text:
QUINTA LESSION - 5.0 Pronomi e Agetivi
5.1.0 Pronomi Personali
Par no èssar massa pesante Ve fasso 'edar nei schemi quali jè, i Pronomi Personali (mi, ti, lu, noaltri, voaltri, lori) finendo con esempi utili:
El conta sempre bale e nissuni ghe crede:
El (nom. sing. in funsion de sogeto) conta sempre bale e nissuni ghe (dat.sing.; complemento de term.) crede
Me par che i g'àbia rasòn:
Me (dat.sing.; complemento de term.) par che i (nom.plur.; sog.) g'àbia rasòn
Se 'l me brinca l'è forte:
Se 'l (él, nom.sing.; sog.) me (acus. sing.; compl. og.) brinca l' (nom. sin. sog.) è forte
El ne disea tante fole:
El (nom. sing.; sog..) ne (dat. plur.; compl. de term.) disea tante fole
El Cana el i a fermadi e lori i a confessà:
El (in sto caso l'è articolo) Cana el (nom.sing.; sog. ripetù dopo el sog. Cana) i (acc. plur.; compl. og.) a fermadi e lori (nom. plur.; sog.) i (nom.plur.;sog. ripetù dopo el sog. lori) a confessà.
5.2.0 Pronomi Possessivi e Agetivi Possessivi
Solitamente come ne l'italiàn el pronome possessivo e l'agetivo i se presenta nel stesso modo. Nel dialéto gavemo una dopia forma, la prima (mio, tuo, suo) se usa soltanto predicativamente, la seconda (mé, to, so) in funsión de atributo.
Es.1- Dame el me (atributo) capel
Es.2- Sto ombrel l'è mio (predicado)
Degno de particolar considerasion riguardo ai pronomi possessivi l'è el fato che el dialeto el gà una forma unica nela tersa persona, sia par indicar che el possesor l'è uno sol, sia par indicar che i possesori iè pi de uno.
Es.1- Quel butin pensa sempre ai so zugatoli.
Es.2- Quei butini i pensa sempre ai so zugatoli.
Talvolta el dialéto el raforsa el pronome possessivo col genitivo del corispondente pronome personal. Es. mio de mi, tuo de ti, suo de lu;
Es.1- Dame el me (atributo) capel
Es.2- Sto ombrel l'è mio (predicado)
Degno de particolar considerasion riguardo ai pronomi possessivi l'è el fato che el dialeto el gà una forma unica nela tersa persona, sia par indicar che el possesor l'è uno sol, sia par indicar che i possesori iè pi de uno.
Es.1- Quel butin pensa sempre ai so zugatoli.
Es.2- Quei butini i pensa sempre ai so zugatoli.
Talvolta el dialéto el raforsa el pronome possessivo col genitivo del corispondente pronome personal. Es. mio de mi, tuo de ti, suo de lu;
5.3.0 Pronomi Dimostrativi e Agetivi Dimostrativi
Altro argomento che vojo tratar parchè de uso comun jè i pronomi dimostrativi. Par indicar una cosa vissina a ci parla o a ci scrive: In posission predicativa g'avemo quésto, quésta, quésti, quéste mentre in posission atributiva g'avemo stó, sta, sti, sté. A 'olte come rafforsativo del pronome vien zontà l'averbio "qua" (o "chi" par ci vive in campagna o in montagna) par esempio: El to baston l'è quésto qua. El pronome quél, quéla, quéi, in italian corisponde con le forme quello, quella, quelli, quelle, indicando essar lontan da la prima persona che parla o scrive, quanto da la seconda persona con ci se parla o se scrive; Es. Dame quél scartosso. Un altro caso podarìa verificarse quando zontemo al pronome "quel" l'averbio "là". Così quel fior là indica un fior lontan tanto da ci parla come da ci ascolta, inveçe se disemo quel fior lì indica un fior lontan da ci parla ma vissin a ci ascolta. Nel'uso dei pronomi interogativi, indefinidi e numarali el dialéto veronese l'è in quasi tuto conforme al'italian.
5.4.0 Pronomi Indefinì e Agetivi Indefinì
DIZIONARIOParole, modi de dir e relative espressioni ne le poesie del Grande Berto Barbarani >vai
DEL BERTO
DEL BERTO
TEST DE LALa più grande colessiòn de proérbi e modi de dir del veronese su internet >vai
VERONESITA'
VERONESITA'


c: text/html

text:
Saint-Germain-en-Laye
Saint-Germain-en-Laye el xe on comune fransexe de 38.423 abitanti che el se cata intel dipartimento dei Yvelines inte ła rejon de ł'Île-de-France. I so abitanti i se ciama Saint-Germanois.
Personaji çełebri[canbia | canbia sorxente]
- Madame de Montespan
- Claude Debussy, conpoxidor
- Maurice Denis, artista e pitor
- Michel Péricard, giornałista tełevixivo, omo połitego, ex sinico de Sain-Germain
- Luigi XIV, re de Fransa, el 5 de setenbre 1638
- Amelie Mauresmo, tenista
- Salomon Reinach, archeołogo e storego dei miti e rełijon
Xemełagi[canbia | canbia sorxente]
Evołusion demografega[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii
Łigadure foreste[canbia | canbia sorxente]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sipro
Sipro o Zipro o Civro (Kύπpoς, Kypros en grego; Kıbrıs en turco) el xe un stato de l'Axia osidental.
El ocupa l'omonema ìxoƚa del Mar Mediteraneo orientałe. Ła xe situà 70 km a sud de ła Turchia, 100 km a ovest da łe coste del Medio Oriente, e 500 km a nord dal'Egito.
Ła partegnénsa de Sipro a l'Axia o a l'Europa la xe na roba controversa: de fati se dal ponto de vista giogràfego la par partegnir[3] al contegnente asiàtego, dal ponto de vista storego-cultural, Sipro se pol considararla un Stato europeo[4].
Indice
Giografia[canbia | canbia sorxente]
L'ìxoła de Sipro ła ga na superficie conplesiva de 9 250 km²[5][6].
Morfołoxia e idrografia[canbia | canbia sorxente]
El relievo del'ìxoła el xe conposto da do caene montagnose: queła del Kyrenia, che ła sponta inte'l nord de ła penìxoła de Karpas, e quela de Troodos, inte'l sud-ovest de l'isola, onde che sponta el monte Ołinpo (1 953 m), la cima pì alta de l'isola.
Łe do caene montagnose łe xe divise da ła fertile piana sentral de Messaria
I ùgnołi fiumi che i ga un rezime de portada regolar i xe el Yialias el Peidos, tuti do longhi cerca 100 km.
El desvełupo de ła costa el xe de 648 chiłòmetri.
Clima e flora[canbia | canbia sorxente]
El clima de l'isola el xe de tipo mediteraneo, co istà calde e sute e inverni morestai. Anualmente su l'isola casca 500 mm de piova prevalentamente durante l'inverno. Spesso su Sipro ghe tira venti caldi.
Le zone dell'introtera cipriota le sofre in istà un gran seco, che el favorisse el desvełupo de qualche incendio intra le vexetasion selvàdeghe. In inverno su łe piche dei Troodos ghe casca neve co tenperadure senpre comunque sora i 2 °C.
El clima caldo el ga modełà el paesagio faxéndoło deventar l'habitat ideal par àlbori come l'olivaro.
Istòria[canbia | canbia sorxente]
Dal 1489 al 1571 ła ga fato parta de ła Republica de Venesia.
Giografia połitega[canbia | canbia sorxente]
Ła Republica de Sipro ła aministra sirca i dó tersi de el teritorio rivendicà.
De el restante teritorio 3 355 km², 'nte ła zona setentrionałe de l'ixoła, łi xe ocupai da ła Repùblica Turca de Sipro Nord (TRNC), che ła xe stà proclamà dopo l'asion miłidar par stabiłir ła paxe 'ntel 1974.
El 5% el fa parte de łe baxe britàneghe de Akrotiri e Dhekelia.
Ła Republica de Sipro dal'1° de majo 2004 ła fa parte del'Union Eoropea, de ła cual ła costituise l'avanposto più meridional inte'l Mediteraneo.
Demografia[canbia | canbia sorxente]
Lengue[canbia | canbia sorxente]
El grego el xe parlà soratuto inte'l sud de l'isola, invese el turco inte'l nord.
Storegamente, comunque, el grego inte la so variante cipriota el gera parlà da cerca l'82% de la popolasion e el gera anpiamente distribuio inte l'isola intiera; la divixion la risal a l'intervento militar turco de Sipro del 1974, daspò el qual i grego-ciprioti del nord i xe stai espulsi verso el sud.
In sevito al dominio britànego, anca l'inglese el xe anpiamente doparà.
Xe in doparamento un dialeto arabo de tipo siro-palestinese in via de estinzion parlà da la comunità maronia de Kormakiti, orizenà da un stanziamento de cristiani maronii libanesi inte'l XII secolo.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Culturalmenete la ga forti ligami co la Eoropa
- ↑ Le Nasion Unìe la considera par fini statisteghi parte de la Axia
- ↑ col senso par el qual un'isola la fa parte de un contegnente par la so vicinanza geogràfega
- ↑ a maxor raxon deso che el xe intrà a partezar l'Union Eoropea
- ↑ tersa del Mar Mediteràneo par dimension
- ↑ teriorio rivendicà da ła Republica de Sipro, ma miga efetivamente controłà.


text:
Into the Wild
Into the Wild ("Tela Natura") l'é en romanzo del 1997 de Jon Krakauer.
Tel 2007 i ghe à fat anca en film col stes nome: el regista l'é stat Sean Penn.
Trama[canbia | canbia sorxente]
El se ispira ala vita vera de Christopher McCandless, che tel 1990, dopo la laurea, el asa la so vita de benestante par ndar a viver senẑa da abitaẑion stabile, ndando a sbrindolon col autostop in giro par el ovest dei Stati Unii.
La fin del so viaẑ la é in Alasca, onde che el é catà mort tel 1992. El parché no se 'l sa, parò se pensa che el sie mort par intosicaẑion de calche pianta o de fam.


text:
Comune di Fiorano Modenese (MO) - CAP 41042 - 115 metri s.l.m.
Multimedia Fiorano Modenese
WebcamTutte le webcam
Segnala webcam
Meteo a Lungo Termine
TRA GIOVEDI 12 e VENERDI 13 MARZO ( attendibilita' medio-bassa 30%) EVOLUZIONE GENERALE EUROPA L'alta pressione delle Azzorre ... leggi tutto
Meteo Emilia Romagna
Meteo nei dintorni...
Bologna (BO), Ferrara (FE), Forlì-Cesena (FC), Modena (MO), Parma (PR), Piacenza (PC), Ravenna (RA), Reggio Emilia (RE), Rimini (RN)
Comuni e località in provincia di Modena (MO)
Adventure Park Cimone, Baggiovara, Bastiglia, Bomporto, Campogalliano, Camposanto, Canevare di Fanano, Carpi, Castelfranco Emilia, Castelnuovo Rangone, Castelvetro di Modena, Cavezzo, Concordia sulla Secchia, Doccia, Fanano, Finale Emilia, Fiorano Modenese, Fiumalbo, Formigine, Frassinoro, Guiglia, Lama Mocogno, Le polle, Limidi, Magreta, Maranello, Marano sul Panaro, Medolla, Mirandola, Modena, Monte Cimone, Monte Gomito, Montecreto, Montefiorino, Montese, Nonantola, Novi di Modena, Palagano, Passo del Lupo, Pavullo nel Frignano, Pian Cavallaro, Piandelagotti, Piane di Mocogno, Pievepelago, Piumazzo, Polinago, Pozza, Prignano sulla Secchia, Ravarino, Riolunato, San Cesario sul Panaro, San Damaso, San Felice sul Panaro, San Possidonio, San Prospero, Sant'Anna Pelago, Sassuolo, Savignano sul Panaro, Serramazzoni, Sestola, Soliera, Sorbara, Spilamberto, Vignola, Zocca


text:
Storia del Burkina Faso
I ricatamenti paleontologici e archeoligi in Burkina Faso i testimonia la presensa de etnie de racoglitori-caciatori za nel 12 000 a.C. Vari esempi de cultura materiale – rasoi, martei, ponte de frecia – i xe stà catà en tuto el paexe. Verso el 4000 a.C., se vede el sorgere de na cultura sentrada so el vilagio, co struture permanenti. La tecnologia del fero e de la seramica le zonta qi pi o meno verso el 1500 a.C., probabilmente da la Nubia. Le sepolture de sto periodo mostra ciari segni de na religion organisà.
I regni Mossi[canbia | canbia sorxente]
Nel sud ovest del paexe se cata de le muraie. Nisun sa a che cultura atribuire ste costrusioni. En tel sentro i archeologi i gha catà trace de culture simili a quela dogon, che ora i se cata en Mali, anca se de i picoli grupi i vive ancora su i monti Bandiagara.
El resto del paexe el xe stà presto colonixà da popolasioni provenienti dal Ghana e che i gha presto formà on regno, el regno Mossi. No se pol dir masa su i mosi parché no ghe documentasion serta prima del colonialismo. Quel che se sa e che dal XV secolo de la nostra era fin a la fine del XIX secolo, i mossi i gha controlà tuta l’area del Burkina Faso co na continua espansion. La padronansa del caval la gha dato on vantagio su i altri popoli de la zona. I xe anca stà molto duri co i misionari islamici e i gha impedio la islamizasion del Burkina Faso. L’avansata de i mossi la xe stà fermà solo dal colonialismo. I mossi ig avea contati co i altri imperi de la region, specialmente co el impero Shongay.
Colonialismo[canbia | canbia sorxente]
En tel 1896, i francexi i gha conquistà Ouagadougou, la cavedal de i mossi. En tel 1898 i francexi i gavea conquistà quasi tuto el teritorio del Burkina Faso e en tel 1904 i gha inserio sti teritori en te l’Africa Francexe Ocidentale. Durante la Grande Guera, militari burkinabé i gha comabatù ne i regimenti de i fusilieri senegalexi sul fronte eoropeo. En tel 1919, el Burkina Faso el diventava da colonia separà da el resto de le colonie francexi co el nome de Alto Volta. Dopo esar de novo tacà a Costa d'Avorio, Mali e Niger fin al 1937, la xe ritornà a verghe n’autonomia e na continuità teritoriale en tel 1947. El 11 dicembre 1958 l’Alto Volta el xe diventà na republica autonoma rentro al teritorio coloniale francexe.
Indipendensa[canbia | canbia sorxente]
L’indipendensa la xe rivà el 5 agosto 1960, e el primo presidente de la republica el xe stà Maurice Yaméogo, ch el dirigea la Union Democratica Voltaica. Yaméogo el gha subito proclamà el partito unico. Dopo sie ani de quasi ditatutra, la protesta popolare la gha spinto i militari a far on colpo de Stato, el capo d ei insorti, Sangoulé Lamizana, el gha preso el so posto e el gha riorganisà la Costitusion, aprovà da na votasion popolare en tel 1970. Lamizana el xe restà al poder fin al 1980 co el xe stà deposto da on colpo de Stato organizà da Saye Zerbo, n’altro militare. En tel 1982, el magiore Jean-Baptiste Ouédraogo el gha organisà n’altro colpo de Stato e meso al poter on Comitato De Salvesa Popolare. Thomas Sankara el xe stà eleto primo ministro. La so posision radicale de rinovamento e de lota a la corusion i xera ben volui dal popolo, ma no da i altri militari. Sankara el xe stà arestà en tel 1983. El popolo el se sa solevà contro l’aresto e el capitano Blaise Compaoré el gha organisà on colpo de Stato el 4 agosto 1983 e meso Sankara de novo al poter. Sankara el gha costituio el Comitato Naxional de la Rivolusion. El 4 agosto 1984, el paexe el xe pasà dal nome coloniale Alto Volta al novo nome Burkina Faso – paexe de i omeni integri.
El 25 dicembre 1985 el Burkina Faso el gha vù na breve guera co el Mali par el control de la Strisia de Agacher, rica de minerai. El conflito el se sa fermà en poco tempo grasie a l’intervento del presidente de la Costa d'Avorio Félix Houphouët-Boigny.
Durante i so pochi ani al governo, Sankara el gha dato na nova identità al Burkina Faso. Le so campagne par la scolarizasion, par la salute publica e contro i sprechi le xe stà a olte fate co la forsa, ma le xe riusie a darghe na vita mejo a la popolasion. Sankara el xe stà sasinà durante el colpo de Stato del so compagno de armi Blaise Compaoré el 15 otobre 1987. Compaoré el gha formà on triumvirato co Henry Zongo e Jean-Baptiste Boukary Lengani. El triumvirato el gha canbià tante decisoni de Sankara e ameso partiti no marxisti, che i xera stà proibidi. En tel setembre 1989, co Compaoré el se catava a l’estero, Zongo e Lengani i xe stà arestà co l’acusa de tentato colpo de Stato e giustiziai la stesa sera. Compaoré el xe diventà el presidente, carica che el gha fin deso.


text:
Scultura
Ła scultura ła xè (inte'l senso moderno del termine) l'arte de dar forma a un ogeto partendo da n materiałe grexo o asenblando diversi materiałi. Come molte altre parołe riguardanti el mondo dell'arte anca ła paroła scultura e quindi el conseto che esa raprexenta i xè evolui inte'l tenpo.
Xè posibiłe modełare un ogeto par adision o sotrasion, a seconda del materiałe. Materiałi come el legno el marmo evc. i parmete de scolpire intajando o scolpendo ła materia stesa. Materiałi come l'arxiła invese i consente de modełare par adision xontando man mano materia a ła materia inisiałe.
Có'l termine scultura se indica anca el prodoto finałe, overo qualsiasi ogeto tridimensionałe creà come espresion artistega.
Indice
Materiałi tradisionałi[canbia | canbia sorxente]
I materiałi tradisionalmente dopàrai inte ła scultura i xè:
- pietra
- arenaria
- baxalto
- calcare
- granito
- marmo
- steatite
- geso
- argiła
- porcełana
- teracota
- cartapesta
- intonaco
- metało
- ałuminio
- bronso
- fero
- avorio
- legno
Materiałi moderni[canbia | canbia sorxente]
Tra i materiałi dopàrai dall'arte moderna i se cata:
- tesùo
- vetro
- sabbia
- cemento
- aqua
- giaso
- neve
- cristałi liquidi
- plastilina
- animałi morti
- rotami
- són
- rexina
- goma
Forme[canbia | canbia sorxente]
Alcune forme de ła scultura łe xè:
- Rilievo - scultura atacà a no sfondo dal quałe emerxe in altorilievo o basorilievo
- Statua - de cui i costituise sotoxeneri el Busto e ła scultura equestre
El Surealismo descriveva come "scultura invołontaria" queła fata quando se manipoła calcossa sensa pensarghè sora, a exenpio quando se piega na grafeta fermacarte o se arotoła un bijeto del sinema.
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Isman, I predatori dell'arte perdùa, pag. 81
Bibliografia[canbia | canbia sorxente]
- Amedeo Benedetti, Ła pietra e 'l marmo, moxaici, in Bibliografia Artigianà. Ła manualistica artigiana del Novesento: publicasion su arti e mestieri in Itałia dall'Unità ad uncò, Genoa, Erga, 2004, pp. 298-303, ISBN 88-8163-358-2
Varda anca[canbia | canbia sorxente]
Altri projeti[canbia | canbia sorxente]
Łigadure foreste[canbia | canbia sorxente]


text:
Mas-cio
El mas-cio, dito anca porco o porzèl (nome sientifico Sus scrofa o Sus domesticus, apartenente ai Mamiferi de l'ordine dei Artiodattili Suiformi) el xe una de łe bestie da macełar piesè arlevà da l'omo, anca parché col mas-cio se riese a far un saco de robe: prima de tuto se fa i parsiuti e i saładi come ła sopresa o łe lugàneghe, e da quel che vansa se ricava vari taj de carne. Dopo cołe sédołe se fa i penèi, coi osi se fa ła còła, ła pel ła se dopara anca queła, insoma se pol proprio dir che "del mas-cio no se buta via gnente". La mastcia de 'l poržel la gnen ciamada luja.
Çerte rełigioni, come l'Ebraismo e l'Islam, łe ghe vieta ai fedełi de magnar carne de mas-cio.
Al alevamento de 'l poržel[canbia | canbia sorxente]
La popolažion che par ecelenža la se à destinguest 'te 'l alevamento de 'l poržel la è stata senža dubio i Longobardi, e ancora adess le rejon aonde che sta popolažion la se à stabilì che è quele che le è in testa par la produžion e al consumo de sta carne.
Curioxità[canbia | canbia sorxente]
- Ła provincia dove ghe xe piesè mas-ci ła xe queła de Mantoa, indove ghe xe in media quatro mas-ci paromo.
- I mas-ci vien castrai da pena nati mia massa pa evitare a riprodussiòn, tanto pì pa ridurre ła spussa.
Carni e derivadi de 'l poržel[canbia | canbia sorxente]
- budei par insacar la carne;
- ciciole, da 'l lardo fridest;
- figadet, da i toch de carne rossa e da 'l lardo;
- lengua de poržel;
- prossiuto, da le culate e da le spale;
- saon, da 'l lardo
- scoržet, da la pel e da 'l lardo;
- sonda, da 'l grass arent a 'l stomech;
- sopressa, da la carne e da 'l lardo;
- speck, da le culate;
- struto, da 'l lardo;
Altri progeti[canbia | canbia sorxente]


text:
Marco Križevčanin
Marco Križevčanin (Križevci, 1589 circa – Košice, 7 settembre 1619) è stato un presbitero croato. Fu ucciso dai soldati calvinisti del principe di Transilvania insieme con i preti gesuiti Melchiorre Grodecký e Stefano Pongrácz; è stato dichiarato martire e beatificato nel 1905 e proclamato santo da papa Giovanni Paolo II nel 1995.
Il suo elogio si legge nel Martirologio romano al 7 settembre.
Collegamenti esterni[modifica | modifica wikitesto]
San Marco Križevčanin in Santi, beati e testimoni - Enciclopedia dei santi, santiebeati.it. URL consultato il 6 aprile 2013.


text:
Łéngua irlandexe
Ła łéngua irlandexe, in irlandexe Gaeilge (prima de ła riforma ortografega del 1948: Gaedhilge) ła xe ła łéngua nasionałe de ła Repùblica de Irlanda.
Ła xe una de łe tre łéngue gaełiche. intra de ste qua ghe xe el gaełico scosexe (conprexa ła so variante, el Gaèłico Canadexe) e el manexe (ła łéngua de l'ìxoła de Man). La fa parte del grupo łenguìstego de łe łéngue celteghe insułari de ła fameja de łe łéngoe seltiche. Secondo l'articoło 8 de ła costitusion irlandexe el xe ła "prinçipałe łéngua ofiçiałe" (an phríomhtheanga oifigiúil) de l'Irlanda, visto che ła xe ła łéngua nasionałe. Dal 13 de xugno 2005 l'irlandexe el xe anca łéngua ofiçiałe de l'Union Europea, co decorensa 1° xenaro 2007.
Ła łéngua ła vien anca comunemente ciamada gaèłico o gaèłico irlandexe.
Indice
Esenpi de testo[canbia | canbia sorxente]
Intranbi i estrati i se baxa su trascrision dei ani '30 e '40 provenienti da ła contea de Cork. Łe xe stae catae da Brian Ó Cuív e publicae inte'l 1947 in The Irish of West Muskerry. A Phonetic Study, Dublin.
Pare nostro[canbia | canbia sorxente]
Trascrision in irlandexe
- Ár nAthair, atá ar neamh:
- go naofar d'ainm,
- go dtagaidh do Ríocht,
- go ndéantar do thoil ar an talamh,
- mar dhéantar ar neamh.
- Ár n-arán laethúil tabhair dúinn inniu,
- agus maith dúinn ár bhfiacha,
- mar mhaithimid dár bhféichiúnaithe féin.
- Agus ná lig sinn i gcathú,
- ach saor sinn ó olc.
- Amen.
Pronuncia[citasion nesesaria]
- Er nauer, atau er nav
- Gu nifer danim
- Gu dauga du Riukt
- Gu nanter du hull er un taluv
- Mar a niher er nav.
- Ar naran leihul tour duin inniu,
- agus mau duin ar viaha,
- mar a uauimidnu dar vaikuna fane.
- Agus na lig scin i gahu,
- ah sear scin o olk.
- Amen.
moderno irlandexe standard
- Ár nAthair atá ar neamh go naofar d'ainm, go dtaga do ríocht, go ndéantar do thoil ar an talamh mar a dhéantar ar neamh.
Proverbi[canbia | canbia sorxente]
Trascrision de l´irlandexe (Diałeto de Coolea e standard moderno)
- Is maith í comhairle an droch-chomhairligh.
Pronuncia
./
Storia[canbia | canbia sorxente]
I exordi de ł'irlandexe i xe par pi granda part desconosui. Sicuro, no ghe xe dubi che l'irlandexe el sie na łéngua çeltica, ma ła maniera e l'època che el xe rivà in Irlanda el xe ogeto de tante discusion. L'ùniega roba çerta el xe che al tenpo de łe inscrision in alfabeto ogàmego (dunque prima del IV secoło) in Irlanda se parlava za irlandexe. Sto perìodo łénguistigo tant antico el vien definio irlandexe arcaico. I procesi łénguisteghi che i ga influensà l'irlandexe rùstego, fà l'apocope, ła sìncope e ła pałatałixasion i se ga sviłupà inte sto perìodo.
Gramàtica[canbia | canbia sorxente]
L'irlandéxe el xe na łéngua marcadaménte flesiva, ma inte'l córso de ła só evołusion tante fórme sintèteghe łe xe stae sostituìe da costruti anałìtisi.
- Sintasi: Verbo-Sogeto-Ogeto (in Vèneto invése: Sogeto-Verbo-Ogeto)
- Esénpio: Rinne mé an obair. (lett. "Fae mi el laóro" = "Mi fae el laóro"). Sto qua el xe na caratesìstega de tute łe łèngue sèlteghe insułari (fora che el brèton).
- Tutavìa, tuti i ełeménti de ła fraxe semanticaménte tònomi i pol èsar tacai al prinsipio, co un canbiaménto de strutura de ła fraxe, al scopo de darghe riłievo.
- Exénpio: fraxe neutra Rinne mé an obair leis an athair inné. leteral. "Go fat mi el laóro col pare jeri" = "Ieri go laorà col pare".
- Permutasioni posìbiłi:
- An obair a rinne mé leis an athair inné. (in riłievo xe "el laóro")
- Mise a rinne an obair leis an athair inné. (in riłievo xe "mi")
- (Is) leis an athair a rinne mé an obair inné. (in riłievo xe "col pare")
- Inné a rinne mé an obair leis an athair. (in riłievo xe "jeri").
- El conpleménto ogeto esprimést da un pronome el se taca de sòłito a ła fine de ła fraxe.
- Exénpio: Chonaic mé an fear ar an tsráid. leteal.: "Go vist mi l'omo su ła strada" = "Go vist l'omo su ła strada"
- invece: Chonaic mé ar an tsráid é. leteral.: "Go vist mi su ła strada lu" = "El go vist su ła strada"
- Mutaménti de sóni inisiałi: łenision e naxałixasion (o eclise) łe jera orixinariaménte (prima de l' antigo irlandéxe) dei fenòmeni meraménte fonołògisi, che i ga asmést un significà riłevante par ła gramàtica sol co ła cascada de łe terminasion in irlandéxe arcàigo (prima del 600 sérca a.C.). Uncuò i serve a contradistìnguar svariae funsioni cofà el poseso, ła difarensiasion intra preterito e inperativo, marca dei conpleménti prepoxisionałi, marca del xènare gramatical, marca de łe subordinae direte e indirete, ecc.
- Exénpio: capall /'kapƏl/ "caval" el deventa mo chapall /mƏ 'xapƏl/ "el me caval" (co łenision) o ár gcapall /ar 'gapƏl/ "el nostro caval" (eclise).
- Morfołogìa verbal: ghe xe sinque tenpi: prexénte, pretèrito (pasà senplise), inparfeto (pasà ripetést), futuro e condixonal.
- El condisional, pur prexentando un aspeto forteménte modal, el vien formà a l'interno dei paradigmi dei tenpi e el vien quindi considerà łu stesu tenp. Inoltra ghe xe el congiuntivo, l'inperativo, dei partisipi nonché nomi verbałi (na scianta cofà i verbi sostantivai in tałian, anca se co un roło pi inportante inte-ła gramàtica e co majori caràteri de sostantivo). No'l existe invése un infinìo.
- Exénpi de paradigmi verbałi (łéngua standard). Si pol riconósar l'uxo difarénte de fórme verbałi anałìtiche e sintètiche inte i paradigmi:
Verbo de ła Classe 1 (tema monosiłàbico) co són final pałatal: bris, "spacar"
Verbo de ła Classe 2 (tema połisiłàbico) co són final no pałatal: ceannaigh, "cronpar"
Bibliografia e libri didattici[canbia | canbia sorxente]
- Grammatica e dizionario del Gaelico d'Irlanda, Kay McCarthy & Anna Fattovich - Keltia Editrice (in italiano)
- Thomas F. Caldas, Clemens Schleicher: Wörterbuch Irisch-Deutsch, Helmut Buske Verlag 1999, ISBN 3-87548-124-0 (dizionario irlandese-tedesco)
- Lars Kabel: Kauderwelsch, Irisch-Gälisch Wort für Wort, Reise Know-How Verlag 2002, ISBN 3-89416-281-3 (comprende un CD per la pronuncia)
- Mícheál Ó Siadhail: Lehrbuch der irischen Sprache, Helmut Buske Verlag 2004, ISBN 3-87548-348-0 (zu diesem Werk ist eine Aussprache-CD erhältlich) (manuale [in tedesco] della lingua irlandese)
- Martin Rockel: Grundzüge einer Geschichte der irischen Sprache, Verlag der österreichischen Akademie der Wissenschaften, ISBN 3-7001-1530-X (Storia della lingua irlandese [in tedesco])
Ligadure foreste[canbia | canbia sorxente]
- (IT) Córso de Gaèłico su Wikibooks
- (DE) Cúrsa Gaeilge| córso de łéngua irlandéxe
- (DE) Gramadach na Gaeilge| ła gramàtica irlandéxe
- (DE) Informasion par inparar l'irlandéxe
- (EN) forum e links su ła łéngua irlandéxe
- (EN) córso de łéngua irlandéxe
- (IT) Articol su l'ortografìa e ła pronunsia de l'irlandéxe
- (IT) su ła łéngua irlandéxe co rełativi córsi e exercisi


text:
Alpi Orientałi
Łe Alpi Orientałi łe xe na porsion de ła caena montuoxa de łe Alpi. A seconda de łe varie sudivixion del sistema montuoxo ła denominasion ła pol aver significai difarenti[1], in serti caxi se preferise adiritura conprender parte de ste montagne inte łe Alpi Sentrałi.
Indice
Partision de łe Alpi[canbia | canbia sorxente]
Secondo ła sudivixion del IX Congreso Giografego Itałian del 1924, łe xe ła sezion dełe Alpi che łe va dal Paso del Brenero fin ała Seła de Vrata.
Da łi versanti nord e est łe intaresa ła Austria e ła Slovenia. Inte'el versante sud e ovest itałian łe xe conprexe 'nte łe rejon deła Trentin-Alto Adexe, Veneto e Friuli-Venesia Giulia.
Ła sudivixion clasica ła conprende[2]:
- Alpi Noreghe (17)
- Dołomiti (18)
- Alpi Carneghe (19)
- Alpi Giułie (20)
- Caravanche (21)
- Alpi Sałisburghexi (22)
- Alpi Àustriaghe (23)
- Prealpi de Stiria (24)
- Prealpi Vènete (25)
- Carso (26)
Alpenvereinseinteilung der Ostalpen (AVE)[canbia | canbia sorxente]
Secondo sta clasifegasion, creada int'el 1924 e rivista int'el 1984, adotada da łi club alpini austriaghi e todeschi, łe Alpi Orientałi łe riva a ovest sin a ła łinea segnada da Reno, Paso de el Spluga, łago de Como, łago de Łeco. Łe xe sudivise inte quatro setori (Alpi Orientałi setentrionałi, Alpi Orientałi sentrałi, Alpi Orientałi meridionałi, Alpi Orientałi osidentałi) che a so volta conprende un total de setantasincue grupi.
Sudivixion Orografega Internasional Unifegada del Sistema Alpin[canbia | canbia sorxente]
Secondo ła SOIUSA, proposta int'el 2005, łe Alpi Orientałi łe riva a ovest sin a ła łinea segnada da Reno, Paso de el Spluga, łago de Como, łago de Łeco.
Łe xe sudivise inte tre gran setori che a so volta conprende un total de vintidò sesion[3]:
- Alpi Sentro-orientałi
- Alpi Reteghe osidentałi (15)
- Alpi Reteghe orientałi (16)
- Alpi dei Tauri osidentałi (17)
- Alpi dei Tauri orientałi (18)
- Alpi de Stiria e Carinsia (19)
- Prealpi de Stiria (20)
- Alpi Nord-orientałi
- Alpi Sud-orientałi
- Alpi Reteghe meridionałi (28)
- Alpi e Prealpi Bergamasche (29)
- Alpi Bresiane e Gardexane (30)
- Dołomiti (31)
- Prealpi Vènete (32)
- Alpi Carneghe e de ła Gail (33)
- Alpi e Prealpi Giułie (34)
- Alpi de Carinsia e Slovenia (35)
- Prealpi Slovene (36)
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ (FR) capleymar.com
- ↑ Intra łe parentexi el numero progresivo de łe sesion.
- ↑ Intra łe parentexi el numero progresivo de łe sesion.


text:
Santa Francesca Romana
De Santa Francesca Romana, voorheen Santa Maria Nuova genoemd, is een op het Forum Romanum in Rome gelegen basiliek die is gewijd aan de heilige Francisca Romana. De kerk werd in de tiende eeuw gebouwd en incorporeerde een gebedsruimte die paus Paulus I hier, in een vleugel van de Tempel van Venus en Roma, had ingebouwd, op de plaats waar volgens de legende Simon, de tovenaar zou zijn gestorven. Volgens deze zelfde legende zou Simon aan Petrus en Paulus hebben willen laten zien dat hij machtiger was dan zij. Toen hij leviteerde zouden de beide apostelen op hun knieën zijn gevallen om te bidden, waarna de tovenaar dood neerviel.
De kerk werd Santa Maria Nuova genoemd om haar te onderscheiden van de Santa Maria Antiqua die zich ook op het Forum bevond. Het gebouw werd in de dertiende eeuw door paus Honorius III grondig gerestaureerd. Sinds de veertiende eeuw is de bediening van de kerk in handen van de Olivetanen. In de zestiende eeuw werd de kerk herwijd aan Francisca Romana, wier relieken in de kerk worden bewaard. In de kerk wordt ook een vijfde-eeuwse icoon Madonna Glycophilousa (Maria van de Tederheid, Italiaans: Madonna della dolcezza) bewaard die uit de Maria Antiqua afkomstig is. In de kerk bevindt zich ook de graftombe van paus Gregorius XI.
Titelkerk[bewerken]
De Santa Maria Nuova was vermoedelijk al vanaf de zesde eeuw titelkerk. Onder meer Pietro Barbo, de latere paus Paulus II, was houder van de titel, die in 1661 werd ingetrokken door paus Alexander VII. Paus Leo XIII herstelde de titel in 1887. Sindsdien waren houder van de titel Santa Maria Nuova:
- Charles-Philippe Place (1887-1893)
- Léon-Benoit-Charles Thomas (1893-1894)
- Joseph-Chrétien-Ernest Bourret (1894-1896)
- Guillaume-Marie-Joseph Labouré (1898-1906)
- Louis-Henri-Joseph Luçon (1907-1930)
- Francesco Marchetti Selvaggiani (1930-1936)
- Enrico Sibilia (1936-1939)
- Adam Stefan Sapieha (1946-1951)
- Joseph Wendel (1953-1960)
- Luis Concha Córdoba (1961-1975)
- Emmanuel Kiwanuka Nsubuga (1976-1991)
- Angelo Sodano (1991-1994) (1994-heden in commendam)
Sant'Agostino · Sant'Andrea al Quirinale · Sant'Andrea delle Fratte · Sant'Andrea della Valle · Sant'Andrea in Via Flaminia · Sant'Angela Merici · Santi Angeli Custodi a Città Giardino · Sant'Anselmo all'Aventino · Sant’Antonio di Padova a Circonvallazione Appia · Sant'Antonio in Campo Marzio · Sant'Antonio da Padova all'Esquilino · Sant'Antonio da Padova in Via Tuscolana · Sant'Apollinare alle Terme Neroniane-Alessandrine · Sant'Atanasio · Sant'Atanasio a Via Tiburtina · Santi Aquila e Priscilla · Santa Balbina · Santa Beata Maria Vergine Addolorata a piazza Buenos Aires · San Bernardo alle Terme · Santi Bonifacio e Alessio · San Callisto · San Camillo de Lellis · San Carlo ai Catinari · San Carlo al Corso · Santa Chiara a Vigna Clara · Basiliek van Santa Cecilia in Trastevere · San Cesareo in Palatio · San Clemente · San Crisogono · San Corbiniano · Santa Croce in Gerusalemme · Santa Croce in Via Flaminia · Sacro Cuore di Cristo Re · Sacro Cuore di Gesù · Sacro Cuore di Gesù agonizzante a Vitinia · Dio Padre Misericordioso · Santi XII Apostoli · San Domenico di Guzman · Santi Domenico e Sisto · Sant'Eligio dei Ferrari · Sant'Elena fuori Porta Prenestina · Sant'Emerenziana a Tor Fiorenza · Sant'Eugenio · Sant'Eusebio · Santi Fabiano e Venanzio a Villa Fiorelli · San Felice da Cantalice a Centocelle · Santa Francesca Romana · San Francesco di Paola ai Monti · San Francesco a Ripa · Friezenkerk · San Frumenzio ai Prati Fiscali · Gesù Divino Lavoratore · San Giacomo in Augusta · Il Gesù · San Gioacchino ai Prati di Castello · Santi Gioacchino e Anna al Tuscolano · San Girolamo dei Croati · San Giovanni Crisostomo a Monte Sacro Alto · San Gregorio Magno alla Magliana Nuova · San Giovanni Bosco in via Tuscolana · San Giovanni Maria Vianney · Santi Giovanni Evangelista e Petronio · Santi Giovanni e Paolo · San Giuliano Martire · San Giustino · Gran Madre di Dio · San Gregorio VII · San Gregorio Magno al Celio · Sant'Ignazio · Sint-Juliaan-der-Vlamingen · Sint-Jan van Lateranen · San Liborio · San Lorenzo in Damaso · San Lorenzo in Lucina · San Luca a Via Prenestina · San Luigi dei Francesi · Santuario della Madonna del Divino Amore · Santi Marcellino e Pietro · San Marcello al Corso · San Leone I · Santa Maria ai Monti · Santa Maria delle Grazie a Via Trionfale · Santa Maria in Cappella · Santa Maria Liberatrice a Monte Testaccio · Santa Maria dell'Anima · Santa Maria della Salute a Primavalle · Santa Maria in Via Lata · Santa Maria Consolatrice al Tiburtino · Basiliek van Santa Maria Maggiore · Santa Maria in Aracoeli · Santa Maria Ausiliatrice in Via Tuscolana · San Marco · Santa Maria Goretti · Santa Maria della Pace · Santa Maria della Vittoria · Santa Maria del Popolo · Santa Maria del Suffragio (Rome) · Santa Maria in Aquiro · Santa Maria in Domnica · Santa Maria Immacolata a Grottarossa · Santa Maria in Trastevere · Santi Nereo e Achilleo · San Nicola in Carcere · Santa Maria Domenica Mazzarello · Santa Maria in Vallicella · Santa Maria sopra Minerva · Santa Maria Regina degli Apostoli alla Montagnola · Santa Maria Regina Mundi a Torre Spaccata · Santa Maria in Transpontina · Santa Maria in Trivio · Santa Maria in Via · Natività di Nostro Signore Gesù Cristo a Via Gallia · Santissimo Redentore e Sant'Alfonso in Via Merulana · Nostra Signora del Sacro Cuore · Ognissanti in Via Appia Nuova · Pantheon (Rome) · Santi Pietro e Paolo a Via Ostiense · Santa Prassede · Santa Prisca · Santa Pudenziana · Santissimo Nome di Maria al Foro Traiano · San Patrizio · Sint-Paulus buiten de Muren · Santi Quattro Coronati · Preziosissimo Sangue di Nostro Signore Gesù Cristo · Sint-Pietersbasiliek · Santa Sabina · San Silvestro in Capite · Sixtijnse Kapel · Santa Teresa al Corso d’Italia · Tempietto van San Pietro in Montorio · San Pietro in Vincoli · San Salvatore in Lauro · Trinità dei Monti · Sant'Agnese in Agone · Santa Maria dei Miracoli en Santa Maria in Montesanto · Santa Maria in Campitelli · Sint-Agnes buiten de muren · Santa Maria degli Angeli e dei Martiri · Sint-Anastasiabasiliek · San Martino ai Monti · Sint-Pancratiusbasiliek · Sint-Sebastiaan buiten de Muren · Sant’Ugo · Beata Vergine Maria del Monte Carmelo a Mostacciano


text:
Other World Championship drivers from Italy
Michele Alboreto, Giovanna Amati, Marco Apicella, Alberto Ascari, Luca Badoer, Giancarlo Baghetti, Mauro Baldi, Lorenzo Bandini, Fabrizio Barbazza, Paolo Barilla, Giorgio Bassi, Enrico Bertaggia, Clemente Biondetti, Felice Bonetto, Ernesto Brambilla, Vittorio Brambilla, Gianfranco Brancatelli, Gianmaria Bruni, Roberto Bussinello, Giulio Cabianca, Alex Caffi, Ivan Capelli, Piero Carini, Eugenio Castellotti, Ettore Chimeri, Alberto Colombo, Gianfranco Comotti, Andrea De Adamich, Elio De Angelis, Andrea De Cesaris, Maria-Teresa De Filippis, Giovanni De Riu, Piero Drogo, Piero Dusio, Corrado Fabi, Teo Fabi, Carlo Facetti, Luigi Fagioli, Giuseppe Farina, Giancarlo Fisichella, Giorgio Francia, Beppe Gabbiani, Nanni Galli, Geki, Gerino Gerini, Piercarlo Ghinzani, Bruno Giacomelli, Gimax, Ignazio Giunti, Claudio Langes, Nicola Larini, Giovanni Lavaggi, Lamberto Leoni, Roberto Lippi, Vitantonio Liuzzi, Lella Lombardi, Umberto Maglioli, Sergio Mantovani, Pierluigi Martini, Arturo Merzario, Stefano Modena, Andrea Montermini, Gianni Morbidelli, Gino Munaron, Luigi Musso, Emanuele Naspetti, Massimo Natili, Nello Pagani, Riccardo Paletti, Giorgio Pantano, Massimiliano Papis, Riccardo Patrese, Cesare Perdisa, Alessandro Pesenti-Rossi, Luigi Piotti, Renato Pirocchi, Emanuele Pirro, Ernesto Prinoth, Franco Rol, Consalvo Sanesi, Ludovico Scarfiotti, Giorgio Scarlatti, Domenico Schiattarella, Piero Scotti, Dorino Serafini, Vincenzo Sospiri, Gaetano Starrabba, Siegfried Stohr, Luigi Taramazzo, Gabriele Tarquini, Piero Taruffi, Jarno Trulli, Nino Vaccarella, Luigi Villoresi, Alex Zanardi, Renzo Zorzi.
Other Formula 2 drivers from Italy
Michele Alboreto, Fulvio Ballabio, Paolo Barilla, Aldo Bertuzzi, Ernesto Brambilla, Vittorio Brambilla, Gianfranco Brancatelli, Alberto Colombo, Enzo Coloni, Bruno Corradi, Guido Dacco, Andrea De Adamich, Elio De Angelis, Andrea De Cesaris, Roberto Del Castello, Corrado Fabi, Teo Fabi, Carlo Facetti, Giorgio Francia, Beppe Gabbiani, Nanni Galli, Piercarlo Ghinzani, Bruno Giacomelli, Gimax, Lamberto Leoni, Stefano Livio, Pierluigi Martini, Arturo Merzario, Riccardo Paletti, Riccardo Patrese, Oscar Pedersoli, Alessandro Pesenti-Rossi, Emanuele Pirro, Siegfried Stohr, Giacomo Agostini, Mister Arriva, Pasquale Barberio, Giampaolo Benedini, Franco Bernabei, Eddy Bianchi, Paolo Bozzetto, Aquilino Branca, Marco Brand, Roberto Campominosi, Mario Casoni, Francesco Cerulli Irelli, Sandro Cinotti, Enzo Corti, Spartaco Dini, Roberto Farneti, Roby Filannino, Maurizio Flammini, Luigi Fontanesi, Claudio Francisci, Giancarlo Gagliardi, Alfonso Giordano, Carlo Giorgio, Willi Lovato, Corrado Manfredini, Gaudenzio Mantova, Roberto Marazzi, Giancarlo Martini, Marco Micangeli, Sergio Mingotti, Giancarlo Naddeo, Piero Nappi, Piero Necchi, Filippo Niccolini, Lorenzo Niccolini, Guido Pardini, Luciano Pavesi, Pino Pica, Gian Luigi Picchi, Ferrante Ponti, Ettore Ricci, Marco Rocca, Carlo Rossi, Giovanni Salvati, Gabriele Serblin, Shangry La, Franco Spreafico, Stanislao Sterzel, Danilo Tesini, Gianfranco Trombetti, Duilio Truffo, Cosimo Turizio, Francesco Vento, Severo Zampatti.


text:
“Un amore può anche finire... una vera amicizia no.”
Ex(2009)
Attori Claudia Gerini, Flavio Insinna, Silvio Orlando, Nancy Brilli, Gianmarco Tognazzi vedi tuttiClaudia Gerini, Flavio Insinna, Silvio Orlando, Nancy Brilli, Gianmarco Tognazzi, Fabio De Luigi, Alessandro Gassman, Claudio Bisio, Vincenzo Salemme, Elena Sofia Ricci, Carla Signoris, Cristiana Capotondi, Giorgia Wurth, Martina Pinto, Cécile Cassel, Malik Zidi, Alessandra Drusian, Enrico Montesano, Enzo Salvi, Dario Cassini, Angelo Infanti, Vincenzo Alfieri, Gianpiero Alicchio, Yuri Antonosante, Eleonora Ceci, Claudia Fiorentini, Anna Fusco, Gianluca Grecchi, Babak Karimi, Rosabell Laurenti Sellers, Urbano Lione, Fulvia Lorenzetti, Paola Minaccioni, Colin Moss, Francesca Nunzi, Marina Pennafina, Nathalie Rapti Gomez, Marco Simeoli, Fabio Traversa, Matteo Urzia, Valentina Valsania, Lilliana Vitale, Marta Zoffoli
Genere Commedia, Romantico


text:
Teta
Ła téta ła xé n'òrgano de łe fémene che'l serve par far ła late. Tute łe fémene dei mamìferi łe ga łe tete.
Ła téta umana ła xé n'organo pari (ghe ne xé dó) e simètrego, catà 'nte ła region vanti del torace, ai lai de ła lìnea mediana, poste infrà el terso e'l sesto spasio de łe coste. Ła téta ła poxa in particołar su dó struture muscołari: na più fora, mùscoło petoral grando, e na più drento, pìcoło petoral. L'òrgano el xé costituìo in parte da tesùo adipoxo, in parte da struture giandołari: ' ntel conpleso ste conponénti qua łe costituise ła giàndoła mamaria. Vien ciamà cavésoło o cavedin queła pónta final a ła qual i se taca i putei péna nasùi par supiar ła łate.
Fin al ténpo de ła pubertà, łe téte łe xé sviłupae al steso modo in tuti dó i sesi. 'Nte ła pubertà el sviłupo de ła téta mas-ciłe el se ferma par via de ła maxor prexénsa de testosteron. Ła strutura femeniłe, invése, ła va incontro a un notévołe sviłupo. Ła dimension e ła fórma del'òrgano femeniłe łe se desfernsia dabon par dona. Sta roba ła xé sora tuto dovua a ła quantità de tesùto adipoxo prexénte ed a ła só poxision.
Łe tete łe xé anca caràteri sesuałi secondari, overosia parte del corpo che, anca se no łe ga evidénte funsion reprodutiva, łe ga n'inportante róło a revardo: ła fórma e łe dimension de st'organo łe xé n'inportante fator che'l influise su ła vałutasion estètega de na fémena e łe influénsa ła sielta del partner.
A Venesia ghe xé el ponte de le tete, a Rialto: 'na volta in sto posto ghe gera un bel fià de caxini indove łe trogie łe faxeva véder łe téte da łe fenestre par atirar cliénti.


text:
Navara
Ła Navara o Comunità Foral de Navara (en castilian Navarra o Comunidad Foral de Navarra, en basco Nafarroa o Nafarroako Foru Erkidegoa) l'è na comunità autonoma e na provinçia spagnoła oltre che una de łe sete provinçe basche de Euskal Herria. Situà in te ła parte setentrionałe de ła penixoła iberica, ła confina a nord-ovest co ła comunità autonoma dei Paexi Baschi (Álava e Guipúzcoa), a nord-est co ła Francia (tuto l'Iparralde, in te łe so provinçe de Labourd, Soule e Basa Navara), a sud-est co l'Aragona (provinçe de Saragosa e Huesca) e a sud-ovest co Ła Rioja.
L'è conposta da 272 comuni e ła ga na popołasion de 605.876 áneme (2007) de cui çirca un terzo ła vive in te ła cavedal Panplona (Iruñea) —195.769 abitanti— e più de ła metà in te ła so area metropołitana (317.168 parsone).
Łe łéngoe ofisiałi de ła Navara i'è el castilian e 'l basco, seben sto último soło in te ła parte setentrionałe de ła comunità. En basco ła Navara l'è anca nota col nome de Nafarroa Garaia (Alta Navara), par distinguerla da ła Nafarroa Beherea (Basa Navara), che ła se cata in Francia.
Sto teritorio el ga a łe spałe na łonga tradision de autonomia: el regno de Navara l'è existío fin al 1841. Ła so storia połitica ła stà difati a ła baxe de ła so particołare organixasion juridico-aministrativa, che l'è regołamentà da na łeje speçifica del 1982, ciamà brevemente Amejoramento o co l'acronimo de LORAFNA. El spírito de sta łeje l'è queło de coniugar ła tradision forałe navarexe co ła costitusion spagnoła del 1978, de cui ła costituise na dispoxision adisionałe.
Indice
Etimołogia[canbia | canbia sorxente]
Ła prima atestasion scrita del termine Navarra l'è del IX secoło, in te l'opera Vita Karoli Magni de Eginardo,[1] capìtoło 15, che ła contien ła seguente fraxe en łatin: «[...] qui apud Navarros ortus et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Dertosae civitatis moenia Balearico mari miscetur; deinde Italiam totam». Ve se descrive ła intruxioni del re franco Carlo Magno fin al fiume Ebro. Etimołogicamente, el topònimo el provien probabilmente dal vocàboło naba, d'orìgine preromana, forse protobasca, che se crede el significase "tera piana çircondà da montagne",[2][3] descrision che se adata pienamente a Panplona e al teritorio che łe çirconda. A sto vocaboło se gà xontà el sufiso -erri, che in basco vol dir "tera o popoło".[4]
Storia[canbia | canbia sorxente]
Ai tenpi de l'Inpero roman, el teritorio de ła provinçia l'era abità dai vasconi, na tribù preromana che abitava el versante sud dei Pirenei. Sti qua i'è riusìi a mantegner ła propia łéngoa - el basco - e tradisioni anca soto i romani. L'area no l'è mai stà pienamente sotomesa, né dai Vixigoti né dai Arabi. In tel 778 l'exerçito franco el vien sconfito dai baschi in te ła bataia de Roncisvałe.
In tel 824 el capitan Iñigo Arista el vien incoronà re de Panplona, el che el porta a ła fondasion del Regno de Navara. El regno el riva a ła so màsima espansion soto Sancho III de Navara, quando el cuerxe el teritorio de l'atuałe Navara, Paexi Baschi, Ła Rioja, e parte de ła Cantabria, Castilia e Leon e Aragona. A ła so morte el paexe el vien parò divixo tra i so fioi e no'l vearà mai più interamente ricostituío. L'exercito de Navara el ciapa parte a ła decixiva bataia de Łe Nave de Tolosa del 1212 al fianco dei altri regni cristiani de Spagna dopo de ła qual i posedimenti musulmani in te ła penixoła iberica i vien ridoti a un picoło teritorio in tel sud.
L'inclinasion de i re navari par ła połitica francexa e i negosiati par spoxar el so primogenito, Enrico, prinçipe de Viana, co na fioła de Luixi XII de Francia, i'è łe motivasioni che porta Ferdinando el Catòłico a inviar el duca d'Alba a conquistar el regno de Navara in tel 1512. El 25 de lujo Federico de Tołedo, duca d'Alba, l'ocupa Panplona e ła famea real navara l'è costreta a rifujarse in Basa Navara e a Bearn. El 23 de marso de l'ano dopo, łe corte de Navara, co ła soła prexensa dei leader de ła fasion beaumontexa, łe proclama Ferdinando el Catòłico "re de Navara". In tel 1515, łe Cortes de Castilia, a Burgos e sensa ła prexensa de nisun raprexentante navarexe, i anete l'Alta Navara a ła Corona de Castilia. Nonostante łe diverse bataie conbatúe par recuperar l'Alta Navara e łe rivolte de i abitanti (anca de fasion beaumontexa), no se otien alcun rixultato e 'l teritorio de ła Basa Navara el resta separà dal resto del regno fin a vegner incorporà in te l'inpero francexe. Malgrado l'union co ła Castilia, el regno de Navara el riese a conservar molti priviłeji e i so fueri, molti dei quałi conservà fin al XX secoło. L'è grasie al riconosimento de sti fueri, ancora vałidi, se ła Navara ła pol godar ancó de un special grado de autonomía, garantío dal status de comunità foral.
Geografia e clima[canbia | canbia sorxente]
Situà in tel nord-est de ła penixoła iberica, ła Navara ła confina a nord col dipartimento francexe dei Pirenei Atlantici (in te ła rejon de Aquitania), a ovest co i Paexi Baschi, a su co Ła Rioja e a est co l'Aragona. El teritorio l'include n'enclave, Petilla de Aragón, che l'è conpletamente circondà da l'Aragona.
Nonostante ła so superfiçie mia tanto estexa, ła Navara l'è gran variegà dal punto de vista geografico. Ła majoransa del teritorio de ła rejon l'è montagnoxo, dominà da ła cordiliera pirenaica, el che el contrasta co łe pianure de ła vałe del fiume Ebro in tel sud.
El clima de ła Navara el misia influense da i monti Pirenei e łde a vałe del fiume Ebro, creando na grosa diferensa tra i climi del nord (molto piasè umidi e con frequenti precipitasioni) e del sud (clima più mediteraneo co tenperature piasè alte e precipitasion più sporadiche). Se pol pasar, in tel giro de pochi kilometri, da łe umide vałi del nord a łe aride Bardenas Reales su łe sponde de l'Ebro.
Łéngoe[canbia | canbia sorxente]
En Navara se parla spagnoło e basco. Entranbe łe łéngoe i'è ofiçiałi, parò, mentre el castilian el dè en tuta ła comunità foral, el basco l'è ofiçialmente riconosúo soło en łe xone specificà da ła Ley Foral del Vascuence (Ley Foral 18/86 de 15 de deciembre de 1986)[5]. Sta łeje ła divide difati ła Navara en tre aree: bascòfona (ndo el basco l'è łéngoa majoritaria), mista e no bascòfona (ndoe domina el castilian). De 272 comuni navarexi, 109 i apartien a łe xone bascòfona e mista e i pol godar de i vantaji oferti da ła coofiçiałità del basco, tra cui ła toponomàstica biłéngoe e 'l dirito dei çitadini a comunicar co łe aministrasioni publiche en basco. Sta łéngoa ła vien parlà en ła xona çentrałe e setentrionałe del teritorio, esendo ła łéngoa materna de ła majoransa de ła popołasion in tel nord e estremo nordovest. Considerando ła Navara in tel so insieme, el castilian l'è ła łéngoa materna de l'88,9% de ła popołasion, el basco del 7,0%, el 2,1% el ga entranbe łe łéngoe come materne e 'l restante 2,1% el parla n'antra łéngoa come materna[6].
Storicamente s'à parlà anca altre łéngoe, sparíe al dì d'ancó, come el romanxo navaro o navaro-aragonexe e, minoritariamente, el guascon, francexe, ebrèo e àrabo.
[canbia | canbia sorxente]
El basco l'è parlà en Navara secondo diverse forme diałetałi (nóve secondo ła clasificasion seguía dal Diccionario General Vasco de ła Euskaltzaindia anca se in sèguito i'è stè riragrupè): el piasè estexo l'è el diałeto alto-navaro, che se parla en te ła parte çentrałe e setentrionałe. En łocałità come Basaburua, Imotz e altre al confin co ła Gipuzkoa, se parla el diałeto gipuzcoan e in te ła parte çentral del Pireneo navaro (par exenpio in te łe vałi de Aezcoa e Salazar) se parla na varietà del diałeto baso-navaro posteriormente ciamà diałeto navaro-oriental. En ła parte più oriental de Pireneo, en ła vałe de Roncal, se parlava fin a calche ano fa el diałeto roncałexe, estinto a ła fine del XX secoło. En łe łocałità de Urdax e Zugarramurdi se parla el diałeto de Lapurdi.
Oltre ai diałeti existe anca diversi subdiałeti e tipicità łenguistiche łocałi.
Organixasion połitica e aministrativa[canbia | canbia sorxente]
[canbia | canbia sorxente]
I fueri navarexi, originari del Medioevo, i'è stà un pato tra ła nobiltà e 'l popoło, trasmeso a l'inisio oralmente e, a partir dal XIII secoło, butà xo par iscrito en Fueros y Compilaciones.[7]
In tel 1512 el Regno de Navara el vien conquistà da ła Corona de Castilia, ma el mantien el propio regime d'autogoverno łegislativo, executivo, judisiario e fiscałe, conservando ła so condision de "regno" soto ła figura de un vicerè. Sto sistema l'era propio de ła Navara e no l'era mia na regołamentasion inposta da ła Castilia, come l'è stà invese par altri regni, quałi par exenpio el Regno de Granada.
Dopo ła Prima goera carlista, en el congreso de Vergara, el jenerałe łiberal Espartero el racomanda al governo de "propor a łe Cortes ła concesion o ła modifica dei fueri"; sto dixegno el se reałixa co ła leje del 25 de otobre 1839 (ciamà Ley de confirmación de fueros), quando i fueri i vien ribadìi "sensa dano par l'unità costitusional de ła monarchía",[8] e che ła diventa efetiva co ła publicasion de ła Ley de modificación de los fueros de Navarra (denominà ani più tardi Leje Paccionada de Navarra) el 16 de agosto 1841.[9]. Con sta leje, ła Navara no ła vien più dexignà come un "regno" e ła se converte in provinçia, adatàndose a ła divixion teritorial de ła Spagna del 1833 de Javier de Burgos. Dopo ła Goera çiviłe spagnoła vien sopreso i fueri de Gipuzkoa e Bizkaia, parché considerà "provinçe traditore", parò i fueri de Navara e Araba i vien mantegnúi, avendo donà el so suporto a ła rivolta.
Ła fine de ła ditatura e ła restaurasion del sistema democràtico ła porta a na nova costitusion in tel 1978; una de łe questioni più spinoxe ła rivardava propio ła problematica foral. El rixultato de sto laoro el se cata in te ła Disposición Adicional Primera, che ła stabiłise:"Ła costitusion ła tuteła e ła rispeta i diriti storici dei teritori forałi". I fueri i vien adatà a ła nova realtà de autonomie del Stato spagnoło par mexo de ła publicasion de ła "Ley Orgánica 13/82 de 10 de agosto de Reintegración y Amejoramiento del Regimen Foral de Navarra".
[canbia | canbia sorxente]
- Parlamento de Navarra o Cortes de Navarra: òrgano łegislativo de rapresentansa połítica ełeto a sufrajo universałe par un periodo de quatro ani. El ga ła potestà łegislativa par quanto riguarda łe materie de so conpetensa come Comunità Foral. El Parlamento l'elexe al Presidente del Governo de Navara e 'l exercita un ruoło de inpulso e controło de łe atività del Governo de Navara.
- Gobierno de Navarra o Diputación Foral: el Governo de Navara l'è l'òrgano cołegial che, soto ła diresion del so Presidente, el stabiłise ła połítica general e l'dirixe l'aministrasion de ła Comunità Foral de Navara. L'è conposto dal Presidente e dai Consejeri o Deputati Forałi, da eło nominè. El Governo el ga el poter executivo e ła potestà regołamentaria. Atualmente l'è direto da ła coałision de Unión del Pueblo Navarro e Convergencia de Demócratas de Navarra, de sentro-destra rejonałista.
- Cámara de Comptos: en basco Nafarroako Comptos Gambera, l'è l'istitusion dèdita a ła gestion econòmica e finansiaria del setor público de ła Comunità Foral de Navara.
- Defensor del Pueblo de Navarra: el Difensor del Popoło o Ararteko en basco, l'è ła istitusion che, su mandato del Parlamento, ła vigiła su el rispeto de i diriti fondamentałi e de łe łibartà publiche de i çitadini, e con sta finałità el supervixiona l'atuasion de łe aministrasioni pùbliche de st'altri enti łocałi navarexi.
[canbia | canbia sorxente]
El regime foral el dà a ła Navara determinà conpetense come na so propia połisia (ciamà Policía Foral de Navarra, Foruzaingoa en basco), un sistema fiscal difarente [2] e tante altre equivałenti a quełe garantíe dai Statuti de Autonomia de łe altre Comunità Autonome, che en Navara el ciapa el nome de Ley Orgánica de Reintegración y Amejoramiento Foral de Navarra. Alcune carateristiche de ła łegislasion navarexa in materia çiviłe e fiscałe i'è:
- En Dirito çivil, el codexe çivil spagnoło el se cata soto a i uxi en te l'ordine de priorità de łe fonti.[10]
- En Dirito fiscal, pararea che łe inposte che grava su ła persona fixica, na olta minori, łe se sia ultimamente uniformà al resto de ła Spagna. Pararea persistar qualche vantajo soło par l'IRPEF.
- Tra persone fíxiche, ła vantajoxa tasa su łe sucesioni da pare a fioi (0,8% de l'eredità), l'è stà motivo che 'a portà grande fortune a pagar łe tase en sta comunità.[11] Reçentemente, parò, łe comunità łimitrofe a łe comunità con regime fiscałe special, ła Cantabria e Ła Rioja, i'à praticamente sopreso el tributo par disiendenti e coniugi,[12] mentre ła Comunità de Madrid o ła Comunità Vałensiana i l'à sopreso conpletamente in tel 2007.
- Anca tra łe persone jurídiche (inprexe) existea fin a qualche ano fa dei vantaji fiscałi; par exenpio, un studio[13] l'indicava che łe inprexe cantabre in tel 1996 łe avarea otegnúo un risparmio del 57%, e del 42% in tel 1997 se se g'avese aplicà el regime tributario foral. Sto tratamento l'è stà però equiparà gradualmente, urtà tanto da łe dichiarasioni de incostitusionałità portà avanti da łe comunità visine, par exenpio ła STC 96/2002, del 25 de april,[14] tanto da i reclami efetuà davanti a l'Union Eoropea.[15]
- En Dirito tributario, ła Navara ła ga piena potestà łegislativa en materia tributaria, cosita come en el controło e riscosion de tute łe inposte. L'aprova łe so spexe e i so conti. Al Stato l'aporta na cifra anuałe, stabiłía en el "Convenio Económico"[16], par i servisi e łe funsioni forníe da questo.
Demografia[canbia | canbia sorxente]
Al 1º jenar 2007 ła popołasion de ła Navara l'era de 605.876 abitanti, e ła densità de 58,31 ab./km². De sti qua, el 9,23% i era foresti, prinçipalmente ecuadoregni. Ła popołasion l'è en cresita (de un 0,66% rispeto al 2006), ma ła densità ancora basa. Par quanto riguarda el seso, se prexenta na difarente situasion tra spagnołi e foresti: mentre tra i spagnołi prevałe łe done, tra i foresti ghè na predominansa de omeni. El grupo de età pì numaroxo l'è queło che va da i 25 ai 54 ani, mentre queło piasè exiguo el fa riferimento a l'età più avansà; ła tendensa a l'inveciamento ła continua parò a manifestarse e tra 'l 2006 e 'l 2007 l'età media l'è aumentà de un deçimo. I comuni che i vede major cresita i'è quei in te łe viçinanse de Panplona; l'è invese el capołogo uno de i çentri abità che perde più abitanti.[17]
I comuni più popołà dopo Panplona, che da soła ła ospita un terzo de tuti i abitanti de ła rejon, i'è (al 2007):
- Tudela (32.760)
- Barañáin - Barañain (21.844)
- Burlada - Burlata (18.337)
- Estella - Lizarra (13.931)
- Zizur Mayor - Zizur Nagusia (13.189)
- Tafalla (11.115); Villava - Atarrabia (10.226) e Ansoáin - Antsoain (10.088).
Economia[canbia | canbia sorxente]
A partir dal 1964, ła Navara l'à scomisià un profondo proceso de transformasion economica, da n'economia baxà su l'agricoltura e che ocupava ła metà de ła popołasion economicamente ativa a n'economia equiłibrà e moderna. El motor de sta trasformasion l'è stà l'industria che ancora ancó, nonostante el proceso de tersiarixasion de łe ùltime decade, l'è più prexente che in te łe altre rejoni.[18]
El setor primario l'ocupa el 5,9% de ła popołasion navarexa.[19] Ghè coltivasioni de formenton, çereałi, fruti e girasołi; anca ła produsion vinicoła l'è inportante. El setore secondario l'è raprexentà par ło più da picołe e medie inprexe, ma no manca mia łe multinasionałi, che i'à contribuío a ła modernixasion de l'aparato produtivo rejonałe e al sviłupo economico de ła comunità foral. Ła majoransa dei inpianti industriałi con łivei tecnołogici ełevà e capacità de esportasion i apartien al setor automobiłistico e dei machinari e equipajamenti. Ła tersa industria più inportante l'è cheła agroałimentare: łe prime tre mese insieme łe costituise ła metà del vałor xontà de ła produsion industriałe de Navara. [19] El tersiario l'è el setor più inportante en termini de vałor xontà e 'l continua a trasformar ła strutura economica de ła comunità foral. Rispeto al resto de ła Spagna, el setor tersiario de l'economia navarexa el raprexenta l'1,4% del total del tersiario spagnoło.[19]
Połitica energetica[canbia | canbia sorxente]
Ła Navara l'è leader en Europa par quanto riguarda łe energie rinovabiłi, e ła conta de rivar a generar entro el 2010 el 100% de l'energia da fonti rinovabiłi. Al 2004, el 61% de l'energia de ła rejon l'era generà da fonti rinovabiłi, de cui el 43.6% el provegnea da 28 mułini a vento, el 12% da oltre 100 turbine idraułiche in scała ridota e 'l 5.3% da 2 inpianti biomase e 2 de biogas. In xonta, ła rejon ła gavea el pì groso inpianto fotovoltaico de Spagna, a Montes de Cierzo de Tudela (capacità de 1.2 MWp), più diverse altre sentenara de instałasioni fotovoltaiche.
Feste[canbia | canbia sorxente]
- Ùltima dominica de apriłe: Nafarroaren eguna (jorno de ła Navara); el vien çelebrà a Baigorri par rivendicar l'unità culturałe de Alta e Basa Navara.
- 7 de lujo: San Fermin; l'è ła festa piasè nota de ła provinçia, conosúa en tuto el mondo.
- 3 de diçenbre: jorno de San Francesco Saverio; festa ofisiałe.
Riferimenti[canbia | canbia sorxente]
- ↑ En el Vita Karoli Magni, capítoło 15
- ↑ Naba, Enciclopedia Auñamendi.
- ↑ Definision spagnoła de [1] in tel disionario de ła RAE.
- ↑ Luis Landa El Busto, "Stòria de Navara", p. 73
- ↑ Ley Foral 18/86, de 15 de diciembre de 1986, del Vascuence. Regołasion del so uxo normal e ofiçial.
- ↑ Instituto de Estadística de Navarra. Censimento de ła popołasion 2001
- ↑ I Fueri de Navara
- ↑ Leje del 25 de otobre, 1839
- ↑ Llei Paccionada de Navarra
- ↑ Artículo 2 de la Ley 1/1973, de 1 de marzo, por la que se aprueba la Compilación del Derecho Civil Foral de Navarra
- ↑ Impuestos 'a la Carta'. Las normativas autonómicas sobre IRPF, Sociedades, Patrimonio o Sucesiones obligarán a empresas y particulares a estudiar las 'condiciones' que ofrece su comunidad, análisis del diario El Mundo, 8 de noviembre de 1998.
- ↑ El Registro de Economistas Asesores Fiscales detecta un aumento de los impuestos a la vivienda por parte de las comunidades, noticia en consumer.es de 11 de febrero de 2005.
- ↑ I vantaji fiscałi baschi, en cifre studio de l'Università de Cantabria.
- ↑ Sentencia STC 96/2002, de 25 de abril, dictada en recurso de inconstitucionalidad promovido por el Consejo de Gobierno de la Comunidad Autónoma de La Rioja contra la disposición adicional 8ª de la Ley 42/1994, de 30 de diciembre, de medidas fiscales, administrativas y del orden social. En ella se trataba de hacer frente al llamado "efecto frontera" originado por disposiciones fiscales favorables de los vecinos territorios del País Vasco y Navarra. La Sentencia declara la incostitucionalidad y consiguiente nulidad de dicha disposición adicional octava de la ley de acompañamiento de aquel año que decía: "Los residentes en la Unión Europea que no lo sean en España y que, por su condición de tales, deban someterse a la legislación tributaria del Estado, sin que, por esta circunstancia, puedan acogerse a la de la Comunidad Autónoma o Territorio Histórico del País Vasco o Navarra en el que operen, tendrán derecho, en el marco de la normativa comunitaria, al reembolso por la Administración Tributaria del Estado de las cantidades que hubieran pagado efectivamente en exceso con respecto al supuesto de haberse podido acoger a la legislación propia de dichas Comunidades Autónomas o Territorios Históricos, en los términos que reglamentariamente se establezcan."
- ↑ Ayuda estatal nº E 22/2004 – España. Inçentivi fiscałi direti a favor de łe atività rełasionà a l'esportasion.
- ↑ http://noticias.juridicas.com/base_datos/Fiscal/l28-1990.html
- ↑ El 1 jenar 2007 ła Navara ła gavéa 605.876 abitanti (diariodenavarra.es)
- ↑ Así es Navarra. Economía y Servicios
- ↑ 19,0 19,1 19,2 Setori produtivi de ła Navara
Ligamenti de fora[canbia | canbia sorxente]
- Sito del governo navarexe (EU) (ES) (FR) (EN)
- Sito de l'università publica de ła Navara (ES) (EU) (EN)
- Sito de l'università privata de ła Navara (ES) (EN)
- Informasioni turistiche su ła Navara (ES) (EU) (EN) (FR) (DE)


text:
Oceano Atlantic
Le Oceano Atlantic (le Atlantico) es le secunde oceano del Terra per grandor, con un superficie de inter 82 000 000 e 106 000 000 km² (secundo que on include certe mares adjacente). Illo coperi un quinto del planeta.
Le Atlantico occupa un longe bassino que se extende del nord al sud, bordate al west per America del Nord e del Sud, al est per Europa e Africa. Illo attinge un profunditate maximal de 8605 m in le fossa de Milwaukee proxime a Porto Rico. In su centro se trova un catena montaniose submarin, le Dorsal Medie Atlantic.
Mares adjacente[modificar | modificar fonte]
Le lista sequente indica le mares adjacente al Atlantico que generalmente son considerate partes de illo.
- le Mar de Norvegia (secundo qualque autoritates, parte del Oceano Arctic)
- le Mar del Nord
- le Skagerrak
- le Kattegat
- le Sund (Øresund, Öresund)
- le Grande Belt
- le Parve Belt
- le Mar Baltic (le Baltico)
- le Mar de Irlanda
- le Mar Celtic
- le Manica
- le Golfo de Biscaya
- le Mar Mediterranee (le Mediterraneo)
- le Mar de Marmara
- le Mar Nigre
- le Mar de Azov
- le Stricto de Davis
- le Golfo de Sancte Laurentio
- le Baia de Fundy
- le Golfo de Mexico
- le Mar Caribe
- le Golfo de Guinea
- le Rio de la Plata
Insulas[modificar | modificar fonte]
Le Oceano Atlantico comprende numeroses insulas e archipelagos intra los qual hic es:
Pecietta de geographia
Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in Interlingua.


text:
Shandong
El Šantuṅ ( cinexe semplificà 山东; cinexe tradixional 山東 - pinyin Shāndōng) el xe una provinsia de ła Cina oriental.
Giografia fixega[canbia | canbia sorxente]
Conprende ła Penìxoła de Šantuṅ bagnada dal Mar Xało e un vasto retrotera a ovest. Ła parte sentral ła xe ocupada da un riłievo che riva a 1500 m, ma a nord e a ovest se destira ła Pianura Sinese Setentrional, solcada dal Fiume Xało e coverta de löss.
Giografia umana[canbia | canbia sorxente]
Se coltiva gran, patate, bagigi, coton, canapa, e verso sud anca riso.
Se ałeva bachi da seda, che łi da ła seda dura nota cofà šantuṅ. Difuxa ła xe ła pesca.
Se estrae carbon, bausite, fero, oro , petrołio, caołin.
Łe sità de Ċinan, Qingdao, Weihai, Weifang e Boshan ospita industrie ałimentari, metalmecaneghe, chimeghe, tesiłi, e cartarie.


text:
Golfo del Carnaro
El Golfo del Carnaro (co molte altre denominasioni come Quarnero e Quarnaro; en croato Kvarnerski zaljev) xé un golfo del Mar Adriatico setenrionałe, chel separa l'Istria da łe ixole de Cherso e Łuxino.
Ciamà speso golfo, el Carnaro xé en realtà un braxo de mare a forma de inbuto che xe stringe fra ła teraferma e l'arcipełago chersino-łusignàn e comunicante, mediante el canałe de ła Faresina. Dal punto de vista giografico xé generalmente ritegnù el confìn fra ła regiòn giografica tałiàn e la Dalmasia.
El Carnaro no xé da confondere dal Quarneroło (en croato Kvarnerić), n'altro braso de mar chel separa łe ixołe de Cherso e Luxìno de Vegia, Arbe e Pago.


text:
2010
Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Indice
Fati[canbia | canbia sorxente]
Xenaro[canbia | canbia sorxente]
- 1º xenaro
- Ła Spagna asume ła presidenxa de turno deł'Union eoropea.
- In Pakistan on atentadore suicida ucide 95 persone durante na partia de pallavolo.
- 3 xenaro - Ła 'Ndrangheta fa esplòdere on ordigno a Rejo Całabria davanti ała Procura deła Republica.
- 4 xenaro - A Dubai vien inaugurà el Burj Khalifa, el grattaçielo pì alto del mòndo.
- 7 xenaro - Egitto, atacco ai Cristiani provoca 9 morti. El Governo egixian: «Vendetta par on stupro».


text:
Karate
El karate (空手道, karatedo) el xe un'arte marziałe de ataco e de difexa, de origine giaponéxe, che ła xe de in concentrar tuta ła forza del córpo su un lógo determinà. Coxì, el xe un'arte de autodifexa co n'aspeto spiritóxo predominante.
El karaté el xe stà sviłupà in l'ixoła de Okinawa ndove che i ocupanti giaponexi i gavea difexo l'uxo de arma, e Sensei Gichin Funakoshi lo el ga introdóto in seguito in Giapone. Da ła sua creasion, l'obietivo de sta arte el xe otenar che el karateka (quel che pratega el karate) el posa cauxar un dano definitivo a l'avversario co sóło un cólpo.
El karate (kara: "vóto" e te: "mano") o el karate-do ("el cammino dela mano vota") el xe na disciplina che ła xe praticà da łe mani vode e el córpo dixarmà. Łe mani e łe ganbe i si trascinano da tałe quel'el ga ła stesa agiłità e ła potensa che na vera arma. Ma sopratuto, egli i si agisce de conportar el córpo e l'espírito da tałe trovar na dominazion totałe de situazion e pol affrontar coxì a l'oponent co l'istruzion e ła cortexia adeguae.
L'esensa de ogni tecnega uxà nel karate ła si concentra nel kime. Egli i si agisce de n'ataco esploxivo che aconpagna ogni ataco (un cólpo de pugno, un calcio o na fermà). Se na tecnega no ła xe aconpagnà col kime, no ła pol èser considerà come karate autentego.
Come sport dela conpetizion, el karate el xe divixo in due maniere :
- Kumite: el xe el conbatimento tra due karateka. Ła norma principałe in queste lote ła xe el contróło del contato fixego co l'avversario. In un caxo, n'ataco (cólpo de mano o calcio) el pol cauxar un dano al corpo del'oponent, ma el karateka el resterebe squałificà. Coxì, i conbatimenti i xe caraterizzai no soltanto da ła velosità dele azioni ma come principalmente dal so contróło.
- Kata: ła xe na dimostrazion dei movimenti e dei canbiamenti de posizion reałizzai in serie. Ogni kata ła contiene i elementi esensiałi par exercitar ła totałità del córpo. Łe tecneghe de baxe del kata łe xe de fermar e de atacar coi pugni, łe mani o i piedi, tuto el ga conbinà in na forma logega, come se in fronte de n'oponent existexe.
Scołe e maestri[canbia | canbia sorxente]
- Wado Ryu, Fondator Hironori Ohtsuka
- Washinkai, Fondator Chris Thompson
- Shotokan, sensei Gichin Funakoshi


text:
Frata Połesine
Frata Połesine xe on comune de 2 759 abitanti de ła Provincia de Rovigo.
Aministrasion comunałe[canbia | canbia sorxente]
Sìndico: Tiziana Virgili (centrosinistra) dal 07/05/2012 (2º mandato)
Sentrałin comunal: 0425 668030
Posta eletronica: info@comune.frattapolesine.ro.it
Evolusion demografica[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii
Personagi ligà a Frata[canbia | canbia sorxente]
Frata la xè gran famosa perchè lì l'abitava Giacomo Matteotti 'n te na bela vila e lì el gera vegnù grando e deventà deputato socialista a Roma, ma a Roma l'è sta mazà dai fascisti 'n tel 1924. Però la so famegia la vegniva dal Trentin (Val de Sol) e anca lu 'l gera vegnù al mondo lasù, ma po' so pare 'l gaveva vendù 'l toc de casa e quatro campeti che 'l gaveva lasù e coi stesi soldi 'l gaveva comprà la villa e 'n bel po' de tera a Frata perchè qua xo la tera e le case le costava tant de men che su 'n tel Trentin.


text:
Ruban
Ruban el xe un comun de 13.523 abitanti de ła provincia de Padova.
Storia[canbia | canbia sorxente]
Se tribuise el nome de Ruban a un soldà roman, Rubius, chel gaveva teritori da ste parte. [2] El sentro abità el se catava sul quinto miłio su ła strada infrà Pàdova e Vicensa. Sarmèoła, invese, ła jera sul terso miłio e ła toe el so nome dal'acanpamento de soldai sàrmati, anca se se pensa chel posa vègnare fora da ła prexénsa de un mucio de aqua (forse del fiume Brenta) (raixe sar- per aqua tacada a mèoła).[3]
De sto teritorio se ga tacà a parlar de novo dal ano miłe.
Giografia[canbia | canbia sorxente]
El teritorio del comune el ste cata 'nte ła Pianura vèneta, e'l xé conpletamente pian. Ai ténpi dei romani e del Alto Medioevo [4] el jera traversà dal corso del fiume Brenta, chel ga trasà coi sui meandri l'andar de qualche strada, de fosai e de parsełe territoriałe; ancó el xé traversa da corsi d'aqua menuri, el prinsipałe dei quai el xé el canałe Brentea che ghe separa el teritorio oriental co queo del comune de Pàdova, mentre el Brenta el pasa qualche chiłòmetro a Nord, visin a Lìmena.
'Ntel so teritorio se cata el Parco etnogràfego, chel xé su ła riva de un lagheto artifexałe, nasùo dal'atività de scavar giara.
Evołusion demografica[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii
Fonte[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Dato Istat - Popołasion rexidente al 31 de disenbre 2010.
- ↑ Beniamino Bettio - Trecento anime disperse. Tessere di storia della comunità di Rubano - 2007 e fonti ivi citate
- ↑ Giovan Battista Pellegrini - Toponomastica italiana: 10000 nomi di città, paesi, frazioni, regioni - Hoepli - 1990
- ↑ Alessandro Baldan - Storia della Riviera del Brenta - vol. I°- Edizioni Moro - 1978


text:
Microsoft Office
Microsoft Office xè ła suite de softuér de prodùtività pèrsonałe de Microsoft. Xè dispònibiłe par Windows e par Macintosh.
Microsoft Office conprènde i programi Word (ełaborator de testi), Excel (fojo de calcòło), Power Point (par crèar presèntàxiòni), Publisher (par crèar vołàntìni, biłièti da visìta e siti Web), Access (database), Outlook (jèstion de ła posta ełetronèga e rubrìca), OneNote (apùnti), Visio (Grafiçi).
Ła suite Microsoft Office no ła xè nata cofà prodòto unègo, ma xè el risultà del'unìon de i singołi softuér che ła conpòngono. Łe prime versiòni de Word e de Excel infati jérano softuér mòlto diferènti anca cofà interfaçia utènte.
Saver dopàrar in manièra coreta el "pachèto Office" xè çertàmènte ono dei requixidi majormènte chièsti in mòlti setòri laoràtivi.
A tàłe propòsito Microsoft gà istitùio dełe çertifìcàxiòni che atèstano el livèło dełe conosènse acuìsie.
El projèto Windows xè nato pròprio par dotar Word ed Excel (i programi de bàxe deła suite) de n'interfaçia grafèga so piatafòrma DOS.
L'instałaxion de pì versiòni de'l pachèto Office xè jèstia co ła loxèga Last In First Out, pròpria deła piła enformàtega. Ciò vàłe par tuti i sistemi operativi (Windows o Mac) indove se intèndano instałar pì versiòni de Office. Par exenpio, vołèndo utiłixar Office 2003 e 2007, se dovrà prima instàłar el 2003, mèntre par disinstàłar, ocore rimuovare prima el 2007 o ła versiòn pì resènte.
De resènte, el prinçipałe rivałe de Office xè ła suite open source OpenOffice.org. Eła ła ofre n'interfaçia molto simiłe ałe vecìe versiòni de Microsoft Office (łe versiòni 2007 e 2010 de Microsoft i gà n'interfaçia conplètamènte rinovà), funxiòni pì o mèno ecuivàłènti, el supòrto de divèrsi formai, oltre al vantàjo de esàr on softuér pì lejèro e canbiabiłe, e soratuto libèro, gratùito.
L'ultèma edixion[canbia | canbia sorxente]
Par Microsoft Windows[canbia | canbia sorxente]
L'ultèma edixion par i sistemi operativi Microsoft Windows xè ła Microsoft Office 2010. Łe varìe versiòni de sta edixion son[1]:
- Microsoft Office Starter 2010
- Microsoft Office Home and Student 2010
- Microsoft Office Standard 2010
- Microsoft Office Home and Business 2010
- Microsoft Office Professional 2010
- Microsoft Office Professional Plus 2010
Office 2010 no sarà distribùio in edixion "Enterprise"
Par Mac OS X[canbia | canbia sorxente]
Microsoft Office par Mac 2011 xè dispònibiłe in 2 versiòni[2]
Tute łe versiòni includòno Word, Excel, Power Point e Messenger.
- Office for Mac 2011 Home and Student
- Office for Mac 2011 Home and Business (co anca Outlook)


text:
Omaha (Nebraska)
Omaha ła xe ła major sità del stato del Nebraska, 'nte i Stati Unii de ła Mèrica.
Ła xe sede de ła contea de Douglas, ła so popołasion ła xe pasà dai 390 007 abitanti 'nte'l 2000 ai 424 988 'nte'l 2005 dopo ł'anesion de ła sità più picinina de Elkhorn; sità e rełativa periferia i forma n'area metropołitana de 819 246 abitanti che ła sta in oto contee drento de un rajo de 80 km.
Omaha ła ga on patrimonio storego e culturałe bastansa rico. I punti culminanti deła cultura i riguarda el Muxeo d'arte de Joslyn e el Muxeo de eredità osidentałe de Durham.
Altri progetti[canbia | canbia sorxente]
- Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Omaha (Nebraska)


text:
Pałù (VR)
Pałù el xe on comune de 1 119 abitanti 'nte ła provincia de Verona.
Giografia[canbia | canbia sorxente]
Pałù ła se cata a 19 chilometri da Verona.
Storia[canbia | canbia sorxente]
In corispondensa deła nasita deła Verona comunałe, a se ga notisia par ła prima volta deła xona de Pałù. El comune intorno al 1100 el ga ciapà poseso de 'na vasta xona da bonificar, dita Palus Comunis Veronae o Palus Basseti. El primo laoro de bonifica el xe durà 5 anni, dal 1194, canałisando łe aque del Busè e del Fosso Storto fin a ł'Adexe, e finìi 'ntel 1199. Ła xona ła xe sta bonificà e ła xe diventà fin da ałora 'na inportante area coltivabiłe. Ła xe sta on'area inportante par ło sviłupo demografego de Verona capołogo: 'na xona produtiva co on ligame direto con ła sità, aprovigionandoła con prodoti ałimentari a baso preso.
Evołusion demografica[canbia | canbia sorxente]
Abitanti censii
Aministrasion comunałe[canbia | canbia sorxente]
Sìndico: Aldo Tullio Maestrello (Lista Civica) dal 05/04/2005
Sentrałin comunal: 045 6070021


text:
Riccardo Cocciante
Riccardo Vincent Cocciante (Saigon, 20 febraro 1946) xe un cantante, conpoxidor e muxicista itałian.
Indice
Biografia[canbia | canbia sorxente]
I scominsi[canbia | canbia sorxente]
Cocciante nase a Saigon, in Vietnam, el 20 febraro 1946 da pare itałian de Rocca di Mezzo (in provincia de l'Aquiła e da mare fransexe. A undexe ani el se trasferise co' ła famegia a Roma indove el frequenta el Lycée Chateaubriand.
Xe in Itałia ch'el se forma, artisticamente parlando, anca s'el mantegnarà senpre, grasie a ła mare, 'na sorta de "dopia identità" itało-fransexe: in Fransa el xe conosùo come Richard Cocciante.
El taca exibirse nei locałi romani co' un pròpio repertorio co' testi in inglexe co' un so grupo, i Nations, e dopo alcuni provini co' alcune etichete, el vien meso soto contrato da ła RCA Talent, debutando 'ntel 1968 co'l pseudonemo Riccardo Cocciante insìdendo un 45 xiri, che però no vien considerà pasando inoservà.
Rimarcà da Mario Simone e Paolo Dossena, ghe vien proponesto de pasàr a ła so eticheta ła Delta co' cui el insìde, utiłixando el nome Richard Cocciante, 'ntel 1971 el 45 xiri Down memory lane/Rhythm e, 'ntel steso ano, ła canson Don't put me down, contegnùa ne ła cołona sonora del film Roma bene de Carlo Lizzani; queste incixion no otien però riscontri dal publico.
Cocciante conose in quel periodo i autori Marco Luberti e Amerigo Paolo Cassella: el decide quindi de pasàr a testi in itałian, scominsiando 'na cołaborasion co' i do autori, e firma un novo contrato co' l'RCA Itałiana, par cui publica 'ntel 1972 un concept albun co' influense muxicałi de rock progresivo, Mu, contando ła storia del continente perdùo Mu, ancora a nome Richard.
A łe registrasioni de l'albun ghe partesipa un gran nùmaro de muxicisti de un serto prestigio, tra cui el leader dei Brainticket, el flautista Joel Vandroogenbroeck, e'l tastierista Paolo Rustichelli (del do Rustichelli e Bordini).
El primo disco publicà come Riccardo xe Poesia del 1973 che, al roverso del presedente (costituìo da do suites, una par banda) xe conposto da canson nel stiłe co' cui Cocciante deventarà po' conosùo sucesivamente. Ła title track vien incixa nel steso periodo da Patty Pravo, e co'l tenpo deventarà una de łe canson pì conosùe.
El suceso[canbia | canbia sorxente]
El suceso riva 'ntel 1974 co' ła canson Bella senz'anima e da l'albun da cui ła xe tiràda xo, Anima, rangià da Ennio Morricone e Franco Pisano, che contien altre canson de Cocciante un mucio conosùe cofà par exenpio Quando finisce un amore, Qui (prexentàda pochi mexi prima del Festival de Sanremo 1974 da Rossella), Il mio modo di vivere (de cui el grupo de ła Schola Cantorum insidarà in una cover nel so albun Coromagia vol.2 del 1976) e L'odore del pane, xa conosùa parchè l'ano presedente gera stàda incixa da Don Backy che ła gaveva inserìa nel so albun Io più di te.
El 1975 xe l'ano de L'alba, che mena ancora Cocciante in clasifica grasie a ła canson omonema, publicàda so 45 giri, ed altre come Era già tutto previsto o Canto popolare (incixa anca da Ornella Vanoni).
'Ntel 1984 el conpone co' Santandrea La fenice, che partesiparà al Festival de Sanremo 1984 ne ła sesion Nove proposte.
Tra i altri so sucesi se ricorda Margherita, Io canto (che 'ntel 2006 Laura Pausini gà riportà in clasifica co' l'omonemo albun de cover), Cervo a primavera, Celeste nostalgia e Quando finisce un amore.
El gà vinto el Festival di Sanremo 1991 co' Se stiamo insieme.
El gà dotà co' Mina (Questione di feeling nel 1985 e Amore nel 1994), co' Mietta (Sulla tua pelle ed E pensare che pensavo mi pensassi almeno un po' 'ntel 1994) e co' Paola Turci (E mi arriva il mare 'ntel 1991).
Inaxonta el xe famoxo par aver conponesto łe òpare popołari "Notre Dame de Paris", "Le Petit Prince" (soło in Fransa) e "Giulietta e Romeo".
El gà visùo tanto in Itałia ma anca par longo tenpo nei USA e in Fransa; più recentemente a Dublin (Irlanda).
'Ntel 1994 Riccardo publica el CD Un uomo felice in cui propone diversi doti co' interpreti feminiłi del panorama de ła canson itałiana, fra cui spica ła Tigre di Taranto Mietta, in ben do brani, e ła Tigre di Cremona Mina, che co' Riccardo canta Amore, brano che gerà stà xà publicà vinti ani prima da l'autor de ła canson Maurizio Monti.
Ianxonta, Riccardo, 'ntel 1995 gà cantà tre canson, cołone sonore del film Toy Story, da łù tradote in itałian: Hai un amico in me ("You Got a Friend in Me"); Che strane cose ("Strange Things") e Io non volerò più ("I Will Go Sailing No More").
'Ntel 2006 el xe stà condanà par defràudo fiscałe in Fransa[1].
'Ntel 2009 el gà cantà ne l'ultimo disco de Claudio Baglioni "Q.P.G.A.", ne ła trasa "L'incontro".
De recente, 'ntel 2013 el gà partesipà come "couch" a ła trasmision che serca xovani tałenti "The Voice of Italy", in conpagnìa de Raffaella Carrà, Noemi, e Piero Pelù. Un programa che come dise łù, ghe gà fato ben e ghe insegnà un mucio ma che al steso tenpo gà mostrà ła so emosion e ła so particołàr sensibiłità.
Discografia itałiana[canbia | canbia sorxente]
Cocciante gà a l'ativo 'na vasta discografia in itałian, ma el gà anca prodòto canson in fransexe e spagnoło.
33 xiri[canbia | canbia sorxente]
- Setenbre 1972 - Mu (RCA Itałiana DPSL 10549; ristanpà 'ntel 1978 co' busta ugnoła, PL 31352 e da nòvo 'ntel 1988, NL 71913)
- 1973 - Poesia (RCA Itałiana DPSL 10578)
- 1974 - Anima (RCA Itałiana TPL 1-1060)
- Giugno 1975 - L'alba (RCA Italiana TPL 1-1167)
- 1976 - Concerto per Margherita (RCA Itałiana TPL 1-1220)
- 1978 - Riccardo Cocciante (RCA Itałiana PL 31332)
- 1979 - ...E io canto (RCA Itałiana PL 31421)
- 1980 - Cervo a primavera (RCA Itałiana PL 31546)
- 1981 - Q Concert (con Rino Gaetano e New Perigeo) (RCA Itałiana PG 33417)
- 1982 - Cocciante
- 1983 - Sincerità
- 1985 - Il mare dei papaveri
- 1986 - Quando si vuole bene
- 1988 - La grande avventura
- 1991 - Cocciante (conosciuto anche come Se stiamo insieme)
a, PL 31352 e da nòvo 'ntel 1988, NL 71913)
- 1973 - Poesia (RCA Itałiana DPSL 10578)
- 1974 - Anima (RCA Itałiana TPL 1-1060)
- Giugno 1975 - L'alba (RCA Italiana TPL 1-1167)
- 1976 - Concerto per Margherita (RCA Itałiana TPL 1-1220)
- 1978 - Riccardo Cocciante (RCA Itałiana PL 31332)
- 1979 - ...E io canto (RCA Itałiana PL 31421)
- 1980 - Cervo a primavera (RCA Itałiana PL 31546)
- 1981 - Q Concert (con Rino Gaetano e New Perigeo) (RCA Itałiana PG 33417)
- 1982 - Cocciante
- 1983 - Sincerità
- 1985 - Il mare dei papaveri
- 1986 - Quando si vuole bene
- 1988 - La grande avventura
- 1991 - Cocciante (conosciuto anche come Se stiamo insieme)
CD[canbia | canbia sorxente]
- 1988 - Mu (RCA Itałiana ND 71913; ristanpa del 33 giri del 1972)
- 1993 - Eventi e mutamenti
- 1994 - Il mio nome è Riccardo
- 1994 - Un uomo felice
- 1997 - Innamorato
- 1998 - Istantanea
- 2001 - Notre-Dame de Paris
- 2002 - Notre-dame de Paris live Arena di Verona
- 2005 - Songs
- 2006 - Tutti i miei sogni
- 2007 - Giulietta & Romeo
45 xiri[canbia | canbia sorxente]
- 1968 - So di una donna/ Due come noi (RCA Talent, TL16; publicà come Riccardo Conte)
- 1971 - Down memory lane/Rhythm (Delta, ZD 50158; publicà come Richard Cocciante)
- Ottobre 1972 - A Dio/Uomo (RCA Itałiana PM 3679; publicà come Richard Cocciante)
- 1973 - Decisamente tu/Lila (RCA Itałiana PM 3707)
- 1974 - Bella senz'anima/Qui (RCA Itałiana TPBO 1049)
- 1975 - L'alba/Vendo (RCA Itałiana TPBO 1144)
- 1976 - Margherita/Primavera (RCA Itałiana TPBO 1243)
- 1978 - A mano a mano/Storie (RCA Itałiana PB 6137)
- 1979 - Io canto/Il treno (RCA Itałiana PB 6278)
- 1980 - Cervo a primavera/Il sufflè con le banane (RCA Itałiana PB 6488)
Note[canbia | canbia sorxente]
(Riccardo Cocciante condanà par defràudo fiscałe)
Bibliografia[canbia | canbia sorxente]
- Pierguido Asinari, Riccardo Cocciante. 1971-2007. Dalla forma canzone al melodramma, Roma, Editori Riuniti, 2007
- Autori Vari (a cura di Gino Castaldo), Enciclopedia della canzone italiana, editore Armando Curcio (1990); alla voce Cocciante Riccardo, di Ernesto Assante, pagg. 408-409
- Autori Vari (a cura di Enrico Deregibus), Dizionario completo della canzone italiana, Giunti editore (2006); alla voce Cocciante Riccardo
Altri progeti[canbia | canbia sorxente]
- Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Riccardo Cocciante
- Su Wikiquote ghe xe dełe citasion de o su Riccardo Cocciante


text:
Osèano Atlàntego
L'Osèano Atlàntico el xe el secóndo osèano de ła Tera, e el cuerde sérca el 20% de ła superficie.
El xe dełimità a òvest dal continente american (da ła banda setentrional co ła Mèrica del Nord, da qûeła meridional co ła Mèrica del Sud) e a est da l'Europa e da l'Àfrica[2], a sud da el continente antartico [3].
El meridian 20°E[4] ło separa a est da l'Osèano Indian; cheło 67°W[5] ło separa a ovest da l'Osèano Pasìfico.
El łimite osidental del'osèano int'el arsipełago de ła Tera del Fógo el xe in corispondensa de el Pasajo de Drake.
A nord el xe cołegà co el Mare Jasal Àrtico, da el qûal ło separa na łìnea convensional che ła va da ła Groenlandia fin a el arsipełago de łe Spitzbergen[6] e n'altra łìnia convensional che ła va da łe Spitzbergen a ła banda setentrionae de ła Norvegia[7].
Inóltra existe anca de łe conesioni artificiali co staltri osèani:co l'Osèano Pasìfico par banda de el Canal de Panamá [8], e co l'Osèano Indian par banda del canal artificial de Suez[9].
El nome de l'osèano, el riva da ła mitołogìa greca, el signìfica "Mar de Atlante".
Giografìa fixega[canbia | canbia sorxente]
Sto osèano el òcupa un basin a forma de "S", slongà inte ła diresion nord-sud. El xe dividést in do sesion prinsipałi, l'Atlàntico del Nord e l'Atlàntico del Sud, da corénti equatoriałi a sérca 8° de latitùden nord.
L'Osèano Atlàntego, specie nea parte setentrionàe, el presenta coste iregolari con molte baie, golfi e comunicasiòn con altri mari. Tra sti ultimi ghe xe ad ovest el Mar dei Caraibi, el Golfo del Mèsico, el Golfo de San Lorenso, ea Baia de Hudson e ea Baia de Baffin[10], e ad est el Mar Mediteraneo, el Mar Negro, el Mar Seltego, ea Mànega , el Mare del Nord, el Mar Bàltego, el Mare de Barents, el Mare de Norveja e el Groenlandia.
Idrografia[canbia | canbia sorxente]
L'osèano propriamente dito el coerxe un'area de sirca 82 362 000 km² (pari a 8 olte quea de l'Europa), che riva a 106 450 000 km² se se toe in considerasiòn anca i so mari adiacenti.
L'Atlàntego el coerxe el 20% dea superficie dea Tera, e'l xe secondo solo al Pasìfego come grandessa. Le tere ocupàe dal bacino idrogràfego de l'Atlàntego e amonta a cuatro olte quee del Pasìfego o de l'Indiàn.
Ea larghessa de l'Atlàntego ea varia tra 2 848 km nel ponto pi streto, tra el Brasil e ea Liberia, fin a 4 830 km tra i Stati Uniti e l'Africa setentrionàe.
Ea profondità media de l'Atlàntego ea xe de 3 926 metri, ridota a 3 332 se se toe in considerasiòn i mari adiacenti.
Ea profondità majore a xe de 8 605, ragiunta nea Fossa de Milwaukee, vissìn a Porto Rico.
El volume de l'Osèano Atlàntego el xe de 323 600 000 km³, e de 354 700 000 km³ considerando anca i mari adiacenti.
E linee de costa de l'Atlàntego e riva in totale a 111 000 km.
Isole[canbia | canbia sorxente]
E pi grande isole de l'Atlàntego e xe ea Groenlandia, ea Tera de Baffin, l'Islanda, Teranova, ea Gran Bretagna, l'Irlanda, Cuba ed Hispaniola.
Tra cuee picenine se segnala e Ìxołe Canarie, e Azore, e isole del Cao Verde, e Bermuda, e Isole Madeira, e Isole Falkland, l'isola de Ascension, Sant'Elena, Tristan da Cunha, e tute e isole minori dea regiòn caraibica (Bahamas, Martinica, Barbados ecc.).
Note[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Abiso Milwakee inte ła Fosa de Portorico
- ↑ ma do dei só mari adiasénti, el Mar Mediteràneo e el Mar Negro i bagna anca l'Àxia.
- ↑ Secondo serti giografi el riva soło che al parałeło 60°S, oltre del cual se pasa a l'Osèano giasal Antartego dito anca Osèano Austral
- ↑ in corispondensa del Cao de Bóna Speransa
- ↑ in corispondensa del Cao Horn
- ↑ el limite setentrional de el Mar de Groenlandia.
- ↑ el limite setentrional de el Mar de Norvegia.
- ↑ che el xe rénteghe a l'equador, inte l'istmo che el łiga le do Mèriche
- ↑ che el coƚega in realtà el Osèano Indian co el Mar Mediteràneo.
- ↑ considerando el osèano estexo fin a el continente antartego anca el Mare de Weddell


text:
Proverbio
Al proverbio ( la 'l latin proverbium) al è na massima che la à inte norme, judiži, detami o consilji esprimesti in modo curt e, tante olte, come metafora, e i è stati cavadi da la esperjenža comun.De solito i riporta na verità (o quel che la đent la pensa che al sie vera): se diss difati che i proverbi i è fruto de la sageža popolar o de la cosideta "filosofia popolar"[1], ma ghe n'è chi che 'l diss che altro no i è che la version codificada de loghi comuni. I pol contegner similitudini. Metafore e similitudini le gnen ciapade da usi, costumi, legende de la popolažion che la à inventà al proverbio ma tanti i è comuni a parlade diverse.
In ogni caso, i representa pur senpre an patrimonio cultural da difender e da salvaguardar, da' che i ne assa an segn de epoche passade, e i ne indica la strada che i à fat i nostri avi.
Al studio de i proverbi al se ciama paremiologia.
Indice
A[canbia | canbia sorxente]
- A dugar co 'l fogo, prim o dopo se se scota.
- Al can che baja no 'l morž.
- Al can de do paroi al mor da fan.
- Al Diaol al insegna a far le pignate, ma no i querci.
- Al lupo al perž al pel ma no al vižio.
- Al on al propone, Dio al dispone.
- Al tenp e la mort i ne guasta i disegni, e ne toca star fermi co i nostri ordegni.
B[canbia | canbia sorxente]
C[canbia | canbia sorxente]
- Chi che al fa da sé al fa da re.
- Chi che al scanpa al perž la banca, e chi che ghe sa far al se la fa dar.
- Co 'l ingegno e co 'l ingano se passa fora mež al ano, co 'l ingano e co l'arte se passa fora quelaltra parte.
D[canbia | canbia sorxente]
E[canbia | canbia sorxente]
F[canbia | canbia sorxente]
G[canbia | canbia sorxente]
H[canbia | canbia sorxente]
I[canbia | canbia sorxente]
L[canbia | canbia sorxente]
- La erba de 'l vesin la è senpre pì fresca.
- La union la fa la forža.
- Le pjante se pol piegarle infin che le è pižole
- La madre de i stupidi la è senpre piena.
M[canbia | canbia sorxente]
N[canbia | canbia sorxente]
- na pjoa de stajon la val de pì de 'n car de oro de 'l paron.
- Non ghe n'è pedo sordo de chi che no ol sentir.
- No desmissiar al can che dorm.
O[canbia | canbia sorxente]
P[canbia | canbia sorxente]
Q[canbia | canbia sorxente]
R[canbia | canbia sorxente]
- Ride polito chi che ride par ultimo.
- Rosso de sera, bon tenp se spera. Ross de matina, al brut tenp al se ravesina.
S[canbia | canbia sorxente]
T[canbia | canbia sorxente]
U[canbia | canbia sorxente]
V[canbia | canbia sorxente]
Z[canbia | canbia sorxente]
Voci colegade[canbia | canbia sorxente]
- Aforisma
- Citažion
- Frasi fate
- Paremiologia
- Meteorognostica (Proverbi meteorologici)
Note[canbia | canbia sorxente]
Altri progeti[canbia | canbia sorxente]
- Su Wikiquote ghe xe dełe citasion de o su proverbi veneti
- Su Wikiquote ghe xe dełe citasion de o su proverbi italiani


text:
Curlandia
La Curlandia (in leton Kurzeme, in todesco Kurland, in polono Kurlandia) la xe na rejon storega de l'area baltega chiapada intra l'atual teritorio de la Łetonia. Pa'l passà ła costituiva na provinzia del Stado dei Cavalieri Teutoneghi de la Livonia (ca 1200-1500), in sevito el xe stà un dogado entro de la Confederazion Polono-Lituana, e na provinzia de la Rusia Imperial.
Indice
Zeografia e clima[canbia | canbia sorxente]
El confin nord-oriental de la Curlandia el jera signà dal fiume Dvina, che el la separava dai distreti de la Latgalia (che ai tempi de l'Impero Ruso la jera parte de la provinzia de Vitebsk) e da la Livonia. A nord la jera delimità dal Golfo de Riga, a òvest dal Mar Baltego e sud la confinava co la Prusia oriental e col distreto russo de Kovno.
La superfice la xe pari a 27 286 km², dei quai 262 km² i xe de aque interne. El teritorio el xe pian co dólse ondułasion e łe coste łe xe piane e pałuóxe, l'interno el xe costituìo da cołine e da xone cuerte da foreste. Łe xe anca prexénte xone ùmede e łaghi. L'altitùdene no la supara i 232 metri sul nivel del mar.
El pian de "Jelgava" el divide el teritorio in do bande
- zona ocidental, intrante e densamente popolada, a l'ecezion del nord
- zona oriental, manco fèrtiłe e manco popolada
I fiumi che i traversa ła xona łi xe pi de sénto ma de sti qua sol 3 i xe navegàbiłi: il Daugava, il Lielupe e il Venta. Tuti i core verso nord-òvest e i desboca sul Mar Bàltego L' ocupasion prinsipałe ła jera, pa'l pasà, l'agricoltura, e łe colture pi grande łe jera de formént, orxo, véna, biava, siala, lin, e patate
Popolazion[canbia | canbia sorxente]
La popolazion ła jera de 619 154 abitanti inte'l 1870, e de 674 437 inte'l 1897. EL 79% de ła popołazison el jera de etnia letona, l'8,75% todeschi, 1,7% russi e l'1% respetivamente poloni e lituani. Ghe jera, tra l'altro un 8% de zudii e qualche livon El 75% de ła popołasion ła jera protestante, el resto el jera catolico o ortodosso.


text:
Provincia de Bułogna
Ła Provincia de Bołogna xe 'na provincia de ł'Emilia-Romagna de oltre 940 000 abitanti.
Ła confina a nord co' ła Provincia de Ferara, a est co' ła Provincia de Ravena, a sud co' ła Toscana (Provincia de Firense, Provincia de Prato e Provincia de Pistoia) e a ovest con ła Provincia de Modena.
Giografia[canbia | canbia sorxente]
Ła provincia de Bołogna ła conprende ł'Emilia sud-orientałe e sete comuni el cui teritorio el xe intieramente conprexo 'nte ła rejon storego-giografica deła Romagna: Borgo Tosignan, Casalfiumanese, Castel del Rio, Doza, Fontanelice, Imoła, Mordano.
El teritorio provinciałe el se estende prinsipalmente in pianura e in cołina (ła montagna ła ocupa el 21,3% deła provincia, contro 'na media rejonałe del 25%).


text:
Togo
El Togo xe un paexe de l’Africa Oxidental.
El confina col Ghana a ovest, co el Burkina Faso a nord e col Benin a est; el ga na costa so l’Oxeano Atlantico a sud.
Indice
Giografia[canbia | canbia sorxente]
El Togo el ga na superfisie de 56 785 km².
No ghe monti alti. El Pic Baumann, co i so 986 metri, l’è la colina piasè alta del paexe.
La costa l’è paludosa e ghe anca de le lagune.
I fiumi piasè importanti ie l’Oti, che va a finir in Ghana, e el Mono.
La majoria del teren l’è savana.
Storia[canbia | canbia sorxente]
Antighità[canbia | canbia sorxente]
Da ricatamenti archeologici, se sa che le popolasion tamberna xe la piasè vecia. No ghe documenti prima de l’arivo de i europei.
I portoghesi xe rivà in Togo nel 1490. I europei xe rivà a la fin del secolo XV e i gha scominsià el marca dei sciavi.
I ewe e i mina xe rivà da la Nigeria nel secolo XVIII.
Modernità[canbia | canbia sorxente]
La colonizaxion la scominsiò nel 1884, co i todeschi gha fondà el protettorato del Togoland. I todeschi gha lavorà par modernizar la coltivasion del cacao e del coton.
La colonia la durò pochi ani, parchè i todeschi, dopo la prima guera mondial, gha dovesto dar le colonie a i inglexi e a i francexi.
I do grupi piasè importanti, i mina e i ewe, gha vissù la colonizasion in maniera diversa. I mina, che xera xà in contato co i europei prima de la colonia, iera contenti del governo britanico. I ewe i sa sentio taja fora da le decisioni politiche e, piasè tardi, da la decision del Togo inglexe de tacarse al Ghana.
Indipendensa[canbia | canbia sorxente]
El Togo xe indipendente[3] dal 1960.
El primo presidente l’è stà Sylvanus Olympio. La democrasia, parò, no l’è durà tanto: Olympio gavea rifiutà de metar ne l’esercito nasional i veterani de l’esercito francexe. Nel genaro 1963 i militari gha fato el primo colpo de Stato africano, i gha atacà el palazo presidentiale e copà el presidente.
El fratel del presidente, Nicolas Grunitzky, gha ciapà el so posto.
Nel 1967, el sergente Etienne Eyadéma gha fato n’altro colpo de Stato e sa meso al posto del presidente. El gha dichiarà el partito unego, nasionalizà tute le industrie e ordinà a i togolesi de verghe solo un nome african, lasando da parte i nomi cristiani o europei. Eyadéma l’era un totalitario che no ghe pensaa do volte a copar i so nemici.
Nel 1993, a le prime elezioni multipartitiche, Eyadéma diventò el presidente eleto con el 93% de i voti.
El presidente morì el 5 febraro 2005.
Fambare Ouattara Eyadéma, fiol del vecio presidente e capo de l’esercito, se fato proclamar presidente da un parlamento soto controlo militar. Dopo le proteste internasionali, el novo presidente s’a presentà a le elezioni nasionali nel avril 2006 e, dopo verghe cambià tuti i risultati, s’à fato proclamar presidente n’altra volta.
Giografia politega[canbia | canbia sorxente]
La cavedal xe Lomé, su la costa de l’Oxeano Atlantico.
Popolasion[canbia | canbia sorxente]
El Togo el gha sete milioni de abitanti.
Etnie[canbia | canbia sorxente]
Anca se el paese l’è picoleto, en Togo ghe xe 45 etnie.
Le piasè grande xe i ewe (46%), i kabye (22%), i uachi, i mina e i mossi.
Religion[canbia | canbia sorxente]
La majoria de i togolesi i pratica el vudu, na religion tradisional che cree ne i dei che vive ne i boschi, ne le acque, e ne i ogeti.
Un terso de la popolazion xe cristian (i catoleghi el 22%), e ghe un 18% de musulmani.
Etimologia[canbia | canbia sorxente]
El nome vien da la lengoa ewe, e vol dir "ndar a l’acqua".


text:
Tràfego (economia)
El tràfego (ancuo el xé intrà 'ntel vèneto anca el tèrmine itałian comercio), chel xé cronpar e vénder robe vałutarie o de consumo, mòbiłi o imòbiłi, el xé na de łe atività prinsipałi su ła qual, da sénpre, se baxa l'economia. 'Ntei sècołi, el tràfego el ga subio desferénti evołusion fin a rivar, grasie a ła crésita post-industrial, al'espansion de ancuo che ła covre tuto el mondo e no ła ga confini. Có el tràfego el se svolxe infrà nasion desferénti parlémo de esportasion e inportasion.
El xé dónca el mercà - el raporto infrà domanda e oferta - a darghe, anca in sto caxo da sénpre, łe lege fondamentałi, lege che łe xé stae teorixae dai prinsipi in manièra scientìfega, 'ntei ténpi moderni, dal'economista scosexe Adam Smith.
El tràfego in Itałia el xé gestio in via primaria dal Dlgs 114/98: sto decreto legislativo el cata tre tipi fondamentałi de tràfego: queo in séde fisa, łe forme speciałi de véndita (spazzi de drénto, a mexo de paramenti automàtisi, per corispondénsa, tełevixion o altri sistemi de comunicasion, tràfego ełetrònego e indove i consumatóri i vive) e queo su àrea pùblica. El tràfego in sede fisa el contien per exénpio supermercai, pìcołi negosi... Queo su àrea pùblica robe come łe bancarełe dei mercai de quartièr, łe bancarełe de łe fière... In tuti sti caxi, per poder covrir el tràfego bixogna averghe na łicénsa, dita deciarasion de inisio atività (DIA), acordada dal comun.
Cołigà per forsa a ła destribusion, o redestribusion del vadagno, el tràfego - speso asocià al consumismo e al liberismo - el ga visto inpisarse ed raforsarse, conl'intrada 'ntel III miłenio forti moviménti de anti-globalizasion o nova globalizasion che ła vol stabiłir de novo ténpi, modi e prospetive future de sto inportante setor del'economia. In sta ciave, łe se ga moltiplicae 'ntei ùltimi ani del '900 łe inisiative de tràfego equo-solidal e alternativo.
Istoria[canbia | canbia sorxente]
Ghe xé testimonianse che'l tràfego a granda scała el ghe gera xà 150 000 ani fa[1]. Durante l'età de ła Piera i òmeni i se scanbiava robe de sèłexe e osidiana. L'introdusion del scheo el ga dà un grando agiuto al scanbio de robe, perché el xé el più pràtego da spostar, anca se el xé sogeto a canbiaménti de vałor come l'inflasion. I primi grandi mercanti che cognosémo in Osidente i xé i Fenici, chei xé rivai anca 'ntel Mar del Nord, parténdo dal Libano. El bixogno de particołari béni e prodóti el ga spinto łe nasion a domandarli a altre, qualche volta co ła forsa: tràfego e guera i xé sénpre stai cołigai. Serte àree łe se ga spesałixae in un serto tipo de prodoto: per exénpio l'Egito e ła Siciłia i gera i granari de na bona parte de Europa, xà prima del dominio de Roma; dal Nord Europa i vegniva metałi e l'anbra del Mar Bàltego; per i béni de łuso i domandava al'Axia Oriental e al'Africa subsahariana, da indove i vegniva robe come avorio, incenso e spesie che in Europa no ee se podeva catar. Inportante ła xé anca ła via de ła seda che ła gera un insieme de rote de carovane che łe portava ła seda da ła Cina al'osidénte.
Col'inisio del Alto Medioevo l'Europa ła se ga tagiada via dai grandi tràfeghi internasionałi. I Àrabi i ga mantegnùo vive łe rote e daspò Costantinopoli ła xé deventada nodo fondamental de łe rote che łe cołigava Est e Ovest, grasie a ła sóa poxision infrà Europa e Axia. Ła renàsita dei tràfeghi del Baso Medioevo ła xé testimoniada da łe Repùbliche Marinare e da ła Łiga Anseàtica del Nord Europa. Co ła decadensa del'Inpero Bizantin, in particołar Venesia ła ga scomensà a controłar el Mediteraneo e i béni chei ghe girava, ma ła crésita dei Turchi e, soratuto, ła scoverta de ła Mèrica (1492) i ga revołusionà sta situasion. Ła nàsita de łe rote oseàniche łe ga permeso de averghe i béni a presi menóri, scansando tute łe dogane che ghe gera in mexo: el Mar Mediteràneo el perde inportansa almanco fin a có i ga verto el Canal de Suez (1869). 'Ntel XVI sècoło łe nave de portoghéxi e spagnołi łe xé 'ndae vanti a strasportar prodóti nóvi e veci e anca s-ciavi per i osèani, soratuto queo Atlàntico. In Mèrica, Africa e Axia łe xé nasùe paréce cołonie per scopi de tràfeghi. Anca i Ołandexi e i Inglexi i ga fato cołonie e tràfeghi e ghe xé da recordar łe famoxe conpagnie de łe Indie (XVII sècoło). In sti ténpi, prima Sibilia, Lisbona e Anversa (indove ła xé nasùa ła prima borsa) e daspò Amsterdam, łe xé deventae sità riche e inportanti grasie ai tràfeghi e a łe atività che i revarda.
Ła fondasion del'inpero cołonial e i tràfeghi i ga permeso al'Inghiltera de deventar ła magior potensa mondial per squaxi dó sècołi. A ła fin de ła prima guera mondial i Stati Unìi i ga tólto sto róło, che i ga mantegnùo anca daspò ła crixi del 1929, che ła ga dà na batosta ai tràfeghi mondiałi. Xà 'nte ła seconda guera mondial parece nasion łe se xé acordae per stabiłir ła połìtega econòmega internasional; 'ntel 1947 23 stati i ga fato el General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) per favorir el tràfego łìbero. Parece organixasion fra nasion nasùe 'ntel pasà sècoło (come Union Europea, NAFTA, ASEAN...) łe ga el scopo de agiutar i scanbi infrà łore.
Fonte[canbia | canbia sorxente]
- ↑ Watson, Peter (2005). Ideas : A History of Thought and Invention from Fire to Freud. HarperCollins. ISBN 0-06-621064-X. Introdusion.