini nga nagpapadukwag nga nasod, nga mayda Namumutnga nga Human Development Index nga score, ngan hin nivel hin pagkakablas nga mga 60%. An dagko nga mga buruhaton ha ekonomiya hini naglakakip han pag-uma, forestry, panagat, pagmina, ngan paghimo hin mga butang sugad hin mga textile, mga panapton, mga gin-refine nga mga metal, ngan hin refined petroleum. Damo hin mineral an Bolivia, labi na ha tin.
An populasyon han Bolivia, nga ginbanabana ha 10 ka milyon o 10 ka ribo, multietniko, nga naglakakip hin mga Amerindyo, Mestizo, Europeo, ngan mga Afrikano. An pinulongan nga ginagamit hin kasagaran Kinatsila, bisan man kon an Aymara ngan an Quechua nga mga pinulongan agsob gihapon gamiton ngan ini nga tulo, pati in 34 nga iba pa nga mga tuminongnong nga pinulongan opisyal. An damo nga ihap in dirudilain nga mga kultura ha sakob han Bolivia nagpadako ha pagkadirudilain ha arte, panluto, literatura ngan musika.
[igliwat] Etimolohiya
Ginngaranan an Bolivia ha dungog ni Simón Bolívar, usa nga manguna dida han Espanyol nga Amerika nga mga gyera hin panlugaring.[14] Hi Antonio José de Sucre ginpapili ni Bolívar nga mag-angkon han Igbaw nga Peru (an yana-nga-adlaw nga Bolivia) ha ilarom han bag-o nga Republika han Peru, o kundi man paghiusa han Naghiusa nga mga Lalawigan han Rio de la Plata, o pagdeklara nga formal hin paglugaring tikang han Virreinato han Peru nga nagdominar han dako nga bahin han rehiyon. Pinmili hi Sucre nga maghimo hin bag-o nga nasod, ngan, ha pagbulig han mga lokal nga katawhan, ginngaranan ini ha dungog ni Simón Bolívar.[15]
Kundi, an orihinal nga ngaran han bag-o nga nasod Republika han Bolívar. An ngaran waray anay magbalhin ngadto hin Bolivia tubtob hin pira ka adlaw ha urhe nga diin hi konggresista Manuel Martín Cruz nagproponer: "Kon tikang kan Romulus an Roma, tikang kan Bolívar an Bolivia" (Kinatsila: Si de Rómulo Roma, de Bolívar Bolivia). Kinmagat an ngaran ngan gin-aprobahan ini han Republika dida han 3 han Oktubre 1825.[16]
Han 2009, in bag-o nga konstitusyon nagbalhin han ngaran han nasod tikang han "Republic of Bolivia" ngadto han "Plurinasyonal nga Estado han Bolivia" ha pagkilala han multi-etniko nga kinaiha han nasod ngan han ginpahitaas nga kamutang han mga tuminongnong ngan lumad nga katawhan han Bolivia ha ilarom han bag-o nga konstitusyon.[17][18][19]
[igliwat] Teritoryal nga pag-organisa
An Bolivia ginbahin ngadto hin 9 nga mga departamento, 112 nga mga probinsya, 327 nga mga munisipyo ngan 1,384 nga mga kanton (cantón), nga nakakuha hin dako nga autonomiya ha ilarom han Balaod hin Desentralisasyon (ha Kinasila: Ley de Descentralización Administrativa) han 1995.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ An Artikulo 6, seksyon II han bag-o nga konstitusyon han Bolivian constitution nagtukod han Wiphala nga amo an nasodnon nga tigaman han Bolivia (upod han bandera, nasodnon nga awit ngan eskudo). Kitaa an "Bandera indígena boliviana es incluida como símbolo patrio en nueva Constitución", Oktubre 21, 2008, United Press International.
- ↑ "Artículo 6. I. Sucre es la Capital de Bolivia." (Article 6. I. An Sucre amo an ulohan han Bolivia.) Constitution of Bolivia
- ↑ CIA - The World Factbook
- ↑ CIA - The World Factbook
- ↑ Bolivian Constitution, Article 5-I: Son idiomas oficiales del Estado el castellano y todos los idiomas de las naciones y pueblos indígena originario campesinos, que son el aymara, araona, baure, bésiro, canichana, cavineño, cayubaba, chácobo, chimán, ese ejja, Guaraní, guarasu'we, guarayu, itonama, leco, machajuyai-kallawaya, machineri, maropa, mojeño-trinitario, mojeño-ignaciano, moré, mosetén, movima, pacawara, puquina, quechua, sirionó, tacana, tapieté, toromona, uru-chipaya, weenhayek, yawanawa, yuki, yuracaré y zamuco.
- ↑ Kids Encyclopedia. Kids.britannica.com: (8 February 2009). Ginkità dida han 30 han Agosto 2010.
- ↑ The World Factbook – Bolivia. CIA. Ginkità dida han 30 han Marso 2010.
- ↑ Bolivia. World Gazetteer. Ginkità dida han 7 January 2010.
- ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 Bolivia. International Monetary Fund. Ginkità dida han 21 han Abril 2011.
- ↑ Distribution of family income – Gini index. The World Factbook. CIA. Ginkità dida han 1 han Septyembre 2009.
- ↑ Human Development Report 2010. United Nations: (2010). Ginkità dida han 5 han Nobyembre 2010.
- ↑ WHO | Bolivia (Plurinational State of). Who.int: (11 han Mayo 2010). Ginkità dida han 30 han Agosto 2010.
- ↑ UNdata | country profile | Bolivia (Plurinational State of). United Nations: (14 han Nobyembre 1945). Ginkità dida han 30 han agosto 2010.
- ↑ Simón Bolívar Salem Press
- ↑ 6 de Agosto: Independencia de Bolivia
- ↑ [1] What countries are named after individuals or families?
- ↑ Morales highly favoured for re-election in Bolivia Truth Out/Associated Press 6 December [2009
- ↑ Can Bolivia’s indigenous groups dance in harmony? BBC 10 June 2010
- ↑ Bolivia poll won’t end opposition BBC 24 January 2009


text:
Sucre
An Sucre, nga tinatawag hin opisyal nga La Ilustre y Heróica Sucre (An Mapawa ngan Bayanihon nga Sucre), nga kilalado han una nga: Charcas, La Plata ngan Chuquisaca (nga yana amo an ngaran han departamento nga diin nahamutang an syudad) amo an kapital[1]ha konstitusyon ngan ha kaagi han Bolivia. Amo ini an lingkoranan han Corte Suprema de Justicia, han Tribunal Constitucional, han Consejo de la Judicatura ngan han Fiscalía General han República.[2] Dinhi liwat nahamutang an lingkoranan han Tribunal Agrario Nacional ngan han Asamblea Constituyente, amo liwat ini an kapital han departamento han Chuquisaca. An syudad mayda populasyon nga mga 230.000 ka molupyo ngan mabibilgnan ini ha butnga nga dapit ha salatan han nasod hin kahitaas nga 2800 ka metros. Tinatawag liwat ini nga La Ciudad Blanca (An Busag nga Syudad).
An syudad iginngaran ha dungog ni Antonio José de Sucre, usa han mga nasodnon nga bayani han Bolivia.
[igliwat] Mga ngaran han syudad
An Sucre tinatawag nga La Ciudad Blanca nga buot sidngnon an "An Busag nga Syudad". Tinatawag liwat ini nga "An Syudad han Upat nga Ngaran". An tagsa ngaran narepresenta hin ispisipiko nga panahon han kaagi han syudad.
- Charcas an lumadnon ngan tuminongnong nga ngaran han lugar nga diin gintukod han mga Espanyol an kolonyal nga syudad.
- La Plata (An Salapi) amo an ngaran han syudad han panahon ha ilarom han Espanya nga diin nagkaada ini hin pribilehiyo ngan dungog.
- An ngaran nga Chuquisaca (nga amo an tawag han yana nga departamento nga diin nahamutang an Sucre) amo an ngaran han syudad dida han panahon han pagkakuha han independensya.
- Sucre amo an ngaran nga gihatag ha dungog han harangdon nga mariskal han Pag-awayan ha Ayacucho (Disyembre 9, 1824), nga hi Don Antonio José de Sucre.
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ Decreto han 11 han Agosto han 1825 "la ciudad Capital de la República y su departamento se denominará Sucre" (an Kapital nga syudad han Republika ngan an departamento tatawagon nga Sucre). Balaod han 1 han Hulyo han 1826, nagdesignar han syudad nga amo an kapital probisora "mientras el Libertador Bolívar, Padre de la Patria, designe el sitio donde iba a erigirse la ciudad «Sucre» en honor al Mariscal Antonio José de Sucre" (samtang nga an Libertador nga hi Bolivar, Amay han Nasod, mapili han lugar nga diin igtutukod an Syudad "Sucre" ha dungog kan Mariskal Antonio José de Sucre). Balaod han deklarasyon han 12 han Hulyo han 1839: "la ciudad de Chuquisaca es la Capital de la República y conforme a la ley de 11 de agosto de 1825 se llamará en adelante la ciudad Sucre" (an syudad han Chuquisaca amo an Kapital han Republika ngan ha pagsunod han balaod han 11 han Agosto han 1825 tatawagon hin padayon nga syudad Sucre). Balaod nga complementaria han 18 han Hunyo han 1843: "la Capital de la República se titulará en adelante, la ILUSTRE Y HEROICA SUCRE" (an Kapital han Republika tatawagon hin padayon, an ILUSTRE Y HEROICA SUCRE- "an Mapawa ngan Bayanihon nga Sucre"). An konstitusyon nga nag-estableser hin klaro ngan Sucre amo an kapital han nasod amo an konstitusyon han 1868.
- ↑ Texto han Konstitusyon han 1967 upod hin mga reporma nga ginpagawas han Ley Nº 1585 del 12 de agosto de 1994, nga gin-aproba pinaagi han Ley Nº 1615 del 6 de febrero de 1995


text:
Souphanouvong
Hi Prinsipe Souphanouvong (puyde liwat Suphanuwong Hulyo 13, 1909 - Enero 9, 1995) upod han iya katunga-nga-bugto nga hi Prinsipe Souvanna Phouma ngan Prinsipe Boun Oum han Champassack, usa han mga "Tulo nga Prinsipe" nga nagrepresenta han komunista, neutralista, ngan royalista nga mga faction ha Laos. Hi Prinsipe Souphanouvong, presidente han Laos tikang 1975 tubtob 1986.
Hi Souphanouvong natawo ha Luang Prabang, Laos, komo anak ni Tiao Maha Ouparath Boun Khong ngan Mom Kham Ouane.
Hiya an usa han mga anak nga lalake ni Prinsipe Bounkhong, an kataposan nga bise-hadi han Luang Prabang. Diri sugad han iya mga katunga-nga-bugto nga hira Souvanna Phouma ngan Phetsarath, nga an mga nanay mga royal hin dugo, natawo hi Souphanouvong hin commoner nga nanay. Nag-iskwela hiya ha Fransya ngan Vietnam, ngan nakombinse hiya ni Ho Chi Minh ngan binmulig han movimiento komunista ha Indochina.
Gintagaan hiya han agnay nga "An Pula nga Prinsipe," ngan hiya an naging pamuno ha titulo han Partido Rebolusyonaryo han Katawhan han Lao (Lao People's Revolutionary Party) ngan dida han pag-abot han mga komunista ha poder ha Laos, hi Souphanouvong an nagin syahan nga presidente han Republika Demokratiko han Katawhan han Lao (Lao People's Democratic Republic). Katapos han 1986, hi Phoumi Vongvichit an nagin acting-presidente, ngan han pagdecidir ni Kaysone Phomvihane pag-establecer hin ehekutibo nga presidensya han 1991, hi Souphanouvong waray na bisan hin diri-aktibo nga figurehead nga role.
Iginsiring daw nga hiya an gimakariti han mga anak nga lalaki ni Bounkhong, nagin ligero ha walo nga yinaknan, upod an Griyego ngan Linatin. Nagtrabaho anay hiya ha mga puerto han Le Havre ugsa mag-iskwela ngan magporsegir hin degree ha inhinyeriya tikang han École Nationale des Ponts et Chaussées.


text:
Sinirangan nga Apriká
An Sinirangan nga Apriká amo an gisisirangani nga dapit han kontinente han Apriká. Mga nasop nga lakip ha Sinirangan nga Apriká:
- Kenya, Tanzania, ngan Uganda – bulig liwat ha East African Community (EAC)
- Djibouti, Eritrea, Ethiopia, ngan Somalia – agsob ginngangaran liwat nga Sungay han Aprika
- Mozambique ngan Madagascar – danay ginuupod ha Kasalatan nga Aprika
- Malawi, Zambia, ngan Zimbabwe – agsob ginbubulig liwat ha Kasalatan nga Aprika ngan Butnga nga Pederasyon han Aprika Central African Federation
- Burundi ngan Rwanda – kalakip danay ha Butnga nga Aprika
- Comoros, Mauritius, ngan Seychelles – gudti nga mga nasod nga puro ha Kalawdan Indyano
- Réunion ngan Mayotte – mga pangawas nga mga teritoryo han Fransya nga mabibilngan ha Kalawdan Indyano
Ha Heyograpiya, bulig liwat dinhi an Ehipto ngan Sudan ha rehiyon.


text:
Tokaido Shinkansen
An Tōkaidō Shinkansen (東海道新幹線) amo an syahan ngan orihinal nga Shinkansen nga linea nga nag-abre han 1964 nga nagdugtong han Tokyo ngan Shin-Osaka. Ginpapadalagan ini han Central Japan Railway Company.
[igliwat] Kasaysayan
An Tokaido Shinkansen nga linea syahan ginplano han 1940 komo usa nga 150 ka kilometros ha tagsa oras nga dedicated nga riles nga masumpay han Tokyo ngan Shimonoseki, nga magreresulta hin 50% ka malurulaksi kaysa han gimalaksihi nga express nga tren hadto nga panahon. An pagtikang han Gyera-Pankalibutan II naghunong han proyekto anay dida han mga syahan nga mga pagplano, bisan pa mayda mga ginbuho nga mga tunnel nga nagamitan ha pagtika-iha han ruta han Shinkansen nga ruta.
An aktwal nga paghimo han linea nagtikang han 1959 ngan natapos han 1964, ngan an syahan nga tren nagbiyahe tikang ha Tokyo ngadto ha Shin-Osaka han Oktubre 1 hadto nga tuig. An pag-abre han linea gin-igo nga mahaabot han 1964 Summer Olympics ha Tokyo, nga naghatag na nga daan hin internasyonal nga pagpakita han nasod. Ha orihinal an linea gintawag nga Bag-o nga Tokaido nga Linea.
An linea nagdara han ika-100 ka milyon nga pasahero han 1967, ug an ika-bilyon dida han 1976.
[igliwat] Mga Tren
Mayda tulo ka klase hin tren hiton linea: tikang ha gilalaksihi tubtob hit gimahinayi, an mga ini amo an Nozomi, Hikari, ngan Kodama. Damo nga mga tren napadayon pagbiyahe ngadto ha Sanyo Shinkansen, tubtob ha Hakata Station han Fukuoka.
TUpod han mga tren nga set hini nga linea an:
- 300 Series Kodama/Hikari
- 500 Series Nozomi
- 700 Series Nozomi/Kodama/Hikari Rail Star
[igliwat] Mga Estasyon
- Tokyo (東京)
- Shinagawa (品川)
- Shin-Yokohama (新横浜)
- Odawara (小田原)
- Atami (熱海)
- Mishima (三島)
- Shin-Fuji (新富士)
- Shizuoka (静岡)
- Kakegawa (掛川)
- Hamamatsu (浜松)
- Toyohashi (豊橋)
- Mikawa-Anjo (三河安城)
- Nagoya (名古屋)
- Gifu-Hashima (岐阜羽島)
- Maibara (米原)
- Kyoto (京都)
- Shin-Osaka (新大阪)


text:
Chiang Ching-kuo
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Chiang Ching-kuo (ginyano nga Tsinino: 蒋经国; nahig-araan nga Tsinino: 蔣經國; pinyin: Jiǎng Jīngguó; Wade-Giles: Chiang Ching-kuo; POJ: ChiúⁿKeng-kok; Shanghai/Ningbo nga diyalekto: [tɕiã.tɕiŋ.koʔ]) (Abril 27,1 1910 – Enero 13, 1988), usa nga Kuomintang (KMT) nga politiko ngan manguna, amo an anak ni Mangulo Chiang Kai-shek ngan nagkapot hiya hin damo nga mga puwesto ha kagamhanan han Republika han Tsina (RT). nagsunod hiya han iya amay ha pag-alagad nga Premier han Republika han Tsina ha butnga han 1972 ngan 1978, ngan amo an ika-6 ngan ika-7-nga-panahon nga Mangulo han Republika han Tsina tikang 1978 tubtob han iya kamatay han 1998. Ha ilarom han iya pagdumara, an kagamhanan han Republika han Tsina, bisan man kon awtoritaryanhon, nagin mas abyerto ngan mas natugot hin pagtipa ha politika. Han tikaharani han kataposan han iya kinabuhi, ginhimo nga diri istrikto ni Chiang an pagkontrola han gobyerno dida han media ngan pagyakan ngan nagtugot hiya hin mga lumad o tuminongnong nga mga Taiwanes ngadto hin mga posisyon hin poder, nga naglakip han nagsunod ha iya nga hi Lee Teng-hui.
[igliwat] Mga tigaman
- Damo nga mga ginkukuhaan hin impormasyon, bisan ngani in mga opisyal nga Taiwanes nga mga ginkukuhaan, naghahatag hin Marso 18, 1910 nga iya kaadlawan, kundi ini ha kamatuoran nahanunungod han nahig-araan nga Tsino nga kalendaryo hin bulan.


text:
Medina
- Para hit lain nga kagamit, kitaa an Medina (pansayod).
Medina (kaluwas: mɛˈdiːnə; Inarabo: المدينة المنورة, (Inarabo nga kaluwas: ælmæˈdiːnæt ælmuˈnɑw.wɑrɑ), o المدينة (Inarabo nga kaluwas: ælmæˈdiːnæ}}; gintransliterar gihapon komo Madinah; opisyal nga ngaran al-Madīnah al-Munawwarah) usa nga syudad ha may rehiyon han Hejaz ha katundan han Arabya Saudi, nga naserbe komo ulohan han Lalawigan han Al Madinah. Ikaduha ini nga gibabaraani nga syudad ha Islam, ngan amo in lubnganan ni manaragna ha Islam Muhammad.


text:
Chile
An Chile usa nga nasod ha Salatan nga Amerika. An opisyal nga ngaran hini Republika han Chile (ha Kinastila: República de Chile) ngan an kapital hini am an Santiago de Chile.
Naglalakip an Chile hin halaba ngan halipot-hin-kahaluag nga franha hin tuna nga kilalado nga Chile continental, ha butnga han Kalawdan Pacifico ngan han Cordillera de los Andes, nga nahamutang ha butnga han 17º29'57' ha Salatan ngan 56º32'S hin latitud (Islas Diego Ramírez), ginsasapitan ha amihanan han Perú, han Bolivia ngan Argentina ha sidlangan, ngan han Paso Drake ha salatan. Dugang pa, an Chile mayda teritoryo hin mga isla-isla ha Kalawdan Pacífico, sugad han Archipiélago Juan Fernández, Sala y Gómez, Islas Desventuradas ngan an Isla de Pascua (nga nahamutang ha Polinesia), nga nabug-os hin kahaluag nga 755,838.7 ka km².
Ha lain nga bahin, an Chile nag-aangkon hin soberaniya hin zona han Antarctica nga 1,250,257.6 ka km², nga tinatawag nga Territorio Chileno Antártico ngan naglalakip ha butnga han mga meridiano 90º ngan 53º ha Katundan nga pinahalaba an limite meridional tubtob han Salatan nga Polo. Inin nga pag-angkon ginsuspendir han pakigsabot nga ginestableser han Tratado Antártico, bisan man waray igrenunsyar han nasod ini nga pag-angkon. Tungod han presensya han nasod ha Salatan nga Amerika, Oceanía ngan ha Antártida, an Chile puyde sidngon nga usa nga nasod nga trikontinental.[1]
[igliwat] Teritoryal nga pag-organisa
Han 1979, an Chile ginbahin ha politika ngadto hin napulo kag tulo nga mga rehiyon nga ginbahinbahin ngadto hin mga probinsya ngan ini liwat ginbahin bahin ngadto hin mga comuna. Ha yana, an nasod mayda 15 nga mga rehiyon, 53 nga mga probinsya ngan 346 nga mga comuna ha bug-os. An tagsa usa hini nga mga rehiyon mayda ihap o numero nga romano nga gin-asignar ha pagtikang kon ika-ano hira ha orden tikang ha amihanan ngadto ha salatan, gawas la han Región Metropolitana de Santiago. Dida han 2007 han paghimo hin duha nga bag-o nga mga rehiyon, an pag-ihap nawara hin kagamat ngan mayda yana proyekto ha balaod nga nagpaplano hin pagkuha hini nga tipo hin pagdemoninar.
- (1) Kon iglakip an Territorio Chileno Antártico, an kahaluag naabot ngadto hin 1,382,291.1 km²
- (2) Gin-estimar han 30 han Hunyo han 2006 - INE Compendio Estadístico Año 2006
[igliwat] Mga area metropolitana
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ Presidencia de la República, Ministerio Secretaría General de Gobierno (2007). Geografía nacional: Situación, superficie y extensión. Ginkità dida han 2007-11-29.
- ↑ Observatorio Urbano MINVU (2008). Listado de ciudades de Chile. Ginkità dida han 2008-09-03.


text:
Toyotomi Hideyoshi
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Toyotomi Hideyoshi (ha Shinjitai (moderno nga Hinapon) nga kasurat: 豊臣秀吉; ha Kyūjitai (kaagi) nga kasurat: 豐臣秀吉; natawo nga Hiyoshi-maru 日吉丸; ha pag-abot ha pangidaron (gempuku) nga Kinoshita Tōkichirō 木下藤吉郎 ngan ha urhe ginhimo nga Hashiba ngan nobilidad militar ha estilo nga Hashiba Chikuzen no Kami Hideyoshi 羽柴筑前守秀吉; 1536 - Septyembre 18, 1598), usa nga Sengoku nga daimyo nga amo an naghimo nga usa han Hapon. Sinmunod hiya han iya anay nga agaron nga hi Oda Nobunaga, ngan gintapos niya an Sengoku nga panahon. Kilalado gihapon hiya nga amo an nagplano han mga pagsulong ha Korea. Kilalado hiya hin pira nga mga nahabilin ha kultura, upod han sugo nga an mga miyembro la han samurai nga klase an puyde magdara hin armas.
An panahon han iya pamuno tinatawag gihapon nga Momoyama nga panahon, ngan ini nga ngaran tikang han kastilya ni Toyotomi. Nag-iha ini tikang han 1582 tubtub han iya kamatayon dida han tuig 1598, o (sumala hin pipira nga mga iskolar) tubtob han pagkuha hin poder ni Tokugawa Ieyasu katapos han Pakig-away ha Sekigahara han 1600.


text:
William R. King
Hi William Rufus DeVane King (Abril 7, 1786 – Abril 18, 1853) amo an ika-napulo-kag-tulo nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos, ngan ugsa hini usa nga Representante han Estados Unidos tikang ha North Carolina, Ministro ha Fransya, ngan usa nga Senador tikang ha Alabama. Namatay hi King tungod hi tuberculosis katapos hin 45 ka adlaw ha pagka-sugbong-mangulo. Gawas kanda John Tyler ngan Andrew Johnson—nga puros nagsunod ngadto han pagka-Mangulo—hi King an nagpapabilin nga gimadali-ay hin panahon hin pagsirbe nga Sugbong-Mangulo.


text:
Mga administratibo nga pagbahin-bahin han Portugal
An mga administratibo nga pagbahin-bahin han Portugal ginbabag-o ha yana.
[igliwat] Mga distrito han Portugal
An distrito, bisan man kon ini ada na han pamalakad ha pagtanggal tungod han pagdesentralisar nga mga polisiya han gobyerno, nagpapabilin nga amo an nangunguna nga pagbahin-bahin han nasod, nga amo an batikan para hin mga administratibo nga pagbahin-bahin sugad hin mga elektoral nga mga konstituyente ngan mga distrito hin mga asosasyon hin futbol. Mayda 18 nga mga distrito ha kontinental nga Portugal:
[igliwat] Mga kasanhi nga mga rehiyon
Ugsa han 1976, ginbahin-bahin an Portugal ngadto hin mga rehiyon (regiões, kun usa região) o mga lalawigan o probinsya (províncias, kun usa província). Mayda dako nga pagkaiba han mga lalawigan ngan rehiyon ha Europa ngan an mga tabok-han-dagat nga mga kolonya (an nga tinatawag nga tabok-han-dagat nga mga lalawigan). Katapos han Rebolusyon han mga Cravo (o Rebolusyon han mga Clavel), an mga rehiyon ngan lalawigan gintanggal ngan an mga distrito amo an mga nahimo nga ikaduha nga handana nga mga administratibo nga mga rehiyon.
[igliwat] Mga lalawigan/mga rehiyon (1936–1976)
- Alentejo
- Baixo Alentejo (Ubos nga Alentejo)
- Alto Alentejo (Igbaw nga Alentejo)
- Distrito han Évora
- Distrito han Portalegre (gawas han munisipyo han Ponte de Sôr)
- Estremadura (ayaw ini igkalipat han kanan Espanya nga Extremadura)
- Distrito han Lisboa (Lisbon) – gawas han mga munisipyo han Azambuja ngan Vila Franca de Xira
- Distrito han Setúbal (amihanan nga tunga)
- Distrito han Leiria (salatan nga tunga)
- Ribatejo
- Distrito han Santarém (gawas han mga munisipyo han Ourém ngan Mação)
- Distrito han Lisboa (Lisbon) – an api la amo an mga munisipyo han Azambuja ngan Vila Franca de Xira
- Distrito han Portalegre (an api la amo an munisipyo han Ponte de Sôr)
- Beira Litoral
- Distrito han Coimbra (gawas han mga munisipyo han Pampilhosa da Serra, Oliveira do Hospital ngan Tábua)
- Distrito han Leiria (amihanan nga katunga)
- Distrito han Aveiro (gawas han mga munisipyo han Arouca, Castelo de Paiva, Espinho ngan Santa Maria da Feira)
- Distrito han Santarém (an api la amo an munisipyo han Ourém)
- Beira Baixa (Ubos nga Beira)
- Distrito han Castelo Branco
- Distrito han Santarém (an api la amo an munisipyo han Mação)
- Distrito han oimbra (an api la amo an munisipyo han Pampilhosa da Serra)
- Beira Alta (Igbaw nga Beira)
- Distrito han Guarda (gawas han munisipyo han Vila Nova de Foz Côa)
- Distrito han Viseu (gawas han mga munisipyo han Cinfães, Resende, Armamar, Lamego, São João da Pesqueira ngan Tabuaço)
- Distrito han Coimbra (an api la amo an mga munisipyo han Oliveira do Hospital ngan Tábua)
- Douro Litoral
- Distrito han Porto (Oporto)
- Distrito han Aveiro (an api la amo an mga munisipyo han Arouca, Castelo de Paiva, Espinho ngan Santa Maria da Feira)
- Distrito han Viseu (an api la amo an mga munisipyo han Cinfães ngan Resende)
- Minho
- Distrito han Braga
- Distrito han Viana do Castelo
- Trás-os-Montes e Alto Douro (Trás-os-Montes ngan Igbaw nga Douro)
- Distrito han Vila Real
- Distrito han Bragança (Braganza)
- Distrito han Guarda (an api la amo an munisipyo han Vila Nova de Foz Côa)
- Distrito han Viseu (an api la amo an mga munisipyo han Armamar, Lamego, São João da Pesqueira ngan Tabuaço)
- Açores (Azores)
- Distrito han Ponta Delgada
- Distrito han Angra do Heroísmo
- Distrito han Horta
[igliwat] Mga tabok-han-dagat nga mga lalawigan
- Kitaa: Imperyo nga Portuges
- Angola/Portuges nga Katundan nga Africa – tabok-han-dagat nga lalawigan (1951–1975). Naglugaríng han 1975.
- Cabo Verde – tabok-han-dagat nga lalawigan (1951–1974); republika nga autonoma (1974–1975). Naglugaríng han 1975.
- Guiné Portuguesa/Portuges nga Guinea – tabok-han-dagat nga lalawigan (1951–1974). Unilateral nga paglugaríng komo Guinea Bissau gindeklara han 1973, ginkilala han Portugal han 1974.
- Macau/Macao – tabok-han-dagat nga lalawigan (1844–1883); gin-usa nga tabok-han-dagat nga lalawigan upod han Portuges nga Timor ha ilarom han Goa (1883–1951); tabok-han-dagat nga lalawigan (1951–1975); ispisyal nga teritoryo (1975–1999). Gin-ulî ngadto han Tsina komo usa nga nalalain nga administratibo nga rehiyon han 1999.
- Moçambique/Portuges nga Sinirangan nga Africa – tabok-han-dagat nga lalawigan (1951–1974); lokal nga pagdumara (1974–1975). Naglugaríng han 1975.
- Índia Portuguesa/Portuges nga Indya – tabok-han-dagat nga lalawigan (1946–1962). Gin-anexar han India han 1962 ngan ginkilala han Portugal han 1974.
- São Tomé e Príncipe – tabok-han-dagat nga lalawigan (1951–1971); lokal nga pagdumara (1971–1975). Naglugaríng han 1975.
- Timor Português/Portuges nga Timor – tabok-han-dagat nga teritoryo (1951–1961); unilateral nga paglugaríng komo East Timor ginproklamar han 1975, gin-anexar han Indonesia han 1976. (Ginkilala han UN nga diri-naglulugaríng-nga-teritoryo ha ilarom hin Portuges nga pagdumara tikang han 1961–1999). UN nga pagdumara tikang han 1999 tubtob han paglugaríng han 2002.
Tigamni: An Brasil nahimo nga ginhadi-an komo kabahin han Nahiusa nga Ginhadi-an han Portugal, Brasil, ngan han Algarve (Reino Unido de Portugal, Brasil e Algarve(s) 1815-1822), naglugaríng han 1822.


text:
Papa Pío X
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Pío X (ha Linatin: Pius PP. X), natawo nga Giuseppe Melchiorre Sarto (Hunyo 2 1835 – Agosto 20 1914), amo an Papa han Simbahan Katolika tikang han 1903 tubtob 1914, nagsunod kan Papa León XIII. Hiya amo an syahan nga papa tikang han Kontra-Repormasyon nga Papa San Pío V nga ginkanonisar. Bisan pa hini, an pontifikado ni Papa Pío X amo an usa han mga kurukontrobersyal nga mga papado han panahon moderno.


text:
Tiananmen
An Tiananmen o Tian'anmen (ginyano nga Tsinino: 天安门; nahig-araan nga Tsinino: 天安門; pinyin: Tiān'ānmén), nga nangangahulogan hin literal nga "Ganghaan hin Langitnon nga Kamurayaw" amo in kilalado nga monumento ha Beijing, an kapital han Kanan Katawhan Republika han Tsina. Agsob gamiton ini nga nasodnon nga tigaman. Gintukod ánay ini han Dinastiya Ming ha 1420, an Tian'anmen agsob nga tinatawag nga amo an atubangan nga ganghaan ngadto han Syudad Prohibida. Kundi an Ganghaan Meridian (午门) amo an syahan nga ganghaan ngadto han Syudad Prohibida mismo, samtang an Tiananmen amo an ganghaan hin pagsakob ngadto han Imperyal nga Syudad nga diin nahimutang an Syudad Prohibida. Nahamutang an Tian'anmen ha amihanan nga dapit han Plaza han Tiananmen (Tiananmen Square).


text:
Neuilly-sur-Seine
Mga Koordinada: 48°53′17″N 2°16′07″E / 48.8880555556°N 2.26861111111°E
An Neuilly-sur-Seine amo in usa ka komyun ha departamento han Hauts-de-Seine ngan ha rehiyon han Île-de-France ha nasod han Fransya. Nahamutang ini hin 6.8 nga km (4.2 nga mi) tikang han butnga han Paris.
Bisan man kon an Neuilly ha teknikal nga paghisgot usa nga suburb han Paris, sapit ini han syudad ngan nagdudugang ini han syudad. An kahaluag mga kaurogan mga riko, mga pinili nga mga baryo, ngan mga lingkorananhin damo nga mga korporasyon. Agsob ini ginlalakip hin pira nga mga lugar han harani nga ika-16 nga arrondissement han Paris komo Auteuil-Neuilly-Passy, usa nga katitirok hin "bourgeois" (i.e., burgis o upscale) nga mga baranggay ha Paris.


text:
Moscow
An Moscow (Iniggles nga kaluwas: /ˈmɒskaʊ/ o /ˈmɒskoʊ/; Rinuso: MockBá, tr. Moskva, IPA: [mɐˈskva] in ulohan, gidamoi popyulasyon nga syudad, gidamoi nga popyulasyon ha suhito federal han Rusya. An syudad in usa ka dagko nga pagkabutnga hin politika, ekonomika, kultura, syentifica, relihiyosa, pananalapian, pag-aram ngan panakayan ha Rusya ngan han kontinente. Moscow in giaamihani nga syudad han Kalibutan nga may-ada popyulasyon nga labaw han 10,000,000, an gidamoi nga popyulasyon nga syudad ha kontinente han Europa, nga ika unom nga gidakoi nga sawang han syudad ha kalibutan. An iya popyulasyon sumala han pahiuna nga resulta han 2010 nga senso in 11,514,300. Sumala han Forbes 2011, an Moscow in may-ada 79 nga mga bilyonaryo, nga ginsaliwanan an New York komo an syudad nga may-ada gidamoi nga ihap hin mga bilyonaryo.


text:
Etiká
An etiká[1] (danay liwat igtawag nga pilosopiya moral) amo an sanga han pilosopiya nga nabibiling baton mahitungod han moralidad. Amo ini an bahin han pilosopiya nga ginhiruhimangrawan mahitungod han kaupayan ngan karaotan. An etiko innabiling hin baton ha mga pakianan sugad han:
- Ano it mga buruhaton it maupay? Ano it mga kiwa it malain?
- Ginpapaano makakasabot it ira pagkakaiba?
- It kaupayan ngan karaotan parehas ba para ha ngatanan?
- Ginpapaano ba paghimo hin desisyon nga puydi makabulig o makaraot ha iba nga tawo?
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Abuyen, Tomas A. DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog. National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3 Pakli Ihap 111.


text:
Negeri Sembilan
An Negeri Sembilan (puyde liwat Negri Sembilan, ha Jawi: نڬري سمبيلن), nga nangangahulogan nga "negeri hin siyam" o "estado hin siyam" ha Bahasa Melayu, usa han mga napulo kag tulo (13) nga mga negeri o estado han Federasyon han Malaysia. Nahamutang ini ha katundan nga labnasan han Peninsular nga Malaysia, ha salatan han Kuala Lumpur ngan ginsasapitan ini ha amihanan han Selangor, ha sidlangan han Pahang ngan ha salatan han Melaka ngan Johor.
An ngaran tikang daw han siyam nga mga distrito o nagari (nga yana tinatawag nga luak) nga gin-ukyan han Minangkabau, usa nga etniko nga grupo tikang ha Katundan nga Sumatra (ha yana nga Indonesya). An mga kanan-Minangkabau nakikita pa yana ha tradisyonal nga arkitektura ngan han yinaknan nga ginagamit dida.
Nag-iiba ini han mga sultan nga hereditaryo han iba nga mga may hadi mga estado han Malay. An naghahadi han Negeri Sembilan tinatawag nga Yang di-Pertuan Besar imbes nga Sultan. An pagpili o pag-elehir han Namumuno nahihinabo pinaagi han pagpili ha iya han konseho hin mga Undang nga nangungulo han upat nga mga gidako-i nga distrito han Sungai Ujong, Jelebu, Johol, ngan Rembau, nga amo an rason nga ini usa han mga elehido nga mga monarkiya.
An kapital han Negeri Sembilan amo an Seremban. An kapital-nga-hadi-anon amo an Seri Menanti ha distrito han Kuala Pilah. Iba nga mga importante nga bungto amo an Port Dickson ngan Nilai.
An Arabo nga pahidungog para han estado amo an Darul Khusus ("an Ispisyal nga Puy-anan").


text:
Guyane
An Guyane (tawag ha Ininglis: French Guiana; Kinatsila ngan daan nga Winaray: Guyana Francesa; alternatibo nga kasurat ha Winaray: Guyana Fransesa) amo an usa ka departamento ha tabok-han-dagat ngan rehiyon ha nasod han Fransya. An prefektura o kapital hini amo an Cayenne.
An opisyal nga ngaran ha Frinanses Guyane kundi ha kadaan nga kagamit, gindugngan ini han adhetibo nga française. Ini nga daan nga kagamit tikang han kolonyal nga panahon nga diin tulo an lugar nga tinatawag nga Guyana o Guyane kon ha Frinanses. Ini nga tulo nga lugar amo an sinisiring nga Guyana (Guyana Britanika), Surinam (Guyana neerlandesa) ngan an Guyana Fransesa nga amo yana an departamento han Guyane.
[igliwat] Mga pagbahinbahin ha pagdumara
An Guyane ginbahin ngadto hin 2 ka mga arrondissement, mga 19 ka mga kanton (waray ginpakita dinhe), ngan 22 ka mga komyun:
[igliwat] Mga kasarigan


text:
life wrote:
HIN-O HIYA?
Hin-o ini nga nasulod...
Hin-o ini nga nasulod?
Kay ano man nga it ak tuhod nangungurog-kurog?
Ngan kun hiya naagi baga ako hin kinukulba...
It karsada gud man tigda nahilaba...
Kaiha gud man niya mawara
Ngan kun kami liwat hin magkatapo...
Baga hin gusto ko dumalagan ngan tumago...
Kay hin-o gud in hiya nga kinahahadlukan man?
Ada! Kay hiya man gud la an teacher
Han subject nga akon gin-aabsenan...
Asya ka?
Is it the reason why Gen. McArthur choose Leyte when he returns???


text:
Dagat Okhotsk
An Dagat Okhotsk (Rinusyan: OxóTckoe Mópe; Iningles nga Transliterasyon: Okhotskoye More) kalakip han katundan kalawdan Pasipiko, nga nahamutang ha kabutngaan han Rawis han kamchatka ha sinirangan, an kapuropod-an Kuril ha salatan-sinirangan, an puro han Hokkaidō ha harayo nga salata, an puro han Sakhalin ha katundan, ngan halaba nga estrecho han sinirangan nga baybayon han Siberia (upon an kapuropod-an han Shantar) ha katundan ngan amihanan. An amihanan-sinirangan nga eskina amo an Golpo han Shelikhov.


text:
Napoles
Mga Koordinada: 40°50′42″N 14°15′30″E / 40.845°N 14.25833°E
An Syudad han Napoles (ha Initalyano: Napoli; ha Napulitano: Napule; ha Kinatsila: Nápoles; ha Iningles: Naples) amo an kapital han lalawigan han Napoles ngan han rehiyon han Campania ha Nasod han Italya. An syudad kilalado tungod han dako nga kaagi, arte, kultura ngan gastronomiya hini, nga diin dako an importansya hini han kaurogan nga bahin han existensya hini; mga labaw hin 2,800 ka tuig na ini kaiha. An Napoles nahamutang hin mga nahamutnga hin duha nga lugar nga volcaniko, an bulkan nga Bukid Vesuvius ngan an Flegreiano nga mga kahaluagan, nahamutang ha labnasan ha ligid han Golfo han Napoles.
Gintukod ini han mga Kahadto nga Griyego ha ngaran nga "Neάπoλις", Neápolis (nga buot signon "Bag-o nga Syudad"), ngan importante ini ha Magna Graecia ngan sunod nga kabahin han Republika Romana ha butnga nga lalawigan han Imperyo. An syudad nahailarom na hin damo nga mga sibilisasyon nga kinmada ngan inmiwas. nga diin an tagsa nagbilin hin impluwensya ngan ha yana, an sentro han syudad ha kaagi ginlista han UNESCO nga World Heritage Site o Patrimonio de la Humanidad.
An Napoles amo an kapital nga syudad hin ginhadi-an nga amo gihapon an ngaran tikang han 1282 tubtob 1816, nga ha una amo an Ginhadi-an han Napoles ngan sunod han paghiusa upod han Sicilia amo ini an kapital han Duha nga Sicilia tubtob han paghiusa han Italya.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Katawhan han ‘Syudad’ (i.e. an kanan comune o munisipyo) tikang han Syudad han Napoles. Comuni-italiani.it, 2012. Ginkuha 2012-04-11.


text:
Pamiling ug panginsayod han kamatuoran ha kalarakan
An Pamiling ug Panginsayod han Kamatuoran ha Kawarayan[1] o pamiling ug panginsayod han kamatuoran ha kalarakan amo an paggamit han astronomo ngan teknolohiya para mamiling hin baton ngan maningsayod ha gawasnon nga kalarakan.
[igliwat] Mga Kasarigan
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 443. Amo ini an iya paghubad han iningles nga "space explorations and discoveries"


text:
Balaong
An balaong[1] o Tulbok-Kawhit[2] ( ; ) amo an usa ka tigaman ha panurat.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 441.


text:
Bisperas Sicilianu
An Bisperas Sicilianu amo an tawag hin usa nga rebelyon ha Sicilia hadton 1282 patok han pamuno han Angevin nga hadi nga hi Charles I, nga nakakontrola han isla pinaagi hin suporta tikang han Papa han 1266.
Ini nga rebelyon nagtíkang dida han pakig-away han Baraan nga Romano nga Imperyo, nga ginrepresnta han mga Hohenstaufen nga emperador, ngan han Papado para han pagkontrola han Italya. Dida han kapirde han kataposan nga Hohenstaufen nga hi Manfred han Sicilia han 1266, an ginhadian han Sicilia gin-entrega kan Charles han Anjou ni Papa Urbano IV.
Hi Charles naglantaw han iya Siciliano nga teritoryo komo pagtitikangan para han iya mga ambisyon ha Mediterraneo, upod han pagpa-iwas han Bizantino nga emperador nga hi Miguel VIII Palaeologus. An kan Charles mga Frances nga mga opisyales (nga maraot an pagdumara han Sicilia) nagraogdaog han mga lumad nga Siciliano, upod hin paglugos, pangawat ngan pamatay hin waray alo.
Duha iton interpretasyon han mga panhinabo, pero diri ini mag-exclusibo. Iton usa naghahatag hin dako nga enfasis han weltpolitik ni Miguel Palaeologus ngan han Aragones nga hadi nga hi Pedro III hin pag-aghat han rebelyon. Iton ikaduha nga interpretasyon naghahatag hin dako nga paglantaw han lokal nga kangalas patok han pamuno ni Charles han mga lumad nga Siciliano. Ini nga ikaduha nga paglantaw nagin-popular dida han Risorgimento, han pagbandilyo hini nga paglantaw han patriota nga hi Michele Amari dida han ika-19 nga siglo. Mahitungod han syahan nga interpretasyon, hi Miguel VIII nagsurat dida han iya autobiyograpiya: "Kon ako mag-angkon nga hi ako an ginamit han Dios paghatag hin kagawasan ha mga Sicilianu, nagsusumat la ako hiton kamatuoran."
An panhinabo ginngaranan nga sugad tungod kay an insurekto nagtikáng dida han katininkangan han simba han gab-i han bisperas han Lunes han Pagkabanhaw (Marso 30, 1282) ha Simbahan han Baraan nga Espiritu (o Iglesia Espiritu Santo) ha may gawas la han Palermo, ug ini nagresulta han pamatay hin pira ka yukut nga mga Frances nga mangurukoy ha Sicilia han mga sumurunod nga unom ka semana. An exakto nga kaagi han pagtikáng han insurekto waray masabti hin kasiguro-an, pero ngatanan nga bersyon mayda mga sinasaro-an nga mga elemento.
Sumala kan Steven Runciman, may mga Sicilianu dida han simbahan nga nagsasaurog han piyesta ngan mayda grupo hin mga Frances nga opisyales nga inmulpot ngan nagtikang pag-irignom. In sarhento nga an ngaran hi Drouet nga nagdanas hin daragahay nga inasaw-an tikang han katawhan ug an babaye ginsinamoksamok pinaagi han kan Drouet paglinabot han babaye. Inmatake kan Drouet an kanan daragahay bana nga may dara nga kutsilyo ngan ginpatay an Frances nga sarhento. Dida han pagsari han mga Frances hin pagbulos, gin-atake hira han mga Siciliano nga katawhan ug pinamatay hira ngatanan. Dida hini, an lingganay han simbahan han Espiritu Santo ug an iba nga mga lingganay ha Palermo nanmagting para magtigaman han Bisperas.
Sumala kan Leonardo Bruni (1416), nagsasaurog hin piyesta ha gawas han Palermo an mga taga-Palermo han pag-ulpot han mga Frances nga namiling kuno hin mga garamiton hin pakig-away ug gin-gamit ini nga pasangil nga magpinanhíram han mga dughan han mga kababayen-an. Ini nakatikang hin sámok, gin-atake anay an mga Frances pinaagi hin pamatak hin mga bato, sunod pinaagi ha mga garamiton ngan pinanmátay an nga Frances. Ini nga sumat nag-abot ha iba nga mga syudad ngan nagresulta hin rebelyon ha bug-os nga Sicilia. "Pag-abot han taknan nga an mapaso nira nga kasina naka-inom na han tugob nga maiinom hin dugo, naihalad na han Frances ha mga Siciliano diri la an ira diri-angay-kuhaon nga karikohan kondi pati gihapon an ira mga kinabuhi".
Sumala liwat hin usa nga susumaton nga waray masabtan kon diin nagtíkang nagtikáng an rebelyon hini nga paagi: Mayda Sicilianu nga babaye nga kinmadto hin simbahan ha Palermo pamiling han iya anak nga daraga nga didto nag-iinampoon han bug-os nga adlaw. Natad-an han nanay an iya anak nga daraga nga ginlugos dida han simbahan hin Francs nga sundalo — dida hini dinmalagan an nanay ngadto han kakarsadahan nga nagsisininggit Ma fia! Ma fia! (nga buot sidngon "Akon anak nga babaye! Akon anak nga babaye!" ha medieval nga Sicilianu nga yinaknan). Mayda mga nasiring nga amo ini an eksplikasyon han pagtikáng han pulong nga "Mafia", ini nga istorya, baga hin mayda mga tigaman nga ini folk nga etimolohiya.
Hi Hadi Pedro III han Aragón kinmuha hin bentaha tikang han rebelyon pinaagi han iya paglansar hin malinamposon nga invasion, ug hini hiya nagin Pedro I han Sicilia.
Hi Charles nahabilin nga nakontrola han Ginhadi-an han Napoles hangtod han iya kamatay dida han 1285, ngan an mga nagsunod ha iya nagpadayon paghadi didto hangtod han pagpahiusa han duha nga teritoryo nga ginbuhat han mga sinmunod kan Pedro han 1442.
[igliwat] Trivia
Dida han ika-20 nga siglo, an ngaran Bisperas Sicilianu amo an gintawag han gab-i han Septyembre 10, 1931, dida han pagpapatay ni Lucky Luciano hin pipira nga Mafia nga mga sakop nga naugop han boss hin krimen nga hi Salvatore Maranzano ngan han iya ka-ribal nga hi Joseph Masseria, ug ini nag-undang han Castellammarese nga Gyera ha Syudad han Nueva York.
[igliwat] Mga Reperensya
- Steven Runciman (1958),The Sicilian Vespers, ISBN 0-521-43774-1 - Ginsisiring nga usa nga classic ha kasaysayan.
- Leonardo Bruni (1416), History of the Florentine People, Harvard, 2001, ISBN 0-674-00506-6 - Ginlantawan nga amo an syahan nga barasahon ha kaagi ngan kasaysayan nga gintawag nga "moderno", ngan an syahan nga moderno nga historiador, ini naghihisgot gihapon han mga panhinabo hini nga panahon.


text:
Marikina
An Marikina o Siyudad han Marikina amo in syudad ha Pilipinas. Amo ini an kasanhi nga kapital han lalawigan han Manila han pagdeklara han Paglugaring han Pilipinas. during the declaration of Philippine Independence. Nahamutang ini ha isla han Luzon, ngan usa ini han mga syudad ngan bungto nga nahimo han Metropolitano nga Area han Manila, an Nasodnon nga Kapital nga Rehiyon han Pilipinas. Nahilakip liwat ini han Sinirangan nga Distrito han Manila han upat nga distrito han Metro Manila.
An Syudad han Marikina nahamutang dida han sidlangan nga linea han Metro Manila; ginsasapitan ini ha katundan han Syudad han Quezon, han Syudad han Pasig ngan Cainta, Rizal ha salatan, han Syudad han Antipolo (an kapital han Rizal) ha sidlangan, ngan han San Mateo ha amihanan (nga lakip gihapon han Rizal). Mga 21 ka kilometro an kahirayo hini tikang han Manila.
An Marikina gintawag nga "Kapital hin Sapatos han Pilipinas" tungod han kilalado nga industriya hin paghimo hin sapatos didto.
[igliwat] Mga baranggay
An Marikina ginbahin ngadto hin napulo kag unom nga mga baranggay.


text:
Panglao, Bohol
An Panglao usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Bohol ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Nahamutangan ini ha katundan nga bahin han isla nga ginngaranan gihapon nga Panglao. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 21,337 ka tawo ha 3,890 nga panimalay.
An Panglao sikat tungod hiton mga lugar hin panlurop dida ngan damo dinhi in mga resort para hin mga turista.
[igliwat] Mga Baranggay
An Panglao mayda napulo (10) nga baranggay.
- Bil-isan
- Bolod
- Danao
- Doljo
- Libaong
- Looc
- Lourdes
- Poblacion
- Tangnan
- Tawala


text:
Buddha Yodfa Chulalok
Hi Buddha Yodfa Chulalok nga natawo ha ngaran nga Thong Duan ngan kilalado gihapon ha ngaran nga Rama I (agsob gindudugang an pagtawag nga Harangdon), amo an hadi han Siam (Thailand) tikang 1782 ngadto han 1809. Ha Thai, an iya ngaran nahasurat nga พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
Ha Latin nga abakadahan o alpabeto, it iya ngaran puyde gihapon igsurat nga Puttha Yotfa Chulalok. Iton Chulalok ha panalagsaon ginsusurat gihapon nga Chulaloke.
[igliwat] Katawo ngan an Syahan nga Bahin han Kinabuhi
Natawo hiya ha Ayutthaya han Marso 20 1737 nga anak ni Phra Aksorn Sundara Smiantra, usa nga nobleman han Ginhadi-an han Ayutthaya. Gintutuohan nga hiya mayda Thai, Intsik, Persiano, ngan bisan Griyego han iya pamilya, pero waray pa ini mapamatuod. An iya ngaran han iya katawo Thong Duang. Katapos han iya pagtu-ón hin templo nga Buddhista, an iya amay nagpadara ha iya nga magsirbe nga alalay han tawo nga magigin hadi nga hi Hadi Utumporn. Didto, ginkakilala niya an iya sangkay nga hi Sin, nga amo an magigin Hadi Taksin. Katapos han kabungkag han Ayutthaya inmapi hiya han mga kasundalohan ni Taksin, ngan nakilala hiya han ngaran nga Chao Phraya Chakri. An ngaran nga Buddha Yodfa Chulalok ginngaran ha iya katapos han iya kamatayan ni Hadi Nangklao (Rama III).
[igliwat] Pagin Hadi
Samtang hi Chakri heneral ni Taksin, hiya an nagsalakay ngan nagdaog han Wieng Jan (Vientiane) han 1778/79, ug an nasod han Laos nahamutang ha ilarom han ka-vassal, ngan iya ginkuha an Emerald Buddha hini ngan ginbalhin ngadto ha Thonburi. Han 1782, hi Taksin gindeklara nga lurong katapos hin golpe de estado o coup d'etat ngan ha pagtikaiha ginpapatay. Hi Yodfa nakapuwesto ha poder ngan nag-establisar han Chakri nga Dinastiya. Ginkoronahan hiya han Abril 6 ha ngaran nga Rama I; iton petsa yana adlaw hin pagsaurog nga publiko ha Thailand.
Hi Hadi Rama I nagpadayon han kan Taksin buhat nga pagtalwas han bag-o nga nahiusa nga nasod tikang han mga pagsalakay han Burma, ngan hiya nagpirde hin mga pipira nga pagsalakay han mga taga-Burma. Ha kultura, hi Rama I ginbalik niya an pagtukod han mga tradisyon han nasod pinaagi hin pagbiling ngan pagtirok hin mga Buddhista nga mga sinurat nga nawara han kasamok katapos han pagbungkag han Ayutthaya nga ginhimo han mga taga-Burma han 1767. Ginbalhin liwat niya an kapital tikang han kan Taksin kapital nga Thonburi ngan naghimo hiya han bag-o nga kapital nga Bangkok. Ha iya palasyo, an Wat Phra Kaew gintukod agod igbalay an Emerald nga Buddha, ngan naghimo hiya hin bag-o nga kodigo hin balaod, an Libro han tulo nga selyo. Ginpili niya ngan ginbutang ha iya puwesto an Patriarka Suprema han Thai nga Buddhismo. Tungod kay hilig niya an literatura, nagsurat gihapon hiya hin Thai nga bersyon han Ramayana epos nga tinatawag Ramakian.
[igliwat] Kamatay
Namatay hiya han Septyembre 7, 1809, ngan an nagsunod ha iya komo hadi an iya anak nga hi prinsipe Isarasundorn, nga nagin Hadi Rama II (Buddha Loetla Nabhalai).


text:
Desio
An Desio usa ka comune ha lalawigan han Monza ngan Brianza ha rehiyon han Lombardiya ha nasod han Italya.
[igliwat] Kaagi
Han 1277 dinhi nahinabo an pag-awayan han mga Visconti ngan della Torre nga mga panimalay para han pamuno han Milan. Dinhi gihapon nga bungto natawo hi Achille Ratti nga napili nga Papa han Singbahan Katolika ha ngaran nga Papa Pío XI. Dinhi liwat natawo an magbarantay-han-gol han Arsenal nga hi Vito Mannone. Nakakarawat an Desio han pasidungog nga titulo hin syudad hin dekreto tikang han hadi dida han Pebrero 24, 1924.
[igliwat] Mga kiritaon
- Villa Tittoni (ika-18 nga siglo)
- Torre dei Palagi (ika-19 nga siglo)


text:
Plaza de soberanía
An mga plaza de soberanía amo an pulong nga ha kaagi (mga siglo XIX ngan XX) iginhatag ha mga teritoryo espanyol ha amihanan han Africa (ha kontraposisyon nga nahimo han protectorado español ha Marruecos). Ha yana, an pagtawag waray na mahigamiti, bisan man kon ha talagsaon ginagamit ini nga pagtawag hin impormal han mga teritoryo Espanyol ha amihanan nga Afrika.
[igliwat] Kahulogan
Lilima an mga plazas de soberanía, nga ginbahin ngadto han mga plazas mayor ngan han mga plazas menor. An mga plaza mayor amo an yana nga mga syudad autonoma han Ceuta ngan Melilla, ngan an mga plaza menor amo an mga islas Chafarinas, an Peñón de Alhucemas ngan an Peñón de Vélez de la Gomera. Gawas han mga ini, an isla de Perejil, usa nga guti-ay nga islote nga waray may naukoy nahamutang harani han syudad han Ceuta, mga pira ka metros tikang han labnasan han Marruekos, nga nagin obheto hin usa nga konfrontasyon han Espanya ngan Marruekos han 2002. An Isla de Perejil agsob nga tinatawag nga usa nga plaza de soberanía. Diri udog ini ha kaagi, kundi usa nga "tuna hin waray". Ha sugad gihapon nga porma, an isla de Alborán tinatawag liwat nga agsob nga plaza de soberanía, kundi diri liwat udog ini ha kaagi, kundi ha pagdumara, kabahin ini han termino munisipal han Almería.
[igliwat] Kahamutang
An mga plazas de soberanía nahamutang ha amihanan han Afrika, ha Dagat Mediterraneo. Mayda pira hini (an Ceuta ngan Melilla) nga mayda frontera upod han Marruecos. Mahitungod han kaso han Peñón de Vélez de la Gomera, ha pagtikang usa ini nga isla, kundi tungod hin linog han tuig 1930, an islote nahimo nga yana nahadugtong han dig-on nga tuna o tierra firme o mainland.
[igliwat] Estatus yana
An mga plazas mayor, Ceuta ngan Melilla, nabalhin han 1995 ngadto hin mga syudad autonoma (baga hin sugad han mga komunidad autonoma), nga mayda mga labaw nga katungdanan kaysa hin munisipyo (puyde ini hira maghimo hin mga regulasyon ehekutiba, upod hin mga labaw pa nga mga katungdanan kaysa hin munispyo) kundi ubos iton ira kamutang kaysa hin komunidad autonoma (waray hira mga kalugaringon nga mga kamara lehislatiba). Ha yana, an pulong nga "plazas de soberanía" talagsaon ginagamit ha pagtawag haan duha nga mga syudad autonoma.
An mga plaza menor mga gudti nga mga puro o islote nga nahamutang tapad han labnasan amihanan han Marruecos. Waray ini sibil nga populasyon kundi mayda nira mga nahamutang nga mga militar. Tungod hin kawaray populasyon ngan kagudti-ay hin kadako, ini direkta nga gindudumara han Gobyerno han Espanya, ngan ini hira usa nga nalain nga kaso han nasod nga diin an mga nasabi nga islote diri gintatag-iyahan hin bisan ano nga lalawigan (gawas han Alborán, nga gintatag-iyahan han lalawigan han Almería), ngan diri liwat ini nanhilakip ha Ceuta o han Melilla, kundi mayda hira mga ispisyal nga istatus.
[igliwat] Mga sumpay ha gawas
- Mga Isla ngan Peñon ha Amihanan nga Afrika, ha web han Ingenieros Militares de España.
- An mga plaza menores de soberanía: Chafarinas, Vélez ngan Alhucemas


text:
Comunidad de Madrid
An Comunidad de Madrid o Komunidad han Madrid usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahamutang dida han butnga han Península Ibérica ngan, ha sakob hini, ha butnga han Meseta Central. Ginsasapitan ini han mga lalawigan han Guadalajara, Cuenca, Toledo (Castilla-La Mancha), Ávila ngan Segovia (Castilla y León). An Comunidad de Madrid uusa la an lalawigan--an Probinsya han Madrid. An kapital hini amo an Madrid, nga amo gihapon an kapital han Espanya. An mga tawo hini ginbanabana nga mga 6,271,638 ka molupyo (INE 2008), ngan an kadam-an hini kaurugan nahatirok didto han area metropolitana han Madrid.
Ini nga komunidad, nga kabahin han teritoryo ha kaagi han rehiyon han Castilla, mayda kabutngaan nga kabutang ha pagkakani-kanit hin mga paagi hin panakayan ha Espanya. Mayda ini usa han mga ekonomiya nga pinaka-importante han nasod, nga an dako nga rason tungod han pagin-balayan ini han kapital han nasod.[1] Sugad man, mayda ini manggad nga patrimonyo artistiko ngan natural.
An paghimo han yana nga komunidad autonoma gin-unahan hin makusug nga lantugi ha politika ha kontexto ugsa-han-autonomiya ha mga kataposa nga tuig han dekada han mga 1970. Ha pagtikang, ginpahayag anay an posibilidad nga an lalawigan magin parte han komunidad han Castilla-La Mancha, nga diin mayda ini estatuto nga espesyal, nga ighahatag tungod han ispisyal nga kamutangan hini komo lingkoranan han kapitalidad han estado. Han tuig 1981,[2] ginpili ha kataposan an pagkabulag hini tikang han nasabi nga rehiyon, nga sinmunod han daan nga Castilla la Nueva, nga diin kabahin an Madrid tikang han siglo XIX; ngan, dida han 1983, nahimo an yana nga komunidad autonoma.
An Villa de Madrid napili nga kapital han rehiyon, bisan man kon mayda mga ginproponer nga iba nga syudad amo an himoon nga lingkoranan han kapitalidad. Upod hini nga mga ginproponer amo an Alcalá de Henares, nga nagpresenta hin opisyal an kandidatura hini dida han mga syahan nga mga tuig han dekada 1980 ngan ha dipala naiha, an Getafe, nga dida han 2006 nagpasamwak han ira ungara nga ini nga syudad amo an magkaada han titulo han kapital han komunidad.[3]
[igliwat] Mga kasarigan
[igliwat] Kitaa gihapon


text:
Provincia de Tarragona
An Tarragona usa nga probinsya ha sidlangan nga Espanya, ha salatan nga bahin han komunidad autonoma han Catalunya. Ginsasapitan ini han mga probinsya han Castelló (ha Kinatsila: Castellón), Teruel, Zaragoza, Lleida (ha Kinatsila: Lérida), Barcelona, ngan han Dagat Meditteraneo.
An populasyon han probinsya 631,156 (2002), ngan tikang hini usa ka ika-lima nga bahin naukoy ha kapital nga an ngaran gihapon Tarragona. Nalalakip han mga syudad ngan bungto ha probinsya han Tarragona an Constantí, Reus, Falset, El Vendrell, Tortosa, Amposta. Kitaa gihapon an Lista han mga komunidad ha Tarragona ngan Mga Comarca han Catalunya.
Mayda mga katedral nga Katoliko Romano ha Tarragona ngan Tortosa.


text:
Melilla
An Syudad Autonoma han Melilla (ha Kinatsila: Ciudad Autónoma de Melilla; ha Bereber: Mritch o Mrič; ha Inarabo: مليلية) usa nga enclave han Espanya, nga nahamutang ha rehiyon han Rif, ha amihanan nga África, ha mga labnasan han Dagat Mediterraneo, atbang han salatan nga labnasan han península Ibérica. Ginsasapitan ini han Marruecos ngan harani ini han Alherya.
An syudad ngan an teritoryo nga dependyente hini mga 12.3 ka km2 hin kahaluag ha sidlangan nga dapit han cabo de Tres Forcas ngan mayda ini kadamo hin katawhan nga 67,000 ka molupyo[1] ngan mayda ini damo nga partikularidad nga nadangatan hini komo han kamutang hini ha heyograpiya ngan ha kaagi, sugad han kahimo han populasyon hini, an mga buruhaton ekonomika, an kultura nga diin nagpapanguna an impluwensya han Muslim, Hudiyo, ngan Hindu o an paggamit han Bereber, sugad komo han patrimonio arkitektnoiko nga sinisiring nga sugad han kanan Barcelona, usa han mga nagpapanguha han estilo modernista Espanyol han pagtikang han siglo XX.
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ censo 2006: 66.871 personas


text:
Comunidad Valenciana
An Comunidad Valenciana (opisyal nga ngaran ha Kinatsila; alternatibo nga kasurat ha Winaray: Komunidad Valenciana) o Comunitat Valenciana (opisyal nga ngaran ha Vinalensya) usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahamutang ha sidlangan han Península Ibérica. Nahamutang ini ha daplin han Dagat Mediterraneo, ngan nahimo ini han mga lalawigan o probinsya han Alicante, Castellón, ngan Valencia. Ginsasapitan ini ha amihanan han Cataluña ngan Aragón, han Castilla-La Mancha ngan Aragón ha katundan, ngan ginsasapitan ini ha salatan han Región de Murcia.
An teritoryo hini nahanunungod hin dako nga parte han teritoryo ha kaagi han Reino de Valencia (Ginhadi-an han Valencia), ngan gintawag ini hin damo nga mga ngaran ha paglabay hin panahon: sugad man ha kataposan han siglo XIX kilalado ini komo Región Valenciana ngan han paglabay han mga dekada han 1960 gintawag ini han diri-opisyal nga porma nga País Valenciano. Gin-gamit liwat an mga pagtawag nga antiguo Reino de Valencia (daan nga Ginhadi-an han Valencia) ngan ha pagpahalipot, Valencia, bisan man kon ini nga ngaran puyde magdara hin pagkalipat han syudad han Valencia o han probinsya han Valencia (kitaa an barasahon mahitungod han mga pagtawag han Comunidad Valenciana). An estatuto hin autonomiya dida han syahan nga artikulo, naghahatag han kahulogan han Comunidad Valenciana komo nacionalidad histórica.[1]
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Artículo 1 del Estatuto de autonomía de la Comunidad Valenciana.


text:
Aragón
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Aragón usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga tikang han ginhadi-an ha kaagi nga amo gihapon an ngaran ngan han butnga nga tramo han siong han Ebro. Ini nahamutang ha amihanan ngan ginsasapitan ini han Fransya ngan han mga komunidad autonoma han Castilla-La Mancha, Castilla y León, Cataluña, La Rioja, Navarra ngan Comunidad Valenciana. Ginkilala ini dida han Estatuto han autonomiya hini nga usa nga nasyonalidad ha kaagi.
An Ginhadi-an han Aragón upod han Kondado han Barcelona (Cataluña), an Ginhadi-an han Valencia ngan an Ginhadi-an han Mallorca amo an api han Korona han Aragón ha kaagi. Tikang han 1978 usa ini nga komunidad autonoma nga espanyola, nga nahimo tikang han mga probinsya han Huesca, Teruel ngan Zaragoza, ngan mayda 32 nga mga comarca nga usa nga delimitasyon hin comarca. An kapital hini amo an syudad han Zaragoza. An 23 han Abril ginsasaorog an fiesta ni San Jorge, adlaw han Aragón.
Tikang han 2 han Agosto han 1999, hi Marcelino Iglesias Ricou (PSOE) amo an presidente autonomiko han Aragón upod hin koalisyon han PAR (Partido Aragonés).