text:
Barcełona
Barcełona (en catałan e spagnoło Barcelona) xe el capołuogo de ła Catałogna, na rejon autonoma del nord-est de ła Spagna, oltre che capołuogo de ła provincia de Barcełona e de ła comarca de Barcelonès.
Co na popołasion de 1 593 075 abitanti in cità e 5 082 126 [1]ne ł'area metropołitana, Barcełona xe ła segonda cità de ła Spagna par numaro de abitanti. Nel 1992 Barcełona gà avuo i XXV xoghi Olimpici estivi. Nel 2004 gaa ospità un evento internasional, el Forum universal de łe Culture.
Ła xe destirada sul mar Mediterraneo, a sirca 160 km a sud de ła catena montuoxa dei Pirenei e 180 da col du Perthus, che segna el confin co ła Francia, int' una pianura situada fra el mar e ła sudeta catena montuoxa, fra łe foci dei fiumi Besòs e Llobregat. El comun xe delimità a nord dai comuni de Santa Coloma de Gramenet e Sant Adrià de Besòs, a ovest da Montcada i Reixac e da Sant Cugat del Vallès, a sud da ła xona franca co L'Hospitalet e Esplugues de Llobregat, invese a est resta soło el mar. Ła cità podemo dividarla in tre sesion : i monti de ła Collserola, co el Tibidabo come majore cima (512 m) a dominar ła cità co el suo parco xoghi; ła pianura; el delta del Besòs e del Llobregat perpendicołari a ła costa. Staltre vete minori vien fora da ła piana łitoranea, ła pi conosciua de queste xe el Montjuïc (173 m), vecio sito olinpico nei presi del porto.
El sindaco atual el xe Jordi Hereu.
Indice
Storia[canbia | canbia sorxente]
Segondo ła łegenda, a fondar Barcino xe stà el cartagines Amilcare Barca, pare de Annibale. Dopo i Romani riorganiza ła cità come un castrum (un campo miłitar fortificà), meso a Mons Taber, 'na cołina dove deso ghe xe 'na parte del municipio e de fronte ła sede deła Generalitat (region) (Plaça de Sant Jaume). Ła cità xe stà batexada dai Romani co el nome de Colonia Iulia Augusta Faventia Paterna Barcino. L'organixasion antica de łe strade xe 'ncora visibile nełe cartine del centro storico e dełe mura romane rimaste in pié.
Ła cità xe stà dopo conquistada dai Vixigoti nel V secoło, dai Mori nel VIII secoło, dai Franchi ne l'ano 801 -che ła gha fata ła capital del contado de Barcełona- e sachegiada da Al-Mansur nel 985.
A partir dal X secoło Barcełona gha avuo un bel fia de tenpo de prosperità che xe continua anche quando, nel 1137, par un xogo de ałeanse, a se gha unio al regno de Aragona, deventando el centro pi inportante. Ła cità diventa el porto major del Mar Mediteraneo (e i suo mercanti e armatori gaveva i corni in croxe co i xenovesi), el centro se arichise de inportanti pałasi gotici e, tra el XIII e el XIV secoło, do nove cinte łe fortifica el cor medievałe.
Nel XIV secolo, ła cita casca in un periodo de decadensa che va vanti nei secołi dopo. L'union co el regno de Castiglia, inisiada co el matrimonio fra Fernando de Aragona e Isabella de Castiglia nel tardo '400, segna el termine de ł'indipendensa deła Catałogna.
L'industrialixasion del '800 e continuada par tuto el '900 tira un fia sù l'economia e ła cità torna a eser un inportante centro comercial, połitico e cultural. Ti o vedi anca da łe do Esposizion Universal organizae nel 1888 e nel 1926. Neła segonda metà del XIX secolo el progeto de butar zo łe vecie mura medievali fà spasio a l'Estension (en catalan Eixample) che slarga i confini de ła cità fin a magnarse i paexeti visini. Xe el caso de Gràcia, Sarrià, Horta, Sant Gervasi de Cassoles, Les Corts, Sants, Sant Andreu de Palomar e Sant Martí de Provençals.
Durante ła Guerra Sivil Barcellona se mete da ła parte de ła Republica. Durante ła guera, ła cità xe bombardada in diverse occasion dai aerei dei franchisti (2750 morti) e dopo a vien occupada el 26 de genaro 1939 da i soldai de Franco. El regime fa sparir łe istitusion połitiche autonome e no se pol pi parlar in łengua catalana. Par i 36 anni de ła ditatura (1939-1975), Barcellona se vede da novo un periodo de decadensa social e cultural. Ła forte imigrasion -quasi tuti del sud de ła Spagna- buta dentro al grupo de ła cità un casin de fioi de łengua spagnoła, copando cusì el catalan.
A ła fine degli anni '70, el ritorno a ła democrasia porta anche un recupero de ła identità połitico-cultural catałana. Barcełona inisia da novo el sviluppo cultural e urbanistico che ła gha convertia ne ła metropoli moderna che a xe ancuo. I Xoghi Olimpici, organisai nel 1992, de da un bel colpo a ło svilupo de ła capital catalana. In te i ani che va da ła designasion olinpica nel 1986 al 1992, Barcełona se trasforma tanto, rinovandose, anpliandose e promovendo ła so imagine da par tuto nel mondo.
Posti da 'ndar a veder[canbia | canbia sorxente]
A Barcełona se ga ła posibilità, caminando a pié łe so strade, de catar segni de storia miłenaria, dałe roine romane e anca de ła cita medieval fin a rivar ai quartieri del modernismo catalan, co i soi pałasi tipici, i soi quadrati, i soi viałi alberai e łe so strade łarghe.
Ła cita vecia xe tuta piana invese i posti novi ciapa major sałita man man che ti te vicini a ła catena montuoxa; par questo a volte łe strade de Barcellona te ricorda quełe de San Francisco.
Dentro al Barri Gòtic, ne ła cità vecia, bisogna vardar ła belisima catedrałe (1298-1459) gotica dedicada a Sant'Eulalia, parona deła cità. Ła catedrałe xe łiberamente per tuto el zorno, invese ł'entrada a pagamento ła gà in pi anca ła vixita dei muxei che ghe xe dentro ai palasi cołegai co a catedral come el Palau del Lloctinent che fa da sfondo ała Plaça del Rei. Senpre in tel Barri Gòtic se cata altre do cexe degne de nota: S. Maria del Mar (1329-1384) e S. Maria del Pi (1322-1480).
Anca el Parc Güell (che en catałàn se dise "Guegl") el xe propio un gran bel posto da vedare: el xe un poco łontan e bison tore el metro, ma xe el caso de 'ndare. Da insima te poi vedare ła cità co el mare da drio, el Montjuïc, ła Sagrada Familia, ła Tòre Agbar, el Arc de Trionf, e un pasto de altre robe...
El łuxèrtołòn che se cata al ingreso del jardin el xe diventà coi ani un simboło deła cità.
Cità xemełae[canbia | canbia sorxente]
Galeria fotografica[canbia | canbia sorxente]
Varda anca[canbia | canbia sorxente]
- Provincia de Barcełona
- Futbol Club Barcelona
- Metropolitana de Barcełona
- Lista dei capoluoghi degli enti subnasionałi/Eoropa
Cołegamenti esterni[canbia | canbia sorxente]


c: text/html

text:
Afrikaans
L’Afrikaans xe na lengoa indo-eoropea rivà da l’olandexe del XVIII sècolo. El xe nassùo inte la region del Cavo, in Sudafrica. El xe parlà in Sudafrica e Namibia, onde che el xe lengua ofizial, ma anca in Botswana, Angola, Swaziland, Zimbabwe, Togo e Zambia. Co la migrazion de sudafricani e zimbabueani de i ùltimi ani, se cata de le persone che le parla afrikaans in Inghiltera (100 000), in Australia (Perth) e in Canada (Toronto e Auckland). In Sudafrica, onde che ghe xe cerca oto migioni de persone che le parla l'afrikaans, el xe la lengua de i boeri e de i metizzi (coloured), spezialmente intee la region del Cavo.
Storia[canbia | canbia sorxente]
L’afrikaans s'à desvilupà da l’olandexe meridional parlà da i coloni de Cità del Cavo fin dal 1652. Zà inte'l XIX sècolo i olandexi i considerava la lengua del Capo cofà un dialeto de la so lengua (Cape Dutch o Kitchen Dutch, co senso pezoratìo). L’afrikaans el ga anca vù de le influenze da le lengue de i altri coloni (franzese, todesco, scozzese), de popolazion che xe stà portae al Cavo cofà s·ciavi o marcanti (indiani, malesi, malgassi), e da le popolazion locai (khoi, san e popoli bantu). A la fin del XIX sècolo el xe stà reconossù cofà lengua, e dal 1925 cofà lengua ufizial del Sudafrica. L’afrikaans el xe la ùgnola lengua europea che la se gabia trasformà inte na lengua nova in Africa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Indipendensa
L'indipendensa xe ła situasion che ghe xe in un Paese che no xe pì sotomeso all'autorità de un altro.
Ła xe difarente da l'autonomia, parchè smete de eserghe vincołi istituzionałi tra i do teritori, tramite i quali uno dei do podaria avere potere decisionałe su determinate materie par exenpio la difesa o ła połitica estera.
L'indipendensa poe essere el stato inisiałe de na nasion emergente (speso inpienando un vodo połitico), ma anca na emancipasion da un potere come par exenpio el colonialismo o l'imperialismo.
L'indipendensa poe essere otegnua par decolonixasion, o par separazione o smenbramento.


text:
Wikipedia
Wikipedia ła xè na ensiclopedia online, multiłenguistega, ła gà un contenuo łibaro, scrita da vołontari che cołabora fra de łori e sostegnùa da ła Wikimedia Foundation, na organixassion non-profit.
Al dì de ancò ła xe publicada in pì de 200 łengue difarenti (de ste qua su par zo 100 parlae da vivo), co queła ingléxe ancò la pì granda par zonta ła gà dentro parołe come su i argomenti propi de na tradisionałe ensiclopedia come su quełi dei barbanera, disionari jeografisi e de tuałità. Ła só intension ła xe queła de scuminsiar e difóndare na ensiclopedia internasionałe libara 'ntel pi grando nùmaro de łengue posìbiłi. Wikipedia ła xe za un dei siti de consultasion pi popołare del web, ła ga infati su par zo 60 miłioni de contati al dì.
El lanso de Wikipedia en łéngua vèneta el xè avegnùo inte'l Otobre del 2005. Uno dei vari projeti ligà a Wikipedia, xè queło de Wikisource.
Carateristighe[canbia | canbia sorxente]
L'obietivo de Wikipedia xè de creare un'ensiclopedia libara e "universałe", in termini sia de anpiesa che de profondità de i argomenti tratài. Wikipedia xè stà descrita da Jimmy Wales, uno dei so fondatori, cofà no sforso par crear e distribuire un'ensiclopedia libara de ła pì alta quałità posibile ad ogni singoła persona sul pianeta inte ła so propia łèngua.
Wikipedia deriva el so nome da ła conpoxizion de ła paroła wiki, termine hawaiano che signifega "vełose" e có cui vien ciamà un tipo de softuér colaborativo, e da pedia, sufiso de ensiclopedia che in greco signifega "insegnamento".[2] Wikipedia, inte łe intension de Wales, dovarìa raxunxare na quałità pari o mijiore de ła "Ensiclopedia Britanica" e esare publicà anca so carta.
Su Internet existe o i xè exixtìi anca altri projeti de ensoclopedie. Alcuni i se baxa so łe consuete pùłitighe editoriałi de propietà inteletuałe so łe voxi, come l'Ensiclopedia Stanford de Fiłoxofia o l'ormai defunta Nupedia, entranbe conpilàe da esperti. Siti web pì informałi, come H2G2 o Everything2, i serve come guide xenerałi łe cui voxi łe xè scrite e controlàe da persone comuni. Projeti come Wikipedia, Susning.nu, e ła Ensiclopedia Libara, i xè invese wiki łe cui voxi łe xè svilupàe da numeroxi autori e in cui nò exixte alcun proceso formałe de revixion. Wikipedia xè divegnùa el pì grando de questi wiki ensiclopedisi par numaro de voxi. A diferensa de molte ensiclopedie, el contenuo de Wikipedia xè stà rilasià soto ła licensa GNU Free Documentation License.
Wikipedia ła gà dentro un insieme de linee guida volte ad identifegare quałi tipi de informasion łe sia adate a esare inserìe. A ese se fa speso riferimento inte łe dispute par desidare se un particołare contenùo 'l gà da esar xontà, rivisto, trasferìo ad un projeto afine opùr cavà via.
I altri projeti inte łe łèngue minori[canbia | canbia sorxente]
Ła version in łèngua itałiana de Wikipedia xè ciamà anca it.wiki e ła xè nata a majo del 2001, soto el nome a dominio de terso liveło it.wikipedia.org.
Inte'l 2003 łe xè nate łe Wikipedia in latino ed in ocitano.
Ad apriłe 2004 nase ła Wikipedia in sardo, poi a otobre, ła Wikipedia in siciłian, a genaro 2005 ła Wikipedia in friulan e a seguire, inte'l corso del 2005, łe Wikipedie in corso, napołetan, romancio, lonbardo e infine, queła che te si drio lexare deso, overo queła in véneto. Inte'l 2006 invese łe xè nate łe edision in ligure, piemontexe, francoprovensałe e tarantino. Inte'l 2007 xè nata queła in emilian e in romagnoło.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Beppe Severgnini có riferimento a Wikipedia in lèngua itałiana, E se Internet 'l fuse na fregatura?, 01-02-08
- ↑ Andreas M. Kaplan, M. Haenlein (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia. Business Horizons, 57 Issue 5, pp.617-626
- Da corejere - argomento sconosuo
- Da corejere - avril 2012
- Da corejere - sensa nome variansa
- Da corejere - sensa nome grafia
- Projeti Wikimedia
- Voxe in vetrina so ceb.wiki
- Voxe in vetrina so sa.wiki
- Voxi de quałidà so en.wiki
- Voxi de quałidà so eo.wiki
- Voxi de quałidà so es.wiki
- Voxi de quałidà so pt.wiki
- Voxi de quałidà so th.wiki


text:
Bernard Vallet
Bernard Vallet (Vienne, 18 gennaio 1954) è un ex ciclista su strada, pistard e dirigente sportivo francese. Professionista tra il 1975 ed il 1989, vinse la classifica scalatori al Tour de France 1982.
Indice
Carriera[modifica | modifica wikitesto]
Da dilettante vinse il Circuit des monts du Livradois nel 1973, una tappa al Tour de l'Avenir nel 1974, il Tour du Gévaudan Languedoc-Roussillon e la Route de France nel 1975. Passò professionista nell'ottobre dello stesso anno con la Gan di Claude Sudres, rimanendovi fino al 1978. Nel 1979 passò alla La Redoute e si impose al Tour du Limousin; nella stagione successiva vinse il Grand Prix de la Ville de Rennes, una tappa al Tour de France, una tappa al Tour du Limousin e la Sei giorni di Nouméa. Nel 1981 vinse il Tour d'Armorique e una tappa alla Quatre jours de Dunkerque; l'anno seguente vinse due tappe al Critérium du Dauphiné Libéré, il Tour de l'Aude, la Sei giorni di Grenoble e la classifica scalatori del Tour de France. Nel 1984 passò alla La Vie Claire e conquistò una tappa al Tour de Romandie, le Sei giorni di Parigi e di Grenoble ed il titolo nazionale della corsa a punti. Nel 1986 passò alla RMO, vincendo una tappa al Tour du Vaucluse e la Sei giorni di Parigi; nel 1987 vinse la Bordeaux-Parigi e la Sei giorni di Grenoble. Si ritirò nel 1989. Partecipò a dieci edizioni del Tour de France, una del Giro d'Italia e otto dei campionati del mondo su strada.
Palmarès[modifica | modifica wikitesto]
Strada[modifica | modifica wikitesto]
Pista[modifica | modifica wikitesto]
Altri successi[modifica | modifica wikitesto]
Piazzamenti[modifica | modifica wikitesto]
Grandi giri[modifica | modifica wikitesto]
Classiche monumento[modifica | modifica wikitesto]
Competizioni mondiali[modifica | modifica wikitesto]
- Ostuni 1976 - In linea: ritirato
- San Cristóbal 1977 - In linea: ritirato
- Valkenburg 1979 - In linea: 14º
- Sallanches 1980 - In linea: ritirato
- Praga 1981 - In linea: 68º
- Goodwood 1982 - In linea: ritirato
- Barcellona 1984 - In linea: ritirato
- Giavera del Montello 1985 - In linea: ritirato
Collegamenti esterni[modifica | modifica wikitesto]
- (DE, EN, IT, NL) Bernard Vallet su Cyclebase.nl.
- (FR) Bernard Vallet su Memoire-du-cyclisme.eu.
- Paolo Mannini (a cura di), Bernard Vallet su Museodelciclismo.it.
- Bernard Vallet su Sitodelciclismo.net, de Wielersite.
- (FR) Piazzamenti su les-sports.info


text:
Nunavut
Nunavut (in inuktitut ᓄᓇᕗᑦ, Nunavut), dal 1° de apriłe 1999, el costituise el 3° teritorio del Canada; l'è al steso tenpo el manco popołà e 'l più grando de i teritori e de łe provinçe del paexe.
Nunavut vol dir 'ła nostra tera' in Inuktitut, ła łéngoa dei Inuit. I so abitanti i'è ciamè Nunavummiut, al singołar Nunavummiuq.
Indice
Giografia[canbia | canbia sorxente]
El teritorio el cuerxe çirca 2 000 000 km² de tera e aqua in tel Canada setentrionałe; de ła so imensa superfiçie, 157 077 km² i'è de Oçeano Artico, mentre 1 936 113 km² i'è costituii da tere emerse, includendo ła majoransa de l'arçipełago artico (conpresi l'Ìxoła de Baffin l'Ìxoła de Ellesmere a nord, cosita come łe parti orientałe e meridionałe de l'Ìxoła Victoria a ovest), tute łe ixołe de łe baie de Hudson, James, e Ungava (incluxe łe Ìxołe de Belcher) che łe apartegnea ai Teritori del Nord-Ovest.
Ghe ne deriva che el Nunavut l'è ła quinta entità rejonałe mia indipendente piasè granda al mondo. Se el Nunavut el fuse on Stato, el sarea tredexeximo par area, dopo ła Republica Democratica del Congo.
El Nunavut el confina via tera co i Teritori del Nord-Ovest a ovest e col Manitoba a sud, oltre che co ła provinçia de Teranóva e Łabrador, co ła qual el condivide ła picenina remota ixoła de Killiniq. El confina via mar anca co łe provinçe del Quebec, Ontario, Manitoba e co ła Groenlandia a nord.
Ła creasion del Nunavut l'à originà i "four corners", un punto ndoe se interseca i confini de cuatro provinçe: Nunavut apunto, i Teritori del Nord-Ovest, Manitoba, e Sascaċiùan, su ła costa meridional del łago Kasba. A cauxa de ła so cołocasion geografica remota e inacesibiłe, no l'è mia un posto turistico. Ghè tutavia un monumento (sepur datà) a indicar el punto exato e qualcheduni ghe va.[1]
El Nunavut ła xe, par el Canada, la divixion aministrativa de primo łiveło più reçente: ła s'à separà ofiçialmente dai Teritori del Nord-Ovest el primo apriłe 1999 par mexo del Nunavut Act[2] e del Nunavut Land Claims Agreement Act[3], benché i confini atuałi i sia stè stabiłii in tel 1993. Ła creasion del Nunavut l'à conportà el più groso canbiamento a ła mapa del Canada da l'incorporasion de ła provinçia de Teranóva e Łabrador in tel 1949.
El teritorio el xe atraversà sol so marxene oriental da ła Cordiłiera Artica; el punto piasè alto del Nunavut l'è el Pico Barbeau.
Istoria[canbia | canbia sorxente]
L'atuałe rejon del Nunavut l'è abità da çirca 4000 ani. Ła majoransa dei storici l'identifica ła costa de l'ixoła de Baffin co l'Helluland descrita in te łe saghe nordiche, el che el rende posibiłe che i abitanti de ła rejon i gabia avù contati ocaxionałi co i marinai norvegexi.
Ła istoria documentà del Nunavut ła scominsia in tel 1576. Martin Frobisher, che 'l dirigea na spedision par catar el pasajo a nord-ovest, el pensava d'aver catà oro preso ła Baia de Frobisher, su ła costa de l'ixoła de Baffin.[4] El minerałe el se riveła in segutio esar sensa valor, ma Frobisher el resta noto par esar el primo europeo ad averghe avù contati co i Inuit, che se se ricorda. El contato l'era ostiłe, con Frobisher che el catura cuatro nativi e 'l łe porta in Inghiltera, ndoe in breve i more.
Altri esploratori a ła riçerca del pasajo a nord-ovest i'è capitè da ste bande in tel XVII secoło, incluxi Henry Hudson, William Baffin e Robert Bylot.
In tel 1976 scominsia i negosiati del governo federal canadexe co i raprexentanti de ła popołasion Inuit, che i rivendicava un teritorio separà da queło dei Teritori de Nord-Ovest. El 14 apriłe 1982, se tien in tei Teritori de nord-ovest un referendum consultivo su ła divixion del teritorio, che el vede ła majoransa de i rexidenti votar in favor (co el 56,5% de i voti). Un acordo el vien pò decixo in tel setenbre del 1992 e ratificà da quaxi l'85% de i votanti del Nunavut. El 9 lujo 1993, łe do leji rełative, el Nunavut Land Claims Agreement Act e l' Nunavut Act, łe vien aprovè dal parlamento canadexe, e ła tranxision ła vien conpletà el 1° de apriłe del 1999, data de ła creasion ofiçiałe del Teritorio de Nunavut.[5] Ła scarsa e sparsa popołasion del Nunavut ła rende inprobabiłe ła concesion del status de provinçia in un futuro visin, anca se ła situasion ła podarea canbiar se 'l Yukon, che l'è de póco più popołà, el diventase na provinçia.
Demografia[canbia | canbia sorxente]
Al momento de l'ultimo censimento, ła popołasion del Nunavut l'era de sołe 31 906 áneme su un'area de ła grandesa de l'Eoropa oçidentałe. Se 'l Nunavut el fuse on stato sovran, el sarea el manco popołà del mondo: ła visina Groenlandia, par esenpio, ła ga presoché ła stesa area e 'l dopio de ła popołasion.
Ła capital Icaluit (prima Frobisher Bay) su l'ixoła de Baffin, a est, l'è stà decixa co un referendum in tel 1995. Altre grose comunità łe include i çentri rejonałi de Kangiqiniq (Rankin Inlet) e Arviat.
Al censimento del 2006, 24 640 persone che se identificava come Inuit (l' 83,6% del total de ła popołasion), 100 come nativi (0,34%), 130 metici (0,44%) e 4 410 come non aborigeni (14,96%).[6]
Łéngoa[canbia | canbia sorxente]
Insieme a l'inuktitut, anca l'inuinnaqtun, l'inglexe e l'francexe i'è łéngoe ofiçiałi.
In te ła so rełasion (Aajiiqatigiingniq Language of Instruction Research Paper) comisionà in tel 2000 par el Dipartimento de l'Educasion del Nunavut, Ian Martin de l'Università de York l'aferma che na "minacia a łongo termine a ła łéngoa Inuit ła se pol catar dapartuto, e łe atuałi połitiche e pratiche łenguistiche scołastiche i'è drio contribuir a sta minacia" se łe scołe del Nunavut łe segue el modeło dei Teritori del Nord-Ovest. Martin el fornise un piano de vint'ani par crear na "società biłengoe pienamente funsionante, in inuktitut e inglexe entro el 2020. El piano el prexenta diversi modełi, incluxo:
- "Qulliq Model", par ła majoransa de łe comunità Nunavut, con l'Inuktitut come łéngoa prinçipałe par l'istrusion.
- "Inuinnaqtun Immersion Model", par ła riviłitałixasion de l'Inuinnaqtun.
- "Mixed Population Model", prinçipalmente par l'Iqaluit (posibilmente par Rankin Inlet), in quanto el 40% de ła popołasion Qallunaat, el termine Inuit par Caucaxici, el podarea averghe difarenti exigense.[7]
El censimento canadexe del 2006 l'à mostrà na popołasion de 29 474 áneme. De łe 29 025 risposte a ła domanda del censimento rełativa a ła łéngoa mare, łe łéngoe più riportè łe xe cofà in tabeła: Soło l'inglexe e l'francexe i'è stè considerè łéngoe ofiçiałi in tel censimento. I dati mostrè i se riferise a łe singołe risposte e a ła parçentuałe totałe. Ghè anca 260 risposte con sia l'inglexe che na łéngoa mia ofiçiałe (prinçipalmente Inuktitut), 20 con el francexe e na łéngoa mia ofiçiałe, 20 con sia inglexe che francexe e çirca 140 che no i'à mia risposto a ła domanda, i'à segnà più łéngoe mia ofiçiałi o i'à dà altre risposte mia vałide.[8]
Economia[canbia | canbia sorxente]
L'economia del Nunavut l'è baxà parlopiù su łe miniere de oro, fero, xinco, nichel, rame e diamanti dixlochè sul teritorio. El Nunavut el ga un budget anuałe de 700 miłioni de dołari canadexi, quaxi totalmente de provegnensa del governo federal. Łe prinsipałi miniere verte int'el teritorio łe xe:
- Rankin Inlet - 1957-1962 - nickel e rame
- Nanisivik Mine a Nanisivik - 1976-2002 - pionbo e xinco (visin a ła Arctic Bay)
- Polaris Mine - 1982-2002 - pionbo e xinco (situà su l'ixoła de Little Cornwallis, mia distante da Resolute)
- Lupin - 1982-2005 - oro (situà visin al confin co i teritori del Nord-Ovest lago Contwoyto)[9]
- Jericho Diamond - 2006-prexente - diamanti (situà 400 km, a nordest de Yellowknife)
Governo[canbia | canbia sorxente]
El capo de Stato del Nunavut l'è un comisario, dito Commissioner, nominà dal ministero de i Afari Indiani e e del Xviłupo del Nord. Come par tuti i teritori canadexi, el ruoło del comisario l'è sinbołico e anałogo a queło de un Tenente Governador, co ła difarensa che el comisario no l'è mia un raprexentante de ła regina. Dal 12 majo 2012 ła comisaria ła xe Edna Elias.
I menbri de l'asenblea łegixłativa unicamerałe del Canada i'è ełeti individualmente; no ghè mia partiti e ła łegixłatura l'è baxà sul consenso.[10] El capo del governo l'è ełeto dai menbri de l'asenblea łegixłativa.
A łivel federal, el Nunavut l'ełexe un soło menbro de ła Camara dei Comuni; in sto caxo i candidati i'è afiłiè ai partiti federałi. Atualmente, el parlamentare ełeto par el Nunavut l'è Nancy Karetak-Kindell, esponente del Partito Łiberal.
Ła prima łegixłatura del teritorio ła s'è disolta el 16 jenar del 2004, e łe ełesioni i'è stè convochè póco più tardi. Ai prinçipi del 2008, el Nunavut l'è al so secondo governo.
Meso de fronte a łe critiche su ła so połitica, Paul Okalik (premier in carica da ła creasion del teritorio in tel 1999 fin al 2008) l'aveva meso in pié un consejo consultivo de ondexe veci, che i ga ła funsion de jutar a incorporar l'Inuit Qaujimajatuqangit (ła cultura Inuit e ła conosensa tradisional, in inglexe speso ciamà "IQ") in te łe decixioni połitiche e de governo del teritorio.
El teritorio el ga un budget anuałe de 700 miłioni dołari canadexi, fornii quaxi interamente dal governo federal. El precedente Primo Ministro Paul Martin l'avea meso el sostegno par el Canada setentrionałe tra łe so priorità par el 2004, con $500 miłioni da dividar tra i tri teritori.
Cultura[canbia | canbia sorxente]
Bandiera[canbia | canbia sorxente]
Ła bandiera ofiçiałe del Nunavut ła vien adotà el 1 apriłe del 1999. I cołori blu e oro i'è stè selti da i membri de ła Commission d'établissement du Nunavut, a sinbołixar łe richese de ła tera, del mar e del ciel. El roso el raprexenta el Canada. L'inukshuk, monumento de piere, el guida ła gente in tel so camin e 'l indica i posti sacri. Se ghe cata anca Nikittuittuq, ła steła połar, che tradisionalmente l'è stà na guida par i naviganti e che ła vol esar un punto de riferimento fiso e imutabiłe, cosita come l'è el consejo dei savi de ła comunità.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [3]
- ↑ Maple Leaf Web: Nunavut - Ła storia del popoło Inuit del Canada
- ↑ [4]
- ↑ [5]
- ↑ [6]
- ↑ Detailed Mother Tongue (186), Knowledge of Official Languages (5), Age Groups (17A) and Sex (3) (2006 Census)
- ↑ Wolfden Resources
- ↑ [7]
Altri projèti[canbia | canbia sorxente]
Łigamenti de fora[canbia | canbia sorxente]
- Mapa de łe rejoni del Nunavut (dal sito del governo del Nunavut)
- Asenblea Łegixłativa del Nunavut
- Nunavut Kavamat / Governo del Nunavut: sito ofiçiałe
- Nunavut K-12 bilingual language instruction plan: Martin, Ian. Aajiiqatigiingniq Language of Instruction Research Paper. Nunavut: Dept. of Education, 2000.
Turixmo
Jornałixmo
- CBC North Radio: scolta ła radio in inglexe e inuktitut dal Nunavut
- Jornałe łocałe in inuktitut e inglexe


text:
Axia
Ł'Axia ła xé el pì grande dei continenti (ła so superfiçie ła xé quatro volte queła deł'Eoropa), ła se prexenta in tel so compleso come na masa continantałe de grande dimension e a xe ł'unica fra łe tere emerse a esare banià da tre oçeani[1]: ł'Atlantico (co el Mar Giazzal Artego e el Mar Mediteraneo), ł'Indiàn e eł Paçifico.
Ła masa continentałe ła se spenxe a sud co łe tre grandi penixołe arabica, indiana e indocinexe. Drio 'sta qua vien anca, come prołungamento naturàl, łe ixołe de l'Indonexia , mentre pì a ost, ne l'Oçeano Paçifico, a ghe xe dei grandi festoni de ixołe che, da łe Curiłi ał Giapòn, a łe Fiłipine, i dełìmita mari costieri.
Al dì de ancó ła xe divixa pułitegamente in 41 stati menbri de łe Nasion Unìe, 11 stati co ricognosimento parsial[2], e vari teritori dipendenti[3].
Nota[canbia | canbia sorxente]
- ↑ se considera donca ła masa de acua oseanega divixa in tre parte
- ↑ intra łi cuałi ła Armenia, Cina, Corea del Nord, Corea del Sud, Israełe, Pałestina, Sipro, Taiwan, Abkhazia, Ossezia del Sud, Sipro del Nord
- ↑ intra łi cuałi Hong Kong, Macao, Ìxoła de Nadałe, Ìxołe Cocos e Keeling, Teritorio Britànico del Oseano Indian, Akrotiri e Dhekelia, Sinai, Dodecanexo e Ìxoƚe de el Egeo setentrional, e vari sojeti federałi de ła Rusia oriental.


text:
Ł
El sinboło Ł (in picoło: ł) el xe na letera doparà inte un paro de lengue slave e in serte łengue de i nativi mericani. El vien anca doparà da serte grafie venete.
Ła Ł inte łe lengue slave[canbia | canbia sorxente]
Inte'l połaco moderno ła vien pronuncià /w/ .
Ła vien doparà anca par trascrivar el biełoruso in alfabeto latin (sta particołar variansa del alfabeto latin ła vien ciamà Łacinka).
Ła Ł inte łe lengue de i nativi mericani[canbia | canbia sorxente]
Ła Ł in veneto[canbia | canbia sorxente]
Serte grafie venete łe uxa sto sinboło (ciamà ele-tajà) par raprexentar ła ele evanesente. Speso, al posto del segno Ł vien doparà diritura el segno £ che'l se cata pì fasilmente inte łe tastiere.
Ła GVU ła dixe de doparar el segno Ƚ invese de Ł, parché sto ultemo el xe xà doparà dal alfabeto połaco pa' raprexentar un sono difarente. Ła Grafia Veneta Clasega invese ła dopara ła L normałe anca pa' raprexentar ła ele evanesente.


text:
Arezo
Arezo el xe on comune de 95 229 abitanti, capołuogo de ła provincia de Arezo.
Geografia[canbia | canbia sorxente]
Frasion[canbia | canbia sorxente]
Agazzi, Antria, Badia San Veriano, Bagnaia, Bagnoro, Battifolle, Campoluci, Campriano, Ceciliano, Chiani, Chiassa Superiore, Cincelli, Frassineto, Gaville, Giovi, Gragnone, Il Matto, Indicatore, La Pace, Le Poggiola, Meliciano, Misciano, Molinelli, Molin Nuovo, Monte Sopra Rondine, Montione, Mugliano, Olmo, Ottavo, Palazzo del Pero, Patrignone, Pieve a Ranco, Poggio Ciliegio, Policiano, Pomaio, Ponte a Chiani, Ponte alla Chiassa, Pieve a Quarto, Ponte Buriano, Poti, Pratantico, Puglia, Policiano, Quarata, Rigutino, Ripa di Olmo, Rondine, Ruscello,S.Anastasio, San Firenze, San Giuliano, San Leo, San Marco Vill'Alba, San Polo, Santa Firmina, Santa Maria alla Rassinata, Sant'Andrea a Pigli, San Zeno, Sargiano, Staggiano, Stoppe d'Arca, Torrino, Tregozzano, Venere, Vitiano.
Evołusion demografica[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii
Aministrasion comunałe[canbia | canbia sorxente]
Sìndico: Giuseppe Fanfani dal 29/05/2006
Sentrałin comunal: 0575 3770
Posta eletronica: informacomune@comune.arezzo.it


text:
Storia del Sahara Ocidentale
La Storia del Sahara Ocidentale la xe la storia de l’unica nasion che no la xe mai stà organizada come no Stato en tuta l’Africa. El Sahara Ocidentale la xe anca l’ultima colonia en Africa. La storia del popolo saharawi la se confonde speso co quela de i popoli che vive de rente de lori: marochini e mauritani. El Sahara Ocidentale el xe stà na colonia spagnola dal 1884 al 1975. Da alora, el xe stà aneso dal Maroco. Le Nasioni Unie el le considera on teritorio non autonomo.
Indice
Preistoria[canbia | canbia sorxente]
Come tuti i paexi de l’area sahariana e saheliana, anca el Sahara Ocidentale el xera abità en tenpi preistorici da varie popolasioni. A quel tenpo, 10 000 ani a.C, el deserto el xera fertile e rico de acqua. Da i ricatamenti paleontologici se sa che ghera na etnia nera, probabilmente i bafour che i vivea anca en Mauritania, ma anca on etnia bianca originaria del nord Africa. Co l’arivo del l’olocene (2000 a.C.) el Sahara el ga scominzià a desertificarse, parando via i animali e spinzendo le popolasioni verso el sud. I berberi i xe vegnù zo dal nord a scominsiar dal 1000 a.C. I fenici i ga costruio de le picole colonie so le coste.
Islam[canbia | canbia sorxente]
L’islamizasion del Sahara Ocidentale la xe scominsià en tal VIII secolo ma la xe rimsata superficiale. L’Islam el xe rivà co i marcanti berberi, lori stesi i seguia na forma de Islam che la gavea tanti aspeti de cristianesimo e de religioni animiste. Dal X secolo, varie tribù berbere le gha conquistà el control de el Sahara Ocidentale. I zentei en te le oasi e sità mercantile del nord; i malekiti el sentro e l’ovest; i lemtuna el sud. Da Sijilmassa, en tel nord, partia la pi grande strada carovaniera che, pasando par Aoudaghost e Lemtuna, la andava fin al regno del Ghana. Par sta via i marcanti i ghe portava el sal a le poplasioni de l’interno e i le scanbiava co oro e avorio.
I almoravidi[canbia | canbia sorxente]
En tel 1030 i almoravidi che controlava el Maroco i gha scominsià a strenzar de le aleanse co le tribù berbere che le vivea en tel Sahara Ocidentale. I almoravidi i xe rivadi così a controlar parte del apexe, sensa mai darghe na unità aministrativa. Dopi i almoravidi, i almohaidi e i marinidi i gha continuà el proceso de arabizasion. Le tribù arabe de origine yemenita mandade da i fatimidi egisiani le gha influensà la cultura fin che ancò se parla ancora el dialeto arabo de origine yemenita. L’arabizasion de i saharawi la xe ndà vanti fin al 1400 sirca.
Eoropei[canbia | canbia sorxente]
I primi eoropei che i xe rivà so le coste del Sahara Ocidentale i xe stà i doe navigatori genovexi Vandino e Ugolino Vivaldi en tel 1291. Dopo de lori, portoghexi e francexi i xe pasà so le coste, ma nisun el gha fato de le esplorasioni a l’interno. Verso el 1400, i portoghexi i gha scominsià a pasar regolarmente longo la costa africana e a costruir de le baxi fise. Da la Mauritania, i portoghexi i gha anca verto de i contati comerciali co le tribù costiere del Sahara Ocidentale.
En tel 1449 el re Giovani II de Castilia el gha dà a Juán de Guzman le tere da Capo Ghir a Capo Bojador. De fato, i spagnoli i xe rivà sol continente solo che en tel 1476 co i gha costruio on forte de cui se gha perso ogni tracia. En te i primi ani, i spagnoli i gha usà el fore come baxe de partensa par caturar sciavi. La scoperta de l’America la gha fato perdar la voja de conquista en Africa e spinto i spagnoli verso l’ovest. En tel 1496, la confederasion berbera de la region de Messa la gha acolto na delegasion spagnola e streto legami de comercio co lori.
I portoghexi i gha costruio el forte de Santa Croxe de Capo Aguer en tel 1505. I spagnoli i gha costruio on secondo forte a Santa Cruz de Mar Pequeña. El forte el xe stà atacà da i berberi de Massa en tel 1516 e 1517, e ditruto en tel 1524. Anca el forte portoghexe el xe stà distruto en tel 1541. Da alora, i portoghexi i gha rinforsà la presensa en Senegal e en te i altri porti a sud de Dakar.
Dominio marochino[canbia | canbia sorxente]
I Saadiani[canbia | canbia sorxente]
Co l’arivo al potere de la dinastia saadiana en Maroco, l’influensa del paexe nordafricano so el Sahara Ocidentale la xe divegnuda forte. I saadieni i rivavi a controlar el deserto fin quasi a Timbuctù e la costa fin al Senegal. L’esercito de Ahmed al Mansur Saadi el gha vinto la bataja de Djouder (1591), che la gha segnà la fine del regno de Songhai e esteso el so dominio en Africa. Co la morte de al-Mansur (1603), i fioi i se sa diviso el regno che a so olta el sa spacà en tanti feudi. El controlo marochino el xe presto spario en tuto el Sahel. En tel 1632, Gao e Timbuctù le xera indipendenti. Anca en tel Sahara Ocidentale, le tribù berbere le xera libare dal controlo marochin.
I Alouiti[canbia | canbia sorxente]
En tel 1644, le tribù sanhadja le se sa reoltà contro le tribù hassaniya, da do vegnea i saadiani. Dopo trent’ani de guera, i arabi i xe tornà en control del deserto. Moulay Ismail, de la dinastia alouita, el gha comandà tante incursioni en tel deserto (1724 – 1727) par rinforsar el controlo marochin. Dopo la so morte, i marochini i gha n’antra olta perso el control direto de la region. En tel 1767 el sultan Mahammed III el gha firmà el tratato de Marakech co el re Carlo III de Spagna do el riconose che le Ixole Canarie le xe de la Spagna che la povea anca controlar el teritorio a sud del uadi Noun, el testo arabo del tratato el xe diverso da quelo spagnolo e ghe daria manco libartà a i spagnoli.
I sultani alouiti i gha speso tentà de fermar i eoropei che i gha costruio de le baxi comerciali en te la region a sud de l’uadi Noun. Inportante xe la question anta contro el scozese Donald McKenzie. Mc Kenzie el controlava na strisia de costa de 12 km par 3 rente del Capo Juby che el gavea conprà en tel 1879 da Mahammad Bayruk, el capo de i souss. El sultan Moulay Hassan el gha mandà el so esercito par parar via McKenzie en tel 1880 sensa riusirghe. En tel 1882, el sultan el gha tentà de sotometar la tribù de i souss, anca staolta sensa suceso. El xe solo en tel 1886 che i marochini iriese a metar le mane so la tera de McKenzie, ma i gha dovesto pagare na conpensasion a l’omo d’afari. El Maroco el continua la so espansion a sud e en tel 1893 el pol afermar la so autorità so la region.
En tel 1895, i inglexi i gha tentà de tor el Capo Juby co on tratato, ma el tentatio el xe falì. El tratato firmà el 13 marso 1895 el dixe che ‘nesuna potensa la podarà pretendar de verghe diriti su la tera da l’uadi Draa al Capo Bojador parché ste tere le xe del Maroco’. El Maroco el gha usà sto tratato par dimostrar i so diriti su la region, teoria respinta da la Corte Internasional de Giustisia parché el tratato el xe on documento che indica solamente che el Regno Unio nol gavaria moso de le pretese so la region e no che dimostra l’apartenensa del Sahara Ocidentale al Maroco.
Colonia[canbia | canbia sorxente]
I pescadori spagnoli de le ixole Canarie i gha costruio varie baxi tenporanee so le coste del Sahara Ocidentale longo i secoli. En tel 1881, la Sociedad Pesquerías Canario-Africanas la gha ostruio on inbarcaredo so la Ponta Durnford. En tel 1884, Emilio Bonelli y Hernando de la Sociedad Española de Africanistas y Colonistas el gha firmà on tratato co i capi saharawi che i gha cedù la penixola del Rio de Oro, do ancò se cata la sità de Dakhla. El 26 dicembre 1884 la Spagna la proclama el protetorato del Rio de Oro da el Capo Bojador al Capo Bianco. La Conferensa de Berlin la riconose le rivendicasioni spagnole. El protetorato el vien esteso el del 1887 fin a Seguia el Hamra so la costa e par 240 km a l’interno. En tel 1900, Fransa e Spagna le firma el tratato de Parigi (27 giunio) par defenir el confin tra Rio de Oro e Mauritania. El 4 otobre 1904 la Convension de Parigi la fisa anche el confin a nord tra Rio de Oro e Maroco Spagnolo.
I spagnoli no gha mai da tanta inportansa a la esplorasion de la colonia e al so sfrutamento. I francexi, invese, i gha speso sconfinà en tel Sahara Spagnolo durante le so guere co le tribù nomadi de la Mauritania. La sità de El Aaiún la xe stà fondà en tel 1940. De sto periodo el xe anca la prima esplorasion fata da i spagnoli e le conseguenti legi par el svilupo de i saharawi.
Tensioni[canbia | canbia sorxente]
El Maroco el xe diventà indipendente en tel 1956. I pi radicali i gha voluo subito riconquistar i teritori che i xe aprtegnùal Maroco en tel pasà par ricrear el «Grande Maroco». I marochini i volea che la Spagna la ghe dese la colonia del Sahara Spagnolo e che i francexi i ghe dese la Mauritania. El Maroco el se sa oposto a l’indipendensa de la Mauritania e a la so entrade en te le Nazioni Unie. En tel 1956 el Maroco el ga creà la Armata de Liberasion del Maroco del Sud par parar via i spagnoli da l’enclave de Ifni. L’Armata la ga vinto le prime bataje ma la xe stà respinta da i spagnoli jutà da i francexi ent el febrar 1958. La Spagna la ga restituì la Strisia de Tarfay al Maroco en tel 1958 ma la reunise tuti i teritori de la region soto el nome Colonia Del Rio de Oro e Saguia el-Hamra co cavedal a El Ayun.
E tel 1963, el Maroco el ga domandà a le Nasioni Unie che el Sahara Spagnole el vegnese restituio a lori. Le Nasioni Unie le gha senpre sotegnù el dirito a l’autoderminasion del popolo saharawi.
En tel 1969 la Spagna la ga restituio a el Maroco la region de Ifni. El 10 magio 1973 vari grupi de oposision a la Spagna e en favor de la autoderterminasion i fonda el Fronte Polisario. En tel 1974, la Spagna la ga anuncià on referendum par l’autodeterminasion de la colonia. El Maroco el se sa meso d’acordo co la Mauritania de dividarse el teritorio del Sahara Spagnolo, mente che le Nasioni Unie el 13 dicembre 1974 le riafirmava el dirito de i saharawi a l’autodeterminasion. El 14 novembre 1975 la Spagna la ga firmà n’acordo co Maroco e Mauritania par dividar la colonia, en canbio la otiene lo sfrutamento de i fosfati de Bou Craa e i diriti de pesca en te le acque de la colonia. La zente de la colonia no la xe stà consultà.
Guera[canbia | canbia sorxente]
El 11 dicembre 1975 le trupe marochine le gha ocupa El Ayun, el 20 dicembre i mauritani i gha ocupà el sud del teritorio. El 12 genaro 1976 le ultime trupe spagnole le lasa la colonia. I ocupanti i scominsia subito a arstar la zente, torturar i ativisti politeghi e a usar el napalm contro i sivili. El Fronte Polisario, sostegnù da l’Algeria, el scominsia la guera contro i ocupanti. El exercito marochino riese a parar via i guerilieri, mentre che el esercito mauritano el gha perso el confronto. En tel febraro el Fronte Polisario el proclama la Republica Araba Saharawi Democratica che la vien reconosuda da l’Algeria. El Fronte Polisario el ga subito ocupà la zona de Bou Craa e impedio lo sfrutamento economico de i fosfati. La majoria de la popolasion la xe scampà a Tindouf en Algeria do la vive en canpi profughi. Dopo le prime perdite contro i marochini, i guerilieri i canbia la situasion fin al punto de atacar i soldadi marochini en Maroco.
En tel 1980, par fermar le incursioni de i guerilieri, el Maroco el scominsia a costruir le mura en tel deserto. Le mura le xe fate de sabia e piere e le xe altre tri metri, co el fil spinà in sima. Le mura, finie en tel 1987, le riese a tegnar fora i guerilieri, ma la ferma anca el svilupo del teritorio.
Co la morte de Hassan II (1999), re marochino ditatore e conservatore, i saharawi i sperava che la guera la finise e che se posa finalmente fare el referendum par la autoderterminasion. El novo re, Mohammed VI, el gha smeso la guera direta contro i saharawi ma el se sa anca oposto a on referendum de i saharawi. El re el vol che anca i marochini che vive en tel Sahara Ocidental i posa votar. En tel lulio 2007 on primo giro de negosiasioni el sa verto a Manhasset, rente de New York en America par metare d’acordo Marochini e rapresentanti de i saharawi.


text:
Distretto di Diessenhofen
Il distretto di Diessenhofen è stato un distretto del Canton Turgovia, in Svizzera. Confinava con il distretto di Steckborn a est, con il Canton Zurigo (distretto di Andelfingen) a sud e a ovest, con la Germania (distretto di Costanza nel Baden-Württemberg) e il Canton Sciaffusa a nord. Il capoluogo era Diessenhofen.
Amministrativamente era diviso in 3 comuni:
Altri progetti[modifica | modifica wikitesto]
- Commons contiene immagini o altri file su Distretto di Diessenhofen


text:
URL
In tełecomunicasion e enformàdega un Uniform Resource Locator o URL ła xè na sequensa de carateri che ła identifega univocamente l'indiriso de una risorsa in Internet, de sołito prexente su un server, come ad exenpio un documento, na imagine, un video, rendendoła acesibiłe ad un client che ne fa dimanda atraverso l'utiłixo de un web brausér.
Descrision[canbia | canbia sorxente]
Ad exenmpio, l'URL de sta pajina el xè
http://vec.wikipedia.org/wiki/URL.
Na definision formałe de sto identificativo, scrita da Tim Berners-Lee, se cata inte ła RFC 3986 de ła Internet Engineering Task Force.
Strutura[canbia | canbia sorxente]
Ogni Uniform Resource Locator se conpone normalmente de sie parti, alcune de łe quałi opsionałi:
protocoło:// nomehost
- protocoło de rete:
Descrive el protocoło, tipicamente de liveło aplicasion, da utiłixar par l'aceso al server. I protocołi pì comuni i xè l'HTTP, HTTPS, FTP evc. Se 'l protocoło nò'l vien spesificà, xeneralmènte el brausér utiłixa "HTTP://" come predefinìo.
- username:password@ (opsionałe):
Subio dopo el protocoło, xè posibiłe spesifegare l'autenticasione (username e password) par l'aceso a ła risorsa. Alcuni server i consente de spesifegare inte 'l URL łe informasion par l'autenticasion inte 'l formato "username:password@". Tutavia, l'autenticasion in URL xè estremamente riscìoxa in quanto łe credensiałi de aceso łe vien inviàe al server in cìaro.
- nomehost:
Raprexenta l'indiriso fixico del server su cui risiede ła risorsa. Pol esar costituìo da un nome de dominio o da un Indiriso IP.
El DNS xè invese el database che 'l contien ła corispondensa fra nomi de host e indirisi IP necesaria par ła risołusion da uno all'altro indiriso e el sucesivo indirisamento-instradamènto del fluso dati dexiderà tramide el protocoło IP so ła rete Internet.
- porta (opsionałe):
Indica al sistema operadivo dell'host remoto ła porta del proceso server al quałe afidare ła dimanda. Ghè xè ła necesità de indicar sto parametro quando el proceso server xè in ascolto so na porta mìa conforme a ło standard definìo prima da IANA ed in seguito da ICANN. In caxo contrario pol esar omeso e el client provederà a conpletar sto canpo dell'URL cò 'l vałore standard asocià al protocoło indicà inte ła dimanda.
- percorso (opsionałe):
Percorso (pathname) inte 'l file system del server che identiega ła risorsa (xeneralmènte na pajina web, na imagine o un file multimediałe). Se 'l nome del file nò'l vien spesifegà, el server 'l pol esar configurà par restituir el file predefinìo.
- querystring (opsionałe):
Se dimandà, al termine dell'url xè posibiłe xontar na query string separandoła utiłixando el sinbolo "?". Ła query string ła xè na stringa de carateri che consente de pasar al server uno o pì parametri. De norma, ła query string gà sto formato: [...]?parametro1=valore¶metro2=valore2.
- fragment identifier (opsionałe)
Se prexente indica na parte o na poxision all'interno de ła risorsa.


text:
Dresda
Dresda (in todesco Dresden), ła xe na sità de 506 337 abitanti de ła Xermania, cavologo de la Sassonia. La se cata sul fiume Elba.
La cità ła xe nota par aver subìo uno dei pì teribii bonbardamenti de ła storia de l'umanità, avegnù el 14 de febraro 1945. El bilancio de łe vitime el xe incerto, quełe identifegabii łe xe sta 35 000 ma łe stime łe osciła tra i 65 000 e i 135 000 morti (quanti e forse de più dei çivili morti a Hiroshima o a Nagasaki). Ł'intiero sentro de la cità (15 km²) el xe 'ndà bruxà e altri quartieri danezà. El bonbardamento el xe sta pexantemente contestà e el xe ritegnù on crimine de guera parché Dresda, famoxa come sità d'arte, ła gera priva de instałasion miłitari e no ła gera un obietivo el cui intarese stratesego el zustifegasse 'na tal azion.
Zemelazi[canbia | canbia sorxente]
- Coventry, Gran Bretagna dal 1959
- San Pietroburgo, Rusia dal 1961
- Breslau, Połonia dal 1963
- Skopje, Macedonia dal 1967
- Ostrava, Republica Ceca dal 1971
- Brazzaville, Republica del Congo dal 1975
- Firense, Itałia dal 1978
- Anburgo, Germania dal 1987
- Rotterdam, Paesi Basi dal 1988
- Strasburgo, Fransa dal 1990
- Sałisburgo, Austria dal 1991
- Columbus, Stati Unìi dal 1992


text:
Vicario
VICARIO (s) [vi-cà-ri-o]
Etymologia[modificar | modificar fonte]
Del lat. vicariu(m), deriv. de vicis 'vice'
Definition[modificar | modificar fonte]
- Le persona que prende le placia, substitue un superior, e exercita temporaneamente le poteres. Un persona que age in le placia de un altere con tote le autoritate del individuo original.
- In le catholicismo roman, le notion que le Papa possede le plen autoritate de Christo. Le pontifices roman es considerate successores del apostolo Petro, le qual, secundo iste conception, recipeva de Christo le autoritate de governar le Ecclesia in su vice.
- Vicario apostolic: in le catholicismo roman es un episcopo al qual es confidite, in locos de mission, le governamento de un territorio in le qual non ancora esseva establite un diocese.
- Vicario del episcopo: in le catholicismo roman es le representante del episcopo legitime in tote le diocese o in un determinate sphera de competentias.
- Vicario foranee: in le catholicismo roman es un prestre que le episcopo establiva al administration de plure parochias del diocese gruppate in districtos o vicariatos.
- In le Anglicanismo, illo es usate como titolo del presbytero de un parochia.


text:
Sisley pałavoło Treviso
A Sisley bałavoło Treviso ła xe na scuadra de bałavoło de ła xità de Treviso. Sta scuadra ła xe una de łe pì forti al móndo. Ła ga vinto 8 scudéti tałiani e do cópe de Europa.
Tra i zogadori che łi ga miłità, a se pol ricordar: Alberto Cisolla, Samuele Papi, Andrea Zorzi, Lorenzo Bernardi, Alessandro Fei. Intel 2011 ła fameja Benetton , main sponsor, łasa tuto. Dopo na esperiensa de un ano a Bełun ła scuadra no ła se iscrive altro. Ła eredità de ła Sisley Volley vien cusi ciapà in man da ła nova società nata inte l'istà 2012, ła Volley Treviso, che ła xe ripartia da ła Serie B2.


text:
Troncheto
Coordinate: 45°26′27″N 12°18′18″E / 45.440742, 12.304858
El Troncheto o Ìxoła Nova xe 'na ìxoła artificiàl de ła Laguna Veneta a l'estremità osidentàl de Venesia e a staltra cołegàda. Xe stàda reałixàda nei ani sesanta del XX secoło atraverso el descàrgo de materiałi de portadùraa e funge deso da terminàl de ła rède stradàl automobiłistica co'l contiguo Piasal Roma.
Ghe xe parchegi, un terminal turistico e da qui parte i cołegamenti co' el ferry-boat par el Lido de Venesia. In più ghe xe anca ła sede de ł'azienda de trasporti publici.
Xe ativo el People Mover che garantìse un vełoce cołegamento co' Piasal Roma, pasando par la Stasión Maritima.


text:
Friul
El Friùl (Friûl in furlan, Forum Iulii in latin, Furlanija in sloveno, Friaul in todesco) el xe na region storico-giografica che corisponde a łe moderne province de Udine, Pordenon, Gorisia, un toco de ła provincia de Venesia (el Mandamento de Portogruaro, sensa Caorle) e al comune de Sappada, che ancó el xe in provincia de Bełun.
Nel 1077 el Patriarca de Aquileia el gà vù da l'inperador Enrico IV el titoło de Duca del Friul, faxendo nàsar cosita el novo Stato de ła Patrie dal Friûl, che el sarà indipendente fin al 1420 quando el sarà ciapà dai Venesiani.
Ła capital storica del Friuli ła xe Udine, dove apunto gavéa sede el Patriarcato de Aquileia. I çentri prinçipałi, oltre a Udine, i xe Pordenon (capologo de provincia), Gorisia (capoluogo di provincia), Portogruaro, Sacile, Codroipo, Cervignano del Friul, Cividale del Friul, Gemona del Friul, Tolmezo.


text:
Reykjavik
Reykjavík ła xe ła cavedal de ł'Islanda nonché ła pì setentrionałe del mondo (łatitudine: 64° 08' N, non molto distante dal sircoło połare artico a 66° 33' N). El so nome a significa in łengoa islandexe baja fumoxa, e ła deriva probabilmente dałe sorgenti bujenti 'nte i so dintorni e ła se atribuisce a on equivoco del primo cołonisador Ingólfur Arnarson.
Con oltre 116 000 abitanti ła xe ła magior sità islandexe e łì a ghe sta sirca el 40% de tuti i abitanti d'Islanda. Ła se cata so ł'Oçeano Atlantego e in particołar 'ntel golfo Faxaflói.
Indice
Ło sviłupo demografego in cifre[canbia | canbia sorxente]
Aministrasion[canbia | canbia sorxente]
Sità xemelate[canbia | canbia sorxente]
Note[canbia | canbia sorxente]
Altri projeti[canbia | canbia sorxente]
Collegamenti esterni[canbia | canbia sorxente]


text:
Xenaro
Xenaro xe el primo mese de l'ano secondo el calendario gregorian e el xe longo 31 xorni.
Xenaro el gà astrologicamente el sol in Capricorno e el finise in Aquario, ma astronomicamente el xe el Sagitario a transitar nel sol.
El nome xenaro el vien dal dio romano Giano (Ianuarius), divinità preposta a le porte e ai ponti, ma pi in xenerale el rapresentava ogni forma de passagio e mutamento (defati xenaro el xe el mese che verxe le porte de l'ano novo). El calendario romano orixinale el xera pi curto de quel gregorian (304 xorni), in quanto i Romani i considerava l'inverno un periodo sensa mesi. Xe stà Numa Pompilio a xontar xenaro e Febraro, rendendo l'ano uguale a quelo solare. Siben che Marso el fusse restà in teoria el primo mese de l'ano (come xe tutora nel Capodano Veneto), xenaro el xe deentà de fato el primo mese in quanto el xera el periodo in cui vegnea scelti i consoli.


text:
Amazonas (Braxil)
Amaxonas el xe un stato del Braxil nordosidentałe.
El xe piano co ła ecexion dei marxeni setentrionałi e meridionałi, indove se cata cołine. El xe coverto da ła foresta tropical. El ło atraversa da ovest a est el Rio de łe Amaxoni, che riseve da drita Juruá, Purus e Madeira, da sanca Putumayo, Japurá e Rio Negro.
Ła popołaxion ła se concentra łongo i fiumi che łi raprexenta łe vie de comunicaxion pi' inportanti.
I sentri pi' inportanti łi xe Manaus, Paritinis e Itacotiara.
Se coltiva łegni pregiai, cauciù, tabaco e cacao.
Note[canbia | canbia sorxente]


text:
Template:Patrimoni Unesco/Italia
Antichi insediamenti sulle Alpi · Area archeologica e Basilica patriarcale di Aquileia · Aree archeologiche di Pompei, Ercolano e Torre Annunziata · Assisi, la Basilica di San Francesco e altri siti francescani · Castel del Monte · Centro storico della città di Pienza · Centro storico di Firenze · Centro storico di Roma, le proprietà extraterritoriali della Santa Sede nella città e la Basilica di San Paolo fuori le mura · Centro storico di Napoli · Centro storico di San Gimignano · Centro storico di Siena · Siracusa e la necropoli di Pantalica · Centro storico di Urbino · Chiesa e convento domenicano di Santa Maria delle Grazie con L'ultima cena di Leonardo · Città di Verona · Città di Vicenza e le Ville palladiane del Veneto · Città tardo barocche del Val di Noto · Costiera amalfitana · Crespi d'Adda · Dolomiti · Duomo, Torre Civica e Piazza Grande di Modena · Ferrara città del Rinascimento e delta del Po con le delizie estensi · Ferrovia retica nel paesaggio dell'Albula e del Bernina · Incisioni rupestri della Val Camonica · Isole Eolie · Longobardi in Italia: i luoghi del potere · Mantova e Sabbioneta · Monte Etna · Monte San Giorgio · Monumenti paleocristiani di Ravenna · Necropoli etrusche di Cerveteri e Tarquinia · Orto botanico di Padova · Paesaggio vitivinicolo del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato · Palazzo Reale del XVIII secolo di Caserta, con il Parco, l'Acquedotto Carolino e il complesso di San Leucio · Parco Archeologico e Paesaggistico della Valle dei Templi di Agrigento · Parco nazionale del Cilento e Vallo di Diano con il sito archeologico di Paestum, Velia e la Certosa di Padula · Piazza del Duomo di Pisa · Porto Venere, le Cinque Terre e le isole di Palmaria, Tino e Tinetto · Residenze sabaude di Torino e dintorni · Sacri Monti del Piemonte e della Lombardia · I Sassi e il parco delle Chiese Rupestri di Matera · Siti palafitticoli preistorici attorno alle Alpi · Strade Nuove e i Palazzi dei Rolli di Genova · Su Nuraxi di Barumini · Trulli di Alberobello · Val d'Orcia · Venezia e la sua laguna · Villa Adriana a Tivoli · Villa d'Este a Tivoli · Villa romana del Casale, presso Piazza Armerina · Ville e giardini medicei


text:
Calvados
El dipartimento del Calvados el xe on dipartimento fransexe, che el fa parte deła rejon deła Basa Normandia (Basse Normandie).
Storia[canbia | canbia sorxente]
Intel XVIII secoło a se ritegneva che el nome el derivase dała trasformasion de queło de una dełe navi de ł'Invinsibiłe Armada spagnoła, naufragada visin Arromanches, el Salvador. Invense el nome el ghe xe anca inte 'na carta del 1675, tacà ałe scoliere deła costa e el mostra probabilmente du dossi (dorsa) coerti da 'na un fià de piante, e par questo definìi come "calva", che, ben visibiłi dal mar, i gavea da servir da punto de riferimento par ła navigasion drio ła costa.


text:
Machina automobile
L'automòbile, ciamà comunemente màchina, la xe un veicolo a motor con quatro rude, doparà par el trasporto de le persone. La funsiona mediante un motor a combustion, che brusando benzina o diesel el fa 'ndar su e zo dei pistoni, che i trasmete el movimento a la biella e a l'albero-motore fasendo quindi girar le rude.
Guidar na machina no xe massa difìcile, però bisogna essar boni, e conòssar i vari comandi. Prima de tuto ghe xe el volante, che el permete de girar e destra e a sinistra. Do ghe xe i tre pedài: quel de destra el xe l'acelerator, che fa 'ndar la machina pi veloce; quel de mezo el xe el freno par fermarse; quel de sinistra el xe la frizion, che bisogna tegner macà ogni olta che se vole canbiar de marcia. De solito su le machine pi comuni ghe xe 5 marce più la marcia indrìo: par partir bisogna métar in prima marcia, macando la frizion e azionando la leva del canbio. Dopo man man che se 'celera se pol passar a le marce pi alte, in modo da 'ndar pi veloci. Oltre a sti qua che i xe i comandi fondamentali, ghe xe anca la freccia, par segnalar a quele altre machine dove se ga intension de girar, el freno a man par quando se parchegia in discesa, el tergicristali che el tien neti i veri quando piove, ecetera.
Ghe xe in circolasion tanti modèi de machine: su quei pi comuni pol starghe fin a 4-5 passegeri, conpreso quel che guida, e pol essarghe do o quatro porte ai fianchi de la vetura, più el portelon dedrio. A seconda de la forma, se distingue vari tipi de machine: i monovolume, le station-wagon, i coupè e tanti altri.
Dato che le machine le xe anca pericolose, in genere par guidar na machina ghe vole la patente, che i te la dà dopo aver superà un esame de guida, e in quasi tuti i paesi del mondo bison ver conpìo almanco disdot'ani. In più ghe xe serte limitasion da tegner presente: chi che guida el ga da osservar i segnali stradali e rispetar le regole de la circolasion, par esenpio far de manco de guidar se el xe inbriago.


text:
Bandiera itałiana
Ła bandiera itałiana el xe on tricołor conposto da tre bande verticałi de ugual dimension. Partendo da ł'asta i colori i xe: verde, bianco e rosso. El 7 de genaro ła stesa bandiera łe xe protagonista deła Giornata Nasional deła Bandiera.
Indice
Łe Republiche giacobine[canbia | canbia sorxente]
Come altre bandiere, anche ł'itałiana ła se ispira ała bandiera fransexe introdota co ła rivołuzion del 1789. Quando ł'armada de Napoleon ła ga traversà ł'Itałia, a partir dal marso 1796, łe bandiere tricołuri łe xe sta adotae tanto dałe varie neonate republiche giacobine, quanto dai reparti miłitari che 'ndava drio a ł'exercito fransexe.
Ła Łegion Łonbarda[canbia | canbia sorxente]
El primo exenpio de tricołor itałian el xe sta adotà ł'8 de otobre 1796 come distintivo deła Guardia Civile miłanexe, ła Łegion Łonbarda, e subito dopo dała Łegion Italiana composta da soldati provenienti da ł'Emilia e dała Romagna.
El bianco e rosso el provegneva dało stemma comunałe de Miłan el verde inveze el gera el cołor deła tonałità dełe uniforme deła Guardia Sivil miłanexe: el verde el gera infati el cołore de Miłan fin dai tenpi dei Visconti.
Bandiere napołeoniche[canbia | canbia sorxente]
-
1796 - bandiera deła Republica Transpadana
-
1796 - bandiera deła Republica Cispadana
-
1798 - bandiera deła Republica Cisalpina
-
1802 - bandiera deła Republica Itałiana
-
1805 - bandiera del Regno d'Itałia
Bandiere del Regno[canbia | canbia sorxente]
-
-
-
1860 - Bandiera del Regio Esercito modeło 1860. 00 m.
Altri projeti[canbia | canbia sorxente]
- Su Wikisource ghe xe un canto sulla bandiera tricolore
- Su Commons ghe xe dei file multimediałi sulle bandiere italiane
Łigamenti foresti[canbia | canbia sorxente]
- Il Tricolore sul sito del Quirinale
- La Bandiera - Governo Italiano - Dipartimento per il Cerimoniale dello Stato
- Museo del tricolore


text:
Concordia
Concordia (Concordia Sagittaria in itałian; Concuardie in furlàn) el xé un comun de 10.716 abitanti 'nte ła provincia de Venesia.
Ła só catedral ła mantien sto nome par inportansa istòrega, anca se ła séde de ła diòcexi de Concordia-Pordenon ancuo ła xé a Pordenon.
Aministrasion comunal[canbia | canbia sorxente]
Sìndico: Marco Geromin (Łista sìvega) dal 0-06-2009
Sentrałin comunal: 0421 270360
Posta eletronica: comune@comune.concordiasagittaria.ve.it
Evołusion demogràfega[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii


text:
Dołaro statunitènse
El dołaro statunitènse xè ła vałuta ufiçiałe dei Stati Unìi de Merica. Xè anca anpiàmente utiłixà cofà vałuta de reŝerva al de fori dei Stati Uniì. El sinboło comunèmente usà par el dołaro statunitènse xè '$'. El codiçe ISO 4217 xè USD.
El dołaro xè diviso in 100 çentesimi. Orijinariamènte xera ulteriòrmènte sudiviso in 1000 "mill", utiłixai fin a co' ła seconda guera mondiałe non rese l'ałuminio tropo costoso par esere utiłixa cofà metało da conio (e l'inflaxion cresçente łi rese de vałor insignifigante).
Moneta e bancònote[canbia | canbia sorxente]
Atualmènte, łe denominaxioni pari o inferiòri a on dołaro son emese in moneta, mentre quełe uguałi o superiòri a on dołaro son emese in bancònote (esiste sia ła monèta che ła banconota da on dołaro, anca se ła seconda xè pì comun).
Łe banconoe moderne son stanpae dała Federal Reserve fin dal 1929. Łe banconoe co denominaxion supèriore ai $ 100 non son pì stanpae dal 1946. El dołaro vene unanimèmente selto cofà unità monètària dei Stati Unìi el 6 lulio 1785. Fu ła prima volta che na naxion adotava on sistèma deçimałe par ła vałuta. El nome del dołaro statunitènse dèriva dal dołaro spagnoło (che a so volta dèriva dal termine tałero), na monèta d'argento largamènte difusa durante ła guera de indipendenxa 'merican.


text:
Inpero Cołoniałe Todèsco
L'Inpero cołoniałe todèsco xe stà creà inte'l XIX secoło come parte de l'Inpero todèsco. Durante ła storia de l'inpero ghe xe stà vari tentativi de cołonixaçion che xe durà pòco, ma l'inpero cołoniałe vero e proprio xe sta creà ofiçialmente soło inte'l 1884[1] el xe fenìo col Tratato de Versailles ała fine deła Prima guera mondiałe inte'l 1919.
Storia[canbia | canbia sorxente]
Dal XVI al XVII secoło[canbia | canbia sorxente]
On primo tentativo de cołonixaçion del Venesueła xe ndà in porto inte'l XVI secoło dała fameja austriaca de Anton e Bartholomeus Welser, par conto dełi imperatori del Sacro Romàn Inpero. Tra el 1528 el 1556 ła Xermania gaveva ciapà de fato novi teritori in Venesueła. Altri posti xe sta ła ixoła de Arguin sułe coste atlantiche deła Mauritania (5 otobre 1685 ciapà dal Brandeburgo, dal 1701, che łe xe stà perse dała Prusia el 7 marzo 1721 e łe xe sta dà ała Fransa).
inte'l XVII secoło qualche tentativo de cołonixaçion de breve durata xe stà fato da qualche stato todèsco. Ła Compagnia brandeburghese-africana del Brandeburgo, che dopo xe deventà parte del Regno de Prusia, ga creà dei insediamenti suła ixoła de Arguin, in Mauritania, e longo ła Costa de Oro brandeburghese (piesè vanti integrà come parte deła Costa de Oro Ołandese) in queło che ancò xe ciamà Ghana e suła ixola de St. Thomas. La Xermania Baltica - col ducato de Curlandia ga cołonixà Tobago e ła isoła de Sant'Andrea. Comunque, gnanca un dei Stati todèschi xe deventà na potença cołoniałe de l'Oçeano Atlantico. Ała stesa manièra, i teritori deła monarchia asburgica inte'l Sacro Romàn Inpero ga formà ła "Compagnia de Ostenda" - co base inte'i Paexi Basi del Sud asburgici, che anco xe el Belgio - che ga cołonixà in India, ła costa del Coromandel e łe ixołe Nicobare tra el 1719 el 1732, quando che łe xe stà perse a beneficio deła Fransa.
Inpero Todèsco[canbia | canbia sorxente]
Dopo ła onificaçion deła Xermania inte'l 1871, i todèschi ga scomissià i tentativi par crear on impero cołoniałe (el vegneva ciamà "posto al sołe"). Intei ani prima del 1870 ła połitica estera del stato prusiàn ła jera inçentrà prinçipalmente soła "Question todèsca" in Europa, in manièra da sistemare łi intaressi todèschi inte'l continente. Ła tradiçion marinara deła Xermania xe tacà con ła "Łiga Atlantica"; anca par via deła migraçion dei todèschi verso ła Rusia e verso ła Africa, i teritori cołoniałi xe deventà on avamposto vałido anca par łe açion di apostołato dei missionari deła Xermania del nord. El vero inpero cołoniałe xe scumissià co ła "Corsa ała Africa", dove ła Xermania ga fato ła gara co łe altre potençe europee par conquistar dei territori che no jera mai stà esplorà prima.
Ła Xermania xe rivà in ritardo ała corsa cołoniałe (visto anca el fato che ła se gaveva onificà tardi), e quindi łe naçion europee come ła Fransa el Regno Unìo gaveva xà in gran parte cołonixà el mondo de łora; in qualche banda del mondo i jera stà anca obligà a mołare le cołonie par via de eventi come ła Rivoluçion Americana, ła Rivoluçion Fransese e anca a causa de Napołeon Bonaparte.
Quando el popoło indigeno dełi Herero neła Africa Todèsca del Sud-Ovest (queła che desso se ciama Namibia) se ga revoltà contro el dominio cołoniałe inte'l 1904, el xe stà batùo dai todèschi dopo na tramenda repreçion.
Ona dełe conseguense piesè inçisive del Tratato de Versailles xe stà proprio ła fine de l'inpero cołoniałe todèsco, che xe stà ciapà dałe potençe de l'Intesa e ridistribuìo come mandato deła Łiga dełe Naçion tra i Stati che gaveva vinto ła Prima Guera Mondiałe.
Ła Africa Todèsca del Sud-Ovest xe passà ała Uniòn Sudafricana; l'Africa Orientałe Todèsca e Nauru all'Inpero Britanego; qualche parti del'Africa Orientałe Todèsca (Ruanda e Burundi) al Belgio; Palau, Kiau-Tschou/Tsingtau, łe ixołe Carołine, Mariàne e łe Marshall a l'Giapòn; ła Nova Guinea Todésca a l'Australia; łe Samoa ała Nova Zełanda. El Camerun el Togo xe stà spartidi tra ła Fransa el Regno Unìo.
Dopo ła Prima Guera Mondiałe in Xermania se ga formà dełe organixaçion che vołeva farse dare indrìo łe cołonie, ła piesè importante xe stà ła Reichskolonialbund che vegnarà desfà dai naxisti inte'l 1943.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Gann, L.H. & Duignan, Peter. The Rulers of German East Africa, 1884-1914. Palo Alto, California: Stanford University Press. 1977, p. 271


text:
Seconda guera mondiałe
Ła seconda guera mondiałe l'è scominsià el 1° de setenbre del 1939 con l'invaxion de ła Połonia de parte de ła Germania nazista, e ła sà slargà progresivamente con l'ingreso in guera de Gran Bretagna, Francia, Italia, Union Sovietica, Giapon, USA e vari altri paexi, sia europei che de altri continenti. In Europa l'è ndà vanti fin a l'8 de majo del 1945 quando ła Germania ła sà aréxo sensa condision, mentre in Oriente l'è finià el 15 de agosto 1945 quando i Giaponexi, dopo èsar stà bonbardà do òlte con ła bonba atomica, ghè tocà aréndarse anca lóri (anca se i gà firmà ła pace soło el 2 de setenbre).
Paexi prinçipali coinvolti ne ła guera (con un asterisco è indicà i paexi de l'Ase):
- 1° de setenbre 1939 - 8 de majo 1945: Terzo Reich (Germania e Austria) (*)
- 1° de setenbre 1939: Połonia
- 3 de setenbre 1939 - 8 de majo 1945: Gran Bretagna (e Australia)
- 3 de setenbre 1939 - 8 de majo 1945: Francia
- 10 de setenbre 1939 - 15 de agosto 1945: Canada
- 30 de novenbre 1939 - 4 de setenbre 1944: Finlandia
- 9 de apriłe 1940 - 4 de majo 1945: Danimarca e Norvegia
- 10 de giugno 1940 - 25 de apriłe 1945: Itałia (*) aleata de l'Ase fin all'8 de setenbre 1943
- 28 de otobre 1940 1945 - Grecia
- 21 de giugno 1941 - 1945: Ungheria (*)
- 22 de giugno 1941 - 8 de majo 1945: Unione Sovietica
- 7 de diçenbre 1941 - 15 de agosto 1945: Giapon (*) e Stati Unìi
Voci corełà[canbia | canbia sorxente]
- Abosi - istoria
- Seconda guera mondiałe
- Voxe in vetrina so af.wiki
- Voxe in vetrina so as.wiki
- Voxe in vetrina so ceb.wiki
- Voxe in vetrina so eu.wiki
- Voxe in vetrina so fo.wiki
- Voxe in vetrina so hr.wiki
- Voxe in vetrina so ka.wiki
- Voxe in vetrina so krc.wiki
- Voxe in vetrina so no.wiki
- Voxe in vetrina so pt.wiki
- Voxe in vetrina so sh.wiki
- Voxe in vetrina so sl.wiki
- Voxe in vetrina so sq.wiki
- Voxe in vetrina so sr.wiki
- Voxe in vetrina so vi.wiki
- Voxe in vetrina so zh-yue.wiki
- Voxi de quałidà so ca.wiki
- Voxi de quałidà so de.wiki
- Voxi de quałidà so en.wiki
- Voxi de quałidà so eo.wiki
- Voxi de quałidà so lt.wiki
- Voxi de quałidà so th.wiki
- Voxi de quałidà so tt.wiki


text:
Oblast' de Irkutsk
Ircutsc (in ruso ИpkýTckaя óблacTb, Irkutskaya oblast) el xe un oblast de ła Rusia.
El se cata inte ła parte meridional de ła Siberia; el xe conpreso intra el Altopian de ła Siberia Sentral a nord, el Altopian de Patom e el Altopian de Stanovoj a nordest, el Łago Baical a sudest e łi Monti Saiani Osidentałi a sudovest.
Giografia fixega[canbia | canbia sorxente]
Łi fiumi prisipałi łi xe ła Angara, ła Łéna e ła Tunguska Meridional.
Giografia umana[canbia | canbia sorxente]
Se pratiga ła agricoltura se desfruta łe foreste.
Se estrae carbon, salgema e oro.


text:
Piera
Ła piera (pronunsà pièra 'nte łe varianti orientałi e piéra 'nte le altre; dita anca rocia per itałianixasion) ła xé n'insieme de minerałi co strutura cristałina o amorfi, partexełe e altri desferénti sòłidi. No xé posìbiłe descrìverle per fòrmuła chìmega, perché drénto łe pol aver na granda quantità de sìngołi conposti. Ła piera ła conpon ła magior parte del strato sòłido de ła Tera, dito litosfera. Ła siénsa che ła studia łe piere ła vien ciamada pierołogia e ła dopra spéso el prefiso lito- chel vien dal greco λίθoς, col signifegà de piera.
L'utiłixo de łe piere el ga avùo un grando efeto su ła crésita culural e tecnołòxica de ła spece umana. Łe vien doprae da miłioni de ani, anca se ancuo, se preferise doprar, per struturar i edifisi, materiałi artifexałi, o almanco łavorai prima, chei sia più rexisténti o i daga magior sicuresa. Ła piera cusì ła ga perso cùsì bastasa rółi, xà col'invension del quareło peréci mièri de ani fa però, ma ła ga tegnùo cònpiti come decorar, vestir łe superfisie, o anca sałizarle. El xé un material pien de sototipi desférenti, peréci dei quai i xé bełi da véder, e dónca da sénpre doprà in scultura.
Ła piera ła xé conosua per ła sóa duresa e rexistensa e ghe xé paréci diti e proverbi che i xóga su sta caraterìstega.
Tipi[canbia | canbia sorxente]
A seconda del proceso chel dà a łore orìxene łe piere łe vien per convension divixe in tre grande categorie:
- Łe piere magmàteghe, dite anca erutive o ignee, łe xé łe piere nasue dal magma sfredìo, na masa de sìłixe fuxa, che ła contien ełeménti vołàtiłi (aqua, anidride carbònica, àsidi, idrògeno ...) chei chei ghe dà fluidità e fa far prèsto łe reasion chìmeghe. Łe xé ła magioransa de łe piere drénto ła crosta terestre. Ste piere qua łe vien divixe de novo, in baxe a ła vełosità e al łógo de sfredimento del magma, in:
-
- intrusive o plutòniche che łe se forma drénto ła crosta terestre o 'nte ła parte più alta del manteło terestre e łe xé particołarixade da un łénto sfredimento chel favorise ła crésita dei cristałi drénto (ghe vol a ocio 150 mièri de ani), e de łe qual fa parte graniti, quarsi e dioriti;
- effusive o vulcàneghe che invese łe se forma daspò un'erusion o na cołada łàvica e dónca łe subise un sfredimento davèro vełose (un ano a ocio) chel "giasa" parte de ła piera in un stato amorfo. Łe xé formade da pasta de fondo microcristałina e łe ga na strutura veroxa. Exénpi de ste qua i xé el baxalto, el pòrfido e ła pómega.
- ipoabisałe o filoniane che, deventanto sòłide soto ła superfisie terestre, ma in pìcoli cóvołi, łe ga un sfredimento bastansa vełose.
- Łe piere sedimentarie łe xé quełe nasùe per sedimentasion de tóchi de sostanse inorgàniche o orgàniche e sałi minerałi, incaltai da na xonta, che ła riva prima o al steso ténpo, de na sostansa cołante. Łe xé dónca insiemi de sedimenti sodai e pierifegai daspò faxe de degradasion meteòrica, eroxion, strasporto e sedimentasion. Łe xè łe piere più difuxe su ła superfisie terestre in quanto łe covre più del'80% de łe terre vegnùe fora. Exénpi de ste qua i xé l'arenaria, el calcar, ła dołomia e anca ła crèa.
- Łe piere metamòrfeghe łe xé piere magmàteghe o sedimentarie che łe stade portae in condision (da presion e tenperadure parecio alte) desferénte da quee che łe ghe gera al momento de ła litificasion de ła piera. Daspò ste mutasion qua ła piera ła se tol trasformasion chìmeghe e fìxiche che ghe canbia, per exénpio, ła conpoxision minerałòxica. Exénpi de ste qua i xé el màrmaro, ła lavagna (ardesia) e el gneiss.


text:
Edward Weston (chìmego)
Edward Weston (Oswestry, Shropshire, Inghiltera, 9 de majo 1850 – Montclair, New Jersey, USA, 20 de agosto 1936) xe stà un chìmego, ingegnere e inprenditór statunitense, rivałe de Thomas Alva Edison.
Nato in Inghiltera, trasferìo pì tardi inte i Stati Unìi, Weston xè ricordà par i so laori so ła galvanostegia, so łe cełe ełetrochimeghe (tra cui ła piła Weston) e so łe mixure ełetrighe. Xè stà anca un concorente de Thomas Edison inte ło sviłupo dell'industria de generasion e distribusion de ła corente ełetriga.
Biografia[canbia | canbia sorxente]
Nato inte'l 1850 da na faméja de comercianti, Weston gà studià medexina, ma, pian pian, se gà senpre pì avicinà ała chìmega. Gà dovùo emigrar inte i Stati Unìi dopo el diploma in medexina, inte'l 1870, e gà catà laoro inte'l setór de ła galvanostegia, 'nddove se gà interesà de generasion de corente e gà inventà diversi xeneratori e dinamo. Dopo calche ano gà fondà có altri soci ła Weston Electric Light Company, a Newark, New Jersey, vinsendo anca na gara pà ła fornitura par inluminàre el ponte di Brooklyn.
Xè stà prexidente dell'American Institute of Electrical Engineers (Istituto Americàn de i Ingegneri Ełetrisi) dall'1888. Gà inventà do leghe metałiche, ła costantana e ła manganina, dopàrae ancora on cò pà łe mixure ełetrighe. Gà poi sviłupà strumenti de mixura de ła corente ełetrega e inte'l 1888 el tacà a gestir ła Weston Electrical Instrument Corporation, che xè divegnùa famoxa inte'l mondo par i voltmetri, anperometri, contatori, mixuratori de rexistensa e frequensa, trasformatori e traxdutori.
Gà catà un metodo par produre magneti permanenti, un tachimetro magnetico e l'anperometro sol cruscoto de łe Harley-Davidson. Gà brevetà ła piła Weston inte'l 1893, na piła che ła xenera un voltagio pitosto stabiłe inte'l trascorare del tenpo, dopàra pà ła całibrasion in laboratorio dei voltmetri. El coeficiente de tenperadura xè ridoto grasie all'introdusion de un mecanixmo de nò saturasion, divegnùo ło standard moderno. Inte'l 1911, cò che ła piła Weston xè divegnùa ło standard internasionałe pà ła forsa ełetromotrise, Weston gà rinuncià ałe so royalty de breveto.
Inte'l 1936, Weston morì a Monclair inte'l New Jersy, dopo 'ver registrà 334 breveti 'mericani.
Altri projeti[canbia | canbia sorxente]
- Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Edward Weston (chìmego)


text:
Kosovo
El Kosovo o Kósovo (Kosova o Kosovë in albanexe; KocoBo translitarà Kosovo in serbo) el xe un teritorio custionà de l'Eoropa sudoriental, ubicà inte ła penixoła dei Balcani.
El confina co Masedonia a sud, Albania a sudovest, Montenegro a ovest; sevente el so status a nordest el confina co la Serbia[6], o co i distreti serbi de Raška, Rasina, Toplica, Jablanica e Pčinja[7].
Par la Servia se trata de la so Provincia autonoma de Kosovo e Metohija.
Par la Republica del Cosovo el xe un Stato independente autoproclamà.
Giografia[canbia | canbia sorxente]
El ga on'area de 10 887 km²
Giografia politega[canbia | canbia sorxente]
Ła so capitałe ła xe Pristina.
Demografia[canbia | canbia sorxente]
El ga zirca 2,2 miłiuni de abitanti.
Etnie[canbia | canbia sorxente]
Anca sa ghe jera o ghe xe oncora el dominio serbo, la popołasion del Kosovo ła xe in majoransa de orijine albanexe.
Rełijion[canbia | canbia sorxente]
Rełijion dikiarà:
- 92% musulmani.
- 7% ortodosi serbi.
- 1% catółeghi.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ United Nations Interim Administration Mission in Kosovo (UNMIK)
- ↑ . URL consultà el 20 febbraio 2008.
- ↑ I albanofoni i dopara .al; i slavofoni i dopara .rs
- ↑ El steso de ła Servia
- ↑ Inte'l Cosovo del Nord, che'l xe a majoransa serba
- ↑ par la Republica del Cosovo
- ↑ par la Servia


text:
Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Malta ła xe un'ìxola e un stato de l'eoropa meridional.
Ła se cata inte'l Mediteraneo, tra ła Itałia a nord[3] e ła Libia a sud.
El stato el ga 'na superfisie de 316 km².
El se cata inte ła rejon fixega itałiana, intel Canal de Malta, tra ła Sisiłia e ła costa africana.
El xe formà da on arsipełago che el conprende, oltre che a ł'ixoła de Malta, łe ixołe de Gozo, Comino, Cominotto e Filfola.
Fin al 1934 ł'itałian el xe sta tra łe łéngoe ufisiałi.
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 fonte Globalgeografia.com
- ↑ fonte: Europa.eu
- ↑ Sisiłia


text:
1998
Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Fati[canbia | canbia sorxente]
- 16 de diçenbre - Operasion Desert Fox: statunitensi e britanici i taca a bonbardar obietivi iracheni, dopo che l'Iraq el gà ostacołà el laoro dei ispetori ONU.
Nati[canbia | canbia sorxente]
- 5 de giugno:
- Julija Lipnickaja, patinatrice artistica su giaso rusa
Morti[canbia | canbia sorxente]
- 14 de majo:
- Frank Sinatra, cantante e atore statunitense (n. 1915)
- 9 de setenbre:
- Lucio Battisti, cantautore italian (n. 1943)


text:
Paxubio
Coordinate: 45°47′32″N 11°10′36″E / 45.792222, 11.176667
El monte Paxubio el xe un alto acròcoro dełe Prealpi Venete, postà tra ła provincia de Vicensa e ła provincia de Trento. A sud e a est el casca xo 'ntełe vał Łeogra e val Poxina, che łe xe visentine, e a ovest e a nord nord-est el ga ła Vałarsa e ła Val Teragnoło, che łe xe trentine. El Paso deła Borcoła ło łiga ai Altipiani, el Paso Xomo al monte Novegno e el Pian dełe Fugase al Sengio Alto. Ła parte de sora del monte ła xe un altopian tajà da diversi vałoni, coi punti pi alti che xe el Roite (2148 m), el Pałòn (2232 m) e l'Incudine (2114 m), tuti in riga da nord a sud. Da sta cadena prinçipal se staca altri rami: queło deła Sima dei Forni Alti (2023 m) che'l va verso el Paso Xomo e i altri che i va al monte Xenevri, ai Soj Bianchi, al monte Bisorte e al Col Santo, tuti sora i domiła metri.
Indice
Geołogia[canbia | canbia sorxente]
El Paxubio el fa parte dełe Alpi Calcaree Meridionałi e łe piere che ło forma łe xe par ła pi parte de origine marina. Se pol dir che ła storia de sto monte ła xe vecia almanco de 500-600 miłioni de ani e ła se pol vedar studiando i strati rociosi. El pi vecio e el pi profondo de sti strati xe queło dełe fiładi, che łe se trova in çerti trati deła Val Łeogra e deła Val Posina. Łe xe piere del'età paleozoica, scistose, griso-verdastre, fate soratuto de mike e quarso. Łe xe el baxamento de tuta ła montagna che ghe xe sora. Sora de queste ghe xe łe roce de sedimentaxion ałuvionałe, łe arenarie deła Valgardena, rose e xałe, fate de sabia de quarso cementà (periodo permiano: 260 miłioni de ani) e łe se pol vedare dałe parti de S. Antonio. Sora sti depositi ałuvionałi, 240 miłioni de ani fa, xe rivà el mare e el ga lasà i so sedimenti de calcare e dolomia.
225 miłioni de ani fa ga scominçià l'età mesozoica col so periodo triàsico e xe de sto periodo che xe fate la pi parte dełe piere del Paxubio, tute vegnù fora da sedimenti del mar. Ła piera pi carateristega, bianca e grisa, con toni de rosa, ła xe ła dołomia, che ła vien dal muciarse de na scaretà imensa de colonie de alghe calcaree de mar, par diexe miłioni de ani. Ste roce łe se vede ben sul Kerle, sul Sojo Roso, sui Forni Alti.
Sul Paxubio ghe xe sta anca dełe eruxion vulcaneghe, l'ultima tra i 60 e i 40 miłioni de ani fa, e łe ga lasà dei fiłoni de roce nere basaltiche che łe se nota in meso ai pieroni bianchi deła dołomia, specie in Val Canałe e al Sojo del'Incudine. Tuto sto ambaradan de strati de piere, 40 miłioni de ani fa el ga tacà a montare in su, urtà insieme co tute łe Alpi, da imense spinte orogenetiche che łe ga portà el liveło fin ai domila e pasa metri de ancò. No bisogna infine desmentegarse dei giaxàri che un miłion e meso de ani fa i ga invaso anca el Paxubio, co łe Val Łeogra e Teragnoło che łe xera rami del gran giaxàro deła Val d'Àdexe.
Flora[canbia | canbia sorxente]
Fin ai 800-1000 metri ghe xe el bosco ceduo dove che se trova el carpano moro, el noxełaro, el fràsene, el ròare e el fagaro, che'l riva anca ai 1400 metri. Fin qua riva anca el tana insieme al'albèo roso. In alto, fin ai 1800 metri se trova el larese, pi raquanti albèi rosi, e dopo, pi in su, ghe xe posto soło par el rododendro, el pino mugo, el xenevro. Tra i fiori pi bełi, in quota, se trova ła gensiàna e ła steła alpina.
Fauna[canbia | canbia sorxente]
Tra i mamiferi, el pi groso xe el camosio,ke se vede in spece in val Sorapache, in val Gulva e verso el paso deła Borcoła. Xe presente anca el caoriòl e el cervo, spece questo sui versanti nord, nord-est. No manca ła volpe, ła marmota, el martareło, el lievore, el schirato. Tra i oxèłi, ła pi inportante ła xe l'aquiła real, ma ghe xe anca el falco, ła cornàcia e ła pojana. Rari, doramai, xe el galo sedròn, ła pernixa bianca e el francołin. Se trova ancora el pigoso moro e ła soeta.
Storia[canbia | canbia sorxente]
El documento pi vecio ke parla del Paxubio el xe del XIV secoło, quando ke Bailardino da Nogaroła, podestà scałigero de Vicensa par tanti ani, su ordine de Cangrande deła Scała, el ga fato un giro su sto monte par definir i confini fra i diversi comuni.
'Ntel 1598 Francesco Caldogno, proveditor ai confini deła Republica de Venesia, in na relaxion al doxe Marin Grimani, el parla de na bataja fra Posenati e Roveretani in sima al monte, par dirìti de pascoło (da łì el ricordo ke se vede ałe Sete Croxe, sul troso fra el Rifugio Papa e el Rifugio Lancia).
'Ntel 1701 Eugenio de Savoia el pasa cołe so trupe inperiałi pal Paso deła Borcoła, vegnendo dała Val Teragnoło e direto a Schio e ała pianura veneta.
El poeta visentin Arnaldo Fusinato el conbate coi so conpaesani de Schio al Pian dełe Fugase 'ntel 1848 contro i Austriaci.
A Verona vien publicà nel 1877 un estrato deła "Guida Alpina" deł alpinista inglese John Ball, 'ndove ke vien descrito el Paxubio, anca se in maniera ancora inprecisa. Xe nel 1883 ke ła Guida Alpina de Recoaro, edita dal C.A.I., ła publica na cartina par ła prima volta precisa, 1:75000, deła montagna.
Ła prima guera mondiałe[canbia | canbia sorxente]
Sul Paxubio xe sta combatù tremende batałje durante ła prima guera mondiałe, con asalti a l'arma bianca, scontri de artijeria, guera de mine e anca tanti morti par valanghe e frane.
Łe operaxion łe xe 'nda vanti dal 1915 al 1918, col monte ke xera proprio suła frontiera fra l'Austria e 'l Regno d'Itałia. Durante tuta ła guera, xe sta scavà un saco de gałerie e de rifugi pa i soldà e pa i canoni: i pi impresionanti i se vede 'nteła Strada dełe Gałerie tirà su dal Genio taljàn, al Pałon, al Dente Italiano e al Dente Austriaco, coła gałeria Ellison, fata dai Austriaci, e sul Monte Corno. El fronte del Paxubio el continuava da na parte co queło deła Vałarsa e da l'altra co queło del Paso deła Borcoła e dei monti torno a Posina.
I scontri pi duri tra i do eseciti i xe capità fra el 1916 e el 1918. Ai primi de setenbre del 1916, i Alpini dei batałion Aosta, Vicenza ed Exilles più un batałion de fanteria i tacava i Austriaci suła łinea del Cosmagnon, ma i Kaiserjaeger i riusiva a tegner duro. Ła batałja ła continuava sul Dente Austriaco (suła parte alta del Paxubio ghe xe ste do gobe de piera ke łe se varda l'una co l'altra: a nord el Dente Austriaco tegnù dai Tirołesi e a sud el Dente Italiano tegnù dai Alpini): dopo ła preparasion de l'artijeria, ke gaveva spacà fora na parte dełe gałerie dei Austriaci, xe rivà in sima al dente i Alpini dei batałion Monte Berico, Aosta e Cervino. I scontri i xe nda vanti fin sera, ma ała fine i Alpini i ga dovudo tornar indrìo al dente taljàn.
El 20 setenbre ga tacà a nevegar e pareva ke łe operaxion łe gavese da rałentare pal tempo, ma el 9 de otobre, dopo el fogo de l'artijeria, i Alpini dei batałion Val Toce, un batałion de Bersaglieri e naltro del 71° regimento de fanteria i ciapa d'asalto la postaxion austriaca del Cosmagnon, con scontri a colpi de bonbe a man drento łe trincee. Sul Dente Austriaco i Alpini del Exilles i torna a montar su e i riese a tegner distanti i Kaiserjaeger, ke verso sera i fa un contrataco e i bloca i taljani prima ke questi i riesa a ndar vanti e ocupare ła postassion principałe.
El 10 de otobre i Kaiserjaeger i taca par ciapar de novo el Cosmagnon, e in çerti punti i sfonda, ma ghe xe el contrataco dei batałion Alpini Val Toce, Adamello e Suello e del'8° batałion Bersaglieri. I Austriaci no xe boni de tegner ła posixion, ma ansi, quando ke sfonda ła 41ma conpania dei Alpini del batałion Aosta, i vien quasi çircondà; raquanti i se rifugia drento łe gałerie, ma ała fine i vien fati prigionieri: i xe 2 ofiçiałi e 83 soldà. Sto posto el se ciama Selletta Aosta. Intanto, sul Dente Austriaco i Alpini ke gaveva ocupà l'avanposto i serca de ocupare la postaxion principałe, ma i vien butà indrìo dai Kaiserjaeger, ke gaveva avudo dei rinforsi. Ł'artijeria austriaca par tuto el dì ła marteła l'avanposto tegnù dal Monte Berico e dall'Exilles. Ała fine, verso sera ai Alpini ghe toca mołar tuto e tornar al Dente Italiano. I bonbardamenti dełe do artijerie i va vanti tuto el dì anca l'undexe e el dodexe de otobre, dopo i cesa. I Austriaci, perso el Cosmagnon, i se ga postà sul Roite e i speta naltro ataco taljàn. E questo riva el 17, dopo na tremenda bufera de neve del giorno prima. 50 Alpini del batałion Aosta i se ranpega su pal Dente Austriaco: ghen riva in sima 8, i altri i casca xo, colpidi dai Austriaci. Ma quei 8 i ghe ła fa a resistere in sima, anca parkè i fa vegner su i rinforsi deła 41ma conpania. Tuto el dì del 18 vien pasà in conbatimenti corpo a corpo, coi Alpini ke serca de ndar vanti e i Kaiserjaeger ke serca de ributarli xo dal dente. 'Nteła note fra el 18 e 'l 19, col rinforso de soldà Bosniaci, i Tirołesi ghe ła fa a ocupar de novo tuto el monte. Il 20 taca a nevegare de novo e łe operaxion łe se ferma.
Solo fra el 9 e el 20 de otobre xe nda persi 4370 soldà deła 44ma division taljàn e 3492 soldà dełe 58ma brigada alpina austriaca.
A novembre ła neve riva a 1 metro e mexo; taca i caxi de congełamento (çento in do dì fra i Austriaci) e i morti par valanghe.
'Ntei mesi invernałi i Austriaci i se dà un gran dafare a sbuxar tuto el so Dente de gałerie par far rifugi, cołegamenti, depositi e camerate pa i soldà. I taca anca a scavar na gałeria ke ła pasa soto ła seła tra i do denti e ła va soto quelo taljàn par metarghe na mina e far s-ciopar tuto. I Taljàn fa isteso sul so dente a partir da l'istà del 1917 e i ło cołega con gałerie al Pałon; anca łori i taca a scavar na gałeria in direxion contraria ai Austriaci par pasar soto ła seła e ndar a metarghe ła mina soto de lori. Fra ła fine del 1917 e i primi mesi del 1918 i do contendenti i continua far s-ciopare soto tera łe mine par far crołare łe gałerie dei altri e copare i soldà del Genio intenti a scavare. Il 13 de marso i Austriaci i riva par primi a metare soto el dente nemigo na gran masa de esplosivo e i fa saltar par aria tuto el Dente Italiano: more soto el croło del monte 2 ofiçiałi e 489 soldà. Sta esplosion no cambia parò el corso deła guera sul Paxubio. I scontri i va vanti soło fra patułie fin al novembre 1918, quando ke finise tute łe ostiłità.
Ła seconda guera mondiałe: ła Rexistensa[canbia | canbia sorxente]
El Paxubio no xe sta coinvolto 'ntełe grandi batałje deła seconda guera mondiałe, ma el xe sta teritorio de operasion durante i ani 1943-1945, durante ła Rexistensa contro i fasisti e i naxisti. 'Ntei paesi dełe vałi a sud deła montagna ghe xera inportanti çentri industriałi (Schio, Valdagno) ke serviva al'economia del regime fasista republican e dei todeschi. A Recoaro, dal 1944, ghe xera el comando supremo deł'esercito todesco in Itałia (Feldmaresiało Kesselring). El Pian dełe Fugase el gera na comunicaxion inportante par andar su verso ła Germania.
Par tute ste raxon, 'nteła zona dełe Picołe Dołomiti xera ative, nel 1944 e nel 1945, łe formasion partigiane Garemi, ke faseva asion de sabotagio e asalti ai distacamenti deła Republica de Sałò. Nel 1944 no i se conta i scontri co morti e feriti in Val Leogra e in Val Posina, ma anca sui monti ( el 17 giugno in contrà Valortigara, el 31 lujo e 1 agosto proprio sul Paxubio, dove combate el capo partixan "Tar", el 12 de agosto a Malga Zonta, fra Monte Magio e Paso Coe, dove ke vien copà el capo partigian "Marinaio" e i so omeni).
In diversi casi, i soldà fasisti e i naxisti deła Wehrmacht i ga fusiłà civiłi 'ntełe contrà intorno al Paxubio par rapresałia.
Ła paxe definitiva ła xe rivà ała fine de apriłe - primi de majo del 1945.
Bibliografìa[canbia | canbia sorxente]
- (IT) G. Dalmeri - Ritrovamenti mesolitici sul Monte Pasubio (Trento), pagg. 3-20, te Annali dei Musei Civici di Rovereto, vol.4, 1988
- (IT) Michele Campana - Un anno sul Pasubio - a cura de A. Massignani


text:
Rovigo
Rovigo el xe un comun del Veneto de 51 295 aneme capołogo de ła omonima provincia.
El xe situà tra el Po e l'Àdexe a sirca 40 km dal mar.
Indice
Evołussion demografica[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii
La cità[canbia | canbia sorxente]
Ła Rovigo moderna ga vudo on sviłupo iregołar verso łe strade che porta a Padova, Ferara e Verona. El centro xe svilupado ai do ladi del "Corso del Popolo", la strada ca la se trova de sora del vecio Adexeto: al lado sud, verso Ferara e la vecia Porta Arquà se cata el duomo, el casteło coe so do tori, el vecio spedałe; a nord inveze ghe xe le piaze principałi, ca le xe sta ciamae Garibaldi e Vitorio Manuele II dopo ca i taliani i ga conquistà la cità ntel 1866. Nteła Piaza Vitorio ghe xe na copia del vecio Leon de Venexia, ca iera sta cavà dai Francesi ntel 1797, e ca xe el simboło del popoło veneto.
Pałassi de intarese storico[canbia | canbia sorxente]
Ciese[canbia | canbia sorxente]
- Duomo
- Santuario Madonna Pellegrina (detta Commenda)
- Santa Maria delle Rose
- San Francesco
- San Bortolo
- Monastièr degli Olivetani di Rovigo
- Chiesa di Santa Maria del Soccorso [1]
- Santa Maria del Soccorso detta la Rotonda
Pałassi[canbia | canbia sorxente]
Altro[canbia | canbia sorxente]
Cultura[canbia | canbia sorxente]
Musei[canbia | canbia sorxente]
Biblioteche[canbia | canbia sorxente]
- Biblioteca dell'Accademia dei Concordi
- Servizio Bibliotecario Provinciale di Rovigo
- Biblioteca comunale “A. Carlizzi”
Cinema[canbia | canbia sorxente]
- Multisala Cinergia
- Multisala Odeon
- Cinema Duomo
Teatri[canbia | canbia sorxente]
- Teatro Sociale
- Teatro Don Bosco
- Teatro Duomo
- Teatro San Bortolo
- Teatrostudio
Istituti di Istruzione Superiore[canbia | canbia sorxente]
- Liceo scientifico "P.Paleocapa"
- Liceo classico/linguistico "Celio"
- Istituto Tecnico Commerciale "Edmondo De Amicis"
- Istituto Tecnico Industriale "Ferruccio Viola"
- Istituto Tecnico per Geometri "Amos Bernini"
- IPSSC "Marco Polo"
Personaggi ilustri ligà a Rovigo[canbia | canbia sorxente]
- Giovanni Battista Casalini
- Alessandro Casalini, połitego e industriale, 1839 – 1921
- Celio Richieri
- Bartolomeo Roverella
Università[canbia | canbia sorxente]
Eventi[canbia | canbia sorxente]
- Fiera d'Ottobre
- Mostra di pittura a palazzo Roverella
- Ande, bali e cante
Frassion e locałità[canbia | canbia sorxente]
Boara Połesine, Borsea, Buxo, Ca' Bianca, Cantonazo, Concadirame, Fenil del Turco, Granzete, Gregnan, Grompo, Mardimago, Roverdicrè, Sant'Apołinara, Sarzan.
Buxo, traversà da ł'Adexeto, el xe sta on comune autonomo con Sarzan fin al 1928.
I gemelagi[canbia | canbia sorxente]
Rovigo xe gemełà con quatro cità:
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Dato ISTAT - Popołasion rexidente al 31 de novenbre 2011
- ↑ (IT) D.P.R. 26 agosto 1993 n. 412 In efficienzaenergetica.acs.enea.it. URL consultà el 27 settembre 2009.


text:
Camerun
Le Republica de Camerun (République du Cameroun, Republic of Cameroon) es un pais in Africa Central situate inter Nigeria, Tchad, le Republica Centroafrican, Gabon, Guinea Equatorial, Congo-Brazzaville e le golfo de Guinea. Le territorio sub tutela francese Camerun deveniva independente in 1960 e se univa con le territorio britannic Camerun del Nord pro formar le nove Republica de Camerun in 1961. Le duo linguas official es le anglese e le francese.
Pecietta de geographia
Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in Interlingua.


text:
Sanfermines
I Sanfermines a xe el termino pa definir na festa in honor a San Fermín che a se zełebra anualmente a Panplona, capital de ła Navara, al nord de 'l Stato spagnoło.
Łe feste łe scumizsia co el txupinazo, un boto ben forte lanzà da el balcón de 'l comun de Panplona a łe 12 del mexodí del 6 de łujo e le finisse a łe 24h del 14 de łujo con el "Pobre de mí", na canson de a-rivédarse.
Famoxe le xe le corse de tori "encierros" efetuà ogni dí dea festa a łe 8 de ła matina, co na durasion de 2 o 3 minuti soło. Ogni pomerijo i fa la corida a la piassa arena de i tori. El alchol el xe on elemento fondamental de sta festa, descrita anca da Ernest Hemingway inte el homonimo libro "Festa".


text:
EDICOLE APERTE DOMANI
TRENTO.Queste sono le rivendite di giornali che prestano servizio domani.
In città:Citroni via Brennero, Cagol via Oss Mazzurana, Grandi via S. Bernardino, Leonardi piazza Vicenza, Auteri via Pranzelores, Fronza via S. Martino, Zini via Brennero, Pisoni via Grazioli, Tasin - La Rivisteria via S. Vigilio, Matteo via Mazzini, Torresani piazza S. M. Maggiore, Iuni via Rosmini, Miorelli via Lunelli, Briguccia via Perini, Sassella via Brescia, Taverna via Marc'Apuleio, Rubbuano via S. Pio X, Sala piazza Cantore, Vettori via Ghiaie, Baratella via Maccani, Turco via Caneppele, Pastore via Bolghera, Melchiori via S. M. Maddalena, Grott Via Einaudi, Bortolotti via Milano, Lazzeri via Giusti, Pallaoro via Calepina, Isolani viale Rovereto, Simioni via Calepina, Ianeselli via Gorizia, Gradizzola via Medici, Rigotti interno ospedale Santa Chiara, Benatti stazione ferroviaria.
Nei sobborghi:Laghi Melta, Natalicchio piazza Libertà Gardolo, Pedrotti via Canova, Carfora via Soprassasso Gardolo, Eccel Spini di Gardolo, Pilati Meano, Oltrebar Oltrecastello, Christeleth Gazzadina, Friz Martignano, Maggi S. Donà, Pegoretti Povo, Martignon Villazzano, Chilovi Cognola, Groff Stella di Man, Maroni e Inga Mattarello, Caldonazzi Romagnano, Giuliani Ravina, Belli Sopramonte.


text:
Republica Democratica del Congo
La Republica Democratica del Congo[1] xe no Stato de l'Africa Centrale.
El confina co la Republica del Congo a ovest, co la Republica Centrafricana a nord, co el Sud Sudan a nordest, co l’Uganda, el Ruanda, el Burundi e la Tanzania a est, co lo Zanbia a sudest, co l’Angola a sudovest e co l’enclave angolano de Cabinda a ovest; el gha no sboco sul Oceano Atlantico.
Indice
Giografia[canbia | canbia sorxente]
La majoria del teritorio xe formà da basipiani; al sud se cata de le catene de monti.
I fiumi pereni ze centinara. El pi' inportante el xe el Congo, che el xe navigabile fin a Kisangani[2]
Al confin orientale, se cata i laghi Edoardo, Alberto, Tanganica e Kivu[3].
Quasi tuto el Congo gha na piovosità alta.
I basipiani i xe cuerti da foreste, speso impenetrabili co mezi difarenti da cheli acuatisi o aerei. Al nord se cata de le savane.
Storia[canbia | canbia sorxente]
Antighità[canbia | canbia sorxente]
Dopo el VII secolo de la nostra era, le migrasioni bantu xe rivà ne la zona ora conosù come Congo e sa stabiliò qi, fasendo scapare i pigmei che i sa sconti en te la foresta (Ituri) o i sa mosi rente al confin co el Ruanda e Burundi de ancò.
I bantu gha svilupà vari regni che i vivea de la trata de i sciavi e del marcà de l’oro e avorio co la costa.
I eoropei xe rivà a la corte del re del Kongo za nel XV secolo. La prima mapa de la regione xe quela preparà da Alvise Cadamosto, esplorator venexian.
Modernità[canbia | canbia sorxente]
A la Conferensa de Berlino del 1884-5, el teritorio a sinistra del Congo ghe stà da al re del Belgio Leopoldo II, che el le tengnea come propietà personale.
I so agenti gavea libartà de copar i locali che no volea laorar par le so compagnie. Anca se no ghe documenti sicuri, da i 5 ai 15 milioni de congolexi xe stà copà tra el 1885 e el 1908 parchè i resistea l’ocupasion. Nel 1908, soto presion par i so metodi, el re gha venduo el Congo al governo Belga. No ghe fu cambiamento par quanto riguarda i diriti umani de i congolexi.
Indipendensa[canbia | canbia sorxente]
El Belgio gha dato l’indipendensa al Congo nel 1960.
Patrice Émery Lumumba fu eleto primo ministro e segretario de la difesa.
I soldai de l’esercito i se gha ribelà a i uficiali belgi che i gha dovesto scapare. L’esodo de i belgi ghe scominsià subito dopo.
La situasion xera tesa e Lumumba gha domandà a l’ONU de mandar de le trupe par mantegnar la calma. Soto presion de i USA, l’ONU gha rifiutà e Lumumba gha domandà el sostegno de la Rusia. I americani e i belgi gha alora pensà de libararse de lu. Nel genaro 1961, el colonel Mobuto Sese Seko gha arestà, torturà e siolto ne l’acido Lumumba.
Se verze così el periodo pi bruto de la storia del Congo. Mobutu gha subito fato vedar che xera on ditatore duro e sensa rispeto de la zente. Dopo 36 ani de ditatura, el Congo, paexi tra i pi richi de l’Africa, xera distruto en tute le so infrastruture.
Nel 1997, Laurent-Désiré Kabila, partendo da le so basi en Tanzania e Ruanda, e sostenù da i militari statunitensi, gha invaso el Congo e caturà la cavedal e sa meso a governo fin al 2001, quando el fo asasinà da on grupo de fedeli de so fiol Joseph Kabila. Dal 1998, el Congo vive na guera civil che no l’è ancra finia.
Joseph Kabila gha vinto le elesioni del 2006 e xe el presidente del Congo.
Giografia politega[canbia | canbia sorxente]
La cavedal xe Kinshasa.
Sudivixion aministrativa[canbia | canbia sorxente]
Ła Republica Democratica del Congo ła xe divixa in 11 province.
Popolasion[canbia | canbia sorxente]
Etnie[canbia | canbia sorxente]
Ghe pi de 270 etnie.
Religion[canbia | canbia sorxente]
Cheli che seve la cexa cristiana catolega li xe el 55%, le religioni tradisionali el 28%, i catolici protestanti 15%, el islam e altre minoranze 2%.
Lengoe[canbia | canbia sorxente]
Lengoa oficial la xe el fransexe, co kikongo, lingala, tshiluba e swahili.
La gente parla sirca 242 lengoe locali.
Economia[canbia | canbia sorxente]
La zente che vive soto el livel de la povertà xe sora al 80%.
L’agricoltura, par ora de susistenza, podaria esar na fonte de guadagni ingenti.
Anca l’industria forestale gha de le posibilità incredibili.
El Congo xe on de i paexi pi richi de risorse naturali de tuto el mondo; diamanti, uranio, fero, mercurio, oro, petrolio e altri.
Le industrie no le funsiona par via de la guera, ma gavaria anca lore de le posibilità imense de cresita.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ za conosù come Zaire e da no confondar co la Republica del Congo
- ↑ 2 000 km da Kinshasa
- ↑ che i xe quatro de i cinque Grandi Laghi de l'Africa


text:
Highlands
Łe Highlands Scozzéxe (o normalménte ciamae sól Highlands) łe xe ła rejon montagnera de ła Scozia, tacada a nord e a òvest de l'Highland Boundary Fault, inte ła banda pi setentrional de ła Gran Bretagna. Łe xe comuneménte descrite cofà una de ła pi bełe rejon d'Eoropa. Ł'òrea ła xe pa'l pi scarsaménte popołada, dominada da numaróxe caéne montagnere.
Densità[canbia | canbia sorxente]
Anca se ła fa part de ła Gran Bretagna, che ła xe tant densaménta popołada, ła densità media de ła popołasion inte łe Highlands e inte łe ìxołe scozzéxe ła xe inferior e qûeła de Svezia o Norveja.
Popołasion[canbia | canbia sorxente]
Intra i séntri abitai el pi inportante el xe Inverness. L'àrea aministrativa de 'Highlands' (Highlands Council) ła ciapa pi o manco el 40% de ła rejon; la banda che ła resta ła xe divixa intra łe àree aministrative de Aberdeenshire, Angus, Argyll e Bute, Moray, Perth e Kinross e Stirling. Sebén che l'ìxoła de Arran ła apartegna aministrativaménte a l'Ayrshire setentrional, ła só rejon setentrional ła vien xeneralménte tacada inte łe Highlands.


text:
Cordinade giogràfeghe
Łe cordinate giogràfeghe łe serve par conosare in modo precixo la poxision de on punto sora ła superfiçe terestre.
Le xe la łatitudine (distansa angołare da ł'equador), ła longitudine (distansa angolare łongo el parałeło del łuogo da on arbitrario meridian de riferimento). Łe łatitudini e łe łongitudini le xe esprese in gradi, minuti e secondi.
Dal 1884 xe usà, cofà meridian de riferimento, el meridian de Greenwich che pasa par l'omonimo oservatorio. Inte'l pasà tanti paexi doparava, cofà meridian de riferimento, el meridian de ła so cavedal.


text:
Campionato francese di rugby a 15 1896-1897
Il Campionato francese di rugby a 15 1896-1897 fu la sesta edizione del Campionato francese di rugby a 15 e fu vinto dallo Stade français.
Cinque club parigini parteciparono al torneo: Stade français, Union Athlétique du Ier, Racing club di Francia, Cosmopolitan Club e Olympique.
Classifica finale[modifica | modifica wikitesto]
- Stade français : 10 punti
- Olympique : 8 punti
- Racing: 6 punti
- Cosmopolitan, Union Athlétique : 2 punti
Il Cosmopolitan dichiarò forfait contro lo Stade français e il Racing.