text:
Kapitulu 13
Singimikenu Vuana vua Muono
1. Iya ua tu hana muono?
YEHOVA “ikeye Njambi ua muono.” (Yelemiya 10:10) Ua pua Sakatanga uetu, kaha ua tu hana muono. Mbimbiliya nguayo: “Yove ua tangele viuma viose, Nomo cizango cove via puile, va vi tangele.” (Ku-Solola 4:11) Mua vusunga Yehova ua tonda tu kale na muono. Ngeci mukemuo muono ua pua vuana vua seho vua ku tunda kuli ikeye.
2. Linga viose viende vuino mu muono uetu vika tua pande ku linga?
2 Yehova ue ku tu hana viose via tondeka linga tu tualeleleho ku yoya, ngeci mua via-ku-lia na mema. (Vilinga 17:28) Vunoni kati evi lika, ua tonda naua tu yoye mu ndzolela. (Vilinga 14:15-17) Linga viose vi tu linga mu muono viende vuino, tua pande ku ononoka masiko a Njambi.—Isaya 48:17, 18.
SEHO YA MUONO KU MESO A NJAMBI
3. Vika ua lingile Yehova omo Kaini ua tsihile Avele?
3 Mbimbiliya ya tu longesa ngecize muono uetu na vakuetu ua kala na seho ya kama kuli Yehova. Ca ku muenako, omo Kaini muana ua Andama na Eva, ua vuililile muanaye Avele matoto, Yehova ua mu mamuine ku likela vutenu. Vunoni Kaini ka mu halakanene, ngeci vutenu vueni vua likulisile noho ua “vulumuine Avele muanaye, na ku mu tsiha.” (Njenisisi 4:3-8) Yehova ua hele kasitiku kuli Kaini omo lia ku tsiha Avele. (Njenisisi 4:9-11) Ngeci mukemuo, vutenu na vizindo via pua vusonde vua kama, muomu vi hasa ku tu puisa vikenia. Kaha muntu ua cifua eci ka hasa ku ka tambula muono ua ya-ye. (Tandenu 1 Yoano 3:15.) Linga tuye Yehova ku mutima, tua pande ku lilongesa ku lema vantu vose.—1 Yoano 3:11, 12.
4. Vati limo lisiko lia hanene Njambi kuli vaIsaleli lia tu longesa seho ya muono?
4 Mu nima ya makulukazi a miaka, Yehova ua muesele seho ya haka ku muono mua hanene Masiko Likumi kuli Mosesa. Limo liao ngualio: “Kati u ka tsihe.” (Ndeutelonomi 5:17) Nga muntu ua tsihile mukuavo ku cizango, neni va pandele ku mu tsiha.
5. Vati ue ku ivua Njambi ku tuala ha vakua ku tundisa mazimo?
5 Vati Njambi ue ku ivua ku tuala ha vakua ku tundisa mazimo? Ambe muono ua muana a ci li muzimo ua kala na seho ku meso a Yehova. Ha masiko a hanene kuli vaIsaleli, Yehova ua muesele ngueni uose ua vulumuine mpuevo nemita kaha muaneni a tsa, va pandele ku mu tsiha. (Tandenu Ezundu 21:22, 23; Visamo 127:3.) Eci ca tu longesa ngecize ku tundisa lizimo ca pua vupi.—Talenu Litota 28. ku ntsongo ya livulu.
6, 7. Vati tu hasa ku muesa kuli Yehova nguetu tua haka seho ku muono?
6 Vati tu hasa ku muesa kuli Yehova nguetu tua haka seho ku muono uetu na miono ya vakuetu? Mu ku viana ku linga nkala cuma ci hasa ku haka muono uetu ni ua vakuetu mu vusonde. Ngeci mukemuo, ka tua pandele ku sipa makaya, liamba ni viuma vieka ni ku fuenia vidroga, muomu vie ku tu vulumuna kaha vi hasa ku tu tsiha.
7 Njambi ua tu hana muono na muvila, kaha tua pande ku vi pangesa ngue mua tonda Yehova. Ngeci tua pande ku lela vuino mivila yetu. Nga ka tu lingimo, tu pua va mazilo ku meso a Njambi. (Loma 6:19; 12:1; 2 Kolintu 7:1) Ka tu hasa ku lemesa Yehova, uze ua tu hana muono, nga ka tu haka seho ku muono. Vutuhu ci hasa ku pua ca cikalu ku likela vilinga via vipi, Yehova a ka tu kuasa nga tu lihakela kapandi ka ku lingamo muomu tua singimika muono.
8. Vika tua pande ku panga linga kati tu hake muono uetu ni ua vakuetu mu vusonde?
8 Tu na lilongesa ngecize muono ua pua vuana vua seho ya kama. Yehova ua kulahela ngueni tu lihakela kapandi ka ku hona ku haka muono uetu mu vusonde ni miono ya vakuetu. Tue ku lingamo mu cifua ci tue ku endeselamo likalu lietu, motu, ni mendelo eka. Tue ku viana vueho vua vusonde ni vua vukenia. (Visamo 11:5) Tue ku linga naua cose mu ku tundisa ha ndzivo yetu nkala viuma vi hasa ku koka mponde. Yehova ua tumine vaIsaleli ngueni: “Omo u tunga ndzivo ya iha, kaha u ka tunga citungu helu liayo, linga kati u nehe maninga ha ndzivo yove, nga umosi a ka lahukaho.”—Ndeutelonomi 22:8.
9. Vati tua pande ku muenamo tusitu?
9 Kaha cifua ci tue ku yoyelamo na tusitu naco ca pua ca seho ku meso a Yehova. Ua tu tavesa ku tsiha tusitu linga tulie ni ku panga vuzalo, kaha ua tu tavesa ku tsiha tusitu nga va haka muono uetu mu vusonde. (Njenisisi 3:21; 9:3; Ezundu 21:28) Vunoni ka tua pandele ku kala na vukenia ku tusitu ni ku va tsihila senga.—Visimo 12:10.
SINGIMIKENU KU LELA CA MUONO
10. Vati tua tantekeya nguetu maninga emanena muono?
10 Maninga a pua a ku lela ku meso a Yehova muomu emanena muono. Omo Kaini ua tsihile Avele, Yehova ua mu lekele ngueni: “Lizi lia maninga a muanoko li li na ku nji tambeka ku livu.” (Njenisisi 4:10) Maninga a Avele emanenene muono ueni, ngeci Yehova ua hele kasitiku kuli Kaini omo lia ku tsiha Avele. Kaha ku matangua a Noa mu nima ya Livazi, Yehova ua muesele naua ngecize maninga emanena muono. Yehova ua tavesele Noa na vusoko vueni ku lia ntsitu ya tusitu, mu ku va leka ngueni: “Vose ve ku enda va li na muono va ka pua ku-lia cenu; ngue cisoka ca ku tontola nji na mi hiavo.” Vunoni kuli vimo via va vindikile ku lia, ngueni: “Ntsitu na muono uayo, ukeuo maninga ayo, kati mu ka lie.”—Njenisisi 1:29; 9:3, 4.
11. Lisiko lika Njambi ua hele vaIsaleli ku tuala ha maninga?
11 Mu nima ya miaka 800 tunde ha vindikilile Noa ku lia maninga, Yehova ua lekele naua vantu veni ngueni: “Kaha nkala muntu ua ku vana va Isaleli, cipue ua ku vangendzi va ku lisuka ha kati kenu, omo mu ku yomba a ku tsiha kasitu cipue kazila umosi ci tava ku lia; a ka muania maninga eni, na ku a fuika na mpumputa.” Kaha ua vuezeleko naua ngueni: “Ka mu ka lia maninga.” (Levitiku 17:13, 14) Yehova kasi ua tondele vantu va mone maninga ku pua a ku lela. Ua va tavesele ku lia ntsitu kati maninga. Omo va tsihile kasitu ua ku lia, va pandele ku muania maninga eni ha mavu.
12. Vati Vakua Kilistu ve ku mona maninga?
12 Mu nima ya imo miaka tunde ha ku-tsa ca Yesu, vapostolo na vakuluntu mu cikungulukilo ca ku Yelusalema va likunguluile mu ku tala masiko aka a va tambuile vaIsaleli, a va pandele ku tualelelaho ku niunga Vakua Kilistu. (Tandenu Vilinga 15:28, 29; 21:25.) Yehova ua va kuasele ku tantekeya ngecize maninga kasi a kele na seho kuli Ikeye kaha va pandele ku a mona ku pua a ku lela. Vakua Kilistu ka va kele na ku lia ni ku nua maninga cipue ku lia ntsitu ize ka va tundisile vuino maninga ayo. Ku lingamo, ca puile vene ngue ku lemesa tumponia ni ku linga vukoyi na vupangala. Tunde ku ntsimbu ize, Vakua Kilistu va vusunga ka ve ku lia ni ku nua maninga. Na matangua ano kasi? Eyo, Yehova kasi ua tonda tu mone maninga ku pua a ku lela.
13. Omo lia vika Vakua Kilistu ka ve ku tava ku va haka maninga?
13 Vuno eci ca lomboloka ngecize Vakua Kilistu va pande ku viana ku va haka maninga mu muvila ni? Eyo. Yehova ua tu vindika ku lia ni ku nua maninga. Nga ndotolo na mi vindika ku nua vuala, mu hasa ku vu haka mu muvila ni? Kuahi! Na vuno vene, lisiko lia ku lia ni ku nua maninga lia lombolola ngecize ka tua pandele ku tava ku tu haka maninga mu muvila.—Talenu Litota 29 ku ntsongo ya livulu.
14, 15. Seho ika ya kala ha Vakua Kilistu ku singimika muono na ku ononoka Yehova?
14 Vatico nga ndotolo a tu leka ngueni tu tsa nga ka va tu haka maninga? Nkala muntu na pande ku lihanguila nga ononoka Lisiko lia Njambi ku tuala ha maninga. Vakua Kilistu va singimika cikuma vuana vua muono vua tu hana Njambi, kaha tu ka tonda cifua ceka ca ku saka linga tu tualeleleho ku yoya; vunoni ka tue ku tava ku tu haka maninga.
15 Tue ku lihakela kapandi ka kama ka ku tonda cihindu, vunoni mu ku linga muono ua kala na seho ya kama kuli Njambi, ka tue ku tava ku tu haka maninga mu muvila. Ca pua ca seho ku ononoka Yehova ku hiana ku muesa lisino kuli ikeye mu ku seteka ku ovola muono uetu. Yesu ua handekele ngueni: “Uose na zange ku ohiela muono ueni, a ka u zimbalesa: kaha uose a ka zimbalesa muono ueni omo yange, a ka u uana.” (Mateo 16:25) Tue ku tonda ku ononoka Yehova muomu tua mu lema. A tantekeya viuma via cili via tu pande kaha naua tue ku mona muono ku pua ua seho kaha ua ku lela ngue mua u mona Yehova.—VaHevelu 11:6.
16. Omo lia vika vangamba va Njambi ve ku mu ononoka?
16 Vangamba va Njambi va lihakela kapandi ka ku ononoka lisiko lia maninga. Ka ve ku lia ni ku nua maninga, kaha ka ve ku tava maninga omo lia ku tonda cihindu. * Vunoni ve ku tava vifua vieka via ku saka mu ku ovola miono yavo. Muomu va tsiliela ngecize Sakatanga ua muono na maninga a tantekeya viuma via cili via va pande. Nenu mua tsiliela ngecize Njambi a tantekeya viuma via cili via mi pande ni?
NJILA IMO LIKA YA KU PANGESELAMO MANINGA YA TAVA YEHOVA
17. Mu Isaleli, njila ika imo lika ya tavesele Yehova ku pangesa maninga?
17 Mu Lisiko lia hele kuli Mosesa, Yehova ua lekele vaIsaleli ngueni: “Muomu muono ua ntsitu u li mu maninga; kaha nji na mi hieo ha mutula mu ku minina mata miono yenu [ni, ku vundila ku mi ecela ku milonga] omo akeo muono, muomu maninga akeo a minina mata.” (Levitiku 17:11) Omo vaIsaleli va vulumuine, va hasele ku vundila Yehova linga a vecele mu ku kombeleya kasitu na ku vundila sasendote a muaniene amo maninga ha mutula ku tembele. Eyi ikeyo njila imo lika ya ku pangeselamo maninga ya tavesele Yehova kuli vaIsaleli.
18. Cikombelo ca Yesu ca tu hana vukovelelo vuka?
18 Omo Yesu uezile ha mavu, ua sintsisile lisiko lia ku kombeleya tusitu mu ku hana muono ni nguetu maninga eni, linga va tu ecele ku vupi. (Mateo 20:28; VaHevelu 10:1) Muono ua Yesu ua kala na seho ya kama kuli Yehova, ngeci mu nima ya Yesu ku hiluka muilu, Yehova ua hanene vantu vose vukovelelo vua ku ka yoya miaka yose.—Yoano 3:16; VaHevelu 9:11, 12; 1 Petulu 1:18, 19.
19. Vika tua pande ku linga tu “lele ku maninga a vose”?
19 Tue ku santsela cikumakuma Yehova ku vuana vua muono vua tu hana! Kaha tue ku tonda ku leka vantu nguetu nga va tsiliela muli Yesu, va hasa ku ka yoya miaka yose. Tua lema vantu, ngeci tue ku linga cose linga tu va longese vati va hasa ku ka tambula muono. (Ezekiele 3:17-21) Kaha ngeci mua kapostolo Paulu, tu ka hasa ku handeka nguetu: ‘Nji na lele ku maninga a vose. Muomu ka nja likelele ku mi zimbuila vimamuna viose via Njambi.’ (Vilinga 20:26, 27) Mua vusunga, tue ku muesa ngecize tua singimika cikumakuma muono na maninga mu ku lekako vakuetu via Yehova na seho ya haka ku maninga.
^ cin. 16 Linga mu tantekeye mizimbu ikuavo ku tuala ha ku haka maninga mu muvila, talenu ha mafo 77-79 mu livulu “Kalenu mu Cilemo ca Njambi,” li va tuhula Vakaleho va Yehova.


c: text/html

text:
Alungulo a li Kuata Locihandeleko
Copyright
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, Inc. All rights reserved.
Onumbi eyi ya sandekiwa lo Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”). Olonumbi viosi vi sangiwamo viatiamẽla ko Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Ovina vi sangiwamo
Ovimalẽho ndeci, o Adobe, o logotipo yo Adobe, o Acrobat kuenda o logotipo yo Acrobat, ovimalẽho vimue via siata oku landiwa okuti viatiamẽla lika konumbi yi tukuiwa hati, o Adobe. O iTunes lo iPod, ovimalẽho vimue viatiamẽla komanu vamue.
Ndomo ku talavayiwa lonumbi yo Internet
Olonumbi vi sangiwamo vi lekisa ndomo ku talavayiwa lonumbi yaco. Poku talavaya lonumbi yaco, o sukila oku tava kolonumbi vi sangiwamo. Nda ku tava kovina vi sangiwamo ku ka yikule onumbi yaco.
O talavaya ndati lonumbi yaco? O pondola oku tala, oku tapa alivulu, ovisikilo, alitalatu, olovideo, (“Ulandu”) vonumbi eyi o pondola oku upa ovina o yongola okuti kufeti cimue, ndaño o kuete elianjo lioku upa cosi o yongola pole o sukila oku kuama olonumbi viosi ndomo ci lekisiwa vombuelo kuenda polonepa vikuavo vionumbi eyi yo Internet. Omo liaco, o sukila oku yuvula oku linga ovina vikuãimo:
Oku sandeka ulandu wonumbi eyi vo Internet (ndaño onumbi yikuavo, oku tuma ulandu wavo komanu vakuavo, ale vo rede social);
Oku sapula ulandu wopiwa vonumbi eyi ale ndonepa yimue yo software;
Oku kopiyala ale onjila yikuavo yoku talavaya lulandu wonumbi oco ulandisiwe (ndaño ka mua kongelele oku nganyala olombongo); oku kongelamo oku sandeka olonepa vimue via kongeliwa konumbi eyi yo Internet;
Oku iñila vonumbi eyi locimãho coku sandeka ovimalẽho viaco ale uloño woku linga ovopange akuavo oku pongolola ovina vimue (oku kongelamo ovolandu akuavo,) vi panga onepa konumbi ya tukuiwa ndeti;
Oku talavaya lãvi lonumbi eyi ale oku linga ovopange akuavo, pole kuama lika olonumbi via tukuiwa;
Oku talavaya lãvi lonumbi yaco momo cinena ovitangi viokuti omanu vakuavo ka va pondola vali oku iñilamo;
Oku talavaya lonumbi eyi locimãho coku nganyala olombongo.
Oku lueya olonumbi vioku talavaya layo
Tu lavoka okuti ku lueya ovihandeleko vionumbi eyi momo nda wa ci linga o Watchtower yi sanda oku potolola ocitangi caco lonjila ndeyi, ka va kuecelela vali oku iñila vonumbi yaco, oku ika olo komputador viosi ove o kuete epondolo lioku iñilamo, oku vangula locisoko cu ku ĩha omoko yoku talavaya lo Internet oco va ike onumbi yove yoku iñila vonumbi yetu/ale oku ku tuala kombonge.
Apongoloko
Vokuenda kuotembo, o Watchtower yi ka linga apongoloko kolonumbi viaco. Nda kua lingiwa apongoloko amue Kolonumbi Viaco, vi fetika oku kuamiwa veteke liaco via pongoluiwa. Olonjanja viosi sanda oku tala emẽla eli oco o tale apongoloko a lingiwa.
Ocihandeleko kuenda ombiali
Olonumbi evi vi li kuata lovihandeleko vio ko Nova Yorke, Estados Unidos, okuti ka vi li patãla lovihandeleko vikuavo viofeka. Nda pa lueyiwa cimue ocihandeleko vonumbi eyi, ocitangi caco ci tualiwa kombiali ale kombonge yavelapo volupale luo Nova Yorke, ko Estados Unidos.
Oku tepa
Atosi a tukuiwa ndeti nda limue lia pisiwa lombonge yavelapo, akuavo a ka amamako oku kuamiwa. Nda o Watchtower ya lueya catiamẽla koku tumbika olonumbi viaco eci ka ci lomboloka okuti ya tumbika ocihandeleko caco oco yi tateke omanu oku iñila vonimbu yavo yo Internet.
Ocisila
Ovihandeleko evi via linga ocisila pokati kove kuenda o Watchtower catiamẽla koku talavaya lonumbi eyi yo Internet kuenda vi piñala olonumbi viosi viosimbu viatiamẽla koku talavaya lonumbi eyi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SETUKULI EKOLELO LIAVO | ENOKE
‘Eye wa Sungulukile ku Suku’
ENOKE wa kala otembo yalua komuenyo. Ka ca lelukile oku ci sokolola, pole, eye wa kala komuenyo ci soka 365 kanyamo okuti koloneke vilo pa pita ci soka ovita akũi akuãla kanyamo! Pole kotembo yaco eye ka kukile. Kosimbu, okuti pa pita ale ci soka 500 kanyamo, omanu va enda oku kala otembo yalua komuenyo okuti koloneke vilo ci sule. Adama ulume watete, wa kuatele eci cisoka akũi epandu kanyamo eci Enoke a citiwa, kuenda Adama wa kala vali komuenyo ci soka ovita akũi atatu kanyamo! Ovitumbulukila vimue via Adama, via kala komuenyo anyamo alua okuti eye ci sule. Omo liaco, Enoke eci a kuata 365 kanyamo, wa kuatele handi ongunsu yalua, ndomunu umue wa laikele oku linga ovina vialua komuenyo. Pole, eye ka ci lingile.
Omuenyo wa Enoke wa kala kohele. Sokolola ndomo eye a kala oku tila, okuti ka tẽla oku ivalako ndomo omanu va kala eci a sapela lavo catiamẽla kesapulo lia Suku. Omanu va kala lonyeño yalua. Va kala oku u lambalala. Ka va tavele kesapulo liaye kuenda va fetika oku tomba Suku wo tumile. Ovo ka va ponduile oku ponda Yehova, Suku ya Enoke, pole va ponduile oku ponda ulume waco! Citava okuti Enoke wa lipula nda o ka mola vali epata liaye. Anga hẽ, eye wa kala oku sokolola ukãi waye kuenda omãla vaye vakãi ale omõlaye ulume Metusele kumue lonekulu yaye Lameke? (Efetikilo 5:21-23, 25) Anga hẽ, eli olio lia kala esulilo liomueyo waye?
Enoke wa kala omunu umue wa kemãla wa tukuiwa Vembimbiliya. Kuli lika ovisonehua vitatu Viembimbiliya vi lombolola ovina viatiamẽla kokuaye. (Efetikilo 5:21-24; Va Heveru 11:5; Yuda 14, 15) Omo liaco, ovinimbu viaco vi lombolola ciwa ulandu watiamẽla kulume waco ukuekolelo lia pama. Anga hẽ, ove usongui wepata? Wa liyakele ale lelambalalo limue lia ku kisika oku teyuila ocina cimue wa kũlĩhile okuti ca sunguluka? Nda wa lipitile ale locitangi caco, o pondola oku lilongisila kekolelo lia Enoke.
“ENOKE WA ENDA ENDA KUMUE LA SUKU”
Kotembo ya Enoke omanu va enda oku linga ovina vĩvĩ. Ovo va kala ocitumbulukila cepanduvali ca Adama. Omanu va kala ocipepi loku li pua kuna Adama la Heva va kuatele kuenda va ku pumba. Eli olio esunga lieci omanu va endeila oku kala otembo yalua komuenyo. Pole, ovo ka va kuatele ovituwa viwa kuenda ka va kuatele ukamba la Suku. Ungangala wa luile. Ekalo liaco lia fetikila kocitumbulukila cavali, eci Kaini a ponda manjaye Havele. Umue pokati kocitumbulukila ca Kaini wa kala omunu umue wa piãlelepo kugangala kuenda koku fetuluinya okuti Kaini o sule! Kocitumbulukila catatu kua mõleha omunu ukuavo ongangala. Omanu va fetika oku vilikiya onduko ya Suku, pole, ka va endaile oku u fendela. Ovo va enda oku pembula onduko ya Suku loku yi tukula lonjila yimue okuti ka yi lekisa esumbilo.—Efetikilo 4:8, 23-26.
Etavo liaco liesanda, olio lia kala koloneke via Enoke. Osimbu Enoke a kala oku kula, wa sukilile oku nõla. Anga hẽ, eye wa kala konẽle yomanu vokoloneke viaye? Ale eye wa sanda Suku yocili, Yehova una wa panga ilu kuenda ongongo? Citava okuti eye wa vetiyiwa poku lilongisa catiamẽla ku Havele okuti wa pondiwa omo lioku fendela Yehova lonjila yimue yo sanjuisa. Enoke wa nõlapo oku kuama ongangu yaco. Elivulu Liefetikilo 5:22 li tu sapuila ndoco: “Enoke wa enda enda la Suku.” Komanu vana okuti handi ka va kuelele, Enoke ongangu yiwa yoku endaenda la Suku voluali lumue ka muli Suku. Eye omunu watete wa tukuiwa Vembimbiliya lonjila ndeyi.
Ocinimbu caco Cembimbiliya, ci popia okuti Enoke wa amamako oku endaenda la Suku noke yoku cita omõlaye Metusele. Omo liaco, Enoke wa linga usongui wepata eci a tẽlisa 65 kanyamo. Eye wa kuata ukãi, ndaño okuti Embimbiliya ka li tukula onduko yaye kuenda etendelo ‘liomãla valume lomãla vakãi’ a kuatele. Nda onjali yimue yi sanda oku endaenda la Suku loku tata epata liaye, citava okuti yi likolisilako oku longisa olonumbi via Suku vepata liaye. Enoke wa kũlĩhile okuti Suku wa yonguile okuti eye o kala ukuacili kukãi waye. (Efetikilo 2:24) Eye wa likolisilako oku longisa omãla vaye ovina viatiamẽla ku Yehova. Onima yi pi a kuata?
Embimbiliya ka li lombolola ovina vialua viatiamẽla kulandu waco. Olio ka li lombolola lacimue catiamẽla kekolelo liomõlaye Metusele, okuti pokati komanu va tukuiwa Vembimbiliya eye wa kala otembo yalua komuenyo toke eci Etande lieya. Kuenje, Metusele wa cita omõla umue o a luka hati Lameke. Anyamo Lameke a kuata a lisoka lanyamo sekulu yaye Enoke a kuata, una wa kala komuenyo ci pitahãla ocita canyamo osimbu eye ka citiwile. Lameke wa kuatele ekolelo lia pama. Yehova wa tuma Enoke oku vangula ocitumasuku cimue catiamẽla ku Noha omõla a Lameke okuti ocitumasuku caco ca tẽlisiwa noke Yetande. Ndeci sekulu yaye Enoke, Noha wa kala ulume umue wa endaenda la Suku. Noha lalimue eteke a lisangele la Enoke. Pole, Enoke wa sia ongangu yiwa. Noha wa ponduile oku lilongisila kulandu wa isiaye Lameke, ale wa sekulu yaye Metusele ale ya Yarede isia ya Enoke una wa fa eci Noha a kuata 366 kanyamo.—Efetikilo 5:25-29; 6:9; 9:1.
Sokolola oku litepa kua kala pokati ka Enoke la Adama. Adama ndaño okuti wa lipuile, pole, wa lueyela Yehova kuenje wa sila ongangu yesino kuenda wa kokela ohali kocitumbulukila caye. Enoke ndaño okuti ka lipuile, pole, wa endaenda la Suku kuenda wa sila ongangu yekolelo kocitumbukila caye. Adama wa fa eci Enoke a kuata 308 kanyamo. Anga hẽ epata lia Adama lia liyeya calua omo liocipululu eye a lekisa? Ka tua ci kũlĩhĩle. Pole, Enoke, “wa endaenda kumue la Suku.”—Efetikilo 5:24.
Nda o kasi oku songuila epata limue, kũlĩha ovina o pondola oku lilongisa kekolelo lia Enoke. Ndaño okuti ci kuete esilivilo oku kuatisa epata konepa yoketimba, pole, ca velapo oku kuatisa epata oku pamisa ukamba wavo la Suku. (1 Timoteo 5:8) Ku ci lekisa lika kovina o vangula, pole o sukila oku ci lekisavo kovilinga viove. Nda wa nõlapo oku endaenda la Suku ndeci Enoke a linga, ecelela okuti olonumbi via Suku vi songuila omuenyo wove, kuenje o ka sia ongangu yiwa yekolelo okuti epata liove li pondola oku setukula.
ENOKE “WA IMBA OWANJI WATIAMẼLA KOMANU VACO”
Enoke wa lekisa ekolelo, ndaño wa kala voluali lumue okuti omanu vaco ka va lekisile ekolelo. Anga hẽ, Yehova Suku wa limbuka ekolelo eye a lekisa? Ocili okuti wa limbuka. Kueya eteke limue okuti, Yehova wa sapela lufendeli waye ukuekolelo. Suku wa eca kokuaye esapulo limue oco a li sandeke komanu vokoloneke viaye. Eye wa lingisa Enoke oku kala uprofeto watete, okuti esapulo a sandeka li sangiwa Vembimbiliya. Tua kũlĩha ulandu waco momo Yuda manji a Yesu wa vetiyiwa oku soneha olondaka viocitumasuku ca Enoke noke lioku pita anyamo alua. *
Ocitumasuku cipi Enoke a sandeka? Ceci cokuti: “Yehova weya lolohuluwa violosandu viaye, oco a pise vosi, loku yambula olondingaĩvi viosi omo liovilinga viavo vĩvi. Suku o ka ci linga omo lielinga liavo lĩvi. Ovo vakuakandu, ka vo sumbilile kuenda vo sepula.” (Yuda 14, 15) Citava okuti ocina catete wa limbuka ceci okuti esapulo Enoke a sandeka lia kala ndu okuti lia pita ale kuenda Suku wa tẽlisa ale ovina viaco. Ovitumasuku viosi via tukuiwa, via kuama ongangu yaco. Ocisimĩlo ceci okuti: Uprofeto wa kala oku vangula catiamẽla kocina cimue ci ka pita okuti, citava oku ci lombolola ndocina cimue ca pita ale.—Isaya 46:10.
Nye ca vetiya Enoke oku eca esapulo liaco, loku kunda oco vosi va ci yeve? Limbuka okuti olondaka “ondingaĩvi”, “vĩvi”, “lĩvi” kuenda “vakuakandu,” via tukuiwa oco vi situlule ovilinga viomanu, kuenda onjila ndomo va tenda ovilinga viavo. Ocitumasuku caco ca lombolola okuti omanu vosi va kala voluali tunde eci ocumbo Cedene ca nyõliwa, va kala vakuevĩho. Oluali luaco lua laikele oku lipita locilunga cimue eci Yehova eya “lolohuluwa” viovangelo oco a nene enyõleho. Enoke, ka kuatele usumba woku sandeka esapulo liaco kuenda wa ci linga lika liaye! Citava okuti Lameke eci a kala umãlehe wa enda oku komõha calua poku mola utõi sekulu yaye a lekisa. Ocili okuti, tu pondola oku kuata elomboloko lieci a komõhela.
Ekolelo Enoke a lekisa li pondola oku tu vetiya oku lipula nda tu tenda oluali ndeci Suku a u tenda. Esapulo liesombiso Enoke a sandeka, li tiamisiwilavo koloke vilo voluali tu kasi, ndeci ca pita koloneke via Enoke. Ndeci ca tukuiwa vesapulo Enoke a sandeka, Yehova wa nena Etande oco a nyõle olondingavĩ via kala koloneke via Noha. Pole, enyolẽho liaco, lia linga olumapu lienyõleho linene li laika oku iya. (Mateo 24:38, 39; 2 Petulu 2:4-6) Ndomo ca pita kosimbu, koloneke vilo Suku wa lipongiyila kumue lolohuluwa viovangelo oco a sombise oluali lulo lua vĩha. Omunu lomunu pokati ketu, o sukila oku kapako elungulo Enoke a sandeka kuenda oku sapuilako omanu vakuavo. Epata lietu kuenda akamba vetu va pondola oku tu yanduluka. Citava okuti olonjanja vimue tu kala ndu okuti tu kasi ulika. Pole, ndeci Yehova lalimue eteke a yanduluka Enoke, koloneke vilo eye ka yanduluka afendeli vaye vakuekolelo!
“WA SONDOLUIWA OKUTI KA MOLI OKU FA”
Lipi lia kala esulilo liomuenyo wa Enoke? Olofa viaye via komõhisa calua okuti omuenyo waye u sule. Ulandu u sangiwa kelivulu Liefetikilo, u lombolola lika hati: “Enoke yu wa endaenda kumue la Suku kuenje keko momo Suku wo sondolola.” (Efetikilo 5:24) Suku wa sondolola ndati Enoke? Upostolo Paulu wa lombolola hati: “Omo liekolelo, Enoke wa sondoluiwa okuti ka moli oku fa kuenje ka sangiwile vali omo Suku wo sondolola; momo osimbu ka sondoluiwile wa tambula uvangi wokuti wa sanjuisa Suku.” (Va Heveru 11:5) Olondaka via Paulu viokuti “wa sondoluiwa okuti ka moli oku fa” vi lomboloka nye? Ambimbiliya amue a lekisa okuti Suku wa sondolola Enoke oco a ende kilu. Pole, olondaka viaco haviociliko. Embimbiliya li lekisa okuti Yesu Kristu eye omunu watete wa pinduiwa oco a ende kilu.—Yoano 3:13.
Enoke wa “sondoluiwa” ndati okuti ka “moli oku fa”? Citava okuti Yehova wa sondolola Enoke oco a fe lonjila yimue okuti ka moli evalo lioku fa. Pole, osimbu ka sondoluiwile, Enoke wa tambula “uvangi wokuti wa sanjuisa Suku.” Ndamupi? Enoke osimbu ka file, wa tambula ocinjonde cimue ca tunda ku Suku ci kasi ndu okuti, ongongo ya linga ocumbo celau. Noke yoku mola ondimbukiso yaco ya tunda ku Yehova, Enoke wa fa. Poku soneha catiamẽla ku Enoke kuenda alume vakuavo lakãi vakuekolelo, upostolo Paulu wa popia hati: “Vosi yavo va fa lekolelo.” (Va Heveru 11:13) Omo liaco, ovanyãli vaye va sandiliya etimba liaye, pole, ‘ka lia sangiwile’ momo citava okuti Yehova wa li nyõla oco ka li ka sepuiwe ale oku fendeliwa. *
Lovolandu Ovisonehua via tukuiwa ndeti, tu seteki oku sokolola esulilo liomuenyo wa Enoke. Sokolola ulandu waco loku ivailuka okuti citava okuti oco ca pita. Enoke o kasi oku lupuka kuenda wa kava. Ovanyãli vaye va kala konyima yaye kuenda va kala lonyeño yalua omo liesapulo liesombiso a sandeka. Enoke wa sanga ocitumãlo cimue oco a puyukepo otembo yimue, pole wa kũlĩhile okuti ka ponduile oku puluka vokuenda kuotembo yalua. Eye o laika oku pondiwa. Osimbu a puyuka, wa likutilila ku Suku. Noke, wa yeva ombembua vokati kaye. Oku sokolola ulandu waco ndu okuti o kasi kotembo ya Enoke, wa ku ambata kupãla.
Sokola ocinjonde eye a kuata ca lekisa oluali lumue lua litepa la una a kũlĩhile. Wa posokele calua ndocumbo Cedene, pole ka mua kaile va keruvi va lava oco omanu ka va ka iñile. Kua kala alume lakãi valua okuti va kuata uhayele uwa kuenda ongunsu yovomãlehe. Pokati kavo pa kala ombembua. Ka kua kaile ukuse ale elambalalo omo lietavo lina Enoke a kũlĩhĩle. Enoke wa kuatele eteyuilo lia Yehova, ocisola kuenda wa taviwile laye. Eye wa kũlĩhĩle okuti pocitumãlo caco opo a sukilile oku kala, kuenda ca kala onjo yaye. Enoke osimbu a kala oku yeva ombembua yaco, wa fa.
Kuenje, toke cilo eye wa fa kuenda o kasi vovisimĩlo via Yehova Suku! Ndomo Yesu a likuminya noke, owola yiya okuti vosi va kasi vovisimĩlo via Suku, va ka yeva ondaka ya Kristu kuenje va ka tunda vayambo, kuenda va ka kala voluali luokaliye luombembua.—Yoano 5:28, 29.
Anga hẽ, o yongola oku ka kalamo? Sokolola esanju o ka kuata eci o ka lisanga la Enoke. Sokolola kovina vi komõhisa eye a ka tu longisa! Eye o ka tu lomboluila nda ovina tua sokolola viatiamẽla kesulilo liomuenyo waye via kala muẽle viocili. Pole, kuli ocina cimue tu sukila oku lilongisila kokuaye cilo. Paulu noke yoku vangula catiamẽla ku Enoke, wa soneha ndoco: “Oku sanjuisa Suku ka ku tẽliwa te lekolelo.” (Va Heveru 11:6) Ocili okuti vosi yetu tu kuete esunga liwa lioku setukula ekolelo Enoke a lekisa!
^ tini. 14 Omanu vamue vakuakukonomuisa Embimbiliya va popia okuti Yuda wa soneha Elivulu limue li tukuiwa hati, Enoke, pole elivulu liaco ka lia koleliwile kuenda li tiamisiwila ku Enoke. Velivulu liaco mu sangiwa ocitumasuku ca eciwa ku Enoke, pole, liopiwa kono yimue yosimbu okuti koloneke vilo ka li kuete esilivilo. Citava okuti Yuda wopa ulandu waco kono yosimbu ale Yesu eye wo longisa ovina viatiamẽla ku Enoke momo wa kũlĩha ulandu wa Enoke oku upisa kilu.
^ tini. 20 Cimuamue haco okuti, Suku ka ecelele okuti etimba lia Mose kuenda lia Yesu li tatiwa lonjila yaco.—Esinumũilo 34:5, 6; Luka 24:3-6; Yuda 9.


text:
OCIPAMA CECELÃLA
Usoma wa Suku u Lomboloka Nye?
1. Ohutililo yipi ya kũlĩhĩwa tu konomuisa cilo?
OMANU valua voluali va kũlĩha ohutililo yi tukuiwa hati, a Isietu, ale Ohutililo ya Ñala. Yesu wa linga ohutililo yaco oco a longise olondonge viaye ndomo via sukilile oku likutilila. Ovina vipi a tukula vohutililo? Momo lie ohutililo yaco yi kuetele esilivilo kokuetu koloneke vilo?
2. Ovina vipi vitatu Yesu a tu longisa okuti ovio tu sukila oku pinga vohutililo?
2 Yesu wa popia hati: “Likutilili ndoco: ‘A Isietu o kasi kilu, onduko yove yi sumbiwe. Usoma wove wiye. Ocipango cove ci lingiwe palo posi, ndeci ci lingiwa kilu.’” (Tanga Mateo 6:9-13.) Momo lie Yesu a tu longisila oku pinga vohutililo ovina viaco vitatu?—Tala Etosi 20 kesulilo lielivulu lilo.
3. Nye tu sukila oku kũlĩha catiamẽla Kusoma wa Suku?
3 Tua lilongisa okuti onduko ya Suku Yehova. Tua lilongisavo ocipango ca Yehova Suku catiamẽla komanu kuenda kongongo. Pole, olondaka Yesu a tukula poku popia hati: “Usoma wove wiye,” vi lomboloka nye? Tu konomuisa eci ci lomboloka Usoma wa Suku, eci Usoma waco u ka linga, kuenda ndomo u ka kemãlisa onduko yi kola ya Suku.
USOMA WA SUKU U LOMBOLOKA NYE?
4. Usoma wa Suku u lomboloka nye, kuenda helie Soma yaco?
4 4 Yehova wa tumbika uviali waye kilu, kuenje wa nõla Yesu oco a linge Osoma yaco. Embimbiliya li tukula uviali waco hati, Usoma wa Suku. Yesu “eye Soma yolosoma haeye Ñala yoloñala yava va viala.” (1 Timoteo 6:15) Yesu o pondola oku linga ovina vialua viwa okuti layimue ombiali yoluali lulo yi tẽla oku vi linga. Yesu o kuetevo unene wa velapo okuti ka u sokisiwa lunene wolombiali viosi violuali lulo.
5. Uviali wa Suku u ka viala oku upisa pi? U ka viala nye?
5 Noke yoku pita akũi akuãla koloneke tunde eci Yesu a pinduiwa, wa tiukila kilu. Kuenje, Yehova wo nõla oco a linge Soma Yusoma. (Ovilinga 2:33) Uviali wa Suku u ka viala ongongo oku upisa kilu. (Esituluilo 11:15) Eli olio esunga lieci Embimbiliya li tukuila Usoma waco hati: ‘Usoma wo kilu.’—2 Timoteo 4:18.
6, 7. Nye ci pondola oku velisapo Yesu okuti olosoma violuali lulo vi sule?
6 Embimbiliya li popia hati, Yesu wa velapo okuti olosoma viomanu vi sule, momo “eye lika ka fi.” (1 Timoteo 6:16) Olombiali viosi violuali via siata oku fa, pole Yesu lalimue eteke a ka fa. Ovina viosi viwa Yesu a ka tu lingila vi ka kala otembo ka yi pui.
7 Ocitumasuku Cembimbiliya ci lekisa okuti, Yesu o ka kala Osoma yimue ya sunguluka haeye ukuahenda poku popia ndoco: “Espiritu lia Yehova li kala laye, Espiritu liolondunge luloño, Espiritu lielungulo lunene, Espiritu liukũlĩhĩso lusumba wa Yehova. Esanju liaye li kala koku sumbila Yehova; Ka tetulula ndeci ci lete ovaso aye, pamue oku teta onimbu [ale oku lungula] ndeci ci yeva ovatũi aye, puãi o tetuluila olosuke lesunga.” (Isaya 11:2-4) Ove hẽ o yongola okuti soma yove o kala nda Yesu?
8. Tua kũlĩha ndati okuti Yesu ka ka viala likaliaye?
8 Suku wa nõla omanu vamue oco va ka viale la Yesu vuviali wo kilu. Upostolo Paulu wa sapuila Timoteo hati: “Nda tu pandikisa, tu ka vialavo kumosi ndolosoma.” (2 Timoteo 2:12) Omanu vañami va ka viala kumue la Yesu?
9. Omanu vañami va ka viala la Yesu? Otembo yipi Suku a fetika oku nõla omanu vaco?
9 Ndomo tua lilongisa kocipama 7, upostolo Yoano vocinjonde a kuata wa mola Yesu wa vialekiwa komangu Yusoma kilu kumue leci ci soka 144.000 kolosoma vikuavo. Velie va panga onepa kueci ci soka144.000 komanu? Yoano wa lombolola hati: “Kovipolo viavo kua sonehiwa onduko ya [Yesu] londuko ya Isiaye.” Noke wa amisako hati: “Ovo va kasi oku kuama Kameme [okuti Yesu] kuosi a enda. Va landiwa pokati komanu.” (Tanga Esituluilo 14:1, 4.) Ci soka 144.000 Kakristão vakuekolelo Suku a nõla, “va ka viala ndolosoma koluali luosi” kumue la Yesu. Poku fa, va pinduiwa oco va ka kale kilu. (Esituluilo 5:10) Tunde kotembo yovapostolo, Yehova wa siata oku nõla Akristão vakuekolelo oco va pange onepa kocimunga comanu va soka 144.000 kolosoma.
10. Momo lie tu popela okuti Yehova wa lekisa ocisola poku nõla Yesu kumue leci ci soka 144.000 oco va viale omanu?
10 Omo okuti Yehova wa siata oku tu tata ciwa, wa linga esokiyo lioku nõla omanu vamue oco va ka viale kumue la Yesu kilu. Yesu o ka kala ombiali yimue yiwa, momo o kuete elomboloko liekalo lietu. Eye wa kũlĩha eci ci lomboloka oku kala omunu, kuenda oku tala ohali. Paulu wa popia hati, Yesu o tu kuetele ocikembe okuti, wa “kapako oku hongua kuetu,” kuenda wa “setekiwa kovina viosi ndetu.” (Va Heveru 4:15; 5:8) Ci soka 144.000 komanu va kũlĩhavo eci ci lomboloka oku kala omunu. Momo, va siatavo oku liyaka locitangi cekambo lioku lipua, kuenda ovovei. Omo liaco, tu pondola oku kolela okuti Yesu kumue leci ci sola 144.000 komanu, ka va ka kuata lika elomboloko liekalo lietu. Pole, va ka kuatavo elomboloko liovitangi tua siata oku liyaka lavio.
USOMA WA SUKU U KA LINGA NYE?
11. Momo lie Yesu a longisila olondonge viaye oku likutilila oco ocipango ca Suku ci lingiwe kilu?
11 Yesu wa longisa olondonge viaye oku likutilila, oco ocipango ca Suku ci lingiwe kilu. Momo lie? Kocipama 3 tua lilongisa okuti Satana Eliapu wa lekisa esino ku Yehova. Noke liesino liaco, Yehova wa ecelela okuti Satana kumue lovangelo vãvi okuti olondele, va kala kilu vokuenda kuotembo yimue. Omo liaco, vokuenda kuotembo yaco kilu kua kala ovangelo vamue ka va endele oku linga ocipango ca Suku. Kocipama 10, tu ka lilongisa ovina vikuavo viatiamẽla ku Satana kuenda kolondele.
12. Ovolandu api a kuete esilivilo lia velapo a tukuiwa kelivulu Liesituluilo 12:10?
12 Embimbiliya li lombolola okuti, eci Yesu a linga Soma Yusoma wa Suku, wa laikele oku linga uyaki la Satana. (Tanga Esituluilo 12:7-10.) Ocinimbu 10, ci lombolola ovolandu avali a kuete esilivilo lia velapo. Usoma wa Suku wa fetika oku vialiwa la Soma Yesu Kristu, kuenje Satana wa tundisiwa kilu, noke wa imbiwa palo posi. Ndomo tu ka ci konomuisa, ovolandu aco a tẽlisiwa ale.
13. Eci Satana a tundisiwa kilu nye ca pitako?
13 Embimbiliya li lombolola esanju ovangelo vakuekolelo va kuata, eci Satana kumue lolondele viaye va tundisiwa kilu. Olio li popia hati: “Yoleli ene ailu lene wa tungimo!” (Esituluilo 12:12) Omo liaco, cilo kilu pokati kovangelo pali ombembua yalua kuenda va likuete omunga, momo vosi yavo va kasi oku linga ocipango ca Suku.
14. Omo okuti Satana wa tundisiwa kilu nye ca siata oku pita palo posi?
14 Ocili okuti omuenyo palo posi wa litepa calua. Omanu va siata oku liyaka lovitangi vialua, momo ‘Eliapu lia lokila kokuetu,’ kuenda li kuete ‘onyeño yalua, omo lia kũlĩha okuti li kuete otembo yitito.’ (Esituluilo 12:12) Satana o kuete onyeño yalua. Eye wa tundisiwa kilu, kuenda wa kũlĩha okuti ndopo o ka nyõliwa. Satana wa siata oku linga ovina vialua vi koka ovitangi, evalo, kuenda ohali voluali luosi.
15. Cipi ocipango ca Suku catiamẽla kongongo?
15 Ocipango ca Suku catiamẽla kongongo ka ca pongolokele. Eye o yongola okuti omanu va lipua, oco va kale otembo ka yi pui voluali luokaliye palo posi. (Osamo 37:29) Usoma wa Suku u ka tẽlisa ndati ovina viaco?
16, 17. Elivulu lia Daniele 2:44, li tu sapuila nye catiamẽla Kusoma wa Suku?
16 Ocitumasuku ci sangiwa kelivulu lia Daniele 2:44, ci popia hati: “Koloneke violosoma viaco, Suku yokilu o katula usoma, kuenje ka u nyolẽha, ka u tambuiwa lomanu vofeka yiñi; puãi owo u nyõla loku lia ovosoma aco osi, haiwo u kala muẽle hũ oloneke ka vi pui.” Ocitumasuku eci ci tu longisa nye catiamẽla Kusoma wa Suku?
17 Catete, ci tu longisa okuti Usoma wa Suku wa laikele oku fetika oku viala “koloneke violosoma viaco.” Eci ci lomboloka okuti olosoma vikuavo via laikele handi oku kala palo posi eci Usoma wa fetika oku viala. Cavali, ci tu longisa okuti Usoma wa Suku wa laikele oku kala otembo ka yi pui, kuenda ka u ka piñanyiwa lombiali yikuavo. Catatu, kua laikele oku kala uyaki pokati Kusoma wa Suku kuenda olombiali violuali lulo. Usoma wa Suku wa laikele oku yula okuti owo lika u viala ongongo yosi. Noke omanu va ka kuata ombiali ya velapo va sukila.
18. Uyaki wa sulako u ka lingiwa pokati Kusoma wa Suku kuenda olombiali violuali lulo u tukuiwa ndati?
18 Usoma wa Suku u ka viala ndati oluali luosi? Osimbu uyaki wa sulako u tukuiwa hati o Harmagedo ka wa fetikile handi, olondele vi ka yapuisa ‘olosoma violuali luosi, oco viongoluiwile uyaki weteke linene lia Suku Ukuonene Wosi.’ Ocili okuti, olombiali violuali lulo vi ka linga uyaki Lusoma wa Suku.—Esituluilo 16:14, 16; tala Etosi 10 kesulilo lielivulu lilo.
19, 20. Momo lie tu sukilila Usoma wa Suku oco u viale ongongo?
19 Momo lie tu sukilila Usoma wa Suku? Kuli asunga atatu a lekisa eci tu sukilila Usoma waco. Liatete, lieli okuti ka tua lipuile, tua siata oku vela, kuenda oku fa. Pole, Embimbiliya li popia hati, vemẽhi Liusoma wa Suku tu ka kala otembo ka yi pui. Omo liaco, elivulu lia Yoano 3:16 li popia hati: “Omo Suku a sola calua oluali, wa eca Omõlaye wongunga, okuti wosi o kolela kokuaye ka nyõliwa, [pole] o kuata omuenyo ko pui.”
20 Esunga liavali lieci tu sukilila Usoma wa Suku lieli okuti, tua ñualiwa lomanu valua va siata oku linga ovina vĩvi. Valua pokati kavo olohembi, vakuakunyana, kuenda va siata oku linga ovina via vĩha. Ndaño okuti ka tu pondola oku linga cimue oco tu va kundule, pole Suku o ka ci linga. Omanu vana va siata oku amamako oku linga ovina via vĩha, va ka kunduiwa vokuenda kuyaki wo Harmagedo. (Tanga Osamo 37:10.) Esunga liatatu lieci tu sukilila Usoma wa Suku lieli okuti, olombiali violuali lulo via hongua, olongangala, ale vakuavitukiko. Ovio ka vi yongola oku kuatisa omanu oco va pokole ku Suku. Embimbiliya li popia hati: “Omunu poku kangisa ukuavo o lilinga eye muẽle cĩvi.”—Ukundi 8:9.
21. Usoma u ka ecelela ndati oco ocipango ca Suku ci lingiwe palo posi?
21 Noke liuyaki wo Harmagedo, Usoma wa Suku u ka ecelela okuti ocipango caye ci lingiwa palo posi. Momo, u ka kundula Satana kumue lolondele viaye. (Esituluilo 20:1-3) Noke, lomue omunu o ka vela vali, ale oku fa. Omo liocisembi, omanu vosi vakuekolelo va ka kuata esumũlũho lioku kala Voluali Luokaliye otembo ka yi pui. (Esituluilo 22:1-3) Usoma u ka kemãlisa onduko ya Suku. Eci ci lomboloka nye? Ci lomboloka okuti, eci uviali wa Suku u ka viala oluali, omanu vosi va ka sumbila onduko ya Yehova.—Tala Etosi 21 kesulilo lielivulu lilo.
OTEMBO YIPI YESU A LINGA OSOMA?
22. Tua kũlĩha ndati okuti Yesu ka lingile Osoma eci a kala palo posi ale ceci a pinduiwa?
22 Yesu wa longisa olondonge viaye oco vi likutilile ndoco: “Usoma wove wiye.” Olondaka evi vi lekisa okuti Usoma wa Suku wa laikele oku iya kovaso yoloneke. Tete Yehova wa laikele oku tumbika uviali waye okuti Yesu eye Soma yaco. Anga hẽ Yesu wa vialekiwa komangu Yusoma eci a tiukila kilu? Sio, momo wa sukilile oku talamẽla. Noke liotembo yimue tunde eci Yesu a pinduiwa, Petulu kumue la Paulu, va lombolola ocitumasuku ci sangiwa kelivulu Liosamo 110:1 okuti va ci tiamisila ku Yesu. Vocitumasuku caco Yehova wa popia hati: “Tumãla kondio yange toke hu lingila ovanyãli vove ociliatelo cove.” (Ovilinga 2:32-35; Va Heveru 10:12, 13) Yesu wa sukilile oku talamẽla toke otembo yipi oco a tumbikiwe komangu Yusoma?
Usoma wa Suku u ka tẽlisa ocipango caye palo posi
23. (a) Otembo yipi Yesu a linga Osoma okuti oco a fetika oku viala Vusoma wa Suku? (b) Nye tu ka lilongisa vocipama ci kuãimo?
23 Vokuenda kuanyamo alua osimbu unyamo wo 1914 ka wa pitĩlile handi, ocimunga cimue Cakristão vocili va kuata elomboloko liokuti unyamo waco wa laikele oku kuata esilivilo lia velapo vocitumasuku Cembimbiliya. Tunde kunyamo wo 1914, ovolandu a siata oku eca uvangi wokuti ovisimĩlo viavo via suapo. Yesu wa linga Osoma vunyamo waco. (Osamo 110:2) Noke, Satana wa imbiwa palo posi, kuenje cilo o “kuete otembo yitito.” (Esituluilo 12:12) Vocipama ci kuãimo, tu ka lilongisa ovina vikuavo vi lekisa okuti tu kasi kotembo yaco. Tu ka lilongisavo okuti Usoma wa Suku ndopo u ka tẽlisa ocipango caye palo posi.—Tala Etosi 22 kesulilo lielivulu lilo.


text:
VIMPANDE VIA KU VUEZAKO
Vuno Vantu va kala mpundu na cimbembesi ka ce ku-tsa ni?
MU MUE ku ivua lizi “cimbembesi,” mue ku vuluka vika? Vavengi ve ku singanieka nguavo eli lizi lia lomboloka cuma cimo ca kala mu kati ketu cize ka tu hasa ku mona. Vamo ve ku singanieka nguavo cimbembesi ce ku ovoka ha ku-tsa ca muvila na ku tualelelaho ku yoya. Mu ku linga eci cilongesa ca tsimana cikuma va vengi ve ku komoka mu ve ku tantekeya ngecize cilongesa caco kati ca mu Mbimbiliya. Vika lia lomboloka eli lizi lia cimbembesi ku liya nomu va li sonekela mu Lizi lia Njambi?
Vakua ku soneka Mbimbiliya omo va sonekele “sipilitu” va pangesele lizi lia ciHevelu ruach ni lizi lia ciNgelengu pneuma. Visoneka via lombolola vuino aa mezi aco. Visamo 104:29 nguayo: “[Yehova] u fumisa muku [ruach] uavo, va tsa, na ku hiluka ku mpumputa.” Kaha Tiango 2:26 naua nguayo: “Muvila nga ka uesi na cimbembesi [pneuma] u na tsi.” Mu vinimbu evi lizi “sipilitu” lia lombolola cize ce ku hana muono ku muvila. Nga sipilitu yahi, kaha muvila u na tsi. Ngeci mukemuo, mu Mbimbiliya lizi ruach ka va lilanguluile lika nguavo “sipilitu” vunoni naua nguavo “muku” ni nguetu ngolo ya muono. Ku tuala ha Livazi lia ku matangua a Noa, Njambi ua handekele ngueni: “Nji ku neha livazi lia mema ha mavu, ku enieka ntsitu yose, muose mua kala muku ua muono, muintsi lia lilu.” (Njenisisi 6:17; 7:15, 22) Ngecize lizi “sipilitu” liemanena ngolo ize ka tu hasa ku mona ize ye ku yoyesa viuma viose via muono.
Muono na sipilitu ka via puile viuma vimo lika. Muvila ua tondeka sipilitu ngeci mua cisandzi ca tondeka tuhia tua vunengu—amba vuose vi pange. Linga tu tavulule mua cili ha cimpande eci, a ci singaniekenu vene ha cisandzi. Nga mu hakamo mavue ni nguetu vipilia, kaha mu suameka, tuze tuhia tua vunengu tuli mu mavue tu lingisa cisandzi ku imba. Vunoni nga mavue ahi, cisandzi ka ci panga. Mukemuo naua mu cifua cisandzi ce ku panga na tuhia tua vunengu nga mu somona ntsambo yaco ku tuhia. Na vuno vene, sipilitu ya pua ngolo ye ku yoyesa muvila uetu. Ngeci mua tuhia tua vunengu, sipilitu ka ye ku ivua cipue ku singanieka. Ya pua ngolo ya ngoco. Vunoni nga sipilitu ni nguetu ngolo ya muono yahi, mivila yetu i ‘tsa, na ku hiluka ku mpumputa,’ ngue mua handekele mukua visamo.
Ekelesiaste 12:7 ya handeka via ku tsa ca muntu nguayo: “Mpumputa [ya muvila ueni] i hiluka ku livu ngue mu ya kele, na cimbembesi ci hiluka kuli Njambi mukua ku ci hana.” Omo sipilitu ni nguetu ngolo ya muono i likela ku panga mu muvila kaha muvila ue ku tsa na ku hiluka ku livu ku ua fumine. Mukemuo naua na sipilitu ni nguetu cimbembesi, ce ku hiluka kuli Njambi ku ca fumine. (Yombi 34:14, 15; Visamo 36:9) Eci ka ca lombolokele ngecize ngolo ya muono ye kuya mpundu muilu. Vunoni ca lomboloka ngecize nkala lulavelelo lua ku yoya lueka naua lua uze muntu na tsi lua kundama lika kuli Yehova Njambi. Ni nguetu, muono ueni uli mu mavoko a Njambi. Eci ca muesa ngecize Njambi lika ikeye ali na ngolo ya ku hana sipilitu ni nguetu ngolo ya muono kuli muntu ua tsa, linga a hase ku yoya lueka naua.
Ce ku tu lembezieka cikuma, ku tantekeya ngecize evi vikevio mpundu via tonda Njambi ku lingila vose vaze vali mu “vihilo” kaha va kala mu visinganieka vieni! (Yoano 5:28, 29) Ku ntsimbu ya ku sangula, Yehova a ka pangela uze ua tsa muvila ua uha na ku u yoyesa mu ku hakamo sipilitu ni nguetu ngolo ya muono. Li ka pua litangua lia ndzolela ya kama cikumakuma!
Nga mu tonda ku tantekeya vikuavo ha mezi “muono” na “sipilitu” ngue mu va a pangesa mu Mbimbiliya, mu ka uana mizimbu ya seho mu ka mukanda O Que Acontece Conosco Quando Morremos? Na ha mafo 32-36 na 142-146 mu livulu Raciocínios à Base das Escrituras, li va tuhula Vakaleho va Yehova.


text:
Mbela Eendombwedi daJehova oda itavela kutya odo adike tadi ka xupifwa?
Ahowe. Ovanhu omamiliyona mahapu ovo va li ko omafelemido a pita ovo vehe fi Eendombwedi daJehova navo otava ka xupifwa. Ombibeli oya yelifa kutya Kalunga okwa udaneka ounyuni mupe omo tamu “
ka kala enyumuko lovayuki nolovalunde.” (Oilonga 24:15) Shimwe vali, ovanhu vamwe ovo ve na omwenyo paife otashi dulika va hovele okulongela Kalunga ndele navo tava ka xupifwa. Kakele kaasho, kashi fi oilonga yetu okutokola kutya oolyelye tava ka xupifwa naavo itava ka xupifwa. Oshinakuwanifwa osho oshi li ashike momake aJesus.—Johannes 5:22, 27.


text:
Kapitulu 2
Mbimbiliya ya Pua Livulu lia tu Hana Njambi
1, 2. Omo lia vika Mbimbiliya ya pua vuana vue ku tu vuisa ndzolela ya kama?
VATI mue ku ivua nga kavusamba kenu a mi hana vuana? Mutima ue ku liangalianga mu ku tonda ku fukula vuana vuaco, kaha mue ku viukilila muomu kavusamba kenu na mi vuluka. Cikuavo naua mue ku mu santsela cikuma ku vuana.
2 Mbimbiliya ya pua vuana vua tu hana Njambi. Ya tu hana mizimbu ka tu hasa ku uana ku cihela ceka. Ya tu leka nguayo Njambi ua tangele melu na mavu, na yala na mpuevo va katete. Ya kala na vimamuna vi hasa ku tu kuasa nga tuli mu visoti. Ya longesa nguayo Njambi tangua a ka puisamo cikulaheso ceni ca ku alulula mavu ku pua a cili. Mbimbiliya ya pua vuana vue ku tu vuisa ndzolela ya kama!
3. Vika mu ka tantekeya mu ku lilongesa Mbimbiliya?
3 Omo mu lilongesa Mbimbiliya mu ka mona nguenu nkuma Njambi a tonda mu pue kavusamba keni. Omo mu tualelelaho ku lilongesa vieni, vusamba vuenu neni vu ka kola cikuma.
4. Vika vie ku mi komouesa ku tuala ha Mbimbiliya?
4 Mbimbiliya va i langulula mu malimi a heta ku 2.600, kaha va tuhula makulukazi na makulukazi avio. Cingi ca vantu va kala na Mbimbiliya mu malimi avo. Kaha nkala simano, vantu va tuvakana 1 milhão ve ku tambula viMbimbiliya! Mua vusunga, ka kuesi livulu lieka lia hiana Mbimbiliya.
5. Vika tu hasa ku handekela nguetu Mbimbiliya va i ‘tumbula kuli Njambi na muku ueni’?
5 Mbimbiliya va i ‘tumbula kuli Njambi na muku ueni.’ (Tandenu 2 Timoteo 3:16.) Vunoni vamo ve ku singanieka nguavo, ‘Nga vantu vakevo va soneka Mbimbiliya, vati ya pua livulu lia Njambi?’ Mbimbiliya ya kumbulula nguayo: “Vantu va handekele via Njambi omo Sipilitu Santu ua va pangesele.” (2 Petulu 1:21) Ngue mue ku linga kuku ya muntu nga a tuma mutekulueni a mu sonekeleko mukanda. Nga u nahu, mukanda uaco ue ku pua ueya? Ka ue ku pua ua mutekulu, vunoni ua kukueni. Na vuno vene, Njambi ikeye ivene Mbimbiliya kati vantu va i sonekele. Njambi ua va tuamenene ku soneka visinganieka vieni. Mua vusunga, Mbimbiliya ya pua “lizi lia Njambi vene.”—1 Tesalonika 2:13; talenu Litota 2 ku ntsongo ya kapitulu..
MBIMBILIYA YA PUA YA VUSUNGA
6, 7. Vika tu hasa ku handekela nguetu Mbimbiliya ya litombola?
6 Mbimbiliya ya ambatele miaka 1.600 linga i hue ku i soneka. Vantu va i sonekele va yoyele mu vintsimbu via ku liseza-seza. Vamo va puile vantu va ku lilongesa cikuma vakuavo kuahi. Umo uavo ua puile ndotolo. Vakuavo va puile va ndimi, vakua ku tsiha vantsi, tuniungi, vapolofeto, vangazi na vamiangana. Mbimbiliya yose ya litombola, vutuhu va i sonekele ku vantu va ku liseza-seza. Ka ya handekele vimo ha kapitulu kamo kaha kapitulu kakuavo ka vi luisa, houe. *
7 Mu Mbimbiliya, tupitulu tua katete tua lombolola vati visoti via putukile ha mavu, kaha tua ku ntsongo tua muesa vati Njambi a ka manusula visoti viaco mu ku alulula ano mavu ku pua citungu. Mbimbiliya ya kala na mizimbu ya ingi ya muono ua vantu mu ku hita ca miaka, kaha ya muesa ngecize Njambi kasi ue ku puisamo vutumbe vueni.
8. Vimueso vika via solola ngecize Mbimbiliya ya litombola na siensia?
8 Mbimbiliya ka va i sonekelele ku longesa via ku sikola ngeci mua siensia, vunoni ku tuala ku via siensia ya handeka vusunga. Evi vikevio vi tua pande ku uana mu livulu lia Njambi. Ca ku muenako, livulu lia Levitiku lia muesa vimamuna via Njambi kuli vaIsaleli ku tuala ha viuma vi va pandele ku linga mu ku vindika mavezi ku sambukila vantu veka. Vimamuna viaco va vi sonekele tele vantu kanda va tantekeye vati tulongolo ve ku koka mavezi. Mbimbiliya ya longesa naua nguayo mavu a kala ha vukambuila. (Yombi 26:7) Omo vantu vavengi va tsilielele nguavo mavu a pua a ku lipasa, Mbimbiliya ya muesele ngecize mavu a pua livundungulu.—Isaya 40:22.
9. Vusunga vua vakua ku soneka Mbimbiliya vua tu kuasa ku ivuisisa vika?
9 Ku tuala naua ku via mizimbu, Mbimbiliya ya handeka vusunga. Vunoni mavulu a engi a mizimbu ka handekele vusunga, muomu ku va sonekele viose mu vusunga. Ca ku muenako, ka va sonekele mizimbu i va vulile vifuti viavo ku ndzita. Vunoni vakua ku soneka Mbimbiliya va handekele vusunga mu va kele na ku vula Isaleli ku ndzita. Va sonekelele kumo na vipenga viavo. Livulu lia Numelu, lia muesa ngecize Mosesa ua lingile mulonga ua kama kaha Njambi ua mu sungamesele. (Numelu 20:2-12) Vusunga vu va muesele vakua ku soneka Mbimbiliya vua muesa ngecize Mbimbiliya ya tunda kuli Njambi. Tu hasa ku i kulahela.
LIVULU LIA SULA NA VIMAMUNA VIA CILI
10. Omo lia vika vimamuna via Mbimbiliya vi hasa ku tu kuasa lelo lino?
10 Mbimbiliya va i ‘tumbula kuli Njambi na muku ueni, kaha i silivila ku longesa, ku handekela, na ku sungamesa.’ (2 Timoteo 3:16) Cili vene, vimamuna via mu Mbimbiliya vie ku tu kuasa lelo lino. Yehova a tantekeya vuino vati tua fua, ngeci mukemuo a tantekeya mu vutuntu visinganieka vietu na vati tue ku ivua ku mitima. A tu tantekeya ku tuvakana netu vavene, kaha ua tonda tu yoye mu ndzolela. A tantekeya naua vika via cili kuli etu na vika via vipi.
11, 12. (a) Vimamuna vika ua hele Yesu ku Mateo kapitulu 5 ku tuala 7? (b) Vika vikuavo vi tu hasa ku lilongesa mu Mbimbiliya?
11 Ku Mateo kapitulu 5 ku tuala 7, va sonekako vimamuna via cili via hanene Yesu ku tuala ha vati mua ku uanena ndzolela, mua ku yoyela na vakuetu, mua ku vundila, na mua ku muena vimbongo. Vutuhu ua handekele mezi aco miaka 2.000 ku nima, kasi a kala na ngolo ngue ha litangua lia a handekele.
12 Mu Mbimbiliya, Yehova ua tu longesa naua vitume vize vie ku tu kuasa ku yoya mu ndzolela, ku pua vakua vipanga va cili, na ku yoya mu ciyulo na vakuetu. Vitume via mu Mbimbiliya vi hasa ku tu kuasa tu vose, nkala cifua cetu, cihela ci tua kala ni visoti vietu.—Tandenu Isaya 48:17; talenu Litota 3 ku ntsongo ya livulu..
MU HASA KU TSILIELA VUPOLOFETO VUA MBIMBILIYA
13. Vika ua handekele Isaya ku tuala ha Mbambilone?
13 Vupolofeto vua vuingi vua mu Mbimbiliya vua lipuisamo laza. Ca ku muenako, Isaya ua polofetele ngueni Mbambilone tangua va ka i nongesa. (Isaya 13:19) Ua lomboluele vati mpundu va ka vula mbonge. Mbonge yaco ya kele mu kati ka vivumbe via kama na ndonga. Vunoni Isaya ua muesele ngecize ndonga va ka i umisa kaha vimbelo va ka vi seza via casi. Masualale va kovele mu mbonge ca ku hona ku lua. Isaya ua muesele naua ngecize ntuamena ua masualale va ka vula Mbambilone lizina lieni li ka pua Silu.—tandenu Isaya 44:27-45:2.Talenu litota 4 ku ntsongo ya livulu.
14, 15. Vati vua lipuisilemo vupolofeto vua Isaya?
14 Mu nima ya miaka 200, tunde ha va sonekelele ovu vupolofeto, civunga ca masualale cezile mu ku luisa Mbambilone. Iya ua puile ntuamena uaco? Ngue mu vua muesele vupolofeto, Silu muangana ua vakua Pelesia. Viose via puilemo linga ovu vupolofeto vu lipuisemo.
15 Ku vutsiki vu vezile masualale, vakua Mbambilone va kele na ku linga cilika. Ka va vuile vuoma muomu vivumbe na ndonga via va zengelekele. Ku mbandza Silu na masualale veni va kele na ku hinda kapila linga mema a tepuluke mu ndonga. Mema a tepulukile kaha vaze masualale va ku Pelesiya va hasele ku zavuka ha mikono. Vunoni vati va zavukile vivumbe? Ngue mu vua muesele vupolofeto, vimbelo va vi sile via casi, ngeci masualale va kovelele mu mbonge ca ku hona ku lua ndzita.
16. (a) Vika ua polofetele Isaya ngueni vika solokela Mbambilone? (b) Vati tua tantekeya nguetu vupolofeto vua Isaya vua lipuisilemo?
16 Isaya ua polofetele laza ngueni uahi naua a ka tunga mu Mbambilone. Ua sonekele ngueni: “Na umo uahi a ka kalamo ku miaka yose, Cipue na umo uahi a ka tumamamo fume ku lizimo na ku lizimo.” (Isaya 13:20) Vuno a mezi a lipuisilemo ni? Eyo. Mbambilone ya kele ha cihela ca kala vikilometro 80 ku vutokelo vua mbonge ya Bagdá ku Iraque, kaha ya pua ngundu ya ngoco. Na lelo lino uahi ua kalako. Yehova ua i komba na “cikombeso ca ku nongesa.”—Isaya 14:22, 23.
17. Omo lia vika tu hasa ku tsiliela mu vikulaheso via Njambi?
17 Ku lipuisamo ca vupolofeto vua vuingi vua mu Mbimbiliya ci tu kuasa ku tsiliela ngecize vi ya handeka Mbimbiliya ku tuala ha matangua a ku lutue vi ka lipuisamo mpundu. Tu hasa ku kala na vusunga nguetu Yehova a ka puisamo vutumbe vueni vua ku puisa ano mavu citungu. (Tandenu Numelu 23:19.) Mua vusunga, tua lavelela “Muono uze ka ue ku hua ua ya-ye” ua tu sikile Njambi laza kaha “ikeye ka hasa ku onga.”—Tito 1:2. *
MBIMBILIYA I HASA KU ALULULA MUONO UENU
18. Vika ua handekele Paulu ku tuala ha “lizi lia Njambi”?
18 Ngue mu tua limuena, ka kua kele livulu lia lifua na Mbimbiliya. Ku litombola cayo, ku tuala ku via siensia na mizimbu ya ku laza, viose via vusunga. Mu Mbimbiliya mua kala vimamuna via cili na vupolofeto vua vuingi vua lipuisamo. Vunoni kuli naua vikuavo. Kapostolo Paulu ngueni: “Lizi lia Njambi li li na muono, lia takama.” Aa mezi a lomboloka vika?—Tandenu VaHevelu 4:12.
19, 20. (a) Vati Mbimbiliya i hasa ku mi kuasa ku litantekeya enu vavene? (b) Vati mu hasa ku muesa ku santsela ku vuana vua Mbimbiliya?
19 Mbimbiliya i hasa ku alulula muono uenu. I hasa ku mi kuasa mu li tantekeye enu vavene. I hasa ku mi kuasa ku ivuisisa visinganieka via mu ntima na vati mue ku ivua. Ca ku muenako, halumo tu hasa ku singanieka nguetu tua lema Njambi. Vunoni tu hasa lika ku muesa nguetu tua mu lema, nga tu niunga vi ya longesa Mbimbiliya.
20 Mbimbiliya ya pua livulu lia ku tunda mpundu kuli Njambi. A tonda mu pue na ku i tanda, ku lilongesayo na ku i lema. Muesenu ku santsela cenu ku vuana ovu mu ku tualelelaho ku lilongesa. Kaha mu ka tantekeya vutumbe vua Njambi ku vantu. Mu kapitulu ka na hatako tu ka lilongesa via vutumbe vuaco.
^ cin. 6 Vamo ve ku handeka nguavo Mbimbiliya ka ya litombuele, vunoni kati vusunga. Talenu lifo 3 na 31 mu mukanda A Bíblia—Qual é a sua mensagem? U va tuhula Vakaleho va Yehova.
^ cin. 17 Vupolofeto vua Mbimbiliya vua ku nonga ca Mbambilone kati vukevuo lika vua lipuisilemo. Mu hasa naua ku tantekeya mizimbu ikuavo ku tuala ha vupolofeto vua handekele via Yesu Kilistu ha Litota 5 ku ntsongo ya livulu..


text:
KAPITULU 3
Vutumbe Vuka Njambi ua Tangelele Vantu?
1. Vutumbe vuka Njambi ua tangelele vantu?
NJAMBI ua kala na vutumbe vua cili ku vantu. Ua tangele yala na mpuevo va ku livanga, va Andama na Eva va yoyele mu citungu ca ku vuaha cikuma. Ua tondele ngueni vantu va seme vana na ku puisa mavu ose citungu na ku niunga tusitu.—Njenisisi. 1:28; 2:8, 9, 15; talenu Litota 6 ku ntsongo ya livulu.
2. (a) Vati tua tantekeya ngecize Njambi tangua a ka puisamo vutumbe vua tangelele mavu? (b) Vika Mbimbiliya ya handeka ku tuala ha ku yoya ca miaka yose?
2 Mu ku singanieka cenu tangua tu ka yoya mu citungu ni? Yehova ngueni: “Cili nji na handeka, nji ka ci lingisa naua.” (Isaya 46:9-11; 55:11) Mua vusunga, a ka puisamo viose via likuminia, na vimo viahi vi hasa ku mu vindika. Yehova ngueni ua tangele mavu na vutumbe. “Ka a tangele cihuolohuohuo.” (Isaya 45:18) Ua tonda vantu va yoye ha mavu miaka yose. Vantu va cifua cika Njambi a tonda va yoye ha mavu, kaha miaka ingahi? Mbimbiliya nguayo: “Vakua vuviuke [ni, vakua ku ononoka] va ka suana cifuti kaha va ka kalamo ku miaka na miaka ya ya-ye.”—Visamo. 37:29; Ku-Solola. 21:3, 4.
3. Mu ve ku vavala vantu na ku-tsa, vika mue ku lihula?
3 Vantu va vengi lelo lino ve ku vavala na ku-tsa. Ku vihela via vingi, vantu ve ku lipupa na ku litsiha. Mua vusunga ovu kati vukevuo vutumbe vua Njambi. Vati viuma via lisevuka, kaha omo lia vika? Mbimbiliya lika i hasa ku vi lombolola.
CITOZI CA NJAMBI
4, 5. (a) Iya ua handekele na Eva ku hitila mu linoka mu citungu ca Endene? (b) Vati muntu ua cili a hasa ku pua muizi?
4 Mbimbiliya ya tu leka nguayo Njambi ua kala na citozi u va luka nguavo “Ndiavu na Satana.” Satana ua pangesele linoka mu ku handeka na Eva mu citungu ca Endene. (Ku-Solola. 12:9; Njenisisi. 3:1) Ua puisile linoka ngue likelio lia handekele.—Talenu Litota 7 ku ntsongo ya livulu.
5 Vuno Njambi ikeye ua tangele Satana Ndiavu ni? Kuahi! Satana tele ua puile kangelo ua cili muilu. Neni ua mueneko, omo Njambi ua viukisile mavu linga ha kale va Andama na Eva vunoni ua alulukile na ku lipuisa Ndiavu. (Yombi 38:4, 7) Vati viendele? Aci singaniekenu, vika vie ku lingisa muntu ua cili ku pua muizi? Tua tantekeya nguetu muntu ke ku semuka na vuizi. Vunoni nga a putuka ku ivua cizango ca ku kala na viuma via mbala, kaha a tualelelaho ku singanieka ha viuma viaco, cizango ceni ca cipi ci kola. Kaha nga a uana vukovelelo vua ku puisamo cizango ceni, a punda. Ku tunda oho a pua muizi.—Tandenu Tiango. 1:13-15; talenu Litota 8 ku ntsongo ya livulu.
6. Vati umo kangelo ua lipuisile citozi ca Njambi?
6 Evi vikevio via lingile uze kangelo. Mu nima ya ku tanga va Andama na Eva, Yehova ua va lekele va seme vana na ku “sulisa mavu.” (Njenisisi. 1:27, 28) Vunoni uze kangelo ua singaniekele ngueni, ‘Ava vantu vose nga va lemesa yange kati Yehova!’ Mu ku singaniekaho ntsimbu yose, cizango ca cipi ca ku liveyela viuma via pande lika Yehova ca likulisile muli ikeye. Uze kangelo ua tondele vantu va mu lemese. Ngeci uongele Eva na ku mu hungumuna. (Tandenu Njenisisi. 3:1-5.) Evi vikevio via mu lingisile ku pua Satana Ndiavu, citozi ca Njambi.
7. (a) Va Andama na Eva va tsile omo lika? (b) Vika tue ku kulupila na ku tsa?
7 Andama na Eva va muesele lisino kuli Njambi na ku lia ku vusuka. (Njenisisi 2:17; 3:6) Va lingile vupi kuli Yehova, ngeci mu ku hita ca ntsimbu va tsile, ngue muze mua va lekele Yehova. (Njenisisi 3:17-19) Vana va Andama na Eva navo va suanene vupi ngeci va tsile. (Tandenu Loma 5:12.) Linga tu tantekeye vati vana va Andama na Eva va suana vupi, singaniekenu ha cimueso eci: Nga mu songa vindopi mu forma ya ku henga, vindopi vieni viose vi ka henga ngue forma yaco. Omo va Andama na Eva va muesele lisino kuli Njambi, Andama ua puile mukua vupi. Mu ku linga tu vose tua tunda kuli Andama, tu vose tua “henga” ngue ikeye, ngeci tue ku vulumuna. Kaha mu ku linga tu vose tu vakua vupi, tue ku kulupa na ku-tsa.—Loma 3:23; talenu Litota 9 ku ntsongo ya livulu..
8, 9. (a) Satana ua tondele va Andama na Eva va tsilielele vika? (b) Omo lia vika Yehova ka va tsihilile haze vene?
8 Satana ua alulukilile Yehova mua hungumuine va Andama na Eva na ku va lingisa va sahule Njambi. Ua tondele Andama na Eva ku tsiliela nguavo Yehova mukua ku onga, muangana ua mupi ua vingilika viuma via cili ku vantu veni. Satana ua handekele ngueni ka ci tondeka Njambi a pue na ku leka vantu vi va pande ku linga na vize ka va pandele ku linga, kaha naua va Andama na Eva va pandele ku lihanguila via cili na via vipi vakevo vavene. Vati Yehova ue ku lingile? Nga ua tsihile vaze va mu alulukilile na ku fumisako vakua lisino mu ntsimbu yaco. Vunoni ku lingamo nga ca muesele ngecize Satana mukua visaki ni? Kuahi.
9 Yehova ka va tsihile haze vene. Vunoni, uecelele vantu ku litumina avo vavene. Eci ca muesele vusunga ngecize Satana ua pua mukua visaki, kaha Yehova a tantekeya viuma via cili ku vantu. Tu ka lilongesa via vingi mu Kapitulu 11. Vika mue ku singanieka ku tuala ha ku hangula ci va lingile va Andama na Eva? Vusunga vuka vakele navuo mu ku tsiliela Satana na ku muesa lisino kuli Njambi? Yehova ua hele viuma viose via tondekele kuli va Andama na Eva. Ua va hele muono ua ku tantuluka, limbo lia cili na vipanga via va ile ku mitima. Vunoni Satana ka va hele na vimo viahi via cili. Nga nenu ku mua kele , vika mue ku lingile?
10. Mpoko ika ua kala nayo nkala muntu?
10 Lelo lino, tu vose tua kala na mpoko ya ku hangula, kaha miono yetu ya kundama ha viuma vi tue ku hangula. Tu hasa ku hangula Yehova ku pua muangana uetu na ku muesa ngecize Satana ua pua mukua ku onga. Ni tu hangula Satana ku pua muangana uetu. (Visamo 73:28; tandenu Visimo 27:11.) Mu mavu ano vantu vandendende lika ve ku ononoka Njambi. Muomu kati ikeye muangana ua ano mavu. Nga kati Njambi, amba iya?
IYA MUANGANA UA MAVU?
11, 12. (a) Vika tu lilongesa ku vuana vua hanene Satana kuli Yesu? (b) Mikanda ika ya muesa ngecize Satana ua pua muangana ua mavu?
11 Yesu ua tantekeyele iya mpundu muangana ua mavu. Ntsimbu imo, Satana “ua mu lekesele vifuti viose via hano ha mavu na vumpahu vuavio; kaha ua mu lekele, ngueni, Evi viose nji ka ku hiavio, nga u tsikama na ku nji lemesa.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Lihulenu nguenu, ‘Nga mavuangana ose a ha mavu ka a puile a Satana, nga ua a kulahesele ku hana kuli Yesu ni?’ Kuahi. Mua vusunga vene, vinguvulu viose via ha mavu via pua vieni.
12 Hamo mu hasa ku komoka: ‘Vati Satana a hasa ku pua muangana ua ano mavu?’ Nkuma kati Njambi mukua ngolo yose uze ua tangele melu na mavu? (Ku-Solola 4:11)Eyo, njambi ikeye ua vi tangele, vunoni Yesu ua tumbuile Satana ku pua “muangana ua vakua mavu.” (Yoano 12:31; 14:30; 16:11) Kapostolo Paulu neni ua tumbule Satana Ndiavu ngueni “njambi ua ntsimbu ino.” (2 Kolintu 4:3, 4) Kaha naua kapostolo Yoano ua sonekele ngueni “mavu ose a kundama kuli uze mukua vupi.”—1 Yoano 5:19.
VATI VA KA NONGESA ANO MAVU A SATANA?
13. Vika tu tondela mavu a aha?
13 Ano mavu a li mu vusonde vua kama-kama. Tuli na ku mona vindzita, liuayanga, civembulu na vukenia kuose. Vantu ka va hasa ku manusula visoti viose evi, ambe va fuitangane vati. Vunoni vuovuno Njambi a ka nongesa ano mavu a api mu ndzita ya Alemangendo na ku hingisamo mavu a aha a ku viuka.—Ku-Solola 16:14-16.talenu Litota 10 ku ntsongo ya livulu.
14. Iya ya hangula Njambi ku pua Muangana ua Vuangana vueni? Vika Mbimbiliya ya handeka ku tuala hali Yesu?
14 Yehova ua hangula Yesu Kilistu ku pua Muangana ua Vuangana vueni vua muilu. Mu likulukazi lia miaka ku nima Mbimbiliya ya handekele nguayo Yesu a ka pua “Muata ua Ciyulo” kaha vunguvulu vueni vua ku miaka ya ya-ye. (Isaya 9:6, 7) Yesu ua longesele vakua ku mu kava va pue na ku vundila nguvulu yeni, mu ku handeka ngueni: “Vuangana vuove vu ize. Cizango cove va ci linge, Ngue muilu, ngecize ha mavu.” (Mateo 6:10) Mu Kapitulu 8, tu ka lilongesa vati Vuangana vua Njambi vu ka sintsa vinguvulu viose via ha mavu. (Talenu Ndaniele 2:44.) Kaha Vuangana vua Njambi vuka puisa mavu citungu ca ku viuka cikuma.—Talenu Litota 11 ku ntsongo ya livulu.
MAVU A AHA ALI HA HIEHI!
15. “Mavu a aha” a pua aka?
15 Mbimbiliya ya kulahesa nguayo: “Tua lavelela melu a aha na mavu a aha, hakeho ha ka kala vuviuke.” (2 Petulu 3:13; Isaya 65:17) Vintsimbu vimo nga Mbimbiliya i tumbula “mavu,” ili na ku handeka via vantu ve ku yoyela ha mavu. (Njenisisi 11:1) Tu talenu vi ya handeka Mbimbiliya ku tuala vati muono u ka fua ha mavu mu Citungu.
16. Vuana vua vuka cili Njambi a ka hana kuli vose va ka yoya mu mavu a aha, kaha vika tua pande ku linga tu ka tambule vuana vuaco?
16 Yesu ua kulahesele vaze va ka yoya mu mavu a aha ngueni va ka tambula “muono ka ue ku hua ua ya-ye.” (Mako 10:30) Vika tua pande ku linga tu ka tambule ovu vuana vuaco? Sukulukambu tandenu Yoano 3:16 17:3, mu uane vikumbululo. Tu talenu vi ya handeka Mbimbiliya vati muono u ka fua ha mavu mu Citungu.
17, 18. Vati tua tantekeya nguetu ha mavu hose ha ka kala ciyulo na ku lembama?
17 Vupi, ndzita, vukenia vi ka hua. Na umo mukua vupi a ka kala ha mavu uahi. (Visamo 37:10, 11) Njambi a ka lingisa “zindzita ku likela na haze ha lenga mavu.” (Visamo 46:9; Isaya 2:4) Ha mavu ose ha ka sula vantu va lema Njambi na ku mu ononoka. Ha ka kala ciyulo ca miaka ya ya-ye.—Visamo 72:7.
18 Vangamba va Yehova va ka yoya mu ciyulo. Ku miaka ya ku nima, omo vaIsaleli vononokele Njambi, ka va kele na vuoma muomu Njambi ua va ohielele. (Levitiku 25:18, 19) Mu Citungu, ka tu ka kala na vuoma vua viuma, cipue vua muntu. Tu ka kala mu ciyulo ntsimbu yose!—Tandenu Isaya 32:18; Mika 4:4.
19. Vati tua tantekeya nguetu mu mavu a aha via ku-lia vi ka lana?
19 Via-ku-lia vi ka lana ha mavu. “Ku ka kala ku-lana ca mbuto ha mavu na helu lia mincinda.” (Visamo 72:16) Yehova, “Njambi yetu, a ka tu vezikisa,” kaha ‘mavu a kemisa mbuto yao.’—Visamo 67:6.
20. Vati tua tantekeya nguetu mavu a ka pua citungu?
20 Mavu ose a ka pua Citungu. Vantu va ka kala na vindzivo na vitungu via ku vuaha cikuma. (Tandenu Isaya 65:21-24; Ku-Solola 11:18.) Mavu ose a ka pua a ku viuka cikuma ngue mu ca fuile citungu ca Endene. Yehova a ka tu hana viose via tu kambela. Mbimbiliya ya handeka nguayo: “U sempununa livoko liove, Kaha u kutisa cizango ca viuma viose vili na muono.”—Visamo 145:16.
21. Vati tua tantekeya nguetu ku ka kala ciyulo ha kati ka vantu na tusitu?
21 Ha kati ka vantu na tusitu ha ka kala ciyulo. Tusitu ka va ka neha vusonde ku vantu naua. Ambe kanike ua mundende kaka kala na vuoma vua tusitu ve ku tu ivuisa vuoma lelo.—Tandenu Isaya 11:6-9; 65:25.
22. Vati Yesu a ka linga vakua ku vavala?
22 Na umo uahi a ka vavala. Yesu mua kele hano ha mavu ua kanguisile vantu vavengi. (Mateo 9:35; Mako 1:40-42; Yoano 5:5-9) Vunoni mu ku pua Muangana ua Vuangana vua Njambi, Yesu a ka kanguisa vantu vose. Na umo uahi a ka handeka ngueni: “Nji ku vavala.”—Isaya 33:24; 35:5, 6.
23. Vati Njambi a ka linga vaze va tsa?
23 Vatsi va ka yoya naua. Njambi ua kulahesa ngueni a ka sangula makulukazi na makulukazi a vantu va tsa na ku ka yoya miaka yose. “Ku ka kala cisangukilo ca vakua vuviuke na vakua vuhenge.”—Tandenu Yoano 5:28, 29; Vilinga 24:15.
24. Vati muli na ku ivua ku mutima ku tuala ha cikulaheso ca ku ka yoyela mu Citungu ku lutue?
24 Tu vose tua kala na mpoko ya ku lihanguila viuma. Tu hasa ku hangula ku lilongesa via Yehova na ku mu pangela, ni ku linga viose vi tu tonda. Vunoni nga tu hangula ku pangela Yehova, tu ka kala na lulavelelo lua cili ku lutue. Umo yala ua lambelele Yesu a ka mu vuluke mu nima ya ku-tsa, kaha Yesu ua mu kulahesele ngueni: “u ka kala hamo lika nange mu citungu.” (Luka 23:43) Tu ci lilongesenu via vingi ku tuala hali Yesu Kilistu, kaha na vati a ka lingisa vikulaheso via ku komouesa via Njambi ku lipuisamo.


text:
Ehipululo 32: Omahingano 10
TALA omalutalatu aa. Kese lutalatu lulekesa ehingano Yehova aetele mo Egitu. Polutalatu luotete upondola okutala Arau uveta notyimuti tyae komeva Ondongi Nilu. Etyi avetako, omeva ondongi atyituka ohonde. Onohi ambuho ambunkhi, iya ondongi ainiki omapita.
Ehingano lia vali, Yehova wataha omamboto Mondongi Nilu, aeliyandyana motyilongo atyiho tyo Egitu. Aanyingila monofolono, no monombiya, aalondo ko-maula ovanthu. Etyi omamboto ankhia, ova Egitu aveongiya ononthumbo. Otyilongo atyiniki omapita unene mokonda yomamboto oo.
Okulandulisako, Arau avete pohi notyimuti tyae, iya eheke alityituka onome. Onome ounyama umue oututu unumata. Olio ankho ehingano liatatu mo Egitu.
Omahingano omakuavo avetele vala ova Egitu, kova Isilayeli kaehikileko. Ehingano liakuana ankho oliononyi mbu-mue ononene. Ambunyingila monondyuo ambuho mbova Egitu. Ehingano liatano ankho liavetele vala ovipako. Onongombe ononyingi, nonongi, novikombo viova Egitu, avinkhi.
Moisesi na Arau vapola etwe, aveliyumbu peulu. Etwe olio alietela ovanthu no vinyama ovinthimba. Olio ankho ehingano liapandu.
Ehingano liapanduvali, Moisesi wayelula okuoko kuae peulu. Iya Yehova atumikisa omititimo nongandavila. Ankho yali ongandavila imue onene iheneende mo Egitu.
Ehingano liatyinana, ankho olio-mamphunia omanene. Kakunekale vali omamphunia omanyingi ngaana. Alile atyiho tyahupile kongandavila.
Ehingano liatyive, ankho enthiki limue enene. Otyilongo tyo Egitu atyikala menthiki limue enene ononthiki ononthatu. Mahi, konthele yova Isilayeli ankho kuna otyitei.
Konyima yatyiho otyo, Huku apopila ovanthu vae vawaveke ohonde yo-tyikombuena ine oyongiona, kovikulilo vionombundi mbavo. Etyi oandyu ya Huku yapita mo Egitu, monondyuo ambuho yamona ohonde, kayaipaelemo nawike. Mahi, monondyuo ambuho ankho muhena ohonde povikulilo, oandyu ya Huku aiipamo ovana aveho voviveli, vovanthu no vovipako. Olio ankho ehingano lia tyekwi.
Konyima yehingano olio, Farao atumu okupopila ova Isilayeli vaye. Ovanthu va Huku ankho aveho velipongiyale pala okuenda. Iya mounthiki watyo oo, avahimbika oungendi wavo wokutunda mo Egitu.
Êxodo okapitulu 7 alo 12.
Omapulo
- Tala pomalutalatu alekeswa apa, iya ohangununa omahingano etatu otete Yehova aetele mo Egitu.
- Oñgeni omahingano etatu otete, elikalela nomakuavo aeho alandulileko?
- Ehingano lia kuana, no liatano, no liapandu ankho oatyi?
- Hangununa ehingano liapanduvali, no liatyinana, no liatyive.
- Konyima yehingano liatyive, Yehova atumu ova Isilayeli valinge tyi?
- Ehingano liatyekwi ankho oliatyi? Iya oityi tyapitileko konyima yehingano olio?
Omapulo omakuavo
- Tanga Êxodo 7:19- 8:23.
Ovimbanda viomo Egitu vietyivilile okuhetekela okulinga omahingano evali otete a Yehova. Mahi, konyima yehingano liatatu oityi ovimbanda ovio viaimbuka? (Ex. 8:18, 19; Mat. 12:24-28)
Oñgeni ehingano liakuana lialekesa okuti Yehova una epondolo liokuamena ovanthu vae? Iya otyo tyikuatesako ovanthu va Huku okulitehelela ñgeni, putyina vakevelela okupita “mononkhumbi ononene”? (Ex. 8:22, 23; Rev. 7:13, 14; 2 Crô. 16:9)
- Tanga Êxodo 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25 no 10:13-15, 21-23.
Ohamba yoko Egitu nono saserdote mbae vavetelwe nomahingano ekwi. Ovalie hono vaelekwa no hamba oyo nono saserdote ombo? (Ex. 8:10, 18, 19; 9:14)
Oñgeni Êxodo 9:16 itukuatesako okunoñgonoka omokonda yatyi Yehova ayekela Satanasi akaleko alo hono? (Rom. 9:21, 22)
- Tanga Êxodo 12:21-32.
Oñgeni o Pasikwa yaetelele eyovo ovanthu ovanyingi? Iya ankho o Pasikwa iyulika kulie? (Ex. 12:21-23; João 1:29; Rom. 5:18, 19, 21; 1 Cor. 5:7


text:
Kalungi, a vakwetu!
Twanena etali olusapo wa Kandumbu.
Eteke limwe, Kandumbu otundilila kepya, lombelela ka kwete! Onjala pwãi yovala calwa. Oku pita ndeti kosongo yimwe yokombwelo yimbo, wasaña alume vayuva ongombe. Kandumbu wacivanjiliya swi... Noke yaco wasokolola heti cavelapo oku pinga, hambi oku nyana camãle.
- Vakwetu, kalungi!
- Kuku!
- Ndipopya ocili cange - Kandumbu watongeka -, nda yongwile ño nda citava oku nyihã apwãla vo ngombe, oco ndikalitekule lavo konanyã.
Okwiya vakuavo ka vavanjele konyima, vo wavela eci a pinga. Kandumbu weya pokuti ka cikulihinle nda opandula, ale olivela:
Cina hapa ndipinge utima, nda vawunyiha. Ndatopela nye okuti ko ngome dipinga ko apwãla?!...


text:
ETUKULWA 3
Elalakano laKalunga olashike li na sha nedu?
Elalakano laKalunga olashike li na sha novanhu?
Kalunga okwa shongwa ngahelipi?
Onghalamwenyo otai ka kala ya tya ngahelipi kombada yedu monakwiiwa?
1. Elalakano laKalunga olashike li na sha nedu?
ELALAKANO laKalunga li na sha nedu olikumwifa shili. Jehova okwa hala edu li kalwe kovanhu va hafa nove na oukolele. Ombibeli otai ti kutya “Kalunga okwa twika oshikunino muEden” ndele “okwa menifa . . . omiti dilili da wapala okutala nodinyenye okuliwa.” Eshi Kalunga a shita omulumenhu nomukainhu wotete, Adam naEva, okwe va tula meumbo olo liwa, ndele te va lombwele a ti: “Dalafaneni nokuhapupala ndee yadifeni edu, lo nali kale mepangelo leni.” (Genesis 1:28; 2:8, 9, 15) Hano osha li elalakano laKalunga opo ovanhu va kale ve na ounona, va tamunune mo oshikuninoumbo osho fiyo sha mana ko edu alishe, nokufila oshisho oinamwenyo.
2. (a) Otu shi shii ngahelipi kutya elalakano laKalunga li na sha nedu otali ka wanifwa? (b) Ombibeli otai ti ngahelipi shi na sha nokukala fiyo alushe kwovanhu?
2 Mbela oto diladila kutya elalakano laJehova Kalunga li na sha nokukala kwovanhu meduparadisa onali ka wanifwe ngoo fiku limwe? Kalunga okwa ti: “Ngaashi nde shi tongele, osho handi ka ninga yo.” (Jesaja 46:9-11; 55:11) Heeno, osho Kalunga a lalakanena ote ke shi ninga shili! Ota ti kutya ina “shita [edu] li kale ombuwa, ndelenee okwe li ma li kalwe.” (Jesaja 45:18) Kalunga okwa hala ovanhu voludi lilipi va kale kombada yedu? Nokwa hala va kale ko oule wefimbo li fike peni? Ombibeli otai nyamukula tai ti: ‘Ovayuki, vo otava ka fyuulula edu, ndee tava kala mo alushe.’ — Epsalme 37:29, yelekanifa OB-1986; Ehololo 21:3, 4.
3. Eenghalo dinyikifa oluhodi dilipi di li kombada yedu kunena, naasho osha etifa omapulo elipi?
3 Osha yela kutya osho inashi ningwa natango. Ovanhu kunena otava ehama notava fi; otava lwifafana nokudipaafana nokuli. Opwa ningwa epuko lasha. Ndele doshili, Kalunga ina lalakanena opo edu li kale ngaashi tu li wete kunena! Oshike sha ningwa po? Omolwashike elalakano laKalunga inali wanifwa? Kape na embo londjokonona la shangwa kovanhu tali dulu oku tu lombwela, molwaashi oupyakadi owa hovela meulu.
OPO PA DJA OMUTONDI
4, 5. (a) Olyelye a li a popya lelalela naEva okupitila meyoka? (b) Ongahelipi omunhu oo kwa li e li nawa nomunashili ha dulu okuninga omulunga?
4 Embo lotete lOmbibeli otali tu lombwele shi na sha nomupataneki waKalunga oo a holokele moshikunino shaEden. Ota hokololwa e li “eyoka,” ndele ka li ashike oshinamwenyo shongaho. Embo laxuuninwa lOmbibeli otali mu popi kutya ota “ifanwa ondiaboli naSatana, ou ta hongaula ounyuni aushe.” Okwa ifanwa yo ‘eyoka likulu.’ (Genesis 3:1; Ehololo 12:9) Omweengeli oo omunaenghono ile oshishitwa osho shopamhepo ihashi monika, osha longifa eyoka li popye naEva, ngaashi naanaa omunhu e na owino ta dulu okuningifa ondaka yaye i kale ya fa tai di moshipopifa. Omunhu oo wopamhepo osha yela kutya opo a li eshi Kalunga a shitila ovanhu edu. — Job 38:4, 7.
5 Molwaashi oishitwa aishe yaJehova oya li ya shitwa ya wanenena, mbela olyelye a shita “Ondiaboli” “Satana”? Oku shi popya paunafangwa, umwe womovanamati vaKalunga vopamhepo ovanaenghono okwe lininga ye mwene Ondiaboli. Osho okwa li tashi shiiva ngahelipi? Doshili, kunena omunhu oo kwa li e li nawa nomunashili ota dulu okuninga omulunga. Osho ohashi ningwa ngahelipi? Omunhu otashi dulika a efe omahalo a puka a kule momutima waye. Ngeenge okwa kala ta diladila kuo, omahalo a puka a tya ngaho otaa dulu okukala e na eenghono dinene. Opo nee ngeenge omhito oya holoka, ota dulu okukatuka she likolelela komahalo mai oo a kala ta diladila kuo. — Jakob 1:13-15.
6. Ongahelipi omona waKalunga umwe wopamhepo omunaenghono a ninga Satana Ondiaboli?
6 Osho osho sha ningwa shi na sha naSatana Ondiaboli. Oku na okukala kwa li a uda Kalunga ta lombwele Adam naEva va dale ounona nova yadife edu noludalo lavo. (Genesis 1:27, 28) ‘Doshili, ovanhu aveshe ovo otava dulu okulongela nge ponhele yokulongela Kalunga!’ Osha yela kutya Satana osho a li a diladila ngaho. Onghee hano, okwa li a kulika omahalo a puka momutima waye. Xuuninwa, okwa katuka onghatu a pukife Eva moku mu lombwela oipupulu kombinga yaKalunga. (Genesis 3:1-5) Kungaha, okwa ninga “Ondiaboli,” osho tashi ti “Omulundili.” Nokwa ninga yo “Satana,” osho tashi ti “Omupataneki.”
7. (a) Omolwashike Adam naEva va fya? (b) Omolwashike oludalo alishe laAdam hali kulupa nohali fi?
7 Mokulongifa oipupulu nekonda, Satana Ondiaboli okwa ningifa Adam naEva va nyone kuKalunga. (Genesis 2:17; 3:6) Oshidjemo, xuuninwa ova fya, ngaashi Kalunga a popile kutya otava ka fya ngeenge inava dulika. (Genesis 3:17-19) Molwaashi Adam okwa ninga omunhu ina wanenena eshi a nyona, oludalo laye alishe ola fyuulula oulunde kuye. (Ovaroma 5:12) Onghalo oyo otai dulu okufaafanifwa noshipana osho hashi longifwa okuteleka eemboloto. Ngeenge oshipana oshi na embodokela, oshike tashi ka ningwa po nomboloto keshe oyo tai telekwa moshipana osho? Omboloto keshe otai ka kala i na embodokela ile epuko. Sha faafana, omunhu keshe okwa fyuulula kuAdam embodokela lopafaneko, sha hala okutya okuhawanenena. Omolwaasho ovanhu aveshe hava kulupa nohava fi. — Ovaroma 3:23.
8, 9. (a) Nope he na omalimbililo, Satana okwa eta po eshongo lilipi? (b) Omolwashike Kalunga ina hanauna po ovanashibofa meendelelo?
8 Eshi Satana a ningifa Adam naEva va nyone kuKalunga, okwa li lelalela ta xumifa komesho ounashibofa. Okwa li ta shongo onghedi yaJehova yokupangela. Satana okwa li ta ti lelalela kutya: ‘Kalunga omupangeli mwii. Oha popi oipupulu noha ngungunine ovapangelwa vaye oinima iwa. Ovanhu inava pumbwa Kalunga e va pangele. Otava dulu okutokola kuvo vene osho shi li mondjila naasho sha puka. Notava ka kala ve li nawa koshi yepangelo lange.’ Kalunga okwa li ta ka ungaunga ngahelipi neshongo olo tali ulike odino? Vamwe ohava diladila kutya Kalunga okwa li ashike e na okudipaa ovanashibofa ovo. Ndele mbela osho okwa li ngoo tashi ka kandula po eshongo laSatana? Mbela osho ngeno osha ka ulika kutya onghedi yaKalunga yokupangela oi li mondjila?
9 Eliudo laJehova li na sha nouyuki la wanenena kala li le mu pitika a hanaune po ovanashibofa ovo efimbo olo. Okwa li a tokola kutya opa li pa pumbiwa efimbo opo a nyamukule eshongo laSatana monghedi tai mbilipaleke notai ulike kutya Satana omunaipupulu. Onghee hano, Kalunga okwa tokola kutya ota ka efa ovanhu ve lipangele vo vene oule wefimbo koshi yenwefemo laSatana. Etomheno kutya omolwashike Jehova e shi ningila nomolwashike a efa pa pite efimbo fimbo ina kandula po eemhata odo, otali ka kundafanwa mEtukulwa eti-11 lembo eli. Ndele oshiwa okudiladila kombinga yaashi: Mbela Adam naEva ova li ve li mondjila eshi va itavela Satana, oo a li ine va ningila sha shiwa nande onale? Mbela osha li sha yuka kuvo okwiitavela kutya Jehova oo a li e va pa keshe shimwe osho va li ve na oku li omunaipupulu omukwanyanya? Ngeno okwa li oove, ngeno owa ninga ngahelipi?
10. Ongahelipi to dulu okuyambidida ombinga yaJehova mokunyamukula eshongo laSatana?
10 Oshiwa okudiladila shi na sha nomapulo oo, molwaashi keshe umwe womufye okwa taalela omhata oyo tuu oyo kunena. Heeno, ou na omhito okuyambidida ombinga yaJehova mokunyamukula eshongo laSatana. Oto dulu okutambula ko Jehova e li Omupangeli woye nokukwafela u ulike kutya Satana omunaipupulu. (Epsalme 73:28; Omayeletumbulo 27:11) Shi nyikifa oluhodi, ovanhu ashike vanini vomomamiliyona omayovi mounyuni ou hava ningi ehoololo la tya ngaho. Osho otashi pendula epulo la fimana kutya: Mbela Ombibeli otai hongo shili kutya Satana oye omupangeli wounyuni ou?
OLYELYE TA PANGELE OUNYUNI OU?
11, 12. (a) Ongahelipi okuyelekwa kwaJesus taku holola kutya Satana oye omupangeli wounyuni ou? (b) Oshike vali tashi ulike kutya Satana oye omupangeli wounyuni ou?
11 Jesus ka li nande a limbililwa kutya Satana oye omupangeli wounyuni ou. Monghedi yopashikumwifilonga yonhumba, Satana okwa ulikilile Jesus pomhito imwe “omauhamba aeshe omounyuni nefimano lao.” Opo nee Satana okwa udanekela Jesus a ti: “Aishe ei ohandi i ku pe, ngenge to twile nge eengolo ndee to linyongamene nge.” (Mateus 4:8, 9; Lukas 4:5, 6) Diladila shi na sha naasho. Mbela ngeno onghendabala yokupa Jesus omauhamba oo oya kala ngoo eyeleko kuye ngeno Satana haye a li omupangeli wao? Jesus okwa dimina kutya omapangelo aeshe ounyuni oku li meke laSatana. Doshili, ngeno Satana haye a li omupangeli wao, ngeno Jesus ine shi dimina.
12 Doshili, Jehova oye Kalunga omunaenghono adishe, Omushiti weshito alishe likumwifi. (Ehololo 4:11) Ndelenee kape na nande opapa Ombibeli tai ti kutya Jehova Kalunga ile Jesus Kristus oye omupangeli wounyuni ou. Doshili, Jesus okwa popya Satana kondadalunde e li “omupangeli wounyuni ou.” (Johannes 12:31; 14:30; 16:11) Ombibeli otai ulike nokuli kuSatana Ondiaboli e li ‘kalunga kounyuni ou.’ (2 Ovakorinto 4:3, 4, OB-1954) Shi na sha nomupataneki oo ile Satana, Omukriste omuyapostoli Johannes okwa shanga a ti: ‘Ounyuni aushe ou li mepangelo lomunawii.’ — 1 Johannes 5:19.
NGHEE OUNYUNI WASATANA TAU KA HANAUNWA PO
13. Omolwashike pe na omhumbwe younyuni mupe?
13 Mokweendela ko kwomido, ounyuni otau ende tau ningi onhele ya nyika oshiponga neenghono. Ou yadi omatanga ovakwaita taa lwifafana, ovanapolotika ve he fi ovanashili, ovawiliki vomalongelokalunga ovanaihelele nosho yo ovakaulinyanga ihava yavala. Ounyuni aushe itau dulu vali okuxwepopalekwa. Ombibeli otai holola kutya efimbo oli li popepi eshi Kalunga ta ka kufa po ounyuni woukolokoshi pefimbo loita yaye yaHarmagedon. Ounyuni ou otau ka pingenwa po kounyuni mupe wouyuki. — Ehololo 16:14-16.
14. Kalunga okwa hoolola lyelye a kale Omupangeli wOuhamba waYe, naasho osha li sha xunganekwa ngahelipi?
14 Jehova Kalunga okwa hoolola Jesus Kristus a kale Omupangeli wOuhamba ile epangelo laYe lomeulu. Nalenale, Ombibeli oya xunganeka ya ti: “Okaana ke tu dalelwa, Omona omumati e tu yandjelwa, nepangelo oli li komapepe aye, ndee ta ifanwa: . . . Ohamba yombili. Epangelo laye tali ningi linene, nombili itai xulu po.” (Jesaja 9:5, 6) Shi na sha nepangelo olo, Jesus okwa honga ovashikuli vaye va ilikane tava ti: “Ouhamba woye nau uye; ehalo loye nali wanifwe kombada yedu yo ngaashi meulu.” (Mateus 6:10) Ngaashi hatu ke shi mona nale membo eli, Ouhamba waKalunga otau ka kufa po diva omapangelo aeshe ounyuni ou, notau ke a pingena po aeshe. (Daniel 2:44) Opo nee Ouhamba waKalunga otau ka eta eduparadisa.
OUNYUNI MUPE OU LI POPEPI
15. ‘Edu lipe’ oshike?
15 Ombibeli otai tu shilipaleke tai ti: “Paudaneko [laKalunga] fye hatu teelele eulu lipe nedu lipe omo tamu ka kala ouyuki.” (2 Petrus 3:13; Jesaja 65:17) Omafimbo amwe ngeenge Ombibeli tai popi “edu,” otai popi ovanhu ovo ve li kombada yedu. Onghee hano, ‘edu lipe’ louyuki olo oulikumwe wovanhu ovo va hokiwa kuKalunga.
16. Ovo va hokiwa kuKalunga otava ka mona oshali i na ondilo i he fi okuyelekwa ilipi, notu na okuninga shike opo tu i mone?
16 Jesus okwa udaneka kutya mounyuni mupe oo tau uya, ovo va hokiwa kuKalunga otava ka mona oshali ‘yomwenyo waalushe.’ (Markus 10:30) Pandja Ombibeli yoye kuJohannes 3:16 nosho yo 17:3, ndele to lesha osho Jesus a popya kutya osho tu na okuninga opo tu mone omwenyo waalushe. Paife tala mOmbibeli omanangeko noupuna oo taa ka hafelwa kwaavo va wana okumona oshali oyo ikumwifi ya dja kuKalunga mOparadisa yokedu oyo tai uya.
17, 18. Ongahelipi hatu dulu okukala noushili kutya otaku ka kala ombili neameno keshe pamwe kombada yedu?
17 Oukolokoshi, oita, ekaulo lonyanga nosho yo elongifo leenghono itai ka kala po vali. “Omuhenakalunga ita kala po vali . . . Ndelenee ovananheni vo otava ka fyuulula edu.” (Epsalme 37:10, 11) Otaku ka kala ombili molwaashi ‘Kalunga ota ka xulifa po oita fiyo okeengaba dedu.’ (Epsalme 46:10; Jesaja 2:4) Opo nee “omuyuki ta kala a temuna, nombili oi yadi mo, fiyo ohani ya fya ko,” sha hala okutya, fiyo alushe! — Epsalme 72:7.
18 Ovalongeli vaJehova otava ka kala meameno. Shimha ashike Ovaisrael vomefimbo lOmbibeli va li tava dulika kuKalunga, ova li hava kala meameno. (Leviticus 25:18, 19) Itashi ka kala tuu shiwa okuhafela eameno la tya ngaho mOparadisa! — Jesaja 32:18; Mika 4:4.
19. Otu shi shii ngahelipi kutya mounyuni mupe waKalunga otamu ka kala oikulya ihapu?
19 Omhumbwe yoikulya itai ka kala po vali. Omupsalme okwa imba a ti: “Moshilongo namu kale oshishipo shoilya, yo i mene fiyo keexulo deemhunda.” (Epsalme 72:16) Jehova Kalunga ota ka nangeka noupuna ovayuki vaye, ‘nedu otali ka menifa omumeno walo.’ — Epsalme 67:7.
20. Omolwashike hatu dulu okukala noushili kutya edu alishe otali ka ninga oparadisa?
20 Edu alishe otali ka ninga oparadisa. Otaku ka tungwa omaumbo mawa mape notaku ka ningwa oikunino kombada yedu olo kwa li la nyonwa kovanhu ovalunde. (Jesaja 65:21-24; Ehololo 11:18) Mokweendela ko kwefimbo, oitukulwa yedu oyo ya pwa okulongwa otai ka tamunuka mo fiyo edu alishe la wapala notali imike ngaashi oshikunino shaEden. Na Kalunga ita ka kala nande ina ‘kamutulula eke laye ndele ta palula oinamwenyo aishe.’ — Epsalme 145:16.
21. Oshike tashi ulike kutya otapa ka kala ombili pokati kovanhu noinamwenyo?
21 Otapa ka kala ombili pokati kovanhu noinamwenyo. Oifitukuti noinamwenyo yomomaumbo otai ka wandjela pamwe. Nokuli nokaana kanini itaka ka tila oinamwenyo oyo ya nyika oshiponga kunena. — Jesaja 11:6-9; 65:25.
22. Oshike tashi ka ningilwa omikifi?
22 Omikifi otadi ka xula po. E li Omupangeli wOuhamba waKalunga womeulu, Jesus ota ka velula ovanhu keshe pamwe shi dulife eshi a li kombada yedu. (Mateus 9:35; Markus 1:40-42; Johannes 5:5-9) Opo nee ‘oonakukala mo nande umwe ta ti: Aame oshingone.’ — Jesaja 33:24; 35:5, 6.
23. Omolwashike enyumuko tali ka hafifa omitima detu?
23 Oonakufya ovaholike otava ka nyumuninwa momwenyo ve na etimaumbwile lokuhafya vali. Aveshe ovo va fya, ovo ve li medimbuluko laKalunga, otava ka nyumuninwa momwenyo. Doshili, “otaku ka kala enyumuko lovayuki nolovalunde.” — Oilonga 24:15; Johannes 5:28, 29.
24. Ou udite ngahelipi shi na sha nokukala mOparadisa kombada yedu?
24 Kai fi tuu onakwiiwa ikumwifi oyo ya tuvikililwa ovo va hoolola okulihonga kombinga yOmushiti Munenenene, Jehova Kalunga, nosho yo oku mu longela! Jesus okwa li a popya shi na sha nokuuya kwOparadisa kombada yedu eshi a udanekela omukolokoshi oo a fya pamwe naye a ti: “[Oto] ka kala pamwe naame muParadis.” (Lukas 23:43) Osha fimanenena okulihonga shihapu shi na sha naJesus Kristus, oo okupitila muye omanangeko noupuna aeshe oo taa ka monika.


text:
ETUKULWA 4
Jesus Kristus oye lyelye?
1, 2. (a) Mbela okukala u shii edina lomunhu wonhumba oo a fimana osha hala okutya ou mu shii nawanawa? Shi yelifa. (b) Ovanhu ova itavela shike shi na sha naJesus?
MOUNYUNI omu na ovanhu vahapu ovo ve shiivike apeshe. Otashi dulika u shii edina lomunhu umwe oo a fimana. Ndele okukala ashike u shii edina laye itashi ti kutya ou mu shii nawanawa. Itashi ti yo kutya ou shii ondjokonona yaye aishe ile omaukwatya aye.
2 Nonande Jesus okwa li ko omido 2 000 da pita, otashi dulika wa uda sha kombinga yaye. Ndele ovanhu vahapu kave shii kutya Jesus okwa li omunhu a tya ngahelipi. Vamwe ohava ti omunhu ashike muwa a li ko, vamwe ohava ti omuprofeti, ofimbo vamwe va itavela kutya Jesus oye Kalunga. Mbela ove oto ti ngahelipi? — Tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 12.
3. Omolwashike sha fimana kwoove okushiiva Jehova Kalunga naJesus Kristus?
3 Osha fimanenena okushiiva oshili kombinga yaJesus. Omolwashike mbela? Ombiibeli oya ti: “Nomwenyo waalushe owo tuu ou, vo ve ku shiive, Oove auke Kalunga kashili, naau we mu tuma, Jesus Kristus.” (Johannes 17:3) Ngeenge owa shiiva oshili kombinga yaJehova naJesus, oto dulu oku ka kala nomwenyo fiyo alushe moparadisa kombada yedu. (Johannes 14:6) Okukala u shii Jesus otashi ke ku kwafela yo molwaashi okwe tu tulila po oshihopaenenwa shiwa shanghee tu na okukala nosho yo okuungaunga navamwe. (Johannes 13:34, 35) MEtukulwa 1, otwe lihonga oshili kombinga yaKalunga. Natu ka kundafane kutya Ombiibeli otai hongo shike kombinga yaJesus.
OTWA MONA MESSIAS
4. Omadinafimaneko “Messias” nosho yo “Kristus” otaa ulike shike?
4 Omido dihapu fimbo Jesus ina dalwa e li omunhu kombada yedu, Jehova okwa li a udaneka okupitila mOmbiibeli kutya ota ka tuma Messias ile Kristus. Oshitya “Messias” osha dja kOshiheberi, noshitya “Kristus” osha dja kOshigreka. Omadinafimaneko aeshe oo otaa ulike kutya Kalunga okwa li ta ka hoolola Messias omuudanekwa ndele te mu pe ondodo ye likalekelwa. Messias ote ke shi ninga tashi shiiva opo omaudaneko aKalunga aeshe a wanifwe. Ekuliloyambo laJesus otali dulu yo oku ku etela ouwa kunena. Ndele fimbo Jesus a li ina dalwa, ovanhu vahapu ova li tave lipula kutya, ‘Olyelye ta ka ninga Messias?’
5. Mbela ovahongwa vaJesus ova li va itavela kutya oye Messias?
5 Ovahongwa vaJesus kava li ve na omalimbililo kutya oye a li Messias omuudanekwa. (Johannes 1:41) Pashihopaenenwa, Simon Petrus okwa lombwela Jesus ta ti: “Oove Kristus.” (Mateus 16:16) Ongahelipi hatu dulu okukala noushili kutya Jesus oye Messias?
6. Jehova okwa kwafela ngahelipi ovanamitimadiwa va didilike mo Messias?
6 Oule womido fimbo Jesus a li ina dalwa, ovaprofeti vaKalunga ova li va shanga omauyelele mahapu oo a li taa ka kwafela ovanhu va didilike mo Messias. Osho otashi ku kwafele ngahelipi? Natu tye nee ngeno owa tumwa u ka tale omunhu oo uhe shii nale ketulilo leebesa oko ku yadi ovanhu. Ngeenge owa pewa ouyelele u na sha nomunhu oo to ka tala, otashi ke ku kwafela u mu mone diva. Sha faafana, Jehova okwa longifa ovaprofeti vaye ve tu lombwele kombinga yaasho Messias a li ta ka ninga naasho a li ta ka ningilwa. Okuwanifwa kwomaxunganeko aeshe oo okwa kwafela ovanamitimadiwa va mone kutya Jesus oye Messias.
7. Omaxunganeko avali elipi taa yandje oumbangi kutya Jesus oye Messias?
7 Natu ka kundafane avali omomaxunganeko oo. Lotete, omido 700 fimbo Jesus ina dalwa, Mika okwa xunganeka kutya Messias ota ka dalelwa mokadoolopa kanini, Betlehem. (Mika 5:1) Shilishili Jesus omo a li a dalelwa mokadoolopa oko. (Mateus 2:1, 3-9) Etivali, Daniel okwa li a xunganeka kutya Messias ota ka holoka momudo 29. (Daniel 9:25) Oo oku li ashike avali omomaxunganeko mahapu oo taa yandje oumbangi kutya Jesus oye Messias oo a li a udanekwa. — Tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 13.
8, 9. Oshike sha li sha ningwa po pefimbo lokuninginifwa kwaJesus osho sha li sha ulika kutya oye Messias?
8 Jehova okwa ulika kutya Jesus oye Messias. Okwa li a udaneka kutya ota ka yandja edidiliko kuJohannes omuninginifi olo tali ke mu kwafela a mone kutya olyelye Messias. Eshi Jesus a li a ya kuJohannes a ka ninginifwe mOmulonga waJordan momudo 29, Johannes okwa li a mona edidiliko olo. Ombiibeli oye tu lombwela osho sha ningwa po ya ti: “Ndele Jesus eshi [a ninginifwa, NW] okwa dja momeva diva, ndele tala, eulu la yeuluka, ndele e wete Omhepo yaKalunga [ya] fonghuti ya kuluka ndee tai uya kombada yaye. Ndele tala, ondaka ya dja meulu ndee tai ti: Ou Omona wange omuholike, onde mu hokwa.” (Mateus 3:16, 17) Eshi Johannes a uda nokumona edidiliko olo, okwa mona kutya Jesus oye Messias. (Johannes 1:32-34) Jesus okwa ninga Messias mefiku olo tuu olo eshi a tililwa omhepo iyapuki kuJehova. Oye a li a hoololwa kuKalunga a ninge Ohamba nOmupangeli. — Jesaja 55:4.
9 Omaxunganeko Ombiibeli, eendjovo odo Jehova a popya pokuninginifwa kwaJesus nosho yo edidiliko olo la li la pewa Johannes oya yandja oumbangi kutya Jesus oye Messias. Ndele mbela Jesus okwa dile peni nokwa li omunhu a tya ngahelipi? Natu ka tale kutya Ombiibeli otai ti ngahelipi.
JESUS OKWA DILE PENI?
10. Ombiibeli oya popya shike shi na sha nonghalamwenyo yaJesus fimbo a li ine uya kombada yedu?
10 Ombiibeli oya popya kutya Jesus okwa kala meulu oule womido ofimbo ine uya kombada yedu. Mika okwa ti kutya ehovelo laMessias “oloshitonale.” (Mika 5:1) Jesus okwa popya mwene lwoikando kutya okwa kala nale meulu fimbo ina dalwa e li omunhu kombada yedu. (Lesha Johannes 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Nokuli fimbo a li ine uya kombada yedu, okwa kala e na ekwatafano le likalekelwa naJehova.
11. Omolwashike Jehova a lenga Jesus monghedi ye likalekelwa?
11 Jehova okwa lenga Jesus monghedi ye likalekelwa. Omolwashike? Omolwaashi oye a shitwa tete koishitwa aishe. Onghee ota ifanwa “Omudalwa wotete [woishitwa] aishe.” * (Ovakolossi 1:15) Jesus ota ifanwa yo “Omona waye Ewifa” molwaashi oye aeke a shitwa odikilila. (Johannes 3:16) Shimwe vali, Jesus oye aeke a longifwa kuJehova okushita oishitwa ikwao. (Ovakolossi 1:16) Natango Jesus oye aeke ta ifanwa ‘Ondjovo,’ molwaashi okwa li ha longifwa kuJehova okuyandja omalombwelo kovaengeli nokovanhu. — Johannes 1:14.
12. Otu shi shii ngahelipi kutya Jesus naKalunga kave fi omunhu umwe?
12 Ovanhu vamwe ova itavela kutya Jesus naKalunga omunhu umwe. Ndele osho hasho Ombiibeli tai hongo. Ombiibeli oya ti kutya Jesus okwa shitwa, osho tashi ulike kutya oku na ehovelo. Ashike Jehova oo a shita oinima aishe ke na ehovelo. (Epsalme 90:2) Nonande Jesus oku li Omona waKalunga, ina kendabala nande okukala e fike puXe. Ombiibeli otai hongo kutya Xe oku dule Omona. (Lesha Johannes 14:28; 1 Ovakorinto 11:3.) Jehova oye aeke “Kalunga Omunaenghono adishe.” (Genesis 17:1) Oye munenenene noku na eenghono da shiya ko meshito alishe. — Tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 14.
13. Omolwashike Ombiibeli ya ti kutya Jesus oye “olupe laKalunga iha monika”?
13 Jehova nosho yo Omona waye, Jesus, ova kala tava longo pamwe oule womido omabiliyona ofimbo eulu nedu inali shitwa nove na okukala va li ve holafane lela. (Johannes 3:35; 14:31) Jesus okwa kala ha hopaenene filufilu omaukwatya axe, nomolwaasho Ombiibeli ya ti kutya oye “olupe laKalunga iha monika.” — Ovakolossi 1:15.
14. Osha enda ngahelipi opo Omona waJehova a dalwe e li omunhu kombada yedu?
14 Omona waJehova oo e na ondilo okwa dja meulu nehalo liwa ndele ta dalwa e li omunhu kombada yedu. Osho osha li sha enda ngahelipi? Jehova okwa li a lundululila pashikumwifilonga omwenyo wOmona waye moshidalelo shokakadona Maria. Osho otashi ulike kutya Jesus ka li a pumbwa xe wopanhu opo a dalwe. Onghee Maria okwa li a dala omonamati a wanenena nokwe mu luka Jesus. — Lukas 1:30-35.
JESUS OKWA LI OMUNHU A TYA NGAHELIPI?
15. Ongahelipi to dulu okulihonga kombinga yaJehova?
15 Oto dulu okulihonga shihapu kombinga yaJesus, onghalamwenyo yaye nosho omaukwatya aye momambo Ombiibeli ngaashi, Mateus, Markus, Lukas nosho yo Johannes. Omambo oo ohaa ifanwa Omavangeli. Molwaashi Jesus okwa fa Xe, osho to lesha kombinga yaye otashi ke ku kwafela yo u shiive nawa Jehova. Nomolwaasho Jesus a ti kutya: ‘Ou a mona nge, oye a mona Tate.’ — Johannes 14:9.
16. Jesus okwa li a honga kombinga yashike, nehongo laye ola dja peni?
16 Ovanhu vahapu ova li hava ifana Jesus “Rabbi,” osho tashi ti omuhongi. (Johannes 1:38; 13:13) Shimwe shomoinima ya fimanenena oyo a honga osho “evangeli louhamba,” ile tu tye, onghundana iwa yOuhamba. Ouhamba oshike? Oo epangelo laKalunga olo tali ka pangela kombada yedu alishe okudja meulu notali ka etela ovanhu ovo hava dulika kuKalunga omanangekonoupuna. (Mateus 4:23) Keshe osho Jesus a li a honga osha dja kuJehova. Jesus okwa ti: “Elongo lange kali fi lange, ndele laau a tuma nge.” (Johannes 7:16) Jesus okwa kala e shii kutya Jehova okwa hala ovanhu va ude onghundana iwa, oyo kutya Ouhamba waKalunga otau ka pangela kombada yedu.
17. Jesus okwa li ha udifile peni? Omolwashike a li a longa noudiinini opo a honge ovanhu?
17 Jesus okwa li ha udifile peni? Keshe opo a li a hanga ovanhu. Okwa li ha udifile momikunda, moilando, meenhele domalandifilo, moinagoga nosho yo momaumbo. Ka li ha teelele ovanhu ve uye kuye, ndele oye a li ha i kuvo. (Markus 6:56; Lukas 19:5, 6) Jesus okwa li ha longo noudiinini nokwa longifa eenghono nefimbo laye lihapu mokuhonga ovanhu. Omolwashike mbela? Omolwaashi okwa kala e shii kutya Kalunga osho a hala a ninge ngaho, nokwa kala alushe ha dulika kuXe. (Johannes 8:28, 29) Jesus okwa li yo ha udifa omolwonghenda oyo a li ha kala e uditile ovanhu. (Lesha Mateus 9:35, 36.) Okwa li a mona kutya ovawiliki vomalongelokalunga kava li tava hongo ovanhu oshili kombinga yaKalunga nOuhamba waYe. Onghee okwa li a hala okukwafela ovanhu vahapu ngaashi ta dulu opo va ude onghundana iwa.
18. Omaukwatya aJesus elipi u hole unene?
18 Jesus okwa li e hole ovanhu nokwa li he va kwafele. Okwa li e na onghenda noha popiwa naye noupu. Okwa li e holike nokuli nokounona. (Markus 10:13-16) Jesus ka li e nokatongo. Okwa li e tonde oukengeleledi nokuhenouyuki. (Mateus 21:12, 13) Pefimbo olo, ovakainhu ova li ve na omaufemba manini nokava li va fimanekwa. Ashike Jesus okwa li a lenga ovakainhu nokwa kala e va fimaneka. (Johannes 4:9, 27) Jesus okwa li yo omulininipiki shili. Pashihopaenenwa, onguloshi imwe okwa li a kosha eemhadi dovayapostoli vaye, oshinima osho sha li hashi ningwa kovapiya. — Johannes 13:2-5, 12-17.
19. Oshihopaenenwa shilipi tashi ulike kutya Jesus okwa li e shii osho ovanhu va pumbwa nonokutya okwa li a halelela oku va kwafela?
19 Jesus okwa li e shii kutya ovanhu ova pumbwa shike lela, nokwa li a halelela oku va kwafela. Osho okwa li e shi ulika eshi a li a velula ovanhu pashikumwifilonga ta longifa eenghono odo a pewa kuKalunga. (Mateus 14:14) Pashihopaenenwa, kuye okwa li kwe uya omulumenhu ta vele oshilundu ndele ta ti: “Oove ngenge wa hala, oto dulu okuyelifa nge.” Ouyahame nokumona oixuna kwomulumenhu oo okwa li kwe linyengifa Jesus. Okwa li e mu uditile onghenda nokwa li a hala oku mu kwafela. Onghee hano, okwa nana eke laye, noku mu kuma, ndele ta ti: “Onda hala, yela.” Opo nee omulumenhu oo a li ta vele okwa veluka. (Markus 1:40-42) Mbela omulumenhu oo oku na okukala a li e udite ngahelipi?
JESUS OKWA KALA ALUSHE OMUDIININI KUXE
20, 21. Jesus okwe tu tulila po oshihopaenenwa sha denga mbada shilipi shi na sha nokudulika kuKalunga?
20 Jesus okwe tu tulila po oshihopaenenwa sha denga mbada shi na sha nokudulika kuKalunga. Kashi na nee mbudi kutya omashongo elipi a li ta shakeneke okudja kovatondi vaye, okwa kala alushe omudiinini kuXe. Pashihopaenenwa, Jesus ina nyona sha nande nokuli nopefimbo opo a li ta yelekwa kuSatana. (Mateus 4:1-11) Vamwe vomovapambele vaJesus kava li va itavela kutya oye Messias, nomolwaasho va li ve mu ula kutya “ota i eenghwengu.” Ashike Jesus okwa li a twikila noilonga oyo a li a pewa kuKalunga. (Markus 3:21) Eshi ovatondi vaye va li tava ungaunga naye nonyanya, ka li a kendabala oku va shunifila owii, ndele okwa kala ashike omudiinini kuKalunga. — 1 Petrus 2:21-23.
21 Jesus okwa kala omudiinini kuJehova nokuli nopefimbo opo a li ta hepekwa fiyo omefyo linyanyalifi. (Lesha Ovafilippi 2:8.) Diladila ashike kouyahame oo a li e na okulididimikila mefiku olo a fya. Okwa li a kwatwa po, a lundilwa keembangi doipupulu kutya okwa sheka Kalunga, a tokolwa kovapanguli vehe fi ovayuki, a shekwa, a hepekwa kovakwaita ndele tave mu valele komuti womahepeko. Eshi a li pokufya, okwa ingida a ti: “Sha longwa sha pwa.” (Johannes 19:30) Konima yomafiku atatu eshi Jesus a fya, Jehova okwe mu nyumunina molutu lopamhepo. (1 Petrus 3:18) Konima yoivike yonhumba, Jesus okwa shuna meulu ndele ta “kala omutumba kolulyo laKalunga,” nokuteelela Kalunga e mu ninge Ohamba. — Ovaheberi 10:12, 13.
22. Okudulika kwaJesus kuXe okwe tu pa etimaumbwile lilipi?
22 Molwaashi Jesus okwa kala omudiinini kuXe, paife otu na eteelelo loku ka kala fiyo alushe moparadisa kombada yedu, osho shi li elalakano laJehova. Metukulwa tali landula, ohatu ke lihonga kutya ongahelipi efyo laJesus le shi ninga tashi shiiva opo tu ka kale fiyo alushe.
^ okat. 11 Jehova ota ifanwa Tate molwaashi oye Omushiti. (Jesaja 64:8) Jesus ota ifanwa Omona waKalunga molwaashi okwa shitwa kuKalunga. Adam nosho yo ovaengeli navo ohava ifanwa ovana vaKalunga. — Job 1:6; Lukas 3:38.