text:
Melilla
An Syudad Autonoma han Melilla (ha Kinatsila: Ciudad Autónoma de Melilla; ha Bereber: Mritch o Mrič; ha Inarabo: مليلية) usa nga enclave han Espanya, nga nahamutang ha rehiyon han Rif, ha amihanan nga África, ha mga labnasan han Dagat Mediterraneo, atbang han salatan nga labnasan han península Ibérica. Ginsasapitan ini han Marruecos ngan harani ini han Alherya.
An syudad ngan an teritoryo nga dependyente hini mga 12.3 ka km2 hin kahaluag ha sidlangan nga dapit han cabo de Tres Forcas ngan mayda ini kadamo hin katawhan nga 67,000 ka molupyo[1] ngan mayda ini damo nga partikularidad nga nadangatan hini komo han kamutang hini ha heyograpiya ngan ha kaagi, sugad han kahimo han populasyon hini, an mga buruhaton ekonomika, an kultura nga diin nagpapanguna an impluwensya han Muslim, Hudiyo, ngan Hindu o an paggamit han Bereber, sugad komo han patrimonio arkitektnoiko nga sinisiring nga sugad han kanan Barcelona, usa han mga nagpapanguha han estilo modernista Espanyol han pagtikang han siglo XX.
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ censo 2006: 66.871 personas


c: text/html

text:
Baja California
An Baja California usa han mga katloan kag usa (31) nga estado ngan upod han Distrito Federal usa han mga 32 nga mga entidad federativa han Mehiko.
Nahamutang an Baja California ha pinakakanawayon o pinaka-amihanan-katundan han Mehiko. Ini amo an nahimo han península han Baja California con el estado mexicano de Baja California Sur upod han estado Mehikano han Baja California Sur. Ugsa ini mahimo nga estado han 1953, an ngaran hini amo an Amihanan nga Teritoryo han Baja California (ha Kinatsila: Territorio Norte de Baja California). Mayda ini kahaluag nga 71.576 km², nga amo in 3,57% han nasod. Ginsasapitan ini ha katundan han Kalawdan Pacífico, ha sidlangan han Dagat han Cortés o Golfo han California, han estado han Sonora ngan han estado estadounidense han Arizona, ha salatan han estado han Baja California Sur ngan ha amihanan han estado estadounidense han California.
Mexicali an kapital hini nga estado, ngan ini nga syudad, upod han Tijuana, amo an mga syudad nga gidamo-i hin tawo han estado, ngan ini nga duha nahamutang dida han frontera upod han Estados Unidos. Iba nga mga syudad nga importante gihapon amo an Ensenada, Tecate, Playas de Rosarito, San Felipe, San Quintín, Ciudad Guadalupe Victoria , Los Algodones ngan La Rumorosa. An estado mayda mga sobra hin 2.8 ka milyon nga mga nangungukoy (2005). An kodigo hini ISO 3166-2 amo an MX-BCN.
[igliwat] Pagbahin-bahin nga politiko-administratiba
An estado ginbahin ngadto hin lima (5) nga munisipyo. Ngan ini liwat ginbahin-bahin ngadto hin mga delegasyon, damo hin mga pueblo, rancho ngan iba pa nga mga gudti nga mga pagbahin hin teritoryo.
[igliwat] Mga Munisipyo
(An syudad han San Quintin pira na ka tuig nga nangaruyag magin munisipyo pero waray pa ini makatapos han ngatanan nga mga requisito para mahimo ini nga munisipyo).
[igliwat] Prinsipal nga mga syudad
- Mexicali
- Tijuana
- Ensenada
- Tecate
- Rosarito
- Ciudad Guadalupe Victoria
- San Felipe
- San Quintín
- Los Algodones
- La Rumorosa
- Cataviña
- Colonet
Mayda pa mga damo nga mga puro o isla ngan upod hini amo an Islas Coronado, Guadalupe, Cedros, Ángel de la Guarda.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ilonggo News
- Solterito plano kasuhan sang pamilya sang 15-anyos nga ex-gf matapos madakpan nga nagahilawas
- 6 gold medals nadag-an sang mga atleta sa Capiz sa taekwondo competition sa SoKor
- Wanted sa Interpol sa kaso nga money laundering, nadakpan sa Bacolod
- Magpaka-isa, nalumos patay matapos nagpaligo sa suba sa Negros Occ.
Pangasinan News
LPPO, waray pa pitad nga guinbubuhat para hiton barangay elections
Waray News
TACLOBAN CITY - Waray pa pitad ha pagkayana hiton Leyte Police Provincial Office para ha pagdudumaraon nga Baranggay elections yana nga tiarabot nga oktobre.
Sumala kan Leyte Police Provincial director Police S/Supt. Jose Sosito, waray pa hira nagbuhat hin mga pitad para han mao nga piniliay tungod nga waray pa man desisyon iton Commission on Elections (Comelec) bahin hini.
Guindugang pa ni Police S/Supt. Sosito nga nakaandam la iton ira mga kapulisan ha bisan anu nga karigo-digo ngan pirme guihapon hira andam hin paghatag hin serbisyo ngadto han mga molopyo nga nagkikinahanglan han ira serbisyo.
- DepEd, nag-apruba hin tuition hike han 12 nga mga eskwelahan dinhi ha Eastern Visayas
- DOLE 8 director, ginpatawag an mga PESO managers han Southern Leyte
- DepEd: Rehiyon 8, dire upod hiton pilot testing hiton sex education
- Visayas RDC, magdudumara hin 'One Visayas Health Forum' ha Tacloban
- Nakatalaan nga suspensyon ni Usec Pacanan, gindepensahan han DPWH Director
- SBMT utro nga pag-aabrihan sumala hiton DOLE- 8
- Ginrereklamo nga tindahan, umaksyon na sa wakas
- Major Gen. Tabacquero, dako an pagpasalamat ha mga bumulig ha ira
- Dengue cases, padayon nga nahurak dinhi ha Sinirangan Bisayas
- LTO, nagpahinumdon nga dire magpalabi hin sukot ngadto han ira mga pasahero
- 80 percent hiton proyekto ni congressman elect Apostol, matutuk ha
- Civil Engineers, nagduduso nga ig-adopt an 'green engineering'
- DOH-8, nagpahimatngon bahin ha mga food supplements
- LGA-DILG, magdudumara hin "My First 100 Days" training para ha bag-o nga napili nga mga local chief
- An Waray Partylist, suportado an native Biliran-Boy Abunda nga magin DOT Sec
- 57th City Charter Day han Tacloban, guinsalin-urog
- Fiesta ha Palo, Leyte yana nga Agosto, pagbubutangan hin festival
- Waray makakagpugong ha pagselebrar han Pintados Kasadyaan Festival - Mayor-elect
- City Lisencing, ginsisiguro nga magre-renew hin permit an tanan nga mga boarding houses han syudad
- Permit nga gin-aaro han Pintados, aada na ha proseso


text:
Ilonggo News
- Solterito plano kasuhan sang pamilya sang 15-anyos nga ex-gf matapos madakpan nga nagahilawas
- 6 gold medals nadag-an sang mga atleta sa Capiz sa taekwondo competition sa SoKor
- Wanted sa Interpol sa kaso nga money laundering, nadakpan sa Bacolod
- Magpaka-isa, nalumos patay matapos nagpaligo sa suba sa Negros Occ.
Pangasinan News
Pag-overflow han sistema, rason agud magkaada mga problema an GSIS
Waray News
TACLOBAN CITY - Nag-overflow an sistema tungod nga waray man dayon magpasabot an IBM kon ano iton aktuwal nga problema.
Ini an ginhatag nga baton ni GSIS Regional Manager Vilma Mooney kon kay-ano nagkaada man mga problema ug pagka-delay an buhatan han GSIS.
Dugang pa ni Manager Mooney, tungod diri man hira nag-iiban hin records, waray na maka-accomodate an system hinungdan agud mag-overflow ini ngan magkaada aberiya han pagproproseso han mga papeles han mga pensioners.
Gin-admitar naman ni GSIS Regional Manager Vilma Mooney ini nga problema ngan nag-aaro hiya hin despensa ha mga myembro han buhatan.
- Special child, makarima-dima nga ginpamumuno, patay
- LPPO, waray pa pitad nga guinbubuhat para hiton barangay elections
- DepEd, nag-apruba hin tuition hike han 12 nga mga eskwelahan dinhi ha Eastern Visayas
- DOLE 8 director, ginpatawag an mga PESO managers han Southern Leyte
- DepEd: Rehiyon 8, dire upod hiton pilot testing hiton sex education
- Visayas RDC, magdudumara hin 'One Visayas Health Forum' ha Tacloban
- Nakatalaan nga suspensyon ni Usec Pacanan, gindepensahan han DPWH Director
- SBMT utro nga pag-aabrihan sumala hiton DOLE- 8
- Ginrereklamo nga tindahan, umaksyon na sa wakas
- Major Gen. Tabacquero, dako an pagpasalamat ha mga bumulig ha ira
- Dengue cases, padayon nga nahurak dinhi ha Sinirangan Bisayas
- LTO, nagpahinumdon nga dire magpalabi hin sukot ngadto han ira mga pasahero
- 80 percent hiton proyekto ni congressman elect Apostol, matutuk ha
- Civil Engineers, nagduduso nga ig-adopt an 'green engineering'
- DOH-8, nagpahimatngon bahin ha mga food supplements
- LGA-DILG, magdudumara hin "My First 100 Days" training para ha bag-o nga napili nga mga local chief
- An Waray Partylist, suportado an native Biliran-Boy Abunda nga magin DOT Sec
- 57th City Charter Day han Tacloban, guinsalin-urog
- Fiesta ha Palo, Leyte yana nga Agosto, pagbubutangan hin festival
- Waray makakagpugong ha pagselebrar han Pintados Kasadyaan Festival - Mayor-elect


text:
Ilonggo News
- Solterito plano kasuhan sang pamilya sang 15-anyos nga ex-gf matapos madakpan nga nagahilawas
- 6 gold medals nadag-an sang mga atleta sa Capiz sa taekwondo competition sa SoKor
- Wanted sa Interpol sa kaso nga money laundering, nadakpan sa Bacolod
- Magpaka-isa, nalumos patay matapos nagpaligo sa suba sa Negros Occ.
Pangasinan News
'Barangay elections, waray rason agud dire madayon'
Waray News
TACLOBAN CITY - Guinkumpirma han Leyte Provincial Comelec nga dayon iton pagbubuhaton nga barangay elections yana nga tiarabot nga oktobre yana nga tuig.
Sumala kan Provincial comelec- Atty. Felicisimo Embalsado- Provincial comelec supervisor, waray paman rason nga dire madayon iton pagbubuhaton nga piniliay tungod nga waray paman iguinpagawas nga kamanduan o balaud nga magpupugong nga dire makagdumara hin piniliay.
Guinlalauman na guihapon nga ha pagkayana in hinay-hinay na, nga mangangandaman iton karuyag dumalagan hiton barangay nga mga posisyon.
- Sistema han patubig ha bungto han Cabucgayan, Biliran may-ada naka-alutagar nga pondo nga P7.5-M
- Mga GSIS pensioners, makaka-eksperyensya na hin bag-o ngan mauru-upay nga sistema
- Pag-overflow han sistema, rason agud magkaada mga problema an GSIS
- Special child, makarima-dima nga ginpamumuno, patay
- LPPO, waray pa pitad nga guinbubuhat para hiton barangay elections
- DepEd, nag-apruba hin tuition hike han 12 nga mga eskwelahan dinhi ha Eastern Visayas
- DOLE 8 director, ginpatawag an mga PESO managers han Southern Leyte
- DepEd: Rehiyon 8, dire upod hiton pilot testing hiton sex education
- Visayas RDC, magdudumara hin 'One Visayas Health Forum' ha Tacloban
- Nakatalaan nga suspensyon ni Usec Pacanan, gindepensahan han DPWH Director
- SBMT utro nga pag-aabrihan sumala hiton DOLE- 8
- Ginrereklamo nga tindahan, umaksyon na sa wakas
- Major Gen. Tabacquero, dako an pagpasalamat ha mga bumulig ha ira
- Dengue cases, padayon nga nahurak dinhi ha Sinirangan Bisayas
- LTO, nagpahinumdon nga dire magpalabi hin sukot ngadto han ira mga pasahero
- 80 percent hiton proyekto ni congressman elect Apostol, matutuk ha
- Civil Engineers, nagduduso nga ig-adopt an 'green engineering'
- DOH-8, nagpahimatngon bahin ha mga food supplements
- LGA-DILG, magdudumara hin "My First 100 Days" training para ha bag-o nga napili nga mga local chief
- An Waray Partylist, suportado an native Biliran-Boy Abunda nga magin DOT Sec


text:
HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA
HOT STUFF. CAN’T WAIT FOR THE FOLLOWERS TO FLOOD IN NOW THAT I’VE GRADUATED TO SHAMELESS HORSE PORN.


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Tungod han pagkilal-a nga an tiunay nga dignidad ug katpong ngan diri-maiwasan nga mga katungod hadton mga kaapihan kanan tawo pamilya amo an pinatatamakan han katalwasan, hustisya kalinawan han kalibutan;
Tungod han pagpasibaya ug pagbiay-biaya han kanan mga tawo katungod nga nahingadto hin mga magpakarima-dima nga mga buhat ug nakapahangit han katawhan, ug dumangat han pag-abot hin bag-o nga panahaon diin an mga katawhan magpapahimulos han ira katadungan pagyakan ug pagtuo hin waray ikahahadlok ug an katalwas tikang hin mga kabaraka ug pahingulang iginsaysay nga amo an pinakahitaas nga hingyap han mga molupyo;
Tungod nga kinahanglan gud, agud an tawo diri mapiritan paggapil, ha iya katapusan nga paningkamot, pag-ato pagraugdauga ha iya, igan an mga katadungan han tawo panalipdan gud ha balaud;
Tungod nga kinahanglanon gud an pagpaudway han nagtutubo nga pagkasarangkay han mga nasud;
Tungod kay an mga katawhan han un nagotco pagtangdo han ira tuluohan bahin han kanan tawo panguna nga mga katungod, sugad man han iya pagkatawo ug dignidad, an pareho nga mga katadungan han lalake ug babaye, ug naguuungara hin mauro-upay nga kinabuhi ubos han katalwasan;
Tungod nga an mga kaapi han hini nga kapunungan, nagsaad man han ira pag-urusa paningkamot kaupod han UN, pagpasamwak agud respetohan hin mahugot an kanan tawo panguna nga mga katungod;
Tungod nga an paggisinabtanay hini nga mga katungod importante gud kaupay basi matuman ini nga panaad;
Sanglit, an ASSEMBLEYA HENERAL nag-aasoy hin pagsering;
KANAN KALIBUTAN DEKLARASYON BAHIN HAN KANAN TAWO MGA KATUNGOD
Nga an ngatanan nga mga nasud ug katawhan magkakau-urusa agud matuman ini nga panuyo, nga diin kada tagsa-tagsa nga kaapihan katilingban, magtatalinguha pagtutdo basi dumukwag ini nga mga katungod, pinaagi hin mga mapinulsanon nga mga buhat, ha nasyonal ug internasyonal nga mga kalibungan, nga ini kilal-on ngan tumanon hadton mga katawhan nga ira nasasakupan.
Nga an ngatanan nga mga tawo, nahimugso talwas ug katpong ha ira dignidad ug katdungan. Hira natawo dinhi ha tuna mayda konsensya ug isip ug kaangayan gud la nga an ira pagtagad ha tagsatagsa sugad hin magburugto.
Nga kada osa may-ada katadungan ngada hini nga mga katungod ug mga katalwasan nga nahiaasoy dida hini nga Deklarasyon ha waray bale han iya kolor ha panit, yinaknan, tuluohan, mababaye man o lalake, kori amo man an iya isip-politikal, an iya gintikangan nga nasud, an iya mga bahandi, kon ano hiya o ano pa dida nga mga suklanan.
Labut hini, an pagtagad diri hihimuon pinaagi han politikal, tuna o tindog pagkalibutan han nasud, o kon taga diin ito nga tawo, o sino kon ito nga nasyon independiente, may tag-mangno, o may kakulangan han ira pangobyerno.
An kada tagsa may katadungan ngada ha kinabuhi, ngada ha katalwasan ug hin kinabuhi nga waray kahadlokan.
Waray hin-o man nga magigin uripon. An paguripon ug an pamaligya o pagpalit hin mga uripon ha bisan ano nga paagi igindidiri gud.
Waray tawo nga igpapailarum hin pagpakuri-i o hin diri tinawo o sobra hin kamaka-aalo riga pagkastiguha.
An kada tagsa may katadungan kilal-on nga usa nga tawo, ha stubangan han balaud, bisan biin hiya makadto.
Papreho an tawo ha stuban-gan han belaud ug an bisan hin-o mahihimo pangaro han bulig ug pananlipud han balaud. An usa ka fawo nga gin-iiba o nakakasering nga gintutuyo hiya pag-ibaha makakahimo peghangyo han bulig han balaud.
Pinaagi han mga nasyonal nga mga buhatan, an kada usa may katadungan pamiling hin hingpit nga katalwasan ngadto hin mga pagsupak han iya mga katadungan pamiling hin hingpit nga katalwasan ngadto hin mga pagsupan ha iya mga katadungan nga hatag ha iya han batakan balaud.
Iguin didiri an waray ha rason nga pagdakop, pagpreso ug pagpagawas han nasud.
Dida han pagturotimbang han iya mga katadungan ug mga obligasyon, ug mga kiha kriminal kontra ha iya, an kada usa may katadungan ngadto hin waray trampa ug ha publiko nga pamati han iya kaso pinaagi hin independyente ug waray inu-ugupan nga buhatan.
1. In himo-an nga nakasala may katadungan nga diri sidngon nga salaan tubtob nga diri pa hiya naproybahan nga salaan dida hin ha publiko nga pamati diin hiya gintagan han nga tanan nga mga habulig para han iya depensa.
2. Diri pagsasalaon in usa mahitungod hin sala o binuhatan o waray buhata, nga dire pasinisering nga sala ubos in nasyonal o internasyonal nga balaud, badton panahon han pagbuhata hito. Sugad man liwat, diri mahihimo ipatong in maburobug-at nga patok kay nga pena han buhatan into nga sala.
Waray hin-o man nga igpapailarum nga diri nahalulugar nga paghimasok ha pamilya, panimalay, han pribado nga kalugaringon, ha mga sinurat o paghugaw han iya ngaran o honor. An kada usa may katadungan pagpanalipdi han balaud supak hini nga mga pagsamuk-samok o pagtamaya.
1. Ha sakob han iya nasud nga ginpupuy-an, an kada usa may katadungan hin paglakat-lakat kon pagpuyo hain man hiya maruyag;
2. An kada usa may katadungan pagbaya han iya nasud, upod an iya kalugaringon ug pagbalik ngada hito.
1. An kada usa may katadungan pangaro hin panalipod kontra hin pagraugdauga tikang ha iba nga nasud;
2. Ini nga katadungan diri mahihimo igrason dumata hin mga pagkiha gumikan hin mga krimen nga diripolitikali o mga buhat dupak hari mga prinsipyo ug mga panuyo han UN.
1. An kada usa may katadungan ngada han iya nasyonalidad;
2. In usa nga tawo diri mahihimo kahukasan han iya paggka nasudnon hin waray ha rason ug waray liwat maka-agpugong ha iya pagbalhin han iya pagka nasudnon.
1. An mga lalake o babaye nga aada na ha igo nga panuigon an may katadungan ag-awawa ngan magka-ada hin familya ha waray bale han iya kolor ha panit, nasyonalidad o tuluohan. Hira an mayada purupareho nga mga katadungan mahi-unong ha pag-awawa, samtang nga mag-asawa ngan han pagpawaray bale hito nga ira pag-asawa;
2. An kasal an pagbobohaton la ha talwas ug tim-os nga pag-ayon han mga pagkakasion;
3. An familya an unob ngan panguna nga hupo han katilingban ngan may katadungan nga panalipdan han katilingban ngan han gobyerno.
1. An kada usa may katadungan pagtag-iya hin bagay ha iya kalugarinhon o kaupod an iba;
2. Waray hin-o man nga tawo nga kukuhaan han iya pag-tagiya hin waray-ha-rason.
An kada usa may katadungan hin ha iya pag-isip, konsensya ug relihiyon; kaupod hin an katadungan pagbalhin han iya relihiyon, pagtuo ug katal-wasan, mahiya la nga usa o kaupod in iba, ha publiko o pribado agud igpasamwak an iya tuluohan ha pagtutdo, paghalad o pagsingba.
An kada tagsa may katadungan pag-isip o pagsaysay; ini nga katadungan naglalakip han iya pagpasamwak han iya mga opinyon nga diri pagsasamukon sugad man pagpamiling, pagkara-wat ug paghatag hin mga impormasyon o mga ideya pinaagi ha media hin waray pinili.
1. An kada tagsa may katadungan hin mamingawon nga pagtitirok ug paguurosa;
2. Diri mapipirit in usa ka tawo pagpiriton pagbulig hin usa nga kapunungan.
1. An kada tagsa may katadungan pag-api dida han pan-gobyernohan, ha directa o pinaagi han mga pinili nga mga tumindog;
2. An kada usa may katadungan kumarawat han mga serbisyo publiko ha iya nasud;
3. An ungara han mga tawo amo an pinatatamakan han gahum han gobyerno; Ini tutumanon pinaagi hin tunay ug pinanahon nga pinilay bubuhaton hin sekreto nga butosay o puropareho nga paagi hin panmutos.
Kada usa, tungod han hiya kaapi han katilingban, may katadungan han iya seguridad nga sosyal, tubtob han kaya han nasyonal ug internasyonal nga pagkaurosa subay han mga organisasyon ug mga bahandi han kada gobyerno, mga katadungan nga sosyal, kultural ug sosyal nga dir-gud-maiiwasan dida han talwas nga pagtubo han iya pagatawo.
1. An kada tagsa may katadungan pagtrabaho, pagpili hin trabahu-an ngadto hin mga-makatawo-nga-kahimtang-hin panarabahuan ug panalipdi hin kawaray trabaho;
2. An tagsa-tagsa, may katadungan ngada hin eksakto nga suho para hin eksakto nga trabaho; hin diri hiya pag-iibahan;
3. An hin-o man nga natrabaho may katadungan kumarawat hin eksakto ug may-bintaha nga bayad, agud magseguro para ha iya ug han iya pamilya hin kinabuhi kaangayan hin tawo, ngan kon kinahanglan madudugangan pa hin iba nga mga paagi hin sosyal nga mga panalipud;
4. An kada tagsa may katadungan pagtindog o pagbulig hin mga unyon agud maproteheran an iya mga intereses.
An kada tagsa may katadungan hin pagpahuway ug pagpahalibway, kaupod in pagtakon han iya mga oras hin pagtrabaho ug ha mga panahon nga adlaw nga mga lu-an nga binaydan.
1. An kada tagsa may katadungan ngada hin igo ug kaangayan nga panginabuhi para ha iya kalugaringon ug han kanan iya pamilya panlawas, sugad man han pamanapton, balay, urokyan ug mga pagataman nga sosyal ngan medical, ug katadungan ngada hin kaseguro ha panahon hin paghi-iwas han trabaho, kasakit, kabaldado, ka balo kalagas o kawar-ayan o ano la nga remalaso;
2. An pagin iroy ug pagin bata nahipapailarum hin espesyal nga pagtimangno. An ngatanan nga mga bata, natawo sakub o gawas ha kasal, nahasisirong gihapon hini nga sosyal nga panalipud.
1. An kada tagsa mayda katadungan ngada hin edukasyon. An edukasyon amo in libre, por los menos, ha elementarya ug ha syahan nga mga balitang. An edukasyon ha elementarya kinahanglan piriton gud. An pag-aram han teknolohiya ug profesyonal nga edukasyon abyerto para han ngatanan ug man an huro-hitaas nga pag-aradman maarabut hin usa sugad han iya maakos;
2. An panuyo han edukasyon amo an bug-os nga pagtubo han kanan tawo personalidad ug an pagpabaskug han pagrespeto han kanan stawo mga katungod ngan han mga unob nga mga katalwasan, lgpapadukwag an paggisi-nabtanay, paggipuro- paasensyan ug an pagsarangkay han mga nasud, mga hugpo sugad han relihoyoso ug magkadugo nga mga hugpo, ug maniningkamot nga magpabilin an kanurayaw;
3. An mga kag-anak may katungod pagpili han klase nga edukasyon para han ira mga anak.
1. An kada tagsa may katadungan pagbulig dida han mga buruhaton nga kultural han katilngban, pagpulos han mga artes ug pakigsasaro han mga siyentipiko-nga-mga-bintaha sugad man han mga iba nga kaupayan.
2. An kada tagsa mayda katadungan magpanalipud han mga bintaha tikang han mga siyentipiko nga imbento, mga sinurat o producksyon n mga aristiko nga iya.
An kada tagsa may katadungan ngada hin kahimtang nga sosyal of internasyonal diin an mga katadungan ug katal-wasa dida hin nga Deklarasyon mahihimo katuman.
1. An kada tagsa may mga turumanon ngada han katiling-ban diin aada gud la an bug-os nga pagtubo han iya pagkatawo matutuman.
2. Dida han iya pagtuman han iya mga katalwasan ug mga katadungan, an kada tagsa matataknan subay han mga aludayday han balaud, kanay tiunay nga panuyo amo la an pagpakilala ug pagparespeto han mga katadungan ug mga katawasan han iba ug pagtuman han mga kinahanglanon han moralidad, an kahimyangan han publiko ug an kaupayan ha katilingban nga demokratiko.
3. Waray hini dinhi ngamga katadungan ug mga katalwasan bubuhaton supak han mga panuyo ug mga prinsipyo han UN.
Waray hini dinhi nga Deklarasyon in intyendihon nga naghahatag ngada hin bisan ano nga Gobyerno, hugpo o tawo hin katadungan pagbuhat hin bisan ano nga makakabungkag hin ano dida nga katadungan ug katalwasan nga nailagda dinhi


text:
Valencia, Espanya
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An Valencia (ha Valenciano, València) amo an kapital ngan gidako-i nga syudad han Comunidad Valenciana ngan han lalawigan han Valencia. Amo in an ikatulo nga syudad ha importansya ngan ha populasyon ha Espanya ngan amo ini an ika-napulo-kag-lima ha Unyon Europea: 810,064 ka molupyo ha munisipyo ngan 1,738,690 ka molupyo ha area metropolitana (INE 2008). Kilalado ini komo Cap i Casal ngan an Capital del Turia. Nahamutang ini ha mga pangpang han salog han Turia, ngan gintukod ini ha ngaran nga Valentia Edetanorum han tuig 138 ugsa kan Kristo, han konsul Romano nga hi Décimo Junio Bruto Galaico.


text:
Hubert Humphrey
Hi Hubert Horatio Humphrey, Jr. (Mayo 27, 1911 – Enero 13, 1978) nag-alagad ha ilarom ni Mangulo Lyndon B. Johnson komo amo an ika-38 nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos. Nakaduha mag-alagad hi Humphrey Senador han Estados Unidos tikang ha Minnesota, ngan nag-alagad hiya komo Majority Whip han Partido Demokrata. Usa hiya han nagtukod han Partido Minnesota Democratic-Farmer-Labor ngan Americans for Democratic Action. Nagsirbe gihapon hiya nga Alkalde han Minneapolis, Minnesota, 1945–1949. Han 1968, hi Humphrey an ginkandidato han Partido Demokrata dida han 1968 nga pinili-ay hin mangulo kundi napirdi hiya hin diri dako han Republikano nga ginkandidato nga hi Richard Nixon.


text:
Plaza de soberanía
An mga plaza de soberanía amo an pulong nga ha kaagi (mga siglo XIX ngan XX) iginhatag ha mga teritoryo espanyol ha amihanan han Africa (ha kontraposisyon nga nahimo han protectorado español ha Marruecos). Ha yana, an pagtawag waray na mahigamiti, bisan man kon ha talagsaon ginagamit ini nga pagtawag hin impormal han mga teritoryo Espanyol ha amihanan nga Afrika.
[igliwat] Kahulogan
Lilima an mga plazas de soberanía, nga ginbahin ngadto han mga plazas mayor ngan han mga plazas menor. An mga plaza mayor amo an yana nga mga syudad autonoma han Ceuta ngan Melilla, ngan an mga plaza menor amo an mga islas Chafarinas, an Peñón de Alhucemas ngan an Peñón de Vélez de la Gomera. Gawas han mga ini, an isla de Perejil, usa nga guti-ay nga islote nga waray may naukoy nahamutang harani han syudad han Ceuta, mga pira ka metros tikang han labnasan han Marruekos, nga nagin obheto hin usa nga konfrontasyon han Espanya ngan Marruekos han 2002. An Isla de Perejil agsob nga tinatawag nga usa nga plaza de soberanía. Diri udog ini ha kaagi, kundi usa nga "tuna hin waray". Ha sugad gihapon nga porma, an isla de Alborán tinatawag liwat nga agsob nga plaza de soberanía, kundi diri liwat udog ini ha kaagi, kundi ha pagdumara, kabahin ini han termino munisipal han Almería.
[igliwat] Kahamutang
An mga plazas de soberanía nahamutang ha amihanan han Afrika, ha Dagat Mediterraneo. Mayda pira hini (an Ceuta ngan Melilla) nga mayda frontera upod han Marruecos. Mahitungod han kaso han Peñón de Vélez de la Gomera, ha pagtikang usa ini nga isla, kundi tungod hin linog han tuig 1930, an islote nahimo nga yana nahadugtong han dig-on nga tuna o tierra firme o mainland.
[igliwat] Estatus yana
An mga plazas mayor, Ceuta ngan Melilla, nabalhin han 1995 ngadto hin mga syudad autonoma (baga hin sugad han mga komunidad autonoma), nga mayda mga labaw nga katungdanan kaysa hin munisipyo (puyde ini hira maghimo hin mga regulasyon ehekutiba, upod hin mga labaw pa nga mga katungdanan kaysa hin munispyo) kundi ubos iton ira kamutang kaysa hin komunidad autonoma (waray hira mga kalugaringon nga mga kamara lehislatiba). Ha yana, an pulong nga "plazas de soberanía" talagsaon ginagamit ha pagtawag haan duha nga mga syudad autonoma.
An mga plaza menor mga gudti nga mga puro o islote nga nahamutang tapad han labnasan amihanan han Marruecos. Waray ini sibil nga populasyon kundi mayda nira mga nahamutang nga mga militar. Tungod hin kawaray populasyon ngan kagudti-ay hin kadako, ini direkta nga gindudumara han Gobyerno han Espanya, ngan ini hira usa nga nalain nga kaso han nasod nga diin an mga nasabi nga islote diri gintatag-iyahan hin bisan ano nga lalawigan (gawas han Alborán, nga gintatag-iyahan han lalawigan han Almería), ngan diri liwat ini nanhilakip ha Ceuta o han Melilla, kundi mayda hira mga ispisyal nga istatus.
[igliwat] Mga sumpay ha gawas
- Mga Isla ngan Peñon ha Amihanan nga Afrika, ha web han Ingenieros Militares de España.
- An mga plaza menores de soberanía: Chafarinas, Vélez ngan Alhucemas


text:
Antropolohiya
An antropolohiya (tikang han Griyego nga pulong άvθpwπoς, "tawo" o "persona") amo an pag-aram hin katawhan (kitaa iton genus nga Homo). Ini nga larangan hin pag-aram pankabug-osan o holistiko ha duha nga paglantaw: nahanunungod ini han ngatanan nga katawhan ha tanan nga panahon ngan tanan nga mga larangan o dimensyon han katawhan. Usa nga primarya nga pagkaiba hiton antropolihiya tikang hiton iba nga humanistiko nga mga disiplina amo an enfansis han pagkumpara ha mga dirudilain nga kultura. Pero ini nga pagkakaiba, nagtitika kontroberysal ngan gindidinebatehan, ug iton mga pamaagi ha antropolohiya ginagamit na yana han pag-aram hin usa nga sosyudad/grupo.
Ha Norteamerica, iton "antropolohiya" ginbahin ngadto hin upat nga larangan o sub-disiplina:
- pisikal nga antropolohiya o biolohikal nga antropolohiya, nga mahitungod han pamatasan hiton primate, ebolusyon han katawhan, osteolohiya, forensika ngan genetiko han populasyon;
- kultural nga antropolohiya, (tinatawag nga sosyal nga antropolohiya ha United Kingdom ngan yana ha panalagsa-on tinatawag nga sosyu-kultural nga antropolohiya). Lakip ha mga larangan nga gin-aadman hit mga kultural nga antropolohista cultural anthropologists an mga sosyal nga network, diffusion, sosyal nga pamatasan, ka-urupod nga mga pattern, pamalaod, politika, ideolohiya, relihiyon, mga pagtuo, mga pattern ha paghimo ngan pagkonsumo, pagbalyo, sosyalisasyon, gender, ngan iba nga mga ekspresyon hin kultura, nga mayda dako nga enfasis han ka-importante han fieldwork o pag-obserbar-hin-partisipante (i.e pag-ukoy upod han sosyal nga grupo nga gin-aadman hin maiha-ay nga takna);
- lingguwistiko nga antropolohiya, nga nag-aaram han kaibahan ha yinaknan ha panahon ngan lugar, an mga sosyal nga paggamit hin yinaknan, ngan an relasyon han yinaknan ngan kultura; ngan
- arkeyolohiya, nga nag-aaram han materyal nga mga nahabilin hin mga sosyudad hin katawhan. It arkeyolohiya mismo gintatratar nga bulag (pero nahanunungod) nga larangan ha iba nga bahin han kalibutan, bisan kon harani ini han antropolohiya nga larangan han kultura materyal, nga nahanunungod han mga butang nga pisikal nga ginhimo o gin-gamit ha yana o kasanhi nga grupo komo paagi hin pag-aram o pag-entyende han mga kultural nga mga kaupayan (value) hini.
Ha mga yana nga panahon, mayda pira nga mga programa nga antropolohiya nga nagbahinbahin hini ngadto hin duha, usa nga naghahatag hin enfasis han humanities ngan teorya kritikal, iton usa naghahatag hin enfasis ha mga syensyas naturales ngan empirikal nga pag-obserba.


text:
An Japan o Hapon (ha Hinapon: 日本 nga kon ginRomanisar Nihon o Nippon, nga ha opisyal nga tinatawag ha Hinapon nga 日本国 nga ha Linatin nga agi Nippon-koku o Nihon-koku) usa nga kapuropod-an nga nasod ha Sinirangan nga Asya. Nahamutang ini ha Kalawdan Pacifico ngan ha sidlangan han Dagat han Hapon, Republika nga Popular han Tsina, Amihanan nga Korea, Salatan nga Korea ngan Rusya, tikang han Dagat han Okhotsk ha amihanan ngadto han Sinirangan nga Dagat Tsina ngan Taiwan ha salatan. An kasurat nga kanji nga amo an nahimo han ngaran han Hapon nangangahulogan nga "nagtikang han adlaw", ngan amo ini nga agsob tawagon an Hapon nga "Tuna han Nasidlang nga Adlaw".
[igliwat] Administratibo nga pagbahin-bahin
An Japan mayda kap-atan kag pito nga mga prefektura, nga tagsa gindudumara hin elehido nga gobernador, lehislatura ngan administratibo nga burukrasya. An tagsa prefektura ginbahin-bahin ngadto hin mga syudad, mga bungto, ngan mga barrio.
An nasod yana may-ada administratibo nga pagreorganisa ha paghiusa hin damo nga mga syudad, bungto ngan barrio. Ini nga proseso magreresulta in pag-iban han ihap han mga sub-prefektura nga mga administratibo nga rehiyon ngan ginkikita ini nga maka-iba hin mga garastohon ha administrasyon.[9]
[igliwat] Lista han mga prefektura ha ISO nga ka-arreglo
An mga prefektura agsbo nga gingugrupo ngadto hin mga rehiyon. Ini nga mga rehiyon diri pormal nga gin-indikar, waray nira mga elehido nga mga opisyales ngan diri hira mga pormal nga mga entidad. Kondi bisan pa, agsob an pag-grupo han mga prefektura kon diin hira nahamutang ha heyograpiya. Tikang ha amihanan ngadto ha salatan (inihap ha ISO 3166-2:JP nga ka-arreglo), an mga prefektura han Hapon ngan an mga rehiyon nga agsob hira gin-gugrupo amo an:
An Karafuto, usa nga bahin han isla han Sakhalin ha amihanan tikang ha Hokkaidō (waray ginpakita dida han mapa), kabahin han Japan tikang han 1907 tubtob han Gyera Pankalibotan II. An bug-os nga isla han Sakhalin gindudumara na yana han Rusya, pero mayda mga Hapones nga nasiring nga an Karafuto kabahin pa gihapon han Hapon.
[igliwat] Lista han mga prefektura ha alpabeto nga ka-arreglo
Mga tigaman: ¹ dida han 2000; ² km²; ³ per km²
[igliwat] Mga reperensya


text:
Eid al-Adha
An Eid al-Adha (Inarabo: عيد الأضحى ‘Īdu l-’Aḍḥā) o "Kapistahan han Pag-antos" o "Durudako nga Eid" in uska mahinungdan nga kapistahan panrelihiyon nga ginsasaurog han mga Muslim ha bug-os nga kalibutan, ha paghinumdom hit pagsugot ni Abraham (Ibrahim) nga igsakripisyo an iya anak na hi Ishmael (Isma'il), komo uska buhat hit pagsunod ha Dios, nga nangadto lugod ha pagsagbang han Dios pinaagi han paghatag Niya hin kanding nga ginpapasaliwan an igharalad. An karne in ginbabahin ha tulo ka parte nga igharatag. An kalugaringon nga banay in nababahinan hin kat-tulo nga parte, an sinmunod nga kat-tulo in ginhahatag ha mga kaurupod, mga sangkay ngan mga kaarangyaw, ngan an nabibilin nga kat-tulo in ginhahatag ha mga kablas ngan nagkikinahanglan.


text:
Sinirangan nga Apriká
An Sinirangan nga Apriká amo an gisisirangani nga dapit han kontinente han Apriká. Mga nasop nga lakip ha Sinirangan nga Apriká:
- Kenya, Tanzania, ngan Uganda – bulig liwat ha East African Community (EAC)
- Djibouti, Eritrea, Ethiopia, ngan Somalia – agsob ginngangaran liwat nga Sungay han Aprika
- Mozambique ngan Madagascar – danay ginuupod ha Kasalatan nga Aprika
- Malawi, Zambia, ngan Zimbabwe – agsob ginbubulig liwat ha Kasalatan nga Aprika ngan Butnga nga Pederasyon han Aprika Central African Federation
- Burundi ngan Rwanda – kalakip danay ha Butnga nga Aprika
- Comoros, Mauritius, ngan Seychelles – gudti nga mga nasod nga puro ha Kalawdan Indyano
- Réunion ngan Mayotte – mga pangawas nga mga teritoryo han Fransya nga mabibilngan ha Kalawdan Indyano
Ha Heyograpiya, bulig liwat dinhi an Ehipto ngan Sudan ha rehiyon.


text:
Sistema Metriko
An sistema metriko in kanasoran ninapulo nga sistema hin panukol nga nagtikang base han mètre des archives ngan an kilogramme des archives nga ginpakikila han Fransya ha in 1799. Ha paglabay han mga tuig, an pankasayoran han metro ngan an kilogramo in ginpino ngan an sistema metriko in nahisumpay ha paglalakip han damo pa nga mga sukol. Bisan pipira nga kaibhan han sistema metriko an gumawas ha urhi nga ika 20 ngan unhan nga ika 20 gatostuig, an termino in yana agsob gingagamit nga sinonimo han "Kanasodnon Sistema han mga Panukol" - an buhatanon nga sistema han panukol han haros ngatanan nga nasod ha kalibutan.
An Estados Unidos nala an nabibilin nga industriyalisado nga nasod nga diri nagamit han sistema metriko han iya buhatanon nga sistema han panukol, bisan an paggamit han sistema metriko in binuhatanon nga ginduduso para han paggamit tikang pa han 1866. Bisan an Reino Unido in nagpatapod nga binuhatanon nga paggamit han sistema metriko para han kadam-an nga paggamit nga panukol, diri pa ito kalat nga paggamit didto ngan an nahigaraan nga sistema imperyal pa an kadam-an ngan nakasarang nga paggamit.
Bisan an mga nagpatikang in may-ada panuyuan nga pagkamay-ada hin sistema nga patas-patas nga mahihigamitan han tanan, nasabtan nga kinahanglanon maggamit hin batakan nga yunit ha ilarom han kustodiya han punuan o iba nga ginpadig-onan nga otoridad komo istandarte. Tubtob 1875, an nakapot hini nga batakan yunit han panukol in ginmimintinar han punuan han Fransya han ginparsa ini ha kapunuan nga katig-uban - am Conférence générale des poids et mesures (CGPM). Ginhihingyap yana nga an mga katapusan hini nga mga batakan in igreretiro ha 2014.


text:
Khartoum
An Khartoum (Arabe: الخرطوم Al Kharṭūm) iyo an kabesera kan Sudan asin kan estado nin Khartoum. Namomogtak ini sa pagsarapong kan Puting Nile na nagdadalayday paamnyan haleng Danaw Victoria, asin kan Asul na Nile nagdadalihig pasolnopan haleng Etopya. An lugar kun saen nasarapong an duwang Nile inaapod na "al-Mogran".,An kadakulaan na hawak kan tubig Nile nabulos pasiring sa Ehiptoasin nawa'wa' sa Dagat Mediterraneo.
Nabanga kan salog Nile, an Khartoum sarong tripartite na metropolis na ginagaom igwang populasyon na limang milyon katawo, baranga' sa sentrong Khartoum, sinusumpay nin mga tulay sa Khartoum Norte (inapod, al-Khartum Bahri) asin sa Omdurman sa bandang solnopan.
[liwatón] Etimolohiya
An katagang 'Khartoum' pighuna na hale sa Arabeng Al-kartoūm الخرطوم na boot sabihon "panas kan tingo nin elepante", na seguro pigtotomoy an hayakpit na daga nakahunat sa pag'oltan kan Asul asin Puting Nile.
[liwatón] Agi-agi
An Khartoum natogdas dai pa man na gayo nahaloy. Tinogdas ini ni Ibrahim Pasha kan 1821, aki kan namoon sa Ehipto na si Muhammad Ali Pasha na an huri sinakop asin isinaro an Sudan sa saiyang kahadean. Dati an Khartoum sarong kwartel na pwera kan Hokbong Ehipto alagad an baro-banwa nagparadakula asin nagin sentro nin negosyo. Nagin man padagos ining sentro kan pagbaro-baro nin mga oripon. Dangan ini nagin sentro administratibo asin kabesera kan Sudan.
An tropang mga agit-agitan ni Mahdi Muhammad Ahmad nagpoon magtalikop kan Khartoum kan Maro 13, 1884 laban sa mga tauhan ni George Gordon, sarong Briton na Heneral. An paglusob nagtapos sa makangirhat na masaker kan mga soldados na yaon sa Anglo-Ehiptong kampo. An grabeng narungkab na kampo nahulog sa kamot kan mga Mahdista kan Enero 26, 1885 asin gabos na habitantes igdi ginaradan.
An Omdurman man nagin lugar kan madugong batalya kan Septyembre 2, 1898 kun kasuarin an pwersang Briton sa pamamayo ni Herbert Kitchener nalupig an pwersa Mahdista na nagkukuta asin nagsusurog sa siyudad na ini.
Kan 1899 an Khartoum nagin kabesera kan Anglo-Ehiptong Sudan. Dakul nagsasabi na an desenyo kan siyudad pig'ayog sa hitsura kan bandera nin Reyna Unido bilang simbolo kan pananakop kan mga Briton. An iba man nagsasabi na inarog kaini ngani an mga machine-gun pwedeng ipaitok sa pagarak'asak sa palibot kaini. Pero mayo man nin tunay na ebidensya na siring an mga tamang paliwanag.
[liwatón] Relasyon kan Amnayan asin Habagatan
Kan an Sudan nagin independiente taon 1956, an Khartoum nagin kabesera kan nasyon na Sudan. Poon kan an mga Briton nagharale na kan 1956, dai nang katoninongan igdi huli gayod ta naapora an paglito kan nasyon sa mga tagaSudan, bagay na napirit magsararo an Muslim na Norte na ibahon man an kultura sa mga Kristiyanong Sur. Poon kadto, 3.8 milyon katawo na an nagkagaradan, nagkaburungkal sa sadiring eneestaran o kun bako man, naraot na biyo an saindang pamumuhay.


text:
Heyograpiya
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
An heyograpiya (ha Griyego Yeιa, "tuna" ngan Ypaφeιv, "pagdeskribir" o "pagsurat" o "pagmapa") amo an siyensya nga nag-aaram han kalibutan ngan han mga kaangayan, mga sosyudad, ngan fenomena nga aada hini. Iton literal nga kahubad han Griyego amo iton "pagdeskribir o pagsurat mahitungod han Kalibutan". Hi Eratosthenes (275-195 B.C.) amo an syahan nga tawo nga naggamit han pulong nga "heyograpiya".


text:
Tokaido Shinkansen
An Tōkaidō Shinkansen (東海道新幹線) amo an syahan ngan orihinal nga Shinkansen nga linea nga nag-abre han 1964 nga nagdugtong han Tokyo ngan Shin-Osaka. Ginpapadalagan ini han Central Japan Railway Company.
[igliwat] Kasaysayan
An Tokaido Shinkansen nga linea syahan ginplano han 1940 komo usa nga 150 ka kilometros ha tagsa oras nga dedicated nga riles nga masumpay han Tokyo ngan Shimonoseki, nga magreresulta hin 50% ka malurulaksi kaysa han gimalaksihi nga express nga tren hadto nga panahon. An pagtikang han Gyera-Pankalibutan II naghunong han proyekto anay dida han mga syahan nga mga pagplano, bisan pa mayda mga ginbuho nga mga tunnel nga nagamitan ha pagtika-iha han ruta han Shinkansen nga ruta.
An aktwal nga paghimo han linea nagtikang han 1959 ngan natapos han 1964, ngan an syahan nga tren nagbiyahe tikang ha Tokyo ngadto ha Shin-Osaka han Oktubre 1 hadto nga tuig. An pag-abre han linea gin-igo nga mahaabot han 1964 Summer Olympics ha Tokyo, nga naghatag na nga daan hin internasyonal nga pagpakita han nasod. Ha orihinal an linea gintawag nga Bag-o nga Tokaido nga Linea.
An linea nagdara han ika-100 ka milyon nga pasahero han 1967, ug an ika-bilyon dida han 1976.
[igliwat] Mga Tren
Mayda tulo ka klase hin tren hiton linea: tikang ha gilalaksihi tubtob hit gimahinayi, an mga ini amo an Nozomi, Hikari, ngan Kodama. Damo nga mga tren napadayon pagbiyahe ngadto ha Sanyo Shinkansen, tubtob ha Hakata Station han Fukuoka.
TUpod han mga tren nga set hini nga linea an:
- 300 Series Kodama/Hikari
- 500 Series Nozomi
- 700 Series Nozomi/Kodama/Hikari Rail Star
[igliwat] Mga Estasyon
- Tokyo (東京)
- Shinagawa (品川)
- Shin-Yokohama (新横浜)
- Odawara (小田原)
- Atami (熱海)
- Mishima (三島)
- Shin-Fuji (新富士)
- Shizuoka (静岡)
- Kakegawa (掛川)
- Hamamatsu (浜松)
- Toyohashi (豊橋)
- Mikawa-Anjo (三河安城)
- Nagoya (名古屋)
- Gifu-Hashima (岐阜羽島)
- Maibara (米原)
- Kyoto (京都)
- Shin-Osaka (新大阪)


text:
Kugit
An kugit o kugit ha pagsurat amo ini pandugang nga tigaman hin agi o letra. Agsob liwat tinatawag ini nga diakritiko nga tigaman. Ini gin-gagamit agod hatagan hin ispisyal nga kahulogan in mga agi o sinurat.
[igliwat] Gamit hin kugit ha Winaray
Ha Winaray mayda tulo nga kugit nga ginagamit ha pagsurat[1][2]. Agsob ini gamiton ha daan ngan pormal nga Winaray. Ginagamit ini pagtigaman han kaluwas hin pulong ha Winaray. Ini nga mga kugit amo an.
- ( ´ ) kugit nga matarom (Kinatsila: acento agudo; Iningles: acute accent)
- ( ˋ ) kugit nga pagpasangko (Kinatsila: acento grave; Iningles: grave accent)
- ( ˆ ) kugit nga bari (Kinatsila: acento circumflejo; Iningles circumflex accent o angular accent).
Dida han iya Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan, hi Vicente I. de Veyra nagpahayag han paggamit han mga dirudilain nga kugit. Mahiunong han kugit nga matarom, ini daw "aada babawbawan hadton laton nga nahulogan han kusog ha pagluwas han usa ka pulong"[3]. An kugit nga pagpasangko ngan kugit nga bari ginagamit la ha kataposan nga laton (sílaba o syllable). Mahiunong han kugit nga pagpasangko, ini "aadto gagamita ha mga tiringgan nga pinasangko ha but-ol an pagluwas"[4]. Ngan han kugit nga bari, siring ni de Veyra, aadto ine nga kugit gagamita kon nagkakatagpo ha usa ngahaw nga laton an kusog han pagluwas ug an pagpasangko han tiringgan"[5]. Siring pa ni de Veyra nga kinahanglan gamiton an mga kugit kay kon diri gamiton ini ha pagsurat hin pamulong "magkakasrandag la an kusog ha pagluwas han tagsa nga iya laton"[6]
An ginhatag nga pananglitan ni de Veyra hini nga kagamit amo an pulong nga "suso" nga gintalaan niya ha nasunod.
- suso (bahin han lawas han tawo);
- susó (dire kamatuuran nga pagsuso)'
- susò (padot)
- susô (pangtion)
An pananglitan ha igbaw kinuha tikang han "Ortograpiya Han Binisaya" ni Vicente I. de Veyra.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Norberto Romualdez Bisayan Grammar and Notes on Bisayan Rhetoric and Poetics and Filipino Dialectology. Pagpahayag. Tacloban City. 1908
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ de Veyra
- ↑ de Veyra
- ↑ de Veyra
- ↑ de Veyra


text:
Sarawak
An Sarawak usa han duha nga mga estado o negeri han Malaysia ha isla o puro han Borneo. Kilalado ini nga Bumi Kenyalang (‘Tuna han mga Kalaw’), nahamutang ini ha kanawayan o amihanan-katundan nga dapit han isla. Amo ini an gidako-i nga estado ha Malaysia; an ikaduha nga gidako-i an Sabah, nahamutang ha dumagsaan o amihanan-sidlangan.
An administratibo nga kapital amo an syudad han Kuching nga mayda populasyon nga 579,900 (2006 nga census; Syudad han Kuching ha Salatan - 143,500; Syudad han Kuching ha Amihanan - 133,600; Padawan- ika-3 nga Milya/ ika-7 nga Milya/ ika-10 mga Milya - 302,800). An ngaran Kuching nangangahulogan nga 'oding' o 'misay' (kucing). Upod han mga dagko nga mga syudad ngan bungto amo an Sibu (pop. 254,000), Miri (pop. 263,000) ngan Bintulu (pop. 176,800). Sumala han kataposan nga census (han Disyembre 31, 2006), an populasyon han estado 2,357,500. An Sarawak, sugad han Sabah ha amihanan, usa nga multi-kultural nga estado nga waray etniko nga mayoriya. An kadam-an han mga katawhan han Sarawak mga diri-Muslim; mayda sobra 30 ka etniko nga diri-Malay nga mga lumadnon o tuminongnong nga mga grupo ha Sarawak.


text:
BWA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA that time of year again HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA!
AAHHH HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA. HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA brains HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA SwaG!oweenie! HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA HA....


text:
Hunyo
Iton Hunyo (tikang ha Linatín nga Iunius ngan sinurat ha Kinatsila nga junio) amo iton ika-unom nga bulan han tuig han Gregoriano nga Kalendaryo nga mayda kahalaba hin katloan (30) ka adlaw. An bulan ginngaranan tikang han diyosa Romana nga hi Juno, an asawa ni Jupiter ngan amo ha mga Romano kon ano ha mga Griyego an diyosa nga hi Hera.
Ha pagtikang hiton Hunyo, iton adlaw nasirang dida hiton constellation han Taurus; ha kataposan hiton Hunyo, an adlaw nasirang dida hiton constellation han Gemini.. Pero tungod han precession han mga equinox, iton Hunyo natikang nga iton adlaw aada hiton senyal nga astrolohikal nga Gemini, ngan natatapos pag-ada hiton adlaw dida hiton astrolohikal nga senyal ngan Cancer.
Ha Winaray, tinatawag liwat ini nga bulan nga Purukpukay.


text:
Brasil
An Brasil (pangaran na opisiál sa Portugés República Federativa do Brasil) sarong republikang pederatiba na nagibo sa pagkasaro nin mga 26 na estadong pederatibo asin an Distritong Pederal. Igua an banwá' nin 5.564 asin 183.987.291 na katawo. An sukol kan territorio naabot sa mga 8.514.876,599 km², boot sabihon, sakop kan nasión an 47% kan kontinenteng América del Sur.
An Brasilia an kapitál kan banwá', asin rinibayán kaini sa 1960 an dating kapitál na Rio de Janeiro. An pinakanaenot na kapitál kan nasión iyo an Salvador de Bahía, muya sabihon na ikatolong kapitál na an Brasilia.
Dating kolonia ini kan Portugal buda ini an únikong banwá' na Portugés an tataramón sa duwang kontinenteng Amérika. An sosiedad brasilenya saró' sa pinaka mayaman sa kalahi'an sa enterong kina'bán.


text:
Kapuropod-an Balear
An Kapuropod-an Balear o Kapuropod-an Baleares (ha Kinatsila ngan alternatibo nga pagtawag nga Winaray: Islas Baleares o Baleares; ha Kinatalan ngan opisyal nga pagtawag: Illes Balears[1]) usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahimo han mga puro o isla han kapuropod-an balear, nga nahamutang ha Dagat Mediterraneo, tapad han sinirangan nga baybayon han Peninsula Iberika. An kapital hini amo an Palma de Mallorca.
[igliwat] Pag-ngaran
- Kapuropod-an Balear an ngaran hini nga lugar ha pormal nga Winaray.
- Kapuropod-an Baleares usa nga alternatibo nga pagtawag hini nga lugar ha Winaray.
- Islas Baleares an ngaran ha Kinatsila ngan agsob gamiton han mga nagamit hin Kinatsila. Ini nga porma agsob gihapon nga ginagamit ha Winaray.
- Illes Balears an ngaran ha Kinatalan ngan sumala han balaod amo an opisyal nga ngaran.
[igliwat] An kapuropod-an
An kapuropod-an nahimo hin duha nga grupo hin mga isla ngan damolaay nga mga islote:
- An mga Gimnesias: Menorca, Mallorca ngan Cabrera ngan pira nga mga hagrani nga isla o puro (sugad han Dragonera, Conejera o an Isla del Aire).
- An mga Pitiusas: Ibiza (Eivissa en Kinatalan) ngan Formentera ngan mga distinto nga mga islahay nga nagpapalibot hini.
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ Estatuto de Autonomía de las Islas Baleares. Ginkita dida han 5 han Septyembre han 2007.


text:
Industriya
An industria (nga tikang han Linatin: industrius, "maduruto, mauyatom, mabuhaton") amo an kabahin han ekonomiya nga nahanunungod han paghimo hin mga baraligyaon. Amo ini an pagtápò han mga proseso ngan mga buruhaton nga may-ada komo ira panuyo an pagtransformar han mga materya prima ngadto hin mga produkto nga elaborado. Damo an magkadirudilain nga mga tipo hin mga industriya, segun han mga produkto nga ginhihimo. Pananglitan, an industriya hin pagkaon nahanunungod han mga paghimo han produkto nga karaonon sugad han keso, embutido, linata, mga irimnon ngbp. Para hiton funsyon hini, an industriya kinahanglan hin mga materya prima ngan kinukuhaan hin enerhiya para han pagtransformar hini nga mga materya.


text:
Ecuador
- Ini nga artikulo mahitungod han Nasod han Ecuador. Para han linea han ecuador o equator kitaa an ecuador terrestre
An Ecuador nga an opisyal nga pagtawag Republika han Ecuador (ha Kinatsila: República del Ecuador), usa nga nasod nga nahamutang ha kanawayan o amihanan-katundan nga dapit han Salatan nga Amerika. Usa ini nga representatiba nga demokratiko nga republika. Ginsasapitan ini han Colombia ha amihanan, han Peru ha sidlangan ngan ha salatan, ngan han Kalawdan Pacifico ha katundan. Usa ini han duha nga nasod ha Salatan nga Amerika (upod han Chile) nga waray linea upod han Brasil. Lakip liwat han nasod an Islas Galápagos ha Pacifico, mga 965 ka kilometro (600 ka milyas) ha katundan tikang han mainland. An Ecuador natabok han linea nga ecuador, ngan tikang hini ginkuha an ngaran, ngan mayda ini kahaluag nga 25,6371 ka kwadrado nga kilometro (98,985 nga kwadrado nga milyas). An kapital hini amo an Quito; an gidako-i nga syudad hini amo an Guayaquil.
[igliwat] Administratiba nga pagbahinbahin
An Ecuador ginbahin ngadto hin karuhaan kag upat (24) nga mga lalawigan o probinsya, ngan ini ginbahinbahin ngadto hin mga kanton (ha Kinatsila canton). An mga kanton liwat ginbahin ngadto hin mga parokya (parroquia). An mga parokya puyde mga urbana (sugad han kapital han lalawigan) o mga rural (an nahabilin nga teritoryo han mga lalawigan).


text:
Perú
An Peru (ha Kinatsila ngan pormal nga Winaray; Perú; ha Quechua ngan Aymara: Piruw) nga an opisyal nga pagtawag Republika han Peru (ha Kinatsila: República del Perú) usa nga nasod ha katundan nga Salatan nga Amerika. An syudad han Lima an kapital han nasod. Ginsasapitan ini ha amihanan han Ecuador ngan Colombia, han Brasil ha sidlangan, han Bolivia ha timugan, han Chile ha salatan, ngan han Kalawdan Pacifico ha katundan. Mayda ini komplehado nga heyograpiya tikang han kahitasan han Cordillera de los Andes ngan han mga sulog han Pacífico, nga nagdangat hin mga klima ngan kiritaon nga magdirudilain sugad han desierto nga mga dapit, an mga kahitas-an han Andes o an selva tropical han katubigan amazónica, nga naghahatag han nasod hin teritoryo nga dako hin pagkadirudilain hin mga natural nga katig-ayunan.
An teritoryo Peruano amo an lugar han Norte Chico mga sibilisasyon, usa han gima-ihai ha kalibutan, ngan han Imperyo Inca, an gidako-i nga estado ha Pre-Columbina nga Amerika. An Imperyo Espanyol nagsakop han rehiyon dida han ika-16 nga siglo ngan an nagtukod hin virreinato, nga naglakip han kadam-an han mga kolonya Espanyola ha Salatan nga Amerika. Katapos han pagkaada hin independensya dida han 1821, an Peru nagkaada hin mga panahon hin kasamokan ha politika ngan ha finansya pati gihapon hin mga panahon hin estabilidad ngan pagdukwag han ekonomiya.
An populasyon han Peru gin-estimar nga 28 ka milyon ngan ini multi-etniko nga naglalakip hin mga Tuminongnong o Lumad, mga Europeo hin katulinan, mga Asyan ngbp. Bisan man kon Kinatsila an opisyal nga yinaknan, damo nga mga tawo nayakan hin Quechua, Aymara o iba pa nga mga lumadnon nga mga yinaknan.
[igliwat] Administratibo nga pagbahinbahin
An Peru ginbahin ngadto hin mga 25 ka rehiyon ngan an probinsya han Lima. An tagsa rehiyon mayda na-elehido nga gobyerno nga mayda mangulo ngan konseho nga nasirbe hin upat-ka-tuig.[1] An mga yana nga rehiyon han Peru amo an mga han una tinatawag nga departamento ngan agsob pa gamiton an daan nga pagtawag kondi an opisyal nga designasyon ha ira mga rehiyon ngan mayda hira mga gobierno regional. Ini kabahin han proseso hin pagdesentralisar ngan pagrehiyonalisar han Peru.
An mga gobyerno rehiyonal naplano han pagpadukwag han rehiyon, nagbubuhat hin mga proyekto hin public investment ngan nagpapanguna hin mga buruhaton ha ekonomya ngan nagdudumara han tinatag-iyahan han publiko.[2] An probinsya han Lima gindudumara hin konseho hin syudad.[3]
[igliwat] Mga rehiyon
[igliwat] Mga lalawigan ha Peru
[igliwat] Mga probinsya nga mayda ispisyal nga status
[igliwat] Mga reperensya


text:
Dagat Mediterraneo
An Dagat Mediterraneo o Dagat Mediteranyo usa nga lawas hin katubigan o dagat o kalawdan nga nasulod nga bahin han Kalawdan Atlantico nga ginpalibutan han Mediterraneo nga rehiyon ngan haros mapalibutan hin tuna: ha amihanan han Europa, ha salatan han Africa, ngan ha sidlangan han Asya. An ngaran nga Mediterraneo nanganahulogan nga: "ha butnga han tunà"[1]. Naglalakip ini hin kahaluag nga mga 2.5 ka ribo o milyon nga km² (965,000 ka kwadrado nga milya), pero an nasumpay hini ha Atlantico (nga amo an Estrecho han Gibraltar) mga 14 ka km (9 ka mi) la an kahaluag. Ha oceanografiko, gintatawag ini nga Eurafricano nga Dagat Mediterraneo o an Europeo nga Dagat Mediterraneo agod maklaro ini tikang hin mga dagat mediterraneo ha iba nga mga lugar.
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ How did mediterranean sea get its name?. Yahoo Inc.: (approx. 06 May 2008). Ginkità dida han 06 January, 2009.


text:
Panuratan
An panuratan[1] o literatura[2] nga an literal nga kahulogan "pagkilala hin mga letra o agi" (tikang han Linatin littera letra o agi) amo an tawag han pagtutdo o pag-aram hin pagsurat ngan pagbasa hin maupay. Tawag liwat ini ha mga buhat hin arte, nga ha kultura han Katundan mga prose, naglalakip han fiksyon ngan diri-fiksyon, drama ngan siday. Ha kadam-an han kalibutan, an mga teksto puyde diri-sinurat gihapon ngan naglalakip hin mga genre sugad han epiko, leyenda, mito, ballad ngan iba pa nga mga forma hin yinakan-la-nga-siday ngan istorya.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Abuyen, Tomas A. DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog. National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3. Tuig 2005. Pakli Ihap 204.
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 203.


text:
Islas Canarias
An Islas Canarias (puyde liwat ha Winaray nga tawagon nga Kapuropod'an Canarias) usa nga kapuropod-an han Ginhadi-an han Espanya. Ini nga kapuropod-an pito nga mga isla nga nagtikang hin bulkan ha Kalawdan Atlantico. Nahimutang ini ha kalawdan tikang ha kanawayan o amihanan-katundan han Africa, Morocco ngan han Katundan nga Sahara. Ini nga kapuropod-an usa nga komunidad autonoma han Espanya.
Ini nga kapuropod-an o archipielago nahimo tikang hin pito nga mga puro o isla: El Hierro, La Gomera, La Palma ngan Tenerife, nga amo an naghihimo han probinsya han Santa Cruz de Tenerife; ngan Fuerteventura, Gran Canaria ngan Lanzarote, nga amo an nahimo han probinsya han Las Palmas.[1] Upod gihapon han Canarias an mga teritoryo hin isla han Archipiélago Chinijo (La Graciosa, Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este ngan Roque del Oeste) ngan an Isla de Lobos, nga ini hira kabahin han provincia de Las Palmas.
An pagkakapital o capitalidad han komunidad ginsasaro-an hin duha nga mga prinsipal nga syudad: Santa Cruz de Tenerife ngan Las Palmas de Gran Canaria; an lingkoranan han Mangulo o Presidente han Gobierno autonomo nagbabalhinbalhin hini nga duha hin mga panahon nga lehislatibo, ngan an lingkoranan han Vicepresidentela lain tikang han Presidente. An Parlamento de Canarias ada ha Santa Cruz de Tenerife, samtang an lingkoranan han Delegación del Gobierno nahamutang ha Las Palmas de Gran Canaria, mayda liwat usa nga Subdelegación del Gobierno ha tagsa hini nga duha nga syudad. Amo nga mayda equilibrio han duha nga mga kapital ha mga konseheriya ngan institusyon publika.
[igliwat] An Mga Isla
Ordenada tikang ha katundan ngadto ha sinirangan, an mga las islas Canarias amo an El Hierro, La Palma, La Gomera, Tenerife, Gran Canaria, Fuerteventura ngan Lanzarote. Ha amihanan tikang han Lanzarote mabiblingan an Archipiélago Chinijo. An islote de Lobos mabibilngan ha amihanan han Fuerteventura.
[igliwat] El Hierro
An isla nga El Hierro nga amo an isla nga pinakakatundan, nga mayda 268.71 ka km² amo an gigamayi han mga dagko nga isla ngan giguti-ayi hin tawo nga mayda 10,753 nga nangungkoy[2] (diri lakip an La Graciosa). An bug-os nga isla gindeklara nga Reserva han Biosfera han 2000.[3] Kilalado ini tungod han mga ehemplar hin sabina nga nahuhuypan han hangin; han daan nga kahoy nga Garoé, han lagarto nga higante o ibid ngan tungod han pag-agi han meridiano 0º kinukuha komo reperensya han Punta de Orchilla,[4] nga nahamutang ha katundan han isla. An kapital han El Hierro amo an Valverde.
[igliwat] La Palma
An isla nga La Palma, nga mayda 86.528 nga nangunkoy[2] ngan 708.32 ka km² amo in usa nga Reserva han Biosfera.[5] Mayda ini reciente nga aktibidad volkanika nga nakikit-an tikang han bulkan Teneguía, nga an katapusan nga pagbuto dida han 1971.[6] Dugang pa, amo ini an ika duha nga gihataasi han Canarias, upod han Roque de los Muchachos (2.426 ka metro) nga amo an punto nga mas elevado[7]. Ini nga tarimpugayan mabibilngan ha sulod han Parque Nacional de la Caldera de Taburiente, ngan nahamutang ha harani hini an Observatorio del Roque de los Muchachos han Instituto de Astrofísica de Canarias: dida mabibilngan an Gran Telescopio Canarias, nga pinaagi han espejo principal hini nga 10,40 ka m. hin diametro amo in usa han mga gidako-i nga teleskopyo optiko han planeta.[8] Tungod han marabung nga kabanwaan, an La Palma kilalado liwat nga "Isla Bonita".[9] An kapital hini amo an syudad han Santa Cruz de La Palma, nga diin gin-estableser an defensa han katawhan Canario o Diputado del Común.
[igliwat] La Gomera
An isla han La Gomera mayda kahaluag nga 369.76 ka km2 ngan amo an ikatulo nga isla nga giguti-ayi hin tawo, nga mayda 22,622 nga nangungukoy[2] . Ha heyolohiya, sinisiring ini nga usa han mga gima-ihai nga mga isla. An kapital hini amo an San Sebastián de La Gomera. Mabibilngan ha La Gomera ab Parque Nacional de Garajonay, nga gindeklara han Unesco han 1986 Patrimonio han Katawhan,[10] nga narepresenta hin maupay nga pananglitan hin kagurangan hin laurisilva. An isla amo an kataposan nga teritoryo nga nangadto-an ni Cristóbal Colón ugsa han iya pag-ulpot ha Amerika han iya biyahe hin descubrimiento han 1492: tungod hini tinatawag liwat an La Gomera nga "Isla colombina".
[igliwat] Tenerife
An Tenerife nga mayda kahaluag nga 2,034.38 ka km², amo an gihaloagi nga isla han Canarias.[11] Dugang pa, an mga 886,033 nga nangungkoy ngan mayda densidad nga 435 nga nangungkoy ha tagsa km²[2] amo nga ini an isla nga gidamo-i hin tawo ha Espanya. Mabiblingan dinhe an duha han mga prinsipal nga syudad han kapuropod-an: Santa Cruz de Tenerife ngan San Cristóbal de La Laguna. An Santa Cruz de Tenerife amo an lingkoranan han Parlamento de Canarias ngan han Cabildo de Tenerife. Amo ini an syudad nga gidamo-i hin tawo han lalawigan ngan kapital han isla, han lalawigan, ngan han Kapuropod-an Canario upod han Las Palmas de Gran Canaria. An La Laguna gindeklara nga Patrimonio han Katawhan han Unesco,[12] ngan dinhe an lingkoranan han Universidad de La Laguna (primera nga unibersidad han Canarias). Napili liwat tungod han ira importansya ha turista, in tulo pa nga mga syudad: Puerto de la Cruz ha amihanan ngan Arona ug Adeje ha salatan. Ada pa an Villa Mariana de Candelaria, nga diin mabilingan an ladawan han Virgen han Candelaria, nga amo an patrona ha isla ngan Patrona General han Canarias.[13] An patrona han Diócesis Nivariense amo an Virgen de los Remedios, ha La Laguna. An Tenerife kilalado tungod han klima hini nga "la isla de la eterna primavera" (an isla han dayon nga primavera).[14] Upod han mga protehido nga espasyo natural an Parque Nacional del Teide, nga gindeklara han UNESCO nga Patrimonio han Katawhan:[15] nga diin mabibilngan an tarimpungayan han Teide, nga mayda altitud nga 3,718 ka metros[7] amo an sinisiring nga atop han Espanya.
[igliwat] Gran Canaria
An Gran Canaria amo an isla nga gidamo-i hin tawo han lalawigan han Las Palmas, tungod han 829,597 nga nangungukoy dinhe. An kapital hini, an syudad han Las Palmas de Gran Canaria (381,123 nga molupyo[2]), amo liwat an usa han nagsasaro han kapitalidad han Canarias upod han Santa Cruz de Tenerife. An urbe amo an pinakadamo hin tawo han kapuropod-an, sugad han octava han España. Mga iba nga mga lokalidad nga importante amo an Telde, Vecindario, Arucas ngan Gáldar. Ha Teror mabibilngan an ladawan han Virgen del Pino, Patrona han Diosesis han Canarias.[16] An isla, nga mayda 1,560.1 ka km², mayda lidong nga forma nga bugkidon. Ha butnga nga macizo mabibilngan an Roque Nublo (1,813 ka m) ngan an Pico de las Nieves (1,949 m)[7], nga amo an gihataasi nga altura han isla. Mga ika-tulo nga bahin han teritoryo ginkatalogada han Unesco nga Reserva de la Biosfera.[17] An Gran Canaria mayda mga dirudilain nga mga baybayon nga dorada nga fina sugad han baybayon han Maspalomas, Playa del Inglés o Las Canteras. Dida han baybayon o playa han Pozo Izquierdo ginsasaurog hin tinu-ig in usa nga mga prueba han kalibutan hin windsurf han PWA.[18] Tungod han variedad han kiritaon an Gran Canaria tinatawag liwat nga "Un continente en miniatura".[19]
[igliwat] Fuerteventura
An Fuerteventura mayda kahaluag nga 1,659 ka km² nga amo an ikaduha nga isla nga gidako-i hin kahaluag, ngan an ikaduha nga isla nga pinaka-sidlangan. Han kaiha na hini, mabiblingan dinhi in dako nga pagka-erosionada: an gihataasi nga punto hini amo an Pico de la Zarza, nga mayda 807 ka m hin altura[7]. An istmo nga nagdungtong han península meridional han Jandía upod han iba nga bahin han isla naghimo hini nga baga hin may kahimo hin bota. Ha amihanan an parque natural han Dunas de Corralejo. Ha kataposan nga dekada, tungod hin aumento hin turismo (labi na ha Corralejo ha amihanan ngan an Punta de Jandía ha salatan), an Fuerteventura nagkaada anay hin pagdamo hin populasyon: ha yana, an nangungukoy hini 100,929 nga molupyo.[2] An kapital amo an Puerto del Rosario, nga mayda 35,293 nga molupyo.[2] Mga iba nga poblasyon nga importante amo an Corralejo, Gran Tarajal, Morro Jable ngan Jandía. Mga 2 ka km ha dumgasaan han isla amo an islote han Lobos, nga mayda 4.5 ka km2, nga kabahin han parke natural han Dunas de Corralejo ha Fuerteventura.
[igliwat] Lanzarote
An Lanzarote amo an isla nga pinaka-sidlangan, ngan usa han mga maiha na han kapuropod-an, bisan mayda bag-o nga aktibidad bulkanika. Mayda ini kahaluag nga 845.94 ka km²,[20] ngan populasyon nga 139.506 ka molupyo. An kapital hini amo an Arrecife, nga mayda 59.040 ka molupyo[2]. Kilalado dinhe an mga bulkan han Timanfaya, nga gintagaan hin ngaran nga Parque Nacional de Timanfaya, produkto hin mga pagbuto nga nahinabo ha panahon tikang han 1730 tubtob 1736. An gihataasi nga punto amo an Peñas del Chache, ha Macizo han Famara, nga mayda 670 ka metros[7]. An bug-os nga isla gindeklara nga Reserva hin Biosfera han 1993.[21] An prinsipal nga buruhaton ha ekonomiya amo an turismo nga nagtikang han pagpadukwag dida han mga tuig 60 ngan 70 han siglo XX. Dinhe nga isla natawo an arkitekto ngan artista nga hi César Manrique, an naghimo upod han iya mga buhat artistiko an Jameos del Agua, an Jardín de Cactus ngan an Mirador del Río.
[igliwat] Archipiélago Chinijo
An mga puro o isla ngan islote han Archipiélago Chinijo (La Graciosa, Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este ngan Roque del Oeste) nahamutang ha amihanan han Lanzarote. Gindudumara ini hra han Cabildo de Lanzarote ngan nadependa hira ha administrasyon han munisipyo han Teguise. An isla han La Graciosa amo an gidako-i nga mayda 29 ka km² ngan amo la an gin-uukyan. An populasyon mga harani 700 nga nangungukoy, amo ini nga nahimo han isla nga giguti-ayi hin populasyon nga isla han Canarias. An kapital insular amo an Caleta de Sebo, nga mayda sobra 600 ka molupyo.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Waray mga diputasyon hin probinsya sugad han lain nga dapit han España, kay an tagsa isla gindudumara hin cabildo, gawas han mga isla ngan islote han Archipiélago Chinijo, nga gindudumara han Cabildo han Lanzarote, ngan an Islote de Lobos, nga gindudumara han Cabildo han Fuerteventura
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 REAL DECRETO 1683/2007 INE.ES 29 de diciembre, 2008
- ↑ Pakli han UNESCO bahin han Reserva han Biosfera han El Hierro. Ha Iningles.
- ↑ Historia de El Hierro página web del Cabildo de El Hierro.
- ↑ Pakli ha web han UNESCO mahitungod han Reserva han Biosfera han La Palma. Ha Iningles.
- ↑ El nacimiento de un volcán Diario de Avisos
- ↑ 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 Altitud máxima y longitud de costas en la página web del ISTAC.
- ↑ Lista hin mga gidako-i nga teleskopyo reflektor. Pakli ni John M. Hill, ha Iningles.
- ↑ Página web de la Consejería de Turismo del Gobierno de Canarias sobre La Palma
- ↑ Impormasyon ha pakli ha web han Unesco ha Iningles
- ↑ Página web del ISTAC, fuente Anuario Estadístico de España 2005, Instituto Nacional de Estadística de España
- ↑ San Cristóbal de La Laguna en web de la Unesco
- ↑ Patrona del archipiélago Canario Página web de las Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María
- ↑ Turismo de Tenerife
- ↑ Impormasyon ha pahina web han Unesco ha Iningles
- ↑ An jurisdiksyon o yakan-balaod, naglakip han bug-os nga kapuropod-an tubtob han 1819 han paghimo-a han Diosesis Nivariense nga mayda yakan-balaod han provincia de Santa Cruz de Tenerife, nga ginlimitar han yakan-balaod han Diosesis han Canarias ha provincia de Las Palmas
- ↑ Pakli ha web han UNESCO bahin han reserva han Biosfera han Gran Canaria. Ha Ininglés
- ↑ Pakli han edisyon 2007 han [showUid=127&cHash=55293482d4 Gran Canaria PWA Grand Slam] (ha Iningles)
- ↑ Turismo de Gran Canaria
- ↑ Página web del ISTAC
- ↑ Lanzarote, Reserva de la Biosfera. Página del Cabildo Insular.


text:
Republika han Tsina
An Republika han Tsina, agsob tawagon nga Taiwan tikang han mga tuig 1970, amo an usa nga estado ha sidlangan Asya. Nagtikang ini ha usa-ka-partido nga estado, nga may bug-os nga pagkilala han mga kanasoran, nga may hurisdiksyon ha bug-os nga Tsina. Pero naging usa ka demokratiko damo-ka-partido nga estado nga may talagudti nga pagkilala han kanasoran, ngan an mga nabibilin nga hurisdikyon amo nala an Taiwan ngan an mga gudti nga isla hini. Pero ha yana, mayda gihap mga de facto nga relasyon ha damo nga mga nasod. An kapital hini amo an Taipei.


text:
François Mitterrand
Hi François Maurice Adrien Marie Mitterrand ([fʁɑ̃swa mɔʁis mitɛˈʁɑ̃] ( pamati-a), 26 han Oktubre 1916 – 8 han Enero 1996) amo an ika-upat nga Mangulo han Fransya nga napili ha ilarom han ika-Lima nga Republika, nga nag-alagad tikang han 1981 tubtob han 1995. Komo manguna han Partido Sosyalista, hiya la an tawo tikang ha pulitika nga wala nga ha yana napili nga Mangulo ha ilarom han ika-Lima nga Republika.
Ha nakikita nga pag-influensar tikang ha pamilya, nagtikang hi Mitterrand han iya kinabuhi ha politika ha nasyonalista nga tuo. Nag-alagad hiya ha ilarom han Rehimen nga Vichy ha syahan nga mga tuig hini. Kundi ha sunod, inmapi hiya han Resistensya, binmalhin ha wala, ngan nagkapot hin puwesto ha ministeryo hin binalikbalik ha ilarom han Ika-Upat nga Republika. Ginpatok niya an pagtukod ni de Gaulle han ika-Lima nga Republika. Bisan man kon ha pira nga panahon, nag-usa hiya nga tawo ha politika, nakalupig hin pagmaneobra hi Mitterrand han iya mga ka-ribal ha pagin-kandidato han wala ha tagsa nga pinili-ay hin pagkamangulo tikang han 1965 tubtob han 1988, gawas han 1969. Napili hiya nga Mangulo han Mayo 1981 nga piniliay hin pagkamangulo, ngan napili hiya hin utro han 1988 ngan nagkapot hin puwesto tubtob han tuig 1995.
Gin-imbitar ni Mitterrand an Partido Komunista ngadto han iya syahan nga kagamhanan, usa nga kontrobersyal nga buhat hadto nga panahon. Ha hini nga panhinabo, nagapos an mga Komunista nga mga ilarom nga kapadis ngan, imbis nga makakuha hin bentaha, an ira suporta na-iban. Binmaya hira han gabinete han tuig 1984. Ha syahan nga bahin han iya una nga panahon hin pagkamangulo, nagsunod hi Mitterrand hin radikal nga programa ekonomika, nga naglakip hin pagnasyonalisar hin pira nga mga importante nga kompanyiya, kundi katapos hin duha ka tuig nga mayda krisis an ekonomiya, binmalhin hi Mitterrand han iya pamalakad. An iya polisiya ha langyaw ngan ha depensa nagpadayon han mga polisiya han mga nanguna ha iya hin pagkamangulo nga mga Gaullista. An iya pakisabot upod kan Helmut Kohl nagpadukwag han pag-integrar han Europa pinaagi han Kasabotan han Maastricht, kundi an iya pagkarawat han Aleman nga pagkahibalik hin pagka-usa diri gud duro nga iya karuyag. Nakaduha hiya napiritan pinaagi hin kawara hin mayoriya ha parlamento ngadto hin "mga kagamhanan hin pagkohabitar" upod hin mga konserbador nga mga gabinte nga ginpamunoan nira Jacques Chirac (1986–88), ngan Édouard Balladur (1993–95). Waray mag-abot hin 8 ka bulan katapos hin pagbaya ha poder, namatay hi Mitterrand tikang hin kanser ha prostate nga iya ginpaninguha nga tagoon han panahon han iya pagkamangulo.
Gawas han iya paghimo nga makadaog an Franses nga Wala ha piniliay, nagdumara hi Mitterrand han pagsaka han Partido Sosyalista ha pagdominar han Wala, ngan han pag-iban han impluwensya han makusog-han-una nga Partido Komunista (komo bahin han botos han katawhan dida han syahan nga vuelta han pinili-ay hin pagkamangulo, ginmutiay an mga Komunista tikang hin hitaas nga 21.27% han 1969 ngadto hin 8.66% han 1995, ha kataposan han ikaduha nga panahon hin pagkamangulo ni Mitterrand, ngan ngadto hin 1.93% han 2007 nga pinili-ay). Ha iya panahon ha poder, hi Mitterrand makusog nga nagbandilyo hin kultura ngan nag-implementar hiya han iya mga mahal nga "Grands Projets".
[igliwat] Igkasi-Prinsipe han Andorra
Han 2 han Pebrero 1993, ha iya kapasidad komo igkasi-prinsipe han Andorra, hi Mitterrand ngan hi Joan Martí i Alanis, nga amo an Obispo han Urgell ngan usa liwat gihapon nga igkasi-Prinsipe han Andorra, nagpirma han bag-o nga konstitusyon han Andorra, nga gin-aprobahan pinaagi hin referendum dida han prinsipado.


text:
Indya
An Indya o India (ha Devanagari: भारत > Bhārat), nga an opisyal nga pagtawag Republika han Indya (Bhārata Gaṇarājya), usa nga nasod ha Salatan nga Asya. Amo ini an ikapito nga gidako-i nga nasod ha kahaluag hin heyograpiya, an ikaduha nga gidamo-i hin populasyon nga nasod, ngan an gidamo-i hin populasyon nga liberal nga demokrasya ha kalibutan. An India mayda lapyahan hin labaw hin pito ka yukot ka kilometro, nga gindelimitar han Kalawdan Indiano ha salatan, han Dagat Arabo ha katundan, ngan han Bahia han Bengal ha sidlangan. Ginsasapitan an India han Pakistan ha kalondan; han Tsina, Nepal ngan Butan ha dumagsaan o amihanan-sidlangan; ngan han Bangladesh ngan Myanmar ha sidlangan. Ha Kalawdan Indiano, an Indya harani han Sri Lanka, Maldivas ngan Indonesya.
[igliwat] Mga estado ngan teritoryo han union
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ State Emblem -Inscription. National Informatics Centre(NIC). Ginkità dida han 2007-06-17.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 India. International Monetary Fund. Ginkità dida han 2008-10-09.


text:
Colombia
An Colombia nga ha opisyal nga pagtawag Republika han Colombia (ha Kinatsila: República de Colombia), usa nga nasod ha kanawayan o amihanan-katundan nga Salatan nga Amerika o América del Sur. Ginsasapitan an Colombia ha sidlangan han Venezuela[1] ngan Brasil;[2] han Ecuador ngan Peru ha salatan ;[3] han Dagat Caribe ha amihanan; ha kanawayan han Panama; ngan han Kalawdan Pacifico ha katundan. An Colombia mayda liwat mga pag-ultan ha dagat upod han Jamaica, Haiti, an Republika Dominicana, Honduras, Nicaragua ngan Costa Rica.[4][5] An amo an ika-26 nga gidako-i nga nasod ha kalibutan ngan an ika-upat nga gidako-i ha Salatan nga Amerika (sunod han Brasil, Argentina, ngan Peru). Amo ini an ika-29 nga gidako-i hin populasyon nga nasod ha kalibutan ngan an ikaduha nga gidako-i ha Salatan nga Amerika, sunod han Brasil. An Colombia amo an mayda han ikatulo nga gidako-i nga populasyon nga nayakan hin Inespanyol o Kinatsila ha kalibutan sunod han Mehiko ngan Espanya.
[igliwat] Mga administratibo nga pagbahin-bahin
An Colombia ginbahin ngadto hin katloan kag duha (32) nga mga departamento ngan usa nga distrito hin kapital, nga gintatratar komo usa nga departamento (an Bogotá amo liwat an kapital han departamento han Cundinamarca). An mga departamento ginbahin-bahin pa ngadto hin mga munisipyo, nga an tagsa hini mayda lingkoranan hin munisipyo, ngan an mga munisipyo liwat ginbahin ngadto hin mga corregimiento. An tagsa departamento mayda lokal nga kagamhanan o gobyerno upod hin gobernador ngan asamblea nga direkta nga na-elihido hin upat-ka-tuig nga pagsirbe. An tagsa munisipyo pinamunoan hin alkalde ngan konseho, ngan an tagsa corregimiento hin elehido nga corregidor.
Dugang han kapital, siyam nga mga syudad gindesignar nga mga distrito (baga hin mga ispisyal nga munisipyo), tungod hin mga ispisyal nga nagpapaiba nga kinaiya hinin nga mga syudad. Ini nga mga syudad amo an Barranquilla, Cartagena, Santa Marta, Cúcuta, Popayán, Tunja, Turbo, Buenaventura ngan Tumaco. Mayda mga departamento nga mayda mga lokal nga administratibo nga mga ubos nga pagbahin, nga diin an mga bungto nga damo hin tawo ngan mga munisipyo mga hagrani (sugad pananglitan ha Antioquia ngan Cundinamarca). Kon diin an mga departamento mayda gamay nga populasyon ngan mayda mga problema hin seguridad (sugad pananglitan han Amazonas, Vaupés ngan Vichada), mga ispisyal nga adminstratibo nga pagbahin ginagamit, sugad hin "departamento ngacorregimientos", nga baga hin sagol hin munisipyo ngan hin corregimiento.
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ Gerhar Sandner, Beate Ratter, Wolf Dietrich Sahr and Karsten Horsx (1993). Conflictos Territoriales en el Mar Caribe: El conflicto fronterizo en el Golfo de Venezuela (ha Spanish). Biblioteca Luis Angel Arango. Ginkità dida han 2008-01-05.
- ↑ The Geographer Office of the Geographer Bureau of Intelligence and Research (1985-04-15). Brazil-Colombia boundary (ha English). (PDF) International Boundary Study. Ginkità dida han 2008-01-05.
- ↑ CIA (2007-12-13). Ecuador. World Fact Book. Ginkità dida han 2008-01-05.
- ↑ (Kinatsila) Tratados Internacionales limítrofes de Colombia
- ↑ (Kinatsila) Colombia - Limites territoriales


text:
Agrikultura
An pag-uma o agrikultura amo an paghimo hin pagkaon, tubong, fiber ngan iba pa nga mga butang ha sistematiko nga pagbuhî hin kahayopan ngan pagpatubo hin mga tanom. An pulong nga agrikultura tikang han Linatin nga agri o ager nga nangangahulugan hagna ngan cultura nga nangangahulugan pagmangno. An literal nga kahubad han pulong amo an pagmangno han tuna hin hagna. Ha yana nga kagamit, an pulong nga agrikultura naglalakip han ngatangan nga buruhaton nga nanginginlabot han paghimo hin pagkaon/tubong/fiber, pati an mga tekniko hin pagbuhî ngan "pagproseso" hin kahayopan. An agrikultura amo gihapon an halipot nga pamulong han pag-aram han pagbuhat han agrikultura — nga kilalado ha pormal nga siyensya hin agrikultura.


text:
Marso
An Marso amo an ikatulo nga bulan han tuig ha Gregoryano nga Kalendaryo ngan usa han pito nga Gregoryano nga bulan nga mayda katloan kag usa (31) nga adlaw. Ha Winaray, tinatawag gihapon ini nga bulan nga Karayapanhon.
Natikang iton Marso (ha astrolohiya, diri-sidereal) nga iton adlaw ada hiton sinyas han Pisces ngan natapos dida hiton sinyas han Aries. Ha astronomiya, iton adlaw natikang dida hiton kabitun-an han Aquarius ngan natapos dida hit kabitun-an han Pisces.
Ha daan nga Roma, an Marso tinatawag nga Martius, ginngaranan tikang han Romano nga diyos han pan-gubat o pan-gyera ngan an bulan ginkikita nga buynasan nga takna pagtikang hin gyera. Tikang dinhe an ngaran ng Martius amo an nagin marzo ha Kinatsila, ngan marso ha Winaray.
An March ha pagtikang amo an syahan nga bulan han Romano nga kalendaryo tungod kay an mga tighagkot o invierno nga mga bulan han Enero ngan Pebrero diri angay hin pan-gyera, nga amo an esensya hin bisan ano nga estado Italiko. An reporma han kalendaryo ni Julio Cesar han 45 u.k. (45 BC/BCE) amo an nagtikang han tuig nga dida han Enero 1. An tradisyon nga pagtikang han tuig ha Marso nagpadayon ha iba nga mga nasod hin maiha. An Enero 1 ginhimo la nga Adlaw han Bag-o nga Tuig ha Fransya han 1564. Gran Bretanya ngan an iya mga kolonya nagpadayon paggamit han March 25 tubtob han 1752, an tuig mismo nga nagpili hira han Gregoryano nga kalendaryo.
Ha kinadaan nga Helleniko nga sibilisasyon, an Marso tinatawag nga Anthesterion. Ha daan nga Hinapon nga kalendaryo, tinatawag an bulan nga Yayoi (弥生). Ha Finnish, tinatawag an bulan nga maaliskuu, nga diri nasasabtan kon tikang ini diin.
Ha kasaysayan, lakip ha mga ngaran han Marso an Saxon nga pulong Lenctmonat, ginngaranan tungod han equinox ngan han pagtitikahalaba han mga adlaw ngan an nagin kasugad-in-ngaran han Lent. An mga Saxon natawag gihapon hanMarso nga Rhed-monat (tikang han ira diyosa nga hi Rhedam); an mga hadto nga Briton nagtawag han bulan nga hyld-monath (buot sidnong matunog o mabagyo).
[igliwat] Mga Panhinabo han Marso
- Mardi Gras (Dida hiton nahahamutnga tikang hiton Pebrero 3 tubto Marso 9 ha diri-leap year o Pebrero 4 tubtob Marso 9 kon leap years)
- Marso 7 - National Wag Day (Australya)
- Abohon nga Miyerkoles (Dida hiton panahon tikang han Pebrero 4 tubtob Marso 10)
- Adlaw ni San David (Marso 1)
- Adlaw ni San Patricio (St. Patrick's Day) (Marso 17)
- An equinox nga tinatawag nga vernal o primavera nga equinox ha amihanan nga hemisfero ngan an otonyo nga equinox ha salatan nga hemisfera nanhihinabo hin mga petsa nga nalain tikang hiton Marso 19 tubtob Marso 21 (ha UTC).
- Biyernes Santo (Dida hiton usa nga petsa tikang hit Marso 20 tubtob Abril 23)
- Dominggo han Pagkabanhaw (Dida hiton usa nga petsa tikang hit March 22 tubtob April 25)
[igliwat] Trivia
- Iton Marso natikang hiton amo la gihapon nga adlaw han semana sugad han Pebrero labot la hiton leap year, an hiton sugad liwat nga adlaw han semana han Nobyembre ha tagsa tuig.


text:
Paraguay
An Paraguay (ha Guarani: Paraguái), nga an opisyal nga pagtawag Republika han Paraguay (Kinatsila: República del Paraguay ; Guaraní: Tetã Paraguái), amo han usa han mga duduha la nga ginpalibutan hin tuna nga nasod ha Salatan nga Amerika (upod han Bolivia). Nahamutang ini han duha nga mga pangpang o dapit han Salog Paraguay ngan ginsasapitan ini han Argentina ha salatan ngan ha habagatan, han Brasil ha sidlangan ngan ha dumagsaan, ngan han Bolivia ha kanawayan. Tungod han pagkabutnga hini nga kahamutang ha Salatan nga Amerika, an nasod agsob tawagon nga Corazón de América — Kasingkasing han Amerika.[1]
[igliwat] Ngaran
An nasod gin-ngaranan tungod han Salog han Paraguay nga naagi hin pagsulog ha butnga han nasod tikang ha amihanan ngadto ha salatan. Mayda mga upat ka bersyon para han gintikangan han ngaran han salog. An literal nga kahubad tikang ha Guaraní amo an Para = ha damo nga mga kolor; Gua = tikang ha o tinatag-iyahan han o lugar; Y = tubig o salog o danaw. Ini puyde magresulta hin:
Damo nga mga kolor tikang han tubig (posible tungod han pagkita han adlaw dida han tubig o an mga pikoy ha daplin han tubig)
[igliwat] Administratibo nga pagbahinbahin
An Paraguay mayda napulo kag pito nga mga departamento ngan usa nga distrito capital. Ini, upod han ira mga kapital amo an:
- I - Concepción - (Concepción)
- II - San Pedro - (San Pedro)
- III - Cordillera - (Caacupé)
- IV - Guairá - (Villarrica)
- V - Caaguazú - (Coronel Oviedo)
- VI - Caazapá - (Caazapá)
- VII - Itapúa - (Encarnación)
- VIII - Misiones - (San Juan Bautista)
- IX - Paraguarí - (Paraguarí)
- X - Alto Paraná - (Ciudad del Este)
- XI - Central - (Areguá)
- XII - Ñeembucú - (Pilar)
- XIII - Amambay - (Pedro Juan Caballero)
- XIV - Canindeyú - (Salto del Guairá)
- XV - Presidente Hayes - (Villa Hayes)
- XVI - Alto Paraguay - (Fuerte Olimpo)
- XVII - Boquerón - (Filadelfia)
An mga departamento ginbahinbahin ngadto hin mga distrito.


text:
Arté
An arté[1] amo an tawag hin dirudilain nga mga buruhaton ngan mga butang, ngan puyde ini gamiton pagtawag hin bisan ano o ngatanan han mga sinisiring nga the arts o mga arte, upod an musika, literatura ngan iba pa nga mga porma. Agsob ini nga pulong gamiton ha pagtawag han sinisiring nga mga arte visual, upod han mga media han pintura, iskultura, ngan paghimmo hin mga print. An aestetiko amo an sanga ha pilosopiya nga nananunugod hiton arte.
Ha kasahiran, an arte usa nga produkto han buruhaton han katawhan, nga ginhihimo agod ma-stimulate an mga panhunahuna ngan pag-abat; pinaagi hin pagpahayag hin mga pinamati ngan/o kondi man mga idea. Gawas hini nga pamahayag, waray ginkakasabot nga kahubad han arte, kay mahin-iya an pagdelinear han mga katubtuban han "arte".
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 18.


text:
An Gresya o Grecia (ha Griyego nga yinaknan: Eλλάδa [kaluwas Ellada] o Eλλάς [kaluwas Ellas]) nga kilalado ha opisyal nga Republika Hellenika (ha Griyego: Eλλnvιkή Anuokpatίa o Elliniki Dimokratia)[5] usa nga nasod ha timugan o salatan-sidlangan nga Europa. Nahamutang ini ha salatan nga dapit han Peninsula Balkanika o Rawis han Balkanika. Mayda ini mga linea hin pagsapit upod han Albanya, an Republika han Macedonia[6] ngan Bulgaria ha amihanan, ngan han Turkeya ha sidlangan. An Dagat Aegeo nahamutang ha sidlangan ngan salatan han mainland o dig-on nga tuna han Gresya, samtang an Dagat Ionico nahamutang ha katundan. An duha nga kabahin han Sinirangan nga Meditteraneo nga nahanunungod han Gresya mayda damo nga mga isla, isleta ngan bato nga mga isla.
[igliwat] Administratibo nga pagbahinbahin han Gresya
-
Prinsipal nga barasahon: Mga periferya han Gresya
-
Prinsipal nga barasahon: Mga prefektura han Gresya
Ha administrasyon, an Gresya ginbahin ngadto hin mga rehiyon o periferya (πepιφέpeιeς ha Griyego) ngan ini ginbahinbahin ngadto hin kalim-an kag usa nga mga prefektura o nomoi (ha Griyego nomos kon uusa nomoi kon sobra usa). Mayda liwat usa nga autonomo nga estado, an Bukid Athos (ha Griyego: Όpoς Άθwς, Oros Athos nga tinatawag liwat nga ΆYιov Όpoς, Hagion Oros, "Baraan nga Bukid"), nga nagsasapit han periferya han Butnga nga Macedonia.
[igliwat] Mga kasarigan


text:
Rio de Janeiro
An syudad han Rio de Janeiro (lokal nga Pinortuges nga pagluwas: [ˈʁiu dʒi ʒaˈnɛjɾu],[1] Salog han Enero), nga an bug-os nga ngaran ha pagtikang São Sebastião do Rio de Janeiro (San Sebastian han Salog han Enero), amo an kapital han estado han Rio de Janeiro ngan amo an ikaduha nga gidako-i nga syudad han nasod Brasil. Ini amo gihapon an ikatulo nga gidako-i nga metropolitana nga kahaluag ngan aglomerasyon ha Salatan nga Amerika[2][3] ika-6 nga gidako-i ha mga Amerika, ngan ika-26 ha kalibutan.[4]
An syudad amo an ulohan o kapital han Brasil hin haros duha ka siglo, tikang han 1763 tubtob han 1815 han panahon nga kolonyahanon nga Portuges, tikang han 1815 tubtob han 1821 komo ulohan han Gin-usa nga Ginhadi-an han Portugal, Brasil ngan han Algarves, ngan tikang han 1822 tubtob 1960 komo ulohan hin naglulugaring nga nasod. Gin-agnayan an Rio nga Cidade Maravilhosa o "Urusahon nga Syudad".
An Rio de Janeiro in nagrerepresentar han ikaduha nga gidakoi nga GDP han nasod (ngan ika-30 nga gidakoi ha kalibutan, nga ginbabanabanahan nga may-ada 343 bilyones reais (IBGE/2008), ngan ini in mga ulobuhatan han duha nga mga dagko nga Brasilhanon nga companya - Petrobras ngan Vale, ngan mga dagko nga companya han lana ngan teleponyo ha Brasil, labot la han mga gidakoi nga conglomerato han medya ngan companya han communicasyon ha Salatan nga America, an Mga Katig-uban Globo. Balay hin damo nga mga unibersidad ngan mga instituto, ini an ikaduha ha gidakoi nga pamumutnga han panhalikat ngan panpadukwag ha Brasil, nga may-ada 17% han nasodnon nga produksyon syentifico - sumala han 2005 nga datos.
An Rio de Janeiro in ginkakadtoan nga dagkonbungto ha salatan nga hemisfero ngan in bantog ha natural nga kalibungan, mga karisyuhan carnival, samba, Bossa Nova, ngan mga dagat balneario sugad han Barra da Tijuca, Copacabana, Ipanema, ngan Leblon. An iba nga gibantogi nga tigaman ha pagdugang han mga dagat in naglalakip an higante nga estatuwa han Cristo nga Manurubos ('Cristo Redentor') ha bawbaw han Bukid Corcovado, nga ginngaranan nga usa ha Pito ha Bag-o nga Makalilisang ha Kalibutan; bukid Tinapay hin Asukar (Pão de Açúcar) lakip an iya de cable nga kotse; an Sambódromo, ngan Estadio Maracanã, usa ha gidakoi nga estadio panfotbol ha kalibutan. An 2016 Katpaso nga Olimpico in mahihitabo ha Rio de Janeiro, kun diin matitigamnan nga syahan nga makapot an usa nga Salatan Americanhon nga dagkonbungto hini nga panhitabo. Igdudumara liwat an kataposan nga mulay han 2014 FIFA World Cup ha kanan Rio Estadio Maracanã.
[igliwat] Heyograpiya
An Rio de Janeiro in nahamutang ha kanan Brasil Atlantico baybayon nga dapit, harani ha Tropico han Capricorn, kun diin an baybayon hin naatubang pasinirangan-katundan. Kadak-an naatubang pasalatan, an syudad in nahitukod ha sabang hini nga bagis nga baybayon, Bahia han Guanabara, ngan an iya pasakob in gintitigamnan hin usa nga katungtungan hin tuna nga gintatawag nga Tinapay hin Asukar (Pão de Açúcar) – usa nga nakikilal-an ha syudad.
An Sentro, an kabutngaan han Rio, in natungtong ha mga patag han katundan nga baybayon han Bahia han Guanabara. An durudako nga bahin han syudad, agsob gintatawag nga Sona Amihanan, in naunat pakadto ha dumagsaan han mga patag nga naglalakip han pandagat ngan pantuna nga mga sedimento ngan mga bukid-bukid ngan pipita nga batoon nga mga bukid. An Salatan nga Sona han syudad, nga naabot han mga kadagatan, in mayda katubtuban tikang ha Sentro ngan tikang ha Amihanan nga Sona pinaagi hann baybayonon nga mga bukid. Ini nga mga bukid ngan mga pungtod in mga lapos han Serra do Mar ha kanawayan, an daan nga gneis-granito nga kadena hin kabugkiran nga nagpoporma han mga salatan nga mga pakiling nga katunaan han Brasilhanon nga mga Hitaas nga Katunaan. An kadak-an han Katundan nga Sona, in nauutod han bukidnon nga mga katunaan, nga maaabot pinaagi han mga bag-o nga dalan ngan tunel ka kataposan han ika 20 nga gatostuig.
An popyulasyon han syudad han Rio de Janeiro, nga aada ha kahaluag nga 1,182.3 kilometro kwadrado (456.4 milya kwadrado), in ginbabanabanahan nga aada ha 6,100,000. An popyulasyon han durudako nga lugar metropolitana in ginbabanabanahan nga aada ha 11-13.5 milyones. Ini an kanan Brasil ulohan tubtob 1960, kun diin ginsaliwanan han Brasilia. An mga monupyo han syudad hin ginkikilala nga Cariocas. An buhatanon nga awit han Rio amo an "Cidade Maravilhosa".
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Ha kalain nga Brasilenyo nga Pinortuges nga ginyayakan ha Rio de Janeiro, sumala han Larousse Concise Dictionary: Portuguese-English, 2008, p. 339 (nga diin an mga pagluwas "refletem a língua falada no Rio de Janeiro"). An Europeo nga Pinortuges nga pagluwas amo an: [ˈʁiu dɨ ʒɐˈnɐjɾu]
- ↑ R.L. Forstall, R.P. Greene, and J.B. Pick, "Which are the largest? Why published populations for major world urban areas vary so greatly", City Futures Conference, (University of Illinois at Chicago, July 2004) – Table 5 (p.34)
- ↑ City Population agglomeration list. City Population. Ginkuhà dida han Hulyo 30, 2009.
- ↑ Rio 2016. Rio 2016. Ginkità dida han Marso 14, 2010.


text:
Xanana Gusmão
- Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray
Hi Kay Rala Xanana Gusmão GCL (natawo ha ngaran nga José Alexandre Gusmão, han Hunyo 20 1946) usa nga kasanhi nga militante nga amo an syahan nga Presidente han Sinirangan nga Timor, nga nagsirbe tikang han Mayo 2002 tubtob Mayo 2007. Ha urhe hiya an nagin ika-upat nga Primer Ministro han Sinirangan nga Timor dida han Agosto 8 2007.[1]
[igliwat] Mga reperensya
- ↑ "Gusmao sworn in as East Timor PM", Al Jazeera, Agosto 8, 2007.


text:
Sinugboanon
An Sinugboanon (o Cebuano o Sebwano) usa nga Binisaya nga yinaknan. Lumad ini nga yinaknan ha Butnga nga Kabisay-an ngan mga bahin han Mindanao. Sugad hiton Winaray, may ada gihapon iton iba-iba nga Sinugboanon: Sinugboanon han Cebu, han Leyte (Kana), han Salatan nga Leyte, han Bohol, han Biliran, ngan han Mindanao. An Sinugboanon han Salatan nga Leyte ngan han Bohol may ada mga kaibahan kun ikukumpara ha Sinugboanon han Cebu tungod ha ira paggamit hiton j imbis nga y.
Siya [Cebu] → Sija [Leyte ngan Bohol] Pinya [Cebu] → Pinja [Leyte ngan Bohol]


text:
Averroes
Hi Abū 'l-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd (Inarabo: أبو الوليد محمد بن احمد بن رشد), mas kilala nga Ibn Rushd (Inarabo: ابن رشد), ngan ha literatura ha Europea Averroes (kaluwas /əˈvɛroʊ.iːz/) (1126 – 10 Disyembre 1198), amo an usa ka malarang nga Andalusyano-Arabo Muslim: makarit ha pilosopiya han Islam, Teyolohiya Islam, balaud han Maliki ngan hurisprudensya, lohika, psycholohiya, politiko, teyorya han musika Arabo, ngan syensya han medisina, astronomiya, heograpiya, matematika, pisiko ngan mekanika Celeste. Natawo hiya ha Córdoba, Al Andalus, ha yana nga Espanya ngan namatay ha Marrakech, ha yana nga Morocco.


text:
Talaan hin mga Mangulo han Estados Unidos
Ha ilarom han Batakan Balaud han Estados Unidos, an Mangulo han Estados Unidos in an ulo han estado ngan ulo han kagamhanan han Estados Unidos. Ha pagiging pinuno han sanga hit tagapagpatuman ngan ulo han kagamhanan federal ha pankabug-osan, an mangulohan in an gihataasi nga buhatan political han Estados Unidos ha impluwensiya ngan pagkakilala. Hiya liwat an Pinuno-nga-Tagasugo ha Nakaarmas nga Kusog han Estados Unidos. An mangulo in diri direkta nga ginpipili ha upat-ka-tuig nga termino han Kolehiyo Electoral (o ha pinaagi han Camara de Representante kon an Kolehiyo Electoral in diri makahatag hin mayorya absoluta ha bisan hin-o nga tawo). Tikang ha pagratifica han ika-duhakanapulo-kagduha nga pagliwan han Batakan Balaud han Estados Unidos ha 1951, waray tawo an poyde mapili ha buhatan han mangulo ha labaw ha duha ka beses. Kun linmingkod ha labaw han duha ka mga tuig ha termino nga may nahauna, diri na gintutugutan ini nga tawo nga mapili utro ha labaw han usa nga piniliay. Ha pagkamatay, pagbul-iw hit pwesto, o ha pagkatanggal tikang ha buhatan han mangulo nga nalingkod, an Sugbong Mangulo an masunod nga makapot han buhatan.


text:
Kaarangay:Estados Unidos
Mga ubos-nga-kaarangay
Ini nga kaarangay mayda han mga nasunod nga 5 nga mga ubos-nga-kaarangay, tikang hin 5 nga kabug-osan.
E
- Mga Estado han Estados Unidos (50 C, 50 P)
M
- [×] Mga Mangulo han Estados Unidos (44 P)
- [×] Mga syudad han Estados Unidos (43 P)
P
- Puerto Rico (8 C, 8 P)
S
- [×] Mga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos (48 P)
Mga pakli ha kaarangay nga "Estados Unidos"
An mga nasunod nga 60 ka mga pakli aada hini nga kaarangay, tikang hin 60 nga kabug-osan.


text:
Latontiringgan
An latontiringgan[1][2] usa nga tunog nga diin duha nga tiringgan nahimo hin usa nga laton.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Agustin El O'Mora "Kasurat diri Sinukol". Ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.


text:
Humay
An humay, monocot nga mga tanom Oryza sativa o Oryza glaberrima. It iya pinarotan nga liso in gintatawag nga bugas. Komo usa ka grano cereal, ini an panguna nga pagkaon hin dako nga bahin han kanan kalibutan katawhan, labi na ha Sinirangan nga Salatan Asya, an Butnga Sinirangan, Latin America ngan Caribe. Ini an grano nga may-ada ikaduha nga gidadakoi nga produkyon, kahuman la han mais.
Tungod nga dako nga bahin han mais in ginpapaturok diri para ha tawo nga pagconsumo nga katuyoan, an bugas in gihihinongdani nga grano kun nutrisyon han katawhan ngan pagkarawat hin calorie it ginhihimangrawan, nga nahatag labaw han kat-lima nga mga calorie nga gincoconsumo han tawo nga espesye han kalibutan.
[igliwat] Mga pamaagi ug proseso han pagtanom hin humay ha uma
- An gigisiyahani nga bubuhaton, amo an pag ARADO. It pag-arado amo ine an pagtusak han tuna nga pagsasaburan han humay.
- Ikaduha,an pag MOTOR. It pag motor liwat asya ine an paglimpyo han tuna nga pagsasaburan. Kinahanglan balik-balikon it pag motor han tuna basi magkatatanggal an mga si-ot o an mga una na nga ginanihan.
- Ikatulo,an pag HARAS ngan pag APIS. Asya ine liwat an paglimpyo ngan pag ayad hin tapi o tagaytay.
- Ikaupat,an pag SAPHID o pag SUROD. It pag saphid o pag surod amo na ine an pagpatag han tuna nga pagsasabwagan han binhi nga imo napili ig tanom.
- Ikalima,an pagpa TUOY o pag PALABTOG han binhi nga imo napili. Pag-abot hin baynte ka oras na pagpatuoy, poydi mo na ine haw-ason ngan ihuwad liwat ha kinap hin patag.
- Ikaunom,an pag SABWAG han binhi. Tikang han adlaw nga paghaw-as han binhi, mamumulat ka anay ma upat ka adlaw ugsa han pagsabwag ha uma.
- Ikapito,an pag GANI. Pag abot han baynte diyas tikang han pagsabwag han binhi, amo na it pagpa gani. Kinahanglanon liwat magka may-ada eksakto nga tubig it im tanom basi masayon ngan di matig-a pag gani. Manginginahanglan kana hito hin tawo nga magturupad hini nga trabahuon ha paagi hin pagsuhol haira.
- Ikawalo,an pag TANOM. An pag tanom, pagkinbuwasan la ngahaw han pagpa gani. Manginginahanglan ka gihapon hine hin magtratrabaho basi mapadagmit ngan malaksi mahuman. Siguraduha gihapon na dire mawawarayan tubig im tanuman basi dire pagmad-an ngan mamatay im tanom.
- Ika-siyam,an pag ABONO. Pag-abot liwat hin lima kaadlaw tikang han pag tanom asya na an im pag-abono basi mag maupay an pagtubo han im tanom. Pagkatima liwat, mamumulat ka ngada ha kuwarenta-e-singko diyas san-o ka mag-abono utro.
- Imo pagbuburusitahon tim uma o tanuman para mabantayan ngan makabaro ka na maupay it pagtubo tim tanom. Pag-abot han oras han pag ulbo han bunga, imo gud ine titimangnuon hin kaurupayda. Poydi mo gihapon esprihan para dire pagyatuton ngan mananapon para magmaupay it kuha hit humay.


text:
Oras han Kalibutan
An Oras han Kalibutan usa ka kalibutanon nga panhitabo nga ginorganisar han WWF (World Wide Fund for Nature, nga ginkikilala liwat nga World Wildlife Fund) ngan ginbubuhat han kataposan nga Sabado han Marso kada tuig, nga nahangyo ha mga panimalay ngan mga negosyo nga parungon an diri kinahanglanon nga mga suga ngan iba pa nga mga aplayanses elektikal hin usa ka oras para makaagda hin pagpasabot mahitungod han kinahanglanon nga mga gios para han pagbag-o han klima. An Oras han Kalibutan ginpatikangan han WWF ngan The Sydney Morning Herald han tuig 2007, kun diin 2.2 ka milyon nga mga molupyo han Sydney binmulig ha pagparaong han ngatanan nga diri kinahanglanon nga mga suga. Ha pagsunod han pagpauna han Sydney, damo nga mga syudad ha palibot han kalibutan sinmubad ngan binmulig hini nga panhitabo han tuig 2008. An Oras han Kalibutan 2010 mahihitabo han Marso 27, 2010 tikang ha 8:30 kutob 9:30 ha gab-i, lokal nga oras.


text:
Kanan Katawhan Republika han Tsina
- Diri ini angay igkalipat han Republika han Tsina
- Para han sibilisasyon kadto ha Tsina
An Kanan Katawhan Republika han Tsina o Tsina (Ininglis: People's Republic of China, Ginyano nga Tsino o Ginyano ng Ininsek: 中华人民共和国, Tradisyonal nga Tsino o Tradisyonal nga Ininsek=中華人民共和國) amo an pinakadako nga nasod ha sinirangan Asya. Amo liwat ito an may pinakadako nga populasyon ha bug-os na kalibutan na mayda sobra 1.3 bilyon ka tawo, nagawas (1/5) katlima han kanan kalibutan populasyon. An kapital hini nga nasod amo an Beijing.
Usa ito nga republika socialista nga gindudumara han partido komunista han tsina ha pamaagi han usa la nga partido nga sistema.
Mayda ito 9.6 milyones kilometro kwadrado nga tuna. Nagawas ika-upat ngadto ha ikatulo na may pinakadako nga teritoryo an Republika nga Popular han Tsina. Ha Amihan han Tsina nakabutang an Mongolya ug Rusia. Ha salatan naman makikita an Vietnam, Laos ngan Myanmar. Ha katundan ada an India nga Butnga nga Asya. Ha Sinirangan ada an Dagat Sinirangan Tsina ngan Dagat Salatan Tsina kun dumiritsu makikita an Korea ngan Hapon.
[igliwat] Mga bahin han pagdumarahan
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Cite error: Invalid
tag; no text was provided for refs named
imf2
- ↑ CIA World Factbook[Gini rankings]


text:
Medina
- Para hit lain nga kagamit, kitaa an Medina (pansayod).
Medina (kaluwas: mɛˈdiːnə; Inarabo: المدينة المنورة, (Inarabo nga kaluwas: ælmæˈdiːnæt ælmuˈnɑw.wɑrɑ), o المدينة (Inarabo nga kaluwas: ælmæˈdiːnæ}}; gintransliterar gihapon komo Madinah; opisyal nga ngaran al-Madīnah al-Munawwarah) usa nga syudad ha may rehiyon han Hejaz ha katundan han Arabya Saudi, nga naserbe komo ulohan han Lalawigan han Al Madinah. Ikaduha ini nga gibabaraani nga syudad ha Islam, ngan amo in lubnganan ni manaragna ha Islam Muhammad.


text:
Abakadahan
An abakadahan[1][2] o alpabeto amo in katitirok nga gin-areglo hin mga agi.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Vicente I. de Veyra "Ortograpiya Han Binisaya". Bahin nga kinuha tikang han Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan ni Vicente I. de Veyra nga ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.
- ↑ Agustin El O'Mora "Kasurat diri Sinukol". Ginmantala dida han Kandabao: Essays of Waray Language, Literature and Culture. Tacloban City:Divine Word University Publications. Gin-editar ni Gregorio Luangco.


text:
Bulawan
An bulawan[1] in usa ka elemento kimikal nga may-ada tigaman nga Au (tikang ha Linatin nga: aurum "bulawan") ngan ihap atomica nga 79. An bulawan in suok, mahumok, mainggat, napupukpok, ngan madali mahorma nga metal. Iton puro nga bulawan in malamrag nga darag it kolor ngan nainggat nga nahigaraan nga kinokonsidera nga nakakaanyag, ngan kaya maimentenar bisan diri naooxidizar ha hangin o tubig. Ha pagiging kimikal, an bulawan in usa ka transition metal ngan usa ha hugpo 11 nga elemento. Usa ini ha mga makuri magreak nga solido nga elemento kimikal. Usa ini nga ginkakaruyag nga metal ha paghimo hin mga alahas, skultur ngan rayandayan tikang-katikang hit kaagi.
[igliwat] Mga kasarigan
- ↑ Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 51.