text:
Kasaysayan
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An kasaysayan o kaagi amo an pag-aram han naglabay, mahitungod han pagbuhat hin katawhan nga tubtob han yana nga adlaw. Ini nga pag-aram uusa la nga pulong ha iba nga yinaknan sugad pananglitan ha Iningles nga iton pulong history; ha Kinatsila historia ngan ha Tinag-alog kasaysayan. Pero ini nga konsepto duha iton kahubad ha Winaray: kaagi ngan kasaysayan. Ha Winaray, an pulong nga kasaysayan naghahatag hin enfasis han pagsaysay han panhinabo samtang an pulong nga kaagi naghahatag hin enfasis han mga panhinabo mismo.
An Pilipinas
Umabut an mga Muslim gamit an Vishamin (sarakyan ha kahanginan han mga Mumbai) upud in usa nga singkit an mata nga babayi. Humugdon ngan kumuha hin ulut ha guba. Niyan kay diri nakaka-anak an Muslim, guin kuha-an similya han ulut. Nagburud an babayi, nanganak ngan sunud hadtu kay nahi-ara na an babayi, nakapaburud na an Muslim.
Pag-abut han damu nga panahon. Umabut an Kastila, dumuung ha Homonhon, nakipagisturya kan Rajah Homonhon, para makasulud hira guin tagan an anak niya nga hi Lapu-lapu hin babayi nga dulaw an buhok. Naruyag hi Lapu-lapu sanglit gumikan ngan kumadtu hira ha Limasawa.
Ha Limasawa, Rajah Lima Asawa, waray karuyag hi Magallanes (Magellan) kay damu an asawa. Han iya pag-isug kumadtu hi Magellan ha Sugbu (Cebu) ngan nagtindug hin krus para ig-raysang hi Rajah Limasawa, niyan kay nadiri hi Mactan han iya guinbuhat nagpintsingay hira ansya an kinamatyan ni Magellan.


c: text/html

text:
Politika
An politiká[1] amo an proseso nga diin mga grupo hin mga tawo naghihimo hin mga desisyon. Bisan kon ini nga pulong ginagamit ha kasahiran ha mga buruhaton ha sakob hin mga gobyerno sibil, iton politika nakikit-an gihapon ha ngatanan nga mga buruhaton hin katawhan, upod ha mga institusyon hin korporasyon, akademiko, ngan panrelihiyon.
An politika amo an "mga sosyal nga relasyon nga nahanunugod hin pamuno o gahum"[2] ngan nahanunungod ini han pagdumara hin unit ha politika, [3] ngan ha mga paagi ngan mga taktika nga ginagamit paghimo ngan pag-aplika hin polisiya.[4]
An siyensya hin politika (o mga estudyo ha politika) amo an pag-aram hin pamatasan ha politka ngan nagkikita ini han pagkuha ngan pag-aplika hin gahum. Upod han mga larangan hin pag-aram nga harani han siyensya hin politika amo an pilosopiya hin politika, nga namimiling hin rationale para hin politika ngan in etiko hin pamatasan publiko, ngan administrasyon publika o pagdumara hin publika nga nanginginlabot han mga pamatasan han pan-gobyernohan.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 290.
- ↑ Definition of politics from die.net
- ↑ http://everything2.com/index.pl?node_id=303454
- ↑ Definition of politics from "The Free Dictionary"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jamaica
An Jamaica usa nga isla-nga-nasod han Antillas Mayores, nga 234 ka km (145 ka mi) hin kahalaba ngan mga 80 ka kilometro (50 ka milya) hin kahaluag nga nahamutang ha Dagat Caribe. Ini mga 145 ka kilometro (90 ka milya) ha salatan tikang ha Cuba, ngan 190 ka kilometro (120 ka milya) tikang han isla han La Espanyola (La Española) o Hispaniola, nga diin an Haiti ngan an Republika Dominicana nahamutang. An mga lumad o tuminongnong nga mga nayakan-hin-Arawakan nga Taíno nga nmga molupyo nagngaran han isla nga Xaymaca, nga nangangahulogan nga "Tuna hin Kahoy ngan Tubig", o "Tuna hin mga Burabod". Usa ini nga kasanhi nga gintatag-iyahan han Espanya nga an ngaran Santiago, nga nagin kolonya han Jamaica han Korona han Britanya. Ini amo an ikatulo nga gidamoi hin tawo nga nasod nga nayakan hin Iningles ha Amihanan nga Amerika sunod han Estados Unidos ngan Kanada. Nagpapabilin ini nga ginhadi-an han Mankomunidad.
An Kingston amo an kapital han Jamaica.
Mga parokya[igliwat | edit source]
An Jamaica ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga parokya (Iningles parish), nga gintitirok ngadto hin tulo nga mga kondado ha kaagi nga waray panginlabot ha pagdumara.


text:
Leonard Bernstein
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Leonard Bernstein (Agosto 25, 1918 – Oktubre 14, 1990) usa nga Americano nga kompositor, pianista ngan konduktor. Hiya an syahan nga konduktor nga natawo ha Estados Unidos han America nga nakakuha hin pagkakilala ha bug-os nga kalibutan, ngan kilalado hiya tungod han iya pagkondukt han New York Philharmonic, upod han mga kilalado nga Young People's Concerts nga series, ngan an iya damo nga mga kinumposo, sugad han West Side Story, Candide ngan On The Town.


text:
Iton kapitalismo ay isang gangnam style namay tae sistema panekonomiya nga nakabase ha pribado nga pagtatag-iya han pamaagi hin produksyon ngan an paghimo hin mga papliton ngan serbisyo para ha ganansya. Mga makompetensya nga mga merkado, sweldado nga pagtrabaho, pagtirok hin kapital, lugaring nga pagburubalyo, ngan personal nga pananalapi in ginkokonsidera nga kapitalnon. Damo kalain iton kapitalismo, upod an laissez-faire, sagol-sagol nga mga ekonomiya, ngan kapitalismo han estado. Iton kapitalismo in ginkokonsidera nga gingagamit ha dirudilain nga makainagihanon nga mga kaso, nagkakairuibaiba han panahon, heyograpiya, politika, ngan kultura. Mayda kasahiran nga pagkasarabotan nga iton kapitalismo in naging dominante ha katundan nga kalibutan katima han pagkawara han piyudalismo.
Mga ekonomista, politikal nga ekonomista ngan historyano in nagkakamay-ada dirudilain nga panlantaw han panhunahuna han kapitalismo. Iton mga ekonomista in agsob nagduduon han kahilaroman kun diin iton punuan in waray kontrol ha mga merkado(laissez faire), sugad liwan han makahinungadanon han katungod han pagtatag-iya. Kasagaran nga mga politikal nga ekonomista in nagduduon hin pribado nga pagtatag-iya liwat, ha pagdugang ha pwersa nga relasyon, sweldad nga pagtrabaho, klase ngan pagkakaiba han kapitalismo komo uska makainagihanon nga paghimo. An kahilarom kun diin iton magkadirudilain nga mga merkado in talwas, sugad liwat han mga balaod nga nagsisiring kun ano iton pagtatag-iya nga pribado, in may kalabotan ha politika ngan polisiya. Kadam-an nga mga estado in may-ada sagol-sagol nga ekonomiya, nga natudlok ha dirudilaindilain nga kahilarom hin pagplano ngan duso-han-merkado nga mga elemento han kanan estado sistema panekonomiya. Pipira nga mga ideyolohista politikal in nagkakagawas nga nasuporta ha dirudilain nga mga klase hin kapitalismo, an pinakabantog amo an liberalismo han ekonomiya.
An kapitalismo in hinayhinay nga nagkalatan ha katundan nga kalibutan han ika-19 ngan ika-20 nga mga gatostuig.


text:
“Ngsurat ak hini kay kinmimingaw ako hit Patron ha Tacloban”
Patron ha Tacloban
Patron na naman ha Tacloban buwas. Maika pira na ini nga tuig na waray ako nakakauli. Bangin next year nala liwat, baga asya namanla tak nayayakan permi. Sayang kay marisyo kunta pag-uli hini na okasyon.
Pagkabata
Ha pira katuig na waray ako nakakauili baga nagduduha duha gad udog ako kun maririsyohan la ghap ako kay han una dabest gud talaga an patron. Asay pa pagtikang hit klase ha June, timing liwat na ngtitikang na it mga preparasyon para ha fiesta. Usa ka bulan na mayda kalingawan ha siyudad. Damot mga tindahan, mga streamer, mga sale ha tindahan. Ha Rizal park damot mga dekorasyon. Malipayon gadla permi an bata. Festive mood kum baga.
Han akon pagkabata, an akon dri makakalimtan kay han kin dara ako ni Papa pagkita han Pintados o Sangyaw pa ba adto na panahon. Duha kami ni kuya. Dri ak nakakalimot kay nakakahinumdum ako hin guti, takay kay mayda pagud kami picture hadto, asya na nakakahinumdum ako. Naririsyohan ak hadto kay masamok man an mga tawo tapos mayda pintar pintar. Napapausa cguro ako kun kay ano an mga tawo na nahadlok na mapintaran ngkikita la gihap. An ngpaparade liwat, lipay man hira na mayda hira pintar. Napakiana cguro ako kun kay ano sugad. Mayda ako sul.ot hadto na kalo na kanan indian. Kita gad udog ha picture na ngeenjoy ako.
Elementary
Han akon pagkaelementary, an akon la nahihinumduman kay han nguupod kami han akon mga patod ha pagkita han mga kalingawan kada sabado. Makuri kurihan paguli, ambot kin ano nam adto pakauli. An uso na telepono hadto kay an dial dial pa na circle. Dri ak nakakalimot kay namiling kami para makatawag ha balay. Nababaraka ada adto hi mama, asya kinpatawag anay cguro hi Ate kun tipauli na kami. Han ini na panahon na elementary pa ako, dri pa man gud ak hadto baga adventurous na lumakat hin ako la or upod an ak mga classmate. Balay – eskwelahan – balay la an ak ruta hadto.
HighSchool
Han akon paghighschool, katatapos han klase, bisan aadto ha Bliss an amon skwelahan ada kay diritso dayon ngadto ha downtown. Libot anay ha Gaisano makausa tapos tikadto na ha may Eye Referral liwat para tumambay. Asya man liwat ini basta mga highschool pala, bisan waray mga kwarta, basta kaupod la it mga barkada, OK na. Basta makakita la hin mga chicks tapos marisyohan ha mga kiritaon, OK na.
College
Pagcollege, aw duroy na mas marisyo. Asay pa kay nararasahan naman han pait ha beer. Tapos an iba nasigarilyo. An iba nguuyab uyab na. Duroy na mas marisyo. An kwarta baga OK naman gihap asay pa kay ha downtown naman naskwela. An pagkakaiba la tlaga kay baga nagtitika mature na, waray na an mga trip na pambata. Kaurugan na trip kay namamati hin sounds ha Balyaun Tower han mayda pa adto na panahon or didto ha RTR Plaza. Iba tlaga han mayda pa Balyuan Tower, baga iconic man adto. Didto gihap ak nakaharok han ako crush.
Yana
Ini nga panahon katapos han akon paggraduate, asya it baga blanko kay aadi man kita natrabaho ha Cebu. It makapoy la basta nauli na tapos nagbabarko kay damo hin duro it nabiyahe, maiha na biyahe, kapoy. So hassle gud tlaga. Pero kun eroplano, waray problema. Baga kala hin kumarigo, 30 minutes ada ka dayon ha Tacloban. Mas mahal la liwat kun diri promo fare. Nakauli gad ako nakausa, an akon pamilya an akon upod para pgenjoy. Nangita la kami ha bazaar katapo nangaon ha restaurant. Waray na ako ngkita han parade kay baga asya manla ito permi. Katapos kay reunion han akon mga classmate ha HS.
Naderi gad ghap ako na dri ak makaenjoy hit patron hini na panahon tak kinabuhi. Iba man gud liwat basta imo kindakoan. Bangin ha akon pa pagkalagas ak makaenjoy, aw dri iton maupay. Ayla, malooy an Diyos, bangin next year makauli na ako.


text:
Ilocos Norte
An Ilocos Norte usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutangan ha Ilocos nga Rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Syudad han Laoag ngan nahamutangan ini ha kanawayon o amihanan-katundan nga pag-ultan han isla han Luzon, nasapit han Cagayan ngan Apayao ha sinirangan, ngan Abra ngan Ilocos Sur ha salatan. An Ilocos Norte naatubang han Dagat Salatan Tsina ha katundan ngan an Estrecho han Luzon ha amihanan.
An Ilocos Norte kilalado nga amo an lugar nga natawhan ni kasanhi-nga-Presidente Ferdinand E. Marcos, nga namuno hin awtoritaryan nga pamuno han nasod dida han urhe nga katunga han iya pagka-presidente. An pamilya Marcos mayda popularidad dida han probinsya. An Ilocos Norte kilalado gihapon nga karadtuan hin turista ha amihanan, nga dinhe nahamutangan an Fort Ilocandia, usa nga kanan labaw-nga-klase nga beach resort nga sikat ha mga langyawanon, ngan Pagudpud.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Ilocos Norte ginbahin ngadto hin karuhaan kag usa (21) nga mga bungto ngan duha (2) nga syudad.
Mga syudad[igliwat | edit source]
Mga bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Kaagi ngan Kasaysayan[igliwat | edit source]
An Ilocos Norte amo an lugar nga natawhan ni presidente Ferdinand Marcos.


text:
Industriya
An industria (nga tikang han Linatin: industrius, "maduruto, mauyatom, mabuhaton") amo an kabahin han ekonomiya nga nahanunungod han paghimo hin mga baraligyaon. Amo ini an pagtápò han mga proseso ngan mga buruhaton nga may-ada komo ira panuyo an pagtransformar han mga materya prima ngadto hin mga produkto nga elaborado. Damo an magkadirudilain nga mga tipo hin mga industriya, segun han mga produkto nga ginhihimo. Pananglitan, an industriya hin pagkaon nahanunungod han mga paghimo han produkto nga karaonon sugad han keso, embutido, linata, mga irimnon ngbp. Para hiton funsyon hini, an industriya kinahanglan hin mga materya prima ngan kinukuhaan hin enerhiya para han pagtransformar hini nga mga materya.
Tikang:
An pagUring (Pangunguling) (Charcoal)
1. Pagbiling hin mga kahoy han mga namumunga nga Puno.
2. Utda an mga sanga u an puno kun namunga na.
3. Lutu-a an kahoy ha bawbaw/sulud han puthau/lata nga surudlan nga may takup, waray tubig nga ibubutang, butangi luhu an takup ngan pakalayuhi ha ilarum. Samtang nag kakalayu an ilarum han surudlan may-ada magawas nga asu ha luhu, dagkuti an mga luhu han takup, ini in magkakalayu nga luhu. Diri na ngani magkalayu an mga luhu puydi na haunun kay uring na an sulud.
An pagCopras:
1. Saka ngan pud-a an hinug nga lubi u mga lubi.
2. Bunuti ngan buka-a an lubi u mga lubi.
3. Palibuti an lubi u mga lubi hin uring.
4. Hulta nga magtig-a an unud han lubi. Sigurua nga an sulud nga likidu han lubi nga ginsun-ad diri magmara kay ini an ginhihimu hin aciete.
5. Lukara an unud han lubi. Ini in puydi na himuun nga aciete. Kupras na.
An Aciete: (Mantika) (Coconut Oil)
1. Pagpamolino u pagtadtad hin kupras.
2. Butangi u hulusa an kupras nga pinu hin tubig.
3. Pug-a an mahulus nga pinu nga kopras.
4. Mayda ini magawas nga likidu.
5. An likidu nga gumawas mayda mapabawbaw nga midyu malapuyut nga butang.
6. Ini nga malapuyut nga butang ansya in guin sasaruk.
7. Paka saruk mo hini nga malapuyut igbutang ka karaha u bisan anu nga surudlan pan lutu.
8. Lutu-a ini nga butang ayaw pag butangi tubig ngadtu iya katubud.
9. Pagtinubud ngadtu katubud hini nga butang mayda madalunut nga likidu an magawas. Ini nga ansya na an aciete.
10. Saruka ini nga likidu ansya na ini an puydi pan pritu hin bisan annu.
An Suka (Suka) (Vinegar)
1. Kuha hin lubi u mga lubi.
2. Buka-a an lubi.
3. Tiruka an sabaw.
4. Pakaladkara an sabaw han lubi.
5. Pagkaladkad hauna an lubi.
6. Kuha hin surudlan ngan takpi.
7. Tagu-a ngan hulat ngadtu iya pag aslum.
8. Dipindi ha imu kun karuyag mu an ma-aslum ura ura maiha man nga pag hulat.
An Asin (Asin) (Salt)
1. Kuha hin tubig dagat.
Pamiling hin puthau nga surudlan, abri an bawbaw, pakadtu ha tabi han dagat ngan basyahi ansurudlan him tubig dagat, pagharing him kalayu u bangga, pagmapasu na hinaring iglugar ha bawbaw han kalayu an puthau nga surudlan (may tulu nga bangil para midyu natukal an surudlan) , pagkaladkad han tubig-dagat pasagdi la ngadtu humubas. An mahisasalin amu in it stun Asin.


text:
Papa Juan Pablo II
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Juan Pablo II (Linatin: Ioannes Paulus PP. II ), natawo nga Karol Józef Wojtyła (giharani-i nga kaluwas ha Winaray: KA-rol YU-zef voy-TI-wa; Pinolako: [ˈkarɔl ˈjuzɛf vɔjˈtɨwa]) (Mayo 18, 1920 – Abril 2, 2005) naghadi komo papa han Simbahan Katoliko hin hapit karuhaan kag pito (27) nga tuig, tikang han Oktubre 16 1978 tubtob han iya kamatayon. An iya amo an ika-duha nga giiha-i nga mga papado. Han Mayo 13 2005, hi Papa Benedicto XVI, nga sinmunod nga papa kan Juan Pablo II, ginhimo nga diri kinahanglan o (ginwaive) an lima nga tuig nga paghulat ugsa igpresenta in kaso para hin beatipikasyon (o pagdeklara nga bulahan) nga igbuklad. An opisyal nga proseso han pagbeatipikar nagtikang ha Diosesis han Roma han Hunyo 28, 2005. [1] Hiya an siyahan nga diri-Italyano nga papa tikang han ika-16 nga siglo. An syahan nga bahin han iya paghadi, natigamnan han iya pagtipa han Komunismo, ngan hiya ha panalagsaon ginsisiring nga usa han mga puwersa nga nakagresulta han kabungkag han Unyon Sovietika.
Ha lain nga mga bahin, an iya concern para han mga kablas, han mga magluya, ngan han mga nag-aantos, ngan an iya paglantaw han gyera, violencia, sirot hin kamatayon, ebolusyon, pagpasaylo han utang han kalibotan, upod han iya pag-uyon hin pagbisita hin mga nasod nga Sosyalista, ug an iya makusog nga mga relasyon hin mga lideres hin diri-Katoliko nga mga simbahan ngan diri-Kristohanon nga mga relihiyon (ekumenismo) ginlantawan han iba nga pagpamatuod nga usa hiya nga "liberal".
An iya pag-affirma han maiha na nga doktrina Kristiano nga an aborto, pagkabayot, sexual nga mga relasyon, ngan kontrasepsyon nga mga inmoral, an iya pagpadayon han tradisyon nga pag-ordenar la hin mga lalake ha pagka-padi, an pagtutdo nga an mga divorciado o mga habulag nga mga tawo diri makag-asawa hin otro nga waray deklarasyon hin nullity, nga an tama la nga sakrametal nga pag-asawa puyde la hin usa na lalake ngan usa nga babaye, an paghatag hin empahsis han kaupayan han pagpadayon han disiplina han mandatory nga priestly celibacy, ngan an iya pagtipa han sekularismo ginlalantaw hin mga iba nga nagpapamatuod nga hiya "konserbador".
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- John Paul the Great Catholic University
- Websayt han Santa Sede
- Usa nga Pasidungog kan Papa Juan Pablo II han Pagbeato ha Iya


text:
Laguna (lalawigan)
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Laguna usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha CALABARZON nga rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Santa Cruz ngan an lalawigan nahamutang ha timugan o salatan-sidlangan tikang ha Metro Manila, ha salatan han lalawigan han Rizal, ha katundan han Quezon, ha amihanan han Batangas ngan ha sidlangan han Cavite. An Laguna hapit nagpapalibot hin kumpleto han Laguna de Bay, an gidako-i nga danaw han nasod. An ngaran nakakuha han ngaran hini tikang han Kinatsila nga pulong laguna, nga buot sidngon danaw.
An Laguna kilalado nga amo an lugar nga natawhan ni José Rizal, an nasodnon nga bayani han Pilipinas. An Laguna kilalado gihapon han mga turista tungod han Busay Pagsanjan, Pila, Laguna Town Plaza, an mga hinimo tikang ha kahoy ngan papier mache nga ginhimo han mga tawo han Paete, an turumba han Pakil, an mga resort hin magpaso nga mga burabod ha Los Baños ha mga kahitaas han Bukid Makiling, ngan an Hidden Valley Springs han Calauan.
Sulod
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Laguna ginbahin ngadto hin karuhaan kag unom (26) nga mga bungto ngan upat (4) nga mga syudad.
Mga Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Nahamutang an Laguna ha salatan nga mga labnasan han Laguna de Bay, an gidako-i nga danaw han nasod. Ha salatan nga pag-ultan han lalawigan amo an Bukid Makiling (Maquiling) ngan Bukid Banahaw. Ini nga duha mga bulkan nga mga maiha na nga waray aktibidad, pero ginkukuhaan pa hin enerhiya nga heyotermal. An Bukid Makiling kilalado tungod han mga damo nga mga resort hin magpaso nga mga burabod nga mabibilngan han mga ligid hini. An Busay Pagsanjan, usa nga sikat nga busay nga nahuhulog hin halarom nga gorge ha mga bukid.
An sidlangan nga bahin han Laguna naglalakip han mga pinakasalatan nga mga dapit han mga kabugkiran han Sierra Madre.


text:
Bukid nga Lalawigan
An Mountain Province (kon ha Winaray: Probinsya nga Bukid o Lalawigan nga Bukid o Bukid nga Lalawigan o Bukid nga Probinsya) usa nga ginpalibutan hin katunaan nga probinsya han Pilipinas ha Administratibo nga Rehiyon han Cordillera ha Luzon. An kapital hini amo an Bontoc ngan ginsasapitan ini han palibot, tipawala tikang ha salatan, han Ifugao, Benguet, Ilocos Sur, Abra, Kalinga, ngan Isabela.
An ngaran nga Mountain Province amo an bug-os nga ngaran han probinsya ngan panalagsa, ha mga langyawanon nga mga barasahon ginngangaran hin sayop ini nga Mountain là. It ngaran danay gihapon ginpapahalipot han kga lokal hin sayop nga Mt. Province, nga binabasa hin mga nag-iiningles nga "Mount Province". An ngaran han lalawigan sugad nga ginngaran tungod kay adto ini nahimutang han mga Cordillera nga kabugkiran han amihanan-butnga nga Luzon.
An Mountain Province amo gihapon an ngaran han lalawigan han hadí nga naglakip han kadam-an han yana nga mga probinsya han Cordillera. Ini nga probinsya gintukod han mga Amerikano han 1908 ngan ha urhe ginbulag dida han tuig 1966 ngadto han Mountain Province, Benguet, Kalinga-Apayao ngan Ifugao.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Mountain Province ginbahin ngadto hin napulo (10) nga mga bungto. An yana nga representante hini ha Kongreso amo hi Victor S. Dominguez


text:
Perak
An Perak usa han mga napulo kag tulo (13) nga mga negeri o estado han Malaysia. Ini an ikaduha nga gidako-i nga estado ha Peninsular nga Malaysia nga nagsasapit han Kedah ngan lalawigan han Yala han Thailand ha amihanan. Ha kanawayan sapit an estado han Pulau Pinang samtang ha sinirangan tikang han estado mabibilngan an mga estado han Kelantan ngan Pahang ngan an estado han Selangor ha tikadto ha salatan ngan ha katundan pinaagi han Estrecho han Malacca.
An Perak nangangahulogan nga "salapî" o plata o silver ha Bahasa Melayu. An ngaran tikang han baga hin salapi nga kolor han estanyo o tin. Han mga 1890, an Perak, nga mayda han gidamo-i nga alluvial deposit hin estanyo ha kalibutan amo an usa han mga bahandi han korona han Imperyo Brittaniko. Pero mayda liwat nasiring nga an ngaran tikang han "inggat hin isda ha tubig" nga baga hin salapi. An Arabo nga pahidungog nga ngaran para han Estado amo an Darul Ridzuan, an Tuna hin Grasya.
An Ipoh, amo an kapital han estado han Perak, ngan kilalado ini han pag-mina hin estanyo tubtob han paghamubo han presyo nga naka-apekto han ekonomiya han estado. Pero an kapital-nga-hadi-anon adto ha Kuala Kangsar, nga diin nahamutang an palasyo han Sultan han Perak.


text:
Provincia de Teruel
An Teruel usa nga probinsya han komunidad autonoma han Aragón, han butnga nga Espanya.
Ginsasapitan ini han mga probinsya han Tarragona, Castellón, Valencia (upod han exclave hini nga amo an Rincón de Ademuz), Cuenca, Guadalajara, and Zaragoza.
An kapital hini Teruel gihapon an ngaran.
An kahaluag han probinsya 14,809 ka km². An populasyon hini 138,686 (2003), ngan tikang hini mga ika-upat nga bahin hini naukoy didto han kapital ngan an densidad han populasyon 9.36/km². Mayda ini 236 nga mga munisipyo, ngan labaw katunga hini nga mga munisipyo mga barrio nga mayda gurugamay hin 200 ka tawo. Kitaa an Lista han mga munisipyo ha Teruel.
Kitaa gihapon an Lista hin mga Aragones nga comarcas.


text:
Biyograpiya
An Biyograpiya (tikang han Griyego nga mga pulong bios nga nangangahulogan kinabuhi, ngan graphein nga nangangahulogan surat) usa nga genre hin literatura ngan iba nga paagi hin media sugad hin film, nga naha-batakan han mga sinurat nga mga pagsaysay hin mga indibidwal nga mga kinabuhi. Iton biyograpiya puyde nga mahitungod hin tawo nga fiction o non-fiction, ini nga pulong ha kaurogan ginagamit ha pagtawag hin non-fiction. Nalain ini hiton profile o curriculum vitae nga kon diin iton biyograpiya mayda paglantaw hin kumplexidad ngan mayda ginhighlight nga mga dirudilain nga bahin han personalidad upod in mga detalye hin mga nahinabo. It biyograpiya diri la kay lista hin mga butang sugad hin pagkatawo, pag-aram, trabaho, mga relasyon ngan kamatayon. Naghihisgot gihapon ini hiton mga gin-aabat han pag-agi ngan pagtilaw hini nga mga panhinabo.


text:
Navarra
An Navarra (ha Vascongado, Nafarroa; Ininglis ngan Frinanses: Navarre) usa nga komunidad foral han Espanya (usa nga komunidad autonoma nga mayda kalugaringon nga rehimen nga foral) nga nahamutang didto ha amihanan han Península Ibérica, nga tinatawag hin opisyal nga Komunidad Foral han Navarra (ha Kinatsila: Comunidad Foral de Navarra; ha Vascongado: Nafarroako Foru Komunitatea).[1] Ginsasapitan ini ha amihanan han Fransya (departamento han Pirineos Atlánticos), han komunidad autonoma han Aragón ha sidlangan ngan timugan (mga probinsya han Huesca ngan Zaragoza), han La Rioja ha salatan ngan han País Vasco (mga probinsya han Álava ngan Guipúzcoa) ha katundan. Mayda ini exclave (Petilla de Aragón) nga ginpapalibotan han lalawigan aragonesa han Zaragoza. Amo ini an teritoryo nga nahauungod han Alta Navarra han Renasimyento (an Baja Navarra kabahin han Fransya)
Ini nahimo hin 272 nga mga munisipyo ngan an ihap han katawhan hini mga 619,114 ka molupyo (2008),[2] nga diin mga usa nga ikatulo nga bahin naukoy dida han kapital nga syudad han Pamplona (195,769 ka molupyo), ngan labaw hin katunga dida naukoy han area metropolitana han nasabi nga syudad (328,511 ka molupyo).
Mga kasarigan[igliwat | edit source]


text:
Michael Jordan
Hi Michael Jeffrey Jordan (natawo Pebrero 17, 1963) usa nga nagretiro nga Amerikano nga propesyonal nga basketbolista ngan aktibo nga negosyante. An iya biyograpiya dida han National Basketball Association (NBA) nga websayt nasiring, "By acclamation, Michael Jordan is the greatest basketball player of all time."[1] (Ha paghatag hin pasidungog, hi Michael Jordan amo an gimakarit nga basketbolista ha ngatanan nga panahon). Hi Jordan usa ha mga ginbandilyo nga atleta han iya panahon ngan importante ha pagkasikat han NBA ha bug-os nga kalibutan han mga dekada han 1980 ngan 1990.
Katapos hin kilalado nga karera ha University of North Carolina at Chapel Hill, nga diin nanguna hiya han Tar Heels ngadto hin nasodnon nga championship han 1982, inmapi hi Jordan han Chicago Bulls han NBA dida han 1984. Madali hin dayon hiya nga nakilala nga usa han mga kilalado nga basketbolista han liga, nga nagli-aw han mga magkirita han iya masurong nga paghimo hin puntos. An iya abilidad hin paglukso, nga naipakita han iya paghimo hin mga slam dunk tikang han free throw nga linea dida han Slam Dunk nga mga kontest nagdara ha iya han iya mga agnay nga "Air Jordan" ngan "His Airness." Nakilalado gihapon hiya nga usa han mga gimaupayi nga depensiba nga nagmumulay ha basketbol.[2] Han 1991, nakadaog hiya han iya syahan nga NBA nga championship upod han Bulls, ngan ginsunod ini hin mga titulo dida han 1992 ngan 1993, nga nakahimo hin "three-peat." Bisan man kon tigda hi Jordan nga nagretiro tikang ha basketbol dida han pagtikang han 1993-94 NBA season basi magsunod hin karera ha beisbol, binmalik hiya han Bulls han 1995 ngan gindara niya hira ngadto hin dugang nga tulo nga mga championship han (1996, 1997, ngan 1998) ngan hin NBA-nga-rekord nga 72 nga regular-season nga pagdaog dida han 1995–96 nga season. Nagretiro naliwat hi Jordan han 1999, kundi binmalik hiya para hin duha pa nga NBA season dida han 2001 komo api han Washington Wizards.
Upod han mga pasidungog ngan nahimo ni Jordan amo in lima nga MVP nga pasidungog, napulo nga All-NBA nga Syahan nga Team nga pagdesignar, siyam nga All-Defensive nga Syahan nga Team nga pasidungog, napulo kag upat nga pag-uyag ha NBA All-Star Game ngan tulo nga All-Star MVP nga mga pasidungog, napulo nga titulo hin pag-score, tulo nga steal o kawat nga titulo, unom nga NBA Finals MVP nga mga pasidungog, ngan an 1988 nga NBA Defensive Player of the Year Award. Nakapot hiya han NBA nga rekord han gihataasi nga scoring average ha regular season nga mayda 30.12 ka punto ha tagsa uyag, pati gihapon in rekord nga 33.4 ka punto hin tagsa mulay dida han playoff. Han 1999, ginngaranan hiya han ESPN nga amo an gimakarit nga Amihanan nga Amerikano nga atleta han ika-20 nga siglo, ngan ikaduha kan Babe Ruth dida han kanan Associated Press nga talaan hin mga atleta han siglo. Ginbotar hiya ngadto han Basketball Hall of Fame han Abril 6, 2009 ngan pormal hiya nga ig-aapi dida hiton Septyembre 2009.[3]
Kilalado liwat hi Jordan tungod han iya pagbandilyo hin produkto. Hiya an naghimo nga malinamposon han mga Air Jordan nga sapatos han Nike nga ginpagawas han 1985 ngan padayon pa nga sikat yana.[4] Dida gihapon hi Jordan han 1996 nga pelikula Space Jam. Ha yana usa hiya nga part-time nga tag-iya ngan Nagdudumara nga Api han Operasyon hin Basketbol han Charlotte Bobcats ha North Carolina.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Michael Jordan, nba.com/history, ginkuha dida han Enero 15, 2007.
- ↑ Berkow, Ira. "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks", The New York Times, Hunyo 15, 1991, ginkuha Pebrero 11, 2009.
- ↑ Jordan, Robinson lead Hall's 2009 class, espn.com, ginkuha Abril 6, 2009.
- ↑ Skidmore, Sarah. "23 years later, Air Jordans maintain mystique", The Seattle Times, Enero 10, 2008, ginkuha Pebrero 12, 2009.


text:
Unyon Europea
An Unyon Europea (ha literal nga Winaray: Pagkausa nga Europahanon; Iningles: European Union) amo an usa ka unyon pan-ekonomiya ngan pan-politikal han karuhaan kag-pito (28) ka mga bumulig nga estado nga nakabutang ha Europa. Mahitungod nga gusto magkamayda hin pagurusa nga rehiyon, an Unyon Europeo gintukod tikang ha Tratado han Maastricht han 1 Nobyembre 1993 tikang ha pundasyon han aada na nga Comunidad panekonomiya han Europa. Mayda haros 500 ribo o milyones nga munopyo an Unyon ngan ha pagtarampo, mayda ini 30% nga bahin (US$18.4 trilyon ha 2008) han nominal gross world product.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- European Union delegation to the Philippines (Iningles)
- EUNIC cluster Philippines (Iningles)


text:
Cadaber Team, magpapadayon an operasyon samtang dire pa naglilimpyo an syudad TACLOBAN CITY- Dire pa maudang an task force cadaber ha ira guinbubuhat nga retrieval operation samtang dire pa nalilimpyuhan...
Mga papeles ha Bulwagan ng Katarungan padayon nga guin-aasikaso han recovery team TACLOBAN CITY - Padayon la guihapon an kanan branch 6 recovery team ha pag-asikaso hin mga papeles ha...
TACLOBAN CITY- Dire yana makakagpatapod an Traffic Operation Management Enforcement and Control Office (TOMECO) han ira 100% nga serbisyo ha syudad mahuman nga mananggal hin Job Order employee an City...
TACLOBAN CITY – Maabot hin 10 mil nga mga baluto an nakatalaan ipanhatag han pira nga mga grupo nga nagburoblig para makahikay hin pondo ngadto han mga mangirisda ha...
TACLOBAN CITY- Magtutulo na kabulan tikang han maglasurbo an supertyphoon yolanda pero tubtub yana in waray pa daw aksyon an buhatan han National Food Authority bahin han iguinrereklamo...
TACLOBAN CITY - Mahugot yana nga ginbabantayan han Department of Trade and Industry an mga tindahan nga nagbabaligya han mga panguna nga papliton sugad han asukar, gatas, sabon, delata...
TACLOBAN CITY – Iginkalipay han Department of Education dinhi ha sinirangan bisayas an pagdonar han maabot 10, 000 nga mga lingkuran ngadto han mga mga eskwelahan nga nadistroso han...
TACLOBAN CITY - Bisan waray pa igkumpirma han simbahan han Palo Archbishop an pagbisita han mga US bishops ha Eastern Visayas, in guinpapamulat na ini han mga survivor han supertyphoon. ...
Gradwasyon ha mga apektado nga lugar durot han Yolanda, sisiguraduhon nga madungan ha iba nga parte han nasud - DepEd Usec Dequito TACLOBAN CITY - Waray may nakikit-an nga rason...
BFP nagpahimatngon ha publiko nga maghinay ha paggamit hin mga kandila ngan lamparilya para makalikay hin sunog TALOBAN CITY - Nagpahimatngon an Bureau of Fire Protection (BFP) ha publiko nga...
Contact Us
Nimfa Patawaran
Acting Station Manager
Matronelio Manaog Jr
Asst. Station Manager
Address:
4th Floor Esperas Bldg.
Real Street, Tacloban City
Contact Numbers:
(053) 523-0951 | 321-6357
e-mail:
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Call Sign: DYTX
Frequency: 95.1 mHz
Radiated Power: 10,000 Watts
Anchormen
Leymar Mamita
Bombohanay Bigtime
Matronelio Manaog Jr
Zona Libre
Ma. Nimfa Patawaran
Bombo Hanay sa Udto
Rocky Lesigues
Bombo Report 1st, 2nd, and 3rd Edition


text:
Nueva Vizcaya
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Nueva Vizcaya (kon ha Winaray: Bag-o nga Vizcaya) usa nga probinsya han Pilipinas ha Siong han Cagayan nga rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Bayombong. Ginsasapitan ini, hin palibot tipatuo tikang ha amihanan, han Ifugao, Isabela, Quirino, Aurora, Nueva Ecija, Pangasinan, ngan han Benguet.
Kaagi, katawhan ngan kultura[igliwat | edit source]
An lalawigan han Nueva Vizcaya kabahin han una han katunaan o teritoryo han halu-ag nga Siong han Cagayan nga han una usa nga integral nga politikal nga pagbahin nga mayda usa nga gobernador. Han 1839, an gobernador hadto nga hi Luis Lardizabal nagpagawas hin sugo nga nagbalhin han Nueva Vizcaya ngadto hin politico-militar nga probinsya tungod hin sagdon han alcalde mayor han Cagayan. An sugo gin-aprobahan hin Decreto Real han Abril 10, 1841. An lalawigan nagkaada han siyahan nga pakatilaw hin gobyerno civil dida han 1902 han pag-organisar hini han Philippine Commission.
Tikang han pagtikang han Nueva Vizcaya nga magin-probinsya, mga pagpakita hin kultura nga mga kustumbre han mga nanguna nga mga nangukoy dinhe--an mga Ilongot (Bugkalot), mga Igorot, mga Ifugao, mga Isinay, ngan an mga Gaddang--makikit-an pa. An pagsulod hin sibilisasyon ngan hin moderno nga teknolohiya han panginabuhi han lalawigan nag-aghat hin damo nga mga namalhin tikang hin mga sapit nga mga lalawigan pag-ukoy dinhe nga probinsya.
An kaagi ngan kasaysayan hin organisado nga relihiyon han lalawigan han Nueva Vizcaya natikang han tuig 1607 han pag-abot han Orden Dominicana ngada han lalawigan pagwali han ira mga gintutuohan. Pero dida na han tuig 1609, nga an syahan nga pag-uukyan hin orden hin relihiyon gintukod dida han salatan nga bahin han lalawigan. Han 1702, usa nga kumbento gintukod ha Burubur ha ubos han Caraballo nga kabugkiran ha Sta. Clara, nga yana usa nga baranggay han bungto han Aritao. Dinhe nga lugar ginsaurog an siyahan nga misa katolika ha Nueva Vizcaya ngan dinhe gihapon an siyahan nga pagbunyag hin converso ngadto ha Katolisismo.
Ha tagsa kataposan nga semana han Mayo, ginsasaurog han Nueva Vizcaya an Panagyaman nga festival.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politika[igliwat | edit source]
An yana nga katunaan o teritoryo han Nueva Vizcaya amo an resulta hin mga pagbag-o nga nagtikang han pormal nga pagkahimo han lalawigan han Isabela han Mayo 1856, nga diin in dako nga bahin han amihanan nga teritoryo han Nueva Vizcaya ginngadto han bag-o nga nahimo nga lalawigan.
An pag-organisar han 1908 han lalawigan han Ifugao nagpagarugamay pa han kahaluag han Nueva Vizcaya nga ginkuhaan hin kanawayon o amihanan-katundan nga teritoryo. An survey o pagsubay nga ginbuhat han Bureau of Lands han tuig 1914 nagdangat hin dugang pa nga pag-iban han teritoryo, nga ginpagamay pa han pagpasa han Kodigo Administratibo han 1917. Ha katapusan, han tuig 1971, an Quirino ginbalhin tikang hin sub-probinsya han Nueva Vizcaya ngadto hin naglulugaring nga lalawigan ha ilarom han Republic Act 6394. Bisan pa hini nga mga pagkuha hin katunaan nga ginbalhin ngadto hin mga bag-o nga mga teritoryo, dako pa gihapon an teritoryo nga gin-okupa han lalawigan han Nueva Vizcaya.
An Nueva Vizcaya mayda usa nga distrito kongresyonal, bisan kon mayda maiha na nga proposito nga igtunga an lalawigan ngadto hin duha nga mga distrito kongresyonal: an "Amihanan nga Distrito," nga maglalakip han mga amihanan nga mga bungto; ngan an "Salatan nga Distrito," nga maglalakip han mga salatan nga mga bungto.
An Nueva Vizcaya ginbahin ngadto hin napulo kag lima (15) nga mga bungto.


text:
Cataluña
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Catalunya (an ngaran ha Kinatalan) o Cataluña (an ngaran ha Kinatsila) nga ha Aranes Catalonha; Ininglis: Catalonia; nga puyde liwat igsurat ha Winaray nga Katalunya, usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahamutang ha dumagsaan nga dapit han Península Ibérica ngan nahimo ini han mga lalawigan o probinsya han Barcelona, Girona, Lleida ngan Tarragona. Na-okupa ini hin teritoryo nga mga 32,000 km² nga ginsasapitan ini ha amihanan han Francia (Mediodía-Pirineos ngan Languedoc-Rosellón) ngan Andorra, hn Dagat Mediterraneo ha sidlangan nga diin mayda ini labnasan hin mga 580 ka kilometro. Ginsasapitan ini ha salatan han Comunidad Valenciana (Castellón), ngan ha katundan, ginsasapitan ini han Aragón (Zaragoza, Teruel ngan Huesca). Nahamutang an Catalunya hin estratehika nga kamutangan nga naghahatag hin kaupayan nga pagkadugtong han mga teritoryo han natutubigan nga patag han Mediterraneo ngan han kontinental nga Europa. An kapital han Catalunya amo an syudad han Barcelona.
Ha Catalan nga teritoryo mayda naukoy ha yana nga mga 7,364,078 ka persona[1] hin mga 946 ka munisipyo nga diin 63 mayda labaw hin 20,000 ka molupyo (nga diin naukoy in mga 70 ka porsyento han Catalanan nga katawhan). Duha nga ikatulo nga bahin han katawhan naukoy ha Rehiyon Metropolitana han Barcelona. Ini usa nga teritoryo nga denso ngan hataas nga na-industriyalisado, namumuno hini nga sektor ha Espanya tikang han siglo XIX ngan an ekonomiya hini amo an pinaka-importante ha mga komunidad autonoma, nga na-henerar hin 18,7% han PIB/GDP han Espanya,[2] ngan amo an ika-upat ha PIB per cápita, sunod han País Vasco, Navarra ngan Comunidad de Madrid.
An Catalunya dida han Butnga nag Panahon usa han mga prinsipal nga teritoryo han Corona de Aragón. Upod han pag-ubos han Corona nag-ubos liwat an Catalunya, nga diin waray ini makabalik tubtob han pag-industrialisar. An kaagi hini ngan an yinaknan hini gintatagad nga birilhon han mga molupyo hini ngan para hin kadam-an amo an basehan han ira identidad kolektiba.
Mga reperensya[igliwat | edit source]
- ↑ Avance del Padrón Municipal a 1 de enero de 2008, Instituto Nacional de Estadística
- ↑ Instituto Nacional de Estadística, Contabilidad Regional de España (principales resultados) Estructura porcentual del PIB a precios de mercado, según dato a fecha de 2007


text:
Fisika
Iton físika, pisika, pesiká[1] o pisiká[2] (tikang han Griyego, φύσις (phúsis), "nature" ngan φuσιkός (phusikós), "natural"), an pinaka-fundamental nga siyensya natural, nanginginlabot hiton mga batikan nga mga prinsipyo han Universo. Iton Físika nanginginlabot hiton mga elementarya nga nakahimo han natural nga kalibutan (e.g. matter, enerhiya, espasyo, ngan takna) ngan an ira mga interaksyon, pati gihapon han pag-analisar han mga sistema nga naipapahayag hin klaro ha pamulong hinin nga mga prinsipyo.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 283.
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 288.


text:
Gerald Ford
Hi Gerald Rudolph Ford, Jr. (natawo nga Leslie Lynch King, Jr.) (Hulyo 14, 1913 – Disyembre 26, 2006) amo an ikakatloan kag-walo nga Mangulo han Estados Unidos (Agosto 9, 1974 – Enero 20, 1977). Hiya gihapon an ika-kap-atan nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ha ilarom ni Mangulo Richard Nixon tikang han 1973 kutob 1974. Komo syahan nga tawo nga nahimo nga Sugbong-Mangulo ha ilarom han tugon han ika-Kap-atan-kag-Lima nga Pagliwat han Batakan-Balaod, hi Ford, han iya pagin-Mangulo han pagbiya ni Mangulo Nixon han Agosto 9, 1974, amo la an tawo nga nahimo nga Mangulo nga waray ma-elihir nga Mangulo o Sugbong-Mangulo.


text:
Administratibo nga Rehiyon han Cordillera
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Administratibo nga Rehiyon han Cordillera (kon ha Iningles: Cordillera Administrative Region (CAR)) han Pilipinas usa nga ginpalibutan hin tuna nga rehiyon nga amo an mga probinsya han Abra, Benguet, Ifugao, Kalinga, Mountain Province ngan Apayao. An Syudad han Baguio amo an sentro han rehiyon. Ginlalakip han Cordillera nga rehiyon an kasagaran han mga katunaan ha sakob han Cordillera Central nga mga kabugkiran han Luzon, an gidako-i nga kabugkiran ha bug-os nga nasod. Ini nga rehiyon amo an urukyan hin damo nga mga lumad nga mga tribo nga tinatawag nga Igorot.
An Administratibo nga Rehiyon han Cordillera amo la an rehiyon nga ginpalibutan hin katunaan nga rehiyon han nasod.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Damo an mga mineral nga reserba han Cordillera. Lakip hini an mga metaliko nga mga ore sugad han bulawan, tumbaga, salapi, zinc, ngan mga diri-metaliko nga mga mineral sugad han baras, bato, ngan sulfur. Iton mga mineral nga mga reserba mabibilngan ha ngatanan nga mga probinsya. Pero iton pagmina ada kaurugan ha Benguet.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal nga Pagbahinbahin[igliwat | edit source]
An CAR ginbahin ngadto hin unom (6) nga mga probinsya ngan han Syudad han Baguio.
¹ An Syudad han Baguio usa nga urbanisado hin duro nga syudad; an mga estadistika hini waray ginlakip han mga estadistika han probinsya han Benguet.


text:
Bataan
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Bataan usa nga lalawigan o probinsya han Pilipinas nga naglalakip han bug-os nga Peninsula han Bataan ha Luzon. An lalawigan lakip han Butnga nga Luzon nga rehiyon. An kapital han Bataan amo an Syudad han Balanga ngan ginsasapitan ini han mga lalawigan han Zambales ngan Pampanga ha amihanan. An peninsula naatubang han Dagat Tsina Salatan ha katundan ngan nagtatak-op han Bahia han Manila, ha sidlangan.
An Pakig-away ha Bataan kilalado ha kaagi ngan kasaysayan nga usa han mga kataposan nga pag-ato han Amerikano ngan Pilipino nga mga sundalo ugsa hira napirde han mga Hapon nga mga puwersa dida han Gyera Pankalibotan II. Ginngaran an Bataan Death March (Pagbaktas hin Kamatayan han Bataan) tikang hini nga lalawigan nga diin nagtikang ini nga pagpabaktas.
Politikal[igliwat | edit source]
An Bataan ginbahin ngadto hin napulo kag usa (11) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad.
Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
An Peninsula han Bataan usa nga bato-on nga pagpahalaba han Kabugkiran Zambales, ha Luzon ha Pilipinas. Amo ini an nagbubulag han Bahia han Manila tikang han Dagat Tsina Salatan. Dinhe nga peninsula an Bukid Natib (1,253 ka metro) ha amihanan ngan han Kabugkiran Mariveles ha salatan, nga naglalakip han Bukid Samat, nga diin nahamutang an tigaman hin kasaysayan para han Bataan Death March (Pagbaktas hin Kamatayan han Bataan).
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Bataan photos and Death March route
- Bataan Photo Gallery
- Community Info
- United Abukenos Worldwide
- Bataan USA
- Discover Bataan Peninsula


text:
Palawan
An Palawan usa nga isla nga lalawigan o probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha MIMAROPA nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han Puerto Princesa ngan amo ini an gidako-i nga lalawigan ha kahaluag hin tuna. An mga isla han Palawan nahamutang tikang ha Mindoro tubtob Borneo ha habagatan. Nahamutang ini ha butnga han Dagat Salatan nga Tsina nga Dagat ha kanawayan ngan Dagat Sulu ha timugan.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Political[igliwat | edit source]
An Palawan mayda karuhaan kag tulo (23) nga bungto ngan usa (1) nga syudad.
An gobyerno han Pilipinas na-aro hin panag-iya (o na-claim) han kadam-an han Kapurupod'an Spratly, nga tinatawag ha lokal nga ngaran nga Kalayaan nga Grupo hin mga Isla, ha Salatan nga Tsina nga Dagat nga nahailarom han yakan-balaod han Palawan.
Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Probinsya han Palawan
- Open Directory nga Proyekto: Palawan
- Palawan.com (diri-opisyal nga websayt hin turismo)
- (Palawan lakip han Katundan nga Kabisay-an han Agosto 2005)
- Palawan Travel Guide
- Palawan Resorts nga Impormasyon


text:
Katig-uban han mga Nasod ha Salatan-Sinirangan Asya
An Katig-uban han mga Nasod ha Salatan-Sinirangan Asya o Katig-uban han mga Nasod ha Timugan nga Asya (ha Iningles: Association of Southeast Asian Nations o ASEAN) amo nga usa ka katig-uban heopolitikal, ekonomikal ngan kultural han mga nasod ha Saltan-Sidlangan Asya. Tinukod an ASEAN han Indonesia, Malaysia, Pilipinas, Singgapura, ngan Taylandya han Agosto 8, 1967.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Websayt han Buhatan (Iningles)
- ASEAN Foundation (Iningles)


text:
Merkado
An merkado[1] amo an usa ha dirudilain nga sistema, institusyon, pamaagi, relasyon sosyal ngan infrastruktura kun diin puydi mamaligya ngan magbalyo hin paninda ngan serbisyo, nga nauupod ha ekonomiya. Usa ini nga pag-ayos kun diin an mga mamamaligya ug magparalit puydi magbalyo hin mga butang.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 270.


text:
Boro nga diri organisado, Alaska
An Boro nga diri organisado in kabahin han estado han Alaska han Estados Unidos nga diri lakip ha bisan diin han iya 18 nga organisado nga mga boro. Ini in naglalakip hin labaw katunga han kanan Alaska lugar, 323,440 nga kwadrado nga milyas (837,700 nga km2), uska lugar nga mas dako kaysa ha bisan hain ha iba nga estado han Estados Unidos. Sumala han senso han 2000, ini in may-ada populasyon nga 81,803, 13% han populasyon han estado.
Naiiba ha Estados Unidos, iton Alaska in diri bug-os nga nababahin ha organisado ha kapatas nga condado. para makabulig han pagkuha hin senso ha dako nga diri organisado nga lugar, an United States Census Bureau, nga bulig han estado, in ginbahin an Boro nga diri organisado ngadto ha 11 lugar pansenso tikang han 1970 senso han Estados Unidos. An lista yana han lugar pansenso in nasunod:
- Aleutians West Census Area
- Bethel Census Area
- Dillingham Census Area
- Hoonah-Angoon Census Area
- Nome Census Area
- Petersburg Census Area
- Prince of Wales-Hyder Census Area
- Southeast Fairbanks Census Area
- Valdez-Cordova Census Area
- Wade Hampton Census Area
- Yukon-Koyukuk Census Area


text:
Telebisyon
An telebisyon o television (nga ginpapahalipot nga TV, T.V., o tv) usa nga agsob gamiton nga sistema hin telekomunikasyon para hin pagpasamwak ngan pagkarawat hin mga nakiwa nga mga litrato ngan tunog ha kahirayo. An pulong puyde gihapon gamiton pagtawag hin telebisyon nga set, programa hin telebisyo o pagtransmitir ha telebisyon. An pulong tikang hin mga Linatin ngan Griyego nga kinuhaan, nga nangangahulogan nga "harayo nga kita": an Griyego nga tele (tῆλe), nga nangangahulugoan "harayo", ngan an Linatin vision, kita (tikang han video, vis- pagkita, o paglantaw ha syahan nga persona).


text:
Kalinga
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Kalinga usa nga ginpalibutan hin katunaan nga probinsya han Pilipinas ha Administratibo nga Rehiyon han Cordillera ha Luzon. An kapital hini amo an Tabuk ngan ginsasapitan ini han Mountain Province ha salatan, han Abra ha katundan, han Isabela ha sidlangan, han Cagayan ha dumagsaon o amihanan-sidlangan, ngan Apayao ha amihanan. Ugsa han 1995, an Kalinga ngan Apayao usa nga lalawigan nga an ngaran Kalinga-Apayao, hangtod han pagtungaa hini ngadto hin duha agod mauruupay an pagalagad han mga kinahanglan han mga tagsa nga lumad nga tribo han hini nga mga lalawigan.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Kalinga ginbahin ngadto hin usa (1) nga syudad ngan pito (7) nga mga bungto.


text:
Moscow
An Moscow (Iniggles nga kaluwas: /ˈmɒskaʊ/ o /ˈmɒskoʊ/; Rinuso: MockBá, tr. Moskva, IPA: [mɐˈskva] in ulohan, gidamoi popyulasyon nga syudad, gidamoi nga popyulasyon ha suhito federal han Rusya. An syudad in usa ka dagko nga pagkabutnga hin politika, ekonomika, kultura, syentifica, relihiyosa, pananalapian, pag-aram ngan panakayan ha Rusya ngan han kontinente. Moscow in giaamihani nga syudad han Kalibutan nga may-ada popyulasyon nga labaw han 10,000,000, an gidamoi nga popyulasyon nga syudad ha kontinente han Europa, nga ika unom nga gidakoi nga sawang han syudad ha kalibutan. An iya popyulasyon sumala han pahiuna nga resulta han 2010 nga senso in 11,514,300. Sumala han Forbes 2011, an Moscow in may-ada 79 nga mga bilyonaryo, nga ginsaliwanan an New York komo an syudad nga may-ada gidamoi nga ihap hin mga bilyonaryo.


text:
Papa Pío X
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Pío X (ha Linatin: Pius PP. X), natawo nga Giuseppe Melchiorre Sarto (Hunyo 2 1835 – Agosto 20 1914), amo an Papa han Simbahan Katolika tikang han 1903 tubtob 1914, nagsunod kan Papa León XIII. Hiya amo an syahan nga papa tikang han Kontra-Repormasyon nga Papa San Pío V nga ginkanonisar. Bisan pa hini, an pontifikado ni Papa Pío X amo an usa han mga kurukontrobersyal nga mga papado han panahon moderno.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Giuseppe Sarto – Pío X Fundasyon, websayt han lugar nga natawhan ngan han museo ni San Pío X. Dida han museo aada an kan Pío X mga personal nga gintag-iyahan ngan hin exhibisyon nga nagpapahayag han kinabuhi han papa.
- "Papa Pío X" tikang han Catholic Encyclopedia
- The Life, Writings and Encyclicals of Pope St. Pius X: Saint of the Catholic Church
- An kumpleto nga texto han mga opisyal nga dokumento upod an mga ensayklikal ha Santa Sede
- Impormasyon mahiunong han kinabuhi ni Pío X ha Museo San Pio X
- video nga record han seremonya han pagkanonisar kan Pío X (ha Inaleman)


text:
François Mitterrand
Hi François Maurice Adrien Marie Mitterrand ([fʁɑ̃swa mɔʁis mitɛˈʁɑ̃] ( pamati-a), 26 han Oktubre 1916 – 8 han Enero 1996) amo an ika-upat nga Mangulo han Fransya nga napili ha ilarom han ika-Lima nga Republika, nga nag-alagad tikang han 1981 tubtob han 1995.
Ha nakikita nga pag-influensar tikang ha pamilya, nagtikang hi Mitterrand han iya kinabuhi ha politika ha nasyonalista nga tuo. Nag-alagad hiya ha ilarom han Rehimen nga Vichy ha syahan nga mga tuig hini. Kundi ha sunod, inmapi hiya han Resistensya, binmalhin ha wala, ngan nagkapot hin puwesto ha ministeryo hin binalikbalik ha ilarom han Ika-Upat nga Republika. Ginpatok niya an pagtukod ni de Gaulle han ika-Lima nga Republika. Bisan man kon ha pira nga panahon, nag-usa hiya nga tawo ha politika, nakalupig hin pagmaneobra hi Mitterrand han iya mga ka-ribal ha pagin-kandidato han wala ha tagsa nga pinili-ay hin pagkamangulo tikang han 1965 tubtob han 1988, gawas han 1969. Napili hiya nga Mangulo han Mayo 1981 nga piniliay hin pagkamangulo, ngan napili hiya hin utro han 1988 ngan nagkapot hin puwesto tubtob han tuig 1995.
Gin-imbitar ni Mitterrand an Partido Komunista ngadto han iya syahan nga kagamhanan, usa nga kontrobersyal nga buhat hadto nga panahon. Ha hini nga panhinabo, nagapos an mga Komunista nga mga ilarom nga kapadis ngan, imbis nga makakuha hin bentaha, an ira suporta na-iban. Binmaya hira han gabinete han tuig 1984. Ha syahan nga bahin han iya una nga panahon hin pagkamangulo, nagsunod hi Mitterrand hin radikal nga programa ekonomika, nga naglakip hin pagnasyonalisar hin pira nga mga importante nga kompanyiya, kundi katapos hin duha ka tuig nga mayda krisis an ekonomiya, binmalhin hi Mitterrand han iya pamalakad. An iya polisiya ha langyaw ngan ha depensa nagpadayon han mga polisiya han mga nanguna ha iya hin pagkamangulo nga mga Gaullista. An iya pakisabot upod kan Helmut Kohl nagpadukwag han pag-integrar han Europa pinaagi han Kasabotan han Maastricht, kundi an iya pagkarawat han Aleman nga pagkahibalik hin pagka-usa diri gud duro nga iya karuyag. Nakaduha hiya napiritan pinaagi hin kawara hin mayoriya ha parlamento ngadto hin "mga kagamhanan hin pagkohabitar" upod hin mga konserbador nga mga gabinte nga ginpamunoan nira Jacques Chirac (1986–88), ngan Édouard Balladur (1993–95). Waray mag-abot hin 8 ka bulan katapos hin pagbaya ha poder, namatay hi Mitterrand tikang hin kanser ha prostate nga iya ginpaninguha nga tagoon han panahon han iya pagkamangulo.
Gawas han iya paghimo nga makadaog an Franses nga Wala ha piniliay, nagdumara hi Mitterrand han pagsaka han Partido Sosyalista ha pagdominar han Wala, ngan han pag-iban han impluwensya han makusog-han-una nga Partido Komunista (komo bahin han botos han katawhan dida han syahan nga vuelta han pinili-ay hin pagkamangulo, ginmutiay an mga Komunista tikang hin hitaas nga 21.27% han 1969 ngadto hin 8.66% han 1995, ha kataposan han ikaduha nga panahon hin pagkamangulo ni Mitterrand, ngan ngadto hin 1.93% han 2007 nga pinili-ay). Ha iya panahon ha poder, hi Mitterrand makusog nga nagbandilyo hin kultura ngan nag-implementar hiya han iya mga mahal nga "Grands Projets".
Igkasi-Prinsipe han Andorra[igliwat | edit source]
Han 2 han Pebrero 1993, ha iya kapasidad komo igkasi-prinsipe han Andorra, hi Mitterrand ngan hi Joan Martí i Alanis, nga amo an Obispo han Urgell ngan usa liwat gihapon nga igkasi-Prinsipe han Andorra, nagpirma han bag-o nga konstitusyon han Andorra, nga gin-aprobahan pinaagi hin referendum dida han prinsipado.


text:
Mona Lisa
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Mona Lisa, o La Gioconda, usa nga ika-16 nga siglo nga pintura ha oleo ha alamo nga kahoy ni Leonardo da Vinci ngan usa han mga pinakasikat nga mga pintura ha arte han Katundan; pira la ka iba nga mga buhat hin arte nga sugad nga gin-romantisar, ginsaurog, o ginhimo-an hin kopya. Gintatag-iyahan ini han Franses nga gobyerno ngan ada ginsablay ha Musée du Louvre ha Paris.
An pintura nagpapakita hin babaye nga nagkikita hit naglalantaw nga mayda usa nga "hiyom nga enigmatiko".


text:
Planeta
An planeta[1] (Iningles:Planet) (Pambansa:Planeta) amo an langitnon nga lawas nga nalibot ha bitoon o mga bilin hit bituon, dako para magkamayda kalugaringon nga gravitad, pero diri sugad kadako para magkamayda hin fusion thermonuclear ngan malimpyo an nakakasangko han aragian han iya liributan.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 289.


text:
Beijing
An Beijing (kaluwas /beɪˈdʒɪŋ/ o /beɪˈʒɪŋ/ han Iningles; Tsinino: 北京; pinyin: Běijīng, IPA: [pèɪtɕíŋ] ; Wade-Giles: Pei3ching1 o Pei3-ching1) (ginkikilala gihapon ha ngaran nga Peking (/piːˈkɪŋ/ o /peɪˈkɪŋ/) ngan agsob ginsusurat gihapon nga Pekin) amo in uska metropolis ha Amihanan Tsina ngan amo an ulohan han Kanan Katawhan Republika han Tsina. Gindudumara komo uska munisipyo ha ilarom han direkta nga pamumuno han sentro nga kagamhanan, an Beijing in ginsasapitan han lalawigan han Hebei ha amihanan, katundan ngan salatan ngan gutiay nga bahin ha sinirangan, ngan ginsasapitan liwat han munisipyo han Tianjin ha salatan-sinirangan. An Beijing in usa ha uupat nga hinungdanon nga hadton-ulohan han Tsina.
An Beijing in ginbahin ngadto ha 16 nga urbano ngan suburbano nga mga distrito ngan duha nga rural nga mga condado. Ini in sentro han panakayan, ngan dosedosena nga mga riles, dalan ngan agianan hin mga awto in naagi ha syudad. Ini liwat an karadtoan han dirudilain nga mga langyawanon nga nanlulupad nga mga sarakyan nga naabot ha Tsina. An Beijing ginkikilala nga sentro han politika, pag-aram ngan kultura han Kanan Katawhan Republika han Tsina, samtang an Shanghai ngan Hong Kong liwat an nangunguna ha ekonomiya. Ini nga dakonbungto in nagpamulay han 2008 Pauyag Olimpiko.
Gutiay la nga mga syudad ha kalibutan labot la han Beijing in nahimo komo sentro han politika ngan kultura han lugar nga sugad kadako han Tsina, nga sugad kahilaba nga panahon. An Encyclopædia Britannica in nag-asoy ha Iningles nga ini in "uska giuupayi nga syudad han kalibutan" ngan nag-asoy nga an syudad in kalakip han kasaysayan han Tsina ha linmabay nga mga siglo; gutiayay la nga mga dagko nga balay o istruktura ha Beijing an waray bisan guti nga nasodnon nga pakahinongdanon. An Beijing in ginkikilala han iya mga palasyo, mga templo, ngan dagko nga mga bato nga bungbong ngan ganghaan. An iya mga bahandi nga arte ngan mga unibersidad in naghihimo ha syudad nga sentro han kultura ngan arte ha Tsina.
Sulod
Mga Ngaran[igliwat | edit source]
It "Beijing" may kasirigngon nga "Ulohan ha Amihanan", nga amo gihapon an nahigaraan ha Sinirangan Asya kun diin an mga ulohan nga syudad in gintatawag ha sugad nga pagngaran. Sugad liwat an pagngaran ha syudad han "Nanjing, Tsina", nga may kasirigngon nga "ulohan ha salatan"; Tokyo, Hapon, ngan Đông Kinh, nga ha pagkayana amo an Hanoi, Vietnam na, ini nga duha may kasirigngon nga "ulohan ha sinirangan"; sugad liwat han Kyoto, Hapon, ngan Gyeongseong (京城; nga ha pagkayana amo an Seoul, Korea, nga duha may pagkayano nga kasirigngon nga "ulohan".
Peking an ngaran han syudad sumala han romanisasyon han mapa han kanan Tsina dangatan han surat , ngan amo gihap ini an nahigaraan nga ngaran han Beijing ha Iningles. An pulong nga Peking in nagtikang ha mga Franses nga mga misyonaryo han lumabay nga upat ka gatos nga tuig ngan nagpabilin nga kadaan nga kaluwas san-o ginliwan an tunog ha Minandarin tikang ha [kʲ] pakadto ha [tɕ] (An [tɕ] in ginsusurat ha pinyin nga j, sugad han Beijing). Gingagamit la gihap ini nga pulong ha damo nga mga yinaknan.
An kaluwas nga "Peking" in mas harani gihapon ha Finujian nga kayakan hit Amoy o Min Nan nga ginluluwas ha syudad han Xiamen, uska duungan kun diin an mga Europeo syahan nga tinmamak ha 16th siglo, samtang an "Beijing" mas harani ngan mas alagidagid ha kaluwas nga Minandarin nga yinaknan.
An syudad in makadamo kaliwani hin ngaran. Han panahon han Dinastiya Jin, an syudad in ginkilala nga Zhongdu (中都, ngan ha ilarom han Yuan Dinastiya han Mongol, gintawag ini nga Dadu (大都) ha Tsinino ngan Daidu han mga Mongol (ginngaran liwat ini nga Cambuluc ni Marco Polo sumala han mga karig-onan). Makaduha ha kasaysayan han syudad, an ngaran in ginbalyo tikang ha Beijing (Peking) ngadto Beiping (Peiping) (北平 Pinyin: Beiping; Wade-Giles: Pei-p'ing), pinulong nga may kasirigngon nga "Amihanan nga Kalinawan". Nahitabo ini syahan ha ilarom ni Emperador Hongwu han Dinastiya Ming, ngan nautro liwat han tuig 1928 ha ilarom han kagamhanan Kuomintang (KMT) han Republika han Tsina. Ha kada pagbalyo han ngaran, nga gintanggal an bahin nga may kasirigngon nga "ulohan (jing o king, Tsinino: 京) in may buot igpasabot nga an nasodnon nga ulohan in ginbalhin ngadto ha Nanjing, ha lalawigan han Jiangsu.
Yanjing (燕京; Pinyin: Yānjīng; Wade-Giles: Yen-ching) in gingagamit liwat nga impormal nga ngaran ha pagtawag han Beijing, pagpakita nga han hadton estado han Yan in aadi nahimutang han hadto nga kapanahonan han Dinastiya Zhou. Ini nga ngaran ginsubad han ngaran han Yanjing Ber sugad liwat han Unibersidad han Yenching, uska insituto han mas hitaas nga kaaradman nga gintampo ngadto ha Unibersidad han Peking.
Kasaysayan[igliwat | edit source]
Unhan nga kasaysayan[igliwat | edit source]
An uruunhan nga mga nabilin nga ginbayaan han pagukoy han mga tawo ha munisipyo han Beijing in nabilngan ha mga lungib han bukidbukid han Tul-an han Dragon harani ha baryo han Zhoukoudian ha distrito han Fangshan, kun diin nag-ukoy an mga Tawo-Peking. An mga baya han Homo erectus tikang ha mga lungib in nagpapakita nga mayda 230,000 ngadto 250,000 nga katuigan na an naglabay. An mga Paleoliticohon nga mga homo sapien in nag-ukoy didto nga mayda ginbabanabanahan nga 27,000 nga mga tuig an naglabay. May-ada na mga syudad ha palibot han Beijing han syahan nga milenyo BC, ngan an ulohan han Estado han Yan, usa ha mga kusog han Panahon han Nag-aaragway nga mga estado (473-221 BC), Ji (薊/蓟), in gintukod ha pagkayana nga Beijing.
Kahuman natumba an Yan, an sinmunod nga mga Dinastiya Qin, Han, ngan Jin in nagtukod hin mga lokal nga mga prefectura ngada nga dapit. Hadtonpanahon han pagkatumba han Han, ini in naging lingkuran han pinuno nga gerero na hi Gongsun Zan. Ha panahon han Dinastiya Tang, ini in naging ulohan ni Fanyang jiedushi, an namumunomuno nga gobernador militar ha pagkayana nga Amihanan nga Hebei nga dapit. Dinhi gintikangan an An Shi Rebelyon han tuig AD 755.
Butnga nga Panahon[igliwat | edit source]
Han tuig 936, an mas urhi nga Dinastiya Jin (936-947) han amihanan Tsina in ginhatag an dako nga bahin han iya amihanan nga katunaan, lakip hini an yana nga Beijing, nga ginhatag ha Dinastiya Khitan Liao. Han tuig 936, an Dinastiya Liao in nagtukod hin ikaduha nga ulohan nga ha pagkayana amo ini an Beijing, ngan gintawag ini nga Nanjing (an "Salatan nga Ulohan"). Han tuig 1125, an dinastiya Jurchen Jin in ginsakop an Liao, ngan han tuig 1153 ginbalhin an ira ulohan ngadto kan Liao Nanjing, ngan gintawag ini nga Zhongdu (中都), an "butnga nga ulohan." Nahamutang an Zhongdu ha pagkayana nga lugar nga pinamumutngaan han Tianningsi, tipakadto ha salatan-natondan han butnga nga Beijing. An iba nga mga gidadaani nga ginbayaan ha Beijing, sugad han Templo han Tianning, in tikang ha kapanahonan han Liao.
Ginsunog an Zhongdu han mga Mongol han tuig 1215 nga kun tawagon yana nga Aragway han Beijing. Kahuman ha tuig 1264, han pag-andam han pagsakop han ngatanan nga Tsina para makatukod han Dinastiya Yuan, hi Kublai Khan in nagdesider nga utrohon pagayad ini uruamihanan ha butnga han ulohan han Jin, ngan han tuig 1272, iya ginhimo ini nga syudad nga iya ulohan ha ngaran nga Dadu (大都, Tsinino han "dako nga ulohan"), o Daidu para han mga Mongol, nga ginbaybay nga Cambaluc o Cambuluc ha mga kasuratan ni Marco Polo. Natima pag-ayad an Dadu han tuig 1293. An pagbuot ni Kublai Khan in nagpaupay an kahimtang han syudad nga nahamutang ha amihanan nga dapit han Tsina. An kabutngaan han Dadu in nahamutang ha amihanan nga dapit han kabag-ohan nga butnga han Beijing. Mayda mga nagpabilin nga mga panahon han Yuan nga mga bungbong nga ha pagkayana natindog la gihapon, ngan ginkikiala hira nga Tucheng (土城 literal nga kasirigngon, an 'tuna nga bungbong').
Kapanahonan han Ming ngan Qing[igliwat | edit source]
Ha tuig 1368, hi Zhu Yuanzhang, kahuman pag-asoy nga hiya an syahan nga emperador han Dinastiya Ming, in nagpadara hin kasundalohan ha Dadu, nga ginkakaptan la gihapon han mga Yuan. An giuurhii nga emperador han Yuan in pumalagiw paamihanan ha Shangdu, ngan ginruba ni Zhu an mga palasyo ni Yuan ha Dadu. An syudad in ginngaran nga Beiping (北平) ha kapareho nga tuig,[23] ngan an prefectura han Shuntian (順天) in gintukod ha dapit nga palibot han syudad. Han tuig 1403, an bag-o (ngan ikatulo) nga emperador Ming - Emperador Yongle - in ginngaranan liwat ini nga syudad nga 'Beijing', ngan gindesigner an Beijing nga usa ha duduha nga mga ulohan nga na kalingit nga ha pagkahadto nga panahon nga ulohan nga Nanjing. An Beijing in napamutnga ha dako nga pag-ayad nga proyekto para han bag-o nga urokyan han Imperyo, an gindidiri nga syudad nga nahuman harani han 15 ka tuig (1406 ngadto ha 1420). Han nahuman an palasyo, hi Emperador Yongle in nagukoy didto. Tikang 1421 ngan sinmunod nga mga panahon, an Beijing, nga ginkikilala gihap nga Jingshi (京师), in naging "opisyal" nga ulohan han Dinastiya Ming, samtang, an Nanjing, naging "panduha" nala nga ulohan. Ini nga pasikaran han duduha nga ulohan (nga an Beijing mas mahinungdan), nagpadayon ha sakob han Dinastiya Ming. Napulo kag-tulo ha Napulo kag-unom nga mga emperador Ming in ginlubong ha mga maghusay nga mga lubnganan harani ha Beijing.
Han ika 15 siglo, an Beijing in nahihimo na ha pagkayana nga hitsura, ngan an panahon han Ming nga bungbong han syudad in nagserbi komo bungbong han syudad han Beijing kutob ha kabag-ohan nga panahon, kun diin ginruba ini ngan an gintukod ha pagsaliwan an ikaduha nga Dalan Libot. Gintotoohan nga an Beijing in gidadakoi nga syudad han kalibutan tikang 1425 hangtod 1650 ngan tikang 1710 ngadto ha 1825. An iba nga nakakaaghat nga mga balay nga gintukod han kapanahon han Ming amo an Templo han Kalangitan (gintindog ha 1420). Tiananmen,nga ha pagkayana amo an tigaman han estado han Kanan Katawhan Republika han Tsina ngan ginpapakita han iya tigaman, in syahan nga gintukod ha 1420, ngan makapira nga inutro pag-ayad kahuman. An kwadrado han Tiananmen, in gintukod ha 1651 ngan ginpadako han 1958. An mga heswita nahuman pag-ayad an syahan nga dapit-han-Beijing nga Singbahan Romano Katoliko ha 1652 ha Ganghaan Xuanwu, kun diin inmukoy an Italyano nga Heswita nga hi Matteo Ricci (1552-1610); an kabag-ohan nga Nantang (南堂, Salatan nga Katedral) in gintukod ha lugar nga gintindogan han orihinal nga katedral.
Natima an Ming ha tuig 1644, nga kahuman han 40 ka adlaw, kan Li Zicheng kasundalohan nga mga kablasanon, in nakuha an Beijing ngan napatalsik an goberno Ming. Han tikaharani an makusog nga kasundalohan han Manchu ha syudad, hi Li ngan iya mga sumurunod in ginbaya an syudad, ngan an resulta, an kusog han Manchu ha ilarom ni Prinsipe Dorgon, in nakuha an Beijing nga waray aragway.
Hi Prinsipe Dorgon in nagtukod han Dinastiya Qing nga naging direkta nga sumunod han Ming, ngan an Beijing in nagpabilin la gihap nga ulohan han Tsina. An mga emperador han Qing in ginpaupay an balay imperyal, pero ha kadamoan, an mga balay han Ming ngan an panngatanan nga pagkaayos in nagpabilin nga waray pagbag-o. An Beijing hinin nga panahon in ginkikilala ha ngaran nga Jingshi, nga igkasiringon nga Gemun Hecen han Manchu, an klasiko nga Tsinino nga nobela Inop han Pula nga Kwarto in nagpapadayag nga aada ha Beijing han unhan nga mga tuig han pamumuno han Qing (kataposan han mga 1600 nga katuigan).
Han ikaduha nga gyera Opyo, an mga kusog han Inglatera ngan Fransya in nakuha an syudad, ginkawatan ngan ginsunog an Palasyo han Katpaso ngan Daan nga Palasyo han Katpaso ha 1860. Ha ilarom han Ginsarabutan han Peking nga nagpatima han gyera, an mga kusog han Katundan in nagkamayda katungod hin pagtukod hin diplomatiko nga presensya ha Beijing Legation Quarter. Han tuig 1900, an Beijing in ginsudlan naliwat han mga langyawanon nga kusog para humanon an Rebelyn Boxer. An pipira nag mahinungdan nga mga balay imperyo han syudad in naruba han aragway, upod an Akademiya Hanlin ngan Palasyo han Katpaso.
Panahon han Republika[igliwat | edit source]
An Rebolusyon Xinhai han tuig 1911, nga may panuyuan nga ginsaliwan an pamumuno Qing hin uska republika, in may orihinal nga panuyuan nga pagtukod han iya ulohan ha Nanjing. Kahuman an uska hataas nga ranggo nga opisyal han Qing nga hi Yuan Shikai igpirit igpagbaya an emperador Qing ha Beijing ngan ginpasigurado an pagkadaog han rebolusyon, ginkarawat han mga rebolusyonaryo ha Nanjing hi Yuan nga maging mangulo han bag-o nga Republika han Tsina, pero namatay hiya pagkahuman han waray pa maguska tuig ha pamumuno. Kinmusog an mga rehiyonal nga pinuno-guerrero ngan an mga magkusog nga hugpo in sige la paginaragway (an gyera Zhili-Anhui, an syahan nga gyera Zhili-Fengtian, an ikaduha nga gyera Zhili-Fengtian) para makuha an ulohan ha Beijing. Kahuman han pagdaog han kanan Kuomintang (KMT) Paguswag paamihanan, nga nagpugong han mga gerero-inuno ha amihanan, an Nanjing in opisyal nga naging ulohan han Republika han Rsina ha tuig 1928, ngan an Beijing in ginliwan an ngaran nga naging Beiping (Peip'ing) (北平) ha 28 Hunyo han tuig, nga may kasirigngon nga "amihanan nga kalinawan". Han ikaduha nga gyera han Tsina ngan Hapon , an Beiping in ginsakop han Hapon han 29 Hulyo 1937, ngan ginhimo nga lingkuran han goberno probisyonal han Republika han Tsina, uska sunod-sunoran nga estado nga namumuno han mga tuminongnong nga mga Tsino ha dapit han ginsakopan han mga Hapones nga amihanan Tsina; an goberno ha kaurhian in gintampo ha masdurudako nga Wang Jingwei nga goberno nga nakabase ha Nanjing.
Kanan Katawhan Republika[igliwat | edit source]
Han 31 Enero 1949, hadton panahon han Gera Sibil han Tsina, an kusog han komunista in sinmulod ha Beijing hin waray inmato. Han 1 Oktubre han pareho nga tuig, an Partido komunista han Tsina, ha ilarom han liderato ni Mao Zedong, in nag-asoy ha Tiananmen an pagkahimo han Kanan Katawhan Republika han Tsina ngan ginbalik pagngaran an syudad ngadto ha Beijing. Han pipira nga adlaw nga nahiuna, an Chinese People;s Political Consultative Conference in nagdesider nga an Beijing in magiging ulohan han bag-o nga goberno.
Han panahon han pagtukod han Kanan Katawhan Republika, an munisipyo han Beijing in lakip la an iya kasawangan ngan mga hagrani nga dapit. An kasawangan in ginbahinbahin ngadto ha damo nga gudti nga distrito ha sulod nga ha yana amo an ikaduha nga libot nga dalan. An bungbong han Syudad han Beijing in ginruba para makaayad han ikaduha nga libot nga dalan, nga nahuman ha 1981 han pagsunod han 1982 nga plano han syudad. Adto nga dalan in syahan ha mga sagunson nga mga bag-o nga libot nga dalan nga maypanuyuan magpaagi han mga sarakayan kaysa ha mga bisikleta.
Ha pagsunod han reporma panekonomiya ni Deng Xiaoping, an mga kasawangan han Beijing in mas humaluag. An hadto nga aada ha sulod han ikaduha nga libot nga dalan ngan ikatulo nga libot nga dalan, an kasawangan han Beijing in dinmuso tubtog ha pagtukod pala nga ikalima nga libot nga dalan ngan ikaunom nga libot nga dalam, nga an damo nga dapit nga anay hagna in nahimo hin distrito han mga panimalay ngan pannegosyohan. Sumala han 2005 nga sumat han peryodiko, an kadako han pinauswag pala nga katunaan han Beijing, in usa ngan katunga nga mas halapad kaysa ha mga katunaaan han daan nga Beijing ha sulod han ikaduha nga libot nga dalan. An Wangfujing ngan Xidan in nahimo nga labi nga mauswagon nga distrito han mga papliton, samtang an Zhongguancun in naging dako nga sentro han electronika ha Tsina. Ha mga yana nga katuigan, an paguswag han Beijing in naghatag hin mga problema han urbanisasyon, sugad han mabug-at nga trapiko, malain nga kalidad han hangin, an pagkawara han makasaysayan nga mga magkaaranyaw nga distrito, an damo nga pagsulod han mga migrante tikang ha dirudilain nga rehiyon han nasod labi na kahoronan.
Han 13 Hulyo 2001, an kanasoran nga komite han Olimpiko in ginpili an Beijing, nga magpamulay han 2008 Katpaso nga Olimpiko.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Websayt han Goberno han Beijing (Tsinino) ngan (Iningles)
- Beijing pagtugway hit paglakat tikang ha Wikivoyage
- Pangilal-an han Ekonomiya han Beijing ha HKTDC


text:
Bruselas
An Bruselas o Brussels (Inolandes: Brussel; Frinanses: Bruxelles, kaluwas [bʁysɛl]), inopisyal Brussels Region o Brussels-Capital Region in ulohan han Belhika ngan an de facto nga ulohan han Unyon Europea (EU). Ini an gidakoi nga lugar urbano ha Belhika, nga naglalakip hin 19 ka mga munisipyo, lakip an munisipyo han Syudad han Bruselas, kun diin ini an de jure nga ulohan han Belhika, ha pagdugang han lingkuran han Frinanses nga komunidad han Belhika nan han Komunidad Flamenca.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Brussels. City-Data.com. Ginkità dida han 2008-01-10.


text:
Astronomiya
It Astronomiya[1] (Griyego: aσtpovouίa = άσtpov + vόuoς, astronomia = astron + nomos, kon ha literal, "balaod han mga bituon") amo an siyensya hit fenomena ha kalangitan nga natikang ha gawas han atmosferya han Kalibutan. Igin-aaram dinhi an mga pagtikang, ebolusyon, ngan pisikal ngan kemikal nga mga propyedad han mga butang ha kalangitan. Ha guti-ay nga sumat, it Astronomiya mahitungod hiton paghibaro kon ano iton nahihinabo ha gawas han Kalibutan. An Astronomiya amo iton usa han mga pinakadaan nga mga siyensya nga mayda metodolihya siyentipiko nga dida na han panahon han Kadaan nga Grecia nga posible nga mayda na han sarusayo in mga advanced nga mga tekniko hin paglantaw (kitaa iton arkaeoastronomiya).
It Astronomiya usa hiton mga siyensya nga kon diin iton mga amateur mayda pa aktibo nga papel, labi na dida hiton pakadiskubre ngan pagbantay hin mga nalabay (transient) nga phenomena. Iton Astronomiya diri angay hunahunaon nga amo la gihap ini hiton astrolohiya, nga natuo nga iton mga mahihinabo ha tawo ngan mga buhat han katawhan mayda koneksyon han mga kahimutangan han mga butang ha kalangitan -- bisan kon inin duha nga mga buruhaton parehos an gintikangan, mag-iba ini; it mga astronomer nagamit hiton paagi nga siyentipiko o scientific method, samtang iton mga astrologers diri.
Ini in usa nga idiya/hibabru-an kun ikaw/kita in nakaruyag mahibaru han takna/oras ug ibba pa.
Kun ha pan-sanglit an tawo ha kalibutan in punu na, ngain nga planeta hira makadtu? Diin hira makaka-biling han ibba nga tatamakan? Kun tika-ubus na an ngatanan ha kalibutan.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 20.


text:
Tito Livio
Hi Titus Livius Patavinus (59 UC – AD 17), kilala gihap komo Tito Livio o Livy, in uska Romano nga historyano. Nagsurat hiya hin dako nga kasaysayan han Roma ngan han Romano nga katawhan nga an titulo Ab Urbe Condita Libri, "Mga Libro tikang han Pagtukod han Syudad," nga nagpapahayag han panahon tikang han gisayohi nga mga leyenda han Roma han panahon ugsa han nahig-araan nga pitsa han pagtukod han Roma han 753 BC ngadto han paghadi ni Augustus han panahon ni Livio. Kilala hiya han pamilya nga Julio-Claudio, nagsagdon han apo-nga-umangkon ni Augustus, an magigin emperador nga hi Claudius, han batan-on pa ini nga diri maiha ugsa han 14 AD dida hin surat ha pagkuha han pagsurat mahiunong hin kaagi.[1] Hi Livio ngan an asawa ni Augustus nga hi Livia, tikang han amo gihapon nga clan ha iba nga mga lugar, bisan man kun diri hira magkadugo.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Foster 1874, p. xii, citing Suetonius, Claudius, xli.


text:
Apayao
An Apayao usa nga ginpalibutan hin katunaan nga probinsya han Pilipinas ha Administratibo nga Rehiyon han Cordillera ha Luzon. An kapital hini amo an Kabugao ngan sapit ini han Cagayan ha amihanan ngan sidlangan, han Abra ngan Ilocos Norte ha katundan, ngan Kalinga ha salatan. Ugsa han 1995, an Kalinga ngan Apayao usa nga lalawigan nga an ngaran Kalinga-Apayao, hangtod han pagtungaa hini ngadto hin duha agod mauruupay an pagalagad han mga kinahanglan han mga tagsa nga lumad nga tribo han hini nga mga lalawigan.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Apayao ginbahin ngadto hin pito (7) nga mga bungto.
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- An Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Lalawigan han Apayao
- Ilocano nga Websayt ni Andel Barroga, Usa nga Manunurat nga Natawo-ha-Apayao, ngan Bannawag Magazine nga Naamot
- Philippine Trivia Online nga Sayt ni R. Barroga-Balboa, usa nga Natawo-ha-Apayao ngan Kasanhi nga Luna Municipal High School Graduating Class Valedictorian


text:
Mga Syudad han Pilipinas
In syudad (tikang han Kinatsila nga ciudad; city ha Iningles) usa ka handana hin gobyerno lokal ha Pilipinas. It mga syudad parehos nga ranggo o level sugad han mga bungto, pero ha ilarom han Local Government Code han 1991, it mga syudad mayda darudako nga bahin tikang han internal revenue allotment (IRA) nga kabahin han budget han syudad. It mga syudad, sugad hit mga bungto, nanlalakip hin mga baranggay ug pinamumuno-an hin mga opisyales nga ginpipili sugad hiton Mayor o Alkalde nga Hefe Ehekutibo Lokal, Bise-Mayor o Bise-Alkalde, ngan mga konsehales pati gihapon mga opisyales nga gin-appoint nga namumuno han mga dirudilain nga mga opisina lokal nira.
Kitaa gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- League of Cities of the Philippines (LCP)
- Philippine Clean Cities Project
- Location map of the largest cities (World Gazeteer) (baga hin mayda mga sayop)
Ini nga pakli gintikang pinaagi han paghubad han Iningles nga bersyon hinin nga artikulo. Pwede ka makabulig pinaagi han paghubad han mga parte nga waray pa maihubad ha Winaray.


text:
Pampanga
- Para han salog nga mayda hini nga ngaran, kitaa an Salog han Pampanga.
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Pampanga usa nga probinsya han Pilipinas nga nahimutang ha Butnga nga Luzon nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han San Fernando. An Pampanga ginsasapitan han mga lalawigan han Bataan ngan Zambales ha katundan, han Tarlac ngan Nueva Ecija ha amihanan, ngan han Bulacan ha timugan o salatan-sidlangan. An Pampanga nahimutang gihapon ha amihanan nga labnasan han Bahia han Manila. An ngaran nga "Pampanga" ginngaran han mga Espanyol han lugar, han pakabiling nira han mga nanguna nga mga taga-dida nga naukoy harani han mga pangpang han salog. An ngaran nga "Pampanga" tikang han pulong nga "pangpang". An kahimo han lalawigan dida han 1571 amo iton rason nga ini nga lalawigan usa han mga gimaiha-i nga mga lalawigan han pito nga lalawigan han Butnga nga Luzon. Kilalado gihapon an lalawigan han Pampanga nga amo an Sentro hin Kulinarya o Pagluto han Pilipinas.
Ginsisirbisyo-an an Pampanga han Aeropuerto Panlangyaw han Diosdado Macapagal, nga nahimutang ha Clark Field mga 16 ka kilometro ha amihanan tikang han kapital han lalawigan.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Pampanga ginbahin ngadto hin karuhaan (20) nga mga bungto ngan duha (2) nga mga syudad.
Mga Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Gobyerno han Probinsya han Pampanga
- Diosdado Macapagal International Airport (DMIA)
- Pampanga and Philippine News Stories


text:
Zambales
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Zambales usa nga lalawigan o probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Butnga nga Luzon nga rehiyon. An kapital hini amo an Iba. An Zambales ginsasapitan han Pangasinan ha amihanan, han Tarlac ngan Pampanga ha sinirangan, ngan han Bataan ha salatan. Nahamutang an lalawigan ha butnga han Dagat Tsina Salatan ngan han Kabugkiran Zambales.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Zambales ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga bungto ngan usa (1) nga syudad. An Syudad han Olongapo usa nga urbanisado hin duro nga syudad ngan nagdudumara ini hin lugaring tikang han probinsya.
Pisikal[igliwat | edit source]
Nahamutang an Zambales ha katundan nga mga labnasan han isla han Luzon butnga han mga Kabugkiran Zambales ngan han Dagat Tsina Salatan. An baybayon hini bugkiron ngan damo an mga lungib ngan mga balaugan. An Bahia han Subic, ha pinakasalatan nga dapit han lalawigan usa nga natural nga daungan hin sakayan, ngan ginpili ini nga kahamutangan hin base militar ha kadagatan han Americano. An gihataasi nga punto han Bukid Pinatubo nahamutang ha pag-ultan han Zambales, Pampanga, ngan Tarlac. Ini nga bulkan, nga han una ginkita nga mamingaw, nagbuto dida han 1991.
Kaagi[igliwat | edit source]
Kiritaon hin Turista[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Probinsya han Zambales
- Botolan Wildlife Farm
- Zambales Resort Owners Association
- Rama International Beach Resort
- Palmera Garden Beach Resort
- Virtual Reality Panoramas of Capones Island by Firefly.ph
- Cafe Tolyo (Restaurant & Pension House)
- White Rock Beach Resort & Hotel
- Impormasyon mahitungod han Zambales, lakip han Real Estate
- Opisyal nga Websayt han Greater Subic Bay Tourism Bureau - Mga Probinsya han Zambales & Bataan, Syudad han Olongapo ngan han Subic Bay Freeport Zone
- Gibag-ohi nga mga Sumat ha Syudad han Olongapo, Subic Bay Freeport and Zambales http://www.news.subicbay.ph


text:
Ilocos nga Rehiyon
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Rehiyon 1 han Pilipinas nga tinatawag gihapon nga Ilocos nga Rehiyon nahamutang ha kanawayon o amihanan-katundan nga dapit han Luzon. Ginsasapitan ini han Administratibo nga Rehiyon han Cordillera ngan Siong han Cagayan ha sidlangan, han Butnga nga Luzon ha salatan ngan han Dagat han Tsina Salatan ha katundan.
An rehiyon mayda upat nga mga probinsya, nga amo an: Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union ngan Pangasinan. An sentro han rehiyon amo an Syudad han San Fernando, La Union. An demograpiko han rehiyon amo in mga 70% nga Ilocano ngan 28% nga mga Pangasinense.
Bisan kon gindesignar han gobyerno an Rehiyon I nga Ilocos nga Rehiyon, damo nga tawo nagkikita hini nga ngaran nga etnosentriko hin duro. Damo nga mga tawo nakaruyag han ngaran nga Kanawayan nga Luzon nga Rehiyon (o Aminahan-Katundan nga Luzon nga Rehiyon) nga mas naangay kon ha heyograpiya.
Politikal nga Pagbahin[igliwat | edit source]
An Rehiyon 1 mayda upat (4) nga mga provinces ngan mga siyam (9) nga mga syudad.
Mga Nalalakip nga mga Syudad[igliwat | edit source]
- Syudad han Alaminos, Pangasinan
- Syudad han Batac, Ilocos Norte
- Syudad han Candon, Ilocos Sur
- Syudad han Dagupan, Pangasinan
- Syudad han Laoag, Ilocos Norte
- Syudad han Urdaneta, Pangasinan
- Syudad han San Carlos, Pangasinan
- Syudad han San Fernando, La Union
- Syudad han Vigan, Ilocos Sur


text:
Manga Saksiˈ hi Jehova—Hisiyu Kami?
Kami dayn ha gatusan bangsa amun awn mataud bahasa parahal in kami nahambuuk ha pikilan. In maksud, mabayaˈ namu lagguun hi Jehova, in Tuhan ha Kitab iban in Nagpanjari sin katān kapanyapan. Hinangun namu in pinakamarayaw ha supaya singuran hi Īsa Almasi iban makuyag kami tawagun manga Almasihin. In kami daran dumihil waktu tabangun in manga tau makaingat sin Kitab iban sin Pamarinta sin Tuhan. Pasalan sumaksiˈ kami atawa mamissara pasal hi Jehova iban sin Pamarinta niya, kakilāhan kami Manga Saksiˈ hi Jehova.
Kitaa in website namu. Bassaha in Kitab Suchi online. Ingata kami iban in pamarachaya namu.


text:
Vigan
An Syudad han Vigan usa nga ikatulo nga klase nga syudad ha lalawigan han Ilocos Sur, Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Ilocos Sur. Nahamutang an syudad ha katundan nga labnasan han isla han Luzon, nga naatubang han Dagat Salatan Tsina.
Usa ini nga World Heritage Site tungod kay amo ini an pinakamaupay nga nahabilin nga pananglitan hin bungto kolonyal nga Espanyol ha Asya, ngan kilalado ini tungod han cobblestone nga kakarsadahan hini ngan hin arkitektura nga nagdudugtong hin Asyano nga disenyo hin paghimo ngan in Europeo nga kolonyal nga arkitektura ngan pagplano.
Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 45,143 ka tawo ha 9,193 nga mga panimalay.
Hi Elpidio Quirino, an ika-unom nga presidente han Pilipinas, natawo ha Vigan.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Vigan ginbahin ngadto hin katloan kag siyam (39) nga mga baranggay.


text:
Hunyo
Iton Hunyo (tikang ha Linatín nga Iunius ngan sinurat ha Kinatsila nga junio) amo iton ika-unom nga bulan han tuig han Gregoriano nga Kalendaryo nga mayda kahalaba hin katloan (30) ka adlaw. An bulan ginngaranan tikang han diyosa Romana nga hi Juno, an asawa ni Jupiter ngan amo ha mga Romano kon ano ha mga Griyego an diyosa nga hi Hera.
Ha pagtikang hiton Hunyo, iton adlaw nasirang dida hiton constellation han Taurus; ha kataposan hiton Hunyo, an adlaw nasirang dida hiton constellation han Gemini.. Pero tungod han precession han mga equinox, iton Hunyo natikang nga iton adlaw aada hiton senyal nga astrolohikal nga Gemini, ngan natatapos pag-ada hiton adlaw dida hiton astrolohikal nga senyal ngan Cancer.
Ha Winaray, tinatawag liwat ini nga bulan nga Purukpukay.


text:
Agavi
An Agavi kay usa ka libre, ug object-oriented nga Web application framework nga guin-himo gamit hin PHP 5. Guin-lisensya inin ilarom hit LGPL. It iya object oriented nga disenyo kay nasunod hit Model-view-controller nga pattern.
Kasaysayan[igliwat | edit source]
An Agavi, sugad han Symfony, kay naka base han ika-tulo nga waray guin-pagawas nga bersyon han sikat nga PHP framework nga Mojavi, nga guin-himo ni Sean Kerr.
Pag Mayo 2005, may usa ka grupo nga software engineers nga taga Keller, Texas nga nag-fork han Mojavi, kay na-dire na hira hit pagdumara ug pagkapot han pagpalambo han Mojavi. Sirado an proseso ug waray klaro an pag-plano, ug waray guin-api an partisipasyon han komunidad. Karuyag han grupo nga bag-ohon an modelo para damo nga tawo it pwede umapi han pag-himo hinin.
Sukad han 2006, guin-aatiman na an Agavi han usa ka kompanya nga naka base ha Munic, Alemanya. An mga orihinal nga nagpalambo kay adto na nag-atupag ha komunidad han Ruby.
Guin-pagawas an pinaka-siyahan nga bersyon han Agavi nga bersion 0.9 han ika-8 han Hunyo, 2005. An pinaka-siyahan nga bersyon nga andam na hit para hit pan-publiko nga produksyon kay an bersyon 0.11.0, nga guin-pagawas han ika-3 han Nobyembre, 2007. Guin-pagawas an pinaka-siyahan nga estable nga bersyon, 1.0.0, han ika-26 han Pebrero, 2009.
Pilosopiya[igliwat | edit source]
Pwede gamiton it Agavi ha damo nga pama-agi ug mekanismo, pero kasagaran kay guin-gagamit ini nga pondasyon para mag-himo hin mga Web applications. Strikto nga guin-susunod han iya disenyo it konsepto han Model-view-controller; sanglit, na-angay hiya gamiton para mag-organisa ug mag-mentinar hin mga dagko ug komplikado nga proyekto nga nagamit hin PHP 5.
Dire ini hiya usa ka simple nga website construction kit, kundi usa hiya nga palataporma kun diin nakakabulig hiya pag-himo hin mga komplikado nga mga aplikasyon. Api ha iya pondasyon it authentication, security, internationalization, caching, ug URL routing.
Guin-tutuyo nga maging matarog it Agavi para dire na kailangan hit mga nagpapalambo nga igliwat or dugangan pa it mga funcionalidad nga aada na daan. Dapat mas madali na la mahatod it mga proyekto kun naggamit hini, kay aada na daan it mga trabahoon ha ilarom; kailangan na la himoon it mga business logic nga na-aplika.
Lisensya[igliwat | edit source]
It Agavi kay guin-pagawas ha ilarom hit LGPL nga lisensya, ug tanan nga kontribusyon kay kailangan anay ig-aprobar.
Instalasyon[igliwat | edit source]
Pwede ma-install it mga Agavi files gamit hin PEAR package, nga pwede makuha ha Agavi website. Pwede liwat ini makuha gamit hin Subversion (SVN).
Dokumentasyon[igliwat | edit source]
Mayda mga detalyado nga user guides, instruksyon, ug mga tutorials it Agavi nga pwede mabasa didto ha ira website. Mayda liwat hira HTML nga dokumentasyon para hit ira API, nga automatico nga guin-himo han PhpDocumentor.


text:
TACLOBAN CITY - Nagdig-on an iguinrereklamo nga Department of Social Welfare and Development Brgy Volunteer nga guinsusunod la niya an
kamandu-an han DSWD ha pandistribwer hin mga relief goods ha barangay 68, Anibong, Tacloban City.
Guinklaro ni Erlinda Jackson, usa nga brgy volunter han DSWD nga an budget han tunga kasako hin bugas, in para la ha mga house owners ngan
renter.
Sumala pa kan Erlinda, nakaka-kilala hiya kun hira hin-o an mga 312 house owners ha ira barangay ngan kun hin-o an napliti.
Manunumduman nga dumangop ha Bombo Radyo Tacloban hi Romeo Gitigan, agud eriklamo an mao nga brgy volunteer tungod deri guintatagan hin
relief goods an iya duha nga anak nga nakiki-ukoy ha iya ha pagkayana ha luyo nga may ada guihapon green cards an mga ini.


text:
Bais, Pilipinas
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Syudad han Bais usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Negros Oriental ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 68,115 ka tawo ha 13,199 nga panimalay. Nahamutang ini ha 44.7 ka kilometro tikang ha Syudad han Dumaguete an kapital han probinsya, ngan mayda ini kahaluag nga 316.90 ka kwadrado nga kilometro.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Bais ginbahin ngadto hin katloan kag lima (35) nga mga baranggay.


text:
Bohdan Khmelnytsky
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Bohdan Zynovii Mykhailovych Khmel'nyts'kyi (Ukranyano: БorдaH ЗиHoBiй MиxaйлoBич XMeлbHицbkий, nga agsob igsurat ha Linatin nga mga letra nga Khmelnytsky; kilalado ha Polako nga Bohdan Zenobi Chmielnicki; ha Ruso nga БorдáH XMeлbHи́цkий, ginsurat ha Linatin nga letra nga Bogdan Khmelnitsky) (natawo ca. 1595 — namatay Agosto 6, 1657) usa nga hetman han Zaporozhianhon nga Cosaco nga Hetmanado han Ukranya. Hiya an namuno han rebelyon patok han Polako-Lituanyano nga Mancomunidad nga mga magnate (1648 – 1654) nga an panuyo amo an pagtukod hin naglulugaring nga Cosaco nga estado. Han 1654 nakighimo hiya han Tratado han Pereyaslav upod han Tsardom han Russia, nga nagresulta han kawara han soberenya han Ukranya, syahan dida han Ruso nga Imperyo ngan ha sunod dida han Unyon Sovyetika.


text:
Jackie Chan
Hi Jackie Chan SBS, (natawo han Abril 7, 1954), kilalado gihapon nga Sing Lung ha Kantones nga Inintsek (tradisyonal nga Inintsek: 成龍; ginyano nga Inintsek: 成龙; pinyin: Chéng Lóng), natawo ha ngaran nga Chan Kong Sang (tradisyonal nga Inintsek: 陳港生; ginyano nga Inintsek: 陈港生; pinyin: Chén Gǎngshēng), usa nga Intsek nga aktor, koreograper hin aksyon, direktor hin sine, producer, martial artist, manunurat para hin sine, magkaranta ngan paraghimo hin stunt.
Usa hi Chan han mga kilalado nga ngaran ha kung fu ngan aksyon nga mga salida ha bug-os nga kalibutan tungod han iya acrobatic nga istilo hin pakig-away, kinomedya nga pag-timing, paggamit hin hinimo-himo nga mga gamit hin pan-away ngan mga stunt. Dida hiya hin sobra 100 nga mga sine ngan nakakarawat na hiya hin mga bituon dida han Hong Kong Avenue of Stars ngan ha Hollywood Walk of Fame. Usa hiya nga Cantopop nga artista, ngan nagpagawas na hiya hin 20 nga album tikang han 1984 ngan nagkanta hiya hin damo han mga tema nga mga kanta para han mga salida nga diin hiya an star.


text:
Dampog
An dampóg[1] in nakikita nga masa hin gudtiay nga turo nga likido o bagtik nga kristal nga hinimo han tubig ngan/o dirudilain nga mga kimikal nga nalutaw ha atmosfera ha igbaw han bawbaw han usa nga lawas-planeta. Ini in ginkikilala liwat komo mga aerosol. An mga dampog han kanan Kalibutan atmosfera in ginaaram ha nepholohiya o fisika hin dampog nga sanga han meteorolohiya. Duha nga pamaagi, posible dungan it pagkiwa, in nagpapapuno han hangin: an paghagkot han hangin o pagdugan hin hungaw han tubig ha hangin. Ha kasahiran, an presipetasyon in mahulog ha bawbaw; labot la han virga, kun diin mahungaw san-o umabot ha bawbaw.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 66.


text:
Dapitan
An Syudad han Dapitan usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Zamboanga del Norte ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, ini may populasyon nga 68,178 ka tawo ha 13,560 nga panimalay. Importante ini ha kaagi ngan kasaysayan han Pilipinas tungod kay amo ini an lugar nga diin an nasodnon nga bayani han Pilipinas nga hi Jose Rizal gin-exilio o gindesterrado ngadto han mga Katsila.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Dapitan ginbahin ngadto hin kalim-an (50) ka baranggay.


text:
Baláy
An baláy[1] amo an urukyan han mga tawo. Durudilain it materyales nga ginagamit ha paghimo hit balay sugad hit kahoy, yero, semento, pawod. It balay sinisirungan han mga tawo para makaiwas han adlaw, uran, kahagkot, kapaso, hayop, ngan iba pa nga tawo.
An balay may ada iksaktu nga sukul para hit iksaktu nga mga tawo. Natindog ini ha iksaktu nga sukul hit tona
Balay (Iningles:House/Residence/Building/Hut/Palace)
Kadamoan hit balay mayda guwa, kaunan, kusina, kuwartu, kasilyas ngan iba pa.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog. National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3 Pakli Ihap 169.


text:
Manók
An manók[1] (Gallus gallus, danay, Gallus gallus domesticus) usa ka klase nga hinoptan nga hayop. Tamsi ini nga nahatag hin pagkaon sugad hit ira bunay ngan karne. It iba nga manok inaalagaan para panbulang.
Sunoy it tawag ha lalaki nga manok. It babaye naman nga diri pa pisó-an amo an tinatawag nga dumaraga. It pisó-an nga babaye, ugang o umagak naman it tawag. It batan-on nga manok, tinatawag nga pisó o siwo.
Nabulig liwat it mga manok ha pagpukaw pamaagi it ira mga tugaok.
It manok nakaon hit tanum ug mga bunga hito. Nakaon liwat hira hin mga gudtiay nga mga hayop sugad hit ulod ngan insekto.
Manok nga Pagkaon[igliwat | edit source]
It manok usa ha pinakasikat nga karne ha bug-os na kalibutan. Puydi ito lutuon ha tinola, adobo, prito, hatuk, sugba.
Manok nga Panbulang[igliwat | edit source]
Ha Pilipinas, usa nga libangan an pagbulang han manok. Kinikilala an manok na panbulang ha iya kulay. An Busag nga manok tinatawag na ugis, an pili naman luro, an dulaw na may busag talisayon. Kabilyada naman an mapusyaw na pagkabaga.
Mga Sakit Sa Manok[igliwat | edit source]
Ha Samar, an agsub na nadapu nga sakit han manok amo an Puko, ngan Takwaw. An Takwaw amo an usa nga klase sin sip'on ha manok ngan natapon ini ha igkasi manok ngan hataas an mortalidad.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 227.


text:
Amihanan nga Korea
Iton Amihanan nga Korea o Amihan nga Korea o Corea del Norte, (ha Iningles: North Korea ngan ha Koreano: 조선민주주의인민공화국; hanja: 朝鮮民主主義人民共和國; Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk) nga ha opisyal nga pagtawag Demokratiko nga Republika han Katawhan han Korea (Koreano: Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk; hangul: 조선민주주의인민공화국; hanja: 朝鮮民主主義人民共和國), usa nga nasod ha Sidlangan Asia, nga naglalakip hiton amihanan nga tunga han Koreano nga Peninsula. Iton mga Amihanan-nga-Koreano ha kasagaran natawag hit ira nasod nga Pukchosŏn (북조선, "Amihanan nga Chosŏn").
Mga administratibo nga pagbahin-bahin[igliwat | edit source]
Mga dagko nga syudad[igliwat | edit source]


text:
TACLOBAN CITY - Waray makalusot an mga Regional Directors han magkadilain nga ahensya han gobyerno ha sermon ni Department of Interior and Local Government Sec. Mar Roxas ha iya pagbisita nganhi ha Leyte para pangumustahon an kahimtang han mga leytenos nga sentro han supertyphoon Yolanda.
Una hini nga nasirmunan hi DILG 8 Regional Director Pedro Noval Jr,mahuman nga waray hini mapatuman ha mga Local Government Units an dayon nga pagpa-evacuate han ngatan nga delikado nga lugar diin kutob han iya pag ulpot ha Leyte in may mga lugar la gihapon nga nagpapatuman pala hin evacuation.
Sumala kan Roxas nga dapat Miyerkules pala han gab-e na evacuate na an ngatan nga mga resedente.
Waray gihapon pakatalwas ha busa hi Director Rey Gozon han Regional Disaster Risk Reduction and Management Council (RDRRMC) tungod ha kulang ngan deri detalyado nga ira mga reports lakip an mga updates han mga lugar nga iiguon han supertyphoon.
Gintawag gihapon an atensyon ni Department of Trade and Industry Regional Director Cynthia Nierras, mahuman ini nga waray makatmabong han mao nga meeting.
Panuyuan han unta pagpatawag kan Nierras nga masiguro nga mamonitor nira an presyo han mga papliton ngan waray magsingabot nga mga negosyante o tindahan nga mag over pricing ha mga basic commodities.
Kasumpay hini, ginmanduan han mao nga opisyal hi Dir. Noval nga magsumiter han mga listahan han mga local chief executives nga waray ha ira areas kalakip an kamanduan kan Police Regional Director PCSupt Elmer Soria nga maghatag hin listahan han mga hepe ha Municipal ngan Provincial Police stations nga absent ha ira mga buhatan para matagan hin kaangayan nga leksyon.


text:
Hi Heneral Vo Nguyen Giap (Vinyetnames: Võ Nguyên Giáp) (natawo Agosto 25, 1911) usa nga nagretiro nga Vietnames nga opisyal militar ha Kasundalohan han Katawhan han Vietnam ngan politiko. Usa hiya nga nangunguna nga namuno ha militar ha duha nga gyera: Syahan nga Indotsina nga Gyera (1946–1954) ngan Gyera ha Vietnam (1960–1975). Nagtambong hiya ha mga nasunod nga mga importante nga pag-awayan ha kaagi: Lang Son (1950); Hoa Binh (1951–1952); Dien Bien Phu (1954); an Pagsalakay nga Tet (1968); an Nguyen Hue nga Pagsalakay (nga tinatawag ha Katundan nga Pagsalakay ha Dominggo han Pagkabanhaw) (1972); ngan an kataposan nga Kampanya nga Ho Chi Minh (1975). Usa gihapon hiya nga peryodista, usa nga ministro ha interior han Viet Minh nga gobyerno ni Mangulo Ho Chi Minh, an namumuno nga miltar han Viet Minh, an namuno han Kanan Katawhan nga Kasundalohan han Vietnam (KKKVN), ngan ministro ha pagpanalipod. Nagsirbe gihapon hiya nga api han Politburo han Partido Lao Dong.
Hi Vo Nguyen Giap amo an pinakakilalado nga namumuno ha militar gawas kan Ho Chi Minh dida han gyera ngan hiya an responsable para han mga dagko nga operasyon ngan pagpamuno tubtob han kataposan han gyera.
Kilalado liwat hi Giap nga waray pa mamatay kaysa han mga Mangulo han Estados Unidos ngan han ngatanan nga mga opisyales ngan mga heneral nga nagtambong dida han Gyera ha Vietnam han nga duha nga bahin.


text:
Papa Gregorio XVI
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Papa Gregorio XVI, OSB (Septyembre 18, 1765 – Hunyo 1, 1846) natawo nga Bartolomeo Alberto Cappellari amo an Papa han Simbahan Katolika tikang han 1831 tubtob 1846. Nagkuha hiya han ngaran nga Mauro komo usa nga api han orden han Camaldula o Camaldolese. Duro hiya ka-konserbador ngan tradisyonalista, gintipa niya an mga reporma nga demokratiko ngan pagmodernisar ha mga Estado Pontifisyo ngan ha bug-os nga Europa kay iya ini ginkita nga mga pasangil para hin mga rebolusyonaryo nga kanan wala, ngan naningkamot hiya pagpakusog han relihiyoso ngan politika nga kagamhanan han papado (kitaa Ultramontanismo).
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- "Pope Gregory XVI". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.


text:
Paugnat-ha-Kusog
An sport o paugnat-ha-kusog usa nga buruhaton nga gindudumara pinaagi hin tinirok nga mga surondon o mga pamatasan ngan ini ginbubuhat ha kompetinsya. Iton sports o mga paugnat-ha-kusog amo iton tawag hiton mga buruhaton nga diin an mga pisikal nga abilidad o kusog han nakompetensya amo an importante nga makadetermina kon hin-o an madaog o mapipirde, pero iton pulong gin-gagamit gihapon pagtawag hiton mga buruhaton nga diin an mental nga abilidad o an klase hin garamiton amo an importante nga mga factor.


text:
Basketbol
An Basketbol (Iningles: Basketball; ha Kinatsila: basquetbol o baloncesto) usa nga sport o paugnat-ha-kusog nga diin duha nga team hin lima nga mga aktibo nga nagmumulay naniningkamot pag-iskor hin mga puntos hin palupigay pinaagi hin pagpaagi hin bola dida hin 10 feet (3 m) hataas nga hoop (an goal) nga nasunod hin mga gin-organisa nga mga regla. An basketbol usa han mga pinakasikat ngan agsob nga ginkikita nga mga paugnatay-hin-kusog ha bug-os nga kalibutan.[1]
Mga reperensya[igliwat | edit source]
- ↑ They think it's all over. The Guardian: (2008-12-06). Ginkità dida han 2008-12-24.


text:
Pierre Curie
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Pierre Curie (Mayo 15, 1859, Paris – Abril 19, 1906, Paris) usa nga Franses nga fisisista ngan pioniero ha pag-aram han crystallograpiya, magnetismo, piezoelectrisidad ngan radioactividad. Upod han iya Polako-Franses nga asawa nga hi Marie, hi Pierre ginpremyohan han Nobel nga Premyo ha físika han 1903: "ha pagkilala han extraordinaryo nga mga pag-alagad nira pinaagi han ira mga joint research han radiation nga fenomena nga nadiskubrehan ni Propesor Henri Becquerel."