text:
20 majo, jorno dela etnia Taliana (veneta) in Rio Grando, Brasile
Me xe rivà e publico
——————————-
Serafina Correa, 25 de aprile de 2014
Cari Amici
Semo drio rivar a 20 de maio GiornoDela Etnia Italiana Ntel Rio Grande do Sul.
Parnoantri ze importante perche ze una comemorassion lei 139 ani dela imigrassion italiana nel Rio Grande do Sul.
Bisogna che tuti quanti, d’ una maneira o nantra, stighe assion e ze ora de moverse fora e far impegno par selebrar la saga, la memòria e la stória dela imigrassion.
Esémpio:
-Trovar un consiliere comunal (vereador) par far una Session Spessial, o sinó Session Solene ntela camara.
– Parlar con el Sinado, o Assessore de Educassion, o Cultura para far un movimento con i bambini e zovani in scola.
– Ciapar la tersa età e far canti in giro nela cità .
– Domandar ai preti par far la messa, o sinó pastori par far la preghiera in Talian.
– Catar fora el maestro del Coro che insegna i bambini par far manifestassion con la mùsica.
– Domandar a quei, che fà rà dio o giornale par spaiar bone storie e notìssie.
– Corégher drio a le Socetà e Entità italiane par far una sera cultural o sinò un filò.
Insoma, tuti pol far qualche cosà e questo ze nostro desidèrio perche semo quel che semo grassie a la nostra ereditarietà e dei valori che gavemo ricevesto dei nostri bravi antenati.
SALVE 139 ANI DELA IMIGRASSION ITALIANA E TALIANA NTEL BRASIL.
Un strucon a tuti.
Pa info scrivi a   comercial#odisseia.fm.br  (meti @ al posto de #)


c: text/html

text:
Concilieri 2020/2022:
Adamo Alessandra, Alberti Giancarlo, Andriolo Gabriele, Bressanelli Angelo, Bressanelli Laura, Ceriani Simone, Clementi Andrea, Clerici Alessandro, Colombo Luigi, Colombo Pinuccio, Criscino Livio, De Risi Rossella, De Risi Silvana, Ghiringhelli Luca, Lenzi Riccardo, Lobbiani Antonella, Meneghin Fabio, Merlo Barbara, Merlo Germano, Mineo Francesca, Monaci Andrea, Monaci Italo, Navarra Diego, Nucci Raoul , Oldrini Luca, Oldrini Maurizio, Pastori William, Potestio Pietro, Rimoldi Francesco, Rimoldi Marta, Rotundo Fabio, Tognoni Nicoletta, Trabucchi Giuseppe, Visentin Anna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Author
Sara Tonarelli 1
1 University of Pisa,Pisa,Italy
Pierfrancesco Visaggi, Andrea Sostilio, Rebecca Masullo, Feberica Baiano Svizzero, Emma Maria Rosi, Massimo Bellini, Nicola de Bortoli, Santino Marchi, Marzio Frazzoni, Salvatore Tolone, Sara Tonarelli, Edoardo Vincenzo Savarino, Roberto Penagini
Massimo Bellini, Sara Tonarelli, Federico Barracca, Riccardo Morganti, Andrea Pancetti, Lorenzo Bertani, Francesco Rettura, Francesco Bronzini, Francesca Geri, Nicola de Bortoli, Santino Marchi, Alessandra Rossi
Massimo Bellini, Lorenzo Bertani, Andrea Pancetti, Sara Tonarelli, Dario Gambaccini, Francesco Costa, Nicola de Bortoli, Riccardo Morganti, Marta Mosca, Santino Marchi, Alessandra Rossi


text: Martina Guandalini, Francesca Liantonio, Maddalena Pesaresi, Enrico Rossin, Emanuele Rotoli, Ludovica Aguiari, Diana Laurenti, Giulia Torsiello, Elena Andrei, Giulia Barillaro, Danilo Casile, Paola Convertino, Mohamed El Habak, Sabrina Copertini, Anne-Sophie Maffezzoli, Veronica Marchiano, Giorgio Funaro, Federico Lo Presti, Luca Moro, Raul Taboada, Stefano Foschini, Marco Radaelli, Daria Miricola, Giorgia Bellondi, Leonardo Losio, Miriam Musumarra, Roberto Gualandris, Diego Zanchi, Samuele Sanguinetti, Luca Ariaudo, Alessandro Cassera, Francesco Fanizza, Andrea Zincolillo, Alessandra Mangiarotti, Angelica Lazzarini, Diana Uvidia, Beatrice Dehò, Greta Ghinelli, Simone Bollino, Darrel De Luna, Lorenzo Luciani, Federico Protti, Alice Falcone, Martina Morandi, Federico Manuli, Lisseth Sanchez, Cappelletto, Pastore, Tentori, Maggiano, Papa, Xu, Claudia Bagnoli, Valentina Piazza, Federico Simeoni, Giada Formolli.


text:
Besançon
Besançon el xe on comun fransexe de 117.733 abitanti, cavologo del departemento del Doubs e de la Franca Contea.
I so abitanti i se ciama Bisontini (Bisontins par franzese).
Personaji çelebri[canbia | canbia el còdaxe]
- Pierre-Adrien Pâris, architeto e decoratore
- Pierre-Joseph Proudhon, jornałista
- Charles Nodier, scritore
- Victor Hugo, scritore
- I fradei Louis e Auguste Lumière
- Charles Fourier, fiłoxofo e imprenditore
- Colette, scritora
- Tristan Bernard, jornałista
- Jean-François Boulard, xenerałe
- Hilaire de Chardonnet, inventore
- El marchexe Claude François Jouffroy d'Abbans
- El xenerałe Claude Jean Lecourbe
- Pierre Claude Pajol, xenerałe
- Charles Etienne François Ruty, xenerale
- Nicolas Perrenot de Granvelle, vescovo
- Jean de Gribaldy, coridore de bicicreta
- Emmanuel Lipmann, pioniero dei orloji
Xemełaji[canbia | canbia el còdaxe]
- Tver, Rusia
- Friburgo in Brisgovia, Zermània
- Kuopio, Finlandia
- Huddersfield - Kirklees, Regno Unio
- Bielsko-Biała, Połonia
- Neuchâtel, Svìsera
- Bistriţa, Romania
- Pavia, Itàlia
- Empołi, Itàlia
- Hadera, Israełe
- Douroula, Burkina Faso
- Man, Costa d'Avorio
- Charlottesville, Virginia, Stati Unii
Evolusion demogràfega[canbia | canbia el còdaxe]
Abitanti censii
Varda anca[canbia | canbia el còdaxe]
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Besançon
- el detien schemi gràfeghi so


text:
1° de marso
El 1 de marso xe el 60° dì de l'ano secondo el całendàrio gregorian (el 61° inte i ani bizesti. Ghe manca 305 dì par ła fin de l'an. Inte ła Serenisima Republica de Venesia jera el primo dì de l'ano, tanto che anca deso inte el primo de marso se festeja el Cao de Ano Vèneto.
Avegnimenti[canbia | canbia el còdaxe]
Nasesti[canbia | canbia el còdaxe]
Morti[canbia | canbia el còdaxe]
- 2012:
- Lucio Dalla, cantautore italian (n. 1943)
- Germano Mosconi, giornałista italian (n. 1932)
Feste e recorense[canbia | canbia el còdaxe]
Nasionałi[canbia | canbia el còdaxe]
Rełijoze[canbia | canbia el còdaxe]
Santi catòłeghi[canbia | canbia el còdaxe]
Festa del patrono de łe sità[canbia | canbia el còdaxe]
Làeghe[canbia | canbia el còdaxe]
In altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so 1° de marso
- el detien schemi gràfeghi so


text:
Henan
El Henan (cinexe tradixional 河南 - pinyin Hénán) el xe una provinsia de ła Cina sentro-oriental.
Zeografia fixega[canbia | canbia el còdaxe]
El teritorio nordosidental el xe montagnozo (altesa masima 2256 m), ma xeneralmente el resto el xe cołinoxo o piano. El Fiume Xało el lo atraversa inte ła so parte setentrional.
Zeografia umana[canbia | canbia el còdaxe]
Xe difondesta l'agricoltura e se a łe va bachi da seda.
Se estrae carbon e fero.
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Henan
- el detien schemi gràfeghi so


text:
Juto:Sposta
El spostamento de na pajina el consiste senplisemente 'nte 'l rinominarla. El spostamento nò'l riguarda soło che pà łe voxi dell'ençiclopedia: 'l pol esar nesesario spostare anca categorie o imaxini (varda soto).
El spostamento el xè efetuabiłe soło da i utenti rejistrai da almanco quatro zorni (varda Juto:Come rejistrarse) che ai gabia efetuà el login. In caxo nò si sia abiłitai a exeguir el spostamento o nò si sia del tuto siguri che eso sia nesessrio o in prexensa de altre anomałie cofà inversione di redirect el xè posibiłe metare ała pajina el modèło
{{Spostare}}, in tałe che qualche altro utente el pol examinar e risolvare ła situasion.
D'ogni modo el xè asołutamènte vietà el spostamento de voxi cò operasion de copia e incoła. Se te fè cussita infati, nò te salvito ła cronołoxia e el Log de ła nova pajina.
Raxoni par spostar na pajinaCànbia
I ghe xè vari modivi pà i quałi se pol desidare de spostar na pajina:
- El titoło atuałe el xè scrito małe, contien erori de ortografia etc;
- El titoło nò 'l segue łe convension de scritura o i nomi de voxi anałoghe;
- L'argomento el xè stà ridoto, estexo o canbià rispeto a ła stexura orixinałe e el titoło nò'l raprexenta pì el contegnùo de ła voxe.
ProseduraCànbia
El spostamento el xè costruio in sto modo:
- Far clic su ła fresa rivolta de soto poxisionà tra ła steła (łe pajine tegnùe d'ocio) e ła caxeła de riserca: lì sełesionar ła lingueta "sposta" (notar che se in Speciałe:Prefarense se se gà sełesionà un tema (skin- diverso da Vector, ła poxision de ła lingueta "sposta" el pol variare, ad exenpio nò esar "rachiusa" all'interno de ła fresa)
- Spesifegare 'nte 'l canpo apoxito (Al novo titoło de:) el novo nome che el dovarìa asumare ła pajina
- Spesifegare el modivo del spostamento 'nte 'l canpo sotostante (ad ex. "Nome presedente sbajià")
- Sełesionar l'apoxita caxeła se se dexidera spostar anca ła rełativa pajina de discussion de ła pajina, se existente, cofà discussion de ła nova pajina.
El spostamento el dà orixine a do pajine distinte:
- Ła vecìa pajina, che el diventa automatego un redirect al novo nome, e ła cui cronołoxia ła contien soło l'indicasion del spostamento.
- Ła nova pajina, in cui el vien trasferio l'identico contegnùo che ghè jera 'nte ła vecìa prima del spostamento, e anca tuta ła cronołoxia.
Na olta che ła pajina ła xè stà spostà, el xè oportuno verifegare che ła vecìa pajina ła sia orfana: tuti i wikilink che i punta a esa (ricavabiłi cò ła funsion PuntaQua) i gà da esar coreti in modo da puntar a ła pajina coreta, opùr, al momento del spostamento de ła pajina, se pol sełesionar l'opsion "Azorna tuti i redirect che i punta al titoło orixinałe" e i dopi redirect i vien coreti en automatego.
Se 'l titoło orixinałe el xè sbajià, el xè inutiłe mantegnerlo cofà redirect al novo nome (soratuto 'nte 'l caxo de maiuscołe/minuscołe sbajiae): inserire donca a ła pajina cò 'l titoło sbajià ła stringa
{{Scanseła suito|9}} .
Spostare łe imaxini e i fileCànbia
Soło i aministradori i xè autorixai a spostare łe imaxini e i file. El spostamento el pol esar dimandà a łori aponendo el modèło
{{Spostare}}, che'l includerà in automatego łe imaxini e i file interesai i n'aposita categoria.
Spesalmente pà łe imaxini, el xè inportante dar al file un nome che riciami el pì sinteticamente, presixamente e ciaramente posibiłe el contegnùo dell'imaxine (o del file). De conseguensa cò che te cati de łe imaxini che, par exenpio, i gà par nome ła sigla automatega che ghe dà ła fotocamera, o che comunque i gà titołi criptisi, nò exitar a dimandare el spostamento verso un nome file conprensibiłe e pertinente.
Canbiare el nome utenteCànbia
Ocio: Se se dexidera canbiare el propio nome utente, NO cogna spostare ła propia pajina utente: varda ła pajina de juto Wikipedia:Canbiar_el_nome_utente#Istrusion.


text:
Lassème che mi perda i sentimenti
girando a far gnente e scoltando
la vosse del tempo a la bassa;
lassè che me perda a sercare
le cese che ormai le someia
a man de butini in preghiera
par tègnar in alto anca l’orlo del ciel:
i è cese ficà a la remocia
par drento el sospiro de i argini
che pocia el penel ne la luna.
Lassè che mi impara la strada,
adesso che o perso anca i giorni
de sol e la nebia me manda
a dormire più presto.
Lassè che me imbroia nel fredo
de i me simiteri, lassè che se sveia
profumi de mile memorie:
che forsi atraverso el dugale de i sogni
ritrovarò el sentier
par rivar fin casa,
par sempre.


text:
ⓘ Nexus 6P
el Google Nexus 6P o Nexus 6P nome in codaxe Angler el xe el setimo smartphone de Google e el xe sta fato in partnership co Huawei, che njien dopo a Nexus One HTC, Nexus S, Galaxy Nexus Samsung, Nexus 4, Nexus 5 LG e Nexus 6 Motorola. Sto dispoxidivo el xe in vendita tramite el Google Store o tramite canali de destribusion foresti.
el telefono el xe stà prexentà co Android 6.0 ciamà "Marshmaelw", come i famoxi dolsi statunitensi.
fin da la prexentasion, el xe stà a dispoxision in tanti coelri, grafite, aluminio, argento e oro stultemo in cina. Tute le varianti le xe stae realixae so na scocca de metal unibody andove ghe xe prexente na bara de vero nera par tuti i modeli.
el desposidivo el xe insieme al Nexus 5X de LG, el primo ad esere comerçalixà co la nova version 6.0 del sistema oparadivo Android, el primo nexus ad ver un coetor USB-C e el primo nexus a ver un sensor dpeche, inte el de drio.
1. Software
Come co i modeli che vegnea prima, el Nexus 6P utelisa el sistema oparadivo mobile Android, xvilupà da Google. el Nexus 6P monta la version 6.0 Marshmaelw del sistema oparadivo.
el 7 deçenbre 2015 njien dasà lajiornamento ad Android 6.0.1 butando drento le nove emoji del stàndar Unicode 8.0, i ajornamenti de sicuresa ogni mexe e tante coresion de bug minori.
2.1. Hardware Schermo
el schermo el xe grando 5.7 polici e el desplay el xe de tipo AMOLED Quad HD co na rixolusion de 2560 × 1440 pixel. el vetro del Nexus 6P el xe un Corning Gorela Glas 4, multi-touch max. 10 tocchi cotemporanei e oleofobico a prova de peche. La densità de pixel el xe de 518 ppi pixel-par-inch, pixel par police. el Nexus 6P el xe dotà de on sensore de luxe anbientale par ajustar la luxe del schermo da solo.
2.2. Hardware Audeo
el Nexus 6P el ga do case stereo mese inte la parte davanti del telefono. Ghe xe el jack da 3.5 mm par le cufie inte el bordo davanti.
2.3. Hardware Camera
el Nexus el xe stà ga on sensore de drio da 12.5 mpx co stabilixadore dijitale. Suportae le funsionalità rilevasion muxi, HDR+, Panorama e la nova funsion Photo Sphere, che la parmete de far foto panorameghe a 360°. La risolusion de video masima la xe 4K a 30 fps. Ghe xe anca la posibilità de far in modalità smart burst, co selw motion a 120 e 240 FPS. par cuanto varda al sensore davanti la xe stata mesa on sensore da 8 mpx. I pixel doparai da la fotocamera de drio i ga na larghesa de 1.55 micron, co na catura de pì luxe par scati mejori anca in posti de scarsa luxe. Presente anca un flash led dual tone e autofocus laxer.
2.4. Hardware Sensori
el Nexus 6P el ga drento lAndroid Sensor Hub, prexentà da Google: un coproçesadore a baso voltajo co el compito de jestire el funsionamento de tutti i sensori, cavàndoghe laoro al proçesadore primario e dando pì bataria al telefono. el xe in pì dotà de jiroscopio, çelerometro, magnetometro, barometro, sensore de luxe anbientale e sensore biometrico par le peche dijitali. El ga fin la conettività GPS e GLONAs. La major parte de sti sensori le xe mesi aldrento dela banda de vero nera inte el de drio, par parmetare na reçesion e na veloçità mejori sensa ver interfarense dal aluminio del despoxidivo.
2.5. Hardware Memoria
Nexus 6P el ghe xe despoxision in tre varianti: 32 GB, 64 GB o 128 GB. I dati i njie memorixi so na memoria flash integrada e non ghe xe posibilità de espansion. Lunica manjiera par "espandere" la memoria el xe doparar servi de cloud storage come Google Drive o robe come pendrive USB via OTG
2.6. Hardware Bataria
el telefono monta on cumulatore ai polimeri de litio da 3450 mAh, integrà inte el sistema che nol se pol cavar, cargàbiłe co USB de tipo C
- Portałi
- Portałe de Google
- |
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Nexus 6P


text:
Łéngua vèneta
Ła łéngua vèneta ła ze na łéngua romanza parlà inte ła granda parte de łe Trè Venèsie, inte el Trentin sentro-orientałe. in tuto el Vèneto escludendo ła Ladìnia, e inte ła Venèsia Jùlia.
Al de fora del Trivèneto, el vèneto el ze parlà fortemente anca da ła menoransa vèneta autòctona de l'Istria e de ła Dalmàsia (in Croàsia) e dai desendenti dei migranti vèneti inte el Braziłe, inte i Stati de Rio Grando del Sul, Santa Catarina e Paranà, in zone de l'Arzentina e inte el comun de Cipiło in Mèsego.
El vèneto el ze parlà da sirca 4 milioni de persone inte el vèneto e se stima che ła sìpia parlada da 8 milioni de persone in tuto el mondo.
Ła łéngua vèneta ła ze reconosesta da ła rejon del Veneto dal 2007, da ła rejon Friułi-Venèsia Jùlia, dal 2010, e anca da l'UNESCO e dal Consejo de l'Eoropa, che i ła ga metesta inte ła łista de łe łengue minoritàrie e inte el Łibro roso de łe łengue in perìcuło[2]. L'Itàlia invese no ła reconose el vèneto cofà na łéngua minoritària. El còdaze identifegadivo lenguìstego del vèneto el ze ISO 639-3 vec.
Difuzion e vitałità[canbia | canbia el còdaxe]
Destribusion ziogràfega[canbia | canbia el còdaxe]
Siben che el vèneto el raprezéntee el idioma tìpego de l'omònema rejon, i so confini lenguìsteghi no i corisponde co chełi aministrativi.
Mia tute łe parlae tradisionałi difondeste inte el Vèneto łe ze łéngua vèneta. Un ezénpio in rezalto el połe èsar cheło inte ła provinsa de Bełun sentrałe, aonde che se parla un diałeto de tranzision vèneto-ladin, che el divien ladin movéndose verso nord (alto Cordévołe e Cadore). Inte el baso Połèzene (ła popołarmente dita Transpadana ferareza) salta ai oci profonde influense emiliani, e inte el contenpo ghe ze ełeminti de lonbardo inte łe parlade drio ła riva veroneza del Garda. Inte łe parlae de racuanti sentri del Vèneto Orientałe, invese, se połe notar determenai inporti dal furlan. Łe va par de pì citae łe racuante picenine ìzołe lénguìsteghe zermanòfone pozisionae drio ła fasa de łe prealpe e alpe: se parla dei viłaji simbri de ła Lesìnia e de l'altipian dei Sete Comuni e del Cansejo (łéngua sinbra) e de Sapada (diłleto carinsian).
Da l'altra banda, el vèneto el vien parlà anca de fora dei confini de ła omònema rejon. In Trentin ghe ze àree tradisionalmente venetòfone el Primiero (de tipo feltrin), ła Valsugana (de tipo vizentin) e ła Vałagarina (de tipo veronezo); anca ła zona sentrałe de ła provinsa, ciapando drento el caołogo, el na parlada vèneta orizenada dal lonbardo.
In racuante zone del Friułi-Venèsia Jùlia ghe vien parlà el vèneto, racuante autòctone, altre de contato e altre inportae. Al primo grupo ghe fa parte łe parlae de Maran Lagunare e Grado, sentri costieri apartegnesti a ła Repùblega de Venèsia fin dei so scumisi (oncora inte el dì de uncó i conserva ła pronunsa venesiana de l'aprosimante pałatałe cofà [ʤ] contro de ła [j] del resto del Vèneto, cofà in fameja, mejo, ojo), el diałeto biziaco difondesto almanco dal XIV sècoło in racuanti sentri de ła zona de Monfalcon (Biziacaria) cofà iradiamento del dialeto gradeze[3][4]
Co ła stòrega espansion del venesian in altre zone, intrà el XV e el XIX sècoło, łe variante łe se ga difondesto anca a Muja e Trieste, Palmanova, e Pordenone e dopo inte i majori sentri de ła pianura (Portogruaro, Latizana, Magnago, Spiłinbergo, San Vito, Pòrcia). Rełativamente a ła sità de Trieste, sità inte ła cuała fin al 1800 se ga parlà un diałeto ladin, el terzestin, po' sostituio da un diałeto vèneto cołoniałe (prinsipalmente venesian), el diałeto triestin, dopo de un cresimento de ła popołasion gavesto dal grando desviłupo e benefiso portà dal porto triestin intrà el 1860 e el 1915.[5] Inte ła parte pì osidentałe de ła provinsa de pordenon se ga difondesto par continuità lenguìstega na variante liventina, arente del trevizan rùstego. Inte ła parte pì osidentałe de ła provinsa de pordenon se ga difondesto par continuità lenguìstega na variante liventina, arente del trevizan rùstego. In tenpi pì arenti ai nostri, secondo dopo guerra, traverso ła difuzion del istrioto, el vèneto el se ga rinforsà inte ła sità de Gorìsia dato che, partindo dal 1948, drio i dati de łe asociasion dei èzułi, un terso de ła popołasion ła rezulta fata de èzułi istrioti[6] e uncó ła convive co ła łéngua furlana, slovegna e italiana[7] Se parla de fianco al furlan anca el vèneto in granda parte dei sentri urbani del Friułi meridionałe, da Palmanova a Cormons, Gradisca, Ruda, Acuileja e Servignan etc., frecuentemente alternando i do rezistri lenguìsteghi, inte na situasion de diglosia.[8] El diałeto vèneto-udinezo, anca se metesto inte ła leje rejonałe 5 del 2010 cofà patrimònio culturale de ła rejon Friułi-Venèsia Jùlia, el ga vedesto el nùmaro dei parlanti sbasarse in magnera forte e el so prestijo decader cuazi totalmente.[9]
Senpre vèneti e de influensa venesiana i ze i diałeti de ła costa istriana e dàlmata, i cuałi i ga vedesto na diminusion de estension e parlanti par via de l'Èzodo zulian-dàlmata del secondo dopoguera, ma che in vàrie zone el ze oncora capio e grandamente parlà, anca cofà łéngua secondària de persone mariłéngui croati; el drentotera istrian e dàlmata, el ze invese, sta senpre de łéngua slovegna e croata. Trase de łéngua vèneta i połe èsar catai anca in Gresa, par via de łe ex-cołònie venesiane.
Istòria[canbia | canbia el còdaxe]
Inte ła Venesia, par via de la concuista romana, dal II secolo d.C. el latin el ghea tacà ndar drento inte ła vita dei Veneti, che i ga parò senpre mantegnesto ła so łengua de l'epoca: El venetego, dal III secoło d.C, el Latin inte ła so variansa volgar e local, el jera drio vegner doparà senpre de pì, parvia de la difuxion del cristianesimo. Dapò un tenpo de bilenguismo, el taca un longo proçeso de influensasion e de mis-ciamento intrà łe do łéngue, posìbiłe anca grasie a la parentela intrà ste do. Sto proceso el porta a la nasita de la łéngua vèneta torno a la fin del VII secoło d.C., oncor pì influensada dal Latin.
Xà dal VIII secolo se pol catar fora dei testi in vèneto, caxi ovio xe dire che el Veneto de l'epoca el jera difarente in confronto a chel de oncò, el primo el xe l'Indovineło veronexe del VII secoło.
Man man che el Vèneto, xà dal X secoło, el jera drio sparpagnarse in Istria e Dalmasia, el se jera pianeto drio perdarse in tel Friul e inte łe vałi ladine, co el desviłupo del furlan e del ladin.
Dal XII e XIII secoło ghe xe na nova revołusion del Veneto, el ga tacà esare doparà in tei documenti legałi, documenti del trafego, tratai internasionałi, poexia e epega. I primi testi famuxi del 1100 i xe el Ritmo bełumat, so ła concuista del Castel d'Ard, e i versi d'amor de ła canson cuando eu stava in le tu' cathene, tuti e do del XII secoło. Inportante ła xe ła forte produsion de opare łiterarie fate soratut par contentar ła domanda e i gusti de łe nove clase çitadine. De particołar interese ła xe ła produsion de ła Scoła Veronexe, co primo intrà tuti Jacomin da Verona. De area padoana, ghe xe el Łanjo de ła Mujer Padoana o de ła Bona çilosia de autor sconosesto. In tel trexento ła pì granda xona de produsion łiteraria in vèneto ła xe cheła de Padoa, seguìa da ła Marca trevixana e da cheła de Venesia. De sto secoło, ghe xe un gran mucio de opare łeterarie e algune istoreghe e sientifeghe.
El vèneto, dapò esar deventà łéngua de ła cultura e de ła łiteradura inte ła Venesia e inte ła Republega Vèneta tuta, el deventa łéngua franca, soratuto par el trafego, e ła gode de na granda difuxion internasionałe grasie a i trafeghi de ła Republega Vèneta. Oncora indeso, el xergo marinaro in tel mondo el xe soratuto conponesto da parołe derivanti o de ła lengua vèneta.
Tutociò, el vèneto no'l se ga mai inposto cofà na łéngua łiteraria internasioał o inte ła penìzoła, parché gh'è tocà confrontarse co esponenti łiterari inportanti in toscan, ositan e fransex.
Da el XV e XVI secoło ghe xe ła fiorida del vèneto inte ła siensa, i vien scrivesti tratadi de alxebra, medexina, biołoxia, navigasion, połitołoxia e astronomia[10]. De particołar inportansa inte el anbito sientifego, ła xe el opara '"Arte de ' l abaco", del 1478, scrivesta da un anonimo insegnante in łengua vèneta, el xe el primo testo stanpà inte el mondo osidentał so el insegnamento de l'aritmetiga e ła matematega, e un dei primi testi sientifeghi stanpài de tuta Eoropa. A Venesia, cavedał de a stanpa, i vien stanpài pì de domie łivri inte el cuatrosento e ła major parte i xe in vèneto. Tra i pì inportanti łeteradi del tenpo ghe xe Leonardo Giustinian, creator de opare de carater amoroxo, Iacopo Sanguinacci, erede de ła tradision cortexana de Francesco di Vannozzo e de Antonio Beccari, Giorgio Sommariva e Antonio Vinciguerra, co ła poexia satirega, Andrea Navagero, orador e poeta, i 'storeghi Marco Antonio Sabellico e Pietro Bembo. Intrà el XV e XVI secoło se dexviłupa el xenere teatrał, che in vèneto conose el pì gran autor del Rinasiment Ruzante, altri cofà Andrea Calmo. Ghe xe un fiorir de poeti in łéngua vèneta cofà: Alvise Priuli, el fiłoxofo Nicolò Leonico Tomeo, Paolo Canale, Bernardo Navagero, Daniele Barbaro, Girolamo Querini, Trifone Gabriel, Piero Aretin, Mafeo Venier, Veronica Franco e tanti altri 'ncora. Da dir che Daniele Barbaro el ga fat stanpar el primo tratà de prospetiva. Sebastian Eriso el xe stà un dei fondaturi de ła numismatega e Bernardo Capeło ga scrit el cansonier. Inte el miesiesento se defarensa el poeta Dario Varotari el xoane. El seteseto vede al opara un dei pì gran comediografi de senpre Carlo Goldoni, che co łe so opare in vèneto, mete in at ła reforma goldoniana del teatro. Altri łeterati che i scrive in vèneto del tenpo i xe: Zorzo Bafo, Anton Maria Lanberti, Anzeło Maria Labia, Lodovico Pastò, Francesco Griti e Pietro Burati. L'Iliade de Omero ła vien tradusesta in vèneto da Giacomo Casanova e Francesco Boaretti, el "Inferno" de Dante Alighieri tradusesto da Nereo Zeper
Co ła fin de ła Serenisima, el vèneto el xe stà sostituìo da altre łéngue par i ati ofisiai e aministradivi. Ła łéngua vèneta ła resta ła łéngua del popoło, parò el un poc par volta el ga perdesto, almanco in parte, i rexistri łiterari e aułisi, riusendo parò a rivar istes a vete łirighe mirabiłi co poeti fà Biagio Marin, Virgilio Giotti, Berto Barbarani, Eugenio Ferdinando Palmieri, Ernesto Calzavara, Giacomo Noventa, Andrea Zanzotto, Gian Mario Villalta, Ivan Crico, Luciano Cecchinel e Paolo Steffan.
A difarensa del Inpero austriago, da co el Vèneto el xe sta invadesto dal Itaja, sta cuà ła ga mes in ato poideghe de discriminasion e sopresion contra el vèneto, che no se pol insenar a scòa e uxar par documenti, ati e mexi de comunegasion ofisiai, traverso el scorajament del so uxo anca so i mexi de comunegasion a favor del tajan. L'Itaja no ła ga mai reconosesto el vèneto cofà na łéngua, e donca no ghe dà mìa el statudo de łéngua minoridaria. Durante el periodo fasista ła represion de łe culture e de łe łéngue locai, cofà el vèneto, łe xe deventà oncora pì ferose.
El 13 de marso 2007 el Conséjo Regional del Veneto el ga aprovà ła Leje Regional n. 8/2007 de "Tutela e valorizzazione della lingua e della cultura veneta" ('tutèła e valorixasion de ła łéngua e de ła cultura vèneta') che, riciamando i prinçìpi de ła "Carta Europea de łe łéngue regionałi o minoritarie" e anca sensa reconósar nisuna ufiçiałità giuridega al uso del vèneto, ła dà el dirito de protesion e vałorisasion a ła łéngua veneta, daché conponente esensial de l'identità culturàl, sociàl, storega e çiviłe del Vèneto. Na Leje conpagna ła xe stà aprovà anca inte ła Rejon Friuli-Venesia Julia, el dì 17 febraro 2010 (leje regional 5/2010).
Infin reçentemente a Treviso ghe xe stà serti casi andove se ga deciso pa' ła prima volta de tacar insegnarghe a i putei el vèneto a scóła, pena che i se ga resi cónto che ła łéngua ła scuminsiava a no ésar pì masa parlada e conosesta da łe nove generasion.
Łe varianse de ła łéngua vèneta[canbia | canbia el còdaxe]
Drento de ła łéngua vèneta se pol distìnguar diverse varianse, seconda de ła xona. Vołendo far na clasifegasion, se pol catar łe seguenti varianse prinsipałi:
- el veneto sentrałe o sentro-meridional (padoan-vixentìn-połexan)
- el veneto łagunar o venesian (Laguna de Venesia) - da recordar in manièra particołare ła variante del cioxòto
- el veneto oriental e da mar, che ciapa drento el maranexe, el pordenonexe, el graixan, el bisiac, el triestin o zulian, l'istrian e el fiuman
- el veneto osidental o veronéxe
- el veneto sentral-setentrional, che tira drento el trevixan (Marca Trevixana) e el conełianexe
- el veneto setentrional, che comprende el bełunéxe o Belumat, i diałeti de val e pedemontani, come el feltrin e el primieròt.
Oltre a ste cua, ghe xe anca altre varianti piasè picinine, parlà inte łe varie comunità de Vèneti sparse in giro par el móndo (par savèrghene piasè, varda Vèneti in Itàlia e inte el Mondo).
Łèsego[canbia | canbia el còdaxe]
Parołe Itałiane che łe riva dal Vèneto[canbia | canbia el còdaxe]
Łe xe tantisime łe parole itałiane pì doparà che łe deriva dal Vèneto o dal Venesian. Secondo calchedun pì del 30% de łe parołe tałiane łe deriva dal Veneto, ła coaxi totałità dei termini marinari i xe de orìxene vèneta. Se pol dire che el Italian el deriva dal Toscan e dal Veneto. El xe par sta raxòn che i itałiani i xe boni de capire un bon toco de chel che el dixe un che el parla in Vèneto.
- Arsenale, itałianixasion de arsenal: ła jera ła fabrica de łe nave gestia dal stato Veneto
- Ballottaggio, ła vien da bałota, che ła xera na bała picinina che ła doparava par łe ełesion inte ła Republega de Venesia[11]
- Cantiere, itałianixasion de cantièr, ła strutura de partensa par costruir na barca o na nave
- Ciao: deriva dal saludo veneto s-ciavo vostro che col pasar dei secoli, prima xe deventà s-ciao e la fin ciao
- Ditta: dal veneto dita, co el cual in tei contrati comersałi se ghe dixea a łe conpagnie comerciałi xà nomenà in precedensa (cfr. "la sopradetta", "la suddetta" etc.)
- Giocattolo, itałianixasion de xugàtolo: ła vecia paroła itałiana l'era "balocco"
- Imbroglio, itałianixasion de brojo, deformasion de Broło o sia orto. De drio al Pałaso dogałe ghe jera un broło indove i ndava i senadori venesiani par acordàrse prima de łe votasion: lori i "(in)Brojava" = "i se acordàva prima de votar"
Difarense del łèsego[canbia | canbia el còdaxe]
Notasion[canbia | canbia el còdaxe]
- ↑ https://www.ethnologue.com/language/vec
- ↑ helsinki.fi, http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_index.html#Italy.
- ↑ Mario Doria, Né friulano, né triestino. Il Vocabolario fraseologico del dialetto «bisiàc», 1985.
- ↑ Carla Marcato, La venetofonia in Friuli Venezia Giulia, nº 34, Studi italiani di Linguistica Teorica e Applicata, 2005, 509-515.
- ↑ Storia del dialetto triestinovenetostoria.wordpress.com.
- ↑ Andrea Ioime, L'eredità dell’esilio: vip e debiti, in Il Friuli, 16 febbraio 2019.
«Dati ufficiali non ce ne sono, ma secondo le stime delle associazioni, almeno 60mila esuli istriano-dalmati, e i loro discendenti, sono residenti nella nostra regione: due terzi a Trieste, 10mila a Udine, altrettanti a Gorizia».
- ↑ Fonte: Elaborazione a cura del Servizio statistica RAFVG (Regione Autonomia Friuli-Venezia Giulia), Comuni di lingua slovena in Provincia di Gorizia (PDF)Regione Friuli Venezia Giulia. Comuni di lingua friulana in Provincia di GoriziaRegione Friuli Venezia Giulia.
- ↑ Sabine Heinemann, Manuale di linguistica friulana, Graz, Karl-Franzens-Universität, 2015.
- ↑ Questo è il risultato delle ricerche di Federico Vicario, linguista, docente universitario e presidente della Società Filologica friulana, che si è occupato a più riprese di questo dialetto, quale docente di linguistica all'Università di Udine.|accesso=8 aprile 2019}}
- ↑ http://www.academiabonacreansa.eu/la-lingua-veneta/
- ↑ Disionario de ła łéngua vèneta de Brunelli.
Vara anca[canbia | canbia el còdaxe]
Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so vèneto
- el detien schemi gràfeghi so
- Wikisource el detien na voxe dedegada a vèneto
- Wikisionàrio el detien el lema de gałepin «vèneto»
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so vèneto
- el detien schemi gràfeghi so
Łigamenti foresti[canbia | canbia el còdaxe]
- Sito so ła Łéngua Vèneta, dedicà al patrimonio łengoistego e culturał del Popoło Vèneto promos da ła Rexon Vènetolinguaveneta.it.
- Manual gramaticałe xenerałe de ła łéngua vèneta e łe só varianti
- (VEC)(EN)(IT)Gałepin in łìnea inglexe, vèneto, itałian


text:
Philadelphia 76ers
I Philadelphia 76ers, o Sixers o Seventysixers, i ze una de łe trenta scuadre de basket che łe zoga inte ła NBA.
Storia de ła scuadra[canbia | canbia el còdaxe]
A se pol dir che ła ga vùo na storia fata de alti e basi, in baze a ła prezensa de zogadori forti o nò: inte i ani da’l 1965 a’l 1968, co Wilt Chamberlain; da’l 1976 a’l 1983, co Julius Erving e Moses Malone; da’l 1996 co Allen Iverson e dopo co Andre Iguodala.
Inte sti ùltemi ani invese i ze drio pèrdar de potensiałità e i se ze drio confarmar come una de łe scuadre pezo de tuta ła NBA: A ze anca vero che da’l 2021 A ze rivà tozati prometenti come Ben Simmons, Dario Saric e Joel Embiid, ma el ze un parcorso oncora łongo prima de védarli da novo tra i protagonisti.


text:
B.B. King
Co na łonghisima carièra, el xe stà uno dei pì inportanti esponenti del blues de ła segonda parte del XX sècoło e del XXI. Co ła so "Lucille", na chitara Gibson ES-335 custom, xe deventà na icona stesa del xenere muxegałe xa a partìr dai ani sinquanta.
El ga vinto 14 volte el Grammy. Inte ła rivista Rolling Stone el xe ponesto cofà sesto mejo chitarista de tuti i tenpi (Łista dei 100 mejo chitaristi segondo Rolling Stone). El so stiłe xe caratarixà da soni caldi e insixivi, che da vita al blues ełegante che ło ha contradistinto par tuta ła so intièra carièra. El so stil chitaristego xe caraterixà soło da parte sołiste che se alterna al canto, sensa quasi mai sbocar in parte de aconpagnamento, se non par altri muxicisti.
Biografia[canbia | canbia el còdaxe]
Nasùo a Itta Bena el 16 setenbre 1925, King ga pasà bona parte de ła so infansia vivendo coła mare e ła nona, łaorando come contadin. King ga dito ch'el vegniva pagà 35 sentexemi par ogni 100 łire (45 kg) de coton ch'el rancurava, prima de scoverxer el so tałento. Da xovane, el se ga pasionà ai cantanti neri cofà T-Bone Walker e Lonnie Johnson e artisti jazz cofà Charlie Christian e Django Reinhardt. Presto el ga tacà exerçitarse cantando muxega gospel in céxa.
Inte el 1943 King se ga trasferìo a Indianola e tre ani drìoman a Memphis, indove ch'el ga rafinà ła so tècnega de chitarista co l'juto del cuxin, el chitarista country blues Bukka White.


text:
Fotocàmara
La fotocàmara (da foto-, in grego antigo phōtós, "de ła luze", e -càmara, in latin càmara obscura[1]), propiamente màchina da tolta fotogràfega e oralmente màchina fotogràfega, el ze un strumento òtego idòneo a ła tolta fotogràfega e ła rendesta de imàzeni de ojeti reałi. Ste imàzeni, imagàzinae sia in suporti anałòzeghi (pełìcuła fotogràfega) che dizitałi (schede de memòria de calsìase forma) łe połe vegner stanpae su suporti materiałi cartàcei.
Indipendentemente da ła natura del suporto de imagazinamento (anałòzego o dizitałe), ła tècnega de produsion de ła fotògrafia ła ze senpre l'ełaborasion de un segnałe lumenozo convojà inte el dispozitivo traerso de na lente che ła incuadra el sojeto da tore-zo.
Elementi comuni a tute łe fotocàmare łe ze l'obietivo, o sia ła dispozitivo traerso del cuało łz pasa ła luze che ła porta l'informasion òtega da trasferir inte un suporto, e l'oturatore, mezo mecànego o ełetrònego che el règoła el tenpo de espozision a ła luze del suporto destinà a risévarla; altri ełementi cofà el diaframa, che i règoła ła cuantità de luze destinada al suporto, i ze in zenere prezenti solché inte łe fotocàmare projetae solché par sto dòparo e no, salvo ecesion, su altri dispozitivi cofà tełèfoni sełułari o smartphone che i gàpia, intrà łe so funsion, anca cueła de màchina fotogràfega.
Descrision[canbia | canbia el còdaxe]
Strutura[canbia | canbia el còdaxe]
Tute łe fotocàmare i ga tre conponenti fondamentałi:
- na lente, o sanò un foro stenopèego che łe ze ła parte diòtrega che łe consentra ła luze e łe ła projeta sul pian de imàzene; talvolta i ze dei speci che i costituise łe lenti o i fori stenopèeghi e in sto cazo se parla de parte catadiòtrega (speci). Sia ła parte diòtrega che catadiòtrega i forma l'obietivo fotogràfego.
- Un oturatore mecànego o ełetrònego che i controła ła durada del tenpo de espozision del suporto de rezistrasion (pełìcuła, lastra o sensore).
- El diaframa che i controła parsiałizando o manco l'ingreso de ła luze[2].
Altri ełementi i ze:
- Tełaro
- Elemento de łe fotocàmare che el susiste sia inte łe fotocàmare pì antighe che in cuełe pì moderne.
- Boton de scato
- Boton che, asionando l'oturatore, el parmete el scato de na fotografia.
- Suporto fotosensìbiłe
- La pełìcuła o el sensore de łe moderne fotocàmare ełetròneghe.
- Tegnesta a ła luze
- Condision ezistensiałe de łe fotocàmare che ła susiste sia inte łe fotocàmare pì antighe che in cuełe pì moderne.
- Dorso
- Elemento amovìbiłe che el połe contegnere ła pełìcuła piana o ła pełìcuła in ruło. El ze prezente in pareciadure de grando formato, antighi o moderni, ma anca, par ezénpio, inte i modełi Hasselblad.
- Sistema mesa a fogo
- Elemento de łe fotocàmare che el susiste sia inte łe fotocàmare pì antighe che in cuełe pì moderne.
- Sistema de vansamento imàzeni
- Elemento de łe fotocàmare che el susiste sia inte łe fotocàmare pì antighe che in cuełe pì moderne.
- Mirin
- Elemento de łe fotocàmare che el susiste sia inte łe fotocàmare pì antighe che in cuełe pì moderne.
- Pentaprisma
- Elemento comun in tante fotocàmare a pełìcuła e dizitałi. El pentaprisma a teto el ze el pentaprisma doparà de frecuente inte el mirin de łe màchine fotogràfeghe reflex (mirin a pentaprisma) parché el permete de védar l'imàzene refletesta dal spècio de ste màchine sensa che ła rezùltee roversada o invertia drita-sanca (l'inversion orizontałe introduzesta dal pentaprisma a teto ła conpensa cueła za prezente inte l'imàzene refletesta dal spècio mòbiłe). El ze un sistema doparà inte i aparati de fasa mèdia o mèdio-alta, inte łe màchine de fasa basa el vien sostituio da un pì econòmego pentaspècio che, siben-ché gavindo l'idèntego prinsipio de funsionamento, el parmete de ver imàzeni manco lumenoze. Na caraterìstega del pentaprisma ła ze che l'àngoło dei raji de luze che i va verso fora el ze senpre 90° in confronto a l'angoło de cuełi in entrada, sto conponente òtego cuà el ze, de consevensa, insensìbiłe a łe variasion de inclinasion inte el montajo.
- Contapoze
- Elemento de łe fotocàmare che el susiste sia inte łe fotocàmare pì antighe che in cuełe pì moderne.
- Espozìmetro
- Elemento de łe fotocàmare asente inte łe fotocàmare pì antighe, prezente in cuełe pì moderne, siben-ché no in tute. De frecuente sto cuà el vien doparà cofà strumento a sisteso-stante da ła fotocàmara par mezurasion pì precize[3].
- Espozision automàtega
- Caraterìstega de łe moderne fotocàmare[4].
- Mezurasion TTL
- Caraterìstega de łe moderne fotocàmare[5].
- Mesa a fogo pezada
- Caraterìstega de łe moderne fotocàmare[6].
- Autofocus
- Caraterìstega de łe moderne fotocàmare[7].
Notasion[canbia | canbia el còdaxe]
- ↑ (EN) Michael Langford, Anna Fox e Richard Sawdon Smith, Langford's Basic Photography: The Guide for Serious Photographers, CRC Press, 10 settembre 2012, p. 83, ISBN 978-1-136-09670-9.
- ↑ Langford, op. cit., p. 68–72, 234–5.
- ↑ Grey, op. cit., p. 70.
- ↑ Grey, op. cit., p. 129–131, 153, 170, 171.
- ↑ Grey, op. cit., p. 205, 211, 225, 227.
- ↑ Grey, op. cit., p. 106, 118, 154.
- ↑ Langford, op. cit., p. 49, 67–8, 79–80, 86–7, 255.
Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Fotocàmara
Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]


text:
Badia Całavena
Badia Całavena (lengoa cimbra, ted.: Kalwein) el xe on comune de 2382 abitanti inte ła provincia de Verona.
Evołusion demografica[canbia | canbia el còdaxe]
Abitanti censii
Gemełagi[canbia | canbia el còdaxe]
Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]
- Sito ufisałecomune.badiacalavena.vr.it.
- Badìa Calavénasapere.it, De Agostini.
- Musei dei trombini a San Bortoło Archivià il 6 de majo 2006 in Internet Archive.
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Badia Całavena
- el detien schemi gràfeghi so


text:
Fiłozofia
La fiłozofia (in grego antigo: φιλoσoφίa, philosophía[1], formà da φιλeῖv (phileîn), "amar", e σoφίa (sophía), "sapiensa", o sia "amor par ła sapiensa"[2]) el ze un canpo de studi che el se fa domande e el reflete sul mondo e su l'èsar uman, indaga sul senso de l'èsar e de l'ezistensa umana. Cofà intrìnseco inte l'isteso nome, ła fiłozofia ła ze l'amore par ła sapiensa (intendesta cofà conosensa) e ła reserca.[3]
Prima oncora che indàzene specułativa, ła fiłozofia ła ze sta na disiplina che ła ghea asumesto anca i caràtari de ła condusion del "modo de vita", par ezénpio inte l'aplicasion concreta dei prinsipi traesti traerso de ła reflesion o pensiero. In sta forma, sta cuà ła zera nasesta inte l'antiga Gresa[4]. A far pì conplesa na definision unìvoga de ła fiłozofia el concore el disentire intrà i fiłòzofi su l'isteso ojeto de ła fiłozofia: racuanti i orienta l'anàłize de ła fiłozofia verso l'omo e i so intaresi cusita cofà che el vien esponesto inte l'Eutidemo de Platon, par el cuało sta cuà ła saria «ła dòpara del savere a vantajo de l'omo»[5].
Inte el proseguimento de ła istòria de ła fiłozofia altri autori che i sègue sta opinion i ze Cartèzio («Tuta ła fiłozofia ła ze cofà un àlbara, che ła ga łe raize che łe ze ła metafìzega, el trozo el ze ła fìzega, e łe rame che łe nase da sto trozo łe ze łe altre siense, che łe se reduze in trè prinsipałi: ła medezina, ła mecànega e ła morałe, intendendo ła pì alta e ła pì perfeta morałe, che presuponindo na conosensa totałe de łe altre siense, ła ze l'ùltemo grado de ła sajesa»),[6] Thomas Hobbes,[7] e Immanuel Kant, el cuało, el definise ła fiłozofia cofà «siensa de ła rełasion de ogni conosensa col fin sesìfego de ła razon umana»[8].
Altri pensatori i pensa che ła fiłozofia ła gàpia da mirar a ła conosensa de l'èsar par come che el ze sevendo un percorso che, fate łe dèbite defarense, el va dai ełeai[9] finmente a Husserl e Heidegger.
Prinsipałi disipline fiłozòfeghe[canbia | canbia el còdaxe]
Senpre renovada, oncó ła fiłozofia ła se ga speciałizà in numarévułe disipline, che łe se òcupa de determenai setori de ła reflesion fiłozòfega, in racuanti cazi confinanti co altre siense umane.
Fiłozofia teorètega[canbia | canbia el còdaxe]
Ojeto de ła fiłozofia teorètega ła ze ła conosensa inte el senso pì astrato e zenerałe; ła pusibiłità e el fondamento del conósar uman, e i so ojeti pì universałi e astraesti, cofà l'èsar, el mondo, etc.
- Lòzega: ła lòzega, orìzenariamente, ła forma el stùdio de łe corete magnere de funsionamento e espresion de ła razon umana (logos). Sta cuà ła ga dopo asumesto el caràtare particułare de disiplina che ła se òcupa del coreto argomentare, da na vizion meramente formałe e sinbòlega; in sto senso ła ze na disiplina afina a ła matèmatega.
- Metafìzega: ła fiłozofia teorètega ła ga asumesto par un perìodo stòrego longo el caràtaro de fiłozofia prima o sia metafìzega. Sta cuà, letaralmente, ła ze ła conosensa che ła se volta a cuei enti zenerałisimi che i ze "al de là" dei enti sensìbiłi.
- Ontołozia: l'ontołozia ła se òcupa del stùdio de l'èsar in cuanto èsar, de ła so defarensa co l'ente (defarensa ontołòzega), del so raporto col gnente, o sia cheło che no el ze èsar.
- Epistemołozia e gnozeołozia: co defarenti sfumadure, anbedó łe se òcupa de l'anàłize dei lìmiti e de łe modałità de ła conosensa umana. Soratuto inte ła fiłozofia contenporànea, el conceto de epistemołozia el revarda pì spesifegamente ła conosensa sientìfega: in sto senso l'epistemołozia ła ga granda sorapozision co ła fiłozofia de ła siensa.
- Fiłozofia de ła siensa: spesifegamente ła ze ła riflesion interiora a ła siensa sul mètodo e su ła conosensa sientìfega.
- Fiłozofia del łénguajo: el ze cueła parte de ła fiłozofia che ła se òcupa de studiar el lenguajo inte ła so rełasion co ła realtà. Relasionàndose streta co ła lenguìstega e co ła lòzega, sta cuà ła se òcupa de ła zèneze del lenguajo, del raporto intrà senso e signifegà e de ła modałità traerso ła cuała, in zenerałe, el pensiero el se espresiona.
- Teołozia: el ze cueła spesìfega disiplina che ła indaga su l'ezistensa de entità superiori (Dio), sercando de stabiłir el raporto de conosensa che se połe gaver intrà l'ente supremo e l'èsar uman.
- Fìzega: ła vària da ła fìzega sientìfega, da ła cuała ła ze stada renpiasada da almanco 4 sècołi, in antighità ła studiava i fenòmani naturałi sensa servirse del mètodo sientìfego.
Fiłozofia pràtega[canbia | canbia el còdaxe]
- Ètega o morałe: el ze el canpo de aplicasion pràtego de ła fiłozofia par ecełensa. El so ojeto el ze l'omo in cuanto èsar sociałe: sta cuà inte el particułare ła se òcupa de determenar cheło che el ze justo o sbajà, difarensiando el ben dal małe in baze a na determenada teoria dei vałori o asiołozia. L'ètega ła ze intendesta anca cofà ła reserca de uno o pì criteri che i ghe consenta a l'indivìduo de zestire adeguadamente ła so libartà e de determenàrghene łe limitasion adeguae.
- Estètega: el ze un setore de ła fiłozofia che ła se òcupa de ła conosensa del beło naturałe o de cueło artìstego, o sia del zudìsio de gusto. In orìzene, tutavia, el tèrmano estètega el denomenava l'anàłeze dei contegnui e de łe modałità de ła conosensa sensìbiłe.
- Fiłozofia del derito: se parla de na disiplina intermèdia intrà fiłozofia e derito, che ła se òcupa de definir i criteri traerso i cuałi el se forma ła sistema de łe norme che łe règoła ła convivensa umana, e i prinsìpi in baze ai cuałi un sistema zurìdego el połe vegner reconosesto cofà vàłido e in vigore.
- Fiłozofia de ła pułìtega: ojeto de sta disiplina łe ze łe istitusion inte ła so formasion, soratuto par cheło che revarda i fatori che i règoła l'instaurasion e el mantegnimento del podere inte i confronti de chełi che i ghene ze sotoponesti.
- Fiłozofia de ła rełijon: ła ze ła disiplina che ła se òcupa de studiar łe caraterìsteghe de łe prinsipałi rełijon da na vizion fiłozòfega, individuàndoghene łe caraterìsteghe costanti e universałi e studiando el raporto de l'omo co ła rełijon cofà formasion culturałe e stòrega.
- Fiłozofia de ła stòria: ła fiłozofia de ła stòria ła se òcupa de ła problèmatega clàsega del signifegà de ła stòria e de un so pusìbiłe fine tełeołòzego. Sta cuà ła se dimanda se ghe ze un dizegno, un fine, un prinsipio guida inte el procedimento de ła stòria umana. Altre cuestion sora de łe cuałe ła se intèroga sta disiplina łe ze se l'ojeto de ła istòria ła ze ła verità o el gaver da èsar, se ła istòria ła ze sìclega o lineare, o se ghe sìpia in sta cuà el conceto de progreso.
Nove disipline[canbia | canbia el còdaxe]
- Bioètega: incrozando conosense fiłozòfeghe co anàłize de tipo sientìfego, antropołòzego e mèdego, ła se òcupa inte el particułar de łe caratarìsteghe èteghe ligae a ła vita, umana e no umana. Problemàteghe bioèteghe esensiałi łe concerne ła reprodusion, el nasimento, ła morte, l'identità zenètega, l'inzegnaria zenètega etc.
- Fiłozofia de ła mente: su łe moderne descuerte sientìfeghe rełasionae al funsionamento del sistema nervozo uman, ła se ga desviłupà sta disiplina fiłozòfega, che ła se òcupa de indagar inte el raporto intrà ła mente, cofà forma organizativa de ła cosiensa, e el serveło cofà strutura meramente fìzega; cusita cofà el raporto de ła mente col corpo e col mondo.
- Consułensa fiłozòfega: ła nase in Zermània, col nome de Philosophische Praxis, par man de Gerd B. Achenbach e Bergisch Gladbach inte el majo del 1981[10] devegnindo ojeto anca de połèmeghe da parte sia del mondo de ła fiłozofia acadèmega sia da cueło là de łe pràteghe psicoterapèuteghe. I sostegnitori de ła consułensa fiłozòfega i declara che sta cuà ła forma na particułar aplicasion de ła fiłozofia, simiłàbiłe ma no coinsidente, co łe terapie psicołòzeghe[11][12]. Za inte el 1998 Michael Zdrenka[13] el ghea censio sirca 130 prateganti de sta disiplina, ma da chel momento el so nùmaro el ze probabilmente cresesto, par el desviłupo de ste atività in racuanti paezi.
- Neurofiłozofia: na disiplina che ła intenta de stabiłir un raporto intrà łe neurosiense e ła fiłozofia col dópio-fin de réndar pì ciare łe risposte a łe dimande fondamentałi de ła specułasion fiłozòfega vałéndose de łe descuerte neurosientìfeghe e inte l'isteso tenpo portarghe a łe indàzene sientifeghe su ła mente dei instrumenti specułativi pì precizi che i èvitee confuzion de tipo lenguìstego o concetuałe.
Notasion[canbia | canbia el còdaxe]
- ↑ Anne-Marie Malingrey, Philosophia. Étude d'un groupe de mots dans la littérature grecque, des Présocratiques au IVe siècle après J.-C., Parize, Klincksieck, 1961.
- ↑ «Attività spirituale consistente, secondo il significato letterale della parola, nell'esercizio dell'amore per la sapienza.» in V. Mathieu Filosofia in Enciclopedia filosofica. Vol. 5 p. 4125, 2006, Milano, Bompiani
- ↑ Ubaldo Nicola, Antologia di filosofia. Atlante illustrato del pensiero, Giunti Editore p.354; Mario Livio, La sezione aurea, Milano, Rizzoli 2003; Rocco Panzarino, Dio Sezione Aurea Bellezza, Collana di Filosofia Sapientia 10, Fasano, Schena editore 2005
- ↑ Giovanni Reale e Dario Antiseri, Il pensiero occidentale dalle origini ad oggi, ed. La Scuola, Brescia, 1990, vol. I, p. 3, ISBN 88-350-7271-9.
- ↑ Nicola Abbagnano, Dizionario di filosofia, ed. UTET, Torino, 1992, p. 391, ISBN 88-02-01494-9.
- ↑ Prefasion ai Principia philosophiae (1644)
- ↑ inte el De corpore (1655); I, 2, 6
- ↑ Nella Critica della Ragion Pura (Dottrina trascendentale del metodo, cap. III)
- ↑ Virginia Guazzoni-Foà, Attualità dell'ontologia eleatica, Società editrice internazionale, 1961
- ↑ Gerd B. Achenbach, La consulenza filosofica, Milano, Apogeo, 2004
- ↑ Raabe Peter, Teoria e pratica della consulenza filosofica, Milano, Apogeo, 2006
- ↑ In particolare sulle teorie di Michael Zdrenka vedi Shlomit C. Schuster, La pratica filosofica, Apogeo Editore, 2006. pp. 22 e sgg
- ↑ Michael Zdrenka, Konzeptionen und Probleme der Philosophischen Praxis
Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so fiłozofia
- el detien schemi gràfeghi so
Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]
- filosofiaTreccani.it – Enciclopedie on line, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana.
- Vito Fazio-Allmayer, FILOSOFIA, in Ençiclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1932.
- (EN) FiłozofiaEnçiclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.
- (EN) Opere riguardanti FiłozofiaOpen Library, Internet Archive.
- (EN) Fiłozofia, in Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company.


text:
Torino, 27 FEB – A partire dal 3 marzo, per migliorare il servizio di trasporto pubblico nell’area nord-ovest della Città, è istituita la linea 72 barrato che sarà in servizio dal lunedì al venerdì dalle ore 7.00 alle ore 20.00 sul seguente percorso (si veda anche la mappa a lato).
Direzione Torino: dal capolinea di corso Macchiavelli all’altezza di via Puccini (Venaria) prosegue per corso Macchiavelli, corso Papa Giovanni XXIII, via Iseppon, corso Garibaldi, strada Altessano, (Torino), corso Cincinnato, piazza Manno, via Isernia, via Lucento, via Borgaro, via Verolengo, via Orvieto, via Livorno, corso Regina Margherita, corso Principe Eugenio, corso Beccaria, piazza Statuto, corso San Martino, piazza XVIII Dicembre, via Cernaia, via Pietro Micca, via Bertola (capolinea all’altezza di via XX Settembre).
Direzione Venaria: dal capolinea di via Bertola prosegue per via XX Settembre, via Pietro Micca, via Cernaia, piazza XVIII Dicembre, corso San Martino, piazza Statuto, corso Beccaria, corso Principe Eugenio, corso Regina Margherita, via Livorno, via Orvieto, via Verolengo, via Borgaro, via Lucento, via Isernia, via Segantini, via Terni, corso Cincinnato, strada Altessano, corso Garibaldi (Veneria), via Palestro, via Nazario Sauro, via Giuseppe Verdi, via Barbi Cinti, corso Macchiavelli (capolinea).


text:
Ła trigonometria (da'l gregotrígonon (tpίYwvov, triangoło) e métron (uέtpov, mexura): risołusion del triangoło) ła xe na 'arte de łe matemàtega che ła istudia i triangołi a partir da i łori àngołi. El conpito prinsipałe de ła trigonometria, cussì cofà rivèła l'etimołozia del nome, consiste inte el calcołar łe mexure che łe caraterixa i elemènti de un triangoło (łati, àngołi, mediàne, etc.) scomizsiando da altre mexure xà note (al manco tri, de cui na lunghèxa), par mexo de spesałi funsion matemàteghe. Tałe conpito el xe endicà cofà risołusion del triangoło. Xe anca posìbiłe servirse dw calcołi trigonometrisi inte ła risołusion de problemi corełai a figure giometrighe piaxe conplese, cofà połigoni o figure giometrighe sołide, e in altri rami de ła matemàtega.
Łe funsion trigonometrighe (łe pì inportanti de łe cuàłi son el seno' e el coxeno), introdote in sto anbito, łe vegne anca dopàrae in manièra indipendente da ła giometria, conparendo anca in altri canpi de ła matemàtega e de łe so aplicasioni, par exempio in conesion co ła funsion esponensiałe o co ła fìxica.
Son dete łe funsion trigonometrighe direte cuèłe che a un àngoło, sołitamènte espreso in radianti, asociano na lunghèxa o un raporto intrà lunghèxe. A causa del'ecuivałensa zircołare de i àngołi, tute łe funsion trigonometrighe direte son anca
funsion periodighe co periodo o .
A ogni funsion trigonometrga direta ła xe asocià na funsion inversa. El dominio de sascuna funsion trigonometrega inversa corisponde, cofà xe prevedibiłe, al codominio de ła rispetiva funsion direta. Poiché łe funsion direte son, tutavia, periodighe, e donca nò łe son inietive, pa' poderle invertir xe nesesario restrinzèrne el dominio rendendołe biietive. Ła selta de ła restrision xe teorigamènte iriłevànte e łe posibiłità son infinìe. Ła convension (rixida, in sto canpo) vołe parò che i domini i vegna ristreti a i intervałi opùr , in cui łe funsion — e cuindi anca łe łoro inverse — łe sia monòtone. Anca łe funsion arcoxegante ed arcocoxegante łe vegne definìe dal'inversion de łe funsion direte ristrete a uno de tałi intervałi.
↑Łe notasion co esponènte negativo uxae pa' łe funsion sen−1, cos−1, etc. (uxae de frecuente inte 'łe calcołatrisi sentifighe) nò łe fan riferimènto a łe potense, ma łe indica soło el fato che łori son łe funsion inverse de łe rispetive funsion trigoniometrighe. Partanto, a meno che no sia esplisitamènte indicà, rixulta:


text:
Cosa ghe ze capità inte i altri universi?
Universi 1 e 10: ła so banda ła ze stà copà da i Kaiosin, inte l'ano 807.
Universi 2 e 5: el "gran canbiamento" el ze capità vanti asè! Łora Bojack no'l ze mai ezistìo.
Tuti i universi fora che'l 2 e 'l 5: Ano 499, un esperimento par crear super conbatenti el va małe. Vedi el capìtoło 43.
In pluzori universi, i Kaiosin no i ga agìo contra la banda de Bojack, preferendo no interferir mìa.
Tante persone łe ze drio venjer copà da pirati spasiałi.
Finché no i
desfa sentenari de pianeti…
Inte l'ano 521, i stesi re Kaio i ga sernìo de agir. Da'l momento che no i jera bastansa potenti da bàtare Bojack, i ga intrapolà ła só banda, doparando un poder ligà a ła so vita.
Universo 3, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 19: Beh, i ze restà intrapolài…
Come ze pazìfega la vita!
Universo 4, 6, 16, 17, 18, 20: Inte l'ano 767, El re Kaio de'l Nord el ze stà copà e el só pianeto desfà…
…łibarando la banda de Bojack! I ghe ze 'ndà drio a ła trasa de enerzìa de'l conbatimento de Sel su ła Tera…
Universo 4, 16, 18, 20: …conduzèndołi a ła só morte par man de Son Gohan.
Universo 6: …andove i ga copà i nostri eròi. Vedi el capìtoło spesiałe 18.
Universo 17: …portàndołi su un pianeto devastà. Donca, Sel łi ga ełiminài.


text:
Basin de San Marco
El 'Basin de San Marco xe, a Venesia, el spasio de aqua che se cata davanti piasa San Marco, conprexo intra i canałi del Lido, de ła Giudeca e el Canal Grando: se afasa, oltre al moło de ła Piaseta (co ła mołe de Pałaso Dogal, łe cołone de San Marco e San Todaro e łe fasàe de ła Biblioteca Marciana, ła Riva dei S-ciavoni (coła rigoroxa fasada de łe Prexoni), l'ìxoła de San Zorzi Mazor (coła baxełega e el monastièr) e ła Ponta de ła Dogana, coła so Bała d'oro.
El basin, co un fondal masimo de sirca 12 m, xe regołarmente atraversà da łe grande navi in intràda e in insìda dal porto, al sentro, do boe grande de armìxo xe riservàe a l'atraco de onór, speçialménte par el navìlio miłitar.
Spetacołar ła partensa de ła Vogałonga che avien, dopo el clasico cólpo de canón propio davanti a Piasa San Marco.
[canbia | canbia el còdaxe]
El 14 agosto 1944 gà avuo łògo el primo bonbardamento sul sentro storico de Venesia a òpara de tre bonbardieri che dopo aver mitralià ła xona de Małamoco smagiàndo na motonave de ła łinea Venesia-Cioxa (epixodio inte el cuało xe morte 24 persone), s'a direto verso el Basin de San Marco: che, tra ła pònta de ła dogana e l'ìxoła de San Zorzi, gera ormìxàda ła nave ospeàl todésca Freiburg, vero fin de tuta ła misión. I Ałeài, dopo un primo tentativo de colpir el bersàgio destacàndo quatro bonbe che - anpò - xe riusìe soło a rovinàr alcuni monumenti col spostamento d'aria simentà da staltre, gà tacà a mitraliar in diresion de l'fin. El bersagio xe stà colpìo e infra łe persone a bordo (in quel momento ła nave no ospitava ferìi), ghe xe stài un morto e undexe ferìi, ma inte el steso momento gera drìo pasàr łà visin na motonave de ła łinea Venesia-Fusina che strapòrtava numeroxi çiviłi direti in canpagna par çercar cibo. Łe rebufàe de metràgia gà colpìo anca ła motonave infra i pasegeri de ła cuała, ała fin se gà contà 15 morti e 50 ferìi. Sti qua che segue xe i nomi de łe vitime: Carbon Ada Carter Umberto Davanzo Luigia Esposto Maria Ghezzo Amerigo Maestrello Silvana Mistro Domenico Munerati Augusto Nart Emilio Riccione Gaetano Rioda Adriana Rossetto Alba Scalabrin Oreste Scarpa Emilio un serto Giuseppe abitante a Sant'Ełena.
Altri progeti[canbia | canbia el còdaxe]
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Basin de San Marco
- el detien schemi gràfeghi so


text:
Figueres
Figueres el xe on munisipio catałan che el se cata intrà Xirona e Perpignan. El so nome vol dir arbari dei fighi. El ga sirca cuarantasinque miłe àneme residenti che łe abita sto sentro estexo so na pianura fluviałe. Sta sitadina ła xe capologo de ła comarca del Alto Empordà e ła xe on ponto de riferimento socio-cultural de ła xona. Tanti turisti i vixita Figueres, soratuto pal muxeo de Dalí.
Clima[canbia | canbia el còdaxe]
Caraterístega de sto posto xe la tramontana vento dal Nord che ła supia in maniera insistente e pol rivar a condisionar ła vita cotidiana e psicołogica de ła xente. Pal resto el clima el someja a cueło de la Costa Brava.
Personaji famoxi[canbia | canbia el còdaxe]
- Salvador Dalí, pitor
- Narcís Monturiol, suposto inventor del sotomarin
Łigadure foreste[canbia | canbia el còdaxe]
- Figueres a CapCreus online Archivià il 22 de marso 2006 in Internet Archive.
- Comune de Figueres Archivià il 25 de marso 2010 in Internet Archive.
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Figueres
- el detien schemi gràfeghi so


text:
Podgorica
Podgorica (in serbo Пoдropицa, IPA [ˈpɔdgɔˌriʦa]) xà Titograd, ła xe ła cavedal e ła sità pì inportante de el Montenégro.
Ła se cata a 44 metri sol livel del mar, inte ła piana a nord del lago de Scutari. El so teritorio l'è traversà da 6 fiumi, in sità i pasa el Marača e ła Ribnica, i pasa visini ła Zeta, ła Sitnica, el Mareza e ła Zievna. Ła xe un inportante marca agricoło, se cata industrie metałurgege, tesił, cimege, de el tabaco e de el łeño. Ła xe sede de na università, teatri e muxei. Situada a el incroxo de inportanti vie stradałi e feroviarie, ła ga un aeroporto.


text:
È uno dei capolavori del Duecento romano, sottoposto a un restauro radicale durante i lavori di rifacimento dell’abside curati da Francesco Vespignani alla fine del XIX secolo. Vi sono rappresentati Cristo e gli Angeli, la Croce Gemmata, la Gerusalemme celeste, i Santi Giovanni, Andrea, Antonio da Padova, Francesco d’Assisi, Pietro e Paolo e la Vergine Maria in compagnia di papa Niccolò IV, committente dell’opera.
È uno dei capolavori del Duecento romano, ma venne completamente rimontato nell’ambito del rifacimento dell’abside di fine ‘800 curato da Francesco Vespignani per Leone XIII, e pesantemente restaurato. La raffigurazione presenta Cristo e Angeli, Croce gemmata, la Gerusalemme Celeste, i Santi Giovanni, Andrea, Antonio da Padova, Francesco d’Assisi, la Vergine con il papa committente Niccolò IV e i Santi Pietro e Paolo.
DA SAPERE: Tra le finestre, oltre a nove figure di Apostoli, sono raffigurati i ritratti di Fra’ Jacopo da Camerino, a destra, e dello stesso Jacopo Torriti a sinistra.


text:
Ricerca
Ła ricerca ła xe el procexo de trovar fati. Sti fati i condurà a ła conosensa. Ła ricerca ła xe fata usando quel che xe xà conosiudo. Ła conosensa suplementare ła pol èser otegnuda provando (o falsifegando) łe teorie o i sistemi existenti, e provando a spiegar mejo łe oservasion. Ła ricerca ła xe un procexo anałitego, sistematego, organixà e ozetivo. Sto proceso el dovarìa rispòndar a na domanda o na ipotexi. In sto modo, el dovarìa aumentar ła conosensa e łe informasion su una serta roba sconosiuda che ła xente ła dexidera saver mejo.
Ricerca sientifega[canbia | canbia el còdaxe]
El metodo sientifego el xe un modo comune de far ła ricerca. Ła ricerca ła xe usà par mijorar ła conprension de ła biołozia, de l'inzegneria, de ła fixega, de ła chimega e de tanti altri canpi. Chesto el permete de scoprire łe nove medicine, rèndar le machine pì segure, e far che le aziende agricołe le produsa pì prodoti ałimentari. I schei par ła ricerca i vien dai governi, da łe società comerciałi privae, e da łe carità.
Descrision breve[canbia | canbia el còdaxe]
Ła ricerca ła xe caraterixà da l'èsar un proceso:
- Sistematego: da l'esprexion de un'ipotexi o da n'obietivo che el funsiona, i siensiai i riunise alcuni dati secondo un prozeto che xe stà stabiłito in anticipo. Poiché i dati i xe anałixai e i xe interpretai, i siensiai i canbia ła conosensa o i xonta ła conosensa nova a quela xà existente, e i scominsia al stéso tenpo un novo siclo de ricerca. L'aprocio sistematego, usà inte ła ricerca, el xe tipico del metodo sientifego.
- Organixà: Tuti i menbri de un grupo de ricerca i deve saver quel che i gà da far durante l'intero łaoro, par mètar in uso łe stéxe definision, norme e prinsipi a tute le persóne che contribuise al laoro. Par reałixar sta roba, xe asolutamente necexario scrìvar un protocoło de ricerca dove i siensiai i specifega tuti i detagli in relasion col łaoro.
- Obietivo: Łe concluxion otegnude de ła ricerca łe deve baxarse no sule inprexion sozetive, ma sui fati oservai e mixurai. Xe l'interpretasion che ła evita ogni preziudizio che łe persóne responsabiłi de ła ricerca łe gavarìa.
Atività[canbia | canbia el còdaxe]
Łe atività de baxe de ricerca łe xe:
- Mixurar i fenomeni.
- Conparar i rixultai otegnudi.
- Interpretar i rixultai in funsion de conosense atuałi, considerando łe variabiłi che pol influensar el rixultàdo.
Tipi de ricerca[canbia | canbia el còdaxe]
- Ricerca fondamentałe. Anca ciamà "ricerca de baxe" o "ricerca pura". Ła pol èser prategà soltanto inte i łaboratori.
- Ricerca aplicà. Ła xe l'aplicasion de ła conosensa inte ła pràtega, inte ła masioransa dei caxi inte el vantajo de ła società. N'exenpio i xe i protocołi de ricerca clìnega.
Cołegamenti intrà łe desipline[canbia | canbia el còdaxe]
Xe stai descriti i seguenti tipi difarenti de ricerca intrà łe desipline, co na terminołozia specifega:
- Ricerca multidesiplinare o ricerca pluridesiplinare: in sto łivelo de ricerca ła vałutasion ła xe reałixà da angołi difarenti , usando prospetive diverse de desiplina sensa portar a l'integrasion.
- Ricerca interdisiplinare: sto łivelo de ricerca el regoarda ła creasion de un'identità de metodołozia, de teoria e de conceti, de modo che i rixultai i xe pì coerenti e pì integrai.
- Ricerca transdesiplinare: ła va pì indrio dei tipi precedenti e ła regoarda al metodo de converzensa intrà desipline, aconpagnà da un'integrasion reciproca de łe epistemołozie desiplinari (ła teoria de łe siense umane).


text: Cartina Idrografica Puglia : Cartina Politica Del Sud Italia, Cartina Di Londra Turistica, Cartina Geografica Mondo Da Appendere, Cartina Italia Romania, Italia Croazia Cartina, Fiumi Cartina Fisica Olanda, Cartina Nord Italia Google Maps, Cartina Emilia Toscana, Cartina Roma Piazza Navona, Cartina Geografica Muta Del Trentino Alto Adige, Cartina Mondo Vuota, Bologna Cartina Geografica, Cartina Italia Politica Ancona, Cartina Italia Regioni E Citta, Cartina Sardegna Fisica E Politica, Cartina Politica Italia Nord Est, Cartina Stato Di Israele, Cartina Politica Italia Capoluoghi, Cartina Del Mondo Da Parete, Cartina Politica Italia Foto, Cartina Ticino Svizzera, Cartina Italia Spagna, Cartina Parigi Metro, Cartina Centro Venezia, Il Giappone Cartina Fisica, Cartina Italia Idrografica, Cartina Politica E Fisica Stati Uniti, Cartina Politica Israele, Ibiza Cartina Spagna, Dove Si Trova La Scozia Cartina, Cartina Spagna Con Regioni E Capoluoghi, Cartina Dellitalia Con Capoluoghi Di Regione, Spagna Nord Cartina, Cartina Muta Italia Politica Con Capoluoghi, Cartina Sardegna Tharros, Cartina Spiaggie Sardegna, Cartina Dolomiti Italia, Umbria Cartina Comuni, Immagini Cartina Della Sicilia, Agadir Marocco Cartina, Cartina Veneto E Friuli, Cartina Marche Numana, Cartina Politica Italia E Confini, Cartina Muta Delle Regioni Italiane, Cartina Umbria Da Colorare, Cartina Tabacco 024, Cartina Stradale D Italia, Cartina Politica Italia Wikipedia, Cartina Turistica Londra Monumenti, Cartina Italia Fisica Emilia Romagna,


text:
Consonante epiglotałe
In fonètega artegołatòria, na consonante epiglotałe ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion
Eła ła njien artegołada sarando parsialmente o totalmente ła epiglòtide, el òrgano che ne parmete de deglutir, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.
Consonanti[canbia | canbia el còdaxe]
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti epiglotałi:
- [ʡ] Ocluxiva epiglotałe sorda
- [ʡˑ] Ocluxiva epiglotałe sonora
- [ʜ] Fregadiva epiglotałe sorda
- [ʢ] Fregadiva epiglotałe sonora
- [я] Vibrante epiglotałe
- [ʡ̯] Monovibrante epiglotałe
Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]
Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]
Andove i sìnbołi i njien fora in còpie, cheło de drita el rapresenta na consonante sonora e cheło a sanca cheła sorda.
Varda Juto:Unicode se te ghè problemi inte ła vixuałixasion dei sìnbołi.


text:
Lutto
Lutto a San Giovanni Lupatoto dove nella serata di venerdì è venuto a mancare un ragazzo di 19 anni. Manuel Verdolin, giocatore della squadra Juniores del San Giovanni Manuel in sella al suo motorino è andato a schiantarsi contro la fiancata destra di una Seat Leon che all’improvviso gli ha tagliato la strada, probabilmente per svoltare a sinistra. Per lui non c’è stato scampo e quando i soccorritori di Verona emergenza sono arrivati non c’era più niente da fare. Il suo cuore aveva già cessato di battere.
Serie C ( 11 giornata)
Game over. Il Modena Calcio è finito e 105 anni di storia saranno cancellati da una radiazione e dal fallimento. La squadra oggi non giocherà a Santarcangelo e rimedierà il quarto ko a tavolino, decisivo per decretare l’esclusione dal campionato del Modena. La mazzata in serata quando il responsabile del settore giovanile, Bratomi, ha comunicato l’indisponibilità di far giocare la Berretti, l’unica soluzione per tentare un’operazione di salvataggio in extremis che la Lega Pro aveva quasi benedetto e che l’avvocato Antonio Tazzioli era riuscito a perfezionare in tarda serata..
Domenica 5 novembre ore 14.30
Fermana – AlbinoLeffe
Mestre – Bassano
Renate – Gubbio
Teramo – Sud Tirol
Vicenza – Sambenedettese
Feralpi – Padova (ore 18.30)
Pordenone- Triestina (ore 18.30)
Santarcangelo – Modena (ore 18.30)
SERIE D (11 giornata)
Domenica 5 novembre ore 14.30
Adriese-Belluno Stefano Nicolini Brescia
Ambrosiana-Montebelluna Senthuran Lingamorthy Genova
Arzignano –Calvi Noale Giovanni Sanzo Agrigento
Campodarsego—Liventina Daniel Caldirola Milano
Cjarlins Muzane- Virtus Verona Frank Loic Nana Tchato Aprilia
Este – Delta Rovigo Tommaso Zamagni Cesena
Clodiense – Abano Andrea Calzavara Varese
Tamai-Mantova Francesco Lipizer Verona
Union Feltre – Legnago Matteo Pierobon Castelfranco
Le gare dei dilettanti iniziano alle 14.30
ECCELLENZA (9 giornata)
Belfiorese – Team S.Lucia Golosine Davide Albano Venezia
Caldiero Terme Pozzonovo Nicola Solda’ Treviso
Marosticense Sona Francesco Zago Conegliano
Montecchio Maggiore Cartigliano Michael Poto Mestre Federico Formisano
Provese Vigasio Stefano Grassi Forli’
San Martino Speme Villafranca Veronese Andrea Terribile Bassano del Grappa
Valgatara- Valdagnovicenza Enrico Gemelli Messina Redazione
Vigontina San Paolo F.C. Bardolino 1946 Marco Mognato Mestre
PROMOZIONE ( 9 giornata)
Girone A
Alba Borgo Roma Aurora Cavalponica Pierfrancesco Saugo Bassano del Grappa
Badia Polesine Cadidavid Anna Frazza Schio
Croz Zai Castelbaldo Masi Antonio Bissolo Legnago
Longare – Povegliano Roberto Giandoso Rovigo
Lugagnano Albaronco Massimo Tomasi Schio
Oppeano Garda Michele Liviero Vicenza
Seraticense S.Giovanni Lupatoto Kristian Bello’ Castelfranco Veneto
Virtus Montebaldina Consolini Filippo Ferracin Bassano del Grappa
Girone B
Nove Stefani Consulting Sitland Rivereel Simone Scomparin San Dona’ Di Piave
Mestrino Football Valbrenta Matteo Dal Zilio Treviso si gioca a Grisignano
Calcio Rosa Virtus Cornedo Mattia’chio’ Boscolo Adria
Calcio Sarcedo Cerealdocks Camisano Jacopo Poto Mestre Omar Dal Maso
Calidonense Juventina Laghi Fabio Rizzioli Legnago
Godigese Campigo Daniele Sbardella Belluno
Summania Calcio Schio Fabrizio Paggiaro Castelfranco Veneto Andrea Benedetti Vallenari
Thermal Teolo Calcio Trissino Riccardo Formisano Castelfranco Veneto
Omar Dal Maso e Andrea Benedetti Vallenari
PRIMA CATEGORIA (9 giornata)
Girone B
Bevilacqua Calcio Zevio Matteo Gasparotto Schio
Casaleone Boys Buttapedra Andrea Pasqualini Rovigo
Cologna Calcio Pro San Bonifacio Gianmarco Gabrieli Este
Nogara Calcio Tregnago Luca Bianco Vicenza
Pozzo S.Giovanni Ilarione Yanez Diego Parolin Verona
Scaligera Isola Rizza Mattia Puller Vicenza
Valdalpone Ronca Atletico Citta di Cerea Alberto Tiso Vicenza
Valtramigna Cazzano Lonigo Marco Targhetta Castelfranco Veneto
Girone C
Le Torri Bertesina Costa Barausse Fara Leonardo Drago Legnago
Marola Polisportiva Grisignano Said Aderouj Castelfranco Veneto
Montebello – Tezze Carlo Zen Bassano del Grappa Eros Ferraretto
Montecchio Precalcino Chiampo Simone Baggio Bassano Del Grappa
Monteviale Elettrosonor Gambellara Martino Tisocco Schio Antonio Martinello
Pedemontana Silva Andrea Sebenello Castelfranco Veneto
Poleo Aste Stanga Vi Est Alessandro Sacco Treviso
Sovizzo Calcio – Alte Ceccato Marco Gabrielli Padova GianFranco Scalzotto
Girone E
Due Monti – Ballò Scaltenigo
Girone F
Cassola Mottinello Nuovo Francesco Dogliani Conegliano
Fontanivese Carmenta Alex Scaldaferro Vicenza Redazione
Galliera Berton Bolzano Vicentino Simone Negri Mestre
Mussolente Arsie Rehmet Jusufoski Mestre
Pianezze Union Ezzelina Enrico Antonini Bassano del Grappa
Salvatronda Torreselle Andrea Dal Col Belluno
San Giorgio In Bosco Stella Azzurra S.Anna Stefano Dall’osto Schio
Union R.S.V. Azzurra Sandrigo Alex Piccoli Mestre si gioca a Riese
Alex Scaldaferro di Vicenza
SECONDA CATEGORIA (9 giornata)
Girone C
Real San Zeno – Castelgomberto si gioca mercoledì 8 novembre alle 20.30 al Dal Molin di Arzignano
Altavalle Del Chiampo Bo Ca Junior Marco Cazzavillan Vicenza si gioca a Castelgomberto
Giovane Santo Stefano Gazzolo 2014 Elia Benetti Vicenza
Illasi Borgo Soave Calcio Marco Reniero Vicenza
Locara – Brendola Riccardo Missagia Vicenza
Montecchio S.Pietro Real Monteforte Manuel Maraschin Schio
Montorio Colognola Ai Colli Federico Albi Verona
Sporting Badia Calavena San Vitale 1995 Simone Aquino Vicenza
Missaggia di Vicenza
Girone E
Altair Altavilla Calcio Paolo Bonaldo Bassano del Grappa Lorenzo Battilana
Bassan Team Motta Arcugnano Marco Fiore Bassano del Grappa
Grumolo Union Olmo Creazzo Lorenzo Strobbe Schio
Junior Monticello B.P. 93 Oleksii Chepil Vicenza Delfino Sartori
Maddalene Thi Vi S.Paolo Simone Urbani Schio
Dueville La Contea Giovanni Zanon Schio Matteo Parma
Quinto Vicentino S.Lazzaro Serenissima Flavius Costel Condrut Castelfranco Veneto
S.Francesco Ariston Fides S.Pietro in Gu’ Gioele Mattarollo Schio
Girone F
Alto Astico Cogollo Molina Gaetano Macca’ Schio
Eurospin Lugo Calcionovoledo Villaverla Paolo Lovato Vicenza
Giavenale Malo Giorgio Mazzon Schio
Isola Castelnovo Centro Stand Stoccareddo Filippo Mattesco Bassano del Grappa
Lakota Perlena Sanvitocatrenta Andrea Soster Bassano del Grappa
Monte Di Malo Breganze Enrico Rosa Vicenza
Rozzampia Azzurra Maglio Francesco Reghellin Schio
Valli Thiene Kevin Dal Zotto Schio
Girone G
Lamonese Castion Andrea Pozzato Bassano del Grappa
Lampo Team Ca Ba Marchesane Flodis Kadriu Castelfranco Veneto Redazione
Real Stroppari Arsenal Filippo Zonta Bassano del Grappa
S.Croce Eagles Pedemontana Filippo Citton Bassano del Grappa
S.P.F. Eurocalcio Mattia Bragagnolo Castelfranco Veneto
S.Pietro Rosa Calcio Colceresa David Trevellin Castelfranco Veneto
Tezze Sul Brenta Arten Andrea Malagnino Castelfranco Veneto
Virtus Romano Fellette Marco Scomazzon Bassano del Grappa
Girone M
Amatori Ponso Spes Poiana Marco Sanavia Padova
Cartura Torreglia Mattia Pegoraro Padova
Cervarese Calcio Union Cus Giovanni Scalera Este
Galzignano Calcio Battaglia Giulio De Luca Padova
Giarre Athestequadrifoglio Giacomo Carraro Padova
Nova Gens Santelenese Giulio Carretta Padova
O.D.M S.Pietro Sossano Villaga Orgiano Andrea Roncoletta Este
Usma Caselle Montagnana Enrico Todaro Padova
TERZA CATEGORIA (7 giornata)
Giacomo Carollo cura la rubrica sulla terza categoria
Delegazione di Vicenza
Treschè Conca – Orsiana 1-0 (giocata sabato)
Concordia Grancona Filippo Cera Schio
Ponte Dei Nori Valdastico Filippo Fanton Schio
Real Brogliano Bissarese Diego Fanton Vicenza Recoaro
Newteam Ss Trinita’Antonio Montesardo Vicenza
Unione Calcio Settecomuni S.Tomio A.S.D. Riccardo Pinna Vicenza
Delegazione di Bassano
Alpes Cesio Union Lc Cristian Vellardi Bassano del Grappa
Campolongo Dakota Calcio Marco Latifondi Bassano del Grappa
Cogitana Belvedere Daniele Rasia Bassano del Grappa
Longa Transvector Massimo Cingerle Vicenza
Ramon Angarano Azzurra Andrea Bontorin Bassano del Grappa
S.Vito Bassano Solagna Giovanni De Pretto Schio
Delegazione di Padova
7 Mulini Fimon Campodorese Calcio Rocco Borrello Padova
Justinense Comitense Tommaso Rutigliano Padova
Olympia Calcio Gazzo Francesco Rossini Padova
Polisportiva Rampazzo Curtarolo Calcio Salvatore Sava Padova
Pozzetto Nuova Loreggia Calcio Alessandro Bottan Padova
Virtus Agredo Grantorto Antonino Madonia Padova


text:
Ġiava Oriental
Ġiava Oriental ła xe na provinsia de ła Indonexia sentro-meridional.
Ła se cata inte ła ìxoła de Ġiava, inte ła banda oriental; łe fa parte del teritorio provinsial anca ła ìxoła Madura e al arsipełago de łe ìxołe Kangean a nordest.
Ła costa setentrional ła se afasa so el Mar de Ġiava e el Mar de Bałi, cheła meridional so el Osèano Indian.
Zeografia fixega[canbia | canbia el còdaxe]
Inte ła banda setentrional se cata na pianura e dei riłievi ixołai; cheła meridional ła xe montagnoxa. Ła sima pì alta el xe el Semeru.
El fiume pì inportante el xe el Brantas.
El clima el xe tropegal co istà umeda a est, influensà da ła altesa inte łi riłievi.
Ła xe in bona parte coltivada, ma a nord e a Madura se cata xone de foresta.
Zeografia umana[canbia | canbia el còdaxe]
Ła sità pì inportante ła xe el cavologo Suràbaia, se ricorda anca Malang, Madiun, Jombang, Kediri, Pasuruan e Probolinggo.
Se estrae petrołio inte ła pianura setentrional. Se desfruta łe foreste par el łegno de tek. Se coltiva rixo, cana da sucaro, cauciù, cochi, tè, cafè, tabaco, bagigi e granturco. Łongo łe coste del osèano ła xe difondesta ła pesca.
Ghe xe industrie ałimentari,tesiłi, chimeghe, mecaneghe e perolchimeghe.
Note[canbia | canbia el còdaxe]


text:
Organi Sociali e Membri
Come riportato nell’Atto Costitutivo e nello Statuto vigente della ASD Corro Ergo Sum Runners (visionabili per tutti presso la sede societaria) elenchiamo di seguito gli attuali organi sociali:
- → Presidente
- → Consiglio Direttivo in carica
- → Assemblea generale dei soci
Consiglio Direttivo
Attualmente il Consiglio Direttivo 2016-2020 e 2021-2025 è composto da:
- Presidente: Dario Marchini
- Vice-presidente: Franco Mauri
- Segretario: Carlo Sadar
- Consigliere: Gabriele Ammoni
- Dirigente: Fabrizio Rausa
- Consiglieri onorari: Chiara Moras, Iacopo Giardini, Simone Schmalzbauer
Settore Tecnico
- Medico: Mauro Prandi
- Istruttori Tecnici: Dario Marchini, Bianca Milani
Atleti
Ammoni Gabriele, Ammoni Roberto, Andreotti Liviana, Andreotti Sergio, Attena Filippo, Bonanomi Guido, Brambilla Marcello, Brambilla Patrizio, Bricca Tommaso, Bromuri Fulvio, Calloni Tania, Carera Christian, Carera Nicole, Carozzi Laura, Casiraghi Federico, Casiraghi Marco, Checchia Michele, De Divitiis Daniele, Di Fonso Alessandro, Di Gregorio Lorenza, Galli Francesca, Giardini Iacopo, Iannacci Antonio, Ivanova Irina, Ledda Fabio, Mammarella Jessica, Marchini Dario, Massafra Carlo, Mattavelli Luca, Mauri Franco, Mauri Daniela, Mary Julie, Meroni Stefano, Moras Chiara, Moras Silvia, Parodi Danilo, Pedezzi Giorgio, Pernice Manuela, Pistis Gianni, Rausa Fabrizio, Romeo Gabriele, Rossetti Luca, Sacchi Chiara, Sacco Alessandro, Sadar Carlo, Sarzana Stefano, Scaccabarozzi Claudio, Schmalzbauer Simone, Sironi Stefano, Toso Andrea, Villa Stefano.


text:
Alta Savoia
El departemento Haute-Savoie el xe on departemento fransexe, che el fa parte de ła rejon de l'Alvergna-Rodano-Alpe (Auvergne-Rhône-Alpes).
El teritorio del departemento el confina coi departementi de ł'Ain a nord-ovest e de ła Savoia (Savoie) a sud. El departemento el confina anca co ł'Itałia (Vałe d'Aosta) a sud-est (na parte del confine itało-fransexe el xe costituio dal masicio del Monte Bianco) e co ła Svisera a nord (cantoni Ginevra e Vaud) e a nord-est (Vałese). Na parte del confine franco-svisero el xe costituio da łe aque del Łago Lemano. Modeło:Departementi Fransexi
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Alta Savoia
- el detien schemi gràfeghi so


text:
ⓘ Bizkaia
Bizkaia lè el termine basco che stà a indicar una de łe sete provinçe del teritorio storico dei Paexi Baschi, oltre che na provincia spagnoła. A nord ła confina col golfo de Bizkaia, a sud co Burgos e lAraba, a ovest co ła Cantabria e Burgos e a est co ła Gipuzkoa. Ła ga nestension de 2 217 km² e na popołasion de 1 139 863 abitanti, che ła ghe ne fa el teritorio più popołà dei Paexi Baschi. Ła so capital lè Bilbao. Lè stà una de łe provinçe più floride de ła Spagna grasie ła forte industriałixasion de ła fin del XIX secoło e ła prima metà del XX. Atualmente latività industriałe el ga ceduo el paso a ninportante atività in tel setor dei servisi, seguia ła soferta deindustriałixasion dei ani Setanta.
1. Etimołogia del topònemo
El termine Bizkaia el ga netimołogia discusa. Secondo linterpretasion prinçipałe, el significarea çima, e lsarea un sinonimo de ła paroła basca bizkar cołineta, cresta. In tel 1141, in riferimento ła çima del monte Igeldo de Donostia-San Sebastián, apar iscrito el seguente toponimo: Iheldo Bizchaya çima de Igeldo; anca in Navara ghè na comarca denominà La Vizcaya che pol significar "ła çima". Sà proposto anca altre etimołogie, come bits-kaia porto de sciuma, manco probabiłi.
2. Araldica
El scudo tradisional de ła Signoria de Bizkaia el mostra i łupi de ła famea Haro e na quercia, che a olte ła vien identificà co lAlbaro de Gernika, al qual se gà xontà na croxe. El scudo ofisiałe atuałe, cosita come definio da ła norma foral del 1986, el se baxa su queło storico, ma nol prexenta più i do łupi e gnanca el łeon che ghèra prima. El vałor storico-artistico de çerti edifici co insima el scudo storico i parmete ła coexistensa dei do scudi, tradisional e ofisial.
3. Geografia
Ubicasion
Situà inte ła parte setentrionałe de ła penìzoła iberica, ła confina a ovest co ła comunità autonoma de Cantabria, a sud-ovest co ła provinçia de Burgos, a sud co el teritorio storico de Araba, a est co ła Gipuzkoa e a nord co el golfo de Bizkaia mar Cantabrico. Urduña Orduña lè unenclave bixcaina in Araba.
Estension
2 217 km². Perimetro terestre: 167 km, maritimo: 80 km.
Vie de aceso:
- AP-68 Autostrada Bilbao-Zaragoza.
- AP-8 Autostrada del Cantábrico.
3.1. Geografia Clima
El clima lè oçeanico, co tanta nuvołoxità durante tuto lano. Łe precipitasion iè abondanti e frequenti, soratuto in autuno e inverno, co una mèdia anuałe de 1200 mm. Łe tenperature iè moderè sia in istà che in inverno 14-15 °C de mèdia anuałe. Iè un poco più estreme a linterno, caraterixà da un clima più tipicamente continentałe, ndoe in inverno ła neve lè più comune e pioe più speso.
Quando ghè venti da sud se verifica de frecuente lefeto Foehn, soratuto a Bilbao.
3.2. Geografia Carateristiche
Łe prinçipałi carateristiche de ła rejon iè:
Monti
Ła Bizkaia lè montagnoza e anca su ła costa ła ga monti che riva a naltesa rełativamente alta. Tuti i monti iè parte de ła cordiliera basca. Ła majoransa iè de piera calcarea e ła se ga creà inte lera Jurasico-Cretacea. I altri iè nati inte lEocene.
El punto più alto de ła Bizkaia lè el monte Gorbeia, al confin co lAraba.
Fiumi
I fiumi de ła Bizkaia iè curti ma mai sechi. I prinçipałi iè el Nerbioi, l Ibaizabal e el Kadagua. El primo el score in diresion sud-nord da Urduña, l Ibaizabal est-ovest da Urkiola e lKadagua ovest-est da Ordunte. I fiumi oçidentałi iè: Artibai, Lea, Oka e Butron.
Raramente ghè de łe inondasioni, anca se famoxa lè queła del 1983, che el ga colpio in particołar modo Bilbao.
Costa
Łe prinçipałi carateristiche iè lestuario de Bilbao ndoe i fiumi prinçipałi i sfocia in tel mar e lestuario de GernikaUrdaibai. Ła costa lè generalmente alta, co insenature e picołe baie.
Ixołe
- Txatxarramendi Sukarrieta
- Garraitz Lekeitio
- Aketxe Bermeo
- Gaztelugatxe Bermeo
- Billano Gorliz
- Izaro Bermeo
Spiaie
In Bizkaia ghè pien de łonghe spiaie. Łe più note iè Laida e Laga de Urdaibai, Barinatxe e Atxabiribil-Arrietara de Sopela, ła spiaia de Plentzia, Ogeia de Ispaster Ogeia e Karraspio de Mendexa.
4. Storia
Ła Bizkaia lè stà abità fin dal Pałeołitico Medio, come testimonià da i resti archeołogici e da łe iscrision rupestri catè in diverse caverne. Ła prexensa dei Romani ła ga vù un scarso inpato su ła rejon e ła łéngoa basca łe so tradision iè sopravisue fin al dì dancó.
In tel Medioevo ła Bizkaia lè a łe dipendense del regno de Panplona XI secoło e infin come parte de ła Corona de Castiglia.
Inte letà moderna, ła provincia la divien una de łe majori aree industriałi e comerciałi. El so fondamentałe porto de Bilbao el diventa presto ła principałe porta verso lEuropa par ła Castiglia. Più tardi, in tei secołi XIX e XX, labondansa de fero de ecełente cuałità e ła mancansa de caste feudałi łe favorise na rapida industriałixasion.
4.1. Storia Pałeołitico mèdio
Łe prime prove de stansiamenti umani Neanderthal in Bizkaia łe riguarda sto periodo de ła preistoria. È stà catà manufati musteriani in tri siti bixcaini: Benta Laperra Karrantza, Kurtzia Getxo e Murua Durangoaldea.
4.2. Storia Pałeołitico superior
- Inte ła cava de Santimamiñe Busturialdea se pol catar ła cultura Chatelperroniexe normalmente asocià ai Neanderthal.
I più inportanti insediamenti dei umani moderni H. sapiens i pol esar considerè i seguenti:
- Cultura Aurignasiense: Benta Laperra, Kurztia, e Lumentxa Lekeitio
- Cultura Solutrense: Santimamiñe e Bolinkoba
- Cultura Gravetiense: Santimamiñe, Bolinkoba Durangoaldea e Atxurra Markina
- Cultura Magdaleniense: Santimamiñe e Lumentxa
Anca larte pałeołitica lè prexente. Ła caverna Benta Laperra ła mostra łe più antiche piture, forse del periodo aurignasiense o solutrense. I animałi piturè iè bixonti e orsi, insieme co segni astrati. Łe piture de Arenaza Sodupe e Santimamiñe iè de periodi posteriori. Łe prime łe ga cervi femene come motivo dominante, łe seconde łe mostra bixonti, cavai, cavre e cervi.
4.3. Storia Epipałeołitico
Sto periodo lè dominà in Bizkaia da ła cultura Axiłiense. I atresi i diventa più picenini e rifinii e, in xonta ła cacia, diventa più inportante ła pesca se cata deso ciara próva anca de fruti selvadeghi. Santimamiñe lè uno dei più inportanti siti anca in riferimento a sto periodo. St altri iè Arenaza, Atxeta mia distante da Santimamiñe, Lumentxa e ła visina Urtiaga e Santa Catalina, insieme co Bolinkoba e ła visina Silibranka.
4.4. Storia Calcołitico e Età del Bronxo
Mentre i insediamenti al verto i scominsia a diventar comuni man che ła popołasion ła crese, durante el Calcołitico e lEtà del Bronxo in Bizkaia continua a esar uxe łe caverne e i ripari naturałi. Ła cacia ła diventa gradualmente na manco inportante fonte de carne, rinpiasà da łe pegore, łe cavre e qualche bovin. I atresi de metal i diventa più comuni ma continua a vegner uxà anca quei de piera.
Lojetistica in ceramica mia decorà ła gode de continuità fin a quando ła cultura del vaxo canpaniforme ła fa ła so aparision.
I siti de sto periodo i cuerxe deso tuto el teritorio de ła Bizkaia: tanti iè insediamenti open-air, ma łe più inportanti caverne iè oncora in uxo.
4.5. Storia Età del Fero
È stà identificà gran pochi siti rełativi a sto periodo. Łe caverne łe vien abandonè par ła majorparte, ma łe principałi de ła preistoria iè oncora abitè.
4.6. Storia Periodo Roman
I geografi romani i nà parmeso de vegner a saver che el teritorio de latuałe Bizkaia lera abità da do tribù: Caristi e Autrigoni. I Caristi i abitava el sentro de ła Bizkaia, a est de Bilbao, estendendose anca in tel nord de lAraba e in serte aree de ła Gipuzkoa, fin al fiume Deba. I Autrigoni i vivea inte ła parte più oçidentałe de ła Bizkaia de lAraba, estendendose fin a łe province de Cantabria, Burgos e La Rioja. Baxandose su ła toponimia łe prove storiche e archeołogiche, se pensa che ste tribù łe parlase basco.
In tel tardo periodo roman, in tei Paexi Baschi, pararea esarghe stà rivolte contro ła dominasion romana e el proceso de feudałixasion.
4.7. Storia Medioevo
Par quanto riguarda ła prima parte del Medioevo, ła storia de ła Bizkaia ła pol mia esar separà da queła del resto dei Paexi Baschi. I Vixigoti e i Franchi i tenta continuamente de stabiłire el so dominio, ma de fato el teritorio el resta indipendente.
In tel 905, łe cronache leonexi łe mensiona par ła prima olta lestension del regno de Panplona a łe province basche osidentałi quindi anca ła Bizkaia, nonché La Rioja e al sentro de lAragona.
In tei confliti tra el regno de Castiglia de Panplona/Navara dei secołi XI e XII, i Castigliani i era suportè da tanti propietari terieri de La Rioja, che i sercava de consołidar łe so propietà soto ła łeje feudałe castigliana. Sti signori pro-Castiglia i era guidè da ła caxata dei Haro, al cuałi vien acordà el goerno de ła neocreà Bizkaia, inisialmente conposta da łe vałi de Uribe, Busturia, Markina, Zornotza e Arratia, più xvariè çitadine e ła sità de Urduña. No lè mia ciaro quado sia acaduo exatamente ma se sostien che Iñigo López el sia stà el primo a otegner el titoło de Signor de Bizkaia in tel 1043.
Tutavia, poiché i teritori osidentałi i vien presto reincorporè ła Navara, ła vera costitusion de ła Bizkaia in quanto Signoria no ła vien consołidà se non co linvaxion de ła Castiglia in tel 1199-1200.
El titoło el vien eredità da i disendenti de Iñigo López finché, par eredità, in tel 1370 el finise in man a lancora butin Juan de Castiglia, diventando quindi uno dei titołi del re de Castiglia. Da łora, ła Bizkaia ła resta cołegà ła corona, prima a queła de Castiglia e in seguito, a partir da Carlo I, a queła de Spagna, senpre co ła condision che el Signor el giurase de difendar de mantegner el fuero leje bixcaina, derivà dal dirito navarexe, che laseriva come i posesori de ła sovranità de ła Signoria i fuse i stesi bixcaini e che quindi, almanco in teoria, i podese rifiutar el Singor.
I Signori, e più tardi i re, i se recava quindi a jurar sui Statuti a lAlbaro de Gernika, ndoe lasenblea de ła Signoria ła se riunea.
4.8. Storia Età Moderna
Inte lEtà Moderna crese linportansa del comercio, specialmente par el porto de Bilbao al cuałe i re i acorda priviłegi in tel comercio co i porti de linpero Spagnoło in tel 1511. Bilbao lera xa ałora el prinsipałe porto castiglian, da ndoe i inbarcava ła łana par łe Fiandre e altri beni i era inportè.
In tel 1628, el teritorio de Durango el vien incorporà ła Bizkaia. In tel steso secoło anca i comuni de łe Enkarterriak Encartaciones i vien incorporè in difarenti date, otegnendo un speciałe statuto a mexavia tra el dirito castiglian e navarexe. Łe sità costiere łe posedea na propia considerévołe flota, par ło più dedicà ła pesca e al comercio. Insieme co staltre çitadine de Gipuzkoa e Lapurdi, iè stè anpliamente responsabiłi de ła parsiałe estinsion de łe bałene in tel golfo de Bizkaia e del primo instàbiłe insediamento de Europei in Teranova. I era anca bravi inte el stipułar tratati a parte co łe altre potense, in particołare lInghiltera.
Dopo łe goere napołeoniche, ła Bizkaia, insieme co łe altre provinçe basche, lè minacià dal vedarse cancełà łe so norme de autoregołamentasion da łe Cortes spagnołe diventè łiberałi. Sta qua lè cauxa de łe sucesive goere carliste, in ocaxion de łe cuałi el goerno bixcain, insieme co łe altre provinçe basche, el suporta ła fasion reasinaria.
Tutavia tante çità, tra cui Bilbao, łe se ałinea co el goerno łiberal de Madrid. Łe goere łe porta cosita a sucesivi tai a lanpia autonomia de ła Bizkaia de staltre provinçe.
A metà Otosento, vien catà anplie disponibiłità de fero de prima cuałità. Sta roba ła porta raquanti investimenti foresti prinsipalmente da lInghiltera e ła Francia, faxendo de ła Bizkaia una de łe provinçe de Spagna più riche e industriałixe. Insiema a lindustriałixasion apare inportanti famee borghexi come Ybarra, Chávarri e Lezama-Leguizamón. In sto periodo vien creà i grandi grupi industriałi Iberdrola, Altos Hornos de Vizcaya e finansiari Banco Bilbao Vizcaya Argentaria- BBVA.
4.9. Storia Vinteximo secoło
Durante ła seconda repùblega spagnoła el Partio Nasionałista Basco PNV el goerna ła provincia. Quando sciopa ła goera civiłe spagnoła, ła Bizkaia ła suporta ła fasion contraria a lexercito de Francisco Franco, de ideołogia fasista.
Poco dopo, ła Republica ła riconose un statuto de autonomia par i Paexi Baschi ma, a cauxa del controło fasista su larga parte del teritorio, ła prima Comunità Autonoma Basca, che gavarà breve durata, ła ga poter soło su ła Bizkaia e qualche paexeto confinante.
Poiché lexercito fasista lera drio avansar verso ovest da ła Navara, vien pianificà e erete difexe intorno a Bilbao, ciamà Cintura de Fero. Lingegner incaricà, José Goicoechea, el pasa parò ai fasisti, cositaché łe difexe mia terminè łe rixulta de poco vałor. In tel 1937, i aerei tedeschi soto el controło de Franco i distruje ła çitadina storica de Gernika, mia prima de aver bonbardà Durango poche stimane prima. Alcuni mexi piasè tardi Bilbao ła casca inte ła mane dei fasisti. Lexercito basco Eusko Gudarostea el se ritira a Santoña, oltre i confini de ła Bizkaia. Łà i negosia ła rexa co łe forze itałiane Acordo de Santoña, dopodeché i vien consegnè a Franco. Sta rexa ła vien vista negativamente dal resto de łe forse republicane, che łe se sente tradie da i baschi.
Soto ła ditatura de Franco, ła Bizkaia e ła Gipuzkoa łe vien dichiarè "provinçe traditore" e cavè xo de ogni tipo de autoregołamentasion.
Soło dopo ła morte de Franco in tel 1975 vien restaurà ła democrasia in Spagna. Ła costitusion del 1978 ła aceta łe particołari łeji basche fueros. Inte el 1979 vien aprovà el Statuto de Gernika e ła Bizkaia, lAraba e ła Gipuzkoa łe vien a formar ła Comunità Autonoma dei Paexi Baschi, co un so parlamento.
El Partio Nasional Basco lè stà el vinçitor de tute łe ełesion tegnue in tel periodo democratico. Recentemente ła łeje forałe lè stà estexa a i paexi e ła sità de Urduina, che lavea senpre uxà ła łeje civiłe spagnoła.
5. Popołasion
Secondo el censimento del 2006, ła popołasion de Bizkaia lè rivà a contar 1.139.863 abitanti e ła so densità lè de 514.1 ab./km², sorpasà soło da Madrid e Barcełona. Quinta provincia spagnoła par popołasion in tel 1981, nonostante ła crixi demografica che ła sofre da ła Tranxision spagnoła 1975-1978, lè oncora ła nona provincia par numaro de abitanti. A cauxa del saldo migratorio negativo verso łe altre rejoni spagnołe prexentà dai primi ani 80, in tel 2005 ła gavea soło un 3.5% de foresti, sinque punti e mexo manco de ła mèdia nasional.
Se consideremo levołusion dei abitanti secondo el seso, otegnemo i seguenti dati:
5.1. Popołasion Migrasion
Par quanto riguarda ła migrasion se ga evidensià do tendense inte i ultimi ani. Al prinsipio, a seguito de ła crixi de lindustria dei ani Otanta, tanti łaoradori rivè inte i deceni precedenti i torna a i paexi de origine, decretando un saldo negativo. A partir dal 2000 sta tendensa ła se ga parò invertio e el saldo lè poxitivo. No ghè grose diferense da sto punto de vista tra omeni e done.
5.2. Popołasion Comuni più popołè
De i abitanti de ła Bizkaia, sirca el 35% el vive inte ła capital Bilbao e l 88% inte ła so area metropułitana. Ła provincia lè divixa in 112 comuni.
Gernika, el paexe considerà centro spirituałe dei Paexi Baschi, lè situà in Bizkaia.
El paexe più picenin lè Arakaldo, co 95 abitanti.
Sti qua iè i comuni de dimension piasè grande:
- Galdakao: 29.594.
- Santurtzi: 47.320.
- Portugalete: 49.118.
- Durango: 27.040.
- Barakaldo: 95.640.
- Leioa: 28.858.
- Bilbo: 354.145 abitanti 2006.
- Basauri: 44.052.
- Sestao: 30.350.
- Getxo: 82.327.
6.1. Istitusion e organi forałi Bizkaiko Batzar Nagusiak Juntas Generales de Vizcaya
Łe Junte Jenerałi de Bizkaia iè lasenblea unicamerałe che exercita ła potestà normativa sul teritorio storico de Bizkaia. I so membri, ciamè in spagnoło apoderados, iè ełeti mediante sufragio popołar direto. Łe ełesion łe se verifica ogni cuatro ani, coincidendo co łe ełesion muniçipałi.
Łe Junte Jenerałi łe se riunise inte ła Casa de Juntas de Gernika.
Ła conpoxision de łe Junte a seguito de łe ełesion del 2007 lè:
Al dì dancó el Partio Nasionałista Basco PNV-EAJ lè el partio egemonico. El vinse in quaxi tuti i comuni e el ga ła majoransa anca al parlamento basco.
6.2. Istitusion e organi forałi Bizkaiko Foru Aldundia Diputación Foral de Bizkaia
Ła Diputación Foral de Bizkaia lè forma da un Diputado General, Jose Luis Bilbao PNV, ełeto da łe Junte Jenerałi, e da i altri deputati mia par forsa membri de łe Junte Jenerałi, che iè dexignè dal Diputado General fin a un masimo de diexe.
Ła Diputación Foral ła exercita el potere executivo e ła potestà regołamentaria in tei anbiti de so conpetensa.
6.3. Istitusion e organi forałi Controło de łegałità
Łe norme emanè da łe Junte Jenerałi łe se ciama Norme Forałi e iè superiori in gerarchia a quełe emanè da ła Diputación Foral, denominè Decreti Forałi. Ste qua łe sotostà tute al controło de łegałità dei tribunałi.
7. Mexi de comunicasion
Jornałi:
- Gara
- Deia
- El Mundo del País Vasco
- Uribe Kosta Digitala
- El Correo
- Berria
Emitenti radio:
- Radio Bilbao Cadena SER
- Bizkai Irratia Radio Vizcaya
- Euskadi Gaztea Grupo Eitb
- Radio Euskadi Grupo Eitb
- Radio Nervión
Emitenti de TV łocałe:
- Euskal Telebista
- Uribe Kosta Telebista
- Bilbovision
- Tele 7
- Durango Telebista
- Canal Bizkaia
- TeleBilbao
8. Léngoa
Łe principałi łéngoe parlè in Bizkaia iè el spagnoło e el basco, inte ła forma del bizkaiera el diałeto bixcaino e del basco unificà batua. En larea metropułitana e inte ła subrejon de Enkarterri ze majoritario luxo del spagnoło, mentre inte łe restanti aree predomina el basco.
9. Turixmo
Ła so capital, Bilbao, lè famoxa par el muxeo Guggenheim de Bilbao e el so estuario.
Monumenti e posti interesanti:
- Baxiłica de Begoña
- Casa de Juntas e Albaro de Gernika.
- San Juan de Gaztelugatxe.
- Grota de Santimamiñe e Bosco de Oma.
- Aeroporto de Bilbao, exenpio de architetura moderna.
- Cexa de Santa María de Axpe.
- Ponte Bizkaia.
- Enkarterriak e ła Casa de Juntas de Avellaneda
- Università dei Paexi Baschi, campus de Lejona 1972, gran exenpio de architetura brutałista, e sede del Museo Vasco de Historia de la Medicina y de las Ciencias.
- Pałaso Euskalduna.
- Grote de Pozalagua.
- Riserva de ła biosfera de Urdaibai e spiaia de Mundaka.
10. Ligamenti de fora
- I Signori de ła Bizkaia
- Web Oficial de la Diputación Foral de Vizcaya
- Belonweb: rutas articulos, fotos sobre Vizcaya
- Portałi
- Portałe de Paexi Baschi
- |
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Bizkaia


text:
Archimede
Archimede de Siracuxa (Siracuxa, 287 a.C. – Siracuxa, 212 a.C.) xe stà un matematico, ingegnere e fisico greco antico.
Biografia[canbia | canbia el còdaxe]
Sula soa nascita no se sa tanto, se non che el xe cresest a Siracuxa.
El gà scoperto tante robe importanti, come i princìpi de la leva, de la vide, o la lège de Archimede, secondo la cui en ogèto ntel'aqua (o te en altro liquido) el ven solevà de tanto peso quant quel de l'aqua che el sposta.
El xe morì sempre a Siracuxa, copà da en soldà romano durante la conquista de la cità.
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Archimede
- el detien schemi gràfeghi so


text:
Nantra volta la nostra gran amica Odete Ana Delazzari parla sora nantro bel posto dela Itàlia. Varda el pìcolo vìdo che gavemo fato con il ascolto che la Odete ga mandà via Whatsapp, e dopo i ritrati.
...
- Contati/Contatos
- Talian/Vèneto braziłegno
- Scritori/Escritores
- Jaciano Eccher
- Ademar Lizzot
- Elaine Maccali Girotto
- Ernani Fazolo
- Fábio Daló
- Fradèi Signorini
- Gil Karlos Ferri
- Jacir Grando
- Josiane Gabriela Sbardelotto
- Juvenal dal Castel
- Katiane Meurer
- Leonardo Quaggiotto
- Odete Delazzari
- Pedruzzi
- Padre Mazzuchini
- Ricordi della Itália
- Roberto Arroque
- Willie Franceschini
- Músicas/Mùziche
- Outros/Altri
Pagine
Clique no Player abaixo para parar a Rádio / Struca par fermar la ràdio
segunda-feira, 6 de março de 2017
Odete Ana Delazzari fala com a gente via Whatsapp direto da Itàlia (Parte 3)
Nantra volta la nostra gran amica Odete Ana Delazzari parla sora nantro bel posto dela Itàlia. Varda el pìcolo vìdo che gavemo fato con il ascolto che la Odete ga mandà via Whatsapp, e dopo i ritrati.