text:
Sinugboanon
An Sinugboanon (o Cebuano o Sebwano) usa nga Binisaya nga yinaknan. Lumad ini nga yinaknan ha Butnga nga Kabisay-an ngan mga bahin han Mindanao. Sugad hiton Winaray, may ada gihapon iton iba-iba nga Sinugboanon: Sinugboanon han Cebu, han Leyte (Kana), han Salatan nga Leyte, han Bohol, han Biliran, ngan han Mindanao. An Sinugboanon han Salatan nga Leyte ngan han Bohol may ada mga kaibahan kun ikukumpara ha Sinugboanon han Cebu tungod ha ira paggamit hiton j imbis nga y:
- Siya [Cebu] → Sija [Leyte ngan Bohol]
- Pinya [Cebu] → Pinja [Leyte ngan Bohol]


c: text/html

text:
Albay
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Albay usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Bicol nga Rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Syudad han Legazpi ngan an probinsya sapit han Camarines Sur ha amihanan ngan Sorsogon ha salatan. Ha kanawayon o amihanan-sidlangan gihapon amo an Golfo han Lagonoy nga nagawas ngadto han Dagat Pilipinhon, ngan ha salatan-katundan o habagatan amo an Paso Burias.
An Bulkan Mayon amo an tigaman nga kilalado nga nahahanungod han probinsya. Ini nga hapit-perfekto-an-kahimo nga aktibo nga bulkan naghihimo hin mahusay nga paglantaw han kapital nga syudad han Legazpi nga napulo kag lima (15) ka kilometro ha salatan hini.
Geography[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Albay ginbahin ngadto hin napulo kag lima (15) nga mga bungto ngan tulo (3) nga mga syudad. Tulo sini, Tiwi, Daraga, ngan an Syudad han Legazpi ginklasipika nga syahan nga klase nga mga syudad/bungto. Ugsa himo-a ini nga syudad didad han Marso 2001, an Syudad han Tabaco ginklasipika nga syahan nga klase nga bungto.
Mga Syudad[igliwat | edit source]
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Albay.com.ph: An Komunidad nga Online han Albayano
- Opisyal nga Websayt han Syudad han Legazpi
- www.bicolanoes.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Braga (distrito)
An Distrito han Braga nahamutang ha kanawayan nga dapit han Portugal. An Kapital han Distrito amo an syudad han Braga. Ginsasapitan in han distrito han Viana do Castelo ha amihanan, han distrito han Vila Real ha sidlangan ngan han distrito han Porto ha salatan. An kahaluag hini 2673 ka km² ngan mayda ini populasyon nga 831,368.
An distrito nahimo hin napulo kag upat (14) nga mga bungto:
- Amares
- Barcelos
- Braga
- Cabeceiras de Basto
- Celorico de Basto
- Esposende
- Fafe
- Guimarães
- Póvoa de Lanhoso
- Terras de Bouro
- Vieira do Minho
- Vila Nova de Famalicão
- Vila Verde
- Vizela


text:
Buluan
An Buluan usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Maguindanao ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 51,098 ka tawo ha 9,501 nga panimalay. An kadam-an han populasyon Muslim ngan sinisiring ini nga amo an pinakadaan nga bugnto han rehiyon. Kilalado ini tungod han mahusay nga linaw nga ginsasaruan hin lain nga bungto nga amo an bungto han Lutayan, ha probinsya han Sultan Kudarat.
An alkalde han bungto yana amo hi Datu Esmael G. Mangudadatu nga nagsunod han iya amay nga nagsirbe gihapon komo mayor. Ugsa han ira pamuno, an Buluan nahailarom han pamunuan hin waray-pa-kapirde nga alkalde hin 40 ka tuig, nga amo hi Datu Samad Mangelen nga urupod han mga Mangudadatu.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Buluan ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga baranggay.


text:
Comunidad de Madrid
An Comunidad de Madrid o Komunidad han Madrid usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahamutang dida han butnga han Península Ibérica ngan, ha sakob hini, ha butnga han Meseta Central. Ginsasapitan ini han mga lalawigan han Guadalajara, Cuenca, Toledo (Castilla-La Mancha), Ávila ngan Segovia (Castilla y León). An Comunidad de Madrid uusa la an lalawigan--an Probinsya han Madrid. An kapital hini amo an Madrid, nga amo gihapon an kapital han Espanya. An mga tawo hini ginbanabana nga mga 6,271,638 ka molupyo (INE 2008), ngan an kadam-an hini kaurugan nahatirok didto han area metropolitana han Madrid.
Ini nga komunidad, nga kabahin han teritoryo ha kaagi han rehiyon han Castilla, mayda kabutngaan nga kabutang ha pagkakani-kanit hin mga paagi hin panakayan ha Espanya. Mayda ini usa han mga ekonomiya nga pinaka-importante han nasod, nga an dako nga rason tungod han pagin-balayan ini han kapital han nasod.[1] Sugad man, mayda ini manggad nga patrimonyo artistiko ngan natural.
An paghimo han yana nga komunidad autonoma gin-unahan hin makusug nga lantugi ha politika ha kontexto ugsa-han-autonomiya ha mga kataposa nga tuig han dekada han mga 1970. Ha pagtikang, ginpahayag anay an posibilidad nga an lalawigan magin parte han komunidad han Castilla-La Mancha, nga diin mayda ini estatuto nga espesyal, nga ighahatag tungod han ispisyal nga kamutangan hini komo lingkoranan han kapitalidad han estado. Han tuig 1981,[2] ginpili ha kataposan an pagkabulag hini tikang han nasabi nga rehiyon, nga sinmunod han daan nga Castilla la Nueva, nga diin kabahin an Madrid tikang han siglo XIX; ngan, dida han 1983, nahimo an yana nga komunidad autonoma.
An Villa de Madrid napili nga kapital han rehiyon, bisan man kon mayda mga ginproponer nga iba nga syudad amo an himoon nga lingkoranan han kapitalidad. Upod hini nga mga ginproponer amo an Alcalá de Henares, nga nagpresenta hin opisyal an kandidatura hini dida han mga syahan nga mga tuig han dekada 1980 ngan ha dipala naiha, an Getafe, nga dida han 2006 nagpasamwak han ira ungara nga ini nga syudad amo an magkaada han titulo han kapital han komunidad.[3]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
Kitaa gihapon[igliwat | edit source]


text:
Bangued
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Bangued usa nga syahan nga klase nga bungto han lalawigan han Abra han Administratibo nga Rehiyon han Cordillera han Pilipinas. Amo ini an kapital han lalawigan han Abra. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 38,965 ka tawo ha 7,971 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Bangued ginbahin ngadto hin katloan kag usa (31) nga mga baranggay nga mayda kapito-an kag pito (77) nga mga sitio.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga websayt han Bungto han Bangued
- Philippine Standard Geographic Code
- Bangued: Your Ultimate Online Guide
- Bangued: Your Ultimate Online Guide (second link)


text:
Aringay, La Union
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Aringay usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan han La Union, Pilipinas. An mga katubtuban hini nahihimo han mga bungto han Caba ngan Burgos ha amihanan, han Agoo ha salatan, an mga bukid-bukid han Butnga nga Cordillera nga kabugkiran ha sidlangan , ngan han Dagat Tsina Salatan ha katundan.
An Aringay lakip han Distrito 2 han lalawigan han La Union. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 41,422 ka tawo ha 7,786 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Aringay ginbahin ngadto hin karuhaan kag upat (24) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Websayt mahitungod han Aringay
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
José de San Martín
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi José Francisco de San Martín y Matorras (Pebrero 25 1778 – Agosto 17 1850) usa nga Argentino nga heneral ngan primer nga namuno han malinamposon nga pakigbisog para hin independensya han mga salatan nga kanasoran han Salatan nga Amerika tikang han Espanya.
Upod kan Simón Bolívar ha amihanan, hi San Martín iginkikita nga usa han mga Libertadores han Hispano nga Salatan nga Amerika. Nasudnon nga bayani hiya han Argentina.
Iya Pamilya[igliwat | edit source]
Natawo hi San Martín ha bungto han Yapeyú ha probinsya ha daplin han Salog Uruguay han Corrientes, Arhentina, nga hadto kolonya Espanyol (lakip han Virreinato han Río de la Plata). An iya amay hi don Juan de San Martín y Gómez natawo ha Villa de Cervatos de la Cueza, ha probinsya han Palencia, ha Espanya ngan amo an tenyente gobernador han departamento. Han iya nanay nga hi doña Gregoria Matorras, amo an umangkon hin conquistador han Chaco. Hi José de San Martín amo an manghod hin lima nga magburugto: María Elena, Manuel Tadeo, Juan Fermín Rafael ngan Justo Rufino.
Biyahe ngadto ha Espanya[igliwat | edit source]
Han 1781, han 3 an edad ni San Martín, an iya pamilya nagbalhin tikang ha Yapeyú ngadto ha Buenos Aires. Sunod namalhin hira ngadto ha Espanya, pangadto ha Cádiz han Disyembre 6 han 1783. Hi San Martín nagtikang han iya pag-aram didto han Real Seminario de Nobles de Madrid y en la Escuela de Temporalidades de Málaga han 1786. Didto, nagtuon hiya hin Linatin, Pranses, Kinatsila, sayaw, dibujo, siday, esgrima, retórika, matemátika, kaagi ngan kasaysayan ug heyograpiya.
Ginkomisyon nga Ika-Duha nga Tenyente han 1793, ngan inmabot han ranggo nga Tenyente Koronel han 1808. Nag-away hiya upod han Espanyol nga army patok han Portugal, ha mga kolonya Africano, ngan patok gihapon han inbasyon han mga puwersa ni Napoleon I. Han 1812 nag-resign hiya tikang han Espanyol nga army ngan inmuli ha Argentina, nga diin iya ginhalad an iya mga serbisyo han mga puwersa rebolusyonaryo.
Rebolusyonaryo[igliwat | edit source]
An gobyerno probisyonal nagtukod han Granaderos nga cavalry unit, nga amo an nagin gimaupayi-nga-natrain nga kusog militar han rebolusyon.
Hi San Martín namuno han mga rebelde patok han mga puwersa Espanyol ha ilarom ni Heneral José Zavala ha Pakig-away han San Lorenzo han Pebrero 3 1813, nga amo an nagin syahan nga pagdaog han Gyera Arhentino hin Independensya. Gintaga-an hiya han ranggo nga Heneral han gobyerno rebolusyonaryo. Ha sunod nga tuig, hiya an namuno han amihanan nga army nga nag-aandam hin bag-o nga invasyon han Alta Perú (yana Bolivya), in posisyon nga iya ginbiyaan agod magin gobernador han probinsya han Cuyo (nga yana amo an mga probinsya han Mendoza, San Juan, ngan San Luis), nga tikang diin, tinmabok hiya han Andes ngan ginsalakay an mga Royalista ha Chile ha pagtikang han 1817. Upod kan Bernardo O'Higgins, nagsulod hiya komo nagdaog han naliberar nga syudad han Santiago de Chile han Marso 17 1818.
Ha sunod, hi San Martín nag-atupag han mga buruhaton patok han Espanyol nga kusog ha Peru. Nag-andam hiya hin sobra duha ka tuig para hin pagsalakay pinaagi ha dagat. Katapos hin mga bulan hin mahinay nga pag-abante, nagdaog hiya dida han Pakig-away ha Pisco han Disyembre 6 1820. An Katsila nga Virrey nagprobar pag-negociar, pero kay tungod nga nadiri hiya hin kumpleto nga independensya, ginbaribad hiya ni San Martín.
Han Hulyo 9, 1821, Na-okupa ni San Martín an Lima, nga kapital han Peru Dako ini nga pagkawad-an para han mga Katsila nga puwersa. Han Hulyo 28 ginbotos hiya nga "Protector" han bag-o nga na-librar nga nasod. Han hini mismo nga tuig, gintukod niya an Biblioteca Nacional de Peru, nga iya gin-donar an iya mga koleksyon hin mga libro, ngan iya gindayaw an bag-o nga biblioteca o library nga "... usa han mga madali nga pamaagi han pagpasamwak han aton mga intelektwal nga mga kapulsanan". Gindeklara ni San Martín an independensya para han Peru tikang han Espanya han Disyembre 9 1824. Katapos han pagkatitirok han parliament han Peru, nag-iwas hiya han iya pamuno ha militar.
Han Hulyo 26 1822 nakigkita hiya kan Simón Bolívar ha Guayaquil agod magplano para han kabubwason han America Latina. An kadam-an han mga detalye hini nga pakigkita sekreto hini nga panahon, ngan ini amo in butang nga gindedebatehan han mga historiador. Mayda mga natuo nga an kan Bolívar diri pagkaruyag pakigsaro hin pamuno han mga gindugtong nga mga puwersa amo an nakapa-iwas kan San Martín tikang ha Perú ngan mag-ukoy komo mag-uruma ha Mendoza, Argentina. Mayda liwat lain nga teorya nga hi San Martín nag-uyon han kan Bolívar kusog ngan naglikay hin konfrontasyon.
Han 1824, katapos han kamatay han iya asawa nga hi Remedios de Escalada, nagbalhin iya ha Fransya upod han iya anak nga babaye nga hi Mercedes, nga diin inmukoy hiya han mga tuig nga nahabilin ha iya nga nagretiro ha Boulogne-sur-Mer.
An iya kataposan nga buhat ha Arhentina amo in pagkarawat hin hatag tikang han gobernador han Buenos Aires nga hi Juan Manuel de Rosas ngan pagbaribad hin pag-away dida han mga gyera sibil nga nakasamok han nasod.
Han 1880 gindara an iya mga nahabilin ngadto ha Buenos Aires ngan ginlubong ha Katedral han Buenos Aires.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
- ΦIA – Usa nga fraternidad hin unibersidad ha Estados Unidos nga nagamit kan José de San Martín komo usa han mga "lima nga pillar" hini.
- Libertadores


text:
Bulan (astronomiya)
An Bulan (Iningles:Moon) (Pambansa:Buwan) amo an naguusa nga natural nga satelayt han kalibutan.
Ha Pilipinas an urbitu/subayanan han bulan nakiling tipawala guti la o tipatuu guti la liwat
An pagsirang adi guihapon ha sinirangan/isti.
An katungga san bulan in diri nasikal an kapawa san adlaw, ansiya nga nahurma ini nga mga kurti bisan natakin hiwi an anggulo san adlaw kun kalkuladoron an dagaw niya.
An iba-iba nga nawung han BULAN[igliwat | edit source]
1. Kadayaw: (Full Moon)
2. Tika Tungga nga Bulan
3. Tungga nga Bulan: (Half Moon)
4. Tika bag-u nga Bulan: (Wanning Gibbous)
5. Kresin nga Bulan: (Crescent Moon)
6. Bag-u nga Bulan: (New Moon)
7. Sunud han bag-u nga Bulan an Kresin nga Bulan, Tika Bag-u nga Bulan, Tungga nga Bulan, Tika Tungga nga Bulan, ngan Kadayaw tapos mabalik naman liwat an una (1) ngadtu numiru unum (6)
Binulan nga Bakunawa[igliwat | edit source]
1. Bug-os nga Bakunawa
2. Diri Bug-os nga Bakunawa


text:
Mangarabay
Ha fonetika, an mangarabay[1][2] usa nga tunog ha yakan nga ginluluwas hin bug-os nga pagsira o pagsira-hin-bahin han igbaw nga trakto vocal, nga diin iton igbaw nga trakto vokal amo an kabahin nga igbaw han larynx. Tinatawag ini nga consonante ha Kinatsila ngan consonant ha Iningles.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Agustin El O'Mora "Kasurat diri Sinukol". Ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.


text:
Barack Obama
Hi Barack Hussein Obama II (natawo Agosto 4, 1961) amo an ika-kap-atan kag upat nga mangulo o presidente han Estados Unidos. Napili hiya dida han pinili-ay han 2008. Ugsa hini hiya an junior nga U.S. nga Senador tikang ha Illinois nga diin nag-alagad hiya tikang han 2004 tubtob 2008 nga diin nagbiya hiya katapos han iya kapili nga Presidente han Estados Unidos. Hiya an syahan nga African-American nga tawo tikang han Partido Democrata nga napili ha Senado han Estados Unidos (United States Senate) ngan amo an syahan nga Africano-Amerikano nga napili nga mangulo han Estados Unidos. Nakakuha hiya hin internasyonal nga media coverage tungod han iya keynote address han 2004 Democratic National Convention, nga iya ginhimo samtang Illinois state senator pa hiya.
Hi Obama kasal kan Michelle Obama, usa nga taga-Chicago. Duha it ira anak nga babaye: hi Malia Ann (natawo han 1999) ngan Natasha (natawo han 2001).
Hi Obama amo an syahan nga Mangulo han Estados Unidos nga Afrikano-Amerikano an katulinan.


text:
Muñoz, Nueva Ecija
An Syudad hin Siyensya han Muñoz (ha Iningles: Science City of Muñoz) usa nga ikalima nga klase nga syudad ha lalawigan han Nueva Ecija, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 65,586 ka tawo ha 13,940 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Muñoz ginbahin ngadto hin katloan kag pito (37) nga mga baranggay.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Pasyalan Nueva Ecija
- Science City Of Muñoz Official Website
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text:
Santa Marcela
An Santa Marcela usa nga ikalima nga klase nga bungto han lalawigan han Apayao, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 9,856 ka tawo ha 1,995 nga mga panimalay.
An Santa Marcela ngan Pudtol, Apayao mga teritoryo anay han Luna ugsa ini mga nahimo nga bungto.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Santa Marcela ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga baranggay.
- Barocboc
- Consuelo
- Imelda (Sipa Annex)
- Malekkeg
- Marcela (Pob.)
- Nueva
- Panay
- San Antonio
- Sipa Proper
- Emiliana
- San Carlos
- San Juan
- San Mariano


text:
Kaarangay:Politika
Sulod
An syahan nga Gobyerno[igliwat | edit source]
An una nga gubyirnu, ansya in baga han lidung, an una in butar, an masunod in butar han pagka-sunud sunud han lidung, an una magiging urhi an ikaduha magiging una (Mayur) an ikatulu magiging ikaduha, an ika-upat magiging ika-tulu, an sunud han urhi in ma-abante magiging liyano nga sibilyan hasta maging lidung ini.
Ngatanan nga mulupyu mag-sisirbi ha gubyirnu, parihu han pag-uma, takna takna lidung.
Kuntruladu an pupulasyun.
Pag-purok-purok[igliwat | edit source]
Kitaa an paghimu hit sukul ha pakli agrikultura, yana dupa naman an atun sukulan, tiruka ngatanan nga mulupyu han purok, duru-dugtunga an mga dupa, kun pirra hira ka mulupyu ansya man an pagtunga-tunga han gin-duru-dugtung nga dupa han ngatanan nga kada purok, ini an ira taramdan nga sukul.
Ha atubang nga purok u luyu nga purok, ansya man liwat an pa-agi, an makuha nga sukul nira han ngatanan nga dupa shan mulupyu, tututrungaun man san/han ira kadamu u kaguti ka-bu-ok, ansya man an ira ma-hihimu nga taramdan.
An taramdan nga sukul han una nga purok ngan taramdan man liwat nga sukul han ikaduha nga purok in pag-dudugtungun ngan tutungaun ha duha kay duha man la hira nga purok.
Pag-Bara-Baranggay/Pag-Ati-atigbang[igliwat | edit source]
Sugad man han una, an istandarti nga sukul han tagsa ka purok, ansya in ginduduru-dugtung nga gin tututrunga ha ira tagsa nga ihap, an ihap han ngatanan nga purok. An mahimu nga sukul nga kumon nga dupa ansya an sukul han baranggay / atigbang.
Pag-Gi-ansya ha pangumahan[igliwat | edit source]
An Departamento han Pagreporma han Pangumahan (Agraryu)[igliwat | edit source]
An Asimbliya in matudlok hin mga siyahan nga makaput/lingkud han departamento ha sakub han takna nga guinkasarabutan han asimbliya, ini in burubalyu han ngatanan nga mulupyu han guin sakupan han baryo.
Ini an mag-tutuhay han pagtungatunga han pan-hayupan ngan pangumahan. An una nga ma-uma ansya an tag-iya, ngan an duha nga saup an iya kabulig, may-ada hira magtatanum ngan mag-aani. Pagka-tapus han panguma an tag-iya in magiging usa nga saup ngan an saop nga usa magiging tag-iya, an usa nga parapanum ansiya liwat in magiging saup katugbang han anay tag-iya, an lugar han parapananum ansya in susudlan hin bag-o nga masulud han sikulo umhanon.
Kahuman liwat han pangumahan, an parapananum nga naging saop magiging tag-iya, ngan an tag-iya magiging saop tugbang han para pananum nga bag-o nga sulud nga naging saop, an tag-iya nga naging saop magiging para pangani tipagawas han sikulo para maka-sulud naman an ibba.
Kahuman han pangumahan an una nga tag-iya in magawas anay panguma, pagkatapos niya maging para pangani.
An Sentro han baryo.[igliwat | edit source]
Ini ansya an mag-susukul han siyahan nga makaput/malingkud han departamento, an syahan nga ma-lingkud ansya an hilapad an dangaw, daku an dupa, ngan hilaba an rapadapa nga mulupyu. An mga taga sentro nga syahan nga pinamili han asimbliya antis mag-burubalyu ansya an mag-tambuk nga mulupyu.
Mga ubos-nga-kaarangay
Ini nga kaarangay mayda han mga nasunod nga 16 nga mga ubos-nga-kaarangay, tikang hin 16 nga kabug-osan.
Mga pakli ha kaarangay nga "Politika"
An mga nasunod nga 200 ka mga pakli aada hini nga kaarangay, tikang hin 242 nga kabug-osan.(naha-una nga 200) (sunod nga 200)(naha-una nga 200) (sunod nga 200)


text:
Afonso de Albuquerque
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Afonso de Albuquerque (an iya ngaran puyde liwat igsurat nga Afonso d'Albuquerque o Alfonso de Albuquerque) (1453 - Disyembre 16, 1515) usa nga Portugues nga heneral ha kadagatan. An iya mga binuhat nakabulig pagtukod han Portugues nga imperyo kolonyal ha dagat Indiano.[1]
Mga reperensya[igliwat | edit source]
- ↑ ALBUQUERQUE, ALPHONSO. (HTML) Encyclopaedia Britannica 1911 (Net Industries). Ginkità dida han 2006-05-10.


text:
Kalibo
An Kalibo usa nga ika-syahan nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Aklan ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Nahamutangan ha amihanan-katundan nga dapit han Isla han Panay, amo ini an kapital nga bungto han Aklan. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 62,438 ka tawo ha 12,628 nga panimalay. An giharani-i nga syudad ha Kalibo amo an Syudad han Roxas ha Capiz, ngan an Syudad han Iloilo ha Iloilo. Inin duha nga syudad makakadtoan pinaagi hin bus ug minivan.
An Kalibo kilalado nga amo an lugar han Ati-atihan nga festival. Amo gihapon ini an ganghaan ngadto ha isla han Boracay, nga mga kap-atan kag lima (45) ka minutos la an kaharayo pinaagi ha panakayan ha tuna tikang ha giharani-i nga puerto, ha Caticlan. Sentro han rehiyon gihapon ini para han amihanan-katundan nga bahin han isla han Panay, nga naghahatag hin pan-komersyo, pan-aradman, ngan pantambal nga serbisyo nga waray didto han mga gurugudti-ay nga mga bungto ngan baranggay nga hagrani.
An ngaran nga Kalibo tikang han lokal nga yinaknan nga "sangka libo", nga nangangahulogan nga "usa ka yukot", an ihap han mga nangungukoy kuno dida han panahon han sinisiring nga pag-abot han mga Datu tikang ha Borneo.
An Kalibo maabtan tikang ha Manila pinaagi hin idro ngadto ha Kalibo nga Aeropuerto, mga napulo ka minutos kaharayo tikang han main nga plaza, o pinaagi hin barko nga naagi ha Dumaguit ug New Washington nga mga puerto ha amihanan nga dapit han Aklan. It panakayan publiko ha bungto pinaagi hin traysikol.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Kalibo ginbahin ngadto hin napulo kag unom (16) nga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- google.com Satellite Image han KALIBO


text: 1Mga tugang, boot kong giromdomon nindo an nangyari sa satong mga ginikanan na nagsunod ki Moises. Naglakaw sinda gabos sa lindong kan panganoron; gabos ligtas na nag-agi sa Dagat na Pula. 2Sinda gabos binunyagan sa panganoron asin sa dagat bilang mga parasunod ni Moises. 3Nagkakan sinda gabos kan parehong kakanon na espiritwal, 4asin nag-inom kan parehong inomon na espiritwal. Nag-inom sinda hale sa Gapong espiritwal na nag-iba sainda, asin an Gapong idto iyo si Cristo. 5Alagad maski siring, dai ikinaogma nin Dios an kadaklan sainda, kaya an saindang bangkay nagkawararak sa kalangtadan. 6An gabos na ini sarong pagpatanid sato tanganing dai kita magmawot nin maraot arog kan ginibo ninda. 7Kaya dai kamo magsamba sa mga dios-dios, arog kan ginibo kan iba sainda, siring sa nasusurat, “An mga tawo nagturukaw tanganing magkarakanan asin mag-irinoman; an saindang pyesta nagtapos sa bururatan asin dororogan.” 8Dai kita dapat maggibo nin karigsokan, siring kan ginibo kan iba sainda, kaya sa laog nin sarong aldaw, beynte tres mil sainda an nagkagaradan. 9Dai ta man dapat pagbaloon an Kagurangnan, siring kan ginibo kan iba sainda, kaya ginaradan sinda kan mga halas. 10Dai kita dapat maggurumod-gumod, siring kan ginibo kan iba sainda, kaya ginadan sinda kan Paragadan. 11An gabos na idto nangyari sa satong mga ginikanan bilang patanid, asin isinurat tanganing tukdoan kita na nabubuhay pa sa mga huring aldaw na ini. 12Kaya an naghohona na pusog an tindog niya, maglikay ta tibaad siya matumba. 13Anoman na sogot na minaabot saindo, ordinaryo nang minaabot sa tawo. Alagad maimbod an Dios asin dai niya tutugotan na sogotan kamo nin labi pa sa kakayahan nindo. Kun kamo sogotan, papakosogon niya kamo tanganing matagalan nindo iyan asin makakua kamo nin paagi na malusotan iyan. 14Kaya, mga namomotan ko, likayan nindo an pagsamba sa mga dios-dios. 15Nagtataram ako saindo bilang mga tawong may isip; hukoman nindo an mga sinasabi ko. 16An kalis nin bendisyon na satong ipinapasalamat sa Dios, bako daw iyan pakisumaro sa dugo ni Cristo kun minainom kita diyan? An tinapay na satong binabaak, bakong pakisumaro iyan sa hawak ni Cristo kun minakakan kita kaiyan? 17Huli ta saro an tinapay, kita gabos maski dakul, saro an hawak, huli ta gabos kita naghiras sa parehong tinapay. 18Hilinga nindo an mga taga Israel; an mga nagkakakan kan mga idinolot sa altar bilang atang, nagigin kahiras sa paglingkod sa altar. 19Ano an boot kong sabihon? Na an dios-dios igwang halaga o na an kakanon na idinolot sa mga dios-dios may halaga? 20Mayo! An sinasabi ko iyo na an anoman na idinolot sa altar nin mga pagano, atang sa mga demonyo, bakong sa Dios. Habo kong magin kahiras kamo kan mga demonyo. 21Dai kamo pwedeng mag-inom sa kalis nin Kagurangnan asin sa kalis kan mga demonyo; dai man kamo pwedeng magkakan sa lamesa nin Kagurangnan asin sa lamesa kan mga demonyo. 22O tibaad boot nyatong mag-imon an Kagurangnan? Mas makosog daw kita saiya? 23”Tinutugotan kitang maggibo maski ano,” iyan an sabi ninda. Totoo iyan, alagad bakong gabos na bagay marahay. “Tinutugotan kitang maggibo maski ano,” alagad bakong gabos ikakarahay. 24An lambang saro maghanap kan ikakarahay nin iba, bakong kan ikakarahay kan sadiri niya. 25Pwede kamong magkakan kan anoman na ipinagpapabakal sa saodan, alagad dai na kamo maghapot nin anoman tanganing dai mapurisaw an saindong konsyensya. 26Huli ta nasasabi sa kasuratan, “An kinaban asin an gabos na yaon diyan sadiri nin Kagurangnan.” 27Kun may bakong paratubod na mag-alok saindong magkakan asin boot man nindo, magkakan kamo kan ibugtak sa atubang nindo, alagad dai kamo maghapot nin anoman, tanganing dai mapurisaw an saindong konsyensya. 28Alagad kun may magsabi saindo, “An kakanon na ini inatang sa mga dios-dios,” dai na kamo magkakan kaiyan tanganing dai maraot an boot kan nagsabi saindo asin tanganing dai mapurisaw an konsyensya— 29an boot sabihon, bakong an sadiri nindong konsyensya, kundi an konsyensya kan tawong iyan. May mahapot, “Tadaw ta an sakong katalingkasan sa paggibo maolang kan konsyensya nin iba? 30Kun pinapasalamatan ko an Dios huli kan sakong kinakakan, tadaw ta pagtuyawon ako kan iba huli kan kakanon na ipinapasalamat ko?” 31Kaya, anoman an gibohon nindo, magkakan man o mag-inom kamo, giboha nindo iyan gabos sa pag-omaw sa Dios. 32Dai kamo magtao nin dahelan na magkasala an mga Judio, o an mga pagano, o an simbahan nin Dios. 33Aroga nindo an ginigibo ko: sa gabos kong ginigibo, hinihingowa kong mapaogma an gabos; dai ko hinahanap an sadiri kong karahayan kundi an karahayan kan gabos, tanganing makaligtas sinda.


text:
Provincia de Ciudad Real
An Ciudad Real usa nga probinsya ha butnga nga Espanya, ha habagatan o salatan-katundan nga bahin han komunidad autonoma han Castilla-La Mancha. Ginsapapitan ini han mga probinsya han Cuenca, Albacete, Jaén, Córdoba, Badajoz, ngan Toledo.
An kapital hini amo an Ciudad Real. An probinsya mayda populasyon nga 484,338 (2002), ngan mga ika-walo nga bahin han populasyon naukoy didto han kapital.
Kitaa an Lista han mga munisipyo ha Ciudad Real.
An Parque Nacional de las Tablas de Daimiel nahamutang ha Ciudad Real, ngan an probinsya nasaro gihapon han Parque Nacional de Cabañeros upod han probinsya han Toledo.


text:
Mindanao
An Mindanao amo an ika-duha nga gidako-i nga isla ha Pilipinas ngan usa han mga tulo nga pag-grupo han isla han nasod, ngan an Luzon ug Visayas amo an duha pa. An rehiyon syahan nagkamay-ada hin kontak han Espanya dida han urhi nga bahin han ika-16 nga siglo tubtob han temprano nga bahin han ika-17 nga siglo pinaagi hin mga kasundalohan nga Espanyol ug mga frayle nga nagtikang pagkolonisar hini dida han 1622.
Ha yana nga mga adlaw, an rehiyon amo an urukyan han mga Muslim o mga Moro nga mga populasyon han nasod, ngan ini mga dirudilain nga mga grupo etniko sugad han mga Maranao ug an Tausug, ngan an mga pagtitirok hin mga tribu nga tinatawag mga Lumad. Diri ngatanan nga bahin han Mindanao nahisakop han mga Muslim. Ha kamatuoran, an kaurugan han mga tawo ha amihanan nga Mindanao, labi na an mga taga-Butuan, mga animista ugsa hira magbalhin ngadto ha Kristianidad.
Komo usa nga isla ha salatan nga bahin han nasod, iton Mindanao amo an ika-duha nga gidako-i nga mayda 94,630 ka kwadrado nga kilometros, mga 10,000 ka km² la nga guruguti-ay kaysa han Luzon. Bukidon iton isla, ngan adto didto an Bukid Apo, an gihataasi nga bukid han nasod. Ha katundan han isla han Mindanao amo an Dagat Sulu, ha sinirangan amo an Dagat Pilipinhon, ngan ha salatan amo an Dagat Celebes.
An grupo-hin-isla han Mindanao naglalakip han isla han Mindanao mismo, upod an Kapurupod'an Sulu ha habagatan o habagatan-katundan. Ini nga grupo-hin-isla ginbabahinbahin hin unom nga mga rehiyon, ngan ini liwat ginbabahinbahin ngadto hin karuhaan kag lima (25) nga mga lalawigan o probinsya.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
- Mga Rehiyon han Pilipinas
- Mga Lalawigan han Pilipinas
- Luzon
- Kabisay-an
- Filipino Muslim
- Lumad
- Sultanate of Sulu


text:
Cecil Rhodes
Hi Cecil John Rhodes (Hulyo 5, 1853 - Marso 26, 1902) in natawo ha Inglatera. Usa hiya nga negosyante, mayda minahan, ngan politiko ha Salatan nga Aprika. Hiya an nagtukod han kompanya hin diamante nga gintatawag nga De Beers, nga ha yana in ginkakaptan an 40% han merkado han magsapara nga mga diamante nga usa ka beses inmabot ngadto ha 90%. Usa hiya nga madig-on it pagtuo colonyalismo ngan imperyalismo, hiya an nagtukod han estado han Rhodesia, nga ginngaranan tikang ha iya. Kahuman an paglugaring, an Rhodesia natunga ha mga nasod nga Amihanan ngan Salatan Rhodesia, nga ha kaurhiaan nga panahon, ginngaranan liwat ini nga Zambia ngan Zimbabwe. An kanan Salatan nga Aprika nga Unibersidad ni Rhodes ginngaranan tikang ha iya.


text:
San Antonio, Northern Samar
An San Antonio usa nga ikalima nga klase nga bungto sa probinsya san Northern Samar sa Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Usa ini nga isla-nga-bungto. An ngaran san isla Dalupiri pero kay tungod san bungto, an isla tinatawag gihapon nga San Antonio. Sinugboanon an lumad nga yinaknan san San Antonio. Sumala san 2000 census, mayda ini populasyon nga 7,915 ka tawo sa 1,667 nga panimalay.
Kasaysayan[igliwat | edit source]
Gintukod an San Antonio sa tuig 1904. Tikang sa pagtikang, mayda mga istorya nga an lugar nakatulo ka beses nga ginngaranan ugsa ini tawagon nga called San Antonio.
An San Antonio kilalado nga asilo o sanctuary sin mga kaisdaan ug katamsihan, amo nga mga umurukoy tikang sa isla san Samar sa pagtikang san ika-19 nga siglo nasabtan nira nga an lugar maupay panagatan ug pamiling sin tamsi. Nakada la sira san isla agod mangisda ug mamiling sin katamsihan ngan katapos sa ira panagat ug panakop sin tamsi, nangunguli ngadto sa Samar. Mga tawo tikang sa Bohol ngan Sugbo kinmada sini nga isla sa ika-duha nga katunga san ika-19 na sigloc ug nagtikang sira sin usa nga paagi nga panagat nga nagamit sin usa nga klase nga pukot nga tinatawag "laya". Tungod sini, ginngaranan an lugar nga "Manoglaya", nga buot sidngon "mano nga paraglaya" o mga mananagat nga tiggamit hin laya.
Han nagtikadamo na sin mga bag-o nga mga umurukoy sa isla ngan nagtikang hin mga baranggay ug mga urukyan dida san isla, ginbalhin nira an ngaran ngadto sa "Sugod-sugod", nga sa Sinugboanon nangangahulogan nga nagtitikang pa la. Pagtika-iha, an ngaran ginbalhin ngadto sa "Matabia", tungod san baga-sin-kutsilyo-an-kahimo san isla. Waray yana mag-aram kon kay-ano nasugad ini, ug waray gihapon mga iruistorya o mga impormasyon tikang sa kasaysayan nga nagpapakita san rason kon kay-ano ginbalhin an ngaran o bisan man kon unan-o nira ginliwan an ngaran. Tungod kay waray nira iba nga rason nga magpili sin ngaran nga iba, ginbalhin an ngaran ngadto san San Antonio ngan an santo patron san bungto nga si San Antonio de Padua.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An San Antonio mayda napulo (10) nga baranggay.
- Ward I (Pob.)
- Ward II (Pob.)
- Ward III (Pob.)
- Burabod
- Dalupirit
- Manraya
- Pilar
- Rizal
- San Nicolas
- Vinisitahan


text:
Relihiyón
An relihiyón[1] usa nga set hin mga ginsasaro nga mga pagtuo ngan mga binubuhat hin grupo hin mga tawo, nga ginkodifikar komo pag-ampo, ritual, ngan balaod relihiyoso. An relihiyon naglalakip gihapon han mga kahadto o mga kultural nga mga tradisyon, mga sinurat, kaagi ngan kasaysayan, ngan mitolohiya, pati gihapon han personal nga pagtu-o ngan mistiko nga pag-eksperyensya. An pulong nga "relihiyon" tawag han mga personal nga mga binubuhat nga nanginginlabot han pagtuo hin grupo ngan hin mga ritual hin grupo ngan komunikasyon nga natikang han ginsasaroan nga pagtuo.
Pitu nga makamaratay nga sala (Seven Deadly Sins) (Pitong Makamatayang Kasalanan)
1. subra han kaurag (LUST) (Kalibugan)
2. subra hin kahubya (SLOTH) (Katamaran)
3. subra hin Kahambugan (PRIDE) (Kayabangan)
4. subra nga Hangrit (ANGER) (Galit)
5. subra nga kalamunan (GLUTTONY) (Katakawan)
6. subra nga kahakub (GREED) (Kasakiman)
7. subra nga indig (ENVY) (Inggitan)
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 310.


text:
Catbalogan
An Syudad han Catbalogan usa nga syudad ha lalawigan han Samar ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Amo ini an kapital han lalawigan. Sumala han 2000 nga senso, mayda ini populasyon nga 84,180 ka tawo ha 16,100 nga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Catbalogan mayda kalim-an kag pito (57) nga baranggay.
Kaagi ngan kasaysayan[igliwat | edit source]
Han Pebrero 5, 2007 nahimo nga balaod an Buhat han Republika 9391 (o Republic Act 9391) nga nagbabalhin han Catbalogan ngadto hin syudad. Han Hunyo 16, 2007 ginbuhat an plebisito nga diin gin-aprobahan han mga Catbaloganon an pagbalhin han Catbalogan tikang hin bungto ngadto hin syudad. Kondi, nawara an pagkasyudad hini upod hin 15 nga iba nga mga syudad, katapos han paghatag han Korte Suprema han Pilipinas hin petisyon nga gindara han Liga hin mga Syudad han Pilipinas, ngan nagdeklara nga an balaod nga naghimo hin syudad (RA 9391) nga nagtugot han bungto nga magin syudad, nga natalapas han Batakan-Balaod. An mga nasabi nga syudad, siring han korte, waray kuno makatuman han mga panginahanglanon agod magin syudad ini.[1]
Han Disyembre 10, 2008, nagsumite hin motion for reconsideration an Catbalogan ngan an 15 nga iba nga mga syudad nga na-apektohan ngadto han Korte Suprema. Katapos hin usa ka tuig, han Disyembre 22, 2009, ha pagbúhat hini nga appeal, ginbalik han Corte an una nga paghukom hini ha paghukom hini hin bag-o nga
(kun ha Winaray: "ha kataposan han adlaw, an pag-aproba han pagliwat nga balaod (mahiunong han mga surondon para hin pagin-syudad nga ginbutang han Kongreso) diri nag-iiba tikang han pagpagawas hin balaod, i.e., an mga balaod mahiunong han pagin-syudad nga nag-espesipikar nga diri kinahanglan sumunod in partikular nga usa nga ubos-nga-kabahin nga politika tikang han nasabi nga mga surondon. Ha paghimo han mga nag-exemptar nga mga balaod an Kongreso nagpaguti-ay han mga daan na nga nahabutang nga mga na-indikar").
Komo sugad, nahibalik an pagin-syudad han Catbalogan.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Catbalogan
- Web Portal mahitungod han Catbalogan ngan han Samar
- Websayt mahitungod han Catbalogan, Samar
- Catbalogan, Samar bag-o nga mga litarato
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information


text: 1“An Ginhadian han langit sugad han tag-iya hin uma hin mga ubas nga timprano pa ha aga linmakat pangita hin mga tawo nga iya susuholan hin pagtrabaho ha iya urubasan. 2Nakigsabot hiya pagbayad ha ira han nahiaaraan nga suhol nga usa ka salapi an usa ka adlaw, ngan ginsugo hira ngadto han iya urubasan. 3Ginmawas liwat hiya ngadto ha merkado ha may alas nuybe han aga ngan nakakita hiya hin mga tawo nga nagkakatukdaw didto ngan waray mga trabaho. 4Sanglit ginsiring niya hira, ‘Pagtrabaho man kamo ha akon urubasan, ngan tatagan ko kamo hin angay nga suhol.’ 5Ngan kinmadto hira. Niyan ha pagka-alas dose, ngan liwat ha alas tres, amo gihapon an ginbuhat niya. 6May mga alas singko na han kulop han pagkadto niya liwat ha merkado. Hinkit-an niya in iba pa nga mga tawo nga nagkakatukdaw la gihapon didto. ‘Kay ano nga kinakaragan niyo an bug-os nga adlaw dinhe nga waray ginbubuhat?’ nagpakiana hiya ha ira. 7Binmaton hira, ‘Kay waray man nagpatrabaho ha amon.’ Ginsiring hira niya, ‘Kon amo ito, kadto liwat kamo pagtrabaho ha akon urubasan.’ 8“Han pagkakulop na, ginsiring han tag-iya an iya tinaporan, ‘Tawga an mga nagtrabaho ngan tagi hira han ira suhol. Unaha pagbayad adton mga urhe magtrabaho, ngan urhe adton mga una magtrabaho. 9Gintagan hin tag-usa ka salapi an mga tawo nga nagtrabaho ha alas singko na han kulop. 10Sanglit han pagdaop na hin pagkarawat han suhol an mga tawo nga una magtrabaho, naghunahuna hira nga darudako an ira kakarawaton, kundi tinagan liwat hira hin tag-usa ka salapi an kada usa. 11Ginkarawat nira an ira suhol, ngan nagtikang hira hin pagngurutob kontra han tag-iya han urubasan. 12Nagsiring hira, ‘Iini nga mga tawo nga orhe magtrabaho, nagtrabaho sulod hin usa ka oras la, samtang kami nagtrabaho ha bug-os nga adlaw, ngan nag-antos han kapaso han adlaw. Kay ano nga gintagan mo hira pareho han iginhatag mo ha amon?’ 13Ngan ginbaton han tag-iya an usa ha ira, ‘Sangkay, pamati daw! Waray ako maglimbong ha imo. Di’ ba inmuyon ka hin usa ka salapi nga suhol hin usa ka adlaw nga pagtrabaho? 14Yana, karawta an imo suhol, ngan oli ha iyo. Karuyag ko tagan an orhe na magtrabaho hin pareho nga suhol han akon iginhatag ha imo. 15Waray ba ngay-an ako katungod paggamit han akon kwarta sugad han akon karuyag? O nauba ka ba tungod han akon kamahinatagon?’ ” 16Ngan gintapos ini ni Jesus hin pagsiring, “Sanglit, mahiuuna adton mga orhe, ngan mauorhe adton mga nahiuna.” 17Samtang nasagka hi Jesus tipakadto ha Jerusalem, ginlain niya an dose nga mga tinun-an, ngan ginhilit hira hin pagsiring, 18“Pamati kamo: matukad kita ngadto ha Jerusalem, diin igtutubyan an Anak han Tawo ngadto han mga kamot han mga puno han kapadian ngan mga magturutdo han Balaod. Ira paghuhukman hiya ha kamatayon, 19ngan igtutubyan hiya ha mga Hentil. Pagbibiaybiayon, paglalatobon, ngan igraraysang hiya ha kros; kundi mababanhaw hiya ha ikatulo ka adlaw.” 20Niyan, kinmadto kan Jesus an iroy han mga anak ni Sebedeo, upod an iya mga anak nga lalake, ngan yinmukbo ha iya ngan may-ada niya pinangaro. 21Nagpakiana hi Jesus ha iya, “Ano an imo karuyag?” Binmaton hiya, “Igsaad gad ha akon nga palilingkoron mo ini nga duduha ko nga mga anak, ha imo tuo ngan ha imo wala kon maghadi ka na.” 22Nagbaton hi Jesus ha ira, “Diri kamo maaram kon ano an iyo pinangangaro. Makakainom ba kamo han kupa han mga pag-antos nga ha diri maiha akon iimnan?” “Makakahimo kami,” binmaton hira. 23Ginsiring hira ni Jesus, “Matuod, makakainom kamo han akon kupa, kundi waray ako katungod hin pagpili kon hin-o an malingkod ha akon tuo ngan ha akon wala. Ini nga mga dapit para ini hadton gin-andaman han akon Amay.” 24Han pakabati hini han iba nga napulo nga mga tinun-an, nagkasisina hira han duha nga magbugto. 25Sanglit gintirok ni Jesus hira ngatanan ngan ginsiring, “Maaram kamo nga an mga punoan han mga pagano may gahom han ira mga tawo, ngan an ira mga pangulo naghahadi ha ira. 26Kundi diri ini amo nga paagi an angay niyo sundon. Kon may usa ha iyo nga karuyag magin labaw, kinahanglan magin surugoon hiya han iba; 27ngan kon may usa ha iyo nga karuyag magin gilalabawi, kinahanglan magin oripon hiya niyo— 28sugad han Anak han Tawo nga waray makanih hin pagpaataman, kundi hin paghatag han iya kinabuhi para hin pagtubos hin damo nga mga tawo.” 29Han nabaya na hi Jesus ug an iya mga tinun-an han Jerico, ginsunod hi Jesus hin damo nga mga tawo. 30May duha nga buta nga nalingkod ha ligid han dalan nga nakabati nga hi Jesus nalabay, sanglit nagtikang hira paggoliat, “Anak ni David! Kalooyi gad kami!” 31Ginbusaan hira han mga tawo ngan ginpahilom hira, kundi dinmugang la lugod hira paggoliat, “Anak ni David! Kalooyi kami!” 32Hinmunong hi Jesus ngan gintawag hira. “Ano an iyo karuyag nga buhaton ko ha iyo?” nagpakiana hiya. 33Binmaton hira, “Ginoo, karuyag namon nga makakita kami!” 34Nalooy hi Jesus ha ira, ngan ginkamkam an ira mga mata. Nakakita dayon hira, ngan sinmunod hira ha iya.


text:
Dagat Caribe
An Dagat Caribe o Dagat Caribbean usa nga dagat han Kalawdan Atlantico nga nahamutang ha mga tropiko han Katundan nga hemisfero, nga ginsasapitan ha salatan ngan katundan han Amerikano nga kapundokan hin tuna, ngan an Amihanan nga Kalawdan Atlantico nga amo-ngahaw ha dumagsaan ngan an Golfo han Mehiko ha kanawayan. Ha dugang ka ispisipiko, ini nagtutubig (ha orden sugad hin reloj tikang ha salatan), an mga nasod han Venezuela ngan Colombia ha Salatan nga Amerika ha salatan; an Amihanan nga Amerika nga mga nasod han Panama ha habagatan, ngan Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize, ngan Mehiko ha katundan; an Antillas Mayores (Cuba, Jamaica, Hispaniola, ngan Puerto Rico) ha amihanan, ngan an Antillas Menores ha sidlangan.[1] An bug-os nga kahaluag han Dagat Caribe, an mga dadamo nga mga puro o isla dinhe, ngan an mga tagpad nga mga labnasan, tinatawag hin bug-os nga Caribe o Caribbean.
Mga reperensya[igliwat | edit source]
- ↑ The Caribbean Sea World Wildlife Fund. An websayt kataposan ginkadto dida han 5 han Disyembre 2008


text:
Muang Kaysone Phomvihane
An Muang Kaysone Phomvihane (ha Lao: ເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ) usa nga syudad ngan distrito (muang) ha Laos. Amo ini an kapital han lalawigan han Savannakhet ngan agsob tawagon liwat ini nga Syudad han Savannakhet. An daan nga ngaran hini Khanthanabouli (ຄັນທະບູລີ). An Kaysone Phomvihane amo an ikaduha nga gidako-i nga syudad ha Laos, sunod han Vientiane. An Kaysone Phomvihane amo an lugar nga natawhan han Mangulo han Laos nga hi Kaysone Phomvihane, ngan an syudad ginngaran ha iya dungog dida han 2005.


text:
Labaw nga Manguna han Tsina
An Labaw nga Manguna (Yinano nga Tsinino: 党和国家最高领导人; Minat-an nga Tsinino: 黨和國家最高領導人; pinyin: dǎng hé guójiā zuìgāo lǐngdǎorén) nga ha literal nga kahubad "an gihataasi nga manguna han partido ngan han nasod", ha moderno nga Tsino nga siyensya politika, amo an diri-pormal o diri-opisyal nga pagtawag han manguna nga politikanhon han Kanan Katawhan Republika han Tsina nga nakapot hin waray-pagpugong o absoluto nga impluwensya han kultura, media, o nakontrola han tulo nga sanga han sistema politikanhon nga Tsino (Partido Komunista han Tsina, Namumutnga nga Kagamhanan han Katawhan ngan Ehersito hin Kagawasan han Katawhan) nga nakapot hin tigsad nga gahom. An yanâ nga Labaw nga Manguna han Tsina hi Xi Jinping.
Ha yana[igliwat | edit source]
Ha yanâ, an labaw nga manguna agsob nga nagkapot han mga nasunod nga mga puwesto:
- Maghirilom nga Kasahiran han Namumutnga nga Komite han Partido Komunista han Tsina (An gihataasi hin ranggo nga kamutangan ha Partido) (Yinano nga Tsinino: 中国共产党中央委员会总书记; Minat-an nga Tsinino: 中國共產黨中央委員會總書記; pinyin: zhōngguó gòngchǎn dǎng zhōngyāng wěiyuánhuì zǒng shūjì)
- Mangulo han Kanan Katawhan Republika han Tsina (An ulo han estado - Waray-gahom nga panguna) (Yinano nga Tsinino: 中华人民共和国主席; Minat-an nga Tsinino: 中華人民共和國主席; pinyin: zhōnghuá rénmín gònghéguó zhǔxí)
- Mangulo han Namumutnga nga Komisyon nga Militar (Komandante-en-hefe han armado nga kakusganan) (Yinano nga Tsinino: 中央军事委员会主席; Minat-an nga Tsinino: 中央軍事委員會主席; pinyin: zhōngyāng jūnshì wěiyuánhuì zhǔxí)
Kutub han butnga han dekada han 1990, an labaw nga manguna amo an nakapot hin poder nga bisan waray niya opisyal o pormal nga nangunguna nga puwesto ha gobyerno. An pinakakilalado nga pananglitan amo an Tsino nga manguna nga hi Deng Xiaoping nga nagkapot hin supremo nga gahom han Kanan Katawhan Republika han Tsina han mga tikang han 1978 tubtob 1989 nga waray magkapot hin opisyal han mga labaw nga puwesto ha politika. Kundi, ha paggawas han henerasyon han Harayo nga Martsa ngan ha pag-institusyonalisar hin poder ha sakob han Kanan Katawhan nga Republika han Tsina, an gahom nga politikanhon nagdungan hin pagkaangay ha pagkapot hin mga puwesto nga politikanhon. Ha partikular, tikang han pagbalhin hin poder ngadto kan Hu Jintao, an kasanhi nga henerasyon hin mga Tsino nga manguna nga upod hira Jiang Zemin, Li Peng ngan hi Zhu Rongji waray magkaada hin aktibo nga papel ha paghimo-hin-desisyon ha politika.
Kaagi[igliwat | edit source]
An pulong nga Labaw nga Manguna agsob nga gin-gamit ha kan Mao Zedong, nga ha pipira nga panahon nangulo hin waray-pagpugóng o absoluto nga gahom, ngan kan Deng Xiaoping, nga amo an pinaka-impluwensyal nga tawo ha KKRT bisan man kon waray hiya magkapot han pinakagamhanan ngan mga puwesto nga opisyal ha politika. Katapos han kamatay ni Deng Xiaoping, panalagsa na la gamiton an pulong nga "Labaw nga Manguna" kay an gahom ginsasaro-an hin mga api han Politburo nga Komite nga Permanente han Partido Komunista han Tsina nga diin an Mangulo amo an syahan ha mga paragtas nga tawo ngan mga dirudilain nga mga grupo nag-aaragaw para hini impluwensya. An mga desisyon hin polisiya ginhuhurobhurob nga ginhihimo pinaagi hin pagbotar han kadam'an han mga api han Permanente nga Komite katapos hin mga hiruhimangraw ha ira-ra.[1]. Pananglitan, bisan man kon hi Jiang Zemin binmiya han Permanente nga Komite han 2002 ngan nagbiya han tanan nga iya puwesto han 2004, an mga api han Shanghai nga clique (nga diin api hi Jiang) mayda pa gihapon in kadam'an ha Permanente nga Komite.
An pagbalhin hin manguna nag-iihá hin pipira ka bulan. Pananglitan ha kaso ni Hu Jintao:
- Maghirilom nga Kasahiran han Partido Komunista han Tsina (Nobyembre 2002)
- Mangulo han Kanan Katawhan Republika han Tsina (Marso 2003)
- Mangulo han Namumutnga nga Komisyon nga Militar (Septyembre 2004)
An puwesto han Mangulo han Namumutnga nga Komisyon nga Militar amo ha agsob an kataposan nga puwesto nga ginbabalhin han kasanhi nga labaw nga manguna, agod magkaada hin politikanhon nga impluwensya ngan pagkaada hin politikanhon nga pagpadayon.
Talaan hin mga Labaw nga Manguna[igliwat | edit source]
Kutob ha yana, an "labaw nga manguna" amo an tawag hin lima nga tawo nga Tsino nga tawo hin estado (an mga pitsa bana-bana ngan gindidibatihan):
Syahan nga pagdumara Ika-duha nga pagdumara Ika-tulo nga pagdumara Hu–Wen nga Pagdumara Xi–Li nga Pagdumara
Kitaa gihapon[igliwat | edit source]
- Talaan hin mga manguna han Partido Komunista han Tsina
- Mangulo han Kanan Katawhan Republika han Tsina
- Premier han Konseho Estadohanon han Kanan Katawhan Republika han Tsina
- Mangulo han Komisyon nga Sentral Militar
- Pagranggo ha politika han Kanan Katawhan Republika kan Tsina
- Talaan hin mga manguna han Tsina


text:
Pablo Neruda
Hi Pablo Neruda (Hulyo 12, 1904 – Septyembre 23, 1973) amo an dagan-ngaran o pen name, ngan ha urhe, an legal nga ngaran han Chileno nga magsusurat ngan politiko nga hi Neftalí Ricardo Reyes Basoalto. Ginkuha ni Neruda an iya dagan-ngaran han mga 10-20 nga pangidaron ha iya pagkabatan-on, tungod matago an iya siday tikang han iya amay, usa nga istrikto nga tawo ng karuyag han iya anak nga magkaada hin "praktikal" nga pagpakabuhi. An iya dagan-ngaran kinuha tikang han Czekh nga magsusurat ngan magsisiday nga hi Jan Neruda; an Pablo ginsisiring nga kihuha tikang kan Paul Verlaine. An mga sinurat ni Neruda ginhubad ha damo nga mga yinaknan ngan sinisiring hiya nga usa han mga dako ngan duro hin impluwensiya nga mga magsisiday han ika-20 nga siglo.


text:
Coron, Palawan
An Coron usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Palawan ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 32,243 ka tawo ha 6,264 nga mga panimalay.
An bungto naglalakip hin bahin han Isla han Busuanga ngan an bug-os han harani nga Isla han Coron. Ini nga duha nga isla kabahin han Kapuropod-an han Calamian ha amihanan nga Palawan. An importante nga mga industriya han Coron amo an panagat ngan turismo, ngan ini usa nga sikat nga lugar hin panlurop.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Coron ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga baranggay.


text:
Boro nga diri organisado, Alaska
An Boro nga diri organisado in kabahin han estado han Alaska han Estados Unidos nga diri lakip ha bisan diin han iya 18 nga organisado nga mga boro. Ini in naglalakip hin labaw katunga han kanan Alaska lugar, 323,440 square miles (837,700 km2), uska lugar nga mas dako kaysa ha bisan hain ha iba nga estado han Estados Unidos. Sumala han senso han 2000, ini in may-ada populasyon nga 81,803, 13% han populasyon han estado.
Naiiba ha Estados Unidos, iton Alaska in diri bug-os nga nababahin ha organisado ha kapatas nga condado. para makabulig han pagkuha hin senso ha dako nga diri organisado nga lugar, an United States Census Bureau, nga bulig han estado, in ginbahin an Boro nga diri organisado ngadto ha 11 lugar pansenso tikang han 1970 senso han Estados Unidos. An lista yana han lugar pansenso in nasunod:
- Aleutians West Census Area
- Bethel Census Area
- Dillingham Census Area
- Hoonah-Angoon Census Area
- Nome Census Area
- Petersburg Census Area
- Prince of Wales-Hyder Census Area
- Southeast Fairbanks Census Area
- Valdez-Cordova Census Area
- Wade Hampton Census Area
- Yukon-Koyukuk Census Area


text:
Lincoln Diaz-Balart
Hi Lincoln Diaz-Balart (natawo han Agosto 13, 1954), Amerikano nga politiko, usa nga Republikano miyembro han Kamara han Representante han Estados Unidos tikang han 1993, nga narepresentar han ika-21 nga Distrito han Florida (mapa).
Natawo hiya ha Havana, Cuba ngan anak hiya han tinmalikod na nga Cubano nga politiko nga hi Rafael Diaz-Balart ngan kasanhi nga umangkon ni Fidel Castro. Nag-iskwila hiya ha American School of Madrid, Madrid, Espanya, New College of Florida, Cambridge University, ngan Case Western Reserve University. Usa hiya nga abogado ngan lehislador han estado ugsa hiya inmapi han Kamara han Representante han Estados Unidos. Han 2000 ngan 2002, nagdalagan hiya hin pagreelihir nga waray kabangga. Dida han 2004 ngan yana han 2006, iginkabangga hiya ni Frank J. Gonzalez[1], usa nga libertarian nga Demokrata. Miyembro hiya han House Rules Committee ngan House Committee on Homeland Security, ngan usa hiya nga sponsor han Homeland Security Act. Hi Diaz-Balart kasal kan Cristina Diaz-Balart, ngan mayda hira duha nga anak: hira Lincoln ngan Daniel. An iya bugto nga hi Mario Diaz-Balart, usa gihapon nga kongresista, nga amo an narepresenta han ika-25 nga distrito han Florida.


text:
Shinkansen
An Shinkansen (Hinapon: 新幹線) usa nga network hin hataas-in-kalaksi nga riles nga linea ha Hapon. An syahan nga linea, an Tōkaidō Shinkansen, nag-abre dida han 1964. An network tikang hadto ginpadako agod mahisumpay an kadam'an han mga dagko nga syudad ha mga isla han Honshu ngan Kyushu nga mayda pagpadalagan hin mga kalaksi nga tubtob 300 ka kilometro ha tagsa oras.
Sulod
Pagngaran[igliwat | edit source]
An ngaran ha Iningles nga bullet train (kon ha Winaray bala nga tren) usa nga paghubad ha Katundan han Hinapon nga pulong dangan ressha (弾丸列車), nga amo an ngaran han proyekto samtang ginpaplano pala ini dida han mga 1940s. An yana nga ngaran nga Shinkansen kon ha literal nangangahulogan nga "Bag-o nga Trongko nga Linea" ngan amo kon ha teknikal nga pagiruistorya ngaran la hiton mga surundan han riles, samtang iton mga tren ngahaw gintatawag ha opisyal nga ngaran nga "Super Express" (超特急 chō-tokkyū). Kondi ha adlaw-adlaw nga kinabuhi, ini nga pag-distinguir talagsa la himo-on bisan ha Hapon.
Dida han paghihimo han Shinkansen nga network, diri pirme posible nga ighimo han linea nga magsumpay ngadto hin ada na nga daan nga estasyon ngan tungod hini, usa nga bag-o nga ikaduha nga estasyon ginhimo. Tungod hini, damo han mga Shinkansen nga estasyon (eg. Shin-Yokohama Station ngan Shin-Osaka Station) mayda han pagtikang nga sumpay o prefix nga shin- ha ira ngaran, pero ini nga pulong shin nangangahulogan la nga "bag-o" ha Hinapon ngan diri direkta nga paaliday han Shinkansen.
Kasaysayan[igliwat | edit source]
An Hapon amo an syahan nga nasod nga naghimo hin mga dedicated nga mga linea hin riles para hin hataas-in-kalaksi nga pagbiyahe. Tungod han kadamo hin kabugkiran han nasod, an ada na nga daan nga network mga 3 ft 6 in gauge (1,067 mm) narrow gauge nga mga linea, nga ha kaurugan nasubay hin diri diritso nga mga ruta ngan diri puyde ma-ipagamit hin haruhagtaas nga mga kalaksi. Tungod hini, an Hapon darudako an pagkinahanglan hin mga bag-o nga mga hagtaas-in-kalaksi nga mga linea kaysa hin mga nasod nga an ada na nga daan nga standard gauge o halu-ag nga gauge nga sistema hin riles darudako an higayon hin pag-upgrade. Ha pagkaiba han mga darudaan nga mga linea, an Shinkansen nga mga linea standard gauge, ngan nagamit hin mga tunnel ug viaducts pag-agi ngan paglampas hin mga obstakulo, imbes nga libuton.
An paghimo han syahan nga banda han Tokaido Shinkansen han ruta nga namumutnga han Tokyo ngan Osaka nagtikang han 1959. Gin-abrehan an linea han Oktubre 1, 1964, igo la nga maka-abot han Tokyo Olympics. An linea dayon nga naginmalinampuson, nakaabot han ika-100 ka ribo (o ika-100 ka milyon) nga pasahero nga waray pa mag-tuló ka tuig han Hulyo 13, 1967 ngan nag-abot han ika-syahan nga bilyon nga pasahero han 1976.
An syahan nga mga Shinkansen nga tren ginpadalagan hin mga kalaksi speeds nga tubtob 200 ka kilometros ha tagsa oras (125 ka milyas ha tagsa oras), ngan ini ginpadugang an kalaksi nga makaabot hin 220 ka kilometros ha tagsa oras (135 ka milyas ha tagsa oras). Mayda pa hini nga mga tren, upod han ira itsura nga maypagka-bala, nga ginagamit pa para hin mga serbisyo han ruta nga namumutngaan han Hakata ngan Osaka. Usa nga carro hin pagmaneho tikang hin usa han mga orihinal nga mga tren ada na yana han British National Railway Museum ha York.
Damo nga mga sumurunod nga modelo han tren nagsunod han syahan nga klase, kasagaran an tagsa modelo mayda kalugaringon nga nag-iiba nga itsura. It mga Shinkansen nga tren yana nadalagan hin regular ha mga kalaksi nga tubtob 300 ka kilometros ha tagsa oras (185 ka milyas ha tagsa oras), ngan nahaupod ini han mga gilalaksihin nga mga tren nga ginpapadalagan ha kalibutan, upod han Frances nga TGV, Espanyol nga AVE ngan Aleman nga ICE nga mga tren.
An orihinal nga plano nga an Shinkansen magdara hin mga panpasahero ngan mga pankarga o freight nga tren ha adlaw ngan gab-i. Iton Shinkansen nga mga linea nadara la hin mga sarakyan nga tren. Nagsisira an sistema tikang hiton katutnga hit gab-i ngadto hiton 06:00 kada adlaw agod magkamayda hin maintenance. An mga pipira nga mga tren nga nabiyahe pa ha gab-i ha Hapon nadalagan dida hiton daan nga narrow gauge nga network nga parallel hiton Shinkansen.
Iton mga tren mga maabot hin mga napulo kag unom nga carro hin kahalaba. It sukol hiton tagsa nga carro mga 25 ka metros (82 ft) ha kahalaba, an gihalaba-i nga mga tren mga 400 ka metros (1/4 hin milya) tikang ha atubangan ngadto ha luyo. Iton mga estasyon halaba gihapon agod mahasulod an mga tren.
Han 2003, JR Central nagpasamwak nga an average nga oras hin pag-abot han Shinkansen mga nahaabot hin mga 0.1 minutes o 6 ka segundo han gin-iskedyul nga oras. Upod na dinhe an ngatan nga natural ngan kanan tawo nga aksidente ngan mga sayop ngan ginkalkula tikang han tanan nga mga 160,000 ka biyahe han Shinkansen. An nahauna nga record tikang ha 1997 ngan mga 0.3 ka minutos o 18 ka segundo.
An syahan nga derailment o kahagawas han riles hin Shinkansen nga tren ha serbisyon para han manarakay nahinabo dida han Chuetsu nga Linog han Oktubre 23, 2004. Walo tikang han napulo nga carro han Toki Numero 325 nga tren dida han Joetsu Shinkansen nahagawas han riles ha harani han Nagaoka nga Estasyon ha Nagaoka, Niigata. Pero waray may nasamaran o namatay han mga 154 nga manarakay. [1]
Lista hin mga Shinkansen nga mga modelo nga tren[igliwat | edit source]
- Mga Tren nga Sarakyan
- 0 Series
- 100 Series
- 200 Series
- 300 Series
- 400 Series (Mini-Shinkansen)
- 500 Series
- 700 Series
- 700T Series (Taiwan Shinkansen)
- N700 Series
- N700-7000 Series
- 800 Series
- E1 Series (Max)
- E2 Series
- E3 Series (Mini-Shinkansen)
- E3-2000 Series (Mini-Shinkansen)
- E4 Series (Max)
- E5 Series
- Experimental nga mga Tren
- 1000 Type
- 951 Type
- 961 Type
- 962 Type
- 500-900 Series (WIN 350)
- 952/953 Type (STAR 21)
- 955 Type (300X)
- E954 Type (FASTECH 360 S)
- E955 Type (FASTECH 360 Z)(Mini-Shinkansen)
- Maintenance nga mga Tren
- 911 Type Diesel Locomotive
- 912 Type Diesel Locomotive
- DD18 Type Diesel Locomotive
- DD19 Type Diesel Locomotive
- 944 Type (Rescue Train)
- 921 Type 0 Numbers (Track Checking Car)
- 922 Type (Doctor Yellow Set T1, T2, T3)
- 923 Type (Doctor Yellow Set T4, T5)
- 925 Type (Doctor Yellow Set S1, S2)
- E926 Type (East i)(Mini-Shinkansen)
Lista hin mga klase hin serbisyo nga Shinkansen[igliwat | edit source]
- Tokaido Shinkansen and Sanyo Shinkansen
- Nozomi
- Hikari
- Hikari Rail Star (ha Sanyo nga lugar la)
- Kodama
- Tohoku Shinkansen, Yamagata Shinkansen ngan Akita Shinkansen
- Hayate
- Yamabiko, Max Yamabiko
- Nasuno, Max Nasuno
- Aoba (waray na padayona)
- Komachi (Akita Shinkansen)
- Tsubasa (Yamagata Shinkansen)
- Joetsu Shinkansen
- Hokuriku Shinkansen (Nagano Shinkansen)
- Kyushu Shinkansen
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Byun Byun Shinkansen, usa nga komprehensiba nga giya ni D.A.J. Fossett
- An Istorya han Shinkansen
- East meets West, usa nga pagsaysay kon unan-o gindugtong han Shinkansen an Tokyo ngan Osaka.
- Mga Litrato han Shinkansen


text:
Mga Syudad han Pilipinas
In syudad (tikang han Kinatsila nga ciudad; city ha Iningles) usa ka handana hin gobyerno lokal ha Pilipinas. It mga syudad parehos nga ranggo o level sugad han mga bungto, pero ha ilarom han Local Government Code han 1991, it mga syudad mayda darudako nga bahin tikang han internal revenue allotment (IRA) nga kabahin han budget han syudad. It mga syudad, sugad hit mga bungto, nanlalakip hin mga baranggay ug pinamumuno-an hin mga opisyales nga ginpipili sugad hiton Mayor o Alkalde nga Hefe Ehekutibo Lokal, Bise-Mayor o Bise-Alkalde, ngan mga konsehales pati gihapon mga opisyales nga gin-appoint nga namumuno han mga dirudilain nga mga opisina lokal nira.
Kitaa gihapon[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- League of Cities of the Philippines (LCP)
- Philippine Clean Cities Project
- Location map of the largest cities (World Gazeteer) (baga hin mayda mga sayop)
Ini nga pakli gintikang pinaagi han paghubad han Iningles nga bersyon hinin nga artikulo. Pwede ka makabulig pinaagi han paghubad han mga parte nga waray pa maihubad ha Winaray.


text:
Amália Rodrigues
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Amália Rodrigues, (giharani-i nga kaluwas ha Winaray: a-MA-lia ro-DRI-gesh) (Hulyo 1920 – Oktubre 6 1999) amo in Portugues nga magkaranta ngan actriz. Natawo hiya ha Lisbon. In mga dokumento opisyal nagbutang han petsa han iya katawo nga Hulyo 23, pero hi Amália nagsiring pirme nga an iya kaadlawan dida han Hulyo 1 1920. Natawo hiya ha Rua Martim Vaz (Martim Vaz nga Kalsada), ha Pena Freguesia han Lisbon.
Kilalado hiya nga an "Reyna han Fado" ngan pinaka-impluwensyal hiya ha pagpakilala han fado ha kalibotan ha gawas han Portugal. Hiya an pinaka-importante nga persona han pagpadukwag hini nga genre, pinaagi hin unob nga talento ha pag-interpreta nga maupay an pagpadukwag ha bug-os hin 40-ka-tuig nga pagrekord ngan ha entablado nga karera. An mga pasundayag ni Amália ngan an iya pagpili hin repertoire nagpadukwag han katubtuban han Fado ngan nagbulig han pagbalhin (o pag-redefine) hini ngan pag-reconfigure hini para ha iya ngan han mga sumurunod nga mga henerasyon. Ha resulta, hi Amália amo an sinisiring nga nagsurat han mga surondon kon amo ba iton angay ha Fado ngan unan-o an pagpasundayag hini hin babaye nga magkaranta — o Fadista —, hangtod nga tubtob ha yana hi Amália nagpapabilin nga diri-malalabwan nga modela ngan waray kataposan nga kuruhaon hin repertoire para han ngatanan nga mga sinmunod. Hi Amália amo gihapon iton nagpapabilin nga amo la an tinuod nga internasyonal nga star nga tikang ha Portugal, nga mayda halu-ag in karera internasyonal ha butnga han mga 1950 ngan han mga 1970, bisan man kon ini dida hin takna nga ini mga mga paningkamot diri masayon in pag-quantify sugad ha yana. Pero mga iba nga mga sikat nga internasyonal nga mga artista sugad kanda Madredeus, Dulce Pontes o Mariza nakaharani hini nga status.
Katapos hin pira ka tuig hin mga amateur nga pasundayag, an syahan nga profesyonal nga buhat ni Amália hin fado nga lugar nahinabo dida han 1939, ngan madali hiya nahimo nga regular nga guest star hin mga revue ha entablado. Didto ginkakilala hiya kan Frederico Valério, usa nga klasikal-nga-musika-nga-nagtuon nga kompositor, nga nakakilala han potential han kan Amália tingog, nagsurat hin mga expansivo nga mga tuno nga gin-custom-design para han boses ni Amália, nga nagbuka han mga daan nga surondon ha Fado ha pagdugang hin pag-upod hin orchestra.
An iya kasikat ha Portugal nagtikang pagdukwag ha langyaw pinaagi hin mga biyahe ha Espanya ngan in maiha nga pag-ukoy ha Brasil nga diin, dida han 1945, naghimo hiya han iya syahan mga mga pan-rekord ha Brasilenyo nga label Continental. Sinmunod an iya trabaho ha Paris, han 1949. Han 1950, samtang nagperform hiya ha mga Marshall Plan international benefit show, ginpagawas niya an "April in Portugal" ha mga internasyonal nga magkirita (ha ilarom han orihinal nga titulo hini nga "Coimbra").
Han mga syahan nga bahin han mga '50, an pag-patronahe han sikat nga maniniday nga Portuges nga hi David Mourão-Ferreira nagtigaman han pagtikang hin bag-o nga takna: kinmanta hi Amália hin mga sinurat han pinakaharangdon mga mga maniniday han nasod, ngan mayda pira ha ira nga nagsurat hin mga liriko para ha iya.
Han Oktubre 6 1999, namatay hi Amália Rodrigues ha edad nga 79 ha iya balay ha Lisbon. Museo na yana an iya balay (ha Rua de São Bento).
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Amália: uma estranha forma de vida (ha Portuges)


text:
Iriga
An Syudad han Iriga (Bikol: Ciudad nin Iriga) usa nga ikatulo nga klase nga syudad ha lalawigan han Camarines Sur ha Pilipinas. Nahamutang ini hin mga 400 ka kilometro ha salatan han Manila, 37 ka kilometro ha salatan tikang ha Naga, ngan mga 61 ka kilometro ha amihanan tikang ha Syudad han Legazpi. Ginsasapitan ini han bungto han Buhi ha sidlangan, han mga bungto han Baao, Nabua ngan Bato ha katundan, han lalawigan han Albay ha salatan, ngan han mga bungto han Ocampo ngan Sangay ha amihanan.
Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 88,893 ka tawo ha 17,061 nga mga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Iriga ginbahin ngadto hin katloan kag unom (36) nga mga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- uGat: Iriga Community Blog
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Websayt Mahitungod han Syudad han Iriga
- Websayt Mahitungod han Syudad han Iriga
- Opisyal nga Websayt han Syudad han Iriga
- Mga Sumat Tikang ha Iriga


text:
Konklave papal
An konklave papal in pagkirigta han Kolehiyo han mga Kardinal nga nagkatitirok para pumili hin uska bag-o nga Obispo han Roma, nga ginkikilala gihap komo an Santo Papa. An santo papa in kinokonsidera nga apostoliko nga manurunod ni San Pedro ngan kalibutanon nga pinuno han Singbahan Katoliko Romano. An konklave in nagin pamaagi hin pagpili hin santo papa ha labaw han katunga nga panahon han pagkaada han singbahan, ngan an pinakadaan gingagamit pa nga pamaagi han pagpili hin pinuno han uska institusyon.
An kaagi han politikal nga panginlabot ha pagpili han santo papa ngan tungod hini maiha nga pagkabakante ha butnga han mga papa, in inmabot ha interregnum han 1268-1271, nga nagpabujat kan Papa Gregorio X nga magsugo ha durante han Ikaduha nga Konseho han Lyons hadton 1274 nga an mga mamimili nga kardinal in dapat igtrangka ha seclusion cum clave (Linatin para han "nga may yabi") ngan diri gintutugotan paglakat hangtod may-ada na uska bag-o nga Obispo han Roma nga mapili. An mga konklave in ginbubuhat yana ha Kapilya Sixtina han Palasyo Apostoliko.


text:
Rizal, Kalinga
An Rizal usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Kalinga, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 13,652 ka tawo ha 2,594 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Rizal ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.
- Babalag East (Pob.)
- Calaocan
- Kinama
- Liwan East
- Liwan West
- Macutay
- San Pascual
- San Quintin
- Santor
- Babalag West (Pob.)
- San Felipe (Bagbag-Bulbol)
- Romualdez
- San Francisco
- San Pedro


text:
Heyograpiya
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An heyograpiya (ha Griyego Yeιa, "tuna" ngan Ypaφeιv, "pagdeskribir" o "pagsurat" o "pagmapa") amo an siyensya nga nag-aaram han kalibutan ngan han mga kaangayan, mga sosyudad, ngan fenomena nga aada hini. Iton literal nga kahubad han Griyego amo iton "pagdeskribir o pagsurat mahitungod han Kalibutan". Hi Eratosthenes (275-195 B.C.) amo an syahan nga tawo nga naggamit han pulong nga "heyograpiya".
Usa ka iksampulu hin MAPA OSM
An pag MAPA
Pagkuha hin usa nga sukulan para imu basihan han imu pitad. Ini nga sukulan in sidngun ta nga pitad. An imu pitad ansya an sukul han usa nga sukulan. Sukla an imu pitad kun nasagka ngan kun nalugsad. Gamit kompas paghimu han imu mapa.
Pagtikang mu paglakat kitaa kun diin an nurti. Kun atubangan mo an nurti lakat tipakadtu ha nurti. Ihapa an imu pitad kun ada ka man ha patag. Kun naka-ihap ka hin usa ka gatos (100) nga pitad ha patag tipakadtu ha nurti. Sumagka ka kalim-an kag upat (54) nga pitad. Lumugsad napulu kag walu (18) nga pitad. Pag abut mu ha tabi han dagat, itun an tutuban han tona. Igsurat 100 patag, 54 sagka ngan 18 lugsad tipanurti.
Adtu ka na ha nurti, talikud para umatubang ha imu an dagum. Pakadtu ikaw ha imu tuu o wala, hini nga atun liksiyun makadtu kita ha tuu. Tipakadtu kita ha katundan. Lakat tikadtu ha katundan mayda kita 30 nga pitad ha patag. Igsurat 30 patag tikang nurti atubang sur tipatuu katundan. Pakadtu ha imu wala para umatubang ka na liwat ha sur. Lakat nga nagkamayda ka 36 nga pitad sagka ngan 6 nga pitad lugsad. Midyu huruhimubu na an bukid nga guin agian. Lakat ngan nakahimu ka pitad ha patag hin kawaloan (80) nga pitad ha patag ngadtu ha tabi. Pakadtu ha imu wala ma-atubang ka han sinirangan. Lumakat ka ngan nakahimu hin katloan (30) nga pitad ha patag, pakadtu ha imu wala maatubang ka han sur, lumakat ka ngan nakahimu karuhaan (20) nga pitad ha patag.
An kabug-usan:
Iyu balay
100 pitad patag tipanurti
54 pitad sagka tipanurti ; 27 pitad patag
18 pitad lugsad tipanurti ; 27 pitad patag
ha nurti nagpa wala
30 pitad patag tipa katundan
nagpa wala
36 pitad sagka tipa sur ; 18 pitad patag
6 pitad lugsad tipa sur ; 18 pitad patag
80 pitad patag tipa sur
nagpa wala
30 pitad patag tipa sinirangan
nagpa tuu
20 pitad patag tipa sur
Iyu na balay.
An usa nga pitad pag nasagka ansya in katunga la han usa nga pitad ha patag. An usa nga pitad tipalugsad ansya in usa kag tunga nga pitad ha patag.
Kun susuklun an tona mayda iksaktu ngada subra guti tungud han tabi nga dagat nga na tipahiwi. Didi ha sur-katundan.
100 + 27 = 127, 127 + 27 = 144 pitad sur-nurti nga katadungan
18 + 18 = 36, 36 + 80 = 116, 116 + 20 = 136 pitad nurti-sur nga katadungan
an pagkakaibba nga 18 ansya an pagkakaibba han kahitas-un han bukid.
30 pitad sinirangan-katundan nga katadungan
30 pitad katundan-sinirangan nga katadungan
An pagsukul han Bukid
Tipa-nurti
54 pitad sagka han bukid (sur han bukid)
18 pitad lugsad han bukid (nurti han bukid)
Tipa-sur
36 pitad sagka han bukid (nurti han bukid)
6 pitad lugsad han bukid (sur han bukid)
Kun atun bana-banaun, pagsagka tipa nurti 54S ngan pag lugsad 18L tipasur, kun ha pagsagka katunga la han pitad ha patag bali 27 la an 54S ngan paglugsad usa ngan tunga han pitad ha patag bali 27 an 18L. An kahitas-un han bukid ha tuktuk in 54 pitad, ha ligid in 36 pitad.
Sukul han bukid:
Kahitas-un ha butnga: 54 pitad
Kahitas-un ha ligid: 36 pitad
Kahilapdun ha butnga: 27 pitad
Kahilapdun ha ligid: 18 pitad


text:
Balanga, Pilipinas
An Syudad han Balanga usa nga ikalima nga klase nga syudad ha lalawigan han Bataan, Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Bataan. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 71,088 ka tawo ha 14,065 nga mga panimalay.
Mga baranggay[igliwat | edit source]
An Syudad han Balanga ginbahin ngadto hin karuhaan kag lima (25) nga mga baranggay.
Mga alkalde han syudad[igliwat | edit source]
Mga sumpay ha gawas[igliwat | edit source]
- Mga Sumat ngan mga panhinabo ha Syudad han Balanga
- Impormasyon mahitungod han Syudad han Balanga
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Syudad han Balanga


text:
Jovellar
An Jovellar usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Albay ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 17,357 ka tawo ha 3,234 nga mga panimalay.
An kasagaran nga pagkadto han bungto pinaagi ha Guinobatan. Mga jeepney nabiyahe han 16 ka kilometro nga distancia tikang ha Guinobatan ngadto ha Jovellar ha adlaw-adlaw nga iton syahan nga biyahe tikang ha Guinobatan nagikán hin sayó ha 5 AM ngan an kataposan nga biyahe ha mga 5 PM.
An dako nga pagpakabuhi ha Jovellar amo an pag-uma. An mga produkto nga importante amo an humay, luget, abaka, ngan mais.
An Salog han Quipia nasulog hin pag-agi dida han bungto ngan an salog nasulog ngadto ha Donsol, Sorsogon.
An mga buruhaton hin turista dida hini nga lugar upod an biyahe ngadto han salog ha luyo han lokal nga iskwelahan, o pagbisita han Pariaan nga pool. Ha sawang, mayda istatwa han nasodnong nga bayani nga hi Dr. Jose Rizal, ngan an simbahan han bungto ha atubangan hini.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Jovellar ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga baranggay.


text:
Irlanda
An Irlanda (ha Iningles: Ireland; ha Irish nga Gaelic: Éire, ha Ulster Scots: Airlann, ha Linatin: Hibernia) amo an ikatulo nga gidako-i nga puro o isla ha Europa, ngan an ika-karuhaan nga gidako-i nga isla ha kalibutan. Nahamutang ini ha kanawayan o amihanan-katundan han kontinental nga Europa ngan ginpapalibutan ini hin mga gatos-gatos nga mga puro ngan mga gudti-gudti nga mga islahay. Ha sidlangan han Irlanda, nahabulag han Dagat Irlandes, amo an isla han Gran Bretanya. Ha politika, an estado han Irlanda (nga tinatawag nga Republika han Irlanda)[1] nalakip hin mga lima nga pan-unom nga bahin han isla, samtang an Amihanan nga Irlanda, nga kabahin han Reino Unido, amo an naglalakip han nahabilin ha dumagsaan o amihanan-sidlangan.
Mga reperensya[igliwat | edit source]
- ↑ Republic of Ireland Act 1948. Section 2. Government of Ireland: (1948). Ginkità dida han 2008-10-23.


text:
Manny Pacquiao
Hi Emmanuel Dapidran Pacquiao (natawo Disyembre 17, 1978), nga kilalado nga Manny Pacquiao ngan tinatawag gihapon nga "Pacman" ngan "The Destroyer" amo iton yana WBC International Super Featherweight nga Kampeon (2005–present), kampeon-han-una nga RING People's Featherweight (2003 to 2005), kampeon han una nga IBF Super Bantamweight (2001 to 2004), ngan kampeon-han-una nga WBC Flyweight (1998 to 1999). Mayda niya record hin 41 ka daog, 3 ka pirde, ngan 2 ka tabla, upod hin 33 nga daog pinaagi hin knockout.
Biyograpiya[igliwat | edit source]
Hi Pacquiao natawo ha probinsya han Bukidnon ha Pilipinas. Pero hiya yana taga-Syudad han General Santos.
Kahimtang ha Propesyon[igliwat | edit source]
Hi Pacquiao in taga Syudad han General Santos, ha Pilipinas ngan kilala ha tawag nga "The Destroyer" han iya mga igkasi ha larangan han boksing. Tinapos niya an kadam-an han iya mga away pinaagi han iya wala nga suntok.
An naedad hin 27 nga hi Pacquiao in nagtikang han iya karera ha profesyonal nga boksing dida han 1995 ha 106 lbs. Nagdugang hiya hin kabug-at tikang 106 ngadto hin 113 ka libra ugsa mapirde hiya han iya ika-12 nga away patok kan Rustico Torrecampo pinaagi hin ika-tulo nga ronda nga technical knockout. Katapos han away kan Torrecampo hi Pacquiao nahikada hin 112 ka pounds, ngan nagdaog han WBC Flyweight nga korona pero naagaw ini tikang ha iya dida han kapirde niya dida han ika-duha nga depensa patok kan Medgoen Singsurat pinaagi hin ika-tulo nga ronda nga knockout. Kon ha teorya nga himangraw, posible hi Pacquiao mahukasan han korona dida pala han timbang kon waray hiya makaabot han 112 lb (51 ka kg)nga kabug-aton.
Human han iya kapirde kan Singsurat, pumiktaw naliwat hi Pacquiao hin timbang, ha yana nakaabot hiya han Super Bantamweight division nga 122 lb (55 kg) nga diin niya nakuha an WBC International nga korona, nakadepensa hiya hini hin maka-lima ka beses ugsa han iya sunod nga world title nga away. An kan Pacquiao dako nga pakatsamba inmabot han Hunyo 23, 2001, patok kan IBF Super Bantamweight champion Lehlohonolo Ledwaba. Atrasado hi Pacquiao komo saliwan nga magkakapot hadto nga titulo pero hiya gihapon an ginawas nga bag-o nga IBF Super Bantamweight champion hadto nga ira asdangay. Hi Pacquiao nakahampak hin tulo ka knockdown ugsa igin-undang an away dida han ika-lima nga ronda.
Nagpadayon pagdepensa hi Manny han iya titulo hin maka-upat ka beses ugsa han away patok han iya idolo han iya pagkabata, hi Marco Antonio Barrera han Mexiko.Ug damo an nasiring nga amo adto nga ira away an naglaygay han iya propesyon ha boksing. Bumuhat hi Pacquiao tikang han iya pagkatumba ha syahan nga ronda, ngan nakadaog han nasabi nga away pinaagi hin technical knockout ngan inundang han kampo ni Barrera an ira away dida han ika-onse nga ronda. Pinaagi hini nga pagdaog, naangkon ni "Pacman" an WBO ngan Ring Magazine People's Featherweight nga korona nga anay kinakaptan ni Barrera dida han iya pakadaog kan Naseem Hamed. An kan Pacquiao performance nag-establisar ha iya, sumala hin damo nga mga kritiko, mga fans ngan mga periodiko ha boksing nga usa han mga gimauupayi nga boksingero ha kalibutan, ngan nagin hinungdan han kabutang han Pilipinas, ha utro nga higayon,dida ha larangan han boksing, diin sinusolsog ni Pacquiao an mga nauna nga mga Pilipino nga sikat nga boksingero sugad kanda "Flash Elorde", Ben Villaflor, ngan Pancho Villa ug damo pa nga iba.
Ha paglagos hin mga unom ka bulan tikang han iya pagdaog kan Marco Antonio Barrera,umatubang na liwat hi Pacquiao han usa nga respetado nga boksingero--an Mexikano nga hi Juan Manuel Marquez, an nakapot han WBA ngan IBF Featherweight Title. An mga eksperto an namugna nga hi Marquez usa nga dilikado nga counter-puncher ngan pipirdihon hi Pacquiao tungod kay maurupay dawa an iya abilidad ha boksing. Ini nga away nagin usa han mga dagko nga away ha Featherweight ha kaagi han boksing. Temprano nga iginpadayag ni Pacquiao an kalaksi han iya kamot ngan kusog han iya suntok dida han iya paghampak kan Marquez, an Mexikano nga Kampeon,hin mga suntok ngan yabo nga nagpatumba makatulo ka beses ha una pa la nga rondahan . Daw hirani na an kan Pacquiao pagdarag-an, pero nakatikang hi Marquez pagbulos dida han ika-duha nga ronda, ngan siring han iba nagtikaupay han mga sumurunod nga ronda. Han katapos han ika-12 nga ronda, gindeklara an away nga tabla (tie).
Patok kan Fahsan (3K-Battery) Por Thawatchai, hi Pacquiao nakahampak kan Por Thawatchai ngadto han canvas hin makatulo ka beses ugsa niya ini pakaturogon dida han ika-upat nga ronda. Usa nga wala nga uppercut ha panga an nakapatumba han Thai nga boxingero ngan nakapaundang han away.
Umigbaw naliwat hin timbang hi Pacquiao ngadto han Super Featherwight division ngan nakig-asdangay patok han anay tulo-ka-beses nga division champion nga hi Erik Morales han ika-19 han Marso, 2005. Pero hi Pacquiao napirde han 12-ka-ronda nga away basi han uroyon nga desisyon han hurado (unananimous decision). Ha dako nga bahin hadto nga ira away ni Morales, nakig-asdang hi Pacquiao nga may samad han iya mata . Ha luyo hini nga kapirde, hi Pacquiao nagkamay-ada redibilidad komo usa nga boksingero nga nakikig-ungot bisan kon aada ha disbentaha nga sitwasyon. Gintumba ni Manny Pacquiao,dida han Septyembre 10, 2005, hi Hector Velazquez, ngan pinaagi hini nakuha niya an WBC International Super Featherweight Title.
Ginpirde ni Pacquiao hi Erik Morales hin TKO dida han utro nga nira nga pag-atubang han Enero 21, 2006 ha Las Vegas ha Thomas and Mack Center, ha Estados Unidos. Harapit matumba ni Pacquiao hi Morales ha ika-duha nga ronda ngan gin-utrohan naliwat han ika-unom. Nakaduha tumbaha ni Pacquiao hi Morales ha ika-10 nga ronda ugsa gin-undang an away. An away nag-iha hin mga 10 ka ronda, 2:33. Amo ini an syahan nga higayon nga an may 29-nga-pangidaron nga hi Morales, usa nga anay world champion ha tulo nga weight classes, naundang ha iya propesyon. Pinaagi hini nga daog hi Pacquiao, hiya in ginladngan nga top contender para han WBC superfeatherweight kontra naliwat kan Marco Antonio Barrera para han WBC nga korona. GInhuhurob-hurob an ika-tulo nga away kan Morales pero waray pa tukib nga detalye bahin hini.


text:
Corazón Aquino
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (Enero 25, 1933 - Agosto 1, 2009), nga agsob tawagon nga Cory Aquino, amo an Mangulo o Presidente han Pilipinas tikang han 1986 tubtob 1992. Hiya an syahan nga babaye nga Mangulo han Pilipinas ngan amo an syahan nga babaye nga Presidente han Asya (nga diri naglalakip kan Soong Ching-ling, Presidente ha Dungog ngan acting Chairman han Tsina) ngan kilalado nga nagbabandilyo hin demokrasya, kamurayaw, paghatag hin gahom ha kababayin-an ngan relihiyoso nga piedad.


text:
Planeta
An planeta[1] (Iningles:Planet) (Pambansa:Planeta) amo an langitnon nga lawas nga nalibot ha bitoon o mga bilin hit bituon, dako para magkamayda kalugaringon nga gravitad, pero diri sugad kadako para magkamayda hin fusion thermonuclear ngan malimpyo an nakakasangko han aragian han iya liributan.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 289.


text:
Idro
An Idro[1] o edro, danay tinatawag nga idroplano[1] o eroplano, usa ka sarakyan nga may kapas lumupad, bisan mas mabug-at ito kaysa ha hangin, diri tungod han pagkiwa han iya mga pako, kundi pinaagi an malaksi nga paabanti nga kiwa, para umalsa tikang ha tuna ug lumutaw ha langit.
Kitaa Gihapon[igliwat | edit source]
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 134.


text:
Catanduanes
An Catanduanes usa nga isla nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Bicol nga Rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an bungto han Virac ngan an probinsya nahamutang ha sidlangan han Camarines Sur tabok han Maqueda Channel.
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Catanduanes ginabahin ngadto hin napulo kag usa (11) nga mga bungto.
Mga Bungto[igliwat | edit source]
Pisikal[igliwat | edit source]
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Lalawigan han Catanduanes
- Websayt mahitungod han Catanduanes
- Catandugan.com


text:
Samal, Davao del Norte
An Island Garden City of Samal (kon ha Winaray: Isla nga Taramnan nga Syudad han Samal o Puro nga Taramnan nga Syudad han Samal) usa nga ikalima nga klase nga syudad ha lalawigan han Davao del Norte ha Pilipinas. An ngaran ginpapahalipot ha kasagaran ngadto hin IGaCoS. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 82,609 ka tawo ha 17,388 nga panimalay.
Kaagi[igliwat | edit source]
An syudad ginhimo pinaagi han Republic Act No. 8471 han 1998. Ini nga pamalaod nakahalawan han paagi han pagkawara ngan pag-usa han kasanhi nga tulo nga mga bungto han Samal, Babak, ngan Kaputian ngadto hin usa nga lokal nga unit hin gobyerno, nga yana ginngaranan ha opisyal nga Island Garden City of Samal.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Island Garden City of Samal ginbahin ngadto hin kap-atan kag unom (46) nga mga baranggay.
Mga Sumpay ha Gawas[igliwat | edit source]
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- Opisyal nga Websayt han Island Garden City of Samal


text:
Abdurrahman Wahid
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Abdurrahman Wahid, nga natawo ha ngaran nga Abdurrahman Addakhil[1][2] (7 Septyembre 1940 – 30 Disyembre 2009), nga kilalado hin pag-agnay nga Gus Dur (bulig·info), usa nga Indones nga Muslim nga manguna ha relihiyon ngan politika nga nag-alagad nga Mangulo han Indonesia tikang han 1999 tubtob 2001. Hiya an maiha-na nga mangulo han Nahdlatul Ulama ngan nagtukod han Partai Kebangkitan Bangsa (PKB). Hi Wahid amo an syahan nga napili hin pinili-ay nga mangulo han Indonesia katapos han pagbiya ni Suharto han 1998.
Sugad hin damo nga mga Indones nga mga ngaran, iton ngaran nga "Abdurrahman Wahid" waray apelyido. Patronimiko iton ngaran nga "Wahid".
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ From Abdurrahman Addakhil to Gus Dur (Indonesian). Surya Online: (2009-12-31). Ginkità dida han 2009-12-31.
- ↑ Obituary: Why fuss?!. The Jakarta Post: (2009-12-31). Ginkità dida han 2009-12-31.


text:
Tubák
An mga tubák[1] tigasaw, o haromigas[2] amo an mga nagkakaurusa nga mga mananap tikang han banay Formicidae, kaupod an mga lapinig ngan mga bubuyog, mga sakop hira han orden Hymenoptera. Hamtik naman an tawag sa tigasaw na baga.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 393.
- ↑ Abuyen, Tomas A. DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog. National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3. Tuig 2005. Pakli Ihap 21.


text:
Astronomiya
It Astronomiya[1] (Griyego: aσtpovouίa = άσtpov + vόuoς, astronomia = astron + nomos, kon ha literal, "balaod han mga bituon") amo an siyensya hit fenomena ha kalangitan nga natikang ha gawas han atmosferya han Kalibutan. Igin-aaram dinhi an mga pagtikang, ebolusyon, ngan pisikal ngan kemikal nga mga propyedad han mga butang ha kalangitan. Ha guti-ay nga sumat, it Astronomiya mahitungod hiton paghibaro kon ano iton nahihinabo ha gawas han Kalibutan. An Astronomiya amo iton usa han mga pinakadaan nga mga siyensya nga mayda metodolihya siyentipiko nga dida na han panahon han Kadaan nga Grecia nga posible nga mayda na han sarusayo in mga advanced nga mga tekniko hin paglantaw (kitaa iton arkaeoastronomiya).
It Astronomiya usa hiton mga siyensya nga kon diin iton mga amateur mayda pa aktibo nga papel, labi na dida hiton pakadiskubre ngan pagbantay hin mga nalabay (transient) nga phenomena. Iton Astronomiya diri angay hunahunaon nga amo la gihap ini hiton astrolohiya, nga natuo nga iton mga mahihinabo ha tawo ngan mga buhat han katawhan mayda koneksyon han mga kahimutangan han mga butang ha kalangitan—bisan kon inin duha nga mga buruhaton parehos an gintikangan, mag-iba ini; it mga astronomer nagamit hiton paagi nga siyentipiko o scientific method, samtang iton mga astrologers diri.
Ini in usa nga idiya/hibabru-an kun ikaw/kita in nakaruyag mahibaru han takna/oras ug ibba pa.
Kun ha pan-sanglit an tawo ha kalibutan in punu na, ngain nga planeta hira makadtu? Diin hira makaka-biling han ibba nga tatamakan? Kun tika-ubus na an ngatanan ha kalibutan.
Mga kasarigan[igliwat | edit source]
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 20.


text:
Davao del Norte
An Davao del Norte, nga gintawag hin una nga panahon nga Davao la, amo ini usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutang ha Davao nga Rehiyon ha Mindanao. An kapital hini amo an Syudad han Tagum. Ginsasapitan ini han Agusan del Sur ha amihanan, Bukidnon ha katundan, Compostela Valley ha sinirangan, ngan han Syudad han Davao ha salatan. Lakip ha Davao gihapon an Isla han Samal ha salatan ha Golfo han Davao. An probinsya han Compostela Valley kalakip han una ha Davao hangtod han paghimo-a hini nga bulag nga probinsya han 1998. Ugsa han 1967, an upat nga mga lalawigan o probinsya—Davao (del Norte), Davao Oriental, Davao del Sur, ngan Compostela Valley—usa nga probinsya nga an ngaran Davao. An Davao nga Rehiyon naglalakip hini nga probinsya ha kasaysayan.
Sulod
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Davao del Norte ginbahin ngadto hin walo (8) nga bungto ngan tulo (3) nga syudad. An Island Garden City of Samal amo la an bungto o syudad han Davao del Norte nga diri nahamutangan ha Isla han Mindanao. Ini nga syudad naglalakip han kabug-osan han Isla han Samal ngan Isla han Talikud ha Golfo han Davao.


text:
Salvador Benedicto
An Salvador Benedicto usa nga ika-lima nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Negros Occidental ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 17,259 nga tawo ha 3,456 nga panimalay.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Salvador Benedicto ginbahin ngadto hin pito (7) nga baranggay.
- Bago (Lalung)
- Bagong Silang (Marcelo)
- Bunga
- Igmaya-an
- Kumaliskis
- Pandanon
- Pinowayan (Prosperidad)


text:
Cirilo han Moscow
Hi Kirill o Cirilo (Rinuso: Kиpилл, sekular nga ngaran Vladimir Mikhailovich Gundyayev, Rinuso: BлaдиMиp MиxaйлoBич ГyHдяeB; natawo 1946) amo in usa ka Ortodoxo Ruso nga obispo nga tikang han1 han Pebrero 2009 amo an Patriarka han Moscow ngan tanan nga Rus' ngan Primado han Singbahan Ortodoxo Ruso.
Ugsa magin-Patriarka, hi Cirilo amo an Arsobispo (ha urhe Metropolitano) han Smolensk ngan Kaliningrad nga nagtikáng han 26 Disyembre 1984; ngan amo gihapon an Mangulo han Departamento hin mga Relasyon ha Gawas han Singbahan han Singbahan Ortodoxo Ruso ngan usa nga permanente nga api han Baraan nga Sinodo tikang han Nobyembre 1989.


text:
Oriental Mindoro
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Oriental Mindoro (ha Winaray: Sinirangan nga Mindoro o Sidlangan nga Mindoro) usa nga probinsya han Pilipinas nga nahamutangan ha MIMARO nga rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Syudad han Calapan ngan ini naglalakip han sidlangan nga katunga han isla han Mindoro; samtang an lalawigan han Occidental Mindoro nahamutang ha katundan nga bahin. Ha sidlangan han lalawigan nahamutang an Dagat Sibuyan ngan an Romblon. Ha amihanan han lalawigan amo an Batangas tabok han Verde Island Passage o Agi-anan han Isla Verde. An Kapuropod-an Semirara han Antique nahamutang ha salatan.
Kilalado an Oriental Mindoro ha mga turista tungod han Puerto Galera. Ini nga bungto, mga pira la ka oras tikang ha Manila, mayda mga magbusag hin baras nga mga baybayon nga mga resort ngan mga lugar hin panlurop. Para hin mga maghilig hin aventura, iton Bukid Halcon, ha katundan nga katubtoban han lalawigan usa nga naghahatag hin buruhaton para hin mga manaraklang hin bukid.
Sulod
Katawhan ngan Kultura[igliwat | edit source]
An Oriental Mindoro amo an probinsya han yana nga Bise-Presidente han Pilipinas ngan kasanhe nga ABS-CBN nga tigpasamwak hin sumat nga hi Noli de Castro. Tikang hiya han bungto han Pola.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Oriental Mindoro ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga lalawigan ngan usa (1) nga nalalakip nga syudad.
Mga Napili nga Opisyales[igliwat | edit source]
Gobenador: Arnan C. Panaligan
Bise-Gobernador: Maria Estela Felipa M. Aceron
Mga Api han Sangguniang Panlalawigan
- Ireneo Apasan
- Ramil Dimapilis
- Luis Castillet
- Ernesto Liwanag
- Corazon Agarap
- Romeo Infantado
- Abraham Abas
- Ronald Panaligan
- Claro Recto
- Susan Cobrado
- Juan Paolo Luna ( Pres. Councilors' League, Oriental Mindoro)
- Rogeto Cometa ( Pres. Association of Barangay Chairmen, Oriental Mindoro)
- Kathleel Cyrele ( Cuyas Pres. Sangguniang Kabataan Federation, Oriental Mindoro)
Kaagi[igliwat | edit source]
Nangabot an mga Espanyol ha Mindoro han ika-16 nga siglo ngan gindumara anay ini komo kabahin han Batangas. An isla nagkaada hin bug-os nga lugaring nga pagkaprobinsya dida han 1921. Han 1950, an isla ginbahin ngadto han mga lalawigan han Oriental Mindoro ngan Occidental Mindoro.


text:
José Luis Rodríguez Zapatero
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi José Luis Rodríguez Zapatero (Valladolid, Espanya, 4 han Agosto han 1960) amo in politiko han Partido Socialista Obrero Español, ngan amo an ika-lima nga Mangulo han Kagamhanan o Presidente han Gobyerno han Espanya tikang han Transisyon, katapos han iya pagdaog dida han pinili-ay nga kasahiran han 2004. Amo hiya an Mangulo han Kagamhanan han Espanya tikang han 17 han Abril 2004 kutob han 21 han Disyembre 2011.


text:
Quirino
- Para han iba nga kagamit, kitaa Quirino (pansayod).
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Quirino usa nga probinsya han Pilipinas ha Siong han Cagayan nga rehiyon ha Luzon. An kapital hini amo an Cabarroguis ngan an lalawigan ginngaranan ha dungog ni Elpidio Quirino, an ika-unom nga Presidente han Pilipinas. An lalawigan ginsasapitan han Aurora ha timugan o salatan-sidlangan, han Nueva Vizcaya ha katundan, ngan han Isabela ha amihanan. An Quirino kabahin han una han lalawigan han Nueva Vizcaya, hangtod han pagbulaga hini dida han 1966.
Sulod
Demograpiko[igliwat | edit source]
An populasyon han probinsya sumala han census han tuig 2000, mga 148,575 ka tawo, ngan mayda densidad nga mga 49 ka tawo ha tagsa kwadrado nga kilometro hin tuna. An mga gin-gagamit hin duro nga yinaknan amo an Ilokano, nga gin-gagamit ha mga kapatagan hin mga 71.46 ka porsyento han bug-os nga populasyon. An Ifugao gin-gagamit ha kabugkiran. An iba nga mga yinaknan amo an Bugkalot, Pangasinense, ngan Kankanai.
Ekonomiya[igliwat | edit source]
Heyograpiya[igliwat | edit source]
Politikal[igliwat | edit source]
An Quirino ginbahin ngadto hin unom (6) nga mga bungto.
Pisikal[igliwat | edit source]
Kaagi[igliwat | edit source]
Ugsa han pormal nga kahimo hini nga lalawigan, an tuna nga yana amo an Quirino amo an in rehiyon nga kagurangan han lalawigan han Nueva Vizcaya, nga gin-uukyan han mga grupo nga tribo nga tinatawag nga mga Agta o Negrito. Nagbabalhinbalhin hira ngan an ira mga gin-uukyan didto han sulod han kagurangan.
An Quirino, nga ginngaranan ha dungog han tinmalikod an nga presidente nga hi Elpidio Quirino, ginhimo nga sub-probinsya han Nueva Vizcaya han 1966. Nahimo ini nga bug-os nga probinsya han 1971.


text:
Sevilla
- Para han iba nga kagamit, kitaa Sevilla (pansayod).
An Sevilla (nga tinatawag ha Ininglis nga Seville) amo an usa ka syudad ha Andalucía, Espanya nga amo an sentro hin arte, kultura ngan panalapi ha salatan nga dapit han Espanya. Amo ini an kapital han komunidad autonoma han Andalucía ngan han lalawigan han Sevilla. Nahimutang ini ha patag han Salog han Guadalquivir nga mayda average nga kahitaas hin 7 ka metros ha igbaw han nivel han dagat. An mga nangungukoy tinatawag nga mga Sevillanos (kon kababayin-an Sevillanas) o Hispalensis. An populasyon han syudad han Sevilla mga 703,206 han 2009 (INE), ngan amo an nakahimo han Sevilla nga ika-upat nga gidako-i nga syudad han Espanya. An katawhan han metropolitano nga kahaluag (urban nga kahaluag upod an mga hagrani nga kabungtoan) mga 1,493,416 dida han 2009 (INE nga pag-estimar).


text:
Nueva Gerona
An Nueva Gerona usa nga syudad cubana, kapital han ispisyal nga munisipalidad han Isla de la Juventud. An syudad nahamutang ha butnga han mga pungtod han Caballos ngan Casas, nga mga 3 ka km tikang han gawsanan han Río Casas, nga puyde subayon hin sakayan tubtob han Dagat Caribe.
Gintukod an syudad dida han 1830 komo an colonia Reina Amalia han mga pionero nga Amerikano o Estadounidense. Mayda kampo santo nga estadounidense dida han syudad. An yana nga ngaran nga Nueva Gerona ginhatag ha dungog han Kapitan Heneral han Cuba nga hi Dionisio Vives, nga namuno han resistensya han syudad han Gerona dida han gyera han independensya kontra han puwersa Frances ngan amo an nagtapos han repoblasyon han isla nga gintugon han Real Decreto han Korona han Espanya.


text:
Lantapan
An Lantapan usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan han Bukidnon ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 42,383 ka tawo ha 7,880 nga panimalay.
An kaurugan nga industriya o pagpakabuhi dinhe amo an pag-uma o agrikultura. Mayda dinhe duha nga gintatamnan o plantation hin saging, an Dol ngan an Agreventure.
Mga Baranggay[igliwat | edit source]
An Lantapan ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.
- Alanib
- Baclayon
- Balila
- Bantuanon
- Basak
- Bugcaon
- Ka-atoan (Kaatuan)
- Capitan Juan
- Cawayan
- Kulasihan
- Kibangay
- Poblacion
- Songco
- Victory