text:
Adresse
via Mantovana
37017 Pacengo
GPS Koordinaten der Unterkunft
Breitengrad 45°27'49"N
Längengrad 10°43'28"O
Anfahrtsmöglichkeiten La luna
in 5km / 15min.
Autobahn (Ausfahrt) A4
Peschiera del Garda, Provinz Verona, Venetien, Italien
in 4km / 15min.
Bahnhof Peschiera del Garda
Peschiera del Garda, Provinz Verona, Venetien, Italien
in 7,5km
Busbahnhof Lazise
Lazise, Provinz Verona, Venetien, Italien
Nahe gelegene Städte
Peschiera del Garda (5km)
Colà di Lazise (4km)
Castelnuovo del Garda (10km)
In der Nähe Canale Fissero, Lago Superiore, Fiume Mincio, Monte Pasubio, Lago di Garda, Lago di Ledro, Torrente Garza, Valpantena, Corno Barila, Isola di Garda, Monte Maddalena, Col Plagna, Canale di Raccordo Oriago-Marghera, Val di Ledro, Fiume Mella, Fiume Oglio, Torrente Tramigna, Monte Mamaor, Vajo Squaranto, Santa Maria della Salute, Monti Lessini


c: text/html

text:
Storia del Maroco
La storia del Maroco la scominsia co el neolitico. I ricatamenti paleontologici i dixe che i primi abitanti del Maroco i xe rivà qi da est e che i fasea parte de la cultura capsiana, nome che vien da quel de Capsia (ancò Gapsia) na sità en Tunisia.
Indice
Preistoria[canbia | canbia sorxente]
10.000 ani fa el Maroco el xera diverso da ancò. Le tere le xera meno aride e do ancò se cata el deserto alora ghera la savana co albari e corsi d’acqua. El xe en sto teritorio che se cata segni de la cultura capsiana. I berberi, popolasion comun a tuto el Maghreb, i xe rivà ntorno al 2.000 a.C. I berberi i gha dato el nome al Maroco, Mur Akush vol dir La tera de Dio e el xera el nome de de Marrakech, e da qi deriva el nome del paexe.Popolasioni iberiche e axiatiche le se rivà so le coste a lo steso tenpo.
Ligà al Mediteraneo[canbia | canbia sorxente]
Marcanti fenici i gha costruio aprodi e depositi longo la costa setentrionle marochina za nel XII secolo a.C. Chella, Lixus e Mogador le xera le colonie pi grandi. Le colonie fenice le xe finie soto el control de Cartàxene verso el V secolo a.C. Verso el II secolo a.C. le popolasioni berbere le se sa organizà en regni che controlava l’interno del nord Africa, speso soto el control de Cartàxene o de Roma. Tuto el Maroco el xe finio rentro a l’impero romano en tel 40 a.C. I romani i controlava solo che la costa e i ghe lasà el control de l’interno a le tribù berbere che le pagava le tase a Roma. Co la caduta de l’inpero romano, la region la xe pasà soto el controlo de i vandali (V secolo d.C.), de i visigoti e poi de i bizantini.
I misionari cristiani i xe rivà qi en tel II secolo d.C. e i gha convertì la popolasion. Molti misionari de la Mauretania, come el nord del Maroco el xera conosù alora, i xe vegnudi en Eoropa par predicar el vangelo. Tra questi San Zen e San Valentino. En te i primi secoli de la nostra era varie comunità de ebrei le vivea en tel nord del Maroco.
Islam[canbia | canbia sorxente]
Le invasioni arabe le xe rivà en Maroco en tel VII secolo e i berberi i xe stà convertidi co la forsa, ma i no xe riusidi a far canbiar le tradisioni. I berberi i gha speso rivestì de Islam i loro costumi e cultura, el xera on modo de resistar a i opresori arabi.
En tel 788, Idris ibn Abdallah el gha fondà la dinastia Idrisica, e el gha portà el Maroco a esar on sentro de cultura e potere. La regina Saida Zahira la gha espanso el so regno da la region de l’Atlas fin a tor el posto de i Idrisidi en tel X secolo. En te i secoli XI e XII, le dinastie berbere Almoravide, Almohade e Marinide le gha controlà el Maghreb e l’Andalusia (Spagna). Ste dinastie no le xe sta boen de darghe unità a la popolasion. La dinastia Saadi la gha governà sul Maroco dal 1511 al 1659, seguida da la dinastia Alauita, che la gha governà fin a i tenpi moderni.
Alauiti[canbia | canbia sorxente]
Dopo verghe conquistà la cavedal Fes, i Alauiti i gha conquistà Marrakech e portà on senso de unit al paexe. Anca se a i inisi el regno el xera pi picolo del Maroco de ancò, i Alauiti i xe stà boni de conquistar novi teritori col pasar de i ani. Co el tenpo, i Alauiti i gha perso autorità, ma i xe riusidi a mantegnar l’indipendensa, en on periodo co tuti i paexi visini i xe cascà soto l’influensa otomana o de le potense eoropee.
I inglexi i gha riconosù a la Fransa el dirito de interesarse al Maroco. La Germania la gha obietà. Co el tratato de Algericas del 1906, le potense eoropee le ghe dava a Spagna e Fransa el mandato de interesarse del Maroco. I todeschi i gha creà na seconda crisi en tel 1911 e el tratato de Fes (1912) el sa risolto col trasformar el Maroco en on protetorato francexe. El tratato el ghe dava a la Spagna el control de serte rregioni. El sultano el regnava ma no podea governar. La Fransa la gha svilupà el setore minerario e agricolo.
Lota par la libartà[canbia | canbia sorxente]
I separatisti de la region del Rif i gha proclamà la republica el 18 setenbre 1921. Le armate francexe e spagnola le gha atacà el Rif e meso fin a la republica el 27 magio 1926. On grupo de naxionalisti i gha fondà el Comitato d’Axion Marochino (CAM) en tel dicembre 1934. El CAM fasea presion so i francexi usando i mass media e el dialogo. Sta tatica no la gha funsionà. El CAM el se sa divixo en do, co on grupo che gha formà on partito nasionalista subito sopreso da i francexi. Altri grupi nasionalisti i gha provà a far presion so i francexi.
Dopo la seconda guera mondiale, el Partito Istiqlal (de l’Indipendensa) el gha domandà l’indipendensa del Maroco. La richiesta la xera sostegnuda anca dal sultano. L’oposision francexe a qualsiasi canbio la gha diviso ancora piassé i nasionalsiti da i coloi de origine francexe.
En tel dicenbre 1952 la morte violenta de on lavorator tunixino la gha fato scopiar de i tumulti. I francexi i gha subito sopreso el partito comunista e el Istiqlal. I tumulti i gha continuà e i francexi i gha mandà el sultan, Mohammed V, in exilio en Madagascar, metendo al so posto Mohammed ben Aarafa. La popolasion la considerava ben Aarafa ilegitimo ela gha protestà ancora pi forte. I francexi i gha dovù portar el sultan ndrio e scominsiar el dialogo par rivar a l’indipendensa.
Indipendensa[canbia | canbia sorxente]
El sultan Mohammed V el xe stà bon de negosiar el pasagio a l’indipendensa sensa crear strapi par i do paexi. El gha anca dato la posibilità a I grupi de oposision de participar a la vita politega del paexe trasformando el sultananto en ona monarchia parlamentare. L’indipendensa la xe rivà el 7 aprile 1956. La Spagna la gha restituido la so parte de Maroco en tel 1958, ma la tegnù el controlo de Ceuta, Melilla e altre aree che le xera spagnole anca prima del tratato de Fes.
Hassan II[canbia | canbia sorxente]
El 3 marso 1961, Hassan II el xe diventà re del Maroco. Hassan el gha subito mostrà de esar on re totalitario, sensa rispeto par le oposisioni o el dirito de la persona. El se sa nominà primo ministro e el gha scrito na nova Costitusion, aprovada en tel dicenbre 1962. Dal 1965 al 1970, el re el sa tolto el control de tuti i poteri, legislativo giudisiario e de la sicuresa interna. El mancà ritorno a la piena democrasia el gha portà a do tentativi de colpo de Stato en tel 1972 e 1973. El re el xe morto el 23 lulio 1999.
Mohammed VI[canbia | canbia sorxente]
Dopo poche ore da la morte de so pare, Mohammed VI el xe stà incoronà re del Maroco. El gha subito vù na fama de modernisator. Dopo pochi giorni el gha parlà a la television prometendo la lota a la corusion e de laorar par lo svilupo. El gha anca promeso de mejorar el rispeto de le libartà siviche. En tel 2004 el gha promoso de le legi che ghe da a le done pi libartà.
El Sahara Osidentale[canbia | canbia sorxente]
Co la Spagna la se sa ritirà dal Sahara Ocidental en tel 1975, Maroco e Mauritania le gha ocupà el teritorio, contro el voler de i abitanti. I residenti del Sahara Ocidental i gha organizà el Fronte Polixario par conbatar par l’indipendensa. La Mauritania la gha dovù lasar el Sahara Ocidental dopo verghe perso i scontri direti co i guerilieri del Polixario. El Maroco insiste che el teritorio del Sahara Ocidentale el xe suo de dirito. Par difendarse da i atachi de i guerilieri, el Maroco el gha costruio miliari de km de mura par difendar la so zona de influensa. En tel 1988, Maroco e Fronte Polixario i gha aprovà on piano de le Naxioni Unie par organizar on referendum de autodeterminasion. El referendum el xe stà rimandà on mucho de olte, mentre che i marochini i continua a mandar novi coloni en tel Sahara Ocidental.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
[602] San Bernardīno, Alpenpaß, s. Bernardino.
Brockhaus-1809: Bernardino Ramazzini
Brockhaus-1911: Bernardino · San Cristóbal [2] · San Cristóbal de los Llanos · San Daniele del Friuli · San Domingo · San Diego · San Cristóbal de la Habana · San Carlos de Ancud · San Carlos · San Cataldo · San Cristóbal · San Colombano al Lambro · San Domingo Comitán · San Fernando [3] · San Fernando [2] · San Francesco d'Albaro · San Fratello · San Francisco · San Fernando · San Fele · San Domingos · San Felipe · San Felíu de Guixols · San Felipe de Játiva · San Benedetto del Tronto · Kun-san · Geronimo de San Yuste · Ma-san-po · Monte San Giuliano · Monte San Felice · Fu-san · Borgo San Dalmazzo · Alcázar de San Juan · Borgo San Donnino · Castel San Giovanni · Borgo San Sepolcro · Monte San Nicola · San Antonio · San Andrés de Palomár · San Antonio de los Baños · San Bartolommeo in Galdo · San Bartolomeo de Honda · San Andrés · Pu-san-kai · Monte San Silvestro · Quen-san · Sân · San
Meyers-1905: San Bernardīno · Bernardīno


text:
Christopher McCandless
Christopher Johnson McCandless (IPA: /ˈkrɪstəfər ˈdʒɒnsən məˈkændlɨs/), conosest anca cofà Alexander Supertramp (El Segundo, 12 de febraio 1968 – Stampede Trail, agosto 1992) xe stà un avventuriero statunitense. Tel 1990 el à tacà a ndar in giro par el ovest de i Stati Unii in ẑerca de la feliẑità.
Te 'l aoril del 1992 el à partì par l'Alasca co pok de magnar parché el olea viver co senplicità, ma el é mort par ér magnà i semi no comestìbili de na pianta comestìbile.
Te 'l degnèr de 'l 1993 Jon Krakauer el à scrit su de el en lònk artìcol su la rivista Outside. Te 'l 1996, par descriver mèjo le esperiènẑe de McCandless, Krakauer el à scrit anca en libro: Into the Wild.


text:
Réunion
L’ixola de la Riunion (Réunion en francexe) xe un dipartimento estero de la Francia inte l’Africa oriental.
I paexi pi' visini i xe el Madagascar a ovest e le isole Maurizio a est; a nord se cata el teritorio de Tromelin, parte de le Ìxole sparpagnae de el Osèano Indian.
Indice
Giografia[canbia | canbia sorxente]
La xe n’isola de l’Oceano Indiano, parte de el arsipelago de le Mascarene.
La Riunion ła xe 65 km longa e larga 45.
La xe localizà sora na zona vulcanica.
El vulcan Piton des Neiges (3070 m) xe el ponto pi alto de l’ixola ma no'l xe pi ativo. El Piton de la Fournaise el xe alto 2611 metri e el xe ativo [3].
Ste do montagne xe cuerte de foreste. A i piè de le montagne ghè teren agricolo e le cità pi importanti de l’ixola.
Storia[canbia | canbia sorxente]
L’ixola de Riunion ła xera conosuda a i marcanti arabi che i le ciamava Adna al-Maghribain, [4].
I portoghexi xe stà i primo eoropei a visitarla en tel 1513 e i la gha batezà Santa Apolonia.
La Francia la gha ocupà l’ixola en tel 1638.
Dal 1793 l’ixola se ciama Riunion, par ricorda la riunion de i rivolusionari de Marsilia co la Guarda Nasionale nel 1793.
Dopo on periodo en mane inglexi, l’ixola la xe tornà a la Francia nel 1815.
Giografia politega[canbia | canbia sorxente]
Dal 1946, La Riunion la xe un dipartimento francexe e anca na region de la Francia.
La cavedal del distreto xe San Denis.
Economia[canbia | canbia sorxente]
L’ixola ła dipende economicamente da la Francia che la sostien tuti i projeti de svilupo.
La produsion de sucaro ła xe la pi importante atività agricola.
El turismo el xe ła seconda industria del paexe.
El so prefixo tełefonego internaxional el xe +262.
El so sufixo internet de primo łiveło el xe .re.
Demografia[canbia | canbia sorxente]
Etnie[canbia | canbia sorxente]
La popolasion de l’ixola xe el risultà de secoli de matrimoni misti tra francexi, indiani, africani neri, cinesi e malesiani.
Religion[canbia | canbia sorxente]
El 86% de i riunexi xe catoleghi, le minoranse pi grandi i segue induismo, budismo e islamismo.
Léngue[canbia | canbia sorxente]
Se parla francexe e creolo riunionexe.
Note[canbia | canbia sorxente]
Altri projeti[canbia | canbia sorxente]


text:
Olivaro
L'ołivaro (o ołivèr; nome sientifego Olea europaea L.) el xe na pianta da fruto. El produxe łe ołive chel vien inpiegà par l'ałimentasion e par l'estrasion del'ojo.
L'ułivo ła xe na pianta orixinaria del Medioriente e ła xe stà doparà fin dal'antichià par l'ałimentasiòn. Łe ołive en natura le è asè amare a cauxa del contegnuo en połifenołi, par rèndarle comestibiłi xe necesario farghe dei tratamente specifiçi: ad exenpio ła fermentasion natural, opure metodi artifiçiałi.
Inisialmente cultivà quaxi escluxivamente nei paéxi mediteranei (dove l'inverno el xe mite e l'istà calda), nei ultimi ani el xe stà inpiantà con suceso anca en altri paéxi dal clima anałogo, come Całifornia, Austrałia, Argentina e Sudafrica. En Itałia l'areałe de cultivasiòn el xe molto anpio: łe uniche xone 'ndo no'l xe mìa prexente xe łe montagne e ła Pianura padana, xone co tenperature invernałi masa bàse o de prexensa de nébia e gałaverina. Alcuni ułivi i se trova fin a Bolzan e a Meran. L'area 'ndo prduxe frùti de quałità xe pì ristreta e se produxe en pratica al'Itałia çentromeridionàl (Tuscana e Łiguria conpréxe) e insułàr e a ła xona dei łaghi de Lombardia e Vèneto.
Ałergia al połine de ułivo[canbia | canbia sorxente]
Ł'ułivo el ga un połine anemofiło, ke vol dir ke'l vien portà dal vento. Sto połine el xe bon de dar na forte ałergia respiratoria 'ntei sogeti predisposti. Visto ke'l se trova in diverse parti del Veneto, anca par raxon ornamentałi (ma i fa de l'ojo davero bon in tuta ła fasa prealpina, dal Garda ai cołi veronesi, a Montecio e Soviso fin a Pove del Grapa, sui cołi Berici e Euganei), el problema del'ałergia ał'ułivo el taca a èsare difuso. De sołito i problemi i salta fora in majo, quando ke'l połine el vien butà in giro par l'aria: ghe pol esare starnudi, oci ke bruxa o anca tose e mancansa de respiro (rinite, congjuntivite, asma).


text:
Theodoros Katsanevas
Theodoros Katsanevas (in grègo: Θeόδwpoς KatσavέBaς; Atene 13 de marso 1947) el xe un puƚitego grègo.
El xe sta presidente de l'Organixasion grèga par 'l inpiego de manodopara (OpYavισuός Aπaσxόλnσnς EpYatιkoύ Auvauιkoύ, OAED) dal 1981 al 1985 e del Istituto de Sicuresa Sociaƚe (Ίδpuua Koιvwvιkώv Aσφaλίσewv, IKA) dal 1985 al 1989. El xe sta anca deputà pa'l PASOK (Movimento Sociaƚista Panelenego) dal 1989 al 2004.
Biografia[canbia | canbia sorxente]
Dopo esarse laureà in economia a l'Universidà del Pireo, Katsanevas el ga fato un master in Reƚasion industriaƚi a l'Universidà de Warwick e un Ph.D. in economia del laoro a ƚa London School of Economics and Political Science. El ga partesipà a ƚa rexistensa contro el rexime dei coƚoneƚi e 'l xe sta infrà i fondatori del PASOK.
Inte'l 1981 el xe sta infrà i estensori del programa del Goerno Papandreou I e 'l ga otegnùo ƚa nomina a l'ente statal pa'l inpiego, l'Organixasion grèga par 'l inpiego de manodopara, par pasar po al Istituto de Sicuresa Sociaƚe inte'l 1985. Inte'l 1989 el xe sta eleto deputà inte ƚa seconda circoscrision de Atene pa'l PASOK, che'l ga raprexentà fin al 2004. In chel ano, ƚu e altri oto parlamentari i xe stai escluxi da ƚe candidaure dal partìo steso[1].
Fin al divorsio, avegnùo inte'l 2000, Katsanevas el xe sta spoxà co Sofia Papandreou, fioƚa del fondator del PASOK Andreas Papandreou. Co na postila al so testamènto, vèrto inte'l setenbre 1996, Papandreou el ga definìo el xenero «ƚa vergògna de famèja»[2][3][4].
Inte'l 1998 'l editor Spyros Karatzaferis el ga publicà, so ƚa prima pàgina del xornal Athinaiki (Aθnvaϊkή), na somèja de Katsanevas pròpio co ƚa didascaƚia «Vergògna» (Όveιδoς, òneidos); par sto motivo, inte'l 2003, Karatzaferis el xe sta condanà par difamasion da un tribunal ateniexe a un rixarsimento de 10 milioni de dracme (sirca 30 miƚa euro)[5][6].
El 1º de majo 2013 el ga fondà un novo movimento, Dracma - Movimento Democratego Grègo Sincue Steƚe (APAXMH, Eλλnvιkή Anuokpatιkή Kίvnσn Πέvte Aσtέpwv), che se ispira al italian Movimento 5 Steƚe[7][8].
El 26 de genaro 2014, Katsanevas ghe ga fato cauxa a un aministrador de ƚa Wikipedia in lengua grèga, dimandando ƚa condana a un rixarsimento de 200.000 euro e a un ano de recluxion, par no 'ver cavà da ƚa voxe a ƚu dedicà ƚa parte rivardante el testamènto de Andreas Papandreou, da Katsanevas ritegnùa difamatoria[6].
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ (EL) «Ektός ψnφoδeλtίwv ΠAEOK oι «evvέa» πou uπέYpaψav tnv tpoπoλoYίa Yιa to Πόpto Kappάς». In.gr, 23 de genaro 2004. URL consultato in data 13 de febraro 2014.
- ↑ (IT) Antonio Ferrari. «Atene: il fattore Mimi' s'abbatte sul voto». Corriere della Sera, 21 setenbre 1996, p. 11. URL consultato in data 14 de febraro 2014.
- ↑ (IT) M. M.. «I veleni di Dimitra» (pdf). La Stampa, 23 setenbre 1996, p. 9. URL consultato in data 16 de febraro 2014.
- ↑ (EN) Katsanevas Papandreou. The Baltimore Sun, 29 de setenbre 1996. URL consultà el 15 de febraro 2014. (archiviato in data 15 de febraro 2014)
- ↑ (EL) «EuvέλaBav tov E. KapatZaφέpn Yιa xpέoς σtov KatσavέBa». enet.org, 17 majo 2003. URL consultato in data 14 de febraro 2014.
- ↑ 6,0 6,1 (EN) Kώσtaς Eφήuepoς. «How a Greek politician is attempting to rewrite history by suing Wikipedia, the online encyclopedia he doesn't understand». ThePressProject.net, 13 febraro 2014. URL consultato in data 14 de febraro 2014.
- ↑ (IT)Ettore Livini. [http://www.repubblica.it/economia/2013/05/08/news/grillo_fa_proseliti_in_grecia_via_al_partito_dracma_5_stelle-58342608 «Grillo fa proseliti in Grecia: via al partito "Dracma 5 stelle"»]. repubblica.it, 6 majo 2013. URL consultato in data 14 febbraio 2014.
- ↑ (IT)Gabriele Vallin. Grecia: nasce Drachma Movimento democratico Cinque Stelle, il Beppe Grillo greco: "Basta austerità, torniamo alla nostra moneta". 20 de majo 2013. URL consultà el 15 de febraro 2014. (archiviato in data 15 de febraro 2014)
Ligamenti foresti[canbia | canbia sorxente]
- (EL)Sito personaƚe. URL consultà el 14 de febraro 2014.
- (EL)Blog personaƚe. URL consultà el 14 de febraro 2014.


text:
Republica Popołare Cinexe
Ła Cina (cinéxe senplificà: 中国 Zhōngguó[2]; cinéxe tradisional: 中國), ufisialmente Republica Popołare Cinexe ła xe un Stato de l'Axia orientałe.
Ła confina a nord co ła Rusia, ła Mongołia, a est co ła Corea del Nord, a sud col Vietnam, ła Birmania, el Łaos, el Bhutan el Nepal, a ovest co ł'India, el Pakistan, el Kazakistan, el Tagikistan el Kirghizistan.
Ła ga parece dispute teritoriałi verte co paexi visini; se ricorda cheła co ła Republica de Cina, par Taiwan e altre ixołe a sudest e cheła co ła India par el Arunachal Pradesh.
Indice
Giografia[canbia | canbia sorxente]
La Republica Popołare Cinexe l'é na nasion pròpio granda: co 9 596 960 km², l'é la cuarta pì estexa de 'l mondo [3].
En stato sì grant el é tant vario e ghe n'é en mucio de climi: par scriver co poche paròle se pòl dir che ghen sìe 5 macroclimi.
- a nòrd e a nòrd-òvest l'é tant sek e ghe n'é tanti dexerti (tipo el dexèrto de 'l Gòbi).
- a nòrd-èst ghe n'é la Manciuria, na pianura co nèse valexèle.
- el cèntro-nòrd el é pien de montagne e canpi.
- a sud ghe n'é tanti e gròsi fiumi, e co 'l clima calt se coltiva inpartut.
- a sud-èst, te 'l Tibet, ghe n'é le montagne pì alte de la tèra (tipo la cađena de l'Himalaya).
Istòria[canbia | canbia sorxente]
Ła istòria çinéxe ła tàca par tradiçión co' ła dinastìa Xia a ła fìn del tèrço miłènio a.C..
Antigamente ła xera n'inpero, che ga durà 4000 ani.
Preistòria[canbia | canbia sorxente]
Ła archeołogìa ła ne ga da próve ca łe data ła prexénça omàna in tière çinéxi indrìo fin 500'000 àni fa [4]; col rivàr de ł'ondà migradòria del Homo sapiens tute łe spèce de omìnidi xe stà sopiantà, e ntel gìro de póchi mejàri de àni ła soçietà ca vanti de łóra ła gèra matriarcàł ła xe deventà patriarcàł (datórno del 5'000 a.C. ça) e xe stà inventà agricoltura, ałevamento e artizanà.
Antighità[canbia | canbia sorxente]
Łe prìme fàxe de ła istòria połìtega çinéxe no łe xe inperiàł: de fati al scumìçio ghe gèra xvàrie çità stato tute comandà da ła pì granda e forte, almanco fìn a ła dinastìa Zhou, ca ła ga istituìo dei confìni definìi e el mandà del çéło, strumento diplomatego ca 'l xe stà doparà fin a ła fin de ł'època inperial par zustifegàr el sovràn e el só clan al podèr. Có ca calchidùni el ritenéa ca 'l mandà no 'l fuse pì in faór del clan regnànte (de sółito durante grande serie de catastrofe o revòlte de matrìze pì o manco popołàr), el paséva a n'antra faméja.
El perìodo Zhou se pòł divìdar nte dó momìnti majùri: el Chunqiu o "de łé vèrte e i autùni"[5], e el periodo de i stati conbaténti; st'ultimo xe stà caraterixà da na granda sudivizión de ła soranidà, paragonabiłe al feudałeximo eoropèo del medioevo, ca 'l ga portà a forte divizión culturàłi e anca łengoìsteghe rènto del règno, finìe pò nte goère pal podèr. Da ste batàje xe vegnésto fóra on sóło vinçidór, el stato de Qin ca 'l ga unefegà el inpèro ntel 221 a.C. sóto ła goìda de Qin Shi Huangdi.
Dał primo inpèro a i Song[canbia | canbia sorxente]
El inpèro de Huangdì xe durà péna fin al 202 a.C., masa póco rispèto i só sucesùri, sostituìo da ła riòlta popołàr de Liu Bang ca se ga proclamà primo inperadór de ła dinastìa Han.
I Han i xe durà fin al 220 e i xe responsàbiłi de ł'averdùra de ła via de ła seta e de i primi contàti co ł'oçidente [6] e de ł'invençión de ła carta, oltre ca de ł'introduçión del taoixmo rełijóxo. Cascà ła dinastìa Han, i só teritòri i xe stà dividésti nte tre règni (da ke el nome del "Perìodo de i tre Règni"), favorìi anca dał difarènte spartìrse deł budhixmo ca 'l vegnéa introdóto in Çìna pròpio in chéł ténpo.
El perìodo de ténpo infra 'ł 220 e el 581 el raprexénta el Medioèvo çinéxe, e xe stà caraterìxà da divizión połìtega (Dinastìa Jin (265 - 420) e dinastìe del Nòrd e del Sud (420 d.C - 589)), ma a difarèsa del medioevo eoropèo ła produçión artìstega e poètega xe sevità.
Ntel 589 ła dinastìa Sui ła xe riuçìa a unifegàr danóvo el inpèro sóto de na sóła cavedàł. Cascà i Sui, ntel 618 ghe ga sucedù i Tang, ca i ga raprexentà on de i màsimi punti de fioridùra de ła coltùra çinéxe. Durante i Tang e i Song (960 - 1279) xe stà inventà ła busoła, ła polvare da xbàro e ła stànpa.
Ła invazión móngoła e ła rinàçita[canbia | canbia sorxente]
Nteł XIII sentenàro ła Çìna ła ga dovésto afrontàr el istéso nemìgo ca gèra drìo invàdar ła Eoròpa: i Móngołi. Stó pópoło, sóto ła goìda de Gengis Khan prìma e de Kublai Khan pò ga formà in pùki àni on de i inpèri pì grandi ca ła tèra gabie mai vedésto. Ntel 1279 ła cavedàł de i Song meridionàłi ła xe cascà rènto łe màn nemìghe e driomàn el desfàrse del inpèro móngoło ntel XIV sentenàro ła Çìna ła xe rimasta sóto el contròło de i Móngołi, ca i gavéa formà ła dinastìa Yuan - rispetàndo łe tradiçión połìteghe e culturàłi dei vèci ténpi. Pròpio a i primìsimi àni de sta dinastìa el risàłe el viàjo de Marco Poło contà ntel só łìbro el Miłion.
Nteł 1368 na riòlta popołàr ła ga istituìo danóvo on çinéxe sora ła carèga inperiàł, ca 'l ga deçidésto de ciamàr ła só nóva dinastìa Ming, çoè "łùze", a signifegàr ła rinàçita da on perìodo scùro de dominaçión forèsta cofà no 'l ghe gèra mìa mai stà nte ła istòria del paéxe.
Ła dinastìa Ming (1368 - 1644) ła ga scumiçià co' on ténpo de vèra fioridùra ecomòmega e çientìfega: de fati gèra finançià viàji de scoèrta in òlta par ł'Oçèano Paçìfego e 'l inpèro gèra deventà ła vèra poténsa mondiàł par tecnołogìa e çiénsa, cofà da bòn xa sucèso in pasà.
Ténpi de oncó[canbia | canbia sorxente]
Çìrca al mèzo de stó perìodo dinastego na fónda crìxi ła ga colpìo el paéxe, łasàndoło fiàpo, dixarmà [7] e vulneràbiłe a i atàchi ca i podéa végnar da fóra; i Mànciu, ca i gèra pópołi raménghi del Nòrd, i ga donca tacà a móarse vèrso sud e ntel giro de puchìsimi àni i ga conchistà on inpèro ca na òlta gèra stà grando. Col rabaltón de ła cavedàł i ga fondà ła dinastìa Qing, sènpre in stìłe çinéxe, e co' łùri el inpèro el xe rivà a ła só màsima espançión, ma 'l ga anca tacà on łénto e ireversìbiłe calà ca 'l menarà el paéxe al só ponto pì xbàso có i Inglèxi i darà el vìa a łe goère de ł'òpio (1839 - 1860) ca łe finirà par obligàr i çinéxi a łasàrghe grandi tère ai eoropèi e Japonéxi.
Ntel 1911 ła se ga scatenà na goèra çivìł anemà da ideàłi marcsìsti da na banda e naçionałìsti da st'altra ca ła ga obligà int'el 1912 el oltimo inperadór Pu Yi a łasàr ła carèga inperiàł scançełàndo cusìta na istòria łónga pì de dó mìłe àni. Łe dó façión de drìta e sànca łe se ga afrontà in dó goère e pasà ł'invazión Japonéxe póco vanti de ła seconda goèra mondiàł i Comunìsti de Mao Zedong i xe riuçìi int'el 1949 a scaçàr i altri de Jiang Jie Shi da ła Çìna continentàł nte ł'ìxoła de Taiwan[8].
Demografia[canbia | canbia sorxente]
Ła ga 1 306 313 813 abitanti; ła xe ła nasion el stato pì popolađa ał mondo, co 'n cuinto de tute le persone su ła tèra.
Giografia połitega[canbia | canbia sorxente]
Divixion aministrative[canbia | canbia sorxente]
Ła Cina ła ga 34[9] sudivixion de primo łivel[10] de el teritorio.
- 23[9] province ((省, shěng)
- 5 rejon autonome (自治区, zìzhìqū)
- 4 munisipałità (直辖市, zhíxiáshì)
- 2 rejon aministrative speciałi (特别行政区, tèbié xíngzhèngqū)
Capitale e altre sità[canbia | canbia sorxente]
Ła capital ła xe Pechino.
Economia[canbia | canbia sorxente]
Ła xe conosua par el su sviłupo economico, che però crea problemi anbientałi, squiłibri fra çità e campania, no scarso riconosimento dei diriti umani e anca censura del governo ancora comunista, ma en via de łiberałisasion.
Nòte[canbia | canbia sorxente]
- ↑ The World Factbook
- ↑ łeteralmente "Paéxe de Mezo"
- ↑ drìo Rusia, Canada e Stati Unìi
- ↑ varda i rèsti catà del Sinanthropus pekinensis o òmo de Pechìn
- ↑ ca 'l tół el só nome da on scrìto atribuìo a Confucio
- ↑ i inpèri çinéxe e romàn i savéa ł'un de st'altro
- ↑ sànsa nave
- ↑ o Formóxa
- ↑ 9,0 9,1 Taiwan, ła xe reclamada e de facto ła xe controłada da ła Republica de Cina
- ↑ o provincial


text:
Corriere della Sera la Repubblica La Stampa Il Messaggero Il Tempo Il Mattino Il Giornale Libero Il Manifesto Metro Il Secolo XIX L'Unione Sarda Il Foglio Avvenire L'Arena La Gazzetta dello Sport Corriere dello Sport Tuttosport Il Sole 24 Ore MF Italia Oggi Marketing Oggi Giornale Di Brescia Bresciaoggi la Provincia Pavese la Gazzetta di Mantova la Repubblica Milano L'Eco di Bergamo Corriere Adriatico Ancona Corriere Adriatico Ascoli Corriere Adriatico Fermo Corriere Adriatico Macerata Corriere Adriatico Pesaro il Centro La Città di Salerno Corriere del Mezzogiorno la Repubblica Napoli Giornale di Sicilia La Sicilia Quotidiano di Sicilia la Repubblica Palermo La Gazzetta del Mezzogiorno EPolis Bari la Repubblica Bari Il Tirreno Corriere Fiorentino Corriere di Sienna la Repubblica Firenze La Nazione Massa Carrara Il Giornale di Vicenza Messaggero Veneto Il Mattino di Padova il Corriere delle Alpi la Nuova di Venezia la tribuna di Treviso Corriere del Veneto La Notizia Giornale Corriere di Viterbo la Repubblica Roma L'osservatore d'Italia L'Osservatore Romano Alto Adige Trentino La Nuova Sardegna la Nuova Ferrara Corriere di Bologna la Gazzetta di Modena la Gazzetta di Reggio la Repubblica Bologna Corriere Romagna Rimini San Marino Corriere Romagna Ravenna Imola Corriere Romagna Forli Cesena Gazzetta di Parma Libertà Il Piccolo Il Giornale dell'Umbria Corriere dell'Umbria Il Quotidiano della Basilicata la Nuova del Sud Il Quotidiano della Calabria la Sentinella del Canavese la Repubblica Torino la Repubblica Genova
Prima pagina del giornale L'Arena:
Notizie


text:
Trattoria Pizzeria L'arca Di Epifanio Fabio
Largo Mercato - Tropea (VV)
Largo Duomo - Tropea (VV)
Ristorante Pizzeria Vecchio Granaio Di Zangone Antonella
Largo Guglielmini - Tropea (VV)
Ristorante Pizzeria Carpe Diem Di Crisafio Gabriele
Via Roma, 3 - Tropea (VV)
Ristorante Pizzeria Porta Vaticana
Via Regina Margherita, 4 - Tropea (VV)
Ristorante Pizzeria Antico Borgo di Naccari Gaetano
Via Dardano, 2 - Tropea (VV)
Ristorante Pizzeria La Pergola
Via Annunziata - Tropea (VV)
Via Annunziata - Tropea (VV)


text:
Túnixi
Túnixi la xe la cavedal de la Tunisia. La sità la gha na popolasion de 800 000 abitanti, ma l’area metropolitana la supera i do milioni. Tunisi la se costruia sul mar, longo la Baia de Tunisi.
Storia[canbia | canbia sorxente]
En tel secondo milenio prima de Cristo, i berberi i gha fondà la sità de Tunes. Anca i numidi i vivea en te la sità. I fenici i gha caturà la sità en tel secolo IX a.C. I berberi i xe tornà en tel 395 a.C., par perdar la sità de novo che la xe pasà a i greci e dopo a i cartaginexi. En tel 146 b.C. I romani i gha distruto la sità e i la gha ricostruia soto l’imperatore Augusto. Tunisi la xe pasada soto i arabi co l’invasion de el secolo VII d.C. I arabi i gha costruio la Medina, el quartier residensiale e co el marcà. Dal el secolo XII al XVI, Tunisi la xera ona de le sità pi grandi e importanti de el mondo islamico. La sità la xe finia soto ‘impero Otoman en tel 1534. I francexi i gha istituio on protetorato da el 1881 al 1956. Ne i ultimi ani, la Lega Araba la gavea i so ofici sentrali a Tuisi da el 1979 al 1990, e l’Organizazion de la Libarasion de la Palestina gavea i so ofici qi fin al 2003. La sità vive su la produsion industriale legera, industrie de la trasformasion agricola e sul porto. El turismo el xe la quarta industria de la sità.


text:
Stropaculi
I stropaculi i xe i fruti (hips in inglexe, Hagebutten in todesco) de un bar, ciamà Dog Rose dai Inglexi, Hundrose dai Todeschi e rosa canina dai Taljan (nome sientifego Rosa canina, fameja dełe Rosaceae).
Sta pianta ła xe un bar alto da uno a 5 metri e più, con rameti pieni de spine ke finise a unsin. Łe foje łe xe fate de 4-5 fojete pi picołe, a punta de lancia, coi bordi a denti de sega. i fiori, con 5 petałi, i va dal bianco al roxa al roxa scuro, de 4-5 cm de diametro.
I fruti, i stropaculi, i xe ovałi, rosi o arancion. i xe pieni de vitamina C e se ghin fa siropi, marmelade e tisane.


text:
Liechtenstein
El Liechtenstein, ufisialmente Prinsipato del Liechtenstein (in todesco Fürstentum Liechtenstein) el xe un stato independente picenin de l'Europa.
El confina co l'Austria a nord-est e co ła Svisera a sud e òvest.
Indice
Giografia[canbia | canbia sorxente]
El xe el quarto microstato europèo dopo Vatican, Prinsipato de Mònaco, San Marin e 'l quinto microstato del móndo se se cónta ła Repùblica de Nauru in Oceania.
Giografia połitega[canbia | canbia sorxente]
Sudivixion aministrative[canbia | canbia sorxente]
El Liechtenstein el xe divixo in 11 comuni (gemeinden).
Cavedal e altre sità[canbia | canbia sorxente]
Ła Capital del Liechtenstein ła xe Vaduz, indove ghe xe donca el Casteło del Prìnsipe, el Parlaménto (Landtag), el Tribunal e 'l Governo.
Ła sità co pi abitanti l'è Schaan.
Economia[canbia | canbia sorxente]
Acordi comersiałi[canbia | canbia sorxente]
El Liechtenstein el ga un tratato de union doganałe e econòmega co ła Svìsera e donca el dòpara i Franchi Svìseri come monéda e se pol pasar libaramente in Svìsera sensa controłi.
El Lichtenstein[6] el ga invese na frontiera co l'Austria e donca anca co l'altra union pi granda: l'Union Europèa (UE).


text:
Concamarixe
Concamarixe el xe on comune de 1 064 abitanti 'nte ła provincia de Verona.
Indice
Storia[canbia | canbia sorxente]
Ła xe sta cità par ła prima volta inte on documento del 1114 come Conchamaris.
El paexe el se ga proclamà libaro comune 'ntel 1225, ma dopo poco el perde l'autonomia canbiando pì volte i feudatari: prima el diventa feudo dei De Palatio e po' dei Sanbonifacio. 'Ntel 1405 el feudo el pasa ai Verità, sucessivamente ai Malaspina e po' ai Montanari.
Giografia[canbia | canbia sorxente]
Concamarise ła xe distante 31 chilometri da Verona, in posision sud.
El nome[canbia | canbia sorxente]
Ła vien cità par ła prima volta inte on documento del 1114 come Conchamaris ca vol dir capa del mare.
Amministrasion comunałe[canbia | canbia sorxente]
- Sindaco: Vasco Bellini
- DataElezione: 14/06/2004
- partito: Lista Civica
Evolusion demografica[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii


text:
Heilongjiang
El Heiłoṅċiaṅ (cinexe tradixional 黑龙江, pinyin Hēilóngjiāng; mancexe , Sahaliyan ula) el xe una provinsia de ła Cina nordoriental.
Ła se cata inte ła Manciuria setentrional, so un teritorio parte del basin del fiume Amur.
Giografia fixega[canbia | canbia sorxente]
El xe in bona parte montuoxo, fata ecexion par el sentro.
Oltre che l'Amur ło atraversa i fiumi Songhua, Nene e Mudan, so afluenti. Se ricorda el Łago Xingkai[1]al confin co ła Rusia.
El clima el xe continental umido, a nord el pasa a subartego.
Giografia umana[canbia | canbia sorxente]
Łe sità pi' inporatanti łe xe el cavołogo Hàrpìn, Daquing, Qiqihar e Mudanjiang.
Se coltiva soja, mais, gran, biete da sucaro, łin e girasołi; se ałeva cavai e vache. Inportante xe el desfrutamento de łe foreste a nord.
Ghe xe xasimenti de fero e petrołio.
Se cata industrie petrolchimeghe, del łegno, mecaneghe e ałimentari.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Noto anca cofà Łago Hanka


text:
Volcan
'Ntel'acesion comune el volcan (pl. vulcani) el xé el riłievo formà da łe mase ignè enterne deła Tera.
Pù en xenerałe i xé vulcani tute łe discontinuedà 'nte ła crosta terestre traverso łe quałi, co manifestasioni varie, se fa strada i prodoti del'atività magmàtega endòxena: polvari, gas, vaori e materiałi fuxi sòłidi. Ła forausìa de material ła xé dita erusion e i materiałi erutai i xé: łava, cènare, łapiłi, gas, scorie varie e vaor aqueo.
I vulcani i no xé altro che testimonianse del'existensa, 'nte łe zone profonde de ła łitosfera, de mase fuxe siłicàteghe naturałi dite magmi.


text:
Crimia
La Crimia la xe na penixoła su la costa setentrional del Mar Negro, ministrada da l'omonima republica autonoma, uficialmente Republica Autonoma de Crimia, ucraino: ABToHoMHa Pecпyблika KpиM - Avtonomna Respublika Krym, russo: ABToHoMHaя Pecпyблиka KpыM - Avtonomnaya Respublika Krym, tataro de Crimea: Qırım Muhtar Cumhuriyeti), fasente parte de l'Ucraina.
Łe cità pi grande łe xe ła cavedal Sinferopołi, Sebastopoli, Eupatoria, Kerch, Teodosia e Yalta.
El scheo el xe ła Hryvnia (UAH). El sufiso internet de primo liveło el xe ".crimea.ua"


text:
Storia de l'Uganda
La Storia de l’Uganda la scominsia co le prime testimonianse scrite de i viagiatori arabi. Ma no bisogna desmentegarse de el longo pasato del paexe che se pol documentar solo co testimonianse indirete.
Indice
Preistoria[canbia | canbia sorxente]
Na olta tuta l’Uganda la xera cuerta da foreste e i primi abitatori serti xe stà grupi pigmei. I pigmei i gha scominsià a moverse verso sud co l’arivo de zente de origine cushita, alevatori, che vegnea zo dal nord. Stà prima migrasion la xe de domila ani fa. Verso el X secolo, le migrasioni bantu le xe rivà anca en Uganda. I bantu i se sa integrà co le popolasioni pre-esistenti.
I regni[canbia | canbia sorxente]
El primo regno che se conosa el xe quelo de la dinastia Batenbuzi, co cavedal a Bigo Bya Mugeny. Dopo de lori i xe rivà i Bachwezi (secolo XIV) che i gha portà el café, la laorasion del fero e nove raze de bestie, come i ankole. El regno de Kitara (XIV e XV secolo) el gha poco a poco lasà spasio al regno de Bunyoro, che pol considerarse la so continuasion. El regno de i bunyoro el se sa svilupà ne l’ovest del paexe, longo el Lago Alberto. Dal XVII secolo el regno de i buganda el gha scominsià a rinforzarse en te la zona do ancò ghe Kampala. El Kabaka – re de i buganda – el controlava el marcà de avorio e scaivi co i arabi che vegnea su da la costa. Regni minori i xera quei de i ankole e de i toro. El kabaka el xera anca el garante de la tera che governava traverso i Bakungu, i nobili che a so olta usava i membri de i Batongole, l’aristocrasia minore, par governar i vilagi. I titoli i no xera ereditari e el Kabaka el podea ciamar che volea lu.
En tel nord del paexe, le migrasioni luo le gha dato vita a vari popoli: alur, acholi, e i lango. I lango i parla na lengoa luo ma secondo alcuni studiosi i no saria luo en origine, ma ateker (on grupo vegnù zo da l’Etiopia). Altri studiosi i dixe che i lango i xe luo ch ei gha lasà el Sudan prima de i acholi e co i sa ritrovà en Uganda i sa scontrà e mantegnu on level de inimicisia fin ancò. En te l’est del paexe se cata grupi nilotici come i [[karimojong[[ e i pokot. Sti grupi etnici i xe vegnù zo dal Sudan en tel XVI-XVII secolo e i se sa diviso dopo le lote interne che gha dato origine anca a i turkana e i maasai del Kenya, e i toposa del Sudan.
Uganda moderna[canbia | canbia sorxente]
I primi contati co l’eoropa i xe rivà a la metà del secolo XIX. I esploratori John Hanning Speke e James Augustus Grant, che volea catar le fonti del Nilo, i gha visità el Kabaka Mutesa I en tel 1862. En tel 1875, Henry Morton Stanley el xe rivà en te la zona de Kampala. En tel 1877 i primi misionari anglicani i gha fato visita al Kabaka, i catolici i xe rivà do ani pi tardi. El Kabaka el volea i misionari par fermar l’intrusion de l’Islam, che el no ghe piasea. A lo steso tempo, el re no volea che la zente la se fasese cristiana. Mutesa el sperava che l’amicisia co i cristiani la se trasformase en sostegno militare a so favor. Intanto, l’Inghiltera rivendicava el teritorio de l’Uganda a la Conferensa de Berlino.
A la morte de Mutesa I en tel 1884, Mwanga II el xe salìo al trono. I capi locali i scominsiava a domandar pi poter e manco centralizasion. En stò periodo, el re el gha ordinà de copare on vescovo, James Hannington, e vari misionari convertiti – i martiri d’Uganda – sia anglicani che catoleghi. En tel 1888, cristiani e musulmani i gha fato on colpo de stato e deposto Mwanga II. I musulmani i xe stà boni de parar via i cristiani da Kampala, i catoleghi a Masaka, en tel sud, e i anglicani al nord. Dopo vari tentativi e cambi de governo, el re Mwanga II el xe ritornà sul trono en tel 1890 co el sostegno de l’Inghiltera.
En tel 1893, l’Uganda la diventava on protetorato britanico co cavedal a Entebbe. El re Mwanga II el gha firmà on tratato par jutare i inglexi a conquistar i regni de Toro, Ankole, Busoga e Bunyoro. I inglexi i xe anca ndà al nord par ocupar el teritorio de i acholi. En tel 1896, el protetorato el xera tuto soto el controlo inglexe. El Kabaka el se sa aleà co el Kabalega, el re de i bunyoro. L’aleansa la xe stà sconfita en tel 1900 e i do re mandé en esilio a le Seicele. I inglexi i gha meso sul trono el fiol de Mwanga II, Daudi Chwa II, che el gavea on ano.
La colonia[canbia | canbia sorxente]
I inglexi i xera pi interesadi a l’Uganda che al Kenya. La ferovia, parò, la xera tuta en Kenya, da Mombasa a Kisumu. Merci e pasegeri i vegnea embarcà a Kisumu par esar menà fin a Entebbe o altri porti longo el Lago Vitoria. EL completamento de la ferovia fin a Kampala el xera importante par lo svilupo de l’agricoltura. I novi metodi agricoli i xe stà subito resepidi da i capi, che gavea otenù el control de la tera dopo la caduta del Kabaka e de i altri re. En tel 1920 la colonia inglexe la gavea za ragiunto l’autosuficensa.
I misionari cristiani i costruiva scole en tuto el paexe. La popolasion la cresceva semprre pi rivolta al cristianesimo, i muslmani invece, che no podea entrar ne le scole cristiane, i xe stà mesi da parte on poco a la olta. La proibision la xera stà mesa da i inglexi. Le scole le gha avù on altro efeto negativo. Mentre le difarense etniche le diventava manco marcade, la diferensa tra catoleghi e protestanti la se fasea pi forte. Al momento de l’indipendensa, e anac pi tardi, tante rivalità sociali le xera basà propio su la diferensa tra le cexe cristiane.
L’indipendensa[canbia | canbia sorxente]
El 9 otobre 1962 l?uganda la xe diventà indipendente. La zente la gavea votà on catolego come primo ministro, ma la regina Elisabeta II de Inghiltera no la gha riconosù el risultato de le votasioni. El re de i buganda el xe stà fato presidente e primo ministro el xe diventà Milton Obote on anglican del nord. En tel 1966, Obote el gha fato on colpo de stato contro el Kabaka e el se sa proclamà presidente.
Amin[canbia | canbia sorxente]
El capo de stato magiore de l’esercito, Idi Amin Dada, originario de Arua, en tel nord-ovest, el gha organizà on colpo de stato en tel 1971. Na olta al poder, el gha fato copar i uficiali del nord e espulso tuti i ugandexi de origine axiatica. I indiani i gavea en man tuto el comercio, e el paexe el gha scominsià a sofrir par la mancansa de beni de primo consumo. En tel 1979, Amin el gha invaso la Tanzania, che la gha risposto subito e in pochi giorni i tanzaniani i xe rivà a Kampala. L’esercito ugandexe el se sa ritirà al nord, mentre che Amin – che el xera on musulmano – el xe scapà en Arabia. I tanzaniani i xe salii al nord, ma sensa forzar la marcia. El resultà el xe stà na longa guera co atrocità e distrusioni al nord. Obote el xe tornà a far el presidente. En tel 1980 Yoweri Kaguta Museveni el gha fondà el National Resistance Army, l’Esercito de Resistensa Nasional. El presidente Obote el gha risposto a l’oposision armata co el genocidio. Pi de 300 000 persone le xe stà copà durante ‘l’Operasione Boananza’. Museveni el xe riusì a catura la caveda en tel 1986.
LRA[canbia | canbia sorxente]
Subito dopo la fine de la guera al nord, Alice Auma Lakwena – na dona acholi – la gha dito de esar poseduda da lo Spirito Santo. La Lakwena la gha fondà el Esercito Mobile de lo Spirito Santo e prometeva la salveza a ci la seguiva. Bisognava seguir i diexe comandamenti e combatar contro i opresori del sud. En tel 1987, le forse de l’esercito ugandexe le xe riuside a dividar i ribeli de la Lakwena, ela la x scampà en Kenya. Subito dopo, on neodo, Joseph Kony, de la Lakwena el gha dito de esar el novo comandante ciamà da Dio a continuar el laoro de so zia. Kony el gha fondà el Esercito de liberasion de el Signore (Lord’s Resistance Army) o LRA.
I ribeli de l’LRA i gha atacà i vilagi del nord robando e copando. I gha anca atacà le scole par rapir i buteleti. I buteleti i le faxea diventar soldai, le butelete le dovea laorar e far da mojere a i soldai pi grandi. I bambini soldato i xera costreti a mutilar, torturar e violentar la zente durante i atachi. Dal 2006 el governo el gha provà a far i acordi de paxe co i ribeli de Kony. La discusion la va avanti a Juba, en tel Sud Sudan.
I ultimi ani[canbia | canbia sorxente]
En tel 1995 el parlamento el gha aprovà la nova costitusion. El multipartitismo el xe scominsià solo nel 2005. In sti ani, l’esercito ugandexe el gha combatù en te la Republica Democratica del Congo e en Rwanda. Museveni el se sa fato elezar ancora en tel 2005 e el gha fato arestar Kizza Besigye, el capo de l’oposision, prima de le elesioni co n’acusa de violensa carnale che la xera falsa.
L’Uganda la xe cresù ne i ultimi ani grasie a la paxe. El nord el rimane distruto da i ani de guera sivile causà da l’LRA e da la mancansa de reasion del governo. L’AIDS – che el sembrava soto controlo – el xe tornà a esar na minacia par la società.


text:
Pozzaglio ed Uniti
Persico ad est. A Brazzuoli è collocato un plesso scolastico (scuola elementare e scuola media) a cui fanno riferimento oltre al comune di Pozzaglio ed Uniti anche i comuni di Corte de' Frati e Olmeneta.
Amministrazione
Evoluzione demografica
... —
| approfondisci »
Parco dell'Oglio Nord
, Azzanello, Bordolano, Borgo San Giacomo, Calcio, Capriolo, Castelli Calepio, Castelvisconti, Cividate al Piano, Corte de' Cortesi, Corte de' Frati, Credaro, Gabbioneta Binanuova, Genivolta, Orzinuovi, Palazzolo sull'Oglio, Palosco, Paratico, Pontevico, Pontoglio, Pumenengo, Quinzano d'Oglio, Robecco d'Oglio, Roccafranca, Rudiano, Sarnico, Scandolara Ripa d'Oglio, Seniga, Soncino, Torre Pallavicina, Urago d'Oglio, Verolavecchia, Villachiara, Villongo.
La sede amministrativa è a Orzinuovi (BS), quella... —
| approfondisci »
0372
2 aree locali di Cremona (ex settori di Cremona e Grumello Cremonese ed Uniti) e Vescovato (ex settori di Robecco d'Oglio, Sospiro e Vescovato). I comuni compresi nel distretto sono: Acquanegra Cremonese, Bonemerse, Bordolano, Cappella de' Picenardi, Castelverde, Cella Dati, Cicognolo, Corte de' Cortesi con Cignone, Corte de' Frati, Cremona, Crotta d'Adda, Derovere, Gabbioneta-Binanuova, Gadesco-Pieve Delmona, Gerre de' Caprioli, Grontardo, Grumello Cremonese ed Uniti, Malagnino, Olmeneta... —
| approfondisci »
Naviglio Pallavicino
portatogli in dote dalla moglie Margherita Sforza. ) prosegue in direzione est, con il nome di Ciria Vecchia, confluendo anch'esso nella Ciria nel centro di Olmeneta. La Ciria prosegue poi in direzione di Corte de' Frati, Grontardo, Pescarolo ed Uniti e oltre, sino ai confini orientali della provincia.
Utilizzo delle acque
Il Naviglio alimentava, in corrispondenza di alcuni piccoli salti causati dalla pendenza, numerosi mulini (ben conservati quello di Cumignano, nel centro del paese, e quello di... —
| approfondisci »
Corte
Cortemaggiore, reggia di un sovrano.
• Corte (architettura), spazio scoperto, delimitato da un fabbricato, per dar luce e aria agli ambienti che vi si affacciano:• Corte lombarda, tipologia architettonica
• Corte, elemento tipico dell'urbanistica veneziana
• Corte salentina
Toponimi
• Corte di Casale - pieve lombarda
• Corte - città della Corsica
• Corte de' Cortesi con Cignone - comune italiano in provincia di Cremona
• Corte de' Frati - comune italiano in provincia di Cremona
• Corte Franca - comune... —
Dipartimento dell'Alto Po
per Olzano), Casalmorano, Castelvisconti, Genivolta, Gombito, Grontorto, Mirabello, Oscasale, Soresina, Castel Leone
• dopo il 1807: Soresina, Castelleone, Casalmorano, Bordolano, Barzaniga, Genivolta, San Bassano
• cantone IV di Casalbuttano • prima del 1807: Alfiano ed Aspice, Barbiselle, Bettenesco, Carpaneta, Castelnovo Gherardi, Corte de’ Frati, Gambina, Grimone, Grontardo, Levata, Persico, Prato, Quistro, Robecco, San Silo, Scandolara Ripa d’Oglio, Solarolo del Persico, Villanova... —
| approfondisci »
Provincia di Cremona (Lombardia austriaca)
con Cà de' Stirpi, Marzalengo, Monasterolo con Gallarano, Olmeneta con Trecchina, San Martino delle Ferrate e Cà del Botto, Ossolengo con Costa Santa Caterina, Pozzaglio, San Martino in Belliseto con Borgo Novo Cappello, San Vito
• Alfiano Novo e Vecchio; Aspice; Barbiselle; Bertana Bocida; Bettenesco; Carpaneda con Dosimo e Villasco; Castel Novo Gerardi; Corte de' Frati con Noce Garione; Gambina con Barchetti; Grimone; Grontardo; Levata; Persico con Persichello e Acqua Longa Sant'Abondio; Prato... —
| approfondisci »
Provincia di Cremona (Lombardo-Veneto)
, Costa Sant'Abramo con Cura d'Affaitati, Crotta d'Adda, Farfengo, Fengo, Grumello, Licengo con Castelletto Anghinore, Luignano, Ossolaro, Paderno, Pizzighettone con Gera e Regona, Polengo con Casarosio, San Gervaso, Sesto, Spinadesco
• Alfiano nuovo e vecchio, Aspice, Barbiselle, Bertana Bocida, Bettenesco, Campagnola, Carpaneta con Dosimo e Villasco, Castelnuovo Gherardi, Casalbuttano, Casalsigone, Cavallara con Mancapane, Cignone, Corte de' Cortesi con Cantonada, Corte de' Frati con Noce Garione... —
| approfondisci »
Lidl
scaffali anche di alcuni prodotti di marca (in Italia ad esempio Barilla, Coca Cola), anche se Barilla è già presente con il marchio Lidl e con pasta prodotta da Combattenti di Corte de Frati (Cremona) che è appunto uno dei produttori di Barilla, come evidenziato anche sulle confezioni della marca leader.
I servizi
Anche Lidl sta seguendo l'esempio di molte catene commerciali di integrazione fra l'offerta di beni di consumo e servizi alla clientela. E' oramai da anni che tutte le strutture... —
| approfondisci »
Elenco completo FURs
Cicognolo Cingia de' Botti Corte de' Cortesi con Cignone Corte de' Frati Cremona Crotta d'Adda Derovere Gabbioneta-Binanuova Gadesco-Pieve Delmona Gerre de' Caprioli Grontardo Grumello Cremonese ed Uniti Malagnino Motta Baluffi Olmeneta Paderno Ponchielli Persico Dosimo Pescarolo ed Uniti Pessina Cremonese Pieve d'Olmi Pieve San Giacomo Pizzighettone Pozzaglio ed Uniti Robecco d'Oglio San Daniele Po Scandolara Ripa d'Oglio Sesto ed Uniti Sospiro Spinadesco Stagno Lombardo Torre de' Picenardi Vescovato... —
Elenco completo DMAs
Castello Trenta Zumpano
CREMONA
Acquanegra Cremonese Annicco Azzanello Bonemerse Bordolano Ca' d'Andrea Cappella Cantone Cappella de' Picenardi Casalbuttano ed Uniti Casalmorano Castelverde Castelvetro Piacentino Cella Dati Cicognolo Cingia de' Botti Corte de' Cortesi con Cignone Corte de' Frati Cremona Crotta d'Adda Derovere Formigara Gabbioneta-Binanuova Gadesco-Pieve Delmona Gerre de' Caprioli Grontardo Grumello Cremonese ed Uniti Malagnino Monticelli d'Ongina Motta Baluffi Olmeneta Ostiano Paderno... —
| approfondisci »


text:
Ajuto:Canałe IRC
Oltre a le pàxene de discusion e a łe Ciàcołe, i Wikipediani i pode ciacołare anca online al de fora de Vec.wiki, e i pol doparar el dinamismo de łe chat IRC, che perméte de parlar in tenpo real. El canale IRC ufficiale de Vec.wiki xe:
'Sa serve par ciacołar?[canbia | canbia sorxente]
Par 'ndar drento ne ła chat cogna scargar un software ceo ceo ciamà client IRC. Varda qûi soto ne ła sezion Ełenco de calche client IRC).
Par conetarte al canałe (se te ghe zà el client, o dopo che ti ło ga scargà e instałà), varda pì 'vanti ne ła sezion Conesion co i client IRC).
Xe anca posibiłe conétarse via web (ti dopari el to browser internet), sensa gaver da instałare nisun software in zónta. El xe un metodo co calche limitasion rispeto al metodo normałe, ma che pode vegner còmodo o calche 'olta necesario. Un esènpio l'è java-chat o webchat de Freenode.
Ełenco de calche client IRC[canbia | canbia sorxente]
I "client IRC" son software, che i permeton de colegarse ai server de chat e de ciacołar. De seguito la ghè na lista dei client IRC pì usai, i colegamenti i portan ai siti dei produtori dove te podaré trovar anca le istruxioni par scaricar e instalar el programa.
- Par chi el dòpara Opera, el browser l'è dotà de un client IRC integrà (dała version 7.50).
- Chi el dòpara SeaMonkey (el sucesòr de Mozilla) o Firefox el pode usar Chatzilla.
- XChat (software libaro, disponibile gràtis par GNU/Linux, Mac OS X e par Microsoft Windows)
- XChat par win, link a una version libara e gratuita de XChat par Windows
- KVIrc (software libaro, disponibile gràtis par GNU/Linux, Mac OS X e Microsoft Windows)
- mIRC (shareware, disponibile solo par Microsoft Windows).
- Pidgin (Software libaro) Client multi standard e multipiattaforma (Linux, Windows e altre); el manca dełe funzioni avanzade, ma el funziona la chat de base.
- kopete (Software libaro) Client multi standard par KDE
- eMule (Software libaro) Client P2P multipiattaforma con chat IRC integrada. Par ciàcołar andar a opzioni>IRC e ała voce server inserir "irc.eu.freenode.net". Alla connexion usciran i vari canałi: tra 'sti qua cerca quello de Wikipedia
- Colloquy Software open-source sviluppado en Cocoa (solo par Mac OS X)
- LimeChat (software libaro, disponibile gràtis par Mac OS X, iPhone e Microsoft Windows)
Canałi IRC in Italiàn[canbia | canbia sorxente]
- #wikinews-it @ irc.eu.freenode.net, canałe IRC de Wikinotizie.
- #wikiquote-it @ irc.eu.freenode.net, canałe IRC de Wikiquote.
- #wikisource-it @ irc.eu.freenode.net, canałe IRC de Wikisource.
- #wikiversity-it @ irc.eu.freenode.net, canałe IRC de Wikiversità.
- #wiktionary-it @ irc.eu.freenode.net, canałe IRC de Wiktionary.
- #wikibooks-it @ irc.eu.freenode.net, canałe IRC de Wikibooks
- #botolatori @ irc.eu.freenode.net, canałe IRC de Botolatori.


text:
Ongarìa
L'Ongarìa o Ungarìa ła xe un stato de l'Europa sentrałe.
Ła confina a nord co ła Slovachia, a nordest co ła Ucraina, a sudest co ła Romania, a sud co ła Serbia, a sudovest co ła Croasia, a ovest co ła Slovenia e ła Austria.
Storia[canbia | canbia sorxente]
Antighità[canbia | canbia sorxente]
El teritorio de l'Ongaria a destra del Danubio el xe sta conquistà nel I secolo a.C. dai Romani, e el xe deentà parte de l'Inpero come provincia de Pannonia.
Co le invasion barbariche xe rivà i Avari, che nel 796 i xe sta batui da Carlo Magno.
In seguito xe rivà i Ungari, che ne l'anno 1000 i ga incoronà el primo re de l'Ongaria, Stefano I [1], che el ga convertio el so popolo al cristianesimo e creà un forte Stato feudal. Quando el xe morto, nel 1038, xe ndà su par un breve tocheto el venexian Pietro Orseolo, che l'era fiol de la sorela de Stefano, e quindi l'era l'erede legitimo, visto che Stefano nol gavea fioi. Però dopo pochi ani el ga perso el trono par na rivolta. I disendenti de Stefano i ga comunque mantegnesto el trono de Ongaria, fondando la dinastia dei Arpadi, fin al 1302, quando la fameja la sa estinto.
El regno el ghe xe passà quindi a na serie de sovrani foresti[2].
Modernità[canbia | canbia sorxente]
Dal XV secolo i Ongaresi i ga dovesto vedarsela coi Turchi Otomani. A l'inizio i Ongaresi i ga tegnuo bota, venzendo presenpio la bataja de Belgrado nel 1456, ma dopo un secolo e passa de guera continua i Turchi i ga vinto la granda bataja de Mohacs (1526), conquistando bona parte de l'Ongaria, che i ga doparà come base par atacar Viena nel 1683. Dopo la sconfita patia a Viena, i Turchi i ga scuminzià a cedar, e i Asburgo i ga podesto conquistar un toco a la olta tuta l'Ongaria[3].
Nel 1848 i Ongaresi i se ribella ai Austriaci dichiarando l'indipendenza, ma la rivolta la va a finir mal. I ghe riproa però dopo la sconfita de l'Austria ne la guera contro la Prussia del 1866, e col Conpromesso (Ausgleich) del 1867 i riese a farse dar un'anpia autonomia. l'Inpero Austriaco el deenta cosita Inpero Austro-Ungarico.
Indipendensa[canbia | canbia sorxente]
Nel 1918, dopo la sconfita ne la prima guera mondial, l'Ongaria la dichiara l'indipendenza e nase la Republica.
Ne la seconda guera mondial l'Ongaria la se mete da la parte de Germania e Italia, e a la fine de la guera la vien ocupà da l'Union Sovietica, che la mete in pié un goerno comunista e totalitario. I Ongaresi i proa a ribelarse nel 1956, ma el paese el vien invaso de novo da l'Armata Rossa, che la stofega nel sangue la Rivoluzion.
Finalmente nel 1989, quando casca el muro de Berlin, el regime el cede e ritorna la democrazia.
Giografia połitega[canbia | canbia sorxente]
Nel 2004 l'Ongaria l'è entrà ne l'Union Europea.
Ła ga cofà capitałe Budapest.
Intra le varie sità se ricorda Egra.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ in seguito proclamà santo col nome de santo Stefano d'Ongaria
- ↑ i Angiò, i Lusenburgo, i Asburgo etc.
- ↑ conquista confermà dal tratato de Karlowitz, 1699


text:
Provincia autonoma de Trento
El Trentin el xe ła xona giografega corispondente a ła provincia autònoma de Trento, che ła fa parte de ła region itałiana del Trentin-Alto Adexe/Südtirol. Ła so cavedal ła xe Trento.
El Trentin el confina a nord co' ła Provincia autonoma de Bolzan, a est e a sud co'l Veneto (Provincia de Bełun, Provincia de Vicensa e Provincia de Verona), a ovest co ła Lonbardia (Provincia de Bresa e Provincia de Sondrio).
Storia[canbia | canbia sorxente]
Dai primi insediamenti a l'età romana[canbia | canbia sorxente]
El canbiamento del clima sirca 10 000 ani fa, rexose pì mite e manco rigido, el ga permeso 'l insediamento de popołasion sedentarie 'nte'l teritorio del Trentin, in particołar in prosimità de corsi d'aqua e łaghi picinini.
Dei scavi arecheołoghi fati durante i anni 30 visin a ła sponda meridional del łago de Ledro, 'nte'l comune de Mołina de Łedro, i ga portà a ła luxe on inportante insediamento che el xe sta fato risałire a sirca 2000 anni prima de Cristo.
Intorno al VI secoło a.C. a se ga insedià inte'l teritorio provinciałe, come del resto in bona parte de l'arco alpin sentral e orientale ła popołasion dei Reti, che ła se ga stabiłìo inte łe diverse vałade e in particołar inte'l Trentin osidental (reperti inportanti i xe sta catai a Sanzeno in Val de Non, inte 'l altopiano de ła Paganeła, a Stenico inte łe Giudicarie esteriori).


text:
Castiglion Fiorentino
Castiglion Fiorentino el xe on comune de 12 638 abitanti 'nte ła provincia de Arezo.
Giografia[canbia | canbia sorxente]
Ła sità de Castiglion Fiorentino sorge sora de on cołe a 342 m s.l.m., 17 km a sud-est de Arezo.
Evołusion demografica[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii
Aministrasion[canbia | canbia sorxente]
Sìndico: Paolo Brandi dal 28-29/05/2006 (secondo mandato)
Sentrałin comunal: 0575/65641
Posta eletronica: info@comune.castiglionfiorentino.ar.it
Frasion[canbia | canbia sorxente]
Brolio, Castroncello, Cozzano, La Badia, La Nave, Mammi, Manciano La Misericordia, Montecchio Vesponi, Noceta, Orzale, Pergognano, Petreto, Pieve di Chio, Pievuccia, Ranchetto, Ristonchia, Santa Cristina, Santa Lucia, Santa Margherita, Senaia.


text:
Bissa de la pioa
La bissa de la pioa (nome sientifego Salamandra salamandra) la è an urodelo che fa parte de la fameja Salamandridae.
Indice
Descrižion[canbia | canbia sorxente]
La bissa de la pioa se la cognoss facilmente par al so color negro co vistose mace giale.
La bissa de la pioa la donde i 15-20 cm de longheža total (coda conpresa), e le mastce le è in genere pì longhe e grosse de i mastci. Le mastce le è ovovipare, e le fa mudoi inte ricatei, roje o altri cors de aqua ossigenadi polito. I mudoi i à branchie e quatro žate ben svilupade. I mudoi i se diferenžia da altri de urodeli par la presenža de mace ciare a la base de le žate. Inte žerte popolažion de montagna de bissa de la pioa, le mastce le è vivipare e le fà boat conpletamente svilupadi e pronti par la vita terestre.
Abitudini[canbia | canbia sorxente]
I adulti i fà na vita discreta, e i è de solito ativi solche de not, o durante al tenp piovoss e umido (da sto tant gnen al nome "bissa de la pioa"). I abita diversi tipi de bosch, pì che sia de latifoglie missiadi, de fagher e castegner, pì che sia arent cors de aqua.
Ghe n'è poca diferenža fra mastci e femene. I mastci se i cognoss par la sagoma de solito pì magra, e par an gnoch te 'l cul, aonde che le celule spermatiche le è conservade 'te na strutura ciamada spermateca. La fecondažion la è interna 'te le femene, che le tira sù la semenža assada su 'l teren da 'l mastcio durante 'l acopiament. I mastci i se cata da dir durante 'l periodo de 'l calor (che al canbia secont la posižion geografica).
Inte la Europa meridional, la bissa de l apioa la è ativa pì che sia de otuno e de primavera, e no la se ritira in letargo invernal. In Europa central, inveže, la è ativa in primavera e in istà, e la va in letargo durante i mesi pì fredi.
Distribužion[canbia | canbia sorxente]
La à na anpia distribužion in Europa, 'te la fassa magrebina, i Balcani e la Asia Minor.
Sotspecie[canbia | canbia sorxente]
La specie Salamandra salamandra la à an numero variabile de sotspecie ricognosseste infin dess: 16 sotspecie, de le quale 13 presenti in Europa. Žerte le è state in seguito descrite come specie separade. In Italia la è representada da S. salamandra salamandra propria de le region alpine e da Salamandra salamandra grigolii, endemismo italico distribuì 'te le Alpi Maritime e in tut al Apenino, infin a la Calabria.
Miti e credenže popolari[canbia | canbia sorxente]
La bissa de la pioa la è stata ogeto durante i secoi de miti e credenže, tra le quai che n'è quela che la pode sopraviver a 'l fogo. Sto tant al è de 'l tut sbaljà parchè la so pel umida la la rende delicata in presenža de fonti de calor e anca distante da l'aqua. La è inveže in part vera la credenža che la è velenosa: le so ghiandole de la pel difati le pol far an liquido che brusa te le mucose; sta sostanža la è na difesa contro i predator, che i gnen avisadi de 'l pericol da la coloražion aposematica de la spece.
Bibliografia[canbia | canbia sorxente]
- Museo civico di Storia Naturale di Ferrara - Atlante on-line degli Anfibi e Rettili dell'Emilia Romagna http://ww2.comune.fe.it/storianaturale/index.phtml?id=130
- Kuzmin, S. et al. 2004. Bissa de la pioa. In: 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008.
Altri progeti[canbia | canbia sorxente]
- Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Bissa de la pioa
Ligami foresti[canbia | canbia sorxente]
- Scheda del Museo de Storia Natural de Ferara
- Scheda del Servizio Parchi Emilia Romagna
- (FR) Ecologia de la Salamandra pezzata


text:
Monte Serva
Coordinate: 46°14′01″N 12°23′46″E / 46.2336, 12.3961
El Monte Serva el xe na montagna de łe Dołomiti Bełunexi alta 2.133 metri sora el łiveło del mar. Ła se inalsa a nord de Bełun.
Carateristeghe[canbia | canbia sorxente]
El versante meridionałe el ga boschi e pra, mentre che el versante setentrional el xe raquanto irto e visin se cata ła foresta deła Cajada e anca la Boca de Rosp. El principal refujo pa pastori e bestie el xe el Pian dei Fioc a 1731 metri de altesa.
Turixmo[canbia | canbia sorxente]
Pa scanpagnade el logo de partensa par escursion se ciama Cargador, apena sora Col de Roansa. El monte Serva el fa parte del Parco de łe Dołomiti Bełunexi


text:
Wikipedia:Contati
Par contatare Wikipedia xè posibiłe:
- łasare on mesajo al bar (el punto de ritrovo e discusion de i wikipediani. Chive se połe por domande, far oservasion o inserir comunicasion de caratare xenerałe a propoxito de vec.wiki);
- łasare on mesajo a ło sporteło informasion (se te ghé na dimanda so'l uxo de Wikipedia - cosa xèła, come ła funsiona e cosa se połe far, nó so i so contenui! - e nó te ghe trovà l'informasion che te sercavi);
- par informasion so i avixi prexenti inte łe voxi, blochi, bandi, scansełasion etc.: consultar Ajuto:Ajuto e, se eventualmente nó fuse sufiçente, dimandar a ło sporteło informasion. Par efetuar na segnałasion riguardante una de ste question o partesipare a ła rełativa discusion, xè posibiłe łasare on mesajo clicando so ła lingueta discusion de ła pàjina d'intarese.
- par dimandare 'l intervento de n'aministrador, canbiare ła pàjina apoxita xontando en fondo ła propia richiesta (seguir łe istrusion riportae en cheła pàjina);
- entrare inte ła chat so freenode;
- iscrivarse a ła mailing list dedicà;
- pa' informasion so come contatar el raprexentante legałe (designated agent) de Wikipedia, vardare l'apoxita pàjina;
- i contati par ła stanpa i xè disponibiłi cuà.
Prima de contatarne:
- Lexi łe avertense.
- A ła tò dimanda gavemo probabilmente xà risposto chive o inte'l nostro manuałe! Varda anca el mesajo de benvegnùo e ła guida esensiałe.
- Se te serchi n'informasion ma nó te riesi a trovarla né co na riserca né esplorando vec.wiki, rievolxate al Oracoło.
- Soło se tuto questo no'l xè servìo te pui scrivare tramite email o moduło al servisio OTRS.
- N.B.: Stò indiriso xè dedicà a cołori che i dexidara indicasion so Wikipedia, el sò utiłixo e i projeti a esa corełai; no'l xè on xenerico sporteło informasion. Se consijia de priviłexare i canałi de contato alternativi a l'email; e podaria pasar anca setimane prima che n'operator de łe code so OTRS rive a procesar ła vostra richiesta.
Cołegamenti foresti[canbia | canbia sorxente]
- Wikimedia Itałia
- Wikimedia Foundation, Inc
- (EN) OTRS, lista de i operatori de i indirisi wikimedia.org
- OTRS info-vec, lista de i operatori de l'indiriso info-vec


text:
Asturie
El Prinçipà de le Asturie o Asturie (en spagnoło: Principado de Asturias, en asturian: Principáu d'Asturies o Asturies) l'è na comunità autonoma formà da na soła provinçia situà in te'l nord de ła Spagna. El nome de Prinçipato l'è dovùo a raxoni storiche e l'erede al trono spagnoło el se forgia ancora ancó del titoło de Prinsipe de łe Asturie.
Bagnà dal golfo de Bizkaia a nord, ła confina a est co ła Cantabria, a sud co ła Castilia e Leon e a ovest co ła Gałisia.
Ła popołasion ła supera de poco el miłion de abitanti, co na densità de 101,4 ab./km² (2007), al 13º posto sul total spagnoło. Capital l'è ła çità de Oviedo, en asturian Oviéu, mentre ła più popołà l'è Gijón (Xixón). Łe łéngoe prinçipałi de ła comunità i'è el spagnoło e l'asturian o bable, che el gode de na particołare protesion.
Indice
Zeografìa e clima[canbia | canbia sorxente]
Ła cordiłiera cantabrica ła fa da confin natural fra łe Asturie e ła provinçia de León a sud. In te ła so parte orientałe, el Parco Nasional Picos de Europa el prexenta łe piasè alte e tra łe più spetacołari montagne, rivando a 2648 metri al pico Torrecerredo. Altre carateristiche de sta cadena prevałentemente calcarea i'è el Parco Natural de Redes in te ła parte çentro-orientałe, el Parco Natural de las Ubiñas al çentro a sud de Oviedo e 'l Parco Natural de Somiedo a ovest. Łe montagne cantabriche łe ofre oportunità par difarenti atività, come caminade, alpinixmo, sci e spełeołogia, e łe se estende par 200 km en totałe, fin a ła Gałisia a ovest e ła Cantabria a est.
El łitoral asturian l'è estexo, con sentenara de spiaie, insenature e grote marine naturałi. Exenpi notevołi i include ła Playa del Silencio visin a el paexeto de pescatori de Cudillero (a ovest de Gijón), cosita come łe tante spiaie intorno a Llanes, come el Barro, Ballota e Torimbia (l'ultima na spiaia prevałentemente nudista). Ła majoransa de łe spiaie asturiane i'è sabioxe, nete e dełimitè da ripide scołiere, insima a łe quałi no l'è mia inuxuałe vedar bestiame al pascoło.
Łe carateristiche ciave de ła geografia asturiana i'è łe so irte scołiere su ła costa e łe montagne verso l'interno. El clima de łe Asturie, cosita come el resta de ła Spagna nordoçidentałe, l'è piasè vario de queło de łe rejoni meridionałi. Łe istè i'è in genare calde e umide, sołejè, ma anca l'aqua no ła manca. I inverni i'è bastansa miti, ma ghè anca qualche ondà de fredo forte. El fredo el se sente soratuto sui monti, ndoe ła neve l'è prexente da novenbre a majo. Sołe e aqua i'è entranbi comuni in te i inverni asturiani. Łe precipitasioni anue i'è sora i 900 mm longo tuta ła rejon (par ex., a Gijón i'è 971 mm), ma l'aumenta man man che se se sposta a l'interno, e ła riva al so pico sui Picos de Europa (par ex., a Amieva i'è 1800 mm). Łe Asturie i'è considerè parte de ła cosita ciamà Spagna verde.
Etimołogia[canbia | canbia sorxente]
El termine Asturie el deve el so nome ai so antichi popołatori, i Asturi, che i abitava łe sponde de l' Astura (Esla) fin a ła dominasion romana. El nome Asturi l'inglobava mia soło i abitanti de ła Meseta (Cismontani), ma anca quei del nord (Transmontani).
L'Astura (che prima de ła invaxion romana el se ciamava Estura o Estula) el ciaparea ła raixa dal çeltico -stour, che significa «fiume». Sto toponimo l'apare in Bretagna, ndoe Plinio el parla del fiume «Stur»; al dì d'ancó existe tri fiumi Stour en Kent, Suffolk e Dorset. A ła foxe de l'Elba ghè n'antro fiume Stör, ciamà anticamente «Sturia». Al steso tenpo, en el Piamonte ghèra ła tribù çeltica dei Esturi e un fiume Stura. Ła stesa raixa ła perdura ancora ancó in te'l gaełico e bretone in te łe parołe ster e stour con el significato de «fiume».
Storia[canbia | canbia sorxente]
Ocupà da insediamenti umani fin dal Pałeołitico Inferior, durante el Superior łe Asturie łe se caraterixa par łe piture rupestri in te ła parte orientałe de ła Comunità. In tel Mexołitico se xvilupa na cultura original, l'asturiense; in seguito se asiste a l'introdusion de l'Età del Bronxo, caraterixà dai megałiti e dai tumułi. Durante l'Età del Fero, el teritorio el finise soto l'influensa cultural dei Çelti; łe popołasioni locałi, conosùe come Asturi, i era conposte da tribù come i Luggones, i Pesicos e altri, che i costruea e i abitava in castri. Al dì d'ancó l'influensa çelta la se conserva in te i nomi dei loghi, dei fiumi e dei monti.
Con la conquista romana tra el 29 e 'l 19 a.C., soto Augusto, łe Asturie łe entra in te i anałi de ła Storia. Durante sto periodo, çentrale l'è el sfrutamento de łe miniere asturiane de oro, in particołare in epoca alto-inperiałe. Łe miniere ła vien po' in seguito abandonè tra el II e III secoło d.C., preferendoghe i giacimenti catè in Dacia.
Dopo diversi secołi sensa prexensa foresta, durante el VI secoło i xvevi e i vixigoti i ocupa el teritorio, fin a ła invaxion musulmana ai inisi de l'VIII secoło. Tutavia, cosita come era stà par i romani e i vixigoti, ła conquista de teritori montagnoxi ła se riveła mia façile par i mori: sti qua, difati, no i ruisirà mai a conquistar tuti i teritori łongo ła costa setentrionałe de ła Spagna; ansi, sta rejon ła diventarà un rifujo par i nobiłi cristiani. L'è cosita che in te'l 722, a seguito de ła vitoria de Pelayo in te ła bataja de Covadonga, se stabiłise un regno de fato indipendente, el regno de Astuie, che el sarea diventà ła cuna da ndoe è partìa ła Reconquista. In te'l X secoło, ła momarchia asturiana ła dà łogo al Regno de León. Durante el medioevo, l'ixołamento favorìo da ła cordiliera cantabrica el fa si che i riferimenti storici i sia scarsi. En seguito a ła ribełion de Enrico II de Castilia in te'l XIV secoło, vien fondà el Prinçipato de Asturie[1]. I più famoxi sostenitori de l'indipendensa i'è stè el conte Gonzalo Peláez e ła rejina Urraca (la asturiana), che benché conseguendo inportanti vitorie i'è stè infine sconfiti da łe trupe castiliane. Dopo ła so integrasion al regno de Spagna, łe Asturie łe 'a fornìo ła corte spagnoła de aristocratici de alto rango e i'à xugà un inportante roło in te ła cołonixasion de łe Meriche.
Durante el XVI secoło el teritorio el riva a contar par ła prima olta 100.000 abitanti, numaro che el se radopia in tel secoło sucesivo in seguito a l'introdusion del formenton da l'America.
Durante el XVIII secoło, łe Asturie i era uno de i çentri de l'Iłuminixmo spagnoło. El rinomà pensator Benito de Feijoo el s'era stabiłìo in te'l monastièr benedetin de San Vicente de Oviedo. Gaspar Melchor de Jovellanos, n'erudito e inportante riformator e połitico del tardo XVIII secoło, l'è nato in te ła çità costiera de Gijón.
L'8 majo del 1808, ła Junta General del Prinçipato de Asturie ła dichiara guera a ła Françia e ła se proclama sovrana, creandose un propio exerçito e inviando anbasiatori nei paexi foresti.
A partir dal 1830 se scominsia a sfrutar el carbon e 'l fero, dando inisio a ła rivołusion industriałe in te ła comunità. Più tardi se sarea xviłupà l'industria siderurgica e naval. Al steso tenpo se verifica na significativa emigrasion in te łe Meriche, prinçipalmente in Argentina, Uruguay, Cuba e Mesico. Quei che gà fato fortuna oltremare, generalmente ciamè 'Indianos', i'à speso fato ritorno in patria pieni de schei. L'eredità de ste riche famee l'è ancora vixibiłe en łe Asturie: ła rejon l'è piena de ste grande vile moderniste, nonché de istitusioni culturałi come scołe e biblioteche publiche.
El 6 otobre 1934 łe Asturie i'è teatro de una sołevasion, conposta prevalentamente da minatori, contro l'entrata de ła CEDA in tel governo, che i considerava un avansamento del fasixmo in Spagna. I eventi asturiani, noti come Rivołusion de łe Asturie, i'è considerè parte de un proceso più anpio ciamà Rivołusion del 1934, che ga avù ła Catałogna e apunto łe Asturie come prinçipałi foghi de ła ribełion.
Durante sta rivołusion Oviedo ła vien in bona parte devastà: rixulta incendiè, tra altri edifiçi, queło de l'Università, ła biblioteca de ła qual ła conservava testi de inestimabiłe vałor andè distruti, o el teatro Campoamor. Ła Camera Santa de ła Catedral, invese, l'à subìo gravi dani in seguito al sciopo de na bonba. Ła represion l'è stà portà avanti da trupe provenienti da łe cołonie del nord Africa soto el comando de Francisco Franco.
Come rixultato de l'opresion, łe Asturie łe resta fedełi al governo republican durante ła goera çivile spagnoła. El 25 agosto 1937 se proclama a Gijón el Consejo soberano de Asturias y León, un'istitusion sovrana e indipendente existìa fin a l'entrata de łe trupe nasionałiste a Gijón el 21 otobre del steso ano. Łe Asturie i'è stè anca tereno de n'estrema difexa de łe forse republicane, ła bataia de El Mazuco.
Quando a ła fine Franco l'otien el controło de tuta ła Spagna, łe Asturie — tradisionalmente łighè a ła corona spagnoła— łe vien senplicemente denominè Provinçia de Oviedo fin a ła morte de Franco nel 1975. El vecio nome de ła provinçia el vien restaurà dopo el ritorno de ła democrasia in Spagna, in tel 1937.
In tel 1982 łe Asturie łe diventa na comunità autonoma a l'interno de ła strutura teritoriałe decentrałixà stabiłia da ła Costitusion del 1978. El governo rejonałe asturian el ga anpie conpetense in inportanti materie come ła sanità, l'educasion e ła protesion de l'anbiente.
Fortemente colpìo da ła riconversion industriałe de i ani '90, el Prinçipato el punta deso al turixmo, tentando de potensiar łe so abondanti risorse paexajistiche e naturałi.
Atualmente el major movimento soçiałe che łe Asturie łe vive l'è queło de ła łota par ła ofiçiałità de l'asturian; se asiste parimenti a n'aumento del movimento nasionałista asturian, nonostante el sia mai sta bon de otegner raprexentasion drento ła Junta General.
Łéngoe[canbia | canbia sorxente]
Ła soła łéngoa ofiçiałe de łe Asturie l'è el spagnoło. Tutavia, ve se parla anca ła łéngoa asturiana (bable), proteta da ła Ley 1/1998, de 23 de marzo, de uso y promoción del bable/asturiano ('Łeje 1/1998, del 23 marso, de uxo e promosion del bable'). In te ła parte oçidentałe de łe Asturie se parla anca eonaviego e ła so promosion l'è senpre regoła da ła Łeje 1/1998. Se l'eonavian l'è un continuum diałetałe o na varietà de ła łéngoa gałisiana l'è ancora ojeto de dibatito e comunque el so uxo in te ła aministrasion asturiana l'è minor se paragonà a l'uxo de l'asturian. Ghè un proceso in corso par canbiar tuti i nomi dei posti de łe Asturie in te'l so nome tradisional in asturian o eonaviego.
Gastronomia[canbia | canbia sorxente]
Seben łe Asturie łe sia conosùe prinçipalmente par via del pese, el piasè noto piato rejonałe l'è ła fabada asturiana, un rico stufato fato co łe fave (fabes), spała de porco (lacón), lugànega nera (morcilla), ługanega picante (chorizo) e xaferan (azafrán).
Łe Asturie łe ga na propia bibita alcołica tradisional, el sidro (sidra). Quando el sidro asturian l'è servìo, el vien versà in na maniera particołare, El Escanciado: poiché l'è naturałe e inbotilià sensa gas, ła botilia ła ga da esar tegnùa sora ła testa par parmetar na łonga disexa (che ła richiede na considerevołe abiłità e acuratesa), el che el fa si che el sidro el vegna areà quando el finise in te'l bicer soto. Sto procedimento el dona al sidro un piaxevołe gusto "brioxo". El bicer el vien po' pasà e tuti i bee dal steso bicer. Dopo aver beùo ła gran parte del bicer, l'è abitudine xlansarghene na scianta par tera par netarlo dal fondo, cosita che l'è subito pronto par n'antra beùa.
I formai asturiani i'è famoxi in tuta Spagna e anca; łe Asturie i'è difati speso ciamè ła tera dei formai (el país de los quesos) par via de ła quałità e ła diversità del prodoto in sta rejon. El più famoxo l'è el cabrales.
In quanto a dolçi, el più tradisionałe l'è el rixo col łate (arroz con leche) e łe casadiellas, sfoiadine ripiene de fruta seca come noxe, mandorle e noxełe tritè, misiè col sucaro e na scianta moie de łiquor.
Economia[canbia | canbia sorxente]
Par secołi ła spina dorsałe de l'economia asturiana l'è stà l'agricoltura e ła pesca. Anca ła produsion de łate e de i so derivati l'era tradisionałe, ma el so gran xviłupo l'è stà conseguensa de l'espansion economica de i tardi ani '60. Al dì d'ancó i prodoti de ła Central Lechera Asturiana i vien comerciałixà in tuta Spagna.
El prinçipal canpo in te i tenpi moderni l'era tutavia l'industria mineraria del carbon e ła produsion de aciaio: ai tenpi de ła ditatura de Francisco Franco, łe Asturie i era el çentro de l'industria siderurgica spagnoła. Ła ałora inprexa siderurgica statałe ENSIDESA l'è deso parte de ła privatixà Aceralia, apartenente al grupo Arcelor. L'industria l'à creà tanti posti de łaoro, che i'à portà a na significativa migrasion da altre rejoni spagnołe, in particołare Extremadura, Andałusia e Castilia e Leon.
Łe industrie siderurgica e mineraria i'è deso in declino, par via de ła conpetision de l'est Europa, i alti costi de produsion e 'l declino de ła domanda globałe de aciaio. El taso de cresita de l'economia rejonałe l'è soto ła media spagnoła, nonostante in te i ultimi ani ła cresita del setor tersiario l'abia jutà a ridur l'alto taso de dixocupasion asturian. Fora da łe çità pì grose (Gijón e Oviedo) ga verto grosi çentri comerçiałi, mentre ła senpre prexente industria ediłisia ła par continuar a prosperar.
Łe Asturie łe 'a beneficià fin dal 1986 de i investimenti de l'Union europea in strade e altre infrastruture esensiałi, anca se ghè stà de łe controversie su come i fondi i'è spexi, par exenpio, in te łe pensioni dei minatori.
Demografia[canbia | canbia sorxente]
Łe Asturie łe gavea al 2007 1 074 862 abitanti (INE, el 2,38% del total nasional. Ła so densità de popołasion, de 101,4 abitanti par km² al 2007, l'è łegermente superior a ła media spagnoła.
Ła popołasion ła se caraterixa par el più alto taso de mortałità de Spagna (12 par miłe) e 'l più baso taso de natałità (6 par miłe), che i'à fato si che ła popołasion ła vaga vanti a diminuir xa dal 1987. In te l'ultimo ano ła popołasion de łe Asturie ł'à subìo na łejera riprexa inputà par de più a łe grande çità (Oviedo e Gijón i'à visto aumentar ła so popołasion de 2500 e 3000 abitanti rispetivamente) e a altri 17 comuni. In te i altri l'à continuà a diminuir. L'è significativo el spopołamento ne ła xona de łe miniere e ła łejera disexa de ła popołasion de Avilés.
Ła parsentuałe de foresti l'è del 2,81% (INE 2006), tre olte manco de ła media spagnoła e davanti a łe sołe Gałisia e Extremadura. Łe prinçipałi nasionałità prexenti i'è l'ecuadoregna (14,76% sul totałe dei foresti), ła cołonbiana (9,01%) e ła portoghexe (7,34%).
Atrasioni turistiche[canbia | canbia sorxente]
In te'l 1985, l'UNESCO l'à dichiarà i monumenti de Oviedo e del Regno de łe Asturie Patrimonio de l'Umanità. Sta dichiarasion ła ciapa dentro: ła Camara Santa de ła Catedral de Oviedo e ła Baxiłica de Santullano, modernamente ciamà San Julián de los Prados, situè a Oviedo e de l'epoca de Alfonso II; San Miguel de Lillo e Santa María del Naranco, tute e do a łe falde del monte Naranco in te i dintorni de Oviedo e Santa Cristina de Lena visin a Pola de Lena, tute e tre de l'epoca de Ramiro I e infine ła Foncalada, na fontana publica situà en la calle de Foncalada en pieno çentro de Oviedo e risałente a l'epoca de Alfonso III.
Atrasioni prinçipałi[canbia | canbia sorxente]
Oviedo, ła capital de łe Asturie: na neta, pitoresca çità co un vario patrimonio architetonico. Santa María del Naranco e San Miguel de Lillo, rispetivamente na cexa preromanica e un pałaso, costruìi dal primo re asturian sul monte Naranco, a nord de ła çità.
El Parco nasional Picos de Europa e altre parte de ła cadena montuoxa asturiana: el pì famoxo monte del parco l'è el Picu Urriellu (2519 m), conosùo anca come El Naranjo de Bulnes, na cima a forma de mołar che durante łe sere de sołe ła ciapa un bel cołor naransa, da qua el nome. Tenpo parmetendo, ła pol esar vista ciaramente dal paexe de Camarmeña, visin a Poncebos, a sud de Arenas de Cabrales.
El santuario de ła Vergine Maria de Covadonga e i łaghi montani (Los Lagos), visin a Cangas de Onís: secondo ła łejenda, in te l'VIII secoło ła Vergine l'avarea benedìo łe forse cristiane asturiane segnałandoghe el momento justo par atacar i mori conquistatori, ciapandołi quindi de soprexa. Se ritien quindi che ła Reconquista ła sia scomisià propio da qua.
Ła costa asturiana: in particołar modo łe spiaie de Llanes e i so dintorni, e ła Playa del Silencio visin al paexe de pescadori de Cudillero.
Altri posti de intarese[canbia | canbia sorxente]
- Ceceda: a est de Oviedo su ła strada N634. De particołare intarese i'è i tradisionałi granari (ciamè horreo), alsè su piłastri par tegner distanti i rati.
- El fiume Dobra: a sud de Cangas de Onís, famoxo par i so cołori inuxuałi e bełesa natural.
- Ła senda costera (via costiera) tra Pendueles e Llanes: sto itinerario l'atraversa alcuni tra i più spetacołari senari costieri de łe Asturie, come i rumoroxi bufones e ła Playa de Ballota.
- L'inuxuałe formasion rocioxa su ła spiaia preso el paexe de Buelna: a est de Llanes. Ła se pol oservar al meo in ocaxion de ła basa marea.
Trasporto[canbia | canbia sorxente]
Aria[canbia | canbia sorxente]
Łe Asturie i'è servìe da l' Aeroporto Internasional de łe Asturie (OVD), a 40 kilometri da Oviedo, visin a ła costa nordoçidentałe e a ła çità industriałe de Avilés.
Łe Asturie orientałi i'è façilmente acesibiłi anca da l' Aeroporto de Santander, ciapando l'aereo fin lì e guidando po' verso łe Asturie, che łe pol esar rajunte en de un'ora de guida.
Mar[canbia | canbia sorxente]
El Musel (el porto de Gijon) l'è bon de riçevar nave da crocera de tute łe tae. El çentro çità l'è distante sołi 4 km e l'Autorità Portuałe ła fornise n'apoxito cołegamento de autobus che 'l parmete ai pasejeri de avantajarse de łe oportunità culturałi, gastronomiche e comerçiałi che Gijón ła ofre.
Treno[canbia | canbia sorxente]
Ła rete feroviaria nasionałe spagnoła RENFE ła serve anca łe Asturie; i treni i parte regołarmente da e par l'interno de ła penixoła. Łe fermade prinçipałi i'è ła capital de ła rejon, Oviedo, e ła prinçipałe çità costiera, Gijón. Diversamente, ła conpagnia feroviaria FEVE ła cołega el çentro de ła rejon co łe Asturie orientałi e oçidentałi.
Autobus[canbia | canbia sorxente]
Ghè anca un anpio servisio de autobus gestìo da ła conpagnia ALSA. El cołega Avilés, Gijón, Oviedo e Mieres con Madrid e altre çità majori, diverse olte al dì. Altri coligamenti i'è ativi co łe çità de Barcelona, Salamanca, León, Valladolid, La Coruña, Bilbao, Sibilia, San Sebastián, Parise, Bruxelles e Nisa, par nomenarghene qualcheduna.
Muxica[canbia | canbia sorxente]
Ła muxica e ła dansa i'è varie e propie de ła rejon. El strumento più carateristico e raprexentativo de ła Asturie l'è ła gaita, na baga a tri tubi de cui uno par supiar (soplete) e do sonori (roncón e punteru), che se uxa en numaroxe danse popołari, sonà aconpagnà dal tanburo ma anca da altri strumenti come ła fixarmonica o el clarineto.
El canto tradisional più raprexentativo del Prinçipato l'è ła tonada ne łe so diverse varianti. En sto canpo se distingue el łaor de Joaquín Pixán, conosùo anca par esar un gran tenor.
Łe formasioni muxicałi pì abondanti łe gira intorno a ła muxica folk: sonadori de baga tradisionałi come Xuacu Amieva, grupi de ła cosita ciamà «muxica çeltica» (Llan de Cube, Nuberu o Felpeyu i più noti), numaroxe bande de baghe, el Colectivu Muyeres, o ła fuxion che raprexenta Hevia, sensa nuła cavarghe a cantautori come Toli Morilla, el showman Jerónimo Granda o Víctor Manuel, autor de cansoni che łe foema quaxi xa parte del repertorio muxicałe popołare asturian. El Prinçipato de Asturie l'è anca prołifico de grupi rock e pop come Los Berrones (agro-rock, da łori creà), Los Stukas, Ilegales (rock-punk), Warcry (heavy metal), Avalanch (epic metal), Fe de Ratas (punk-rock), Meinhoff, Jacky Trap (Nu-Metal, rock) e rock radical come Dixebra. Sensa dexmentegar Melendi, el cui stiłe el va da ła rumba al pop più comercial o El Sueño de Morfeo. L'inisio de i ani '90, l'à visto anca vegner su un movimento de muxica alternativa, gran rełasionà con el genare indie, e conosùo col nome de Xixón rock. Tra i esponenti de sto movimento ghè i Australian Blonde e i Manta Ray.
L'ino asturian[canbia | canbia sorxente]
L'ino asturian Asturias, patria querida l'era na canson popołare adotà come ino de ła rejon e formałixà da ła Ley 1/1984, de 27 de Abríl.
Secondo un mito popołare, sta canson ła sarea cantà da i inbriaghi de tuta Spagna; in realtà, l'è probabiłe che sta diçeria ła sia stà introdota ai tenpi de ła goera çivile spagnoła da i franchisti par screditar łe Asturie, in quanto ła canson l'era nata a l'interno de ła comunità dei minatori, un çentro del sóçiałixmo spagnoło. De łe varianti de l'ino i'è stè uxè anca da i republicani durante ła goera çivile e ła rivolta de i minatori del 1934 che 'a precedùo ła goera.
Spor[canbia | canbia sorxente]
Ła prinçipal squadra de bałon del Prinçipato l'è el Real Sporting de Gijón che l'è stà par 36 stajoni in prima divixion e che el conta 6 partesipasioni europee; atualmente el miłita en ła 1ª divixion de ła łiga spagnoła. Segue en inportansa, par via de l'alto numaro de tifoxi, el Real Oviedo, che l'à miłità par 38 stajoni en ła 1ª divixion e che 'l conta 1 partesipasion europea, nonostante el miłita deso en 3ª divixion. Inoltre łe Asturie łe ga altre do squadre che miłita en 2ªB, el Marino de Luanco e'l Real Sporting B.
Squadre asturiane che miłita in te ła masima categoria de i rispetivi spor i'è:
- Gijón Hockey Club en hockey su pista feminiłe.
- Club Balonmano Gijón en handball feminiłe.
- Gijón Mariners en football american.
- El Llano Béisbol Club en baseball.
- Club Natación Santa Olaya en nuoto maschiłe.
El piłota Fernando Alonso l'è uno de i prinçipałi protagonisti de ła Formuła 1 dei primi ani del III miłenio.
L'ex xugador de bałon del Barçełona Luis Enrique e l'atuałe çentravanti de ła nasionałe spagnoła David Villa nonché xugador al Vałensia, i'è tuti e do asturiani.
El siclista Josè Luis Rubiera dito "Chechu", gregario de Lance Armstrong e vinicitor de do tape al Giro d'Italia, l'è nativo de Gijón.
Un avenimento sportivo pitosto popołare in te łe Asturie l'è el Descenso Internacional del Sella, prova de canoa/kayak con parteçipanti da vari paexi e che se çelebra propio en te łe Asturie fin dal 1930. Co sto avenimento ga inisio ła stimana Internacional de Piragüismo en Asturias, che ła finise col Descenso Internacional del Cares.
In te łe Asturie existe anca dei spor autoctoni con anpio seguito de tifoxi. De sti qua el più inportante l'è el xugo de i biriłi, che in te łe Asturie el se pratica en varie modałità.
Inportanti i'è anca i spor invernałi e de montagna. Se distingue ła stasion siistica Valgrande-Pajares, una de łe prime inaugurè in Spagna (1954).
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Par sto motivo, dal XIV secoło l'erede al trono spagnoło el ciapa el titoło de prinçipe de łe Asturie.
- ↑ http://www.ine.es Instituto Nacional de Estadística
- ↑ I dati rełativi al 1787 i provien dal censimento de Floridablanca, cità da Mª del Carmen Ansón Calvo en Asturias en la España de Carlos III. Demografía y sociedad, Universidad de Oviedo, Servicio de Publicaciones
Ligamenti de fora[canbia | canbia sorxente]
- Governo del Prinçipato de Asturie - Sito ofiçiałe (ES) (AST) (EN)
- InfoAsturias - Sito ofiçiałe de informasion turistica (ES)
- Meteorołogia del Prinçipato de Asturie
- Università de Oviedo
- A guide to the natural history of Asturias (EN)
- Foto de ła natura asturiana
- Foto da łe Asturie
- Imagini da łe Asturie
- Asturie: sa vedar, ałojamento e eventi (EN)
- Asturie en imajini


text:
Wikipedia:Sentimento
El sentiménto (dito anca bon senso) xe ła capaçità de scoltare łe argomentasion de i altri utenti par sercare, có na discusion civiłe, de rivare a un raxonevołe ponto de incóntro.
El sentiménto (insieme a ła riserca del consenso, al rispeto de un ponto de vista neutrałe e al invido a prexumare ła bona fede) el dovaria esare un fondamento par na convivensa pasifega e vantajosa inte ła comunidà de Wikipedia. I utenti i dovaria dopararlo sia có i contribuise al'ençiclopedia sia, insieme có ła Wikiquette, có i se rełasiona có i altri utenti.