text:
TAMBULUISENU KU TSILIELA CAVO | ENOKE
‘Ua Ile Njambi ku Mutima’
ENOKE ua yoyele miaka ya yingi. Ci hasa ku tu kaluuila ku ivuisisa, vunoni yala uaco ua yoyele noho ua puisile miaka 365. Vulahe vua muono ueni ku vu setekesa ku ku yoya ca ntsimbu ino, vu heta ku mazimo a uana a ku isuala cikuma! Vutuhu ngoco ikeye ka kulupile. Miaka 5.000 ya ku nima, vantu va yoyele miaka ya yingi ku hiana lelo lino. Mua semukile Enoke, Andama, yala ua katete, tele na yoya miaka i tuvakana 600, kaha Andama ua yoyele naua miaka 300! Vamo vatekulu va Andama va yoyele miaka ya yingi ku hiana ikeye. Ngeci Enoke mua kele na miaka 365, tele a ci li mukuendze ua ci lisupile na miaka ya yingi. Vunoni ka yoyele miaka yaco.
Enoke ua kele mu vusonde. Singaniekenu Enoke a li na ku tina a tonda kua ku vanda vantu va li na vutenu vueni muomu va mu vuile a ambulula muzimbu ua Njambi. Vihanga viavo via pihilile cikuma. Muomu va mu zindile. Va mu zindilile kumo na Njambi yeni kaha ka va tondele muzimbu ua kele na ku ambulula. Mu ku linga ka va uanene mua ku tsihila Njambi ya Enoke, Yehova, ngeci va tondele ku tsiha muntu ueni! Halumo Enoke uomine mutima nga tangua a ka mona naua vusoko vueni. Vuno ua singaniekele hali mpueyeni na vana veni va vampuevo ni muneni Metusela ni mutekulieni Lameke? (Njenisisi 5:21,23,25) Vuno ka ka yoyo naua?
Mbimbiliya ka ya handekele cikuma via Enoke. Va mu tumbula lika ku mikanda itatu ya mu Mbimbiliya mu vuihi. (Njenisisi 5:21-24; VaHevelu 11:5; Yunda 14, 15) Vutuhu vinimbu via vindende lika via handeka hali ikeye, eyi mizimbu i va soneka ye ku tua cimo ceke ci tu kuasa ku tantekaya ou yala ua lutsilielo lua kama. Nenu mua pua mutue ua ndzivo ni? Mua hitaho laza mu visoti omo lia ku hakuila vuviuke ni? Nga cili, kaha mu hasa ku lilongesa via vingi ku lutsilielo lua Enoke.
“ENOKE UENDELE HAMO NA NJAMBI”
Mua semukile Enoke vupi tele vua lilanesa ha mavu. Tunde hali Andama na ha ku semuka ca Enoke mua hitile mazimo 7. Mua vusunga vantu tele va ci li mu hiehi na muvila ua ku tantuluka uva kele nao laza Andama na Eva. Ngeci vantu kasi va yoyele miaka ya yingi. Vunoni vilinga via mazilo na ku lemesa ca makuli tele via lana. Ku litsihanga ca lanene. Vukenia vuaco vua putukile mu lizimo lia mu civali, omo Kaini ua tsihile ntsongo yeni Avele. Kua kele naua umo ua semukile mu cikota ca Kaini ua lihalesele omo lia ku pua cikenia na ku lingula ku hiana Kaini! Kaha mu lizimo lia mu citatu, kua livuezele naua vupi vukuavo. Vantu va putukile ku tumbula lizina lia Yehova vunoni kati na vutumbe vua ku mu lemesa. Ci moneka ngecize va kele na ku pangesa lizina lia Njambi lia ku lela, mua kasahuntu.
Ku ntsimbu ya Enoke ku lemesa ca makuli ca tsimanene kaha tele ci li ha ntuitui. Omo Enoke ua kolele ua pandele ku lihanguila. Vuno neni a likovelesa mu vilinga viaco? Ni ua lihakeleko ku tonda Njambi ua vusunga Yehova, ua tangele melu na mavu? Ci tava ua komokele cikuma mua vuile via kutsa ca Avele, yala u va tsihile omo lia ku lemesa Yehova mu njila ya tonda. Enoke neni ua hanguile ku lemesa Njambi. Njenisisi 5:22 nguayo: “Enoke uendele hamo na Njambi.” Aa mezi a tepesa Enoke ha kati ka vose vakua mavu ku ntsimbu ize, ikeye ua puile mukua Njambi. Ikeye yala ua katete i va tumbula mu cifua eci mu Mbimbiliya.
Eci cinimbu ca mu Mbimbiliya ca handeka naua nguaco, Enoke ua tualeleleho ku enda na Yehova mu nima ya ku semuka ca muneni Metusela. Tu hasa ku singanieka Enoke na pu mutue ua ndzivo tele a lingila ku puisa miaka 65. Ua kele na mpueyeni, vutuhu ka va mu tumbuile mu Mbimbiliya kaha ua kele na “vana va vamala nava va vampuevo” ka tu tantekeya vangahi. Nga cisemi ua yala a likuata vusumba na Njambi oku a lela vana, mua vusunga na pande ku va niunga mu njila ya lema Njambi. Enoke ua tantekeyele ngecize Njambi ua tondele a kale lika na mpuevo umo. (Njenisisi 2:24) Mua vusunga ua lihakeleleko ku longesa vana veni via Yehova Njambi. Vika viezilemo?
Mbimbiliya ka ya hanene mizimbu ya yingi ha cimpande eci. Ka ya handekele na vimo viahi ha lutsilielo lua Enoke muana Metusela, ua yoyele miaka ya yingi cikuma ngue mu ya muesa Mbimbiliya, kaha ua yoyele na ku Livazi lia kama. Vunoni Metusela ua semene muana ua lizina Lameke. Lameke ua yoyele mu ntsimbu imo na kukueni Enoke miaka i tuvakana cihita. Kaha Lameke neni ua muesele lutsilielo lua kama. Yehova ua huiminine Lameke ku tumbula vupolofeto vua ku semuka ca muneni Noa, kaha vupolofeto vuaco vua lipuisilemo mu nima ya Livazi. Noa neni ua puile ngue kukuluila yeni Enoke, muomu uendele na Njambi kaha va mu tepesele ku vakua vupi. Vutuhu Noa ka tantekeyele Enoke. Kasi Enoke ua mu silile lungano lua cili. Ci tava Noa ua lilongesele via Enoke kuli Ise Lameke, ni kuli kukueni Metusela ni halumo kuli Yalende, ise ya Enoke, ua tsile tele Noa a li na miaka 366.
Aci singaniekenu ha ku litepa ca kele ha kati ka Enoke na Andama. Andama vutuhu ua puile ua ku tantuluka ua vulumuine kuli Yehova kaha ua tambuisa vana veni lisino na tuyando. Enoke co, vutuhu ka puile ua ku tantuluka kasi ua likuatele vusamba na Njambi kaha ua sililile vana veni vusuana vua lutsilielo. Andama mua tsile Enoke tele a li na miaka 308. Vuno Andama kavikoka mua tsile va liniengeleye ni? Ka tu tantekeya. Vunoni muose omuo mu via fuile, “Enoke uendele hamo na Njambi.”
Nga nenu mua pua mutue ua ndzivo, mu hasa ku lilongesa vimo ha lutsilielo lua Enoke. ca pua ca seho ku niunga vusoko vuenu ku muvila, vunoni ca hiana seho ku va longesa na ku tuamena ku via Njambi. (1 Timoteo 5:8) Mu ka hasa lika ku lingamo ku hitila mu vihandeka na vilinga vienu. Nga mu hangula ku enda na Njambi ngue mua lingile Enoke, mu ka tavesa Njambi a mi tuamenene mu muono uenu, kaha mu ka sila vana venu vusuana vua cili. Lungano lu va ka hasa ku temunuina.
ENOKE “UA ZIMBUILE VUPOLOFETO VUA AVA”
Mua vusunga, Enoke ua livuile vulika ha kati ka vantu va ku hona lutsilielo ha mavu. Vuno Njambi yeni Yehova ua mu tantekeyele ni? Ua mu muene. Kaha lia hetele litangua omo Yehova ua handekele na ngamba yeni ua vuoloke. Njambi ua lekele Enoke umo muzimbu ua pandele ku ambuluila vantu va ku matangua aze. Ikeye ua puisile Enoke kapolofeto, muzimbu ueni ukeuo ua katete ua soloka mu Mbimbiliya. Tu li na vusunga vuaco muomu Yunda, muanaye ya Yesu ua ha mavu, va mu huiminine ku soneka mezi a Enoke a vupolofeto mu nima ya vihita via miaka via hitilemo. *
Vupolofeto vuka Enoke ua zimbuile? Ua zimbuile ngueni: “Talenu, Muangana [Yehova] neza na makulukazi a engi a veni vakua ku lela, mu ku sompesa vose na ku hisa vose va sahula Njambi omo vilinga viavo viose via ku sahula, vize vi va lingile na ku sahula Njambi, omo viuma viose via vikalu vakua kasahuntu va vi handeka mu ku amba Njmbi.” (Yunda 14, 15) Nga mu tala vuino ha mezi a handekele Enoke a muesa ngue via hitile laza, ngue Njambi na puisilemo vupolofeto vuaco. Cingi ca vupolofeto vua hateleko va vu sonekele mu cifua cimo. Omo lia vika? Muomu kapolofeto ue ku handeka cuma ci ka lipuisamo mpundu, ngeci ue ku soneka mu cifua ci muesa ngue via lipuisamo laza!
Vati ca fuile kuli Enoke ku leka uze muzimbu ku vantu, halumo mu ku u ambuluila ku vose va pandele ku u halakana? Aci singaniekenu ha ntsindo ya muzimbu ua handekele, ua tumbuile lu uana lizi ku “sahula” mu ku soluela vantu, vilinga viavo, na cifua ci va kele na ku muenamo vilinga viavo. Ovu vupolofeto vuaco vua mamuine vantu va yoyele ku ntsimbu ize tunde ha ku tuhuka mu Endene, kaha vupi vuavo vua kele na ku livuezelela ntsimbu yose. Mavu a ku ntsimbu ize a lavelele ku nonga cao omo Yehova ue ku izile na “veni va ku lela”, ni nguetu, civunga ca tungelo va ngolo va muilu, linga va ku a nongese. Enoke ua ambuluile ou muzimbu uaco lika lieni ca ku hona vuoma! Halumo Lameke ku vunike ua komokele ku simpa ca kukueni mua kele na ku ambulula. Nga cili, kaha tua tantekeya omo lia vika.
Lutsilielo lua muesele Enoke lu hasa ku tu lingisa ku lihula nga tue ku mona ano mavu ngue mue ku a muenamo Njambi. Cize ku sompesa ca ambuluile Enoke na ku simpa cose; ca kuata na ku mavu ano ngue mu ca puile ku matangua a Enoke. Mua vusunga Yehova ua nehele Livazi lia kama ku matangua a Noa, mu ku puisamo muzimbu ua ambuluile Enoke. Vunoni cize ku nongesa caco ca pua cimueso ca ku nongesa ca kama ci li mu hiehi. (Mateo 24:38, 39; 2 Petulu 2:4-6) Ngeci mua ku ntsimbu ize, na vuno vene Njambi na tungelo veni va ku lela tangua va ka sompesa mu vuoloke ano mavu e ku sahula Njambi. Tu vose tua pande ku hilula ha muzimbu ua Enoke na ku lekako vakuetu. Halumo vusoko vuetu na vavusamba va hasa ku tu yengula. Tu hasa ku livua vulika ntsimbu imo. Vunoni Yehova ka sile Enoke; kaha kali ka seza vangamba veni va vusunga matangua ano!
“VA AMBATELE ENOKE, LINGA KATI A MONE KU TSA”
Mu njila ika ca hetele ku kotoka ca Enoke? Ua tsile mu njila ya ku komouesa cikuma ku hiana mua kele na muono. Omo lia vika? Muomu muzimbu ua ku Njenisisi nguauo: “Enoke undele hamo na Njambi: kaha ka keleko; muomu Njambi ua mu tambuile.” (Njenisisi 5:24) Ku lutue lua ntsimbu kapostolo Paulu ua lomboluele naua ngueni: “Ha ku tsiliela va ambatele Enoke, linga kati a mone ku tsa; kaha ka va mu uanene, muomu Njambi ua mu ambatele: muomu va na zimbula vukaleho vueni ngecize ntsimbu kanda va mu ambata ua mu ile Njambi ku mutima.” (VaHevelu 11:5) Vika a lomboloka mezi a Paulu mua sonekele ngueni “va ambatele Enoke, linga kati a mone ku tsa”? Mu viMbimbiliya vimo va langulula ngecize Njambi ua tualele Enoke muilu. Vunoni kati vusunga. Muomu Mbimbiliya nguayo Yesu Kilistu ikeye ua katete ua sangukile na ku ya muilu.
Mu njila ika “va ambatele Enoke, linga kati a mone ku tsa”? Ci moneka ngue Yehova ua tualele Enoke mu tulo kavundende-kavundende noho ua tsile ca ku hona ku mu popanga. Vunoni ha katete Enoke ua tambuile “vukaleho vueni ngecize . . . ua ile Njambi ku mutima.” Mu njila ika? Ntsimbu tele kanda a tse halumo Njambi ua mu muesele cimona ca solola mavu ku lutue mu a ka pua citungu. Mu nima ya ku mona ovu vukaleho vua muesele ngecize Yehova na mu tava, Enoke ua kosele tulo va ku-tsa. Kapostolo Paulu mua sonekele via Enoke hamo na vamala na vampuevo vakua vuoloke, ua soneke ngueni: “Ava vose va tsile na kutsilielo.” (VaHevelu 11:13) Mua vusunga, vitozi veni va tondele civimbi ceni, vunoni ‘ka va ci uanene,’ halumo Yehova ua ci suekele ku tina kati va ci pangese mu ku lemesa ca makuli. *
Tu ci singaniekenu vati Enoke ua tsile ku liya na cifua ci va sonekelamo muzimbu ueni mu Mbimbiliya. Singaniekenu Enoke a tonda kua ku vanda. Na hono ku tina. Vitozi veni va mu tonda meso ngengu, omo lia muzimbu ua ku sompesa ua ambuluile. Kaha Enoke ua uana kumo kua ku vandela linga a huime kavundende, vunoni na tantekeya ngueni va mu uana ngano. Oku na lavelela ku mu tsiha mua vukenia. Ntsimbu a huimisako, a vundila kuli Njambi yeni. Kaha evua ku tula mutima na cimo ciyulo. A putuka ku mona cimona, neni a livua ngue mu a li mpundu, ku cihela ceka.
Aci singaniekenu cimona ci va mu muesele, ua muene mavu a ku lela a cili ku hiana aze a tantekeyele. Ua muene ku vuaha kuaco ngue citungu ca Endene, vunoni ka kua kele vaSelumbini va vingilika vantu ku ya mo. Mua ku sula vamala na vampuevo va li na cihindu ca cili. Vose va li mu ciyulo. Uahi ua zindile ni ku yandesa vakua ku lemesa va vusunga ngeci mua Enoke. Kaha ua livuile ngecize nkuma Yehova ua mu lema mpundu kaha tangua a ka puisamo via kulahesa. Ua kele na vusunga ngecize, cize cikeco cihela ca pande ku ka yoyela ikeye. Ntsimbu ua kele na ku mona evi viose mu ciyulo ca kama, Enoke ua fuikile meso eni na ku kosa tulo tua ku hona vilota.
Hakeho ha lengelele muono ueni, ua kosa tulo va ku tsa vunoni kasi ua kala mu visinganieka via Yehova Njambi! Ngue mua kulahesele Yesu mua kele ha mavu, ngueni ola i ku iza omo vose vaze va kala mu visinganieka via Njambi va kevua lizi lia Kilistu kaha va ka tuhuka mu vihilo, va kemuka meso avo na ku mona mavu a aha a cili.
Nenu mu tonda ku ka kalako ni? Singaniekenu ndzolela ya ku ka liuana na Enoke. Singaniekenu via ka tu leka! A ka tu lomboluela nga evi vi tua singanieka vikevio mpundu via mu solokelele ntsimbu tele kanda a tse ni kuahi. Vunoni ku li vimo vi tua pande ku lilongesa hali ikeye vuasi-vuasi mu ntsimbu ino. Mu nima ya ku soneka via Enoke, Paulu ua vuezeleko naua ngueni: “Nga ku tsiliela cahi ka tu hasa ku mu ya ku mutima.” (VaHevelu 11:6) Mua vusunga tu vose tua pande ku temunuina ku tsiliela na ku simpa ca Enoke!
^ cin. 14 Vamo vakua ku tondesesa via Mbimbiliya ve ku singaniekela nguavo Yunda ua tundisile mizimbu yaco ku limo livulu lia mizimbu ya ku tongela li va luka nguavo Livulu lia Enoke, vunoni livulu liaco kati lia ku huimina kuli Njambi va livangeya nguavo lia Enoke. Mu livulu liaco va sonekamo muzimbu ua vupolofeto vua Enoke, vunoni halumo va u tundisile kumo ka tu hasa ku nongonona vuino ntsimbu ino nga ku visoneka ni via leka u ka leke. Halumo na Yunda neni kukekuo kua uanene muzimbu uaco, ni halumo va mu lekelevio kuli Yesu ua muene Enoke ha mavu tele a cili muilu.
^ cin. 20 Njambi ua lingilemo naua mu ku suekesa mivila ya Mosesa na Yesu linga vantu kati va vi pangese mu njila ya ku pihia.
Enoke ua ambuluile muzimbu ua Njambi ku vantu va vukenia ca ku hona liova
Halumo Enoke ua kele mu hiehi na ku tsa mua vukenia omo Yehova ua mu ambatele


c: text/html

text:
OCIPAMA CEKŨI LAVALI
O Pondola Oku Kala Ndati Ekamba Lia Suku?
1, 2. Velie va kala akamba va Yehova?
HELIE ove o yongola okuti o linga ekamba liove? O pondola oku linga ukamba lomunu umue o sole. Ove u tata ciwa, kuenda eye oku tatavo ciwa. Omunu waco o kuete ekalo liwa, kuenda ovituwa viaye vi ku komõhisa.
2 Yehova Suku wa nõla omanu vamue oco va linge akamba vaye. Avirahama wa kala umue pokati kakamba va Yehova. (Isaya 41:8; Tiago 2:23) Yehova wa solelevo Daviti. Eye wa popia hati, Daviti wa kala ‘omunu umue wa sanjuisa utima waye.’ (Ovilinga 13:22) Uprofeto Daniele ‘wa soliwile calua’ la Yehova.—Daniele 9:23.
3. Momo lie Avirahama, Daviti, kuenda Daniele va kalela akamba va Yehova?
3 Avirahama, Daviti, kuenda Daniele, veya oku kala ndati akamba va Yehova? Ocili okuti Yehova wa sapuilile Avirahama hati: “Wa pokola kondaka yange.” (Efetikilo 22:18) Yehova o pondola oku kala ekamba liomanu vana va pokola kokuaye. Apata omanu a pondolavo oku kala akamba vaye. Yehova wa sapuilile ku va Isareli hati: “Pokoli kondaka yange oco ndinga Suku yene kuenje ene vu linga omanu vange.” (Yeremiya 7:23) Omo liaco, o sukilavo oku pokola ku Yehova, nda o yongola oku kala ekamba liaye.
YEHOVA O TEYUILA AKAMBA VAYE
4, 5. Yehova wa siata oku teyuila ndati akamba vaye?
4 Embimbiliya li popia hati, Yehova wa siata oku sandiliya onjila yoku “lekisa unene waye kuvakuavitima vio sungulukila.” (2 Asapulo 16:9) Kosamo 32:8, Eye wa likuminya kakamba vaye hati: “Hu longisa, hu imbaimba onumbi yonjila wenda. Hu lungula, hu imba ovaso.”
5 Kuli unyãli umue o kuete unene okuti, o yongola oku tepa ukamba wetu la Suku. Pole, Yehova o yongola oku tu teyuila. (Tanga Osamo 55:22.) Omo okuti tuakamba va Yehova, tu sukila oku u vumba lutima wetu wosi. Ndaño okuti tua siata oku liyaka lovitangi, pole, tua kolela kokuaye. Tu kuetevo ekolelo ndeli ukualosamo a kuatele. Eye wa soneha ovina viatiamẽla ku Yehova ndoco: “Omo eye o kasi kondio yange si sengiwa.” (Osamo 16:8; 63:8) Satana wa siata oku seteka ndati oku tepa ukamba wetu la Suku?
ALUNDI A SATANA
6. Nye Satana a popia catiamẽla komanu?
6 Kocipama 11 celivulu lilo, tua lilongisa okuti Satana wa lingila usuanji Yehova poku u lundila hati ohembi, kuenda hukuesungako. Momo, ka ecelele okuti Adama la Heva va nõla ovo muẽle oku linga eci ciwa ale ceci cĩvi. Embimbiliya kelivulu lia Yovi li tu longisa okuti, Satana wa lundilavo omanu vana va yonguile oku kala akamba va Suku. Satana wa popia hati, omanu va kasi lika oku vumba Suku omo liovina va tambula Kokuaye. Pole, ka va ci lingila omo liocisola vo Kuetele. Satana wa popiavo hati, o pondola oku vetiya omanu oco va yanduluke Suku. Omo liaco, tu konomuisi ovina tu pondola oku lilongisa kulandu wa Yovi, kuenda ndomo Yehova o teyuila.
7, 8. (a) Nye Yehova a yeva vutima catiamẽla ku Yovi? (b) Nye Satana a popia catiamẽla ku Yovi?
7 Helie wa kala Yovi? Eye wa kala ulume umue uwa okuti, tunde eci a kala komuenyo pa pita ale 3.600 kanyamo. Yehova wa popia hati, kotembo yaco vongongo ka mua kalele ulume umue o sokisiwa laye. Yovi wa sumbilile calua Suku, kuenda wa suvukile ovina vĩvi. (Yovi 1:8) Yovi wa kala ekamba liocili lia Yehova.
8 Satana wa lundila Yovi hati, wa kala oku vumba Suku omo liocina cimue a yonguile kokuaye. Kuenje, Satana wa sapuila ku Yehova hati: “Haveko hẽ wa vindikiya kolonele viosi oku vindikiya onjo yaye la cosi a kuete? Wa sumũlũisa upange wovaka aye, kuenje ovipako viaye via lua vofeka. Puãi imba eka liove okuti o lamba cosi a kuete kuenje eye oku [likalela] kovaso ove.”
9. Nye Yehova a ecelela okuti Satana o ci linga?
9 Satana wa lundila Yovi hati, wa kala oku vumba lika Yehova omo liovina a laikele oku tambula Kokuaye. Satana wa popiavo hati, wa laikele oku tateka Yovi oco a liwekepo oku vumba Yehova. Ocili okuti Yehova ka tavele kolondaka viaco. Pole, wa ecelela okuti Satana o seteka Yovi oco a limbuke nda wa kala ekamba lia Yehova omo liocisola o kuetele.
SATANA WA ÑUALELAPO YOVI
10. Satana wa ñualelapo ndati Yovi, kuenda nye Yovi a linga?
10 Catete, Satana wa ponda ovinyama viosi via Yovi. Noke, wa ponda apika valua va Yovi. Kuenje, ovina viosi Yovi a kuatele via kunduiwa. Noke, Satana wa ponda ekũi liomãla va Yovi lehunguhungu liofela. Pole, Yovi wa pandikisa lekolelo ku Yehova, momo “kovina evi viosi Yovi ka lingile ekandu ndaño oku vela Suku.”
11. (a) Ovina vipi vikuavo Satana a linga ku Yovi? (b) Nye Yovi a linga?
11 Satana ka liwekelepo. Momo, wa lingila usuanji Suku poku popia hati: “Lamba ekepa liaye letimba liaye kuenje eye o ku likalela kovaso ove.” Omo liaco, Satana wa veta Yovi luvei umue. (Yovi 2:5, 7) Pole, Yovi wamamako lekolelo ku Yehova. Eye wa popia hati: “Toke [ndi] fa si liweka kesunga liange.”
12. Yovi wa lekisa ndati okuti Satana ohembi?
12 Yovi ka kũlĩhĩle lacimue catiamẽla kalundi a Satana, ale esunga lieci a kalela oku tala ohali yalua. Yovi wa simĩle okuti, Yehova eye wa kala oku u kokela ovitangi viaco. (Yovi 6:4; 16:11-14) Pole, Yovi wamamako oku kolela ku Yehova. Kuenje, ka kuatele vali atatahãi, kuenda ka lekisile epela. Yovi wa kala ekamba lia Suku omo lioku lekisa ocisola kokuaye. Alundi osi a Satana a kala esanda!
13. Onima yipi Yovi a tambula omo liekolelo liaye?
13 Ndaño okuti Yovi ka kũlĩhĩle ovina via kala oku pita kilu, pole, wa amamako lekolelo ku Suku, kuenda wa lekisa okuti Satana ondingaĩvi. Yehova wa eca onima ku Yovi omo lioku kala ekamba lia koleliwa.—Yovi 42:12-17.
NDOMO SATANA A KU LUNDILA
14, 15. Alundi api Satana a siata oku lingila omanu vosi?
14 O pondola oku lilongisa ovolandu a kuete esilivilo lia velapo a pita la Yovi. Koloneke vilo, Satana wa siata oku tu lundila hati, tu kasi oku fendela Yehova omo liovina tu pondola oku tambula Kokuaye. Kelivulu lia Yovi 2:4, Satana wa popia hati: “Cosi omunu a kasi laco o ci ecela omuenyo waye.” Omo liaco, Satana ka lundilile lika Yovi, pole, wa siatavo oku lundila omanu vosi hati, vakuacipululu. Noke lianyamo alua tunde eci Yovi a fa, Satana wamamako oku lingila usuanji Yehova kuenda oku lundila afendeli vaye. Kelivulu Liolosapo 27:11, tu tangako ndoco: “Kuata olondunge amõlange, sanjuisa utima wange, oco nambulule u o njimbula.”
15 Ove o pondola oku nõla oku pokola ku Yehova kuenda oku kala ekamba liaye liocili, oco o lekise okuti Satana ohembi. Oku linga apongoloko amue komuenyo wove oco o kale ekamba lia Suku, oyo onjila ya velapo o sukila oku kuama! Oku nõla onjila yaco ci kuete esilivilo lia velapo. Satana wa popia hati, ku pondola oku amamako oku kolela ku Suku eci o liyaka lovitangi. Eye wa siata oku tu seteka oco ka tu ka kolele ku Suku. Wa siata oku ci linga ndati?
16. (a) Olonjila vipi Satana a siata oku kuama oco omanu va liwekepo oku vumba Yehova? (b) Satana o pondola oku ku yapuisa ndati oco o liwekepo oku vumba Yehova?
16 Satana wa siata oku kuama olonjila vialua vioku tu yapula, oco tu liwekepo oku kala akamba va Yehova Suku. Eye o kasi “ndohosi yi koma, oku sandiliya u a lia.” (1 Petulu 5:8) Ku ka komõhe nda akamba vove, vakuepata liove, ale omanu vakuavo va seteka oku ku vetiya oco o liwekepo oku lilongisa Embimbiliya kuenda oku linga ovina via sunguluka. Pamue o kala ndu okuti va kasi oku ku ñualelapo. * (Yoano 15:19, 20) Satana wa siatavo oku likembisa “ndungelo wocinyi.” Pamue o seteka oku tu vetiya oco ka tu ka pokole ku Yehova. (2 Va Korindo 11:14) Onjila yikuavo Satana a siata oku kuama oco tu liwekepo oku vumba Yehova, oku tu vetiya lovisimĩlo viokuti, lalimue eteke tu ka vumba ciwa Yehova.—Olosapo 24:10.
POKOLA KOVIHANDELEKO VIA YEHOVA
17. Momo lie tu sukilila oku pokola ku Yehova?
17 Eci tu pokola ku Yehova tu lekisa okuti Satana ohembi. Nye ci pondola oku tu kuatisa oku kala vakuepokolo? Embimbiliya li popia ndoco: “Sola Yehova Suku yove lutima wove wosi, lomuenyo wove wosi, longusu yove yosi.” (Esinumuĩlo 6:5) Tua siata oku pokola ku Yehova omo liocisola tu u kuetele. Osimbu ocisola tu kuetele Yehova ci livokiya tu linga ovina viosi eye a pinga okuti, tu vi tẽlisa. Upostolo Yoano wa soneha ndoco: “Eci oco ci lomboloka ocisola ca Suku okuti, tu pokola kovihandeleko viaye; puãi ovihandeleko viaye ka vi lemi.”—1 Yoano 5:3.
18, 19. (a) Ovina vipi Yehova a popia hati ka via sungulukile? (b) Tua kũlĩha ndati okuti Yehova ka pingi kokuetu ovina ka tu tẽla oku linga?
18 Ovina vipi Yehova a siata oku tu sapuila okuti ka via sungulukile? Vimue pokati kovina viaco vi sangiwa pokakasia losapi hati: “ Suvuka Ovina Yehova a Suvuka.” Pamue o sima okuti vimue pokati kovina viaco via sunguluka. Pole, eci o tanga ovinimbu Viembimbiliya loku vi sokolola lutate, o pondola oku kuata elomboloko liesilivilo lioku pokola kolonumbi via Yehova. Pamue o limbuka okuti o sukila oku linga apongoloko amue komuenyo wove. Ndaño okuti poku ci linga pamue ka ci leluka, pole, nda wa linga apongoloko aco, o kuata ombembua kuenda esanju li tunda koku kala ekamba lia koleliwa lia Suku. (Isaya 48:17, 18) Tua kũlĩha ndati okuti tu pondola oku linga apongoloko aco?
19 Yehova ka pingi kokuetu ovina ka tu tẽla oku linga. (Esinumuĩlo 30:11-14) Omo okuti Yehova ekamba limue lia koleliwa, wa tu kũlĩha ciwa okuti etu muẽle ci sule. Eye wa kũlĩha ongusu yetu kuenda ahonguo etu. (Osamo 103:14) Upostolo Paulu o tu vetiya hati: “Suku wa koleliwa kuenda ka ecelela okuti vu yonjiwa leci ka vu tẽla, puãi kumue leyonjo u muisivo evelo lioku puluka okuti vu pandikisi lalio.” (1 Va Korindo 10:13) Tu pondola oku kolela okuti olonjanja viosi Yehova o tu ĩha ongusu yoku linga eci ciwa. Eye oku ĩhavo “unene wa piãla” u pondola oku ku kuatisa oku pandikisa poku liyaka lovitangi. (2 Va Korindo 4:7) Paulu noke yoku kuatisiwa la Yehova poku liyaka lovitangi wa popia hati: “Kovina viosi ñuete ongusu mekonda lia una o nyĩha unene.”—Va Filipoi 4:13.
LILONGISA OKU SOLA OVINA SUKU A SOLE
20. Ovituwa vipi o sukila oku setukula kuenda momo lie?
20 Nda tu yongola oku kala ekamba lia Yehova, tu sukila oku liwekapo oku linga ovina a popia hati, ka via sungulukile, pole, tu likolisilako oku linga ovina viwa. (Va Roma 12:9) Akamba va Yehova va sole ovina eye a sole. Ovo, va tukuiwa Vosamo 15:1-5. (Tanga.) Akamba va Yehova va siata oku setukula ovituwa viaye poku lekisa “ocisola, esanju, ombembua, epandi, esunga, ohenda, ekolelo, umbombe kuenda oku likandangiya.”—Va Galatia 5:22, 23.
21. O pondola oku lilongisa ndati oku lekisa ovituwa Suku a sole?
21 O pondola oku lilongisa ndati oku lekisa ovituwa viwa? O sukila oku lilongisa ovina Yehova a sole poku tanga kuenda oku lilongisa Embimbiliya oloneke viosi. (Isaya 30:20, 21) Osimbu amamako oku ci linga, ocisola o kuetele Yehova ci livokiya, kuenje ocisola caco ci ku vetiya oku pokola kokuaye.
22. Onima yipi o pondola oku tambula nda wa pokola ku Yehova?
22 Apongoloko o linga komuenyo wove, a sokisiwa loku lula uwalo wosimbu okuti, o wala uwalo wokaliye. Embimbiliya li popia hati, o sukila oku ‘lula omunu wosimbu,’ kuenje o wala “omunu wokaliye.” (Va Kolosai 3:9, 10) Ndaño okuti pamue ka ca lelukile oku ci linga, pole, nda tu linga apongoloko kuenda tu pokola ku Yehova, eye o tu likuminya oku tu ĩha “onima ya lua.” (Osamo 19:11) Omo liaco, nõlapo oku pokola ku Yehova, kuenda eca uvangi wokuti Satana ohembi. Ku ka vumbe Yehova omo lionima o ka tambula kovaso yoloneke, pole ci linga omo liocisola u kuetele. Nda wa ci linga, o kala ekamba liaye liocili!
^ tini. 16 Olondaka evi ka vi lomboloka okuti, Satana o kasi oku lavulula omanu va yongola oku ku vetiya oco o liwekepo oku lilongisa Embimbiliya. Pole, Satana eye “osuku yoluali lulo,” kuenda “oluali luosi lu kasi povaka [aye].” Omo liaco, ka tu komõha nda omanu vamue va tu vetiya oco tu liwekepo oku vumba Yehova.—2 Va Korindo 4:4; 1 Yoano 5:19.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Komutoolinghundana
OSHIKANGO – Oukwatya womalandifilo modoolopa yaShikango ya palafana neengaba daNamibia naAngola ya tya po xwepo konima yeedula dinini.
Eshi omaxupilo a nghundipala moAngola, eengeshefa dihapu oda tameka kushongola nomatungo mahapu a li eengeshefa okwa idila.
Onkalo ye xwepopalo mongeshefa pOshikango oya kolekwa kuMayola wodoolopa yaHelao Nafidi, Eliaser Nghipangelwa.
Omanga vamwe ve wete omaxupilo ile omalandifilo itaa ende nawa natango, mayola Nghipangelwa ota ti, okudja 2016 onghalo oi shii kwiididimikilwa i dulife omido da dja ko.
Ovanangeshefa ovaChina meedula dinya ove shi endele nawa petameko, hashi dulika ta landifa eloli alishe liyadi mefiku. Ashike eshi odola yaAmerica itai longifwa vali kukeshe munhu moAngola, taku longifwa ashike eekwanza daAngola onghalo oya lunduluka.
Molwoukaume pokati komapangelo oishiindafana Namibia naAngola, ovakwashiwana vaAngola vahapu ohava landifile poutala pOshikango nokutwaalela oilandomwa keumbo ngee tava shuna.
Eshi odula ya loka nawa neudo, vahapu vomuvo otava landifa oikulya yomomapya, oilyavala, omahangu, omatama, neembidi novalandi vahapu va dja momudingonoko nokeenhele da yooloka ohave ya kulanda oipumbiwa pomatala ovaAngola pOshikango.
Nghipangelwa ota ti, paye onghalo oili xwepo ngaho, eshi eekastoma dihapu tadi ya okudja ko koDemocratic Republic yaKongo, tadi lande needola daAmerika okulanda omalapi noikutu, onghee ovaChina vahapu va ninga eemwedi inava landifa nohava di opo, paife omalandifilo avo otaa xwepopala.
Eefitola ngaashi odo di na eembapila dokulandifa kwaavo va dja pondje yoshilongo odounene da kumwa pefimbo eli eshi pehe na vali ovalandi.


text:
ETUKULWA 13
Kala wa fimaneka omwenyo
1. Olyelye e tu pa omwenyo?
JEHOVA “Oye Kalunga omunamwenyo,” molwaashi oye Omushiti noye e tu pa omwenyo. (Jeremia 10:10) Ombiibeli oya ti: “Ove wa shita oinima aishe, ndele kehalo loye i li po noya shitwa.” (Ehololo 4:11) Nopehe na omalimbililo, Jehova okwa hala tu kale nomwenyo. Omwenyo ou li oshali i na ondilo ya dja kuye. — Lesha Epsalme 36:10.
2. Ongahelipi hatu dulu okupondola monghalamwenyo?
2 Jehova ohe tu pe keshe osho twa pumbwa ngaashi oikulya nomeva opo tu kale nomwenyo. (Oilonga 17:28) Kakele kaasho, okwa hala tu hafele onghalamwenyo. (Oilonga 14:15-17) Opo tu pondole monghalamwenyo, otwa pumbwa okudulika keemhango daKalunga. — Jesaja 48:17, 18.
KALUNGA OKWA TALA KO NGAHELIPI OMWENYO?
3. Jehova okwa li a ninga po shike eshi Kain a dipaa Abel?
3 Ombiibeli otai tu hongo kutya eemwenyo detu nodavakwetu oda fimana koshipala shaJehova. Pashihopaenenwa, Kain, omona waAdam naEva, okwa li a handukila ondenge yaye Abel, ndele Jehova okwa li e mu londwela a pangele ehandu laye. Ashike Kain ka li a pwilikina nokwa li a handuka fiyo osheshi a “nukila Abel ndee te mu dipaa.” (Genesis 4:3-8) Jehova okwa li a handukila Kain eshi a dipaa Abel. (Genesis 4:9-11) Onghee hano, ehandu noutondwe oya nyika oshiponga molwaashi otai dulu oku tu ningifa tu kale ovakwanyanya nohatu longifa nai eenghono detu. Omunhu oo e li ngaho ita ka mona omwenyo waalushe. (Lesha 1 Johannes 3:15.) Opo tu wapalele Jehova, otu na okulihonga okukala tu hole ovanhu aveshe. — 1 Johannes 3:11, 12.
4. Oshike hatu lihongo muimwe yomomhango oyo Kalunga a li a pa Ovaisrael i na sha nomwenyo?
4 Omido omayovi konima yefyo laAbel, Jehova okwa li a ulika kutya okwa fimaneka omwenyo eshi a pa Moses Oipango Omulongo. Shimwe shomoipango oyo oshosho kutya “ino dipaa.” (Deuteronomion 5:17) Ngeenge omunhu a li a dipaa mukwao owina, naye okwa li ha dipawa.
5. Kalunga okwa tala ko ngahelipi okulikufa edimo?
5 Kalunga okwa tala ko ngahelipi okulikufa edimo? Nokuli nomwenyo wokaana inaka dalwa owa fimana kuJehova. MOmhango oyo Jehova a li a pa Ovaisrael, okwa ti kutya ngeenge omunhu okwa ngwadjula omukainhu e li meteelelo ndele okaana taka fi, omunhu oo e mu ngwadjula okwa li e na okudipawa. (Lesha Exodus 21:22, 23; Epsalme 127:3.) Osho otashi tu hongo kutya okulikufa edimo osha puka. — Tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 28.
6, 7. Ongahelipi hatu dulu okuulikila Jehova kutya otwa fimaneka omwenyo?
6 Ongahelipi hatu dulu okuulikila Jehova kutya otwa fimaneka eemwenyo detu nosho yo dovanhu vakwetu? Omokuhaninga keshe osho tashi tula omwenyo wetu ile davakwetu moshiponga. Onghee hano, itatu ka shila omakaya nokufenya ile tu longife oingangamifi molwaashi otai nyono po oukolele wetu ile tashi dulika i tu dipae.
7 Kalunga okwe tu pa omwenyo nolutu, onghee hano, otu na oku li longifa monghedi oyo a hala. Otu na okufila oshisho omalutu etu, nongeenge hasho, ohatu ka kala inatu koshoka koshipala shaKalunga. (Ovaroma 6:19; 12:1; 2 Ovakorinto 7:1) Itatu dulu okulongela Jehova oo e tu pa omwenyo ngeenge inatu u fimaneka. Nonande otashi dulika shidjuu okweefa po eenghedindjikilile odo dii, Jehova ote ke tu kwafela ngeenge ohatu kendabala ngaashi hatu dulu tu ulike kutya otwa fimaneka omwenyo.
8. Ohatu ka ninga po shike opo tu shilipaleke kutya itatu tula eemwenyo detu ile davamwe moshiponga?
8 Otwe lihonga kutya omwenyo owa fimana. Jehova okwe lineekela kutya ohatu ka ninga ngaashi hatu dulu tuha tule eemwenyo detu moshiponga ile davamwe. Osho osha kwatela mo okukala twa lungama ngeenge hatu shingi eehauto detu, eemota ile oyeendifo ikwao. Ohatu henuka omaudano elongifo leenghono ile oo a nyika oshiponga. (Epsalme 11:5) Ohatu ningi yo ngaashi hatu dulu opo omaumbo etu a kale onhele ya amenwa. Jehova okwa li a lombwela Ovaisrael a ti: “Ove ngeenge ho tungu ongulu ipe, u nokutunga kombada yayo oshikelelifongubu, [ile tu tye, ekuma la ya pombada] opo u ha kwatifile ongulu yoye etimba lohonde, umwe ngeenge ta u ko.” — Deuteronomion 22:8.
9. Ongahelipi tu na okuungaunga noinamwenyo?
9 Onghedi omo hatu ungaunga noinamwenyo nayo oya fimana kuJehova. Okwe tu pitika tu dipae oinamwenyo opo tu lye notu mone ko oidjalomwa. Okwe tu pitika yo tu dipae oinamwenyo ngeenge oya nyika oshiponga kufye. (Genesis 3:21; 9:3; Exodus 21:28) Ashike inatu pumbwa okuungaunga nonyanya noinamwenyo ile tu i dipae ashike omolwomalihafifo. — Omayeletumbulo 12:10.
FIMANEKA OUYAPUKI WOMWENYO
10. Otu shi shii ngahelipi kutya ohonde oi lile po omwenyo?
10 Ohonde oiyapuki kuJehova molwaashi oi lile po omwenyo. Konima eshi Kain a dipaa Abel, Jehova okwa lombwela Kain a ti: “Ondaka yohonde yondenge yoye tai kuwile nge onghuwo medu.” (Genesis 4:10) Okwa li a handukila Kain eshi a dipaa Abel molwaashi ohonde yaAbel oya li i lile po omwenyo. Konima yEyelu, natango Jehova okwa li a ulika kutya ohonde oi lile po omwenyo. Okwa li a pitika Noa noukwaneumbo waye va lye ombelela yoinamwenyo, a ti: “Aishe ei tai linyenge i nomwenyo nai ninge [eendja] deni. Nosho yo oimeno aishe italala Ame ohandi i yandje aishe kunye.” Ashike ope na oshinima shimwe osho e va lombwela vaha lye, a ti: “Ombelela i nomwenyo nokutya, i nohonde, inamu i lya. — Genesis 1:29; 9:3, 4.
11. Omhango i na sha nohonde ilipi Kalunga a li a pa oshiwana shOvaisrael?
11 Omido 800 lwaapo konima eshi Jehova a lombwela Noa kutya inava lya ohonde, okwa li yo a lombwela oshiwana shaye, a ti: ‘Keshe umwe womovana vaIsrael ile womovanailongo ava hava kala mokati keni, ou ta kwata oshifitukuti ile odila tai liwa, ye e nokutilashi ohonde yayo noku i fufila nedu.’ Okwa weda ko vali ta ti: “Inamu lya ohonde.” (Leviticus 17:13, 14) Natango Jehova okwa teelela oshiwana shaye shi tale ko ohonde iyapuki. Ova li tava dulu okulya ombelela kakele kohonde. Ngeenge va li va dipaa oshinamwenyo, ova li ve na okutilashi ohonde.
12. Ovakriste ove na okutala ko ohonde ngahelipi?
12 Omido dinini konima yefyo laJesus, ovayapostoli novakulunhuongalo meongalo lopaKriste muJerusalem ova li va shakena opo va tokole kutya oiteelelwa ilipi yomOmhango oyo ya li ya pewa Ovaisrael tai longo nokOvakriste. (Lesha Oilonga 15:28, 29; 21:25.) Jehova okwa li e va kwafela va ude ko kutya ohonde oya fimana kuye nokwa li ve na okukala ve i tala ko iyapuki. Ovakriste vonale kava li ve na okulya nokunwa ohonde ile va lye ombelela yoshinamwenyo inashi dja nawa ohonde. Ngeno ove shi ningile, ngeno osha faafana ashike nomanyono ngaashi okulongela oikalunga ile okuya moluhaelo. Okudja tuu pefimbo olo Ovakriste inava kala nandenande hava li ile va nwe ohonde. Ongahelipi kunena? Jehova natango okwa teelela tu kale twa tala ko ohonde iyapuki.
13. Omolwashike Ovakriste ihava tulwa ohonde?
13 Mbela osho sha kundafanwa metetekelo osha hala yo kutya Ovakriste ove na okwaanya okutulwa ohonde? Heeno osho. Jehova okwe tu lombwela kutya inatu lya ile tu nwe ohonde. Ngeenge ndokotola okwe ku lombwele kutya ino nwa oikunwa yoalkoholi, mbela oto ke i livendela? Hasho nandenande! Monghedi ya faafana, elombwelo olo kutya inatu lya nokunwa ohonde ola hala kutya katu na oku i tulwa. — Tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 29.
14, 15. Osha fimana shi fike peni kOmukriste a kale a fimaneka omwenyo nokudulika kuJehova?
14 Ongahelipi ngeenge ndokotola okwe tu lombwele kutya ohatu fi ngeenge otwa kala inatu tulwa ohonde? Keshe umwe ota ka ninga etokolo kutya ota ka dulika komhango yaJehova i na sha nohonde ile hasho. Ovakriste ova fimaneka filufilu oshali yomwenyo, nohatu ka hoolola eenghedi dikwao douhaku opo tu kale nomwenyo; ashike itatu ka tambula ko nande okutulwa ohonde.
15 Ohatu ka ninga ngaashi hatu dulu opo tu kaleke po oukolele wetu, ndele itatu ka dimina tu tulwe ohonde molwaashi omwenyo owa fimana kuJehova. Osha fimana okudulika kuJehova shi dulife okuhadulika kuYe opo tu lelepeke onghalamwenyo yetu. Jesus okwa ti: “Ou a hala okuxupifa omwenyo waye, oye te u kanifa po, ndele ou ta kanifile nge omwenyo waye, oye ote u limonene.” (Mateus 16:25) Otwa hala okudulika kuJehova molwaashi otu mu hole. Okwe tu halela ouwa, nohatu tale ko omwenyo u na ondilo nouyapuki, ngaashi Jehova he u tale ko. — Ovaheberi 11:6.
16. Omolwashike ovapiya vaKalunga hava dulika kuye?
16 Ovapiya vaJehova ovadiinini ova tokolatoko okudulika keemhango daye di na sha nohonde. Itava ka lya ile va nwe ohonde, noitava ka tulwa ohonde omolwelalakano lopaunamiti. * Ndele nande ongaho, ohava tambula ko omauhaku amwe oo inaa kwatela mo ohonde opo va xupife eemwenyo davo. Ova tomhwa filufilu kutya Omushiti womwenyo nohonde okwe tu halela ouwa. Owa itavela ngoo shili kutya Jehova okwe tu halela ouwa?
ELONGIFO LOHONDE OLO LA HOKIWA KUJEHOVA
17. Ohonde oya li hai longifwa nelalakano lashike muIsrael shonale?
17 Jehova okwa li a lombwela Ovaisrael mOmhango oyo a li a pa Moses a ti: “Osheshi omwenyo wombelela u li mohonde, ndele ame nde i mu pa koaltari i ninge ekwatakanifo [ile okupula ediminepo] leemwenyo deni, shaashi ohonde tai kwatakanifa.” (Leviticus 17:11) Ngeenge Ovaisrael va li va nyona, ova li hava pula Jehova e va dimine po mokuyamba oinamwenyo nokupula omupristeri a shashamine ohonde imwe koaltari motembeli. Oyo oyo ashike onghedi omo Jehova a li a pitika Ovaisrael va longife ohonde.
18. Eyambo laJesus ola ningifa shike tashi shiiva?
18 Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li a pingena po omhango i na sha yokuyamba oinamwenyo, mokuyamba po omwenyo waye, ile ohonde yaye, omolwedimepo lomatimba etu. (Mateus 20:28; Ovaheberi 10:1) Omwenyo waJesus ou na ondilo, nomolwaasho eshi Jehova e mu nyumunina meulu, ovanhu aveshe ovo ve na eitavelo muJesus ove na omhito yoku ka kala nomwenyo fiyo alushe. — Johannes 3:16; Ovaheberi 9:11, 12; 1 Petrus 1:18, 19.
19. Otu na okuninga po shike ngeenge otwa hala okukala ‘tuhe netimba nande olohonde yomunhu’?
19 Inatu pandula tuu eshi Jehova e tu pa oshali yomwenyo! Ohatu lombwele ovanhu kutya ngeenge ova kala ve na eitavelo muJesus, otava dulu oku ka kala fiyo alushe. Otu hole ovanhu nohatu ningi keshe osho hatu dulu tu va honge nghee tava dulu oku ka mona omwenyo waalushe. (Hesekiel 3:17-21) Opo nee ohatu dulu okupopya ngaashi omuyapostoli Paulus oo a ti: “Ame ndi he netimba nande olohonde yomunhu. Osheshi ame inandi fiya po sha, ndelenee onde mu udifila omhangela aishe yexupifo laKalunga.” (Oilonga 20:26, 27) Ohatu ulike kutya otwa fimaneka omwenyo nohonde eshi hatu lombwele ovanhu vakwetu kombinga yaJehova nonghee omwenyo wa fimana kuye.
^ okat. 16 Opo u mone ouyelele u na sha nokutulwa ohonde, tala embo ‘Likalekeni mohole yaKalunga’ epandja 77-79, la nyanyangidwa kEendombwedi daJehova.


text:
OKAPITULU 1
Oityi Ombimbiliya Ilongesa Konthele ya Huku?
Okuti Huku tyotyili wesuka noove?
Huku ukahi ñgeni? Okuti oe una enyina?
Okuti tyitavela okulinga oupanga na Huku?
OKUTI nthiki imue wamuene oñgeni ovana valinga omapulo? Ovana ovanyingi vahimbika okupula putyina velilongesa okupopia. Nomaiho apanamo, vatala kuove iya avapulu ovipuka ngevi: Omokonda yatyi eulu lina otyivala otyo? Ononthungululu mbatungwa natyi? Olie walongesa oviila okuimba? Ove pamwe ulinga ononkhono pala okuvekumbulula, mahi katyapepukile. Namphila ekumbululo liove liaviuka, vapondola okukupula vali okuti: Omokonda yatyi?
2 Mahi, havana vala valinga omapulo. Putyina tukula, tutualako okulinga omapulo. Tulinga ngotyo, opo tuvase ondyila yaviuka yomuenyo wetu. Tupu, tulinga omapulo pala okunoñgonoka oviponga tuesukisa okulityilika, ine omokonda yolumbwe vala. Mahi, ovanthu ovanyingi vayekapo okulinga omapulo, haunene omapulo akolela vali. Tupu, kavaovola omakumbululo omapulo oo.
3 Nkhele soka kepulo likahi konthyimbi yomukanda ou, ine o komapulo ekahi kontyimbi yo kapitulu aka. Oo, omapulo amwe okuakolela vali upondola okulinga. Mahi, ovanthu ovanyingi vayekapo okuovola omakumbululo. Omokonda yatyi? Okuti Ombimbiliya ina omakumbululo? Ovanthu vamwe vasoka okuti omakumbululo Ombimbiliya epuilisa unene okuenoñgonoka. Ovakuavo vena ohonyi, mokonda vasoka okuti okulinga omapulo tyipondola okuveetela olukundo. Iya vamwe vakevelela ononkhalamutue novalongesi vonongeleya mbavo vakumbulule omapulo oo. Iya ove?
4 Pamwe ove uhanda okunoñgonoka omakumbululo omapulo akolela konthele yomuenyo wetu. Ovikando vimwe upondola okulipula okuti: ‘Huku walinga ovanthu pala tyi? Okuti ankho uhanda ovanthu veye kouye, avakulupa, iya avankhi? Mahi, tyotyili Huku ukahi ñgeni?’ Otyiwa okulinga omapulo ngoo. Tupu, wahayekepo okutualako okuovola alo uvasa omakumbululo aviuka ekuhambukiswa. Omulongesi wokuankhimana unene Jesus Kristu, wati: “Tualeiko nokuita, alo mupewa; tualeiko nokuovola, alo muvasa; tualeiko nokutotola, alo muikulwa.”—Mateus 7:7.
5 Inkha ‘utualako nokuovola’ omakumbululo omapulo akolela, mokamona ondyambi onene. (Provérbios 2:1-5) Etyi vakuenyi vekutolela tyilinge tyaviuka ine katyaviukile, mahi omakumbululo okuekahi. Ove upondola okuevasa Mombimbiliya. Omakumbululo atyo kaepuiya unene okunoñgonoka. Tyotyili, maekuetela ekevelelo nehambu. Tupu, apondola okukukuatesako okukala nomuenyo wombembua pahetyino. Pala okuhimbika, tutalei epulo limue likahi nokulimbililisa ovanthu ovanyingi.
OKUTI TYOTYILI HUKU KESUKILE NOKUHENA OKANKHENDA NONTHUE?
6 Ovanthu ovanyingi vakumbulula okuti enga. Vasoka okuti, inkha Huku esukile nonthue, ouye ou ñgeno keulingile nawa? Ouye auho weyula ovita, noundyale, noluhepo. Tukahi nokuvela, nokumona ononkhumbi, nokunkhisa vana tuhole. Moluotyo, ovanyingi vapopia okuti: ‘Inkha Huku esukile nonthue, novitateka vietu, ñgeno katyilikile ovipuka ovio?’
7 Tupu, ovalongesi vonongeleya vehole okulongesa ovipuka vituala ovanthu kokusoka okuti Huku kesukile nonthue. Ñgeni ngotyo? Tyina pamoneka otyiponga, vapopia okuti Huku otyo ahanda. Moluotyo, ovalongesi ovo, vatuika Huku onkhali mokonda yovipuka ovivi vikahi nokumoneka. Okuti tyotyili Huku oe una onkhali? Oityi Ombimbiliya tyili ilongesa? Omukanda wa Tiago 1:13 utuavela ekumbululo. Wati: “Putyina umue amona ononkhumbi, ahapopie okuti: ‘Ndyikahi nokulolwa na Huku.’ Mokonda Huku kapondola okulolwa novipuka ovivi, tupu oe kalolo nawike.” Moluotyo, Huku haeko ukahi nokueta ovivi vikahi mouye. (Jó 34:10-12) Tyili, Huku uyeka ovipuka ovivi vimoneke mouye. Mahi, okuyekelela otyipuka tyimoneke tyelikalela unene nokuetako otyipuka otyo.
8 Ngo ngeleka, nkhele soka ku he umue woluembia, wokuna omona wekulale mahi nkhele ukala meumbo. Inkha omona oo atokola okutunda meumbo, tate yae kemutyilika. Pahe, omona oo waovola onkhalelo imue yomuenyo yahaviukile iya elipake movitateka. Okuti o he waetela omona wae ovitateka? Au. (Lucas 15:11-13) Tupu, Huku katyilikile ovanthu okulandula ondyila ombi vaholovona, tyilekesa okuti Huku haeko waetela ovanthu ovitateka. Tyotyili, katyaviukile okutuika onkhali Huku mokonda yovitateka aviho viovanthu.
9 Huku una ehunga ewa liokuyeka ovanthu valandule ondyila ombi vaholovona. Mokonda Omupakeko wovipuka aviho omunongo, nokuna epondolo, kakuluminyua opo etupopile omokonda yatyi eviyekela. Mahi, Huku utopopila tyo, mokonda una oluembia. Mo kapitulu 11, mokelilongesa vali unene konthele yomahunga oo. Anthi, noñgonoka okuti Huku haeko ukahi nokutuetela ovitateka. Tyotyili, Huku utuavela ekevelelo liokuti ovitateka ovio aviho mekevimanako.—Isaías 33:2.
10 Tupu, Huku osandu. (Isaías 6:3) Otyo, tyilekesa okuti Huku omusukuke utupu nkhali. Huku utupu ovivi. Moluotyo, tupondola okuyumba onthumbi mu Huku nomutima wetu auho. Mahi katupondola okukala nonthumbi ngoyo movanthu, mokonda ovanthu ononkhembi. Alo umue ovatumini vokuna omutima omuwa, vetupu epondolo liokumanako ovivi vilingwa no nondingavivi. Mahi, Huku una epondolo enene. Moluotyo, Huku makamanako ovivi aviho vimonesa ovanthu ononkhumbi. Mekevinyimako, tyahakamonaika vali.—Salmo 37:9-11.
OÑGENI HUKU ATALA ONONKHUMBI TUKAHI NOKUMONA?
11 Oñgeni Huku atala ovivi vikahi nokupita mouye no momuenyo wove? Tyotyili, Ombimbiliya ilongesa okuti Huku ‘uhole ouviuki.’ (Salmo 37:28) Ngotyo, Huku uhole etyi tyaviuka, mahi uyele tyina tyahaviukile. Huku uyele ovipuka aviho ovivi. Ombimbiliya ipopia okuti, kohale etyi ouye ankho weyulile ovivi, Huku ‘tyemuihamene unene komutima’. (Gênesis 6:5, 6) Huku kapilulukile. (Malaquias 3:6) No hono, nkhele uyele ononkhumbi mbukahi mouye auho. Tupu, Huku uyele okutala ovanthu vamona ononkhumbi. Ombimbiliya ipopia okuti: ‘Huku wasuka nonthue.’—1 Pedro 5:7.
12 Oñgeni tupondola okukala nonthumbi yokuti Huku uyele emone? Ombimbiliya ilongesa okuti ovanthu vatungwa otyifuika tya Huku. (Gênesis 1:26) Moluotyo, onthue tuna ovituwa oviwa mokonda Huku una ovituwa oviwa. Mongeleka, ove uhambukwa tyina utala ovanthu vamona ononkhumbi? Inkha ove kuhande ovanthu vamone onokhumbi, noñgonoka okuti Huku wesuka vali unene novanthu.
13 Otyipuka tyimue otyiwa ovanthu vena, ohole. Vena otyituwa otyo, mokonda Huku wevetunga otyifuika tyae. Ombimbiliya ilongesa okuti ‘Huku oluembia.’ (1 João 4:8) Onthue tuna ohole mokonda Huku una oluembia. Okuti ohole kaikulundu okumanako emone novivi vikahi mouye uno? Inkha wali nepondolo liokumanako ovivi ovio, okuti ñgeno kuetyilingile? Enga, ñgeno wevimanako! Ngotyo, upondola okukala nonthumbi yokuti Huku makamanako ononkhumbi, novivi. Omilao viapopiwa konthyimbi yomukanda ou, hanondyoi. Tyotyili mavikafuisuapo! Opo ukale nekolelo komilao ovio, wesukisa okunoñgonoka vali konthele ya Huku wokualinga omilao viatyo ovio.
HUKU UHANDA OVE UMUNOÑGONOKE
14 Inkha uhanda omunthu umue ekunoñgonoke, oityi una yokulinga? Kumemutolela enyina liove? Okuti Huku una enyina? Onongeleya ononyingi mbukumbulula okuti enyina liae o ‘Huku’ ine o ‘Tatekulu.’ Mahi, Huku ine o Tatekulu, omanyina vala enkhimano, ngatyina tuti ‘Ohamba’ ine ‘Omutumini’. Ombimbiliya ilongesa okuti Huku una omanyina omanyingi enkhimano. ‘Huku’ na ‘Tatekulu’, nao omanyina ae enkhimano. Mahi, tupu Ombimbiliya ilongesa okuti Huku una enyina liae muene. Enyina liae o Jeova. Salmo 83:18 yati: ‘Ove utiwa Jeova, ove vala Omukulami wouye auho.’ Inkha Mombimbiliya yove mutupu enyina lia Huku, tala mo Apendise, opo unoñgonoke omokonda yatyi Mombimbiliya yove mutupu enyina olio. Mono Mbimbiliya mbokohale enyina lia Huku ankho liahonekuamo ovikando ovinyingi. Moluotyo, Jeova uhanda ove unoñgonoke enyina liae no kulitumbula. Moluotyo, Huku uundapesa Ombimbiliya opo ekupopile enyina liae.
15 Huku weliluka enyina liokuna ehangununo enene. Enyina liae Jeova, lihangununa okuti una epondolo liokufuisapo kese omulao alinga. Upondola okulinga kese etyi ahanda.* Enyina lia Huku kalielekwa no liomunthu nawike. Huku oe vala aike watokala enyina olio. Nawike ulifwe pu Jeova kovipuka aviho. Ñgeni ngotyo?
16 O Salmo 83:18 ipopia konthele ya Jeova okuti: ‘Ove vala Omukulami’. Tupu, Jeova oe vala wihanua okuti o ‘Wepondolo Aliho’. Revelação [Apocalipse] 15:3 ipopia okuti: ‘Ovilinga viove ovinene, tupu vihuvisa, Jeova Huku, Wepondolo Aliho. Onondyila mbove ombotyotyili nokuaviuka, Hamba yaapeho’. Enyina lienkhimano ‘Wepondolo Aliho’, litulongesa okuti Jeova oe vala una epondolo liavilapo. Epondolo liae kalielekwa, enene unene. Iya enyina lienkhimano ‘Ohamba yaapeho’, lituhinangelesa okuti Jeova utupu ou aelekwa nae, monkhalelo onkhuavo. Jeova oe vala uhena onthyimbi. Salmo 90:2 yati: ‘Tunde komuvo wahapu, alo komuvo wahapu ove vala Huku’. Otyo katyihuvisa?
17 Tupu Jeova kapondola okuelekwa nomunthu nawike mokonda oe vala Omupakeko wovipuka aviho. Mu Revelação [Apocalipse] 4:11, tutangamo okuti: ‘Jeova, Huku yetu, ove vala watokala okupewa enkhimano, nehumbilo, noutumini, mokonda ove watunga ovipuka aviho. Iya ovipuka ovio viatungwa nokukahiko mokonda yehando liove’. Ovipuka aviho wii, okupolelela ko noandyu mbo keulu, no nonthungululu mbuliaima kounthiki, novinyango viima komiti, no nohi mbuyoa melunga no monondongi—aviho oko vikahi mokonda Jeova oe wevilinga.
OKUTI OVE UPONDOLA OKULINGA OUPANGA NA JEOVA?
18 Putyina ovanthu vamwe velilongesa konthele yovituwa vihuvisa via Jeova, vakala nowoma. Vasoka okuti Huku omunene unene, kavapondola okulinga oupanga nae. Tupu vasoka okuti mokonda Huku omunene unene kamasuku navo. Mahi, okuti olusoke olo luaviuka? Etyi Ombimbiliya ilongesa konthele ya Jeova tyelikalela. Oyo yati: ‘Tyotyili, Huku kekahi kokule na kese umue puonthue’. (Atos 17:27) Tupu, Ombimbiliya itupopila okuti: ‘Fuenainei ku Huku, nae opo afuene kuonwe’.—Tiago 4:8.
19 Oñgeni upondola okufuena ku Huku? Tete, tualako okulinga etyi ukahi nokulinga pahetyino, okulilongesa konthele ya Huku. Jesus wati: ‘Omuenyo wahapu oyou, okunoñgonoka ove awike Huku yotyotyili, na Jesus Kristu una watumine’. (João 17:3) Yoo, Ombimbiliya ilongesa okuti okulilongesa konthele ya Jeova na Jesus tyituala ‘komuenyo wahapu’! Ngetyi tuelilongesale, ‘Huku oluembia’. (1 João 4:16) Tupu, Jeova una ovituwa ovikuavo ovinyingi oviwa. Ngo ngeleka, Ombimbiliya ipopia okuti Jeova o ‘Huku yokankhenda, notyali, wahanumana liwa, una oluembia olunene no kupopia otyili’. (Êxodo 34:6) Jeova ‘omuviuki nomueveli’. (Salmo 86:5) Tupu, Huku wapua elundo. (2 Pedro 3:9) Wayumbwa onthumbi. (Revelação [Apocalipse] 15:4) Putyina utualako okulilongesa vali Ombimbiliya, motale oñgeni Jeova ekahi nokulekesa ovituwa ovio novikuavo vali ovinyingi.
20 Kupondola okumona Huku mokonda oe ospilitu, kamoneka kovanthu. (João 1:18; 4:24; 1 Timóteo 1:17) Upondola okunoñgonoka nawa okuti Huku omunthu, putyina ulilongesa Ombimbiliya. Ngetyi tyapopia omuhoneki wono salmu, momono ouwa wa Jeova. (Salmo 27:4; Romanos 1:20) Putyina utualako okulilongesa vali konthele ya Jeova, momuiwa vali nawa. Moluotyo, ohole yove na Huku mailiyawisa vali. Iya otyo, matyikukwatesako okukala noupanga omunene nae.
21 Monoñgonoka omokonda yatyi Ombimbiliya itulongesa okuti tuna yokutala Jeova ngatyina o Tate yetu. (Mateus 6:9) Huku ketuavelele vala omuenyo, tupu, uhanda tukale nomuenyo omuwa. Kese he wokuna oluembia otyo ahandela ovana vae. (Salmo 36:9) Tupu, Ombimbiliya ilongesa okuti ovanthu vapondola okukala omapanga a Jeova. (Tiago 2:23) Nkhele sokolola vala. Ove upondola okukala epanga lio Mutungi wouye auho!
22 Putyina utualako vali okulilongesa Ombimbiliya, ovanthu vamue mavekuhongiliya opo uyekepo okulilongesa. Ovanthu ovo hamue vena owoma wokuti moyekepo omatavelo ove. Mahi, ove wahayeke nawike ekutyilike okulinga oupanga omuwa na Jeova.
23 Tyotyili, ponthyimbi ovipuka vimue kumevinoñgonoka nawa. Tyesukisa okuliola omutima pala okuita ekuateso. Mahi wahakale nohonyi yokupula opo ukuatesueko. Jesus wati, otyiwa okuliola omutima ngomona. (Mateus 18:2-4) Ngetyi tutyii, ovana vehole okulinga omapulo omanyingi. Huku uhanda ove uvase omakumbululo. Ombimbiliya ipopia konthele yovanthu vamue ankho vahanda okunoñgonoka vali nawa Ondaka ya Huku. Ovanthu ovo ankho vatanga nawa Ombimbiliya, opo vakale nonthumbi yokuti etyi vekahi nokulilongesa otyili.—Atos 17:11.
24 Onkhalelo ikahi nawa yokulilongesa konthele ya Jeova, okutanga Ombimbiliya. Ombimbiliya yelikalela unene nomikanda omikuavo. Omonkhalelo patyi? Okapitulu makalandulako makakapopia konthele oyo.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Huku wasuka noove.—1 Pedro 5:7.
- Enyina lia Huku o Jeova.—Salmo 83:18.
- Jeova ukahi nokukukonga opo ukale epanga liae.—Tiago 4:8.
- Jeova una oluembia, nonkhenda, tupu omunthu omuwa.—Êxodo 34:6; 1 João 4:8, 16.
* Opo unoñgonoke vali nawa etyi enyina lia Huku lihangununa, no ñgeni litumbulwa tala mo Apendise.
Omapuko Elongeso
1, 2. Otyiwa okulinga omapulo mokonda yatyi?
3. Omokonda yatyi ovanthu ovanyingi vayekelapo okuovola omakumbululo omapulo akolela unene?
4, 5. Oepi omapulo amue akolela vali konthele yomuenyo tupondola okulinga? Iya omokonda yatyi tuesukisila okuovola omakumbululo?
6. Omokonda yatyi ovanthu ovanyingi vasokela okuti Huku kesukile nononkhumbi mbovanthu?
7. (a) Oñgeni ovalongesi vonongeleya vahindila ovanthu okusoka okuti Huku kesukile nonthue? (b) Oityi Ombimbiliya tyili ilongesa konthele yononkhumbi tumona?
8, 9. (a) Okuyekelela otyipuka nokutyilinga, tyielekwa nongeleka patyi? (b) Omokonda yatyi tyapengela okusoka okuti Huku kalingile nawa etyi ayeka ovanthu valandule ondyila ombi?
10. Omokonda yatyi tupondola okukala nonthumbi yokuti Huku makamanako ovivi aviho?
11. (a) Oñgeni Huku atala ovivi? (b) Tyina Huku atala ononkhumbi mbove tyimukalesa ñgeni?
12, 13. (a) Omokonda yatyi tuna ohole novituwa ovikuavo oviwa? Iya mokonda yohole oñgeni tutala ovipuka vikahi nokupita mouye? (b) Omokonda yatyi upondola okukala nonthumbi yokuti Huku tyotyili makamanako ovitateka aviho viouye?
14. Enyina lia Huku olie? Iya omokonda yatyi tuna yokulitumbulila?
15. Enyina Jeova lihangununa tyi?
16, 17. Oityi omanyina aa enkhimano etulongesa konthele ya Jeova: (a) ‘Wepondolo aliho’? (b) ‘Ohamba yaapeho’? (c) ‘Omupakeko watyiho’?
18. Omokonda yatyi ovanthu vamwe vasoka okuti kamavetyivili okulinga oupanga na Huku? Mahi, oityi Ombimbiliya ilongesa?
19. (a) Oñgeni tupondola okuhimbika okufuena ku Huku? Iya ouwa patyi matupoloko? (b) Ovituwa patyi via Huku ove uhole vali?
20-22. (a) Mokonda katupondola okumona Huku, okuti otyo tyitutyilika okulinga oupanga nae? Hangununa. (b) Ovanthu vamwe vapondola okukuhongiliya okulinga tyi? Mahi, oityi ove una yokulinga?
23, 24. (a) Omokonda yatyi una yokutualako okulinga omapulo konthele yetyi ukahi nokulilongesa? (b) Oityi matukelilongesa mo kapitulu makalandulako?


text:
ETUKULWA 13
Ovanhu vamwe ovo va li va ninga ovahongwa vaJesus
OLYELYE omupiya waKalunga a denga mbada oo a li ko? — Osho naanaa, oJesus Kristus. Mbela oto diladila kutya ohatu dulu oku mu hopaenena? — Ombibeli otai ti kutya okwe tu tulila po oshihopaenenwa tu shi shikule. Jesus ote tu shivi yo tu ninge ovahongwa vaye.
Mbela ou shi shii kutya osha hala okutya shike okukala omuhongwa waJesus? — Osha kwatela mo oinima ihapu. Shotete, otu na okulihonga kuye. Ndele osho hasho ashike twa pumbwa okuninga. Otu na yo okwiitavela filufilu osho a popya. Ngeenge otwa ningi ngaho, ohatu ka ninga osho te tu lombwele tu ninge.
Ovanhu vahapu ohava ti kutya ova itavela muJesus. Mbela oto diladila kutya ovanhu aveshe ovahongwa vaye shili? — Ahowe, haaveshe ve li ovahongwa vaye. Otashi dulika hava i kongeleka, ndele nande ongaho, vahapu vomuvo ihava longifa efimbo okulihonga kombinga yaasho Jesus a li a honga. Onghee hano, ovo tava shikula oshihopaenenwa shaJesus ovo ashike ve li ovahongwa vaye vashili.
Paife natu ka popye kombinga yavamwe ovo va li ovahongwa vaJesus eshi a li kombada yedu. Umwe womwaavo va li va ninga ovahongwa vaJesus votete okwa li Filippus. Filippus okwa li a ifana yo kaume kaye Natanael (oo a li yo ha ifanwa Bartolomeus), oo u wete e li omutumba momuti. Eshi Natanael a li e uya kuJesus, Jesus okwa ti: ‘Tala, Omuisrael washili, omunashili.’ Natanael okwa li a kumwa ndele ta pula Jesus a ti: ‘Owa shiiva nge ngahelipi?’
Jesus okwa li e mu nyamukula a ti: “Fimbo Filippus ine ku ifana, eshi wa kala momukwiyu, onde ku mona.” Natanael okwa li a kumwa eshi Jesus a li e shii filufilu apa a li. Onghee hano, Natanael okwa ti kuye: “Oove Omona waKalunga, Oove ohamba yaIsrael.” — Johannes 1:49.
Opa li vamwe ovo va li va ninga ovahongwa vaJesus fimbo Filippus naNatanael inava ninga ovahongwa vaye. Ovahongwa ovo ova li Andreas, nomukulu waye Petrus, Johannes nosho yo tashi dulika omukulu waye Jakob. (Johannes 1:35-51) Konima yefimbo, ovahongwa ovo vane ova ka shuna kongeshefa yavo yokukwata eeshi. Efiku limwe fimbo Jesus a li ta ende pomunghulo wEfuta laGalilea, okwa li a mona Petrus naAndreas tava lukile oiyulifo yavo. Jesus okwa li e va lombwela a ti: “Shikuleni nge.”
Eshi Jesus a li ashike a enda ko oshinano shinini, okwa li a mona Jakob naJohannes. Jakob naJohannes ova li mowato natate wavo tava vandeke oiyulifo yavo. Jesus okwa li yo e va lombwela ve mu shikule. Mbela ngeno okwa li oove ngeno owa ninga po shike eshi wa ifanwa kuJesus u mu shikule? Mbela ngeno owe mu shikula ngoo diva pefimbo opo? — Ovalumenhu ovo ova li ve shii Jesus. Ova li ve shi shii kutya okwa tumwa kuKalunga. Onghee hano, ova li va fiya po diva ongeshefa yavo yokuyula eeshi, ndele tava shikula Jesus. — Mateus 4:18-22.
Eshi ovalumenhu ovo va li va ninga ovashikuli vaJesus, mbela osho osha li sha hala okutya otava ka kala alushe hava ningi osho sha yuka? — Hasho nandenande. Otashi dulika to dimbuluka kutya ovalumenhu ovo efiku limwe ova li tava tu eemhata shi na sha nokutya olyelye a li a fimana mokati kavo. Ndele ova li va pwilikina kuJesus, nova li ve na ehalo okulundulula oikala yavo. Nafye ohatu dulu okuninga ovahongwa vaJesus ngeenge otu na ehalo okulundulula oikala yetu.
Jesus okwa li a shiva ovanhu vomaludi aeshe opo va ninge ovahongwa vaye. Efiku limwe omupangeli umwe omunyasha oshipuna okwa li e uya kuJesus ndele te mu pula kutya oku na okuninga po shike opo a ka mone omwenyo waalushe. Eshi omupangeli oshipuna oo a li a popya kutya okwa kala ha dulika koipango yaKalunga okudja kounona, Jesus okwa li e mu shiva a ti: “Ila ove u shikule nge.” Mbela ou shi shii kutya oshike sha li sha ningwa po? —
Eshi omulumenhu oo a li e lihonga kutya okuninga omuhongwa waJesus okwa li kwa fimana shi dulife okukala oshipuna, okwa li she mu udifa nai neenghono. Ka li a ninga omuhongwa waJesus molwaashi okwa li e hole oimaliwa yaye shi dulife osho a li e hole Kalunga. — Lukas 18:18-25.
Konima eshi Jesus a li a udifa hanga oule womudo umwe netata, okwa li a hoolola ovahongwa 12 vomovahongwa vaye va ninge ovayapostoli. Ovayapostoli ova li ovalumenhu ovo Jesus a li ha tumu va ka longe oilonga ye likalekelwa. Mbela ou shii omadina avo? — Paife natu ke lihonge omadina avo. Tala komafano avo pepandja la shikula ko, ndele to tale ngeenge oto dulu okupopya omadina avo momutwe.
Umwe womovayapostoli ovo 12 okwa ka ninga omukolokoshi. Omuyapostoli oo okwa li Judas Iskariot. Ndele opa ka hoololwa omuhongwa umwe a ninge omuyapostoli ponhele yaye. Mbela ou shii edina laye? — oMatias. Paulus naBarnabas navo ova ka ninga ovayapostoli, ndele vo kava li va kwatelwa mwaavo 12. — Oilonga 1:23-26; 14:14.
Ngaashi twe lihonga nale mEtukulwa lotete lembo eli, Jesus okwa li ha yandje elitulemo kounona vanini. Omolwashike a li ha ningi ngaho? — Omolwaashi okwa li e shi shii kutya navo otava dulu okuninga ovahongwa vaye. Ounona luhapu ohava dulu okupopya oinima monghedi oyo tai dulu okuningifa ovakulunhu va kale va hala okuuda nokulihonga shihapu shi na sha nOmuhongi Munene.
Ovakainhu vahapu navo ova li va ninga ovahongwa vaJesus. Vamwe ova li hava ende pamwe naye eshi kwa li ha i a ka udife koilando imwe i lili. Pashihopaenenwa, Maria Magdalena, Johanna naSusanna ova li hava i pamwe naJesus ngeenge a li ta ka udifa koilando imwe i lili. Otashi dulika va li yo hava kwafele mokulongekida oikulya nosho yo okukosha oikutu yaJesus. — Lukas 8:1-3.
Mbela owa hala okuninga omuhongwa waJesus? — Dimbuluka kutya, okupopya ashike kutya otu li ovahongwa vaJesus hasho tashi ulike kutya otu li ovahongwa vaJesus shili. Otu na okulihumbata ngaashi ovahongwa vaJesus keshe a pa tu li, ndele hangeenge ashike hatu i kokwoongala kwopaKriste. Mbela openi sha fimana okulihumbata ngaashi ovahongwa vaJesus? —
Otu na okulihumbata ngaashi ovahongwa vaJesus peumbo nosho yo kofikola. Fye naave otu na okudimbuluka kutya opo tu kale ovahongwa vaJesus vashili, otu na okulihumbata efiku keshe ngaashi naanaa Jesus a li a ninga, kashi na nee mbudi kutya otu li peni.
Paife natu ka leshe pamwe osho Ombibeli tai ti kombinga yovahongwa vaJesus, muMateus 28:19, 20; Lukas 6:13-16; Johannes 8:31, 32; nosho yo 1 Petrus 2:21.


text:
KAPITULU 1
Njambi ua pua Iya?
1, 2. Vihula vika ve ku linga cikuma vantu?
VANIKE ve ku linga vihula via vingi. Mu hasa ku va lomboluelavio vunoni kasi ve ku hula nguavo, ‘Omo lia vika?’ Kaha nga mu va kumbulula kasi ve ku hula naua nguavo ‘Vunoni omo lia vika?’
2 Vunoni kati vanike lika, tu vose tue ku ihula. Halumo tue ku lihula vika tu lia, cipue ku zala ni ku landa. Ni vene vihula via seho ku tuala ha muono na ha viuma via ku lutue. Vunoni nga vikumbululo via cili viahi, tue ku likela.
3. Vika vantu ve ku singaniekela nguavo ka va hasa ku uana vikumbululo via vihula via seho?
3 Vuno Mbimbiliya ya kala na vikumbululo via vihula via seho vi tua kala navio ni? Vamo ve ku tava nguavo mu via kala, vunoni ve ku singanieka nguavo Mbimbiliya ya ikalu ku ivuisisa, noho valongisi na vakuluntu va malombelo vakevo va kala na vikumbululo. Vakuavo ve ku ivua ntsoni ya ku litavela nguavo ka va tantekeya vikumbululo. Amba enu vati mue ku singaniekaho?
4, 5. Vihula vika via seho mua kala navio? Omo lia vika mua pande ku tualelelaho ku tonda vikumbululo?
4 Halumo mua tonda ku tantekeya vikumbululo via vihula ngeci mua: Vutumbe vua muono vuka? Tangua nji tsa vati nji ka fua? Vati ua fua Njambi? Yesu Mulongisi ua tsimana, ua handekele ngueni: “Vundilenu kaha va ka mi hia; lengeyenu, kaha mu ka uana; totenu, kaha va ka mi sokoluela.” (Mateo 7:7) Ngeci mukemuo, kati mu likele ku tonda vikumbululo, noho mu na uana vikumbululo via vusunga.
5 Cili vene, nga mu tualelelaho ku “lengeya” mu uana vikumbululo mu Mbimbiliya. (Visimo 2:1-5) Vikumbululo viayo ka via kaluuile ku vi ivuisisa. Vi mu lilongesamo vi mi vuisa ndzolela lelo na ku mi hana lulavelelo lua cili ku lutue. Tu talenu cimo cihula ca cikalu ku vantu vavengi.
VUNO NJAMBI UA TU HAKA SEHO NI CIKENIA?
6. Vika vamo ve ku singaniekela nguavo Njambi ka hakele seho ku tuyando tuetu?
6 Vavengi ve ku singanieka nguavo Njambi ka tu hakele seho, muomu nga ua tu hakeleyo nga mavu ka fuile ngecize. Kuose ku mu ya mu ka uana Vindzita, vizindo na tuyando. Kaha vantu ve ku vavala, ku yanda, na ku tsa. Ngeci vamo ve ku singanieka nguavo ‘Nga Njambi ua tu haka seho, nga ka vi manusuile ni?’
7. (a) Vati valongisi va malombelo ve ku longesa vantu nguavo Njambi cikenia? (b) Vusunga vuka tuli navuo vu muesa ngecize Njambi kati ikeye ue ku koka viuma via vipi vie ku soloka?
7 Vakuluntu va malombelo ve ku lingisa vantu ku singanieka nguavo Njambi cikenia. Muomu nga kua soloka mponde, ve ku handeka nguavo i na soloka ku cizango ca Njambi. Njambi ikeye na vi setekamo. Mu ku handeka ngoco, ve ku vangeya Njambi. Muomu Mbimbiliya ya longesa nguayo Njambi ka puile ndundzi ya vupi na limo litangua liahi. Mukanda ua Tiango 1:13 ua muesa ngecize Njambi ke ku eseka na umo uahi na vupi mu ku handeka nguauo: “Na umo uahi omo a mona vieseko a handeke, ngueni, Njambi a li na ku nji eseka; muomu Njambi intsa ka va hasa ku eseka na vupi, na ikeye ivene ke ku eseka umosi.” Eci ca lomboloka ngecize vutuhu Njambi ka vindikile viuma via vipi ku soloka, kati ikeye ue ku vi koka. (Tandenu Yombi 34:10-12.) Tu talenu cimo cimueso.
8, 9. Vika ca puila vuhenge ku hana Njambi mulonga ua tuyando tuetu? Hanenu cimueso.
8 Singaniekenu nga umo mukuendze ua kala ha ndzivo na visemi. Ise ua mu lema cikuma kaha ua mu longesa ku hangula viuma via cili mu muono. Vunoni mukuendze uaco alulukila ise na ku tunda ha ndzivo. A ka linga vuhuka, na ku likokela visoti via kama. Kuli yenu, nkuma cisemi ali na mulonga mu ku ecelela muaneni a tunde ha ndzivo ni? Houe! (Luka 15:11-13) Ngeci muou cisemi, Njambi neni ka vindikile vantu ku mu alulukila na ku linga vupi. Ngeci mukemuo, nga ku soloka viuma via vipi ka tua pandele ku suva ngecize Njambi kati ikeye ue ku vi koka. Ku hana Njambi mulonga ci ka pua vuhenge.
9 Kuli vusunga vua kama vua lingisa Njambi ku ecelela viuma via vipi na ntsimbu ino. Tu ka lilongesavuo mu Kapitulu 11. Vunoni tantekeyenu ngecize Njambi ua tu lema kaha kati ikeye mukua ku tu kokela visoti. Mua vusunga, Ikeye lika a hasa ku huisa visoti vietu viose.—Isaya 33:2.
10. Vika tu hasa ku kela na vusunga nguetu Njambi tangua a ka sungamesa vipi viose?
10 Njambi ua lela. (Isaya 6:3) Viose vie ku linga via lela kaha via cili. Citava ku mu kulahela mpundu. Vunoni vantu ka va fuilemo. Muomu vintsimbu vimo ve ku linga vuhenge. Ambe Muangana ua hiana vakuavo vose ku vusunga, ka hasa ku sungamesa vupi vuose vu ve ku linga vantu. Na umo uahi ua kala na ngolo ngeci mua Njambi. Njambi a hasa kaha tangua a ka sungamesa viuma via vipi viose vi ve ku linga vantu. Kaha vupi ka vu ka kalako naua ku miaka yose.—Tandenu Visamo 37:9-11.
VATI NJAMBI UE KU IVUA KU MUTIMA NGA VANTU VA YANDA?
11. Vati Njambi ue ku ivua mue ku mona lamba yenu?
11 Vati Njambi ue ku ivua ku mutima mue ku mona viuma vili na ku soloka ha mavu na visoti vi mue ku hita? Mbimbiliya ya longesa nguayo Njambi ua “lema vuoloke.” (Visamo 37:28) Ngeci mukemuo ua haka seho ya kama ku viuma via cili na via vipi. Ua zinda ku mona vantu va yanda. Mbimbiliya nguayo ku miaka ya ku nima, omo Njambi ua muene mavu a na sulu na vupi “ca mu vavalesele ku mutima.” (Njenisisi 6:5, 6) Njambi ka alulukile. (Malakiya 3:6) Mbimbiliya ya muesa ngecize Njambi ua mi haka seho ya kama.—Tandenu 1 Petulu 5:7.
12, 13. (a) Vika tua lemena vakuetu na ku va haka seho, kaha vati mue ku ivua mu ku mona tuyando tua sula ha mavu? (b) Vika tu hasa ku kela na vusunga nguetu Njambi tangua a ka manusula tuyando na vuhenge?
12 Mbimbiliya ya muesa naua nguayo Njambi ua tu tangele mu cifua ceni. (Njenisisi 1:26) Eci ca lomboloka ngecize Njambi ua tu tangele na vifua via cili via kala navio ikeye. Ngeci mukemuo ngozi i mue ku ivua nga mu mona vantu va yanda, ya muesa ngozi ya kama cikuma ya kala nayo Njambi ku lamba yetu! Vati tua tantekeyamo?
13 Mbimbiliya ya tu longesa nguayo “Njambi ikeye cilemo.” (1 Yoano 4:8) Viose vie ku linga Njambi ue ku vilinga omo lia cilemo. Kaha tua kala na cilemo muomu Njambi ikeye cilemo. Aci singaniekenu: nga mua kele na ngolo ya ku manusula vupi na vuhenge vuose, nga mua lingamo ni vati? Mua vusunga nga mua lingamo, muomu mua lema vantu. Amba Njambi co? Njambi ua kala na ngolo ya ku lingamo kaha tangua a ka tundisako tuyando na vuhenge vuose muomu ua tu lema. Kalenu na vusunga nguenu vikulaheso viose vi va na tumbula ku vuputukilo vua lino livulu vi ka lipuisamo! Vunoni linga mu tsiliele mu vikulaheso viaco mua pande ku tantekeya vuino Njambi ua vi linga.
NJAMBI A TONDA MU MU TANTEKEYE
14. Njambi lizina lieni iya, kaha vati tua tantekeya nguetu tua pande ku lipangesa?
14 Nga mu tonda ku pua kavusamba ka muntu, cuma ca katete ci mue ku mu leka cika? Lizina lienu. Vuno Njambi ua kala na lizina ni? Malombelo a engi eku longesa nguao lizina lieni Njambi ni Muangana. Vunoni aa kati mazina. Via pua lika vinkumbu ngeci mua “ntuamena” ni “muangana.” Njambi ua tu leka ngueni lizina lieni Yehova. Visamo 83:18 nguayo: “Linga va tantekeye ngecize yove lika, lizina liove Yehova, yove Mukua ku Hiana viose hose ha mavu.” Vakua ku soneka Mbimbiliya va pangesele lizina lia Njambi vintsimbu via vingi-vingi. Yehova a tonda nenu mu tantekeye lizina lieni na ku lipangesa. Ua mi leka lizina lieni linga mu pue kavusamba keni.
15. Lizina Yehova lia lomboloka vika?
15 Lizina lia Njambi, Yehova, lia pua lia kama cikuma. Lia lomboloka ngecize Njambi a hasa ku puisamo vikulaheso vieni viose na ku puisamo vutumbe vueni. Na vimo viahi vi hasa ku mu vindika. Njambi ikeye lika na pande lizina Yehova. *
16, 17. Vika lia lomboloka lizi (a) “Mukua Ngolo yose”? (b) “Muangana ua ku miaka na miaka”? (c) “Sakatanga”?
16 Ngue mu tu na tandele ku Visamo 83:18, Yehova “ikeye Mukua ku Hiana viose.” Kaha Ku-Solola 15:3 nguayo: “Via ku komoka vipanga viove, Ove Muangana Njambi, Mukua ngolo yose; zinjila ziove zikezio zia vuviuke zia vusunga, Ove Muangana ua ku miaka na miaka ya ya-ye.” Vika lia lomboloka lizi “Mukua ngolo yose”? Lia lomboloka ngecize Yehova ua hiana ngolo ku viuma viose muilu na ha mavu. Kaha lizi “Muangana ua ku miaka na miaka” lia lomboloka ngecize ikeye ua kalako ntsimbu yose. Visamo 90:2 nguayo tunde ku miaka yose na ku miaka yose Njambi kasi kua kala. Ci komouesa ni vati?
17 Yehova ikeye lika Sakatanga. Ku-Solola 4:11 nguayo: “Yove ua viuka, Muangana uetu na Njambi yetu, ku tambula ku-sangaziala na kasingimiko na ngolo: muomu yove ua tangele viuma viose, nomo cizango cove via puile, va vi tangele.” Cili vene, tungelo, vintangantanga, vusuka, vantsi—na viose vi mu hasa ku singanieka Yehova ikeye ua vi tangele!
MU HASA KU PUA KAVUSAMBA KA YEHOVA NI?
18. Vika vamo ve ku singaniekela nguavo ka citava ku pua kavusamba ka Njambi? Vika Mbimbiliya ya handeka ha cimpande caco?
18 Vamo mu ve ku tanda vifua via ku komouesa via Yehova, ve ku ivua vuoma. Muomu ve ku singanieka nguavo ‘Njambi ua hiana ku ngolo na seho kaha ua kala ku laako netu, a nji haka seho ni?’ Vuno Njambi a tonda tu ivue ngoco ni? Houe. Yehova ua tonda ku kala ku hiehi netu. Mbimbiliya nguayo Njambi “kesi ku laako netu vose.” (Vilinga 17:27) Njambi a tonda mu suene ku hiehi neni, kaha ua kulahesa ngueni “a ka suena kuli enu” naua.—Tiango 4:8.
19. (a) Vati mu hasa ku pua kavusamba ka Njambi? (b) Cifua cika ca Yehova mua lema cikuma?
19 Vati mu hasa ku pua kavusamba ka Njambi? Yesu ngueni: “Muono ka ue ku hua ukeuo ou, ku ku tantekeya ove Njambi umo lika ua vusunga, na uze i ua tumine, ikeye Yesu Kilistu.” (Yoano 17:3) Tualelelenuho ku lilongesa via Yehova na Yesu, kaha mu va tantekeya vuino. Kaha mu hasa ku ka tambula muono ka ue ku hua. Ca ku muenako, tu na lilongesa laza nguetu “Njambi ikeye cilemo.” (1 Yoano 4:16) Vunoni ua kala na vifua vikuavo via cili. Mbimbiliya nguayo Yehova “mukua cikeketima na mukua kavumbi, a livandeka ku vutenu, ua lana ngozi na vusunga.” (Ezundu 34:6) Yehova ua “viuka” kaha ua kala “na vuasi mu ku ecela milonga.” (Visamo 86:5) Njambi ua kala na lukakatela. (2 Petulu 3:9; Ku-Solola 15:4) Mu ka lilongesa vifua vieni vikuavo omo mu tualelelaho ku tanda vieni mu Mbimbiliya.
20-22. (a) Vati tu hasa ku suena kuli Njambi nga ka tu hasa ku mu mona? (b) Vika mua pande ku linga nga vakuenu va tonda mu likele ku lilongesa Mbimbiliya?
20 Vati mu hasa ku suena kuli Njambi nga ka mu hasa ku mu mona? (Yoano 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Omo mu tanda via Yehova mu Mbimbiliya, mu hasa ku tantekeya vuino cifua Ceni. (Visamo 27:4; Loma 1:20) Omo mu tantekeya vuino Yehova, mu ka mu lema cikuma na ku suena ku hieni neni.
21 Mu ka mona ngecize Yehova ua pua Tatetu. (Mateo 6:9) Ua tu hana muono, kaha a tonda tu kale na muono ua cili cikuma. Evi vikevio via tonda nkala cisemi ku hana vana veni. (Visamo 36:9) Mbimbiliya ya longesa nguayo citava ku pua kavusamba ka Yehova. (Tiango 2:23) Aci singaniekenuho. Yehova Sakatanga ua melu na mavu, a tonda mu pue kavusamba keni!
22 Vamo va ka tonda mu likele ku lilongesa Mbimbiliya, muomu nguavo kati ngoco mu kovela mu vulombelo vueka. Vunoni kati mu tavese na umo uahi a mi vindike ku pua kavusamba ka Yehova. Muomu ikeye kavusamba ua kama ku hiana vavusamba vose va mu hasa ku kala navo.
23, 24. (a) Omo lia vika mua pande ku tualelelaho ku ihula? (b) Vika tu ka lilongesa mu kapitulu ka na hatako?
23 Omo mu lilongesa Mbimbiliya, ha katete vimo vilongesa ka vi mi lomboloka vuino. Vunoni kati mu ivue ntsoni ya ku ihula. Yesu ua handekele ngueni tua pande ku likehesa ngue vanike. (Mateo 18:2-4) Vanike ve ku ihula cikuma. Njambi a tonda mu uane vikumbululo. Ngeci mukemuo, lilongesenu vuino Mbimbiliya linga mu mone nga vi muli na ku lilongesa vikevio vusunga.—Tandenu Vilinga 17:11.
24 Ku lilongesa Mbimbiliya ikeyo njila ya cili cikuma ya ku lilongesa via Yehova. Mu kapitulu ka na hatako, tu ka tantekeya omo lia vika Mbimbiliya ya liseza na mavulu akuavo ose.
^ cin. 15 Nga mu Mbimbiliya yenu lizina Yehova ka lia kelemo ni mu tonda ku tantekeya vi lia lomboloka na vati ve ku litumbula. Talenu Litota 1 ku ntsongo ya Livulu.


text:
UTALA WONDAVULULI WELILONGISO Enyenye Linene 2017
Mu sangiwa ovipama vielilongiso oku upisa kosemana 23 ya Mbalavipembe toke 26 ya Kuvala wo 2017.
Kala Ukuakulikandangiya
Ovolandu a tukuiwa Vembimbiliya a tu kuatisa ndati oku kuata ocituwa caco? Momo lie Akristão va sukilila oku kuata ocituwa caco?
Setukula Ohenda ya Yehova
Eteke Limue, Suku wa lisituluila ku Mose poku u sapuila onduko Yaye kuenda vimue pokati kovituwa Viaye. Ohenda oco ocituwa catete ca Suku ca tukuiwa. Ohenda yi lomboloka nye, kuenda momo lie ci kuetele esilivilo kokuove?
“Ondaka ya Suku Yetu yi Tumãla ño-o hũ”
Embimbiliya noke lioku malusuiwa ndaño lapongoloko upopi, apongoloko alimi kuenda kalambalalo oku tateka oku pongoluiwa Kuembimbiliya olio handi likuete esilivilo lialua.
“Ondaka ya Suku . . . yi Kuete Unene”
Omanu valua va siata oku linga apongoloko poku tanga Ondaka Suku. Nye tu sukila oku linga oco tu kuatisiwe Lembimbiliya?
‘Kuata Utõi Linga Upange’
Momo lie tu sukilila oku ka vakuotõi kuenda tu kuata ndati ocituwa caco?


text:
KAPITULU 3
Lemenu Vantu va a Lema Njambi
“Liendele na vakua mangana, kaha u ka pua mukua mangana.”—VISIMO 13:20.
1-3. (a) Vusunga vuka ka tu hasa ku lihenga vu ya handeka Mbimbiliya?(b) Vati tu hasa ku hangula vavusamba va tu kuasa ku linga via cili?
VANTU va pua ngue viongono, ve ku lihimpula kuli ya na viuma via va zengeleka. Ca casi ku tenguka ku vifua, vilinga, na vuntu vua vaze va tue ku likata navo ambe nga kati ku cizango cetu.
2 Mbimbiliya ya lombolola ovu vusunga nguayo: “Liendele na vakua mangana, kaha u ka pua mukua mangana; vunoni mukua ku liendela na viheve a ka ci yandela.” (Visimo 13:20) Eci cisimo ka ca handekele lika via ku liuana lumo na muntu houe. Mezi “liendele na” a muesa ku likuata vusamba. * Limo Livulu lia handeka via Mbimbiliya, lia tumbula ha mezi a cinimbu eci ngualio: “Ku liendela na muntu ca lomboloka ku mu lema na ku likuata neni vusamba.” Muntu uose ue ku temunuina vaze va a lema, ni vati? Mu ku linga tue ku likata cikuma na vavusamba, ca casi ku lifua navo ku via cili ni ku via vipi.
3 Ca pua ca seho ku tonda vavusamba vaze va tu tuala ku via cili, linga tu kale mu cilemo ca Njambi. Vati tu hasa ku lingamo? Tu hasa lika ku lingamo nga tu lema vaze va a lema Njambi. Lihulenu nguenu. Vuno kua kala vavusamba va cili va hiana vaze va kala na vifua vie ku tonda Yehova mu vavusamba veni ni? Tu ci hilulenu ha cifua ca vantu ve ku hangula Njambi linga vapue vavusamba vueni. Muomu nga tu mona viuma ngue mue ku vi muenamo Yehova, tu ka kala na vutongue vua ku hangula vuino vavusamba.
VANTU VA A LEMA NJAMBI
4. Omo lia vika Yehova ke ku tava nkala muntu ku pua kavusamba keni, kaha vika Yehova ua tumbuilile Avilahama ngueni “kavusamba kange”?
4 Ku tuala ku via vusamba, Yehova ue ku hangula. Ali na vusunga vua ku hangula vavusamba va cili. Mu ku pua Sakatanga ua Viose, ka kuesi cuma ca hiana ku likata vusamba neni. Vantu va cifua cika ue ku hangula ku pua vavusamba vueni? Yehova ue ku suena mu hiehi na vaze va mu kulahela na ku tsiliela mpundu muli ikeye. Tu ci talenu via Avilahama, yala ua tsimana omo lia ku tsiliela ceni. Ka kua kele ceseko ca hasa ku mona cisemi ua yala ca hiana ku tava ku kombeleya muaneni. * Handende nga “Avilahama, ua kombeleyele Isake” muomu ua tsiliele mpundu ngueni ‘Njambi a hasa ku mu sangula, cipue ku ku-tsa vene.’ (VaHevelu 11:17-19) Omo Avilahama uononokele na ku muesa lutsilielo lua ku kaniama, Yehova ua mu sanene ngueni “kavusamba kange.”—Isaya 41:8; Tiango 2:21-23.
5. Vati Yehova ue ku mona vakua ku mu ononoka na lukakatela?
5 Ku ononoka na lukakatela ca kala na seho ya kama kuli Yehova. Ikeye ua lema vose ve ku mu ononoka na lukakatela ku cizango ca mutima. (Tandenu 2 Samuele 22:26) Ngue mu tua muene mu Kapitulu 1, Yehova ue ku ivua ndzolela ya kama nga vantu va tava ku mu ononoka ku cizango. Visimo 3:32 nguayo “vusamba vueni,” “vu li kuli vakua vuoloke.” Vaze ve ku lihakela kapandi ka ku puisamo via tonda, ve ku tava cilanio ca Yehova: A ka va tambula mu “mbalaka” yeni—ni nguetu, a va tava ku mu lemesa kaha a va tavesa naua ku mu vundila nkala ntsimbu i va tonda.—Visamo 15:1-5.
6. Vati tu hasa ku muesa nguetu tua lema Yesu, kaha Vati Yehova ue ku muenamo vaze va lema Muaneni?
6 Yehova ua lema vaze va lema Muaneni umo lika Yesu. Yesu ua handekele ngueni: “Nga umosi a nji lema, kaha, a ka niunga lizi liange: kaha Tata a ka mu lema, kaha tu keza kuli ikeye, tu ka linga cikalo cetu hamo neni.” (Yoano 14:23) Vati tu hasa ku muesa nguetu tua lema Yesu? Mueka muahi, mu ku niunga vene masiko eni hamo na ku ambulula muzimbu ua cili na ku puisa vantu vandongesi. (Mateo 28:19, 20; Yoano 14:15, 21) Tue ku muesa naua nguetu tua lema Yesu nga tu linga cose tu “kave mu zingano zieni,” mu ku mu temunuina mu mezi na vilinga vietu vutuhu ka tua tantulukile. (1 Petulu 2:21) Yehova ce ku mu ya ku mutima, mue ku mona vantu va temunuina Muaneni omo lia ku mu lema.
7. Seho ika ya kala ha ku kala na vavusamba va a lema Yehova?
7 Lutsilielo, lukakatela, ku ononoka, na ku lema Yesu na vilongesa vieni—Evi via pua vimo vifua via tonda Yehova ku vavusamba vueni. Citava tu lihule nguetu: ‘Vuno vavusamba vuange ve ku solola evi vifua viaco ni? Vuno nja puisa vavusamba va Yehova ku pua vavusamba vange ni?’ Ca pua ku zangama ku lingamo. Vantu ve ku tonda ku muesa vifua via Njambi, ve ku ambulula Muzimbu ua Vuangana na ntuima yose kaha va hasa ku tu kuasa, linga tu lihakele kapandi ka ku yoya mu njila ya ya Njambi ku mutima.—Talenu mu cikasa “ Vati ua Fua Kavusamba ua Cili?”” ha lifo 29.
VI TU LILONGESA KU LUNGANO LUA MU MBIMBILIYA
8. Vika vie ku mi ya ku mutima nga mu singanieka ha vusamba vua va a) Naomi na Lute? (b) Vakuendze vatatu va vaHevelu? (c) Paulu na Timoteo?
8 Mu Mbimbiliya va sonekamo via vantu vavengi va vezikile cikuma omo lia ku hangula vavusamba va cili. Mu hasa ku tanda via vusamba vua va Naomi na nayemueno yeni Lute, na vamo vakuendze vatatu va puile va vusamba va kama ku Mbambilone kaha na vua Paulu na Timoteo. (Lute 1:16; Ndaniele 3:17, 18; 1 Kolintu 4:17; Filipu 2:20-22) Tu ci hilulenu lika ha vumo vusamba vua tsimanene: Vusamba vua Ndaviti na Yonatase.
9, 10. Haka mpundu vuemanene vusamba vua Ndaviti na Yonatase?
9 Mbimbiliya nguayo mu nima ya Ndaviti ku tsiha Ngoliata “muono ua Yonatase ua likatele na ua Ndaviti, na Yonatase ua mu lemene ngue muono ueni” (1 Samuele 18:1) Mu vua putukile vusamba vuavo vua miaka yose ngecize vutuhu va kele na vitso via ku liseza, va lilemene noho Yonatase ua ka tsile ku ndzita. * (2 Samuele 1:26) Haka vuemanene ovu vusamba vuavo?
10 Ndaviti na Yonatase va lilemene cikuma muomu vose va lemene Njambi kaha va kele na cizango ca kama ca ku tonda ku mu ononoka. Mua vusunga cilemo cavo cemanene hali Njambi. Vose va kele na ku solola vifua via va lingisile ku likata cikuma. Yonatase ua komokele cikuma ntuima ya mukuendze mu ku hakuila lizina lia Yehova ca ku hona vuoma. Ndaviti co ua singimikile ou yala ua kele na lukakatela lua ku ononoka ku viuma via tumbika Yehova na ku tuameka vizango via Ndaviti ku lutue. Aci singaniekenu, ha viuma via solokelele Ndaviti tele muono ueni uli mu vusonde ua ile na ku heliangela mua ya vindinda ku tina Muangana ua mupi Saulu ise ya Yonatase. Vunoni Yonatase ua muesele lu kakatela lua ngozi “ua ile kuli Ndaviti. . .ua kolesele livoko lieni muli Njambi.” (1 Samuele 23:16) Aci singaniekenu vati Ndaviti ua vuile mua muene kavusamba keni ua ha mutima neza mu ku mu kaniamesa na ku mu simpisa! *
11. Vika mu lilongesa ku cifua ca vusamba vua Yonatase na Ndaviti?
11 Vika tu lilongesa ha ku likata ca Yonatase na Ndaviti? Kuilu lia viose tua mono ngecize nkuma vusamba vua kama vua pande ku imana ha vifua via lema Njambi. Nga tu suena mu hiehi na vaze va tsiliela mu vize vi tua tsiliela, va lema vilinga vi tua lema kaha va kala na cizango ca ku ononoka Njambi, mua vusunga tu ka litambuisa vifua via cili na vilongesa vize vika tu kuasa ku kola mu lutsilielo. (Tandenu Loma 1:11, 12.) Tu hasa ku uana vantu va cifua eci va lema via Njambi ha kati ka vaze va tue ku lemesa navo. Vuno eci ca lomboloka ngecize vose va tue ku kunguluka navo va pua vavusamba va cili ni? Houe, kati mukemuo.
MUA KU HANGUILA VAVUSAMBA VA CILI
12, 13. (a) Omo lia vika tua pande ku hangula vuino vavusamba ambe ha kati ka vakuetu Vakua Kilistu? (b) Vitanga vika va luile navio Vakua Kilistu va ku sekulu ya ku livanga, na cimamuna cika Paulu ua va sonekelele?
12 Ambe mu Cikungulukilo, tua pande ku hangula vuino va vusamba va ka tu kuasa ku suena mu hiehi na Njambi. Vuno ca pande ku pua citanga? Houe. Muomu mue ku hita ntsimbu linga Vakua Kilistu va hie mu lutsilielo, ngeci mua vusuka ku muti ka vue ku hila hamo. Ngeci mukemuo mu nkala Cikungulukilo tue ku uana vantu va liseza ha vitso via ku kola mu lutsilielo. (VaHevelu 5:12–6:3) Tua pande ku muesa ngozi na lukakatela ku va vaha na vakua ku zeya mu lutsilielo, muomu tu tonda nguetu navo va kole mu lutsilielo.—Loma 14:1; 15:1.
13 Vintsimbu vimo mu cikungulukilo mu hasa ku soloka vimo vi ka tu lingisa ku lunguka ku vavusamba vetu. Vamo va hasa ku likovelesa mu viuma vimo kati vikevio vuino. Vakuavo co va hasa ku muesa cimbembesi ca ku linienga na ku tatuoka. Mu vikungulukilo via ku sekulu ya ku livanga navo va hitile mu vitanga viaco. Vutuhu cingi ca vantu va puile va ku ononoka kua kele vamo ka va kele na vilinga via cili. Ku Cikungulukilo ca ku Kolintu kua kele vamo ka va tavele vimo vilongesa via Vakua Kilistu, ngeci kapostolo Paulu ua mamuine cikungulukilo caco ngueni: “Kati mu lionge ngoco: vusamba vua vupi vu pihisa vilika via cili.” (1 Kolintu 15:12, 33) Paulu ua mamuine naua Timoteo ngueni ambe ha kati ka Vakua Kilistu hasa ku kala vamo ve ku panga vieka. Timoteo va mu mamuine ku tina ku vantu va cifua eci, kati a likuate navo vusamba.—Tandenu 2 Timoteo 2:20-22.
14. Vati tu hasa ku niunga cimamuna ca Paulu ku tuala ha vusamba?
14 Vati tu hasa ku niunga cimamuna ca sonekele Paulu? Nga tu viana ku likata na nkala muntu a hasa ku tu kokueya ku via vipi—Cipue mukati ni ku mbandza ya cikungulukilo. (2 Tesalonika 3:6, 7, 14) Tua pande ku niunga vusamba vuetu na Yehova. Vulukenu ngecize vantu navo va pua ngue viongono, ve ku temunuina vifua na vilinga via vavusamba vavo. Ngue muze ca cikalu congono ku lihimpula cifua ceka nga ali ha cifua cimo, na ku vantu mumo, ca cikalu ku viana ku tu kokueya ku vilinga na vifua via vipi nga tu likata na vavusamba kati vakevo vuino.—1 Kolintu 5:6.
Mu hasa ku uana vavusamba va vusunga ha kati ka vakuenu Vakua Kilistu
15. Vika mu hasa ku linga mu uane vavusamba va cili mu cikungulukilo?
15 Ca pua ku vezika ku tantekeya ngecize cingi ca vaze va tue ku lemesa navo, va pua va vusamba va cili. (Visamo 133:1) Vati tu hasa ku uana vavusamba ve ku niunga vuino vusamba vuavo na Njambi mu cikungulukilo? Omo mu lihakela kapandi ka ku tonda vifua via Njambi na vilongesa vieni, mu ka mona vantu va vifua ngeci mueni, va ka mi suena. Mu ntsimbu yaco naua mua pande ku lingako mutamba uenu mu ku tonda vavusamba va vaha. (Talenu mu cikasa ““ Mu Tua Putukile Vusamba Vua Cili,” ha lifo 30.) Tondenu vavusamba vaze va kala na vifua vi mua lema. Kavenu vimamuna via Mbimbiliya linga mu ‘hamese’ vusamba vuenu ha kati ka vaze va mue ku lemesa navo, cipue va muyati ueka na vifuti vieka na vakua visemua vieka. (2 Kolintu 6:13; tandenu 1 Petulu 2:17.) Kati mu lengesele vusamba vuenu hali vakua citso cenu lika houe. Vulukenu vusamba vua Yonatase na Ndaviti. Ku likuata vusamba na vakuluntu ce ku kuasa muntu ku kala na mana na mangana.
NGA KUA SOLOKA VITANGA
16, 17. Omo lia vika ka tua pandele ku tunda mu cikungulukilo, nga umo muanetu a tu handeka mezi a vavalesa ha mutima?
16 Omo lia ku linga mu cikungulukilo mua kala vantu va vifua via ku liseza-seza, citava vintsimbu vimo ku soloke vitanga. Muanetu a hasa ku linga ni ku handeka vimo vi ka tu vuisa matoto. (Visimo 12:18) Vintsimbu vimo vantu ve ku litala ku tunua omo lia vifua viavo na ku hona ku litombola mu visinganieka. Vuno tua pande ku suntsuka na ku fuma mu cikungulukilo nga via tu solokela ni? Nga tua lema mpundu Yehova na vantu va a lema ka tu ka lingimo.
17 Mu ku pua sakatanga uetu, na Kaniungi ka miono yetu, Yehova ua fuila tu mu leme na ku mu lemesa mpundu. (Ku-Solola 4:11) Cikuavo naua tua pande ku pangela hamo na cikungulukilo ca tava Yehova. (VaHevelu 13:17) Ngeci Mukemuo nga umo muanetu a tu handeka mezi a tu vavala ha mutima, ka tua pandele ku muesa vutenu vuetu mu ku tunda mu cikungulukilo. Omo lia vika ka tua pandele ku linga ngoco? Muomu kati Yehova na tu vulumuina. Cilemo cetu kuli Yehova ka ci ka tu tavesa ku sondoloka kuli ikeye na vantu veni!—Tandenu Visamo 119:165.
18. (a) Linga mu cikungulukilo mu kale ciyulo tua pande ku linga vika? (b) Vivezikiso vika vie ku iza mu ku ecela vantu nga tuli na vusunga vuaco?
18 Ku lema vakuetu va tue ku lemesa navo ce ku tu sindiya ku sambeya cilemo mu cikungulukilo. Yehova ke ku tonda vutantuluke muli etu, netu ka tua pandele ku lavelela vutantuluke mu vakuetu. Cilemo ci ka tu kuasa ku ecela tu milonga tua vakuetu nga tu vuluka nguetu tu vose ka tua tantulukile tue ku vulumuna. (Visimo 17:9; 1 Petulu 4:8) Cilemo ci ka tu sindiya ku ‘liyandela umo na mukuavo.’ (Kolose 3:13) Kati ca casi ku niunga eci cimamuna. Ku ecelela visinganieka via ku pihia ku likulisa mu mutima ce ku neha nkulundundu, halumo mu ku singanieka nguetu ku lingamo ci ka hana kasitiku uze na tu vulumuina. Nkumani houe, ku kala na nkulundundu ci liana. Vunoni ku ecela vakuetu nga tuli na vusunga vuaco tu ka vezika cikuma. (Luka 17:3, 4) Ce ku tu nehela ciyulo mu visinganieka na mu mutima, mu cikungulukilo, kaha cikumakuma, ce ku niunga vusamba vuetu na Yehova.—Mateo 6:14, 15; Loma 14:19.
NTSIMBU YA KU TSIHA VUSAMBA
19. Viuma vika vi hasa ku soloka kaha vi hasa ku tu lingisa tu tsihe vusamba vuetu na muntu?
19 Vintsimbu vimo, tua pande ku tsiha vusamba na muntu u va na uisa mu cikungulukilo. Evi vie ku soloka nga muntu a tsiha limo lisiko lia Njambi ca ku hona ku liveya na ku aluluka, ni nga a viana lutsilielo mu ku longesa makuli ni a likela ku likata na cikungulukilo. Lizi lia Njambi lia tu leka ha toma ngualio “kati mu liendele” na vantu va cifua eci. * (Tandenu 1 Kolintu 5:11-13; 2 Yoano 9-11) Vunoni ce ku pua ca cikalu ku lingamo nga muntu uaco ua pua kavusamba ni kavusoko ketu. Vuno tu ka kaniama, mu ku muesa nguetu tua tuameka lukakatela luetu kuli Yehova na ku masiko eni a vuviuke ku hiana vikuavo viose ni? Vulukenu ngecize ku ononoka na lukakatela via kala na seho ya kama ku meso a Yehova.
20, 21. (a) Omo lia vika ku uisa muntu na vulumuna ca pua vukuasi vua cilemo? (b) Vika ca puila ca seho ku hangula vavusamba vetu na mana?
20 Ku uisa muntu mu cikungulukilo ca pua mpundu vukuasi vua cilemo vua ku tunda kuli Yehova. Mu njila ika? Ku tundisa mu cikungulukilo mukua ku vulumuna uze ke ku liveya, ce ku muesa cilemo ku lizina lia ku lela lia Yehova, ku masiko eni na kuli ikeye mpundu. (1 Petulu 1:15, 16) Ku uisa muntu na vulumuna ce ku niunga cikungulukilo. Ce ku niunga Vakua Kilistu ku ku suangeleya ca cipi ca vakua ku vulumuna ka ve ku liveya kaha naua ce ku va kaniamesa ku tualelelaho mu ku lemesa, muomu ve ku mona nguavo cikungulukilo ca pua vutinino vua cili mu mavu ano a api. (1 Kolintu 5:7; VaHevelu 12:15, 16) Eci cilongesa ca ku kaniama ce ku muesa cilemo kuli uze na lingi vupi. Muomu halumo ce ku pua nguya i tondeka mu ku mu kuasa a mone ngueni na pande ku alulula vilinga vieni na ku kava vinanga vi tondeka mu ku hiluka kuli Yehova.—VaHevelu 12:11.
21 Mua vusunga vantu va tue ku likata navo cikuma ve ku kala na ngolo ya kama mu muono na mu vilinga vietu. Ngeci mukemuo, ca pua ca seho kuli yetu ku hangula vavusamba vetu na mana. Nga tu hangula vavusamba vaze va hangula Yehova ku pua vavusamba vueni, na ku lema vaze va a lema Yehova, tu ka kala na vavusamba va vusunga va vengi. Vi tu ka lilongesa kuli vakevo vi ka tu kuasa ku puisamo kapandi ketu ka ku linga vize via ya Yehova ku mutima.
^ cin. 2 Mezi a ciHevelu “liendele na” a na lomboloka naua ku ‘likuatasana’ na “ku likuata vusamba.”—Vangazi 14:20; Visimo 22:24.
^ cin. 4 Omo Yehova ua lombele Avilahama ku kombeleya muaneni, ua soluele cimueso ca cikombelo ce ku ka hanene ikeye ca Muaneni umo lika. (Yoano 3:16) Avilahama mua tondele ku tsiha muaneni Yehova ua mu vindikile ngeci ua tsihile cizamba mu cihela ca Isake.—Njenisisi 22:1, 2, 9-13.
^ cin. 9 Ndaviti mua tsihile Ngoliata tele a ci li “mukuendze lika” vunoni omo Yonatase ua tsile, Ndaviti tele a lingila ku puisa miaka 30. (1 Samuele 17:33; 31:2; 2 Samuele 5:4) Yonatase ua tsile na miaka 60 mua vusunga ua hianene Ndaviti miaka 30 ku vukuluntu.
^ cin. 10 Ngue mu va soneka ku 1 Samuele 23:17, Yonatase ua handekele viuma vitanu mu ku simpisa Ndaviti: (1) Ua lekele Ndaviti kati evue vuoma. (2) Ua simpisile Ndaviti ngueni Saulu ka ka hasa ku mu vula. (3) Ua vuluisile Ndaviti ngueni ikeye a ka suana ha vuangana ngue ku cikulaheso ca Njambi. (4) Ua lekele Ndaviti ngueni ka ka mu seza. (5) Ua simpisile Ndaviti ngueni Saulu ua tantekeyele via ku likata ceni na Ndaviti.
^ cin. 19 Linga mu tantekeye vikuavo ku tuala ha vati mua pande ku muenamo muntu ua ku ua ni ua seza cikungulukilo, talenu Vimpande via ku Vuezako ha mafo 207-209.”


text:
OKAPITULU 4
Olie Jesus Kristu?
1, 2. (a) Omokonda yatyi okunoñgonoka enyina liomunthu wankhimana katyilekesa okuti ove umuii nawa? Hangununa. (b) Oityi ovanthu vetavela konthele ya Jesus?
MOUYE, muna ovanthu ovanyingi vankhimana. Hamwe ove wi omanyina o vanthu vamwe vankhimana. Mahi, okunoñgonoka enyina liomunthu wankhimana, katyilekesa okuti ove umuii nawa. Otyo katyilekesa okuti wanoñgonoka nawa atyiho konthele yomuenyo wae, no vipuka ehole vali.
2 Hamwe weivale ovanthu vapopia konthele ya Jesus Kristu, namphila palambale omanima 2.000 tunde puetyi Jesus Kristu ali pano pohi. Mahi, ovanthu ovanyingi kavei tyilityili olie Jesus. Vamwe vati Jesus ankho omulume umwe ukahi nawa. Vakuavo vati ankho omuuli. Nkhele vamwe vetavela okuti Jesus o Huku. Oityi ove usoka?—Tala okatoi 12 konthyulilo yomukanda ou.
3. Omokonda yatyi tyakolela unoñgonoke Jeova Huku na Jesus Kristu?
3 Tyakolela unoñgonoke otyili konthele ya Jesus. Omokonda yatyi? Ombimbiliya itupopila okuti: “Omuenyo uhapu oyou, okukala nenoñgonoko liove Huku wike yotyotyili, na Jesus Kristu, una watuma.” (João 17:3) Tyotyili, inkha unoñgonoka otyili konthele ya Jeova, na Jesus, mokakala nomuenyo uhapu mouye omupe pano pohi. (João 14:6) Tupu enoñgonoko konthele ya Jesus malikukuatesako mokonda Jesus wava ongeleka ongwa yokutyinda omuenyo, no yokutekula vakuetu. (João 13:34, 35) Mokapitulu 1 tuelilongesamo otyili konthele ya Huku. Pahe matulilongesa oityi Ombimbiliya ilongesa konthele ya Jesus.
TUAVASA MESIYA!
4. Omanyina “Mesiya” na “Kristu,” ahangununa tyi?
4 Etyi kuakamba omanima omanyingi opo Jesus atyitue, Jeova wapopia Mombimbiliya okuti makatuma Mesiya, ine o Kristu. Enyina “Mesiya” liapolwa melaka lio Hebreu, iya enyina “Kristu” liapolwa melaka lio Gregu. Omanyina oo aeho ahangununa okuti Huku waholovona Mesia opo emuavele otyilinga tyakolela. Mesiya makalinga atyiho opo omilao via Huku vifuisuepo. Jesus tupu upondola okukukuatesako pehepano. Mahi etyi Jesus nkhele ehenetyitwe, ovanthu ovanyingi ankho velipula okuti: ‘Olie makala Mesiya?’
5. Okuti ovalongwa va Jesus ankho vetavela okuti Jesus o Mesiya?
5 Ovalongwa va Jesus ankho vena onthumbi yokuti Jesus o Mesiya walaelue. (João 1:41) Mongeleka, Simau Petulu wapopila Jesus okuti: “Ove Kristu.” (Mateus 16:16) Oñgeni tupondola okukala nonthumbi yokuti Jesus oe Mesiya?
6. Oñgeni Jeova akuatesako ovanthu vomutima weliola okuimbuka ine okunoñgonoka Mesiya?
6 Etyi nkhele kuakamba omanima omanyingi opo Jesus atyitwe, ovauli va Huku vahoneka ovipuka ovinyingi vipondola okukuatesako ovanthu ovanyingi okuimbuka ine okunoñgonoka Mesiya. Oñgeni otyo tyakuatesako? Soka ñgeno watumua okukawana omunthu wehenemone, oku kuhikila omakalela. Inkha upopilwa oñgeni omunthu oo ekahi upondola okumuvasa. Tyelifwa notyo, Jeova watumine ovauli vae vetupopile konthele yovipuka Mesiya malingi netyi matyiende nae. Okufuisuapo kuomaulo oo aeho tyakuatesako ovanthu vomitima vieliola okuimbuka okuti Jesus o Mesiya.
7. Omaulo patyi evali alekesa nawa okuti Jesus o Mesiya?
7 Amwe pomaulo oo, evali oyaa. Tete, etyi ankho kuakamba omanima 700 opo Jesus atyitwe, Mikeia waula okuti Mesiya makatyitilwa mepundaumbo limwe etutu lio Mbelei. (Miquéias 5:2) Iya oko tyilongo otyo umwe Jesus atyitilwa! (Mateus 2:1, 3-9) Vali, Daniele waulile okuti Mesiya mamoneka menima 29 P.K. (Daniel 9:25) Aa omaulo vala evali, pomaulo omanyingi alekesa nawa-nawa okuti Jesus oe Mesiya walaelue.—Tala Okatoi 13 konthyulilo yomukanda ou.
8, 9. Oityi tyamonekele monthiki Jesus ambatisalwa tyalekesa okuti Jesus o Mesiya?
8 Jeova wayandyulula nawa okuti Jesus o Mesiya. Huku walaele João Batista okuti memuavela enyingilikilo malimukuatesako okuimbuka olie Mesiya. Etyi Jesus aya ku João Batista opo ambatisalwe mondongi Jordau menima 29 P.K., João amono enyingilikilo olio. Ombimbiliya itupopila etyi tyamonekele-po okuti: “Etyi Jesus ambatisalwa, watunda momeva. Iya eulu aliikuka, amono ospilitu ya Huku yalauka ikahi ngo pomba. Tupu, keulu akutundu ondaka yati: “Ou Omona wange onthyolwe, una ame napanda unene.” (Mateus 3:16, 17) Etyi João amona, nokueiva enyingilikilo, aimbuka okuti tyotyili Jesus o Mesiya. (João 1:32-34) Monthiki oyo, etyi Jeova alaula ospilitu ku Jesus, Jesus akala Mesiya. Oe Huku aholovona opo akale Onkhalamutwe no Hamba.—Isaías 55:4.
9 Omaulo Ombimbiliya, nondaka ya Jeova, nenyingilikilo Jeova aava monthiki Jesus ambatisalwa vialekesa nawa okuti Jesus o Mesiya. Mahi, opi Jesus atunda? Iya ankho omunthu patyi? Tutalei etyi Ombimbiliya ipopia.
OPI JESUS ATUNDA?
10. Oityi Ombimbiliya ilongesa konthele yomuenyo wa Jesus puetyi eheneye pano pohi?
10 Ombimbiliya ilongesa okuti Jesus wakalele keulu omanima omanyingi puetyi eheneye pano pohi. Omuuli Mikeia wapopile okuti Mesiya “watunda komivo viokohale.” (Miquéias 5:2) Jesus wapopile konthele yomanima omanyingi akalele keulu etyi eheneye pano pohi opo akale omunthu. (Tanga João 3:13; 6: 38, 62; 17:4, 5.) Puetyi eheneye pano pohi, Jesus ankho una oupanga wapama na Jeova.
11. Omokonda yatyi Jeova apandela Jesus?
11 Jesus wapandua unene na Jeova. Omokonda yatyi? Omokonda Huku watetekela okumutunga kovipuka aviho. Otyo Jesus aihanenwa okuti “omutete kovipuka aviho viatungwa.” * (tala onondaka pokatoi) (Colossenses 1:15) Jesus tupu wapandwa na Jeova mokonda oe Jeova atunga aike. Otyo aihanenwa okuti “Omona wongunga.” (João 3:16) Tupu Jesus oe vala Jeova aundapesa pokutunga ovipuka aviho ovikuavo. (Colossenses 1:16) Tupu, Jesus oe vala wiihanua okuti “Ondaka,” mokonda Jeova wemuundapesa opo atuale onondaka no nondonga ko noandyu no kovanthu.—João 1:14.
12. Oñgeni tutyii okuti Jesus na Huku ovanthu velikalela?
12 Ovanthu vamwe vetavela okuti Jesus na Huku omunthu wike vala. Mahi otyo hatyoko Ombimbiliya ilongesa. Ombimbiliya ipopia okuti Jesus watungua, otyo tyihangununa okuti Jesus una onthyimbi. Mahi Jeova, watunga ovipuka aviho, utupu onthyimbi. (Salmo 90:2) Mokonda Omona wa Huku, Jesus kenesoke okuovola okukala Huku. Ombimbiliya ilongesa nokuayandyuluka okuti He omunene vali tyipona Omona. (Tanga João 14:28; 1 Coríntios 11:3.) Jeova oe vala “Huku Omukulami.” (Gênesis 17:1) Jeova omunthu wavilapo nokuna epondolo liavilapo mouye auho. Tala Okatoi 14 konthyulilo yomukanda.
13. Omokonda yati Ombimbiliya ipopila okuti Jesus “otyifuika tya Huku wahamonua”?
13 Jeova no Mona wae, Jesus, vaundapele kumwe omanima omanyingi puetyi nkhele eulu nohi vihenetungwe. Ankho velihole unene! (João 3:35; 14:31) Jesus wahetekela ovituwa via Tate yae otyo Ombimbiliya imuihanena okuti “otyifuika tya Huku wahamonua.”—Colossenses 1:15.
14. Oñgeni Omona onthyolwe wa Jeova eya okutyitwa pano pohi?
14 Omona onthyolwe wa Jeova, noumphua-lundo watunda keulu eya pano pohi opo akale omunthu. Oñgeni otyo tyalingwa? Jeova kehuviso wapola omuenyo Womona wae keulu eupake meimo liomumphembela (omuhikuena wehenelale nomukuendye) utiwa Maliya. Ngotyo, Jesus ankho utupu he pano pohi. Omona Maliya akutula ankho utupu nkhali, iya aihanwa okuti Jesus.—Lucas 1:30-35.
JESUS WALI OMUNTHU PATYI?
15. Oñgeni tupondola okunoñgonoka vali nawa Jeova?
15 Tulilongesa ovipuka ovinyingi konthele ya Jesus, nomuenyo wae, novituwa viae putyina tutanga Ombimbiliya momukanda wa Mateus na Marcos na Lucas na João. Omikanda ovio viihanwa okuti ono Evandyeliu. Mokonda Jesus ukahi nga Tate yae, etyi motange matyikukuatesako okunoñgonoka vali nawa Jeova. Otyo Jesus apopila okuti: “Una uluete ame tupu uluete Tate.”—João 14:9.
16. Oityi Jesus ankho alongesa? Opi ankho kutunda onondaka alongesa?
16 Ovanthu ovanyingi ankho vaihana Jesus okuti “Omulongesi.” (João 1:38; 13:13) Otyipuka tyimwe ankho alongesa unene “onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku.” Ouhamba oo oityi? Outumini wa Huku, maukatumina kombanda yo ohi aiho, maweta ovipuka oviwa viahapu pala ovanthu aveho vokutavela ku Huku. (Mateus 4:23) Ovipuka aviho Jesus alongesa ankho vitunda ku Jeova. Jesus wati: “Onondaka ndyikahi nokulongesa hambange omba una wanthuma.” (João 7:16) Jesus ankho utyii okuti Jeova uhanda ovanthu vatehelele onondaka onongwa mbokuti Ouhamba wa Huku maukatumina ohi aiho.
17. Opi Jesus ankho alongesila? Omokonda yatyi Jesus ankho alingila ononkhono mbokulongesa vakuavo?
17 Opi Jesus ankho alongesila? Kese pana avasa ovanthu. Ankho ulongesa mo mapundaumbo omanene nomatutu, na pana ovanthu valandesila, no ponomphangu mbefendelo, no momaumbo avo muene. Jesus ankho kakevela ovanthu veye okumuovola. Apeho ankho ukeveovola. (Marcos 6:56; Lucas 19:5, 6) Jesus ankho undapa unene nokumanena omuvo wae no nonkhono, movilinga viokulongesa ovanthu. Omokonda yatyi? Omokonda ankho utyii okuti Huku uhanda alinge ngotyo iya tupu omokonda apeho utavela ku Tate yae. (João 8:28, 29) Jesus tupu ankho ulongesa ovanthu mokonda ankho una okankhenda navo. (Tanga Mateus 9:35, 36.) Wamuene okuti ononkhalamutwe mbonongeleya kavalongesa otyili konthele ya Huku Nouhamba wae. Mokonda yotyo, ankho uhanda okukuatesako ovanthu ovanyingi okutehelela onondaka onongwa.
18. Ovituwa patyi via Jesus ove uhole vali?
18 Jesus ankho uhole ovanthu nokusuka navo. Ankho una okankhenda tupu ankho tyapepuka okupopia nae. Alo umwe ovana ankho vetupu owoma wokukala ponthele yae. (Marcos 10:13-16) Jesus ankho kalingi okapungulula. Ankho uyele ovivi. (Mateus 21:12, 13) Wakalele pomuvo umwe ovanthu ankho vehena onthilo novakai. Mahi, Jesus ankho apeho utekula ovakai nonthilo. (João 4:9, 27) Jesus tupu ankho weliola omutima. Mongeleka, monthiki imwe wakohele onomphai mbono apostolu mbae, otyilinga tyimwe ankho tyilingwa vala nomupika.—João 13:2-5, 12-17.
19. Ongeleka patyi ilekesa okuti Jesus wii etyi ovanthu tyili-tyili vesukisa iya ankho uhanda okuvekuatesako?
19 Jesus ankho wii etyi ovanthu vesukisa iya ankho uhanda okuvekuatesako. Otyo, tyamoneka nawa puetyi Jesus aundapesa epondolo lia Huku opo ahakule ovanthu kehuviso. (Mateus 14:14) Mongeleka, omulume umwe ankho una otyilundu, eya kwe apopi okuti: “Inkha uhanda, upondola okumbelula.” Jesus tyemuihama komutima okutala ononkhumbi mbomunthu oo. Akala nokankhenda nae iya ankho uhanda okumukuatesako. Jesus atandaveka okuoko kwae akuate omunthu oo, iya apopi okuti: “Ame nahanda! Veluka.” Iya omunthu oo, aveluka! (Marcos 1:40-42) Nkhele soka oñgeni omulume oo akalele!
APEHO OMUKUATYILI NA TATE YAE
20, 21. Omokonda yatyi Jesus ongeleka yavilapo yokutavela ku Huku?
20 Jesus ongeleka yavilapo yokutavela ku Huku. Ankho katale kuetyi tyipondola okumoneka ine kuetyi onondyale mbupondola okumulinga, mahi ankho utualako nekolelo mu Tate yae. Mongeleka, Jesus kalingile onkhali, etyi Satanasi emulola. (Mateus 4:1-11) Vamwe mombunga yae ankho kavetavela okuti Jesus o Mesiya, ankho vemupopi okuti “utupu onondunge,” mahi Jesus watuaileko novilinga via Huku. (Marcos 3:21) Puetyi onondyale mbae vemumonesa ononkhumbi Jesus watuaileko nekolelo mu Huku iya ehevelingi omapita.—1 Pedro 2:21-23.
21 Jesus watuaileko nekolelo mu Jeova alo kononkhia. Ononkhia mbumue onombi, nokuihama unene. (Tanga Filipenses 2:8.) Soka oñgeni akoleleya monthiki yononkhia mbae. Jesus wakuatua, atendeleyua no nonkhembi, akoyesua novakoyesi onondingavivi, nokulingwa omukuele novanthu, avetwa nomafualali alo umwe vemupapela momuti. Etyi ekahi nokunkhia apopila peulu okuti: “Netyifuisapo atyiho.” (João 19:30) Etyi palamba ononthiki ononthatu tunde onthiki Jesus ankhia, Jeova emututilisa iya emuavela omuenyo wo keulu. (1 Pedro 3:18) Etyi palamba onosimanu mbehehi, Jesus akondoka keulu, “apumphama kokulio kwa Huku,” iya akevelela opo Huku emulinge Ohamba.—Hebreus 10:12, 13.
22. Omphitilo patyi onthue tuna mokonda ya Jesus watuaileko nekolelo mu Tate yae?
22 Mokonda ya Jesus watuaileko nekolelo alo kononkhia, onthue hono tuna omphitilo yokukamona omuenyo wahapu mouye omupe pano pohi, ngetyi Jeova ahandele tunde ponthyimbi. Mokapitulu makalandulako, matukelilongesa oñgeni ononkhia mba Jesus mbutuavela omphitilo yokukala nomuenyo uhapu.
^ palag. 11 Jeova wiihanua okuti o Tate, mokonda Watunga ovipuka aviho. (Isaías 64:8) Jesus wihanua okuti Omona wa Huku, mokonda watungua na Jeova. Onoandyu kumwe na Andau, navo vaihanwa okuti ovana va Huku.—Jó 1:6; Lucas 3:38.