text:
ONDJOKONONA YONGHALAMWENYO
Otwa mona efilonghenda laKalunga meenghedi da yoolokafana
TATE, Arthur, okwa li omutilikalunga nokwa li a hala okuninga omufita. Ashike lwanima eemhangela daye oda ka lunduluka eshi a lesha oshifo shOvakonakoni vOmbiibeli nokwa li a hovela okweendafana navo. Okwa li a ninginifwa mo 1914 eshi a li e na omido 17. Oita yOtete yOunyuni oya li tai xumu komesho, natate okwa li a shivwa a ye moukwaita. Molwaashi ka li ta dulu okukufa ombinga moita, okwa li a tulwa modolongo yaKingston moOntario, shaCanada oule weemwedi omulongo. Konima eshi tate a mangululwa, okwa li a ya moilonga yefimbo liyadi e li omukokolindjila.
Mo 1926, Arthur Guest okwa li a hombola Hazel Wilkinson, oo meme waye a li e lihonga oshili mo 1908. Onda dalwa mo 24 Aprili 1931. Otwa dalwa tu li vane, ame onda shikula oshiveli. Oukwaneumbo wetu aushe owa kala hau longele Jehova, natate okwa kala a fimaneka Ombiibeli naasho oshe tu ningifa tu kale twa lenga Eendjovo daKalunga. Otwa kala hatu kufa ombinga pandjikilile moilonga yokuudifa eumbo neumbo tu li oukwaneumbo. — Oil. 20:20.
INANDI KUFA OMBINGA MOITA NDELE ONDA KALA HANDI KOKOLA ONDJILA NGAASHI TATE
Oita Itivali yOunyuni oya li ya hovela mo 1939, nomomudo wa ka shikula ko oilonga yEendombwedi daJehova oya li ya shilikwa moCanada. Eefikola depangelo oda li da unganeka oivilo yopashiwana oyo ya li ya kwatela mo okusalutila epandela nokwiimba eimbilo lopashiwana. Ame nomukulu wange Dorothy, otwa li hatu tewa mo mongulu pefimbo olo. Efiku limwe omuhongi wange okwa li a kendabala okufifa nge ohoni eshi a ula nge kutya ame evaya. Eshi ofikola ya dimbuka, ounona vamwe vomongulu yetu ova li va ponokela nge nokudenga nge. Ashike osho osha li sha pameka etokolo lange lokukala handi ‘dulika kuKalunga ponhele yokudulika kovanhu.’ — Oil. 5:29.
MuJuli 1942, eshi nda li ndi na omido 11, onda li nda ninginifilwa mondama kofaalama. Onda li handi hafele oilonga youkwafelikokolindjila ngeenge ofikola ya fuda. Odula imwe onda li nda waimina ovamwatate vatatu moku ka udifila ovanhu ovo hava tete omiti koitukulwa oyo ihai longwa i li kolundume laOntario.
Mu 1 Mei 1949, onda li nda ninga omukokolindjila wondjikilile. Mu 1 Desemba eshi oshitaimbelewa sha li tashi tungwa, onda li nda shivwa ndi ka kwafele nondi ninge oshilyo shoukwaneumbo waBetel moCanada. Onda li handi longele komashina okupilinda. Oivike ihapu onda kala handi longo oufiku, handi pilinda oifo oyo ya pambafana nomahepeko oo oshiwana shaJehova sha li sha taalela moCanada.
Eshi nda kala handi longele kOshikondo shOilonga, onda li nda pulapula ovakokolindjila vamwe ovo va li ve uya okutalela po oshitaimbelewa ashike ova li tava ka longela koQuebec oko kwa li yo ku na omapataneko. Umwe womovatalelipo okwa li Mary Zazula a dja koEdmonton, shaAlberta. Molwaashi ye nomumwainamati, Joe, ova li va anya okweefa po okukonakona Ombiibeli, ova li va tewatewa mo meumbo kovadali vavo ovo va li ve li meitavelo lOshiortodoks. MuJuni 1951, aveshe ova li va ninginifwa nokonima yeemwedi hamano, ova li va hovela okukokola ondjila. Pefimbo lomapulapulo, onda li nda fuuka koupamhepo waMary. Onda li nde li popila nda ti, ‘shapo ongeenge ashike oinima inai enda nawa, Mary ota monika ashike a fa okakadona oko handi ka hombola.’ Otwa li twa hombola konima yeemwedi omuwoi, mo 30 Januali 1954. Konima yoshivike shimwe, otwa li twa shivwa tu ka deulilwe oilonga youpashukilishikandjo, noule weedula mbali da ka shikula ko otwa li hatu longele moshitukulwa shi li kolundume laOntario.
Eshi oilonga yokuudifa mounyuni aushe ya enda tai hapupala, opa li pe na omhumbwe yovatumwa. Otwa li hatu diladila kutya ngeenge otwa li hatu dulu okulididimikila outalala oo hau kala moCanada neemwe odo handi kala ko pefimbo lokwenye, ohatu ka dula yo okulididimikila onghalo keshe yomhepo kutya nee otu na oshinakuwanifwa shilipi. MuJuli 1956, otwa li twa mana ofikola yaGilead onhi-27, nomuNovemba otwa li twa tuminwa tu ka longele koBrazil.
OILONGA YOUTUMWA MOBRAZIL
Eshi twa fika moshitaimbelewa shaBrazil, otwa li tu na okulihonga Oshiputu. Konima eshi twe lihonga okupopifa nokuninga omatwalemo e li pauxupi, otwa li twa lombwelwa tu hovele okuya moilonga yomomapya. Ngeenge omuneumbo okwa ulike ohokwe, okwa li pa ningwa omaetepo kutya natu mu leshele omushangwa oo tau yelifa nghee onghalamwenyo tai ka kala koshi yEpangelo laKalunga. Efiku letu lotete moukalele, omukainhu umwe okwa li ta pwilikine nelitulemo nonda li nde mu leshela Ehololo 21:3,4, nokonima onda ngabuka. Kanda li nda ikilila omutenya tau xwikile moilemo noupyu, naasho osha li eshongo tali twikile.
Otwa li ovatumwa moshilando shaCompos, omo paife mu na omaongalo 15. Eshi twa ya moshilando osho omwa li ashike mu na okangudu kanini kovaudifi neumbo lovatumwa omo mwa li hamu di ovamwameme vane: Esther Tracy, Romana Bauer, Luiza Schwarz, naLorraine Brookes (paife ofani yaye oWallen). Oshinakuwanifwa shange osha li okukosha oikutu nokutyava oikuni. Onguloshi imwe yOmaandaxa konima yekonakono lOshungonangelo yetu, otwa li twa talelwa po komweenda oo twa li inatu teelela. Omukulukadi wange okwa li a nangala metyofa ta fuda po fimbo twa li hatu popi kombinga yanghee efiku la enda. Eshi a ka penduka, koshi yoshiwilo shaye okwa li kwa dja eyoka notwa li twa ngwangwana, ashike onda li nda dula oku li dipaa!
Konima yodula eshi nde lihonga Oshiputu, onda li nda nangekwa po ndi li omupashukilishikandjo. Otwa li tu na onghalamwenyo yanafangwa molwaashi otwa li hatu di momikunda omo muhe na olusheno, hatu nangala pomamate nohatu londo keenghambe nomoutemba. Pefimbo loshikonga shoku ka udifila koitukulwa oko ihaku longwa, otwa li hatu i modoolopa i li keendudu neshina lokolutenda notwa li hatu hiila meumbo lovaenda. Oshitaimbelewa osha li she tu tumina oifo 800 yomomapya. Otwa li tu na okushuna lwoikando kopoosa tu ka tale ko oipakete yoifo.
Mo 1962, ovamwatate novamwameme ovatumwa ova li va shivwa kOfikola yOukalele wOuhamba oyo ya li tai ningilwa moitukulwa i lili noku lili moBrazil. Oule weemwedi hamano, onda li nda tumwa ndi ka honge ofikola oyo koManaus, Belém, Fortaleza, Recife, nokuSalvador, ashike ka nda li nda ya naMary. Onda li nda unganeka oshoongalele shoshitukulwa osho sha li sha ningilwa meumbo olo hali ningilwa oivilo muManaus. Konima eshi odula ya loka, omeva okunwa okwa li a kaka noka twa li hatu dulu okutelekela poshoongalele. (Pefimbo opo ovanhu ova li hava telekelwa poyoongalele.) Okwa li nda popya nomupolifi ndele ta unganeke tu etelwe omeva okunwa a wana omafiku aeshe oshoongalele nokwa li yo a tuma ovakwaita ve tu dikile eetenda mbali da kula omo twa li hatu longekidile oikulya.
Eshi nda li nda dja po, Mary okwa li ha udifile moshitukulwa shOvaputu, omo keshe umwe a li ashike ha yandje elitulemo kongeshefa. Ka li a dula okuhovela eenghundafana novanhu, nokonima okwa li a lombwela Ovabetel vamwe kutya “Inandi hala nande okukala moPortugal.” Lwanima, otwa li twa yakula onhumwafo oyo tai tu shivi tu ka longele koPortugal. Pefimbo opo oilonga yetu yokuudifa oya li ya shilikwa moPortugal, ashike nande ongaho otwa li twa tambula ko eshivo olo nonande Mary hasho a li a teelela.
OILONGA YETU MOPORTUGAL
MuAuguste 1964, otwa li twa ya koLisbon, shaPortugal. Ovamwatate ovo unene va li tava hepekwa kovapolifi vomonanguwi. Osha li shiwa eshi ovamwatate inave u ya oku tu shakeneka notwa li twa henuka okukala pamwe navo. Otwa li hatu kala meumbo lovaenda ofimbo twa teelela tu pewe onhele yokukala. Konima eshi twa mona eevisa detu, otwa li hatu hiila mokafuleta. MuJanuali 1965, otwa li twa kwatafana noshitaimbelewa. Otwa li twa hafa neenghono eshi twa li twa dula okuya kokwoongala konima yeemwedi nhano.
Otwa li twa mona kutya ovapolifi ohava hade momaumbo ovamwatate efiku keshe. Molwaashi Omalupale Ouhamba okwa li a patwa, otwa li hatu ningile okwoongala momaumbo ovamwatate. Eendombwedi omafele oda li da kwatwa po kopolifi di ka pulapulwe. Ovamwatate ova li hava ungaungiwa navo nai opo va popye omadina ovamwatate ovo hava kwatele komesho okwoongala. Oshidjemo, ovamwatate ova li va konga po ondunge yokupopya ashike omadina avo ngaashi José ile Paulo, ponhele yokupopya eefani davo. Nafye osho twa li twa ninga.
Okupalula ovamwatate noikulya yopamhepo osho sha li sha fimana unene kufye. Mary okwa li e na oshinakuwanifwa shokutopatopa oitukulwa yOshungonangelo yokukonakonwa nosho yo oifo imwe noku i pilinda.
OKUPOPILA ONGHUNDANA IWA MOMHANGU
MuJuni 1966, muLisbon omwa li mwa ningilwa omhangu yoshibofa sha tongomana. Ovaudifi aveshe 49 vomeongalo laFeijo, ova li va twalwa komhangu eshi va ningila okwoongala meumbo shihe li paveta. Onda li nde li ninga nda fa aame omupanguli opo eshi hatu i komhangu ove shii osho tava ka popya nove lilongekida. Otwa li tu shii kutya itatu ka findana moshibofa osho, ashike ohatu ka yandja oundombwedi. Omukalelipo wetu momhangu okwa li a xulifa neendjovo detwomukumo odo da li da popiwa kuGamaliel womefelemudo lotete. (Oil. 5:33-39) Oshidjemo, ovamwatate novamwameme 49 ova li va ufwa va kale modolongo oule womwedi netata fiyo eemwedi nhano netata. Otwa hafa molwaashi omukalelipo wetu womomhangu okwa li a tambula ko ekonakonombiibeli nokwa li a hovela okukala pokwoongala fimbo ina fya.
MuDesemba 1966, onda li nda nangekwa po ndi li omupashukili woshitaimbelewa nonda kala handi ungaunga unene noinima yopaveta. Opa li pa totwa oveta kutya Eendombwedi daJehova nadi kale tadi hafele emanguluko lelongelokalunga lavo. (Fil. 1:7) Mo 18 Desemba 1974, otwa li twa pewa oufemba wetu. Omumwatate Nathan Knorr naFrederick Franz ovo va li va dja keembelewa da kula, ova li ve uya oku tu talela po opo tu hafele okwoongala oko kwa li kwa ningilwa moOporto nosho yo koLisbon, atushe kumwe otwa li tu li 46 870.
Omolwenangekonoupuna laJehova, ovalongeli vaye ova li va hapupala neenghono kounhunhu oko haku popiwa Oshiputu ngaashi moAzores, Cape Verde, Madeira, São Tomé nosho yo muPríncipe. Mo 1988, opa li pa tungwa omatungo a kula oshitaimbelewa. Mo 23 Aprili omudo oo tuu oo, omumwatate Milton Henschel oye a li a yandja oshipopiwa sheyapulo loshitaimbelewa, opo pa li pe na ovapwilikini 45 522. Osha li shi hafifa neenghono okukala tu na ovamwatate novamwameme 20 ovo va kala ovatumwa moPortugal.
OTWA MONA OUWA MOIHOPAENENWA YAAVO OVADIININI
Momukokomoko womido, eshi twa kala hatu endafana novamwatate ovadiinini osha lundulula onghalamwenyo yetu. Onda li nde lihonga oshilihongomwa sha fimana eshi nda li handi yambidida omumwatate Theodore Jaracz petalelepo loshitaimbelewa. Oshitaimbelewa osha li sha taalela oupyakadi wa kwata moiti, noilyo yOkomitiye yOshitaimbelewa oya li ya kendabala ngaashi tai dulu opo i u kandule po. Omumwatate Jaracz okwa li e va hekeleka eshi a ti: “Paife efimbo lokweefa omhepo iyapuki i longe mokati ketu.” Konima yomido eshi twa li twa ka talela po koBrooklyn, ame nomukulukadi wange Mary, otwa li twa tokelwa nomumwatate Franz nosho yo ovamwatate vamwe. Eshi omumwatate Franz a pulwa a ninge etyekosha kombinga yomido dihapu odo a kala ta longele Jehova, okwa ti: “Onda hala ashike oku mu lombwela kutya: Kaleni mehangano laJehova li wetike kashi na nee mbudi kutya otashi pula shike. Olo ashike hali udifa onghundana iwa yOuhamba waKalunga, oshilonga osho Jesus a li a lombwela ovahongwa vaye ve shi longe!”
Ame nomukulukadi wange otwa kala hatu hafele okulongela Jehova, noihatu dimbwa omatalelepo etu koshitaimbelewa. Omatalelepo oo okwe tu pa omhito tu ulike olupandu koilonga youdiinini yovamwatate ovanyasha novanamido noku va twa omukumo va twikile okulongela Jehova.
Omido oda ya, paife ame nomukulukadi wange otu na omido 80 nasha. Mary ota kondjo noupyakadi woukolele. (2 Kor. 12:9) Omayeleko okwe tu kwafela tu xwepopaleke eitavelo letu notu pameke etokolo letu lokukala ovadiinini. Okutala konakudiwa yetu, otwa mona kutya Jehova okwe tu ulikila ouwanghenda meenghedi dihapu. *
^ okat. 29 Omumwatate Douglas Guest okwa fya mo 25 Oktoba 2015, e li omudiinini kuJehova pefimbo opo oshitukulwa eshi sha li tashi longekidwa.


c: text/html

text:
Mbela ou wete ngoo oo “e he wetike”?
“Okwe likolelela, osheshi a kala a fa e wete ou e he wetike.”—HEB. 11:27.
1, 2. (a) Yelifa kutya omolwashike Moses a li ta monika a fa e li moshiponga. (Tala efano pehovelo loshitukulwa.) (b) Omolwashike Moses a li ina tila ehandu lohamba?
FARAO okwa li omupangeli omunaenghono nokwa li oshikalunga shOvaegipti. Embo When Egypt Ruled the East ola ti kutya Ovaegipti ova li va tala ko Farao a “tumbala e dule oshishitwa keshe kombada yedu mounongo nomeenghono.” Molwaashi Farao okwa li a hala okukala ha tilika kOvaegipti, okwa li ha djala oshishani shi na efano leyoka longolonyoka ya fa ya hala okulyana. Diladila ashike kutya Moses okwa li e udite ngahelipi eshi Jehova e mu lombwela a ti: “Ame ohandi ku tumu kuFarao. Ndele pitifa mo muEgipti oshiwana shange Ovaisrael.”—Ex. 3:10.
2 Moses okwa li a ya kuEgipti opo a ka lombwele Farao etumwalaka olo la dja kuKalunga, netumwalaka olo ola li la handula Farao neenghono. Konima yehandukilo eti-9, Farao okwa li a londwela Moses a ti: “Tala u ha holoke vali koshipala shange. Osheshi efiku olo ove to holoka koshipala shange, ove u nokufya.” (Ex. 10:28) Fimbo Moses ina dja po puFarao, okwa li a xunganeka kutya oshiveli shohamba otashi ka fya. (Ex. 11:4-8) Xuuninwa, Moses okwa li a lombwela oukwaneumbo keshe wOvaisrael u dipae oshikombo ile odi, oshinamwenyo osho sha li sha yapulilwa oshikalunga shOvaegipti Ra, nokuvaeka ohonde yayo koivelo yomaumbo avo. (Ex. 12:5-7) Farao okwa li te ke linyenga ngahelipi? Moses ka li a tila eenghatu daFarao. Omolwashike mbela? Molwaashi okwa li e na eitavelo nokwa li a dulika kuJehova, ka li e na ‘outile wehandu lohamba, okwe likolelela, osheshi a kala a fa e wete ou e he wetike.’—Lesha Ovaheberi 11:27, 28.
3. Oshike hatu ka kundafana kombinga yeitavelo laMoses mwaao “e he wetike”?
3 Mbela eitavelo loye ola pama ngoo noho kala wa fa u ‘wete Kalunga’? (Mat. 5:8) Opo tu kale neitavelo la pama notu kale tu wete oo “e he wetike,” natu ka konakoneni oshihopaenenwa shaMoses. Ongahelipi eitavelo laye muJehova la li le mu amena koumbada wokutila ovanhu? Omonghedi ilipi a li a ulika eitavelo momaudaneko aKalunga? Ongahelipi okukala e wete oo “e he wetike” kwa li kwe mu pameka eshi ye noshiwana shavo va li moshiponga?
KA LI E NA OUTILE “WEHANDU LOHAMBA”
4. Eshi Moses a li a ya kuFarao, ovo vehe na eitavelo otashi dulika va li tava diladila shike?
4 Ovanhu ovo vehe na eitavelo otashi dulika va li tava diladila kutya Moses ka li e na eenghono dasha okuyelekanifa naFarao. Moses okwa li a pula Jehova a ti: “Aame omushike ndi ye kuFarao, nondi pitife mo Ovaisrael muEgipti?” (Ex. 3:11) Omido 40 da pita, Moses okwa li a faduka po okudja muEgipti nokuninga onhauki. Otashi dulika a li te lipula kutya, ‘Oshi li ngoo pandunge okushuna kuEgipti ndi ka handukife ohamba?’
5, 6. Oshike sha li sha kwafela Moses a tile Jehova, ndele haFarao?
5 Fimbo Moses ina alukila kuEgipti, Kalunga okwa li e mu lombwela efinamhango la fimana, olo Moses lwanima a ka shanga membo laJob, tali ti: “Okutila Kalunga okwo ounongo.” (Job 28:28) Opo Jehova a kwafele Moses a kale e na etilo olo noku katuke pandunge, okwa li a ulika kutya ope na eyooloko pokati komunhu naKalunga Omunaenghono adishe. Okwa li e mu pula a ti: “Olyelye a shitila omunhu okanya? Nalyelye a shita omufitandaka nomufitamatwi, omunamesho nomupofi? Haame, Omwene?”—Ex. 4:11.
6 Moses okwa li e lihonga mo shike mwaasho? Okwe lihonga kutya ina pumbwa okukala a tila. Okwa li a tumwa kuJehova oo oye a li ta dulu oku mu pa keshe osho a pumbwa opo a lombwele Farao etumwalaka laYe. Shikwao vali, Farao ka li ta yelekwa naJehova. Kalele kaasho, osho hasho sha li oshikando shotete ovapiya vaKalunga va li moshiponga shOvaegipti. Otashi dulika Moses a li a dilonga kunghee Jehova a li a amena Abraham, Josef naye mwene pefimbo lokupangela kwooFarao va tetekela. (Gen. 12:17-19; 41:14, 39-41; Ex. 1:22–2:10) Molwaashi Moses okwa li e na eitavelo muJehova, oo “e he wetike,” okwa li a ya nouladi koshipala shaFarao nokupopya ondjovo keshe oyo Jehova e mu lombwela.
7. Ongahelipi eitavelo muJehova la li la amena omumwameme umwe?
7 Eitavelo muJehova ola li yo la kwafela omumwameme Ella ehe liyandje koumbada wokutila ovanhu. Mo 1949, Ella wokuEstonia okwa li a kwatwa po kopolifi hai ifanwa KGB, a li a dulwa oikutu yaye, novapolifi ovanyasha ova li tave mu tale ve mu manena mo omesho. Okwa ti: “Onda li nda fya ohoni. Ndele konima eshi nda ilikana kuJehova, onda li ndi udite ombili yokomutima nonda ngungumana.” Opo nee, Ella okwa li a tulwa mokanduda kanini mwa laula nokwa kala mo oule womafiku atatu. Okwa ti: “Ovanambelewa ova li va ingida tava ti: ‘Ohatu shi ningi opo edina Jehova liha dimbulukiwe mo vali muEstonia! Ove oto i kokamba navamwe okoSiberia! Ova li va twikila ko tava sheke tava ti, ‘Jehova weni oku li peni?’” Mbela Ella okwa li a tila ovanhu ile okwa li e lineekela muJehova? Ngeenge a li ta pulwa omapulo okanaku, okwa li ha nyamukula ovapataneki vaye nopehe na oumbada ta ti: “Oshinima eshi onde shi diladila nawa noshixwepo ndi kale modolongo ndi na ekwatafano lange naJehova li li nawa shi dulife okumangululwa nokukala inandi hokiwa vali kuye.” Ella okwa li a tala ko Jehova woshili kuye ngaashi ashike ovanhu ovo va li ofika puye. Eitavelo laye ole mu kwafela a kanyatele oudiinini waye.
8, 9. (a) Oshike tashi tu kwafele tu finde oumbada wokutila ovanhu? (b) Ngeenge oto yelekwa u liyandje koumbada wokutila ovanhu, ou na okuyandja elitulemo loye kulyelye?
8 Eitavelo muJehova otali ke ku kwafela u finde oumbada. Ngeenge ovanambelewa ovo ve na eenghonopangelo ova kendabala okungabeka emanguluko loye lokulongela Jehova, otashi dulika shi kale tashi monika sha fa kutya onghalamwenyo yoye, onghalonawa nosho yo onakwiiwa yoye oi li momake ovanhu. Otashi dulika u lipule ngeenge oshi li ngoo pandunge okutwikila okulongela Jehova, osho tashi ka handukifa ovapangeli. Opo u finde oumbada wokutila ovanhu ou na okukala u na eitavelo muJehova. (Lesha Omayeletumbulo 29:25.) Jehova okwa pula a ti: “Oove lyelye, eshi to tila omunhu ou e nokufya nomona womunhu ou e nokuxula po ngaashi omwiidi”?—Jes. 51:12, 13.
9 Kala to yandje elitulemo kuXo omunaenghono adishe. Oku wete, e uditile oukwao wananghali noha katuka ponhele yaavo tava monifwa oixuna kovapangeli vehe fi ovayuki. (Ex. 3:7-10) Kutya nee oto popile eitavelo loye komesho yovapangeli ovanaenghono, ‘ino kala noshisho u tye ngahelipi ile u popye shike, osheshi oto pewa efimbo tuu olo odo u noku di popya.’ (Mat. 10:18-20) Ovapangeli vopanhu novanambelewa vepangelo kave na eenghono di fike pwaado daJehova. Ngeenge owa pameke eitavelo loye paife, oto ka tala ko Jehova e li omunhu wolela kwoove oo a halelela oku ku kwafela.
OKWA LI E NA EITAVELO MOMAUDANEKO AKALUNGA
10. (a) Omalombwelo elipi Jehova a li a pa Ovaisrael momwedi waNisan 1513 K.O.P.? (b) Omolwashike Moses a li a dulika kelombwelo laKalunga?
10 Momwedi waNisan mo 1513 K.O.P., Jehova okwa li a lombwela Moses naAron va yandje omalombwelo e likalekelwa kOvaisrael oo kutya: Hoololeni odi ile oshikombo shoshindume sha ondoka, tamu shi dipaa nokuvaeka ohonde yasho koivelo yomaumbo eni. (Ex. 12:3-7) Mbela Moses okwa li e linyenga ngahelipi? Omuyapostoli Paulus okwa shanga shi na sha naMoses a ti: “Meitavelo okwa dika po opassa neshamino lohonde, omudipai woiveli opo a ha kume kuvo.” (Heb. 11:28) Moses okwa li e shii kutya Jehova omulineekelwa, nokwa li a ulika eitavelo meudaneko laJehova li na sha nokudipaa oiveli yaEgipti.
11. Omolwashike Moses a li a londwela vakwao?
11 Osha fa shi li ngaha kutya ovana vaMoses ova li muMidian, ve li kokule nova amenwa. * (Ex. 18:1-6) Ashike okwa li a dulika opo a yandje omalombwelo komaukwaneumbo Ovaisrael ovo oiveli yavo ya li moshiponga. Eemwenyo oda li moshiponga, na Moses okwa li e hole oshiwana shavo. Ombibeli oya ti: ‘Opo nee Moses okwa ifana ovakulunhu aveshe vOvaisrael ndee ta ti kuvo, dipaeni odi yopassa.’—Ex. 12:21.
12. Jehova okwe tu lombwela tu udife etumwalaka la fimana lilipi?
12 Mewiliko lovaengeli, oshiwana shaJehova otashi udifa etumwalaka la fimana, olo kutya: “Tileni Kalunga, nye mu mu fimaneke, osheshi efimbo letokolo laye ole uya; linyongameneni ou a shita eulu nedu nefuta needjo domeva.” (Eh. 14:7) Paife olo efimbo lokuudifa etumwalaka olo. Otu na okulondwela vakwetu va dje mo muBabilon Shinene, opo vaha “hangike komahepeko asho.” (Eh. 18:4) “Eedi [dimwe, NW]” oda waimina Ovakriste ovavaekwa opo va ladipike ovo va tukauka ko kuKalunga va “hanganifwe” naye. — Joh. 10:16; 2 Kor. 5:20.
13. Oshike tashi ke tu kwafela tu kale twa halelela okuudifa onghundana iwa?
13 Otwa tomhwa filufilu kutya “efimbo letokolo” oli li poduka. Otwa itavela yo kutya Jehova ita wedele eshi a ti kutya oilonga yokuudifa nokuninga ovanhu ovahongwa oya endelela. Omuyapostoli Johannes okwa mona memoniko “ovaengeli vane va kala ofika keembinga nhe dedu, ndele va li tava kangheke nokukwata eemhepo nhe dedu.” (Eh. 7:1) Mbela ou wete nomesho eitavelo ovaengeli ovo vane ve lilongekida okweefa eemhepo nhee dehanauno lopoudjuu munene? Ngeenge ou wete ovaengeli ovo nomesho oye eitavelo, oto ka dula okuudifa onghundana iwa nouladi.
14. Oshike hashi tu linyengifa tu ‘londwele ovahenakalunga ve lialuluke keendjila davo douhenakalunga’?
14 Ovakriste vashili ohava hafele ekwatafano naJehova nove na eteelelo lomwenyo waalushe. Ashike otu shii kutya otu na oshinakuwanifwa ‘shokulondwela ovahenakalunga omolweendjila davo douhenakalunga, opo va xupife eemwenyo davo.’ (Lesha Hesekiel 3:17-19.) Ndele ihatu udifa ashike opo tuha kale tu na etimba lohonde. Otu hole Jehova nosho yo ovanhu vakwetu. Jesus okwe tu kwafela tu ude ko ohole nonghenda yashili meyele laye li na sha nOmusamaria. Otashi dulika tu lipule kutya, ‘Mbela onda fa ngoo Omusamaria, handi linyengifwa ‘konghenda’ opo ndi udifile vamwe?’ Komesho yaaishe, inatu hala okukala twa fa omupristeri nOmulevi womeyele laJesus, hatu ‘pitilile po’ ovanhu vamwe. (Luk. 10:25-37) Eitavelo momaudaneko aKalunga nohole yokuhola ovanhu vakwetu otai ke tu linyengifa tu kufe ombinga pauyadi moilonga yokuudifa fimbo efimbo inali pwa po.
“VA TOKOLA EFUTA LITILIYANA”
15. Omolwashike Ovaisrael va li ve udite ve li pokati kamumhaka namumhaka?
15 Eitavelo laMoses mwaao “e he wetike” ola li le mu kwafela eshi Ovaisrael va li moshiponga konima eshi va fiya po Egipti. Ombibeli oya ti: “Ovaisrael va yelula omesho avo, ndee tala, Ovaegipti tave uya tave va shikula. Ndele va kwatwa koumbada munene. Opo Ovaisrael va kuwa kOmwene.” (Ex. 14:10-12) Mbela onghalo ya tya ngaho oya li ye uya po ombadilila? Hasho nandenande. Jehova okwa li e va lombwela nale a ti: “Ame [ohandi] ka kukutika omutima waFarao, opo venya ve va shikule. Ndele Ame nda hala okulifimanekifila muFarao nomeenghono adishe domatanga ovakwaita vaye, nOvaegipti tava ka shiiva nokutya, Aame Omwene.” (Ex. 14:4) Ovaisrael ova li ashike ve wete efuta olo li va li moshipala, Farao netangakwaita laye ovo va li konima yavo nosho yo omulumenhu womido 80 oo a li te va kwatele komesho. Ova li ve wete ve li pokati kamumhaka namumhaka.
16. Eitavelo ola li la pameka ngahelipi Moses pEfuta Litilyana?
16 Moses ka li a kwatwa koumbada. Omolwashike mbela? Omolwomesho eitavelo, okwa li e wete umwe oo e na eenghono e dule efuta nosho yo etangakwaita. Okwa li e ‘wete exupifo lOmwene,’ nokwa li e shii kutya Jehova okwa li ta ka lwa ponhele yavo. (Lesha Exodus 14:13, 14.) Eitavelo laMoses ohali pameke noku twa omukumo oshiwana shaKalunga. Ombibeli oya ti: “Meitavelo va tokola efuta litiliyana va fa va enda poukukutu, fimbo Ovaegipti eshi ve shi hetekela, va fila mo.” (Heb. 11:29) Onghee hano, “oshiwana sha tila Omwene, nosha itavela Omwene naMoses, omupiya waye.”—Ex. 14:31.
17. Oiningwanima yomonakwiiwa ilipi tai ka yeleka eitavelo letu?
17 Nafye mafiku onghalamwenyo yetu otai ka kala tai monika ya fa i li moshiponga. Pehovelo loudjuu munene, omapangelo ounyuni ou otaa ka hanauna po filufilu omalongelokalunga oo taa monika mahapu noku na eenghono e tu dule. (Eh. 17:16) Jehova okwa xunganeka onghalo omo hatu ka kala twa fa oihakanwa a ti kutya ‘oshilongo shi li ngaho, vehe nohotekuma noidilifo noivelo.’ (Hes. 38:10-12, 14-16) Ovo vehe wete Jehova nomesho eitavelo otashi dulika va diladile kutya itatu xupu. Ndele mbela oto ke linyenga ngahelipi?
18. Yelifa kutya omolwashike hatu ka dula okukanyatela oudiinini wetu poudjuu munene.
18 Inatu pumbwa okutila. Omolwashike mbela? Omolwaashi Jehova okwa xunganeka nale kutya oshiwana shaye otashi ka ponokelwa. Okwa popya yo kutya ota ka amena oshiwana shaye. Ombibeli oya ti: “Mefiku tuu olo, mefiku mulo Gog ta lotokele oshilongo shaIsrael, Omwene Kalunga ta ti, oupyuhandu wange tau ka xwama momayulu ange. Heeno, Ame ohandi popi mehandu lange, momundilo woupyuhandu wange.” (Hes. 38:18-23) Opo nee Kalunga ota ka hanauna po oveshe ovo va hala okuyahameka oshiwana shaye. Ngeenge ou na eitavelo kutya Jehova ote ke ku amena ‘mefiku linene nolitilifa lOmwene,’ otashi ke ku kwafela u ‘mone exupifo lOmwene’ nou kanyatele oudiinini woye. — Joel 2:31, 32.
19. (a) Jehova naMoses ova li ve na ekwatafano la tya ngahelipi? (b) Ngeenge owa shiiva Jehova meendjila doye adishe, omanangeko noupuna elipi to ka hafela?
19 Lilongekidila paife oiningwanima oyo itunhula mokutwikila ‘okulikolelela, nokukala wa fa u wete ou ehe wetike.’ Pameka ekwatafano loye naJehova Kalunga okupitila mokulesha Ombibeli pandjikilile nokwiilikana. Moses okwa li e na ekwatafano lopofingo naJehova nokwa li a longifwa kuJehova monghedi ya denga mbada nomolwaasho Ombibeli tai ti kutya ova li ve shaafane naJehova ‘oshipala noshipala.’ (Deut. 34:10) Moses okwa li omuprofeti e likalekelwa. Ashike naave oto dulu okukala u na ekwatafano lopofingo naJehova wa fa ashike u mu wete filufilu. Ngeenge owe mu shiiva “meendjila doye adishe,” ngaashi Eendjovo daKalunga de ku ladipika u ninge, “ota ka lalakanifa omalila oye.”—Omayel. 3:6.
^ okat. 11 Jehova okwa li a tuma ovaengeli va dipae oiveli yOvaegipti. — Eps. 78:49-51.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
EHOKOLOLO 64
Salomo ta tungu otembeli
DAVID fimbo ina fya, okwa li a pa Salomo omudutilo wotembeli oo a li a pewa kuJehova u na sha nanghee otembeli i na okutungwa. Salomo okwa hovela okutungila Jehova otembeli momudo omutine wokupangela kwaye. Otembeli oyo oya li ya pwa okutungwa moule womido heyali netata. Opa li ovalumenhu omayovi omilongo ovo va kufa ombinga mokutunga otembeli. Otembeli oyo oya li ya kosha ondilo okutungwa, molwaashi ova li tava longifa oshingoli noshisilveri shihapu.
Ngaashi ashike etwalihangano, otembeli nayo oya li i na omadimo avali a fimana. Ashike omadimo otembeli okwa li manene e dule aa etwali lwomapa avali. Salomo okwa li a unganeka opo oshikefa shehangano shi tulwe medimo lotembeli olo la li linini kulikwao.
Opa li pa ningwa oshivilo sha kula eshi otembeli ya pwa okutungwa. Pomhito oyo, Salomo okwa li a twa eengolo komesho yotembeli ndele ta ilikana kuJehova, ngaashi u shi wete mefano olo la ama kolumosho. Okwa ilikana kuJehova a ti: ‘Otembeli ei oinini, ito dulu okukala mo, nokuli neulu lo vene inali ku wanena. Kalunga kange, ohandi ku indile u ude omailikano oshiwana shoye, ngeenge tashi ku ilikana sha taalela kotembeli ei.’
Ohaluka, eshi Salomo a mana okwiilikana, meulu omwa dja omundilo, ndele tau lungwinifa po omaxwikiloyambo oinamwenyo. Otembeli aishe oya li ya yadifwa oshinge shaJehova. Osho osha li euliko kutya Jehova okwa li a pwilikina kuSalomo nokwa li a hokwa otembeli neilikano laSalomo. Ovanhu okwa li hava i va ka ilikane Jehova kotembeli, oyo ya pingena po etwali.
Salomo okwa kala ta pangele nawa oule wefimbo lile, novanhu ova li va hafa. Ndele okwa ka hombola ovakulukadi ovanailongo vahapu ovo va li ihava longele Jehova. Mbela ou wete omukulukadi umwe mefano kolulyo ta ilikana oshihongwafano? Hauxuuninwa, ovakulukadi vaSalomo ove mu ningifa naye a kale ta ilikana oikalunga. Mbela ou shi shii kutya oshike sha li sha ningwa po eshi Salomo a hovela okulongela oikalunga? Ka li ha ungaunga vali novanhu nonghenda, molwaashi okwa li a ninga omukwanyanya. Nomolwaasho, oshiwana osha li sha kanifa ehafo lasho.
Kakele kaasho, osho Salomo a li a ninga osha li sha handukifa Jehova, ndele ta lombwele Salomo ta ti: ‘Ohandi ke ku kufa ouhamba, ndele handi u yandje po komunhu umwe. Osho itandi ke shi ninga fimbo u li momwenyo, ndele ohandi ke shi ninga pefimbo lokupangela kwomonamati woye. Ashike itandi ka kufa omona woye ouhamba aushe noshiwana ashishe.’ Natu ka taleni kutya osho osha li sha wanifwa ngahelipi.
1 Omafimbo 28:9-21; 29:1-9; 1 Eehamba 5:1-18; 2 Omafimbo 6:12-42; 7:1-5; 1 Eehamba 11:9-13.


text:
1Okone angi, mindimane minditaka tupa tombo mialane kalango yale mindi namba guato, nimba ika lalu, Gotena lotu anda andane okona poto, wandakali aki-tupi bala lo lotu leyaipe lo dii lape lea. Dii lalu, Gotena lotu anda andane okola, alata toko okola, okonelapo andane anu-pene eyape lo andoyale tombo mia. 2Okonelapo tombo mia leyo tekeko, lotu anda andane okona kamakasa-tole ende pitane ateya okona anda-pangosa ama mindi eya oko nambato wandakali yame waka tupa maewa-ko. Nimbato ama okone andane anu-pene eyape lo tombo mia napene kondape. Wandakali yame waka tupamane Gotena tano epene wete okona wandakali tupa yanda pimawuato, sia minalu, tano okone ando atolai-kola, ana (42) paiyasa tukumindinga lapo polopeya. 3Nambato nambana pii oko lo pana alapele akali lapo minu tai laya olowa-kola, akali okonelapo-mane nambana pii oko lo panawa atolapi-kola, ole (1,260) wane tausene tu andete sikiti tupa polopeya. Okonelapo-mane nambana pii oko lo panawa atolapi-angi, okonelapo-mane tona wandakali-mane mini kendawa piyaini okonepene mindi pulu-peyapi lea. 4Akali okonelapo yuu palu peya tupa pitakana Akali Andane okona wenonga atoto, ita olipi lapo, lamu lapo, okonelapo ateyapi. 5Akali okone-lapona yanda-pene wandakali tupamane akali okonelapo minu koyamakale nembo teaindo, akali okonelapo-mane liyambana nee asianga ita lungu kamaka epeakale loto, wandakali utupane too koyo peakale lolo-peyapi. 6Akali okonelapo-mane Gotena pii oko lo panawa atolapi-angi, kingi na-epeakale loto, ati kenga asini tuma pulane tai-lene oko liyambanga yolopeya. Dee, ipa epo pola tupa mo tundupa piya olane tai-lene oko akali okone-laponga yolopeya. Dee, akali okonelapo-mane kenda-pene waka-waka tupa yuu okona wandakali tupa maipakale nembo tolapi pua teke, wandakali utupane minu koyolane tai-lene oko akali okone-laponga yolopeya teke. 7Tai-lene utupane akali okone-laponga yolopeya tekeko, akali okonelapo-mane Gotena pii oko wandakali tupa lamai koyo pulapi-angi, yia kapua mindi-pene mindi yuu kundu koo nenanga wetete okona atoto, kamaka peakaiyu lo epoto, akali okonelapo yanda pimawuato, sia minalu, peyo ome lolopeya. 8Yia kapua okonemane akali okonelapo peyo ome lola-kola, akali okonelapo omoto, tano andane okona asia tenenga mee oma-yene yolo-peyapi. Wandakali minditupa-mane pii kokoli loto, tano andane okonena gene oko Sotomo yandopi, Isipi yandopi, lalaini. Wamba akali okone-lapona Akali Andane oko bala tano andane okonena atea-kola, wandakali-mane bala ita malamandanga peyo yuku yaini. 9- 10Akali okonelapo omolapi-kola, yuu waka-waka tanepi, umbaini waka-waka atene wandakalipi, pii waka-waka lalaini wandakalipi, wandakali yame waka-wakapi, utupanena minditupa-mane akali omene okonelapo andoto, wandakali waka mindimane akali okonelapo mali peakale lo ando konda napulu-peya. Jia. Potopesa akali okonelapo-mane wamba kenda-pene minditupa yuu pitakana wandakali tupa mauwa atalapili nembo toto, utupane-mane akali okonelapo wayu omalapi ya lo epele olopeyai. Epele wato, yakama tanena minditaka yolaini minditupa wandakali yangone mindi mai-mai pua atolai-kola, ole tepo pola-kola, ole tukuni okona taeme tualo kiloko giau lolopeya. 11Ole tukuni okona taeme tualo kiloko giau lola-kola, Goteto wandakali saka ataya alane popo mindi potopesa akali okone-laponga poo lo aindaka lola-kola, akali okonelapo ika lo atolo-peyapi. Ika lo atolapi-kola, wandakali minditupa-mane okonelapo andoto, yuku-mane omolo-peyai. 12Okone angi, potopesa akali okonelapo-mane ale olapi-kola, mindimane ati kenga atoto, pii taimane akali okonelapo lamawuato, liyamba ati kenga onga ipulupa lolopeya. Wuane lola-kola, potopesa akali okonelapo mole mindina pitiyu, ati kenga polapi-angi, okonelapo towa yanda-pene akali tupamane andolopeyai. 13Okone angi teke, yuu yundukumi andane wetete mindi minula-kola, Goteto tano okone wamba yapu loto, paiyasa gulaya yane okonena yapu-lene paiyane oko yuu yundukumi minula okonemane minu koyolo-peya. Yuu yundukumi minula okonemane wandakali (7,000) tausene yanasa tupa peyo ome lola-kola, wandakali mee saka atolai tupamane yuku-mane omoto, ati kenga atalane Gote okona gene oko laiyu lolopeyai. 14Kenda-pene andane lapone okone koyo peane tekeko, kenda-pene andane tepone oko wamba kapoyale epolopeya lo andalapape. 15Enjole yanane okomane balana biakulu oko pelea-kola, ati kenga ateaini tupamane pii taimane wetete loto, andipa nanimana Akali Andane Gote-la, balana Mesaya okola, okonelapo-mane yuu yoo peya tupa pitaka bosa lo ando atolo-peyapi. Akali Andane oko bala kiŋi atapowa atolopeya leai. 16Wuane leai-kola, wandakali ando atalaini akali (24) paiyasa laponga tukumindi Gotena wenonga yakamana kiŋi pitiyaini tokonga peteaini tupamane aiki lekawa tombawua loto, Gote lo lotu leai. 17- 18Lotu loto, utupane-mane bala lamawuato, Akali Andane Gote tai wetete, wamba nimba atene, andipapi atele leai. Wamba aitene wandakali tupamane yataka wete wato, yuu okona wandakali tupa minu koyaka piki pua ateai. Wuane tekeko, Andipa nimbato yataka wato, wandakali koo utupane minu koyape-pene oto oko epo eya-kola, nimbato nimbana tai-lene andane oko tane moto, pitaka taka tewa bosa lo ando atele okonena, nanimato nimba wayu pele leyama. Wandakali omene tupa yapa lo tale pipe-pene oto oko epo eya-kola, nimbato nimbana piape piyaini potopesa akali tupapi, nimba yuku amawua atalaini wandakali tupapi, nimbana wandakali gene yenepi, nayenepi, utupane pitaka yole epene mindi maipe-pene oto oko epo eya teke. 19Ati kenga ateaini tupamane wuane leai-kola, Gotena lotu anda ati kenga atene okona asia lumba-yene ya-kola, Gotena mawua pii ana laponga peyatane palene bokisa oko lotu anda okonena anda-pangosa yanga andewa. Okone angi, yuu tapale pua, ati tula loto, kili kulu lea wete, yuu yundukumi minea-kola, kingi apane kambua epea.
Copyright
Learn More


text:
Ino ‘handukila Jehova’
“Oulai womunhu tau nyono po ondjila yaye, ndelenee omutima waye tau handukile [Jehova, NW].” — OMAYEL. 19:3.
1, 2. Omolwashike tuhe na okupa Jehova oushima omolwomaupyakadi oo e li mounyuni? Shi yelifa to yandje efaneko.
NATU tye nee ou li omulumenhu oo a kala ta hafele ohombo yaye oule womido dihapu. Ndele efiku limwe eshi wa ka alukila keumbo, owa hanga oinima aishe meumbo loye i li mehalakano. Oikwaipundi yoye oya teyauka, oikwatelwa oya tatauka nemate ola nyonaunwa noitali dulu vali okulongifwa. Eumbo loye olo wa kala u hole kali fi vali okutalwa. Mbela oto fikile ashike to ti, “Omolwashike omukulukadi wange a ningila ngaha?” Ito ka tya mbela, “Olyelye a ninga ngaha?” Nopehe na omalimbililo, epulo etivali olo tali ke uya tete momadiladilo oye. Omolwashike mbela? Omolwaashi ou shii kutya omukulukadi woye omuholike ita longo oushada wa tya ngaho owina.
2 Kunena, eduumbo letu ola nyatekwa, oku yadi elongifo leenghono nosho yo okuhenoukoshoki wopaenghedi. Ashike otwe lihonga mOmbibeli kutya Jehova haye omweetifi womaupyakadi aeshe oo. Okwa li a shita edu eli li kale oparadisa iwa. (Gen. 2:8, 15) Jehova oku li yo Kalunga omunahole. (1 Joh. 4:8) Okukonakona Omishangwa okwe tu kwafela tu mone kutya Satana Ondiaboli, oo e li “omupangeli wounyuni” ou, oye lela omweetifi womaupyakadi mahapu oo e li mounyuni. — Joh. 14:30; 2 Kor. 4:4.
3. Oshike tashi dulu oku tu ningifa tu kale tu na etaleko lii li na sha nomaupyakadi etu?
3 Ashike Satana haye tu na okupa oushima omolwomaupyakadi etu aeshe. Omolwashike mbela? Omolwaashi omaupyakadi etu amwe ohaa etifwa komapuko etu. (Lesha Deuteronomion 32:4-6.) Ndele nonande otashi dulika twa dimina oshinima osho, okuhawanenena kwetu otaku dulu oku tu ningifa tu kale tu na etaleko lii li na sha nomaupyakadi etu, naasho otashi dulu oku tu twala moupyakadi. (Omayel. 14:12) Ngahelipi mbela? Ponhele yokulipa fye vene oushima ile oku u pa Satana omolwomaupyakadi etu, otashi dulika tu hovele okuvela Jehova eembedi. Otashi dulika nokuli tu mu “handukile.” — Omayel. 19:3.
4, 5. Oshike hashi ulike kutya Omukriste okwa ‘handukila Jehova’?
4 Ohatu dulu ngoo shili ‘okuhandukila Jehova’? Oushili oyoo kutya okuninga ngaho itashi kwafa sha. (Jes. 41:11) Nande natu mu handukile itatu ka pondola sha. Omutoti woitevo umwe okwa ti: “Ito dulu okulwa naKalunga molwaashi omaoko oye omaxupi noito dulu oku mu hanga.” Otashi dulika katu na efiku twa popile kutya otwa handukila Jehova. Ndele Omayeletumbulo 19:3 otaa ti kutya oulai womunhu otau “nyono po ondjila yaye ndelenee omutima waye tau handukile Omwene.” Onghee hano, omunhu ota dulu okukala a handukila Kalunga momutima waye. Oikala ya tya ngaho otai dulu okulimonikila mwaasho omunhu ta ningi. Omunhu otashi dulika a kale a fula onya, ndele ta fiye po eongalo ile a kale ita yambidida vali omalongekido ehangano laJehova.
5 Oshike tashi dulu oku tu ningifa tu “handukile Jehova”? Ongahelipi hatu dulu okuhenuka omwiyo wa tya ngaho? Osha fimanenena okushiiva omanyamukulo omapulo oo molwaashi otashi ke tu kwafela tu amene ekwatafano letu naJehova.
OSHIKE TASHI DULU OKU TU NINGIFA TU KALE TWA ‘HANDUKILA JEHOVA’?
6, 7. Omolwashike Ovaisrael vopefimbo laMoses va li va hovela okungongotela Jehova?
6 Oshike tashi dulu okuningifa omupiya waJehova omudiinini a hovele oku mu ngongotela momutima waye? Natu ka kundafaneni oinima itano nosho yo oihopaenenwa yOmbibeli oyo tai ulike nghee vamwe monakudiwa va li va wila momwiyo oo. — 1 Kor. 10:11, 12.
7 Omapopyo mai avamwe otaa dulu oku tu nwefa mo. (Lesha Deuteronomion 1:26-28.) Diladila kwaasho Jehova a li a ningila Ovaisrael opo e va mangulule moupika muEgipti. Jehova okwa li a etela Ovaegipti omahandukilo 10 nokwa hanauna po Farao netangakwaita laye mEfuta Litilyana. (Ex. 12:29-32, 51; 14:29-31; Eps. 136:15) Oshiwana shaKalunga osha li she lilongekida okuya mEdu lEudaneko. Ndele pefimbo olo la fimana, Ovaisrael ova li va hovela okungongotela Jehova. Oshike sha li she va ningifa va kale vehe na eitavelo? Ova li va teka omukumo nova tila omolwonghundana ii oyo va li va lombwelwa keendadi dimwe domwaado da li da ka lava edu leudaneko. (Num. 14:1-4) Oshidjemo, Jehova ka li e va pitika va ye “medu olo liwa.” (Deut. 1:34, 35) Mbela nafye omafimbo amwe ohatu efa omapopyo mai avamwe a nghundipaleke eitavelo letu noku tu ningife tu ngongote shi na sha nonghedi omo Jehova he tu wilike?
8. Oshike sha li sha ningifa oshiwana shaKalunga shopefimbo laJesaja shi pe Jehova oushima omolwomaupyakadi asho?
8 Omaupyakadi nomaudjuu otaa dulu oku tu teya omukumo. (Lesha Jesaja 8:21, 22.) Pefimbo laJesaja, Ovajuda ova li ve lihanga meenghalo didjuu. Ova li va dingililwa kovatondi. Vahapu vomuvo ova li va fya ondjala omolwomhumbwe yoikulya. Ashike ondjala yopamhepo oyo unene ya li oupyakadi munene. (Amos 8:11) Ponhele yokukonga ekwafo kuJehova eshi tava ungaunga nomaupyakadi avo, ova li tava pe Jehova nohamba yavo oushima. Nafye ngeenge otwa efa eenghalo dinyikifa oluhodi ile omaupyakadi e tu teye omukumo, otashi dulika tu pe Jehova oushima nokukala tu udite kutya ine tu pa ekwafo olo twa li twa pumbwa.
9. Omolwashike Ovaisrael vopefimbo laHesekiel va li ve na etaleko la puka?
9 Ihatu kala tu shii ouyelele aushe oo wa kwatelwa mo. Ovaisrael vopefimbo laHesekiel ova li tava diladila kutya ondjila yaJehova “inai yuka,” molwaashi kava li ve shii ouyelele aushe u na sha neenghalo omo va li. (Hes. 18:29) Nonande kava li ve udite ko omatomheno aKalunga aeshe, ova li va fa ngeno ve na oufemba woku mu tokola nowokuufa kutya ota ningi oinima monghedi ya yuka ile hasho. Ngeenge omafimbo amwe otwe lihange tuhe udite ko omahokololo onhumba Ombibeli ile kutya omolwashike oshinima shonhumba shetu ningilwa, mbela ohatu ka kala hatu diladila momitima detu kutya ondjila yaJehova “inai yuka”? — Job 35:2.
10. Ongahelipi omunhu tashi dulika a landule oshihopaenenwa shii shaAdam?
10 Okuhadimina omanyono nomapuko etu. Pehovelo londjokonona yovanhu, Adam okwa li a pa Jehova oushima ponhele yokudimina enyono laye. (Gen. 3:12) Adam okwa nyonena owina nokwa li e shii oilanduliko oyo ta ka mona ngeenge okwa nyono omhango yaKalunga. Ndele nande ongaho, okwa li a pa Jehova oushima, sha fa ngeno kutya okwa nyona molwaashi Jehova oye e mu pa omukulukadi e na oikala ii. Okudja opo, ovanhu vamwe navo ova shikula oshihopaenenwa shii shaAdam shokupa Kalunga oushima omolwomapuko avo. Otu na okulipula kutya, ‘Mbela ohandi kala nda nyemata nonda kenyananekwa komapuko ange ndele handi hovele okudiladila kutya omifikamhango daJehova odidjuu unene?’
11. Oshike hatu lihongo moshihopaenenwa shaJona?
11 Okukulika oikala yokuliholamwene. Omuprofeti Jona okwa li a handuka eshi Jehova a li a fila onghenda Ovaninive. (Jona 4:1-3) Omolwashike mbela? Okwa li a tila Ovaninive va diladile kutya ye omuprofeti omunaipupulu molwaashi oshilando inashi hanaunwa po ngaashi a li a xunganeka. Jona okwa li te lipula unene shi na sha nokuliningila edina liwa ponhele yokukala e uditile onghenda Ovaninive ovo va li ve livela ombedi. Mbela nafye oshi na oupu tu kwatwe koikala yokuliholamwene ndele hatu “handukile Jehova” eshi ina xulifa po natango ounyuni ou? Ngeenge otwa kala hatu udifa oule womido omilongo kutya efiku laJehova oli li popepi, mbela ohatu ka kala twa handukila Jehova ngeenge vamwe ova kala tave tu kembaula eshi efiku olo inali uya natango? — 2 Pet. 3:3, 4, 9.
NGHEE HATU DULU OKUHENUKA OKUKALA TWA ‘HANDUKILA JEHOVA’
12, 13. Oshike tu na okuninga po ngeenge otwa limbililwa momitima detu osho Jehova a ninga ile osho a pitika shi ningwe?
12 Ohatu ka ninga po shike ngeenge otwa limbililwa momitima detu osho Jehova a ninga ile osho a pitika shi ningwe? Dimbuluka kutya kashi li pandunge okuninga ngaho. Omayeletumbulo 19:3 okwa tolokwa mOmbibeli yoByington taku ti: “Okuhashiiva sha kwomunhu otaku tumhakanifa oinima yaye ndele ye ta handukile Jehova.” Tu na oshinima osho momadiladilo, natu ka kundafaneni oinima itano oyo tai ke tu kwafela tuha pe Jehova oushima omolwomaupyakadi etu.
13 Kaleka ekwatafano loye naJehova la kola. Ngeenge otu na ekwatafano lopofingo naKalunga, itatu ka efa oikala yokuhawanenena i tu ningife tu mu handukile. (Lesha Omayeletumbulo 3:5, 6.) Otwa pumbwa okukala twe lineekela muJehova. Natu henukeni yo okudiladila kutya otu shii shihapu tu dule Jehova ile kutya eemhumbwe detu odo unene da fimanenena. (Omayel. 3:7; Omuud. 7:16) Osho otashi ke tu kwafela tuha pe Jehova oushima omolwoinima ii oyo tai ningwa.
14, 15. Oshike tashi ke tu kwafela tuha nwefwe mo komapopyo mai avamwe?
14 Ino efa omapopyo mai avamwe e ku nwefe mo. Ovaisrael vopefimbo laMoses ova li ve na omatomheno mahapu okukala nelineekelo kutya Jehova ote ke va kwafela va ye mEdu lEudaneko. (Eps. 78:43-53) Ndele eshi va lombwelwa onghundana ii keendadi 10 dihe fi didiinini, inava “dimbulukwa eke laye.” (Eps. 78:42) Ngeenge otwa dilonga koilonga yaJehova, nokudimbuluka oinima aishe iwa oyo e tu ningila, ohatu ka pameka ekwatafano letu naye. Oshidjemo, itatu ka efa omadiladilo mai avamwe e tu ehenife kokule naJehova. — Eps. 77:12, 13.
15 Ngahelipi ngeenge ihatu ungaunga nawa novaitaveli vakwetu? Osho otashi dulu okukuma ekwatafano letu naJehova. (1 Joh. 4:20) Eshi Ovaisrael va li inava hafela okunangekwa po kwaAron e li omupristeri omukulunhu, Jehova okwa li e wete va fa oye tava ngongotele. (Num. 17:10) Sha faafana, ngeenge ohatu ngongota shi na sha naavo Jehova ta longifa okukwatela komesho oshitukulwa shehangano laye shokombada yedu, ohatu ka kala ashike twa fa oye hatu ngongotele. — Heb. 13:7, 17.
16, 17. Oshike tu na okudimbuluka ngeenge tu na omapyakadi?
16 Dimbuluka kutya Jehova haye he tu etele omaupyakadi. Nonande Ovaisrael vopefimbo laJesaja ova li ve liteeka Jehova, natango okwa li a hala oku va kwafela. (Jes. 1:16-19) Kashi na nee mbudi kutya ohatu ka shakeneka omaupyakadi e fike peni, otashi tu hekeleke okushiiva kutya Jehova oku na ko nasha nafye nokwa hala oku tu kwafela. (1 Pet. 5:7) Okwe tu udanekela nale kutya ote ke tu pa eenghono odo twa pumbwa opo tu lididimikile omaupyakadi. — 1 Kor. 10:13.
17 Ngeenge ohatu mono oixuna omolwokuhe na ouyuki kwonhumba ngaashi omulumenhu omuyuki Job, otu na okudimbuluka kutya Jehova haye ha etifa okuhe na ouyuki. Jehova oku tonde okuhe na ouyuki ndele okuhole ouyuki. (Eps. 33:5) Natu kale twa fa kaume kaJob, Elihu, oo a ti: “Kalunga oku li kokule nouhenakalunga, nOmunamapangelo aeshe [oku] li kokule nowii.” (Job 34:10) Ponhele yoku tu etela omaupyakadi, Jehova ohe tu pe “keshe oshipewa shiwa, nokeshe oshali sha wanenena.” — Jak. 1:13, 17.
18, 19. Omolwashike tuhe na nande okukala twa limbililwa Jehova? Yelifa to yandje efaneko.
18 Ino limbililwa nande Jehova. Kalunga okwa wanenena, nomadiladilo aye oku dule etu. (Jes. 55:8, 9) Onghee hano, elininipiko nokukala tu shii kutya otwa ngabekwa oi na oku tu linyengifa tu dimine kutya itatu dulu okuuda ko oinima aishe. (Rom. 9:20) Haalushe hatu kala tu shii ashishe osho sha kwatelwa monghalo yonhumba. Nopehe na omalimbililo, owa mona oushili weyeletumbulo eli: “Nakutulifa mo oshibofa oha monika a fa oye e li mondjila fiyo osheshi mukwao e uya ndele te mu hokololifa.” — Omayel. 18:17, New International Version.
19 Natu tye nee ngeno ou na kaume omulineekelwa oo a ninga oshinima osho uhe udite ko ile u wete ina wana oku shi ninga. Mbela oto ka endelela ashike okufika pexulifodiladilo kutya okwa ninga epuko? Ile oto ka dimina kutya otashi dulika e li mondjila molwaashi ku shii ashishe osho sha kwatelwa mo, naunene tuu ngeenge omunhu oo owa kala u mu shii oule womido dihapu? Ngeenge ohatu ungaunga pahole nookaume ketu ovo inava wanenena, mbela itatu ka kala twe lineekela Tate yetu womeulu oo eendjila daye nomadiladilo aye e dule etu?
20, 21. Omolwashike tuhe na okupa Jehova oushima omolwomaupyakadi etu?
20 Dimbuluka kutya omaupyakadi etu ohaa etifwa kushike. Otwa pumbwa okudimbuluka kutya omaupyakadi amwe ofye vene hatu e lietele. (Gal. 6:7) Inatu kendabala okupa Jehova oushima omolwomaupyakadi etu. Omolwashike itashi ka kala pandunge okuninga ngaho? Diladila koshihopaenenwa eshi: Ohauto otai dulu okutondoka ya mana mo. Ndele mbela ngeenge omushingi eshi ta i mondalaye okwa shingi ponhapo i dulife pwaayo a ufilwa ndele ta kondama, mbela omulongi wohauto oye e na okupewa ondjo? Hasho nandenande! Sha faafana, Jehova okwe tu shita tu na emanguluko lokuninga omatokolo. Ashike okwe tu honga yo nghee tu na okuninga omatokolo opandunge. Onghee hano, katu na okupa oushima Omushiti wetu omolwomapuko etu.
21 Ashike omaupyakadi etu amwe ihaa etifwa komapuko etu ile omolwokukatuka eenghatu da puka. Omaupyakadi amwe ohaa holoka po ‘omolwefimbo nombaadilila.’ (Omuud. 9:11, NW) Ndele inatu dimbwa yo kutya Satana Ondiaboli oye omweetifi woukolokoshi. (1 Joh. 5:19; Eh. 12:9) Satana oye omutondi, ndele haJehova! — 1 Pet. 5:8.
KALA WA LENGA EKWATAFANO LOYE NAJEHOVA
22, 23. Otu na okudimbuluka shike ngeenge otwa teka omukumo omolwomaupyakadi etu?
22 Ngeenge ou na omaupyakadi manene, dimbuluka oshihopaenenwa shaJosua naKaleb. Mepingafano neendaadi dikwao 10, ovalumenhu ovo ovadiinini vavali ova li va etelela onghundana iwa. (Num. 14:6-9) Ova li yo va ulika kutya ova itavela muJehova. Ndele nande ongaho, navo ova li ve na okweelaela mombuwa oule womido 40 pamwe nOvaisrael vakwao. Mbela Josua naKaleb ova li tava ngongota ile va handuka, ve udite kutya ova ningilwa oshinima shihe li pauyuki? Ahowe. Ova kala ve lineekela muJehova. Ova li ngoo va nangekwa noupuna? Heeno! Ovalumenhu ovo vavali ova ka ya mEdu lEudaneko, ofimbo epupi lavo alishe la fila mombuwa. (Num. 14:30) Sha faafana, nafye Jehova ote ke tu nangeka noupuna ngeenge “itatu loloka” okulonga ehalo laye. — Gal. 6:9; Heb. 6:10.
23 Ou na okuninga po shike ngeenge owa teka omukumo omolwomaupyakadi oye ile omolwokuhawanenena kwavamwe ile kwoye mwene? Kala to yandje elitulemo komaukwatya aJehova makumwifi. Kala wa fa u wete oinima iwa oyo Jehova e ku udanekela. Lipula yo kutya ngeno onghalamwenyo yoye oya fa peni ngeno kwa li u na ekwatafano lopofingo naJehova. Kala alushe popepi naye, noino kala nande we mu handukila momutima woye.


text:
Omapulo a dja kovaleshi
Jeremia okwa hala okutya shike eshi a popya kombinga yaRakel ta lili eenghali dovanamati vaye?
Jeremia 31:15 okwa ti: “Omwene ota ti ngaha: Ondaka oya udika muRama, ekemo nelilaano linene. Rakel ota lili eenghali dovana vaye. Ndele ina hala okuhekelekwa molwovana, osheshi kave po vali.”
Rakel oye a fya tete kovanamati vavali. Onghee hano, osho Jeremia a popya omido 1 000 konima yefyo laRakel osha fa tashi monika shihe li mondjila.
Omonamati woshiveli shaRakel oJosef. (Gen. 30:22-24) Lwanima Rakel okwa ka dala omonamati umwe wedina Benjamin. Ashike Rakel okwa fya eshi ta mono omonamati omutivali. Onghee hano, epulo oli li apa kutya: Omolwashike Jeremia 31:15 a popya kutya Rakel ota lili ovanamati vaye ovo ‘vehe po vali’?
Shididilikwedi, omonamati woshiveli Josef, mokweendela ko kwefimbo okwa ka dala Manasse naEfraim. (Gen. 41:50-52; 48:13-20) Lwanima, Efraim okwa ka kala a tumbala neenghono nomunaenghono wepata alishe louhamba waIsrael wokolundume nokwa ka kala e lile po omauhamba aeshe omapata omulongo. Shikwao vali, momonamati waRakel omutivali, Benjamin, omo mwa dja epata olo la ka ninga ouhamba wokolukadi pamwe naJuda. Onghee hano, Rakel ota dulu okupopiwa pafaneko e li ooina yOvaisrael aveshe vomouhamba wokolundume nowokolukadi.
Pefimbo opo embo laJeremia la shangwa, ouhamba wokolundume womapata omulongo owa hangwa nale wa wila meke lOvaassiria novanhu vahapu vomouhamba oo ova li va ninga eenghwate. Ashike oludalo limwe laEfraim ola li la taukila koshitukulwa shaJuda. Mo 607 K.O.P., Ovababilon ova li va finda omapata avali ouhamba wokolukadi waJuda. Osha fa shi li ngaha kutya konima eshi va findwa, eenghwate dihapu oda li da ongalekwa muRama, osho sha li eekilometa 8 kolundume laJerusalem. (Jer. 40:1) Otashi dulika vamwe va dipaelwa moshitukulwa shaBenjamin omo mwa li mwa pakwa Rakel. (1 Sam. 10:2) Onghee hano, outumbulilo oo kutya Rakel ta lili eenghali dovanamati otau ulike kokulila kwopafaneko omolwOvabenjamin aveshe ile ovo va li muRama. Shimwe vali, otashi ulike kutya ovadalakadi aveshe voshiwana shaKalunga ova li tava lili omolwefyo ile okukwatwa po kwOvaisrael.
Epopyo laJeremia li na sha naRakel ta lili eenghali dovanamati vaye ola li tali xunganeke osho sha li tashi ka ningwa konima yomido omafele eshi omwenyo wokaana Jesus wa li tau ka kala moshiponga. Ohamba Herodes oya li ya yandja elombwelo opo ounona aveshe voumati okudja pedu fiyo opomido mbali muBetlehem osho sha li kolukadi laJerusalem va dipawe. Onghee hano, ounona ovo voumati kava li po vali, ova li va dipawa. Ovadalakadi ovo va filwa ovanamati kava li tuu va nyika oluhodi! Ova li tava lili mokule neenghono nomolwaasho taku tiwa kutya eendaka davo oda udika fiyo kuRama, osho sha li kolundume laJerusalem. — Mat. 2:16-18.
Onghee hano, epopyo olo kutya Rakel ta lili eenghali dovanamati otali wapalele okuulika kokunyika oluhodi kwovadalakadi Ovajuda vopefimbo laJeremia nosho yo pefimbo laJesus omolwokudipawa kwovana vavo. Ashike ovo va fya nova ya ‘kedu lomutondadi’ efyo, otava ka mangululwa mo moukwatwa womutondi oo eshi oonakufya tava ka nyumunwa. — Jer. 31:16; 1 Kor. 15:26.


text:
EPULO 9
Ondi na mbela okwiitavela mehongo loevolusi?
MBELA OTO KA NINGA PO SHIKE?
Diladila konghalo ei: Alex okwa kala a itavela muKalunga nosho yo meshito. Ndele pomhito imwe okwa li a ngwangwana eshi omuhongi waye wo-Biology a li ta hongo kutya ehongo loevolusi oli li paushili nola kanghamena komaumbangi opaunongononi e shi okulineekelwa. Alex ka li a hala okumonika a fa ehe na eendunge. Okwe ke lipopila ta ti, ‘ngeenge ovanongononi ova yandja oumbangi kutya ehongo loevolusi oli li paushili, olyelye vali ndi na okupula?’
Ngeno oove wa li Alex, mbela ngeno oto ka itavela ashike ehongo loevolusi molwaashi embo lofikola la popya kutya ehongo olo oli li paushili?
KANGHAMA NDELE TO DILADILA!
Ovanhu aveshe ovo hava tomhafana kombinga yoevolusi, ohava popi meendelelo osho va itavela nopehe na okushiiva kutya omolwashike ve shi itavela.
Ovanhu vamwe ova itavela ashike kutya oinima oya shitwa molwaashi osho va hongwa komalongelokalunga avo.
Vamwe ova itavela mehongo loevolusi molwaashi osho va hongwa keefikola.
OMAPULO AHAMANO OO U NA OKULIPULA
Ombiibeli otai ti: “Keshe tuu eumbo oli nomutungi walo, ndelenee omutungi waaishe oKalunga.” (Ovaheberi 3:4) Mbela kashi li pandunge okwiitavela ngaho?
OMUTOTO: Ovanhu ova itavela kutya keshe shimwe meshito osha holoka po ashike kusho vene mepakumo leisho.
1. Olyelye ile oshike sha ningifa oinima i holoke po kuyo vene?
2. Ediladilo lilipi tali ti sha, ole li kutya oinima oya holoka po kuyo vene ile ololo kutya oinima oya etwa po kuumwe?
OMUTOTO: Ovanhu ova itavela kutya otwa dja moinamwenyo.
3. Ngeenge ovanhu ova dja moomunghima, omolwashike pe na eyooloko linene pokati keendunge dovanhu noomunghima?
4. Omolwashike nounima vanini vomeshito ve na omwenyo va kitakana neenghono?
OMUTOTO: Ovanhu ova itavela kutya ehongo loevolusi olo li li apeshe oli li paushili.
5. Mbela omunhu oo a itavela mehongo loevolusi okwa konakona ngoo a mone oumbangi kuye mwene?
6. Ovanhu vangapi va itavela ehongo loevolusi molwaashi ashike va lombwelwa kutya ovanhu aveshe ovanaendunge ove li itavela?
Julia okwa ti: “Ngeno oto ende nee mofuka ove oto mono eumbo liwa, mbela oto ka diladila kutya: ‘Eumbo itali monika tuu nawa eli! Omiti odi na okukala da wila po ashike kudo vene ndele tadi diki po eumbo.’ Oshoshili kutya itashi shiiva, nokashi li pandunge okudiladila ngaho. Ndele omolwashike tu na okwiitavela kutya oinima aishe meshito oye lieta po kuyo vene?”
Gwen okwa ti: “Diladila ngeno omunhu wonhumba te ku lombwele kutya koshinyanyangido shomambo okwa topa ohinga ndele tai lihanene komakuma nomeembuli donhele oyo ndele tai eta po emboitya (dictionary) le lixwa po. Mbela oto ke shi itavela?”
OMOLWASHIKE WA ITAVELA MUKALUNGA?
Ombiibeli otai ku ladipike u longife ‘eenghono doye dokudiladila.’ (Ovaroma 12:1, NW) Osho osha hala okutya eitavelo loye muKalunga kali na okulikolelela koinima yongaho, ngaashi:
OMALIUDO (Ondi wete kutya ope na okukala odjo yeenghono dinene)
OMANWEFEMO AVAMWE (Osho sha itavelwa kovanhu momudingonoko wetu)
OMAFININIKO (Ovadali vange ova honga nge ndi kale nda itavele muKalunga, haame nda ninga ehoololo)
Mepingafano naasho, ou na okukala u na omatomheno mawa e na sha naasho wa itavela.
Teresa okwa ti: “Ngeenge ndi li motundi handi pwilikine komuhongi wetu ta yelifa nghee omalutu etu haa longo, ihandi kala nda limbililwa kutya Kalunga ke ko. Oshinhimbu keshe sholutu oshi na oshilonga shasho, noutukulwa vanini nokuli, ndele oilonga aishe oyo ngeenge tai longwa ihatu kala tu shi shii. Nopehe na omalimbililo, olutu lomunhu ola kitakana.”
Richard okwa ti: “Ngeenge nda mono etungo la londafana, oshikepa ile otuwa, ohandi lipula kutya, ‘Olyelye a eta po oinima oyo?’ Pashihopaenenwa, otashi pula omunhu omunaendunge opo a nduluke po otuwa molwaashi oi na outukulwa vanini vahapu ovo hava longele kumwe opo i ende. Ndele ngeenge eetuwa oda ndulukwa po komunhu wonhumba, osha yela kutya novanhu ova shitwa.”
Anthony okwa ti: ‘Eshi nda li handi hongwa oihongwa i na sha nounongononi, onda enda handi mono kutya ehongo loevolusi itali dulu okulineekelwa. Otashi pula nge shihapu shi dulife okwiitavela moevolusi ponhele yokukala nda itavela mOmushiti.’
DILADILA KOMBINGA YAASHI
Nonande opa kala tapa ningwa omakonakono omido omilongo, ovanongononi otava twikile okukonga omauyelele e na sha noevolusi opo va fike pexulifodiladilo limwe. Ngeenge omauyelele ovanongononi e na sha nehongo loevolusi itaa tu kumwe, vo ovo ovanawino va pyokoka, mbela osha puka okupula kombinga yalo?


text:
ETUKULWA 14
Jehova okwa longekida “oikulila yavahapu”
1, 2. Ombibeli otai hokolola ngahelipi onghalo omo ovanhu ve li, noshike tashi ke tu mangulula mo monghalo oyo?
“OISHITWA aishe ohai keme kumwe ndele oi nefeto lokudala.” (Ovaroma 8:22) Omuyapostoli Paulus okwa longifa eendjovo odo opo a hokolole onghalo inyikifa oluhodi omo tu li. Pataleko lopanhu, okumona oixuna, oulunde nosho yo efyo otai monika ya fa itai dulu okuxulifwa po. Ndele Jehova ina ngabekwa ngaashi ovanhu. (Numeri 23:19) Kalunga ketu omuyuki okwe tu pa ekulilo olo tali tu kwafele tu dje monghalo inyikifa oluhodi oyo ya tumbulwa metetekelo.
2 Ekulilo olo oshali inenenene oyo Jehova a pa ovanhu. Olo tali tu mangulula moulunde nefyo. (Ovaefeso 1:7) Olo ekanghameno leteelelo lomwenyo waalushe, kutya nee omeulu ile omoparadisa kombada yedu. (Lukas 23:43; Johannes 3:16; 1 Petrus 1:4) Ndele mbela ekulilo oshike naanaa? Otali tu hongo shike shi na sha nouyuki waJehova wa denga mbada?
Oshike sha etifa po omhumbwe yekulilo?
3. (a) Omolwashike ekulilo la li la pumbiwa? (b) Omolwashike Kalunga ina amena oludalo laAdam kefyo olo la etifwa koulunde?
3 Omhumbwe yekulilo oya holoka po molwaashi Adam a nyona. Eshi Adam ina dulika kuKalunga, okwa etela oludalo laye alishe omikifi, oluhodi, ouyahame nosho yo efyo. (Genesis 2:17; Ovaroma 8:20) Kalunga ka li ta dulu ashike ngahenya okufya eenghoto oludalo laAdam noku li amena kefyo olo la etifwa koulunde. Ngeno okwa ningile ngaho, ngeno okwe lipwililikila omhango yaye oyo kutya: “Ondjabi youlunde oyo efyo.” (Ovaroma 6:23) Ngeno Jehova okwa nyonene omifikamhango daye douyuki, ngeno meshito alishe inamu kala tuu edundakano nokuhenomhango!
4, 5. (a) Ongahelipi Satana a li a lundila Kalunga, nomolwashike Kalunga a li e na okunyamukula eshongo olo? (b) Satana okwa shonga ngahelipi ovapiya vaJehova ovadiinini?
4 Ounashibofa womuEden owa li wa pendula nokuli omhata inene, ngaashi sha kundafanwa metukulwa eti-12. Satana okwa nyateka edina liwa laKalunga. Okwa lundila Jehova kutya omunaipupulu noku li omupangeli omukwanyanya oo ina halela oishitwa yaye emanguluko. (Genesis 3:1-5) Satana okwa ningifa yo Kalunga a kale a fa a dopa okuwanifa po elalakano laye li na sha nokuyadifa edu novanhu ovayuki eshi a kendabala okuya moshipala elalakano olo. (Genesis 1:28; Jesaja 55:10, 11) Ngeno Jehova ka nyamukulile eshongo olo, ngeno oishitwa yaye ihapu inaendunge otashi dulika ngeno ya kala inai lineekela vali epangelo laye.
5 Satana okwa li yo a lundila ovapiya vaJehova ovadiinini a ti kutya ohave mu longele ashike omolwomatomheno okuliholamwene nonokutya ngeenge ova hangwa keenghalo didjuu, kape na oo ta ka kala omudiinini kuJehova. (Job 1:9-11) Eemhata odo dopavali oda fimanenena di dule okuxupifwa kwovanhu monghalo inyikifa oluhodi omo ve li. Jehova okwa li e wete sha yuka okunyamukula omalundilo aSatana. Ndele mbela Kalunga okwa li ta ka kandula po ngahelipi eemhata odo dopavali nokuxupifa yo ovanhu?
Ekulilo oli na ongushu i fike pwaasho sha kanifwa
6. Omautumbulilo amwe elipi a longifwa mOmbibeli opo ku yelifwe elongekido laKalunga lokuxupifa ovanhu?
6 Ekulilo olo Jehova a yandja ola ulika onghenda yaye inenenene nosho yo ouyuki waye wa tongomana, nokape na omunhu a li ta dulu okuyandja ekulilo olo. Ndele elongekido lekuliloyambo kali fi oshinima sha kitakana. Ola popiwa taku longifwa omautumbulilo e lili noku lili ngaashi, edimepo, ekwatakanifo nosho yo okuhanganifa. (Daniel 9:24; Ovagalati 3:13; Ovakolossi 1:20; Ovaheberi 2:17) Ndele outumbulilo oo tashi dulika tau yelifa nawa elongekido olo oyoo wa longifwa kuJesus, eshi a ti: ‘Omona wOmunhu ine uya okuyakulwa, ndele okuyakula nokuyandja omwenyo waye u ninge oikulila [mOshigreka, lytron] yavahapu.’ — Mateus 20:28.
7, 8. (a) Oshitya “ekulilo” osho sha longifwa mOmishangwa otashi ti shike? (b) Omonghedi ilipi ekulilo la kwatela mo oufikepamwe?
7 Ekulilo oshike? Oshitya shOshigreka osho sha tolokwa ekulilo osha dja koshityalonga osho tashi ti “okumangulula.” Oshitya osho osha li hashi longifwa okuulika koimaliwa oyo ya li hai futwa opo eenghwate domoita di mangululwe. Onghee hano, ekulilo otaku dulu okutiwa kutya olo ofuto yokufuta oshinima opo u shi peululwe. MOmishangwa dOshiheberi, oshitya (kofer) osho sha tolokwa “ekulilo” osha dja koshityalonga osho tashi ti “okutuvika.” Osho otashi tu kwafele tu ude ko kutya okukulila otashi ti yo kutya okutuvika omatimba.
8 Shididilikwedi, o-Theological Dictionary of the New Testament oya ti kutya oshitya (kofer) “alushe ohashi ulike koufikepamwe,” ile okuwana nawa. Onghee hano, oshituviko shoshikefa shehangano osha li sha wana ko nawa koshikefa. Sha faafana, opo ovanhu va kulilwe ile omatimba avo a tuvikwe, opa li pe na okufutwa oifuta i fike pwaasho sha nyonwa po ile oshinima osho tashi dulu okutuvika nawa oupyakadi oo wa etifwa koulunde. Nomolwaasho, Omhango oyo Kalunga a li a pa Ovaisrael oya ti: “Omwenyo womomwenyo, eisho lomeisho, eke lomeke, omhadi yomomhadi.” — Deuteronomion 19:21.
9. Omolwashike ovanhu ovadiinini va li hava yambe omayambo oinamwenyo, na Jehova okwa li ha tale ko ngahelipi omayambo oo?
9 Ovalumenhu ovadiinini okudja pefimbo laAbel okuyuka komesho ova li hava yambele Kalunga omayambo oinamwenyo. Mokuninga ngaho, ova li tava ulike kutya ove shii kutya ovalunde nova pumbwa okudiminwa po, nova li yo va ulika kutya ova itavela meudaneko laKalunga li na sha nokumangulula ovanhu okupitila ‘moludalo’ laye. (Genesis 3:15; 4:1-4; Leviticus 17:11; Ovaheberi 11:4) Jehova okwa li a hokwa omayambo a tya ngaho nokwa li yo a hokwa ovalongeli vaye ovo. Ndele nande nongaho, omayambo oinamwenyo okwa li ashike taa faneke oshinima shonhumba. Oinamwenyo itai dulu okutuvika omatimba ovanhu molwaashi ovanhu ove na ongushu ve dule oinamwenyo. (Epsalme 8:5-9) Onghee hano, Ombibeli oya ti: “Ohonde yeemhedi noyoikombo itai dulu nande okukufa po omatimba.” (Ovaheberi 10:1-4) Omayambo oo okwa li ashike edidiliko ile taa faneke ekuliloyambo lashili olo la li tali ka yandjwa kefimbo lokomesho.
“Oikulila ya wana po”
10. (a) Ekulilo ola li li na okukala li fike pulyelye, nomolwashike? (b) Omolwashike omunhu umwe oye aeke a li e na okuninga ekuliloyambo?
10 Omuyapostoli Paulus okwa ti: ‘Aveshe otava file muAdam.’ (1 Ovakorinto 15:22) Onghee hano, omunhu oo a li e na oku tu kulila okwa li e na okukala a wanenena, ngaashi naanaa Adam. (Ovaroma 5:14) Kapa li oshishitwa shimwe sha li tashi dulu okufutila po osho Adam a kanifa. Omunhu ashike a wanenena, oo ina tokolelwa efyo laAdam, kwa li ta dulu okuyandja “oikulila ya wana po,” oyo i fike naanaa puAdam. (1 Timoteus 2:6, NW) Inashi pumbiwa opo ngeno oohandimwe omamiliyona mahapu va yambwe po opo va file oludalo laAdam. Omuyapostoli Paulus okwa ti: ‘Ngaashi oulunde wa etwa mounyuni komunhu umwe [Adam], nefyo okoulunde.’ (Ovaroma 5:12) Molwaashi ‘efyo ole uya molwomunhu umwe,’ Kalunga okwa longekida ekulilo lovanhu okupitila ‘momunhu umwe.’ (1 Ovakorinto 15:21) Ngahelipi mbela?
“Oikulila ya wana po yaaveshe”
11. (a) Ongahelipi oo a li ta kulile ovanhu a li ta ‘lolo efyo ponhele yaaveshe’? (b) Omolwashike Adam naEva inava mona ouwa mekulilo? (Tala eshangelo lopedu.)
11 Jehova okwa li a ninga omalongekido opo omunhu umwe a wanenena a yambe po omwenyo waye nehalo liwa. Ovaroma 6:23 ova ti: “Ondjabi youlunde oyo efyo.” Oo a li ta ka kulila ovanhu mokuyamba po omwenyo waye, okwa li ta ka ‘lola efyo ponhele yaaveshe.’ Noitya imwe, okwa li ta futile po oulunde waAdam. (Ovaheberi 2:9; 2 Ovakorinto 5:21; 1 Petrus 2:24) Osho osha li tashi ka etifa oidjemo ididilikwedi. Eshi ekulilo la xulifa po etokolo lefyo olo la li la tokolelwa oludalo laAdam liduliki, kungaho ola xulifa po eenghono doulunde okudja kodjo yado, odo hadi etifa efyo. * — Ovaroma 5:16.
12. Yelifa to yandje efaneko kutya ongahelipi okufutila po oshikolo tashi dulu okweetela ovanhu vahapu ouwa.
12 Oku shi faneka: Natu tye nee oho kala moshilando omo ovakalimo vahapu hava longo mofabrika yonhumba ya kula. Ove nosho yo ovashiinda shoye ohamu futwa nawa koilonga nomu na onghalamwenyo youdjeko. Opo nee ofabrika yeni oya pata. Omolwashike mbela? Menindjela wofabrika yeni okwa kala ta ningi oulingilingi nokwa mbangolotifa ofeema. Molwaashi ove novashiinda shoye kamu na vali oilonga, itamu dulu vali okufuta oifuta yeni. Ovalihomboli, ounona nosho yo ovo va lilwa eendjo otava mono oixuna molwoulingilingi womunhu umwe. Ndele mbela ope na osho tashi dulu okuxulifa po oupyakadi oo? Heeno! Natu tye nee omunhu umwe oshipuna okwa tokola okukwafela ofabrika yeni i yambuke po. Oku wete kutya ofabrika oyo otai dulu okweeta po sha. Okwa etela yo onghenda ovanailonga vahapu vomofabrika oyo nosho yo omaukwaneumbo avo. Opo nee kwa ninga omalongekido opo a fute oshikolo shofabrika oyo ndee tai patuluka vali. Okukandula po oupyakadi oo wa etifwa kwaao a mbangolotifa ofabrika otashi ka etela epepelelo ovanailonga vahapu nomaukwaneumbo avo nosho yo ovo va lilwa eendjo. Sha faafana, okufutila po oshikolo shaAdam otashi etele ovanhu omamiliyona ouwa.
Olyelye a yandja ekulilo?
13, 14. (a) Ongahelipi Jehova a kulila ovanhu? (b) Okulyelye kwa futwa oikulila, nomolwashike oikulila oyo ya pumbiwa?
13 Jehova oye aeke a li ta dulu okuyandja ‘odjona oyo tai kufa po omatimba ounyuni.’ (Johannes 1:29) Ndele Kalunga ka li ashike a tuma omweengeli keshe oye a kulile ovanhu. Ponhele yaasho, okwa li a tuma umwe oo a li ta dulu okuyandja enyamukulo laxuuninwa kuSatana oo a lundila ovapiya vaYe. Jehova okwa ninga eliyambo linenenene mokutuma Omona waye ewifa, ‘oo a li e mu nyakukilwa pombada.’ (Omayeletumbulo 8:30) Omona waKalunga okwe “lidula” nehalo liwa oukwatya waye womeulu. (Ovafilippi 2:7) Jehova okwa lundululila pashikumwifilonga omwenyo noukwatya wOmona waye oshiveli womeulu moshidalelo shokakadona Okajuda kedina Maria. (Lukas 1:27, 35) Eshi Omona waKalunga a li omunhu kombada yedu, okwa li ha ifanwa Jesus. Ndele pamhango okwa li ta dulu okulukwa Adam omutivali molwaashi okwa li e fike filufilu puAdam. (1 Ovakorinto 15:45, 47) Kungaho, Jesus okwa li ta dulu okuyamba po omwenyo waye u ninge oikulila yovanhu ovalunde.
14 Okulyelye kwa li taku ka futwa oikulila oyo? Epsalme 49:8 ola popya kondadalunde kutya oikulila otai futwa “kuKalunga.” Ndele mbela Jehova haye a li a unganeka oikulila oyo? Heeno oye, ashike osho itashi ti kutya ekulilo olo ekumaano longaho lihe na elalakano lasha, sha fa oimaliwa ya kufwa mondjato imwe nokutulwa muikwao. Otu na okuuda ko kutya ekulilo kali fi ekumaano lo venevene, ndele ekumaano lopamhangu. Eshi Jehova a longekida oikulila, nokuli nonande oshe mu kosha ondilo inenenene, okwa ulika kutya okwa kanyatela ouyuki waye wa wanenena. — Genesis 22:7, 8, 11-13; Ovaheberi 11:17; Jakob 1:17.
15. Omolwashike Jesus a li e na okumona oixuna nokufya?
15 Pokwenye kwokoilonga yokOushilo woPokati kwomo 33 O.P., Jesus okwa li e liyandja nehalo liwa opo a hepekwe, osho sha twala fiyo omokuyandja oikulila. Okwa efa a kwatwe po nonande okwa lundilwa, a monika etimba noku valelwe komuti womahepeko. Ndele mbela Jesus okwa li ngoo e na okumona oixuna ngaho? Heeno, molwaashi omhata i na sha noudiinini wovapiya vaKalunga oya li i na okukandulwa po. Shididilikwedi, Kalunga ka li a efa Jesus a dipawe kuHerodes fimbo a li okaana. (Mateus 2:13-18) Ndele eshi Jesus a kula, okwa li e udite ko nawa omhata oyo ya holoka po nokwa li a dula okukondjifa omaponokelo onyanya aSatana. * Molwaashi Jesus okwa kala ‘omuyapuki ehe nomatimba, ehe na nande oshipo, a yoololwa movalunde’ nonande okwa li ta hepekwa nonyanya, okwa ulika filufilu kutya ovapiya vaJehova otava dulu okukala ovadiinini kuye nonande otava yelekwa. (Ovaheberi 7:26) Onghee hano, itashi kumwifa eshi okafimbo kaxupi fimbo Jesus ina fya a popya, tau ulike kutya okwa findana a ti: “Sha longwa sha pwa.” — Johannes 19:30.
Jesus oku na okumana oilonga yaye yokukulila
16, 17. (a) Jesus okwa twikila ngahelipi oilonga yaye yokukulila? (b) Omolwashike Jesus a li e na okuholoka ‘koshipala shaKalunga molwetu’?
16 Jesus okwa li e na natango okumana oilonga yaye yokukulila. Mefiku etitatu okudja eshi Jesus a fya, Jehova okwa li e mu nyumuna koufi. (Oilonga 3:15; 10:40) Eshi Jehova a longa oshikumwifilonga osho, kungaho ina pa ashike Jesus ondjabi omolwoudiinini waye, ndele okwa li yo e mu pa omhito opo a mane oshilonga shaye shokukulila ovanhu e li Omupristeri Omukulunhu. (Ovaroma 1:4; 1 Ovakorinto 15:3-8) Omuyapostoli Paulus okwa yelifa a ti: “Kristus eshi a ninga omupristeri omukulunhu . . . [okwa] ya mo mouyapukielela hanohonde yoikombo noyeenhana, ndelenee onohonde yaye mwene lumwe aluke, nokwa wanifa ekulilo laalushe. Osheshi Kristus ina ya mouyapuki wa tungwa nomake, oo efano longaho lawinya washili, ndelenee okwa ya meulu lovene, opo a ka holoke koshipala shaKalunga paife molwetu.” — Ovaheberi 9:11, 12, 24.
17 Kristus ka li a twala ohonde yaye yo venevene meulu. (1 Ovakorinto 15:50) Ndele ponhele yaasho, okwa twala mo osho tashi fanekwa kohonde oyo: ongushu yekuliloyambo lomwenyo waye wopanhu wa wanenena. Opo nee, okwa yandja kuKalunga ongushu yomwenyo waye u li oikulila yovanhu ovalunde. Mbela Jehova okwa tambula ko eyambo olo? Heeno, naasho osha li shi liwetikile pOpentekoste yomo 33 O.P. eshi omhepo iyapuki ya li ya tililwa kombada yovahongwa 120 lwaapo muJerusalem. (Oilonga 2:1-4) Nonande oshiningwanima osho osha li shitunhula, osha li ashike ehovelo lomauwa makumwifi oo taa etifwa kekuliloyambo.
Omauwa oo a etwa kekulilo
18, 19. (a) Eengudu dopavali dilipi tadi mono ouwa mokuhanganifwa oko kwa ningifwa taku shiiva kohonde yaKristus? (b) Omauwa amwe ekuliloyambo elipi taa hafelwa paife ‘kongudu inene’ nosho yo oo tai ka hafela monakwiiwa?
18 Paulus okwa popya monhumwafo oyo a li a shangela Ovakolossi kutya Kalunga oku wete sha wapala okuhanganifa oinima aishe naYe okupitila muKristus, nokweetifa po ombili okupitila mohonde yaJesus oyo ya tika eshi a valelwa komuti womahepeko. Paulus okwa li yo a yelifa kutya okuhanganifa oko okwa kwatela mo eengudu mbali doohandimwe da yoolokafana, odo da popiwa di li oinima “yomeulu naai yokombada yedu.” (Ovakolossi 1:19, 20; Ovaefeso 1:10) Ongudu yotete oya kwatela mo Ovakriste 144 000 ovo ve na eteelelo loku ka kala ovapristeri meulu noku ka pangela edu pamwe naKristus Jesus ve li eehamba. (Ehololo 5:9, 10; 7:4; 14:1-3) Okupitila muvo, ekulilo otali ka etela ovanhu ovaduliki vokombada yedu ouwa momukokomoko womido eyovi. — 1 Ovakorinto 15:24-26; Ehololo 20:6; 21:3, 4.
19 Oinima “yokombada yedu” oohandimwe ovo ve na eteelelo loku ka kala nomwenyo wa wanenena mOparadisa kombada yedu. Ehololo 7:9-17 otali va hokolola ve li “ongudu inene” oyo tai ka xupa “moudjuu munene,” (NW) oo tau ke uya. Ashike inava pumbwa okuteelela fiyo Oparadisa ye uya opo va mone omauwa mekulilo. Ova “kosha [nale] oikutu yavo, ndele ve i yelifa mohonde yOdjona.” Molwaashi ova ulika eitavelo mekuliloyambo, otava mono nokuli nopaife omauwa opamhepo okupitila melongekido olo likumwifi. Ova yukipalifwa va kale ookaume kaKalunga. (Jakob 2:23) Omolwekuliloyambo laJesus, otava dulu ‘okuya kolukalwa lefilonghenda ve neyombamo.’ (Ovaheberi 4:14-16) Ngeenge ova nyono, ohava diminwa po omatimba avo filufilu. (Ovaefeso 1:7) Nonande inava wanenena, ove na eliudo la koshoka. (Ovaheberi 9:9; 10:22; 1 Petrus 3:21) Okuhanganifwa naKalunga kaku fi oshinima ngeno tashi ka ningwa kohainga, ndele oshinima osho tashi ningwa paife. (2 Ovakorinto 5:19, 20) Momukokomoko womido eyovi, mokweendela ko kwefimbo, otava ka “mangululwa moupika wenyonauko” nohauxuuninwa otava ka ya “memanguluko loshinge shovana vaKalunga.” — Ovaroma 8:21.
20. Okudilonga kombinga yekulilo otashi ke ku kuma ngahelipi pauhandimwe?
20 “Kalunga na pandulwe omolwaJesus Kristus” oo e tu kulila. (Ovaroma 7:25) Ekuliloyambo kali fi oshinima sha kitakana, ndelenee onghedi ikumwifa omo la yandjwa oya wana oku tu linyengifa tu kale tu na etilokalunga. (Ovaroma 11:33) Ngeenge otwa kala hatu dilonga kulo tu na olupandu, otali ka kuma omitima detu, notali ke tu ehenifa popepi elela naKalunga omuyuki. Ngaashi omupsalme, otu na omatomheno okutanga Jehova oo e “hole ouyuki netokolo la yuka.” — Epsalme 33:5.
^ okat. 11 Adam naEva kava li tava ka mona ouwa mekulilo. Omhango yaMoses oya popya efinamhango li na sha nomudipai woshiningilewina ya ti: “Inamu tambula nande oimaliwa yokukulila omudipai a kale nomwenyo, osheshi ye e netimba lokufya.” (Numeri 35:31) Osha yela kutya Adam naEva ove lilongela efyo molwaashi ova hoolola owina okuhadulika kuKalunga nove shi ninga ve shii osho tava ningi. Kungaho, ova li ve likanifila etimaumbwile loku ka mona omwenyo waalushe.
^ okat. 15 Opo Jesus a kufe po oilanduliko youlunde waAdam, okwa li e na okufya e li omukulunhu a wanenena, ndele hakaana ka wanenena. Dimbuluka kutya Adam okwa li a nyonena owina, a nyona e shii nawa kutya enyono laye ola kwata moiti shi fike peni nosho yo oilanduliko yalo. Opo Jesus a ninge “Adam ou axuuninwa” noku tuvike omatimba, okwa li e na okukala e na eshiivo nokuninga etokolo lopandunge lokukala omudiinini kuJehova. (1 Ovakorinto 15:45, 47) Onghee hano, onghalamwenyo aishe yaJesus mwa kwatelwa efyo laye lopayambo oi li ‘oshilonga shokuyukipalifa shaumwe.’ — Ovaroma 5:18, 19.


text:
EHOKOLOLO 3
Ovanhu votete
OSHIKE u wete mefano eli osho shihe li mefano olo la tetekela? Ovanhu ovo va shitwa tete, omulumenhu nomukainhu. Ova shitwa kulyelye? Ova shitwa kuKalunga. Mbela ou shii kutya edina laKalunga olyelye? Edina laKalunga oJehova. Edina lomulumenhu oo e li mefano oAdam. Edina lomukainhu oEva.
Kalunga okwa shita Adam okudja peni? Kalunga okwa kufa ondwi yedu ndele te i me i ninge olutu lomunhu la wanenena. Opo nee okwa fudila momayulu aAdam omufudo, ndele ta ningi omunamwenyo.
Jehova Kalunga okwa li a pa Adam oilonga e i longe. Okwa lombwela Adam a luke oinamwenyo aishe omadina. Otashi dulika Adam a kala ta tale oinamwenyo efimbo lile opo e i pe omadina oo taa wapalele. Pefimbo olo Adam a li ta luku oinamwenyo omadina, ope na oshinima shimwe osho a li a didilika. Mbela ou shi shii kutya oshike osho a li a didilika?
Oinamwenyo aishe oya li oivali, oshindume noshikadi. Opa li eendjaba deendume nodeenghadi. Opa li yo eenghoshi deendume nodeenghadi. Ndele Adam okwa li oye aeke. Ka li e na omukulukadi. Onghee hano, Jehova okwa kofeka Adam eemhofi didjuu ndele ta kufa mo olupati limwe molutu laAdam. Opo nee okwa shitila Adam omukainhu okudja molupati laye.
Adam ka li tuu a hafa! Eva naye ka li tuu a hafa eshi a tulwa moshikunino osho sha li shiwashiwa. Kungaho, Adam naEva ova li tava dulu okudala ounona nokuhafela onghalamwenyo pamwe navo.
Jehova okwa li a hala Adam naEva va kale nomwenyo fiyo alushe. Okwa li a hala va wapeke edu alishe li kale ngaashi oshikunino shaEden. Adam naEva kava li tuu va hafa eshi va li va pewa oshilonga osho! Ngeno opo wa li, mbela ngeno ito kala wa hafa okulonga oilonga yokuwapeka edu li kale ngaashi oshikunino shaEden? Ashike Adam naEva inava ka kala vali tava hafele onghalamwenyo. Natu taleni kutya omolwashike.
Exodus 15:2, 3, OB-1954; Genesis 1:26-31; 2:7-25.


text:
Olyelye a tota po ehangano lEendombwedi daJehova?
Ehangano lokunena lEendombwedi daJehova ola hovela pexulilo lefelemudo 19. Pefimbo opo, ongudu inini yOvakonakonimbibeli ovo va li popepi naPittsburgh, Pennsylvania mOilongo ya Hangana, ova li va hovela okukonakona nawanawa Ombibeli. Ova li va yelekanifa omahongo oo a li taa hongwa keengeleka naasho Ombibeli tai hongo shili. Oinima oyo va li ve lihonga ova li va hovela oku i nyanyangida momambo, moifokundaneki nosho yo moshifo osho hashi ifanwa kunena Oshungonangelo tai shiivifa Ouhamba waJehova.
Mokati kongudu oyo yOvakonakonimbibeli vashili omwa li omulumenhu wedina Charles Taze Russell. Nonande Russell okwa li a kwatela komesho moilonga yokuhonga Ombibeli pefimbo opo nokwa shanga oshikando shotete Oshungonangelo, ka li a tota po elongelokalunga lipe. Elalakano laRussell nOvakonakonimbibeli vakwao, ngaashi va li va shiivika pefimbo opo, ola li okuxumifa komesho omahongo aJesus Kristus nokulandula onghedi yeongalo lopaKriste lomefelemudo lotete. Molwaashi Jesus oye Omutoti wOukriste, otwe mu tala ko kutya oye omutoti wehangano letu.—Ovakolossi 1:18-20.


text:
“Kaleni nokutwaafana omukumo efiku keshe”
“Ngenge mu nondjovo yekumaido yokulombwela ovanhu, popyeni hano.” — OIL. 13:15.
OMAIMBILO: 121, 45
1, 2. Yelifa kutya omolwashike etwomukumo la fimana.
CRISTINA oo e na omido 18, okwa ti: “Ovadali vange kava li hava tu nge omukumo; ova kala ashike hava kembaula nge luhapu. [1] Ohava ti kutya kandi na eendunge, kandi na efiku ndi ke lihonge sha ile ndi kule, nohava ula nge kutya onda ondoka. Onda kala handi lili luhapu, nonda li nda tokola ndiha popye vali navo. Onda li handi kala ndi udite ndihe na vali oshilonga.” Oshoshili kutya onghalamwenyo ohai kala ii neenghono ngeenge iho tuwa omukumo.
2 Etwomukumo ola fimana neenghono. Rubén okwa ti: “Oule womido dihapu onda kala handi kondjifa omadiladilo okukala ndi udite ndihe na oshilonga. Efiku limwe onda li handi longo moukalele pamwe nomukulunhuongalo oo a li a didilika kutya efiku kala li tali endele nge nawa. Eshi nda li handi mu lombwele omaliudo ange, okwa li a pwilikina nelitulemo. Okwa li a dimbulukifa nge kombinga yoilonga iwa oyo nda li handi wanifa po. Okwa li yo a dimbulukifa nge eendjovo daJesus odo tadi ti, keshe umwe womufye oku dule oiyandja ihapu. Ohandi ndi dimbuluka omushangwa oo lwoikando, nohau kumu nge komutima. Eendjovo odo a lombwela nge, oda lundulula onghalamwenyo yange.” — Mat. 10:31.
3. (a) Omuyapostoli Paulus okwa popya shike kombinga yetwomukumo? (b) Oshike hatu ka kundafana moshitukulwa eshi?
3 Itashi tu kumifa eshi Ombiibeli ya divilika lwoikando omhumbwe yokukala hatu twaafana omukumo pandjikilile. Omuyapostoli Paulus okwa li a shangela Ovakriste Ovaheberi a ti: “Shi pashukileni hano, ovamwatate, pa ha kale nande umwe womunye e nomutima mwii u he neitavelo ndee ta efa Kalunga omunamwenyo. Ndelenee kumaidafaneni keshe efiku . . . pa ha kale nande oumwe womunye ta kukutikwa kekotokelo loulunde.” (Heb. 3:12, 13) Otashi dulika to dimbuluka nghee wa mona sha fimana okutwaafana omukumo, eshi wa li wa wililwa po ndele to tuwa omukumo. Natu ka kundafaneni omapulo taa landula: Omolwashike etwomukumo la fimana? Oshihopaenenwa shaJehova, Jesus naPaulus otashi tu hongo shike kombinga yokutwaafana omukumo? Nongahelipi hatu dulu okuyandja etwomukumo tali ti sha?
OVANHU OVA PUMBWA ETWOMUKUMO
4. Oolyelye va pumbwa etwomukumo, nomolwashike la pumba kunena?
4 Atusheni otwa pumbwa etwomukumo, unene tuu eshi hatu kulu. Omuhongwanhu umwe wedina Timothy Evans okwa ti: “Ounona ova pumbwa okukala hava tuwa omukumo ngaashi ashike oshimeno sha pumbwa omeva. Okaana ngeenge ohaka tuwa omukumo ohaka kala ke udite ka fimana noke holike.” Ashike otu li momafimbo madjuu, omo ovanhu ve lihole vo vene, vehe nohole, netwomukumo la pumba. (2 Tim. 3:1-5) Ovadali vamwe ihava pandula ovana vavo, molwaashi navo ka vali hava pandulwa ile va tuwe omukumo kovadali vavo. Ovanailonga vahapu navo ihava pandulwa, nomolwaasho ohava kala tava ngongota kutya ihava tuwa omukumo moilonga yavo.
5. Etwomukumo ola kwatela mo shike?
5 Etwomukumo luhapu ohali kala la kwatela mo okupandula omunhu oo a longa nawa. Nafye ohatu dulu okutwa vamwe omukumo mokukala hatu va pandula omolwomaukwatya avo mawa, ile okupopya ‘nehekeleko naavo ve na eemwenyo da polimana.’ (1 Tes. 5:14, NW) Oshitya shOshigreka osho sha tolokwa “etwomukumo” otashi ti “okwiifanwa u ye ponho yaumwe.” Ohatu kala tu na omhito yokutwaafana omukumo eshi hatu longo pamwe novamwatate novamwameme. (Lesha Omuudifi 4:9, 10.) Mbela ohatu longifa ngoo eemhito tadi wapalele opo tu lombwele vamwe kutya omolwashike tu va hole nohatu va pandula? Manga inatu nyamukula epulo olo, otashi ka kala shiwa okudiladila kombinga yeyeletumbulo olo tali ti: “Ondjovo iwa ngahelipi pefimbo layo!” — Omayel. 15:23.
6. Omolwashike Ondiaboli ya hala oku tu teya omukumo? Yandja oshihopaenenwa.
6 Satana Ondiaboli okwa hala oku tu teya omukumo, molwaashi oku shii kutya etekomukumo ohali tu nghundipaleke pamhepo nosho yo meenghedi dimwe. Omayeletumbulo 24:10 okwa ti: “Ngenge wa monika wa fya ounye, efiku loluhepo eenghono doye tadi ka ninipala.” Satana okwa li a etela omulumenhu omuyuki Job omaupyakadi nomalundilo opo e mu teye omukumo, ashike ka li a pondola. (Job 2:3; 22:3; 27:5) Ohatu dulu okufinda Ondiaboli mokukala hatu tu omukumo oilyo yomaukwaneumbo etu nosho yo yeongalo. Naasho otashi ka kwafela omaumbo etu nosho yo Olupale lOuhamba li kale onhele yeameno noyehafo.
OIHOPAENENWA YETWOMUKUMO YOPAMBIIBELI
7, 8. (a) Oihopaenenwa yopaMbiibeli ilipi tai ulike kutya Jehova okwa tala ko etwomukumo la fimana? (b) Ongahelipi ovadali tava dulu okushikula oshihopaenenwa shaJehova? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
7 Jehova. Omupsalme okwa imba a ti: “Omwene oku li popepi nomitima da teyauka, Ye oha xupifa ava ve nomhepo ya nyanyauka.” (Eps. 34:19) Eshi Jeremia a li a tila nokwa teka omukumo, Jehova okwa li a pameka elineekelo lomuprofeti oo omudiinini. (Jer. 1:6-10) Diladila kunghee omuprofeti omunamido Daniel a li e udite eshi Kalunga a li a tuma omweengeli waye e mu pameke. Nomweengeli oo okwa li a ifana Daniel “omulumenhu muwa.” (Dan. 10:8, 11, 18, 19) Mbela naave ito dulu okuninga sha faafana mokutwa omukumo ovaudifi, ovakokolindjila nosho yo ovamwatate novamwameme ovanamido ovo va teka omukumo?
8 Kalunga ka li e udite kutya ina pumbwa okupandula nokutwa omukumo Omona waye omuholike Jesus eshi a li kombada yedu molwaashi ova kala tava longo pamwe oule womido. Ponhele yaasho, Jesus okwa li a uda lwoikando ivali ondaka yaXe okudja meulu ya ti: “Ou Omona wange omuholike, onde mu hokwa.” (Mat. 3:17; 17:5) Kungaho, Kalunga okwa li e mu pandula noku mu shilipaleka kutya okwa li ta ningi nawa. Jesus otashi dulika a li a tuwa omukumo eshi a uda eendjovo odo lwoikando ivali; pehovelo loukalele waye nomomudo waxuuninwa wokukalamwenyo kwaye kombada yedu. Jehova okwa li yo a tuma omweengeli a pameke Jesus eshi a li a nyika oluhodi moufiku oo wa tetekela efyo laye. (Luk. 22:43) Ovadali, natu shikuleni oshihopaenenwa shaJehova shokukala hatu tu omukumo alushe ounona vetu noku va pandula ngeenge va longa nawa. Otu na yo okukala hatu va kwafele ngeenge oudiinini wavo tau yelekwa eshi ve li keefikola.
9. Oshike hatu lihongo monghedi omo Jesus a li a ungaunga novayapostoli vaye?
9 Jesus. Onguloshi oyo Jesus a dika po ouvalelo uyapuki, okwa li a mona kutya ovayapostoli vaye ove na oukwatya welinenepeko. Jesus okwa li a kosha eemhadi davo nelininipiko, ashike ova li natango tava tu eemhata kutya olyelye womokati kavo munene e dule vakwao, naPetrus okwa li e lineekela muye mwene. (Luk. 22:24, 33, 34) Natango, Jesus okwa li a pandula ovayapostoli vaye ovadiinini eshi va kala naye ofimbo a li ta yelekwa. Okwa li a popya kutya otava ka longa oilonga inene i dule yaye, nokwe va shilipaleka kutya Kalunga oku va hole. (Luk. 22:28; Joh. 14:12; 16:27) Ohatu dulu okulipula kutya, ‘Mbela itandi dulu okuhopaenena Jesus mokukala handi pandula ounona vange nosho yo vamwe omolwoilonga yavo iwa, ponhele ashike yokukala handi yandje elitulemo komapuko avo?’
10, 11. Ongahelipi omuyapostoli Paulus a ulika kutya okwa mona omhumbwe yokutwa vamwe omukumo?
10 Omuyapostoli Paulus. Monhumwafo yaye, okwa popila Ovakriste vakwao mouwa. Okwa li a ya molweendo pamwe navamwe omido dihapu nokwa li e shii nawa omapuko avo. Ashike nande ongaho, okwe va popila mouwa. Pashihopaenenwa, okwa li a popya kombinga yaTimoteus e li ‘omumwaye omuholike nomudiinini mOmwene,’ ou ha file oshisho shili Ovakriste vakwao. (1 Kor. 4:17; Fil. 2:19, 20) Omuyapostoli Paulus okwa li a popila Titus mouwa a ti “oye omukwetu, nomulongi mukwetu molweni.” (2 Kor. 8:23) Mbela Timoteus naTitus kava li tuu va tuwa omukumo eshi va mona nghee Paulus a li e va tala ko!
11 Paulus naBarnabas ova li va tula eemwenyo davo moshiponga eshi va li va shuna konhele oko va li va ponokelwa. Pashihopaenenwa, nonande ova li va taalela omapataneko kuListra, ova li va shuna ko va ka twe omukumo ovahongwa ovo vape opo va kale ovadiinini meitavelo. (Oil. 14:19-22) Eshi Paulus a li muEfeso, okwa li a taalela ongudu yovanhu ovo va li va handuka. Oilonga 20:1, 2 oya ti: “Ndele euyaano . . .eshi la mwena, Paulus okwa ifana ovalongwa, ndele eshi a li e va lombwela eendjovo dehekeleko, okwe va lekela ndee ta di po, ta i kuMakedonia. Ndele eshi a tokola oshilongo, ndele eshi e va lombwela eendjovo dihapu domakumaido, ye okwe uya kuGreka.” Okutwa vamwe omukumo osha li sha fimana neenghono kuPaulus.
NGHEE HATU DULU OKUTUWAFANA OMUKUMO KUNENE
12. Okwoongala ohaku dana onghandangala ilipi mokutwaafana omukumo?
12 Etomheno limwe kutya omolwashike Tate yetu omunahole etu longekidila okwoongala pandjikilile ololo kutya okwa hala tu tuwe omukumo notu twe yo vamwe omukumo. (Lesha Ovaheberi 10:24, 25.) Ngaashi ashike ovashikuli vaJesus vonale va li hava ningi, nafye ohatu ongala pamwe opo tu lihonge notu tuwe omukumo. (1 Kor. 14:31) Cristina, oo a tumbulwa pehovelo loshitukulwa eshi, okwa ti: “Ondi hole okwoongala molwaashi ohandi ulikilwa ohole nokutuwa omukumo. Omafimbo amwe ohandi kala ndi udite nda polimana ngeenge nda fiki pOlupale lOuhamba. Ashike ovamwameme ohave uya kwaame, tava papatele nge, ndele tava lombwele nge kutya ohandi monika nawa. Ohava lombwele nge kutya ove hole nge nohava kala va hafa okumona eshi handi ningi exumokomesho lopamhepo. Etwomukumo lavo ohali ningifa nge ndi kale ndi udite ndi li xwepo.” Itashi hekeleke tuu ngeenge atusheni otwa kufa ombinga ‘mokutwaafana omukumo!’ — Rom. 1:11, 12.
13. Omolwashike ovapiya vaKalunga ovo ve na owino navo va pumbwa etwomukumo?
13 Ovapiya vaJehova ovo ve na owino navo ova pumbwa okutuwa omukumo. Natu ka konakoneni koshihopaenenwa shaJosua. Okwa kala omupiya waKalunga omudiinini oule womido dihapu. Jehova okwa li a lombwela Moses e mu twe omukumo, a ti: “Lombwela hano Josua noku mu pameka noku mu nyatipalifa osheshi ye ota ka kwatela oshiwana eshi komesho, ndee ye ote ke va fyuululifa edu eli. Ove to ke litala.” (Deut. 3:27, 28) Josua okwa li e na oshinakuwanifwa sha kwata moiti shokuwilika oshiwana shaIsrael fiyo omEdu lEudaneko. Okwa li ta ka taalela omaupyakadi nosho yo etangakwaita limwe enaenghono. (Jos. 7:1-9) Nomolwaasho Josua a li a pumbwa okutuwa omukumo nokupamekwa. Onghee hano, nafye natu kale hatu tu ovakulunhuongalo omukumo, mwa kwatelwa ovapashukilishikandjo, ovo hava longo noudiinini mokufila oshisho oufita waKalunga. (Lesha 1 Ovatessaloniki 5:12, 13.) Omupashukilishikandjo umwe okwa ti: “Omafimbo amwe ovamwatate ohave tu shangele onhumwafo tava ulike olupandu langhee va tyapula etalelepo letu. Ngeenge twa teka omukumo ohatu leshulula eenhumwafo odo. Eenhumwafo odo odi li shili odjo yetwomukumo.”
14. Oshike tashi ulike kutya okupandula nokutwa vamwe omukumo okwa fimana ngeenge hatu yandje omayele?
14 Ovakulunhuongalo nosho yo ovadali Ovakriste ova mona kutya osha fimana okupandula nokutwa omukumo vamwe pomhito opo to va pe omayele opaMbiibeli. Eshi Paulus a li a pandula Ovakorinto eshi va tula moilonga omayele oo kwa li e va pa, otashi dulika sha li she va twa omukumo va twikile okulonga osho sha yuka. (2 Kor. 7:8-11) Andreas, oo e na ounona vavali, okwa ti: “Etwomukumo ohali kwafele ounona va kule pamhepo nopamaliudo. Oto ke va kwafela va tambule ko omayele Ombiibeli mokukala to va tu omukumo. Nonande ounona vetu ove shii kutya oshike shi li mondjila, okukala hava longo osho shi li mondjila ohashi ningi onghedindjikilile yavo yokukalamwenyo ngeenge ohatu twikile oku va twa omukumo.”
NGHEE TO DULU OKUYANDJA ETWOMUKUMO
15. Oshike hatu dulu okuninga tete, opo tu twe vamwe omukumo?
15 Ulika olupandu omolweenghendabala nomaukwatya mawa ovalongelikalunga vakweni. (2 Omaf. 16:9; Job 1:8) Jehova naJesus ova lenga keshe osho hatu longo opo tu yambidide oilonga yOuhamba, nonande eenghendabala detu oda ngabekwa omolweenghalo detu. (Lesha Lukas 21:1-4; 2 Ovakorinto 8:12.) Pashihopaenenwa, ovanamido vetu ovaholike vamwe ohava ningi eenghendabala opo va kale pokwoongala nokukufa ombinga muko nosho yo moukalele pandjikilile. Mbela itatu dulu oku va pandula noku va twa omukumo?
16. Omolwashike twa pumbwa okutwa vamwe omukumo?
16 Konga eemhito u twe vamwe omukumo. Natu kale hatu pandula keshe osho tu wete sha pumbwa okupandulwa. Natu ka taleni kwaasho sha li sha ningwa po eshi Paulus naBarnabas va li kuAntiokia shomuPisidia. Omukwatelikomesho woshinagoga okwa li e va lombwela, a ti: “Ovalumenhu nye ovamwatate, ngeenge mu nondjovo yekumaido yokulombwela ovanhu popyeni hano.” Konima yaasho, Paulus okwa li a yandja oshipopiwa shiwa. (Oil. 13:13-16, 42-44) Otu na okukala hatu popi eendjovo detwomukumo. Ngeenge otwa kala hatu ningi ngaho pandjikilile, ovanhu navo otave ke tu twa yoo omukumo. — Luk. 6:38.
17. Oshike hashi ningifa eendjovo detu dolupandu di kale tadi ti sha?
17 Kala ho pandula kondadalunde. Eendjovo detwomukumo nodolupandu ohadi kwafele, ashike etumwalaka olo Jesus a li a pa Ovakriste vokuTiatira ola ulika kutya osha fimana okupandula vamwe hatu popi kondadalunde osho twa pandula. (Lesha Ehololo 2:18, 19.) Pashihopaenenwa, ngeenge otu li ovadali, ohatu dulu okulombwela ounona vetu kutya oshike twa pandula kombinga yexumokomesho lavo lopamhepo. Ohatu dulu yo okulombwela omudali oo ta tekula ounona oye aeke kutya oshike twa pandula shi na sha nonghedi omo ta tekula ounona vaye nonande okwa taalela omashongo. Olupandu netwomukumo la tya ngaho otali dulu okukwafela vamwe.
18, 19. Ongahelipi hatu dulu okupameka ovo va pumbwa etwomukumo?
18 Jehova ite ke tu lombwela kondadalunde tu twe vamwe omukumo ngaashi a li a lombwela Moses a twe Josua omukumo noku mu pameka. Ashike, oha kala a hafa ngeenge hatu tu omukumo ovaitaveli vakwetu nosho yo vamwe. (Omayel. 19:17; Heb. 12:12) Pashihopaenenwa, ohatu dulu okulombwela omumwatate oo a yandja oshipopiwa shomoipafi kutya oshipopiwa shaye oshe tu pa omayele oo twa pumbwa ile nghee she tu kwafela tu ude ko omushangwa wonhumba. Omumwameme umwe okwa li a shangela omupopi omutalelipo, ta ti: “Nonande ohatu popi ashike okafimbo kanini, owa mona omutima wange eshi wa djuupala, owa hekeleka nge nowa pameka kange. Onda hala oku ku lombwela kutya ngeenge to popi nonghenda, kutya nee ou li komutune ile ohatu popi pauhandimwe ohandi kala ndi udite kutya ei oshali yandja kuJehova.”
19 Ohatu ka mona eenghedi di lili noku lili omo hatu dulu okutunga vamwe pamhepo, ngeenge otwa kala twa tokola toko okutula moilonga omayele aPaulus oo taa ti: “Hekelekafaneni nye mu tungafane keshe umwe nomukwao, ngaashi hamu shi ningi nokuli.” (1 Tes. 5:11) Atusheni ohatu ka hafifa Jehova ngeenge otwa kala hatu ‘hekelekafana nokutungafana efiku keshe.’
^ [1] (okatendo 1) Omadina oo hao ovanhu ovo lelalela.