text:
Àustria
L'Àustria (in tedesco: Österreich), ofisilmente Repùblica de l'Àustria, ea xe na nasion de l'Europa Çentrałe.
Ła confina co: Svisara el Liechtenstein al ovest, Italia e Slovenia al sud, Ungarìa e Slovachia al est e Germania e Republica Ceca al nord.
Indice
Giografia[canbia | canbia el còdexe]
L'Àustria ła xe montuosa suparxó par el 60%.
El oxidente e el meridion del paese i xe percorsi dałe Alpi austriache. El monte piessè alto el xe el Großglockner (3798 m), seguìo dała Wildspitze (3774 m). Ła parte nord e est ła xe invese conposta da colline.
El clima el xe tenperato: i inverni jè pitosto rigidi, mentre in tei mesi da lujo a setenbre łe tenperature le va dai 25 ai 35 gradi Celsius.
El Paese el xe uno dei più boschivi d'Europa, in quanto el 47% del teritorio el xe fato de foreste.
Storia[canbia | canbia el còdexe]
Dópo che ła xé stada tólta da Romani, Uni, Łongobardi, Ostrogoti, Bavari e Franchi, l'Àustria ła xè finida soto al dominio dei Babenberg dal X al XIII sècoło. I Babenberg, in sèvito, i xe stai mandai via dai Asburgo, che i xe restai a governar l'Àustria fin al XX sècoło.
Dópo ch'el Sacro Roman Inpero el xé cascà 'ntel 1806, el xé stà fondà l'Inpero Austriaco, ch'el xé deventà 'ntel 1867 'nte ła dopia monarchia del'Austria-Ongaria.
Dópo che i Inperi Sentrałi i ga perso ła Prima guera mondiałe, l'inpero el xé spartìo en difarenti Stati indipendenti, strenxendo l'Àustria ai confini de ancò. 'Ntel 1918 l'Àustria ła xé deventada na repùblica, che ła xé 'ndà vanti fin al 1934, có che el cansełièr Engelbert Dollfuß el ga fa na ditatura. L'Àustria ła xé daventada na parte de ła Germania Naxista 'ntel 1938 (el cusì dito Anschluß).
A ła fin de ła seconda guera mondiałe, dópo de ła sconfita naxista, l'Àustria ła xé stada ocupada dai Ałeati fin al 1955, có che ła nassion ła xé deventada ancora na vólta na repùblica indipendente, a condision de restar neutrałe. Parò, dópo de ła cascada del comunismo, en Europa orientałe, l'Àustria la xé stada senpre pì ciamada drénto a łe question europee, e 'ntel 1995, ła xé entrada a far parte de ła Union Europea, e 'nte ła xona del'Euro 'ntel 1999.
Połitica[canbia | canbia el còdexe]
L'Àustria ła xe na democrasia parlamentar, conposta da nà federasion de nove Stati.
El capo de Stato el xè un presidente federałe (tedesco: Bundespräsident), el vien votà par 6 ani diretamente dał popoło. El presidente a so olta el vota el canselier federałe [1], par tradision el capo del partito pì grando come da elesion par el parlamento.
Divixion aminitrative[canbia | canbia el còdexe]
L'Àustria ła xe fata de 9 Stati federałi (tedesco: Bundesländer[2])
Partecipasion a organixasioni sovrastatatałi[canbia | canbia el còdexe]
Ła xe entrà 'nte l'ONU 'ntel 1955 e 40 ani dopo, 'ntel 1995, ła ga aderìo a ł'Union Europea (UE).
Sità prinsipałi[canbia | canbia el còdexe]
Łe Sità prinsipałi son ła capitałe Viena e łi capołoghi de łi Bundersalnder: St. Pölten, Linz, Salisburgo, Innsbruck, Bregenz, Klagenfurt, Graz e Eisenstadt.
Popołasion[canbia | canbia el còdexe]
Çirca eł 90% de ła popolasion austriaca xe de proveniensa bavarexe, eł restante 10% provien prinçipalmente da łe nasion çircostanti: ongarexi [3] e slavi.
Łi Stati federałi de Carinsia e Stiria ospitan na significatica minoransa indigena slovena de çirca 18 000.
Łi cosideti "łavoratori ospiti" (Gastarbeiter) e łi łoro diçiendenti , forman anca łoro na importante minoransa en Àustria.
La łegoa ofisial, el tedesco xe parlà da quasi tuti łi rexidenti.
Existe anca un diałeto standard gramaticałe par eł tedesco austriaco, con ałcune significative diferense rispeto a eł tedesco parlà en Germania.
Ła natura montagnosa de eł tereno ga portà a ło sviłupo de numeroxi diałeti, che apatengon tuti a eł grupo austro-bavarexe, trane eł diałeto parlà en eł Vorarlberg, che apartiene a eł grupo de łi diałeti ałemani.
Economia[canbia | canbia el còdexe]
Ł'Austria, con su economia de mercato ben sviłupà e su alta quałità deła vita, xe stretamente łegà ałe altre economie deła Union Eoropea, spesialmente a queła tedesca.
Ła UE ga portà un influxo de investitori stranier atrà dał aceso autriaco a eł mercato unico e a ła su vixinansa ałi novi membri deła Union Eoropea. Ła łenta cresita deła Germania e de eł resto de eł mondo ga influenxado ła Àustria, rałentandone ła cresita a eł 1,2% de eł 2001. Par icontrà ła crexente competision dei paexi de ła UE e deła Eoropa Çentràl , ła Àustria necexiterà de encrementà łi setori economiçi più legà a eł know-how, continuà la dereglutation de eł setòr de łi servisi e abasar eł carico fiscałe.
Se ałevan bovini e se coltivan barbabietołe da sucaro, çereałi ecc. Particołałmente sviłupà xe ła coltivasion de viti con cui se fan boni vini.
Łe Alpe àustriaghe łe xe na meta sciistica de fama mondiałe.
Cultura[canbia | canbia el còdexe]
Graz ła xe patrimonio mondial de ła umanità.
Feste[canbia | canbia el còdexe]
Note[canbia | canbia el còdexe]
- ↑ inteła sielta el xè libaro de sieliere, ma el gà da tor in considerasion cosa che ghe dixè eła majioransa del consijo nasional
- ↑ singolare: Bundesland
- ↑ che xe fluì durante eł Impero Austro-Ungarico
- ↑ Venardi Santo festivo par i protestanti
- ↑ anche, Festa dei laoradori
- ↑ el zòbia 40 giòrni dopo Pasqua
- ↑ el zòbia 11 giorni dopo Pentecoste
- ↑ aprovasione de ła lege suła neutralità del 1955


c: text/html

text:
Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Ła Croasia ła xè 'no Stato de l'Europa çentral.
Ła confina a nord co' ła Slovenia, a nord-est co' l'Ongaria, ad est co' ła Serbia, a sud co' ła Bosnia e Erzegovina e el Montenegro, mentre a ovest ła se sporxe sul Mar Adriatico e quindi confina co' l'Italia[2].
Ła superficie territorial ła xè de 56 542 km² mentre ła superfiçie de łe aque teritoriałi 31 067 km.
Ła Republica de ła Croasia ła xè na democrasia parlamentar.
Ła so capital xè Zagavria (in croato Zagreb), che ła ga 779 145 abitanti.
El 1° de lujo 2013 ła Croasia ła xe entrà nte ła Union Eoropea.
Ła Croasia conta na popolasion de 4 437 460 abitanti.
Ła su łengoa ufiçial xè el croato.
Se parla anca vari diałeti de origine slava o veneta.
Ła sità de Raguxa ła xe un patrimonio de ła umanità.

robotstxt: allowed

filter: keep