text:
ETUKULWA 7
Okudulika otaku dulu oku ku amena koiponga
MBELA owa hala okukala wa manguluka okuninga keshe osho wa hala? Mbela ope na omafimbo amwe oo ho kala ino hala okulombwelwa kuumwe kutya ninga shike? Lombwele nge oshili kutya oho kala udite ngahelipi shi na sha naasho. —
Mbela shilipi shi li xwepo kwoove? Mbela oshi li ngoo pandunge okuninga keshe osho wa hala? Ile oshi na ouwa okuninga osho meme woye natate woye tave ku lombwele u ninge? — Kalunga ota ti kutya ou na okudulika kovadali voye, nope na etomheno liwa loku shi ninga. Natu tale ngeenge ohatu dulu okuuda ko etomheno olo.
Ou na eedula ngapi? — Mbela ou shii kutya tate woye oku na eedula ngapi? — Mbela ou shii kutya meme woye, meekulu woye, ile tatekulu woye ove na eedula ngapi? — Ova kula ve ku dule. Omunhu oha ende te lihongo oinima ihapu eshi ta kulu. Oha udu oinima ihapu, oha mono oinima ihapu, noha ningi oinima ihapu omudo keshe. Onghee hano, ounona otava dulu okulihonga kovakulunhu.
Mbela ou shii umwe oo munini kwoove? — Mbela ou shii oinima ihapu u mu dule? — Omolwashike mbela? — Omolwaashi owa kula u mu dule, nowe lihonga oinima ihapu shi dulife oo munini kwoove.
Olyelye mbela oo a kala ko efimbo lile e dule ovanhu aveshe? — OJehova Kalunga. Oku shii oinima ihapu e tu dule fye naave. Ngeenge te tu lombwele tu ninge oshinima shonhumba, ohatu dulu okukala noushili kutya osho sha yuka okuninga, nonande otashi dulika shi kale shidjuu okuninga. Mbela owa kala ngoo u shii kutya nOmuhongi Munene pomhito imwe okwa li a mona shidjuu okudulika? —
Pomhito imwe, Kalunga okwa li a pula Jesus a ninge oshinima shidjuu neenghono. Jesus okwa li a ilikana kombinga yasho, ngaashi tu shi wete mefano olo. Okwa li a ilikana ta ti: “Ngenge wa hala kufe nge eholo eli.” Mokwiilikana ngaho, Jesus okwa li a ulika kutya kashipu alushe okulonga ehalo laKalunga. Jesus okwa li a xulifa eilikano laye ngahelipi? Mbela ou shi shii? —
Jesus okwa li a xulifa eilikano laye a ti: “Hahalo lange, ndelenee oloye.” (Lukas 22:41, 42) Jesus okwa li a hala ehalo laKalunga olo li wanifwe, ndele hahalo laye. Okwa li a longa ehalo laKalunga, ponhele yokulonga osho a li ta diladila kutya osho shiwa kuye.
Oshike hatu lihongo mwaasho? — Ohatu lihongo kutya osha yuka alushe okuninga osho Kalunga te tu lombwele tu ninge, nonande otashi dulika shi kale shihe fi shipu okuninga. Ashike ope na vali oshinima shimwe osho hatu lihongo mo. Mbela ou shii kutya oshike? — Ohatu li hongo kutya Kalunga naJesus kave fi omunhu umwe, ngaashi ovanhu vamwe hava ti. Jehova Kalunga oku dule Omona waye, Jesus, noku shii oinima ihapu e mu dule.
Ngeenge hatu dulika kuKalunga, ohatu ulike kutya otu mu hole. Ombibeli otai ti: “Ohole yokuhola Kalunga oyo tuu ei nokutya, tu diinine oipango yaye.” (1 Johannes 5:3) Onde lineekela kutya paife ou udite ko kutya ovanhu aveshe ova pumbwa okudulika kuKalunga. Mbela ino hala okukala ho dulika kuKalunga? —
Natu pandje Eembibeli detu tu tale osho Kalunga ta lombwele ounona va ninge. Natu ka leshe Ovaefeso etukulwa eti-6, ovelishe 1, 2 nosho yo 3. Otava ti: “Ounona nye, dulikeni kovakulunhu veni mOmwene, osheshi osho sha yuka. Fimaneka xo nanyoko osho oshipango shotete shi neudaneko opo u kale nelao nomwenyo mule kombada yedu.”
Owa didilika ngoo kutya, Jehova Kalunga oye mwene te ku lombwele kutya ou na okudulika kumeme woye nokutate woye? Osha hala okutya shike oku va “fimaneka”? Osha hala okutya okukala we va lenga. Kalunga okwa udaneka kutya oto ka ‘kala nelao,’ ngeenge owa kala ho dulika kovadali voye.
Natu ka tale kehokololo limwe li na sha naavo vali va xupifa eemwenyo davo molwaashi va li va dulika. Ovanhu ovo ova li ko nale nova li hava kala moshilando shinene shaJerusalem. Ovanhu vahapu vomoshilando osho kava li hava dulika kuKalunga, onghee hano, Jesus okwa li e va londwela kutya Kalunga okwa li ta ka hanauna po oshilando shavo. Jesus okwa li yo e va lombwela kutya otava dulu okuya onhapo, ngeenge ova longo osho sha yuka. Okwa ti ‘Ngeenge tamu mono ovakwaita va dingilila Jerusalem ashishe, opo nee shiiveni kutya oshi li pokuhanaunwa po. Olo efimbo lokufiya po Jerusalem nokuya onhapo keemhunda.’ — Lukas 21:20-22.
Ngaashi naanaa Jesus a li a popya, omatangakwaita osho e ke uya okuhomona Jerusalem. Etangakwaita laRoma okwa li la dingilila Jerusalem ashishe. Ndele omolwetomheno lonhumba, ovakwaita ovo ova li va fiya po Jerusalem. Ovanhu vahapu kava li vali ve wete eemwenyo davo da li moshiponga. Onghee hano, kava li va fiya po oshilando. Ndele mbela Jesus okwa li e va lombwela va ninge shike? — Ngeno owa li muJerusalem pefimbo opo, mbela ngeno owa ninga po shike? — Ovo va li va itavela eendjovo daJesus ova li va fiya po omaumbo avo, nokuya onhapo keemhunda odo da li kokule naJerusalem.
Opa li pa pita omudo umwe ndele Jerusalem kasha li sha hanaunwa po, nomudo wa ka shikula ko kapa li pa ningwa sha. Momudo omutitatu, natango kapa li pa ningwa sha. Ovanhu vamwe otashi dulika kwa li tava diladila kutya ovo va fiya po oshilando kava li va katuka pandunge. Ndelenee momudo omutine, etangakwaita lOvaroma ola li la aluka. Natango ova li va dingilila Jerusalem ashishe. Ovanhu kava li vali tava dulu okuya onhapo. Pomhito oyo, oshilando osha li sha hanaunwa po kovakwaita. Ovanhu vahapu ova li va fya, vakwao ova li va twalwa moukwatwa.
Ndele mbela oshike sha li sha ningilwa ovo va li va dulika kuJesus? — Ova li va amenwa, molwaashi ova li va ya kokule naJerusalem. Ova li va xupifa eemwenyo davo omolwokudulika.
Ngeenge owa kala ho dulika, mbela naave oto ka amenwa? — Ovadali voye otashi dulika ve ku lombwele kutya ino danauka moshitauwa ile popepi nomeva. Omolwashike mbela tava tile ngaho? — Omolwaashi otashi dulika u lyatwe kohauto ile u fye omeva. Efiku limwe otashi dulika u diladile kutya: ‘Itandi dulu okulyatwa koihauto, molwaashi kape na oihauto tai ende moshitauwa. Ounona vakwetu navo ohandi mono tava danauka moshitauwa ile popepi nomeva ndele ihava mono oiponga.’
Ovakalimo vomuJerusalem vahapu navo osho naanaa va li ve udite ngaho. Konima eshi etangakwaita lOvaroma la li la fiya po Jerusalem, ova li ve udite ve li meameno. Vamwe eshi va li va mona kutya vakwao inava ya onhapo, navo ova li va kala mo moshilando. Ova li va londwelwa, ndele kava li va pwilikina. Oshidjemo, ova li ve likanifila eemwenyo davo.
Natu ka tale vali koshihopaenenwa shimwe. Mbela owa danauka nale nokapalwa? — Otashi dulika shi kale tashi monika shihokwifa okufaula okapalwa. Ndele otashi dulu okukala sha nyika oshiponga okudanauka nokapalwa. Eumbo alishe otali dulu okupya po, ndele to file mo.
Dimbuluka kutya katu na ashike okukala hatu dulika omafimbo amwe. Ndelenee ngeenge owa kala ho dulika alushe, oto ka kala wa amenwa. Mbela olyelye ta ti kutya “ounona nye, dulikeni kovakulunhu veni”? — OKalunga. Dimbuluka kutya Kalunga okwe ku lombwela u dulike kovadali voye, molwaashi oku ku hole.
Paife lesha omishangwa odo tadi ulike nghee sha fimana okudulika: Omayeletumbulo 23:22; Omuudifi 12:13; Jesaja 48:17, 18; nosho yo Ovakolossi 3:20.


c: text/html

text:
OCISUNGO 130
Tu Lieceli Pokati
(Osamo 86:5)
1. Suku o tu sole Wa tuĩha Omõlaye
Ovakandu wa tuecela Tua yovuiwa kolofa.
Eci tu likekembela, Eye o tu tetela
Tu livondela ku Suku, Vocisembi ca Kristu.
2. Suku o tuecela Nda tu u setukula
Poku tetela vakuetu, Locisola lohenda.
Tu velisipo vakuetu, Loku imbapo evĩho;
Vamanjetu tu sumbili, Locisola cocili.
3. Ohenda ya fina Te tu yi sandiliya.
Momo yi yula onyeño, Onya locikumbiti.
Yehova tu setukuli, Ukuacisola calua,
Tu li teteli pokati; Tu setukuli Suku.
(Talavo Mat. 6:12; Va Efe. 4:32; Va Kol. 3:13.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OCIPAMA 14
Momo Lie Suku a Kuetele Ocisoko Cimue?
1. Momo lie Suku a nõlelele va Isareli kosimbu?
Suku wa nõlele ocitumbulukila ca Avirahama loku va lingisa ofeka kuenje wa va ĩha ovihandeleko. Eye wa va tukula hati, ofeka ya “Isareli” kuenje wa va ĩha ocikele coku teyuila efendelo liocili, kuenda ondaka yaye. (Osamo 147:19, 20) Omo liaco, omanu vakuapata osi nda va sumulũhĩla ku va Isareli.
Suku wa nõlele va Isareli oco va linge olombangi viaye. Ulandu wavo u lekisa ndomo omanu va pondola oku kuatisiwa poku pokola kovihandeleko via Suku. (Esinumuĩlo 4:6) Omanu vakuavo poku lilongisa ulandu wa va Isareli, nda ca va kuatisavo oku kũlĩha Suku yocili.
2. Momo lie Akristão vocili va kasilili vomunga?
Vokuenda kuotembo, va Isareli va pumba ohenda ya Suku, kuenje Yehova wa nõla ekongelo Liakristão oco li piñainye ofeka ya Isareli. (Mateo 21:43; 23:37, 38) Koloneke vilo, Akristão vocili ovo olombangi via Yehova via piñainya va Isareli.
Yesu wa sokiya ocisoko colondonge viaye oco va kunde loku longisa omanu vo kolofeka viosi. (Mateo 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Koloneke vilo via sulako, upange waco u kasi oku pitila kesulilo. Yehova o kasi oku ongolola omanu vo kolofeka viosi oco va likongele kefendelo liocili. (Esituluilo 7:9, 10) Akristão vocili va kasivo vomunga yimuamue oco va likolise kuenda oku li kuatisa pokati. Koluali luosi va kuete esokiyo limuamue lielongiso Liembimbiliya kolohongele viavo.
3. Ocisoko Colombangi Via Yehova ca fetika ndati kotembo yilo?
Oku upisa kunyamo wo 1870, ocimunga cimue citito comanu vakuakulilongisa Embimbiliya, ca fetika oku kũlĩhĩsa lutate alongiso Embimbiliya ana a siwilepo osimbu. Ovo va kũlĩhĩle okuti Yesu wa sokiyile ekongelo Liakristão oco li kunde olondaka viwa. Omo liaco, va fetikavo oku linga upange woku kunda Usoma koluali luosi. Kunyamo wo 1931, va nõlapo oku tukuiwa hati, Olombangi Via Yehova.
4. Olombangi Via Yehova via sokiyiwa ndati?
Kocita catete, ekongelo Liakristão kolofeka vialua lia kuatisiwa losungu yakulu vana va tendele Yesu okuti eye Utue wekongelo. (Ovilinga 16:4, 5) Cimuamue haico koloneke vilo okuti, Olombangi Via Yehova koluali luosi via siata oku kuatisiwa Losungu Yolombangi Via Yehova okuti akulu vekongelo vana va loñoloha kespiritu. Ovo va songola olofiliale Violombangi Via Yehova vi pongolola alivulu kalimi akuavo kuenda oku va sandeka kueci ci soka 600 kalimi. Handi vali, Osungu Yolombangi Via Yehova yeca ekoliso Liovisonehua kuenda olonumbi kueci ci pitahãla 100.000 kakongelo a sangiwa koluali luosi. Vekongelo lekongelo muli alume va loñoloha kespiritu okuti, akulu vekongelo ale olomitavaso. Ovo va tata ocunda ca Suku locisola.
Olombangi Via Yehova, vi likuete omunga koku kunda olondaka viwa kuenda oku longisa omanu oco va linge olondonge. Etu tu kuãi ongangu yovapostolo yoku kunda konjo lanjo. (Ovilinga 20:20) Tua siatavo oku fetika alilongiso Embimbiliya lomanu va sole ocili condaka ya Suku. Pole, Olombangi Via Yehova ka vi lomboloka lika ocisoko cimue. Tu kasi ndepata limuamue kuenda tu kuete Isia umue yocisola. Tu kasi ndavamanji va likuatisa pokati. (2 Va Tesalonike 1:3) Omo okuti omanu va Yehova va likuete omunga oco va sanjuise Suku kuenda oku kuatisa vakuavo, va kasi ndepata limue lia sanjuka voluali.
LILONGISA OVINA VIKUAVO
Embimbiliya Li Longisa Nye?
Amamako Oku Endela Vocisola ca Suku
Tu pondola ndati oku lekisa ocisola lolopandu omo liovina Suku a siata oku tu lingila?


text:
OKAPITULU 11
Omokonda Yatyi Huku Ayekelako Ononkhumbi?
Okuti Huku oe weeta ononkhumbi mouye?
Onondaka patyi mbakatulwa motyikunino tyo Endene?
Oñgeni Huku mamaneko ononkhumbi mbovanthu?
KOTYILONGO tyimue kuaendele ovita viaipaele ovanthu ovanyingi, ovakai novana. Ovanthu ovo aveho, avapakwa melangalo like lieliseteswa nomakulusu. Kese kulusu avahonekako okuti: Omokonda yatyi? Olio, epulo limwe ovanthu vaihamenwa vehole okulinga. Ovanthu valinga epulo ngolio nokulila putyina umwe mombunga amaipawa notyiponga, novita ine o nouvela. Ine o putyina vamavasiwa notyiponga iya atyihanyauna omaumbo avo nokuveetela ononkhumbi ononene. Ovanthu ovo, vahanda okunoñgonoka omokonda yatyi vamonena ononkhumbi ngo ombo.
2 Omokonda yatyi Huku ayekelako ononkhumbi? Inkha Jeova una epondolo-aliho, noluembia, nounongo, nouviuki, omokonda yatyi ouye weyulila oundyale novivi? Okuti ove onthiki imue welipuliliale konthele yotyo?
3 Okuti tyapenga okupula omokonda yatyi Huku ayekelako ononkhumbi? Vamue vena owoma wokuti okulinga epulo ngolio matyilekesa okuti vetupu ekelelo ine onthilo na Huku. Mahi, tyina utanga Ombimbiliya momono okuti ovaumbili vamue va Huku vekolelo navo ankho valinga omapulo ngoo. Mo ngeleka omuuli Habakuke wapulile Jeova okuti: ‘Oityi undyekela ndyitale ovipuka ovivi? Omokonda yatyi utualelako nokutala ononkhumbi mbovanthu? Omokonda yatyi ndyimonena ovivi noungangala, no nondyaya, novilwa?’—Habacuque. 1:3.
4 Okuti Jeova wanumanene na Habakuke omuuli oo wekolelo, mokonda yetyi alinga omapulo ngoo? Au. Anthi, Jeova watuma okuhoneka onondaka mba Habakuke mo Mbimbiliya. Huku wemukuatesileko okunoñgonoka nawa ovipuka ovio, nokukala nekolelo. Tupu, nove Jeova mekukuatesako. Hinangela okuti, Ombimbiliya ilongesa okuti Huku una esuko nonthue. (1 Pedro 5:7) Haunene Huku uyele oundyale, novivi nemone, tyipona kese munthu. (Isaías 55:8, 9) Muaina, omokonda yatyi ouye weyulila ononkhumbi?
OMOKONDA YATYI OUYE WEYULILA ONONKHUMBI?
5 Ovanthu monongeleya ononyingi vahatekela ko nonkhalamutue no kovalongesi vonongeleya mbavo, opo vakapule omokonda yatyi ouye weyulila ononkhumbi. Iya ovo vevekumbulula okuti Huku otyo ahanda. Tupu, vati Huku wapangale ovipuka aviho vina yokumoneka, no nonkhumbi, novitateka ovanthu mavakamona. Vamwe vatolelwa okuti onondyila mba Huku omaelema. Pamwe vapopia okuti Huku wiipaa ovanthu ovakulu no vana, opo akale navo keulu. Mahi, ngetyi tuetyimonale Jeova haeko weeta ovivi. Ombimbiliya yati: ‘Huku yotyotyili kalingi ovivi. Wepondolo-aliho kalingi natyike tyahaviukile’!—Jó 34:10
6 Ove utyii oityi ovanthu vavelela Huku onombei, mokonda yemone likahi mouye? Ovanthu vavela onombei Huku Wepondolo-aliho mokonda vasoka okuti oe omutumini wouye uno. Etyi Ombimbiliya tyili ilongesa konthele oyo, kavetyii. Ove welilongesale otyili otyo moKapitulu 3 komukanda ou. Okapitulu oko, kalekesa okuti omutumini wouye ou, o Satanasi Eliapu.
7 Ombimbiliya yapopia nawa-nawa okuti: ‘Ouye auho ukahi nokutuminwa Neliapu.’ (1 João 5:19) Okuti otyo hatyiliko? Ouye uno una ovituwa vioandyu ikahi nokuyondya ovanthu aveho. (Revelação [Apocalipse] 12:9) Satanasi, ondyale, omulavisi nondingavivi. Otyo ouye weyulila oundyale, nounkhembi, novivi, no nonkhumbi ononyingi.
8 Ehunga lia vali lilekesa omokonda yatyi ouye weyulila emone, liahangununwa mokapitulu ka 3 komukanda ou. Okapitulu oko, kalekesa okuti tunde etyi Andau na Eva valinga onkhali, ovanthu aveho valinga ovakuankhali. Ovanthu ovakuankhali velilwisa okuovola outumini. Iya otyo tyihole okueta ovita no nonkhumbi. (Eclesiastes 4:1; 8:9) Tatu, ouye weyula ononkhumbi, mokonda ovitateka viuhulukila vala ovanthu aveho momuwo vahakevela. (Eclesiastes 9:11) Mouye ou wahatuminua na Jeova omuameni, ovanthu vapondola okumona emone mokonda pamue vekahi pomphangu yapenga, poola yapenga.
9 Tyikalesa nawa omutima okunoñgonka okuti Huku haeko weta ononkhumbi. Haeko weta ovita, nokuliipaa, nokuliyala, novinimawe vimonesa ovanthu ononkhumbi. Tupu tuesukisa okunoñgonoka omokonda yatyi Jeova ayekelako emone. Inkha Jeova una Epondolo-Aliho, nokutyivila okumanako ononkhumbi, iya omokonda yatyi ehembumaneko? Onthue tutyii nawa okuti Huku yetu una oluembia. Moluotyo, oe utyii omokonda yatyi nkhele embuyekelako.—1 João 4:8.
OMPHATA ONENE YAKATULWA
10 Opo tunoñgonoke omokonda yatyi Huku ayekelako emone, tukondokei konyima puetyi emone liahimbika. Puetyi Satanasi ahongiliya Andau na Eva okuyala Jeova, wakatula omphata onene. Satanasi kapatanene okuti Jeova utupu epondolo. Mokonda utyii okuti Jeova una epondolo enene. Mahi, Satanasi wapatana onkhalelo ya Huku yokutumina. Wati Huku onkhembi, watyilika ovanthu otyipuka otyiwa. Satanasi wati Jeova katumina nawa. (Gênesis 3:2-5) Tupu, wati ovanthu mavakala vali nawa inkha kavatuminwa na Huku. Ngotyo watyitukilapo ouhamba wa Jeova nonkhalelo yae yokutumina.
11 Andau na Eva kavetavelele ku Jeova. Otyo, ongatyina vati: Katuhande okutuminwa na Jeova. Onthue muene tupondola okuholovona otyiwa notyivi. Oñgeni Jeova ankho matetulula otyitateka otyo? Ñgeno Jeova walekesa ñgeni ovana vae aveho vokuna onondunge, okuti etyi Andau na Eva valinga tyapenga? Oñgeni ankho malekesa okuti onkhalelo yae yokutumina oyo ongwa? Vamue vasoka okuti Huku ñgeno waipaeleko vala onomphuki mbuna, iya atungu vali ovanthu ovakuavo. Mahi, Jeova ankho wahandele o Ohi ikalwe no vana va Andau na Eva. Ankho wahandele vakale momphangu yombembwa kombanda yeheke. (Gênesis 1:28) Iya Jeova apeho ufuisapo omilao viae. (Isaías 55:10, 11) Tupu, inkha Jeova aipaele Andau na Eva, otyo ñgeno katyalekesile okuti Jeova oe omutumini omuwa.
12 Tutalei ongeleka imwe. Soka ñgeno omulongesi ukahi nokulongesa ovalongwa otyipuka tyimwe tyepuiya. Iya omulongwa umwe welilungukisa, apopi okuti omulongesi ketyivili okulongesa nawa. Omulongwa oo omphuki, apopi okuti oe utyivila vali nawa okutetulula otyitateka otyo tyipona omulongesi. Ovalongwa vakuavo avasoko okuti omulongwa oo ukahi nokupopia otyili, iya navo avatyitukilapo omulongesi. Oityi omulongesi oo, malingi? Inkha omulongesi utaata ovalongwa ovo onomphuki mosikola, vakuavo mavasoko ñgeni? Kamavasoko okuti omulongwa oo na vana vokuayemba kue hamue ankho vapopia otyili? Iya ovalongwa aveho pahe vapondola okuhakala nonthilo nomulongesi. Vapondola okusoka okuti hamue omulongesi kahande ovanthu vetyimone okuti omuhima. Moluotyo, omulongesi mayeke omulongwa oo omphuki, alekese kuvakuavo oñgeni otyitateka otyo tyitetululwa.
13 Jeova walinga ngetyi tyalinga omulongesi oo. Hinangela okuti vokuatyitukilapo Jeova mo Endene havoko vala ankho vekahiko. Onoandyu ambuho ankho mbukahi nokutala etyi tyikahi nokueenda mo Endene. (Jó 38:7; Daniel 7:10) Jeova ankho utyii okuti onkhalelo omu matetulula otyitateka otyo, maikuatesako unene onoandyu ambuho novanthu aveho pano pohi. Moluotyo, oityi Jeova Huku alinga? Huku wayeka Satanasi alekese oñgeni matumina ovanthu. Tupu, wayeka ovanthu velitumine nokuhongolelwa na Satanasi.
14 Omulongesi mongeleka tueiva pombanda, ankho utyii okuti omulongwa una wemutyitukilapo na vana vayemba kue, tyotyili kavetyivili okulongesa. Mahi, tupu ankho utyii okuti okuyeka ovalongwa ovo valekese inkha vetyivila, matyikuatesako vakuavo aveho. Mokonda tyina omulongwa ehetyivilile, ovalungwa ovaviuki aveho mavetyimono okuti omulongesi oe vala wafuapo pala okuvelongesa. Mavanoñgonoka omokonda yatyi omulongwa oo omphuki na vana vetavela kue mavatelwa mosikola. Tupu, Jeova utyii okuti ovanthu ovaviuki no noandyu mbekolelo, mavapoloko ekuateso. Mavanoñgonoka okuti Satanasi novanthu ovapatani vekahi konthele yae, ononkhembi. Tupu mavetyimono okuti ovanthu kavetyivili okulitumina ovo muene. Mavetavela etyi tyapopile Jeremia kohale okuti: ‘Jeova, ame ndyityii nawa okuti, ovanthu kavetyivili okulitumina ovo muene, kavetyivili okuviukisa onondyila mbavo’.—Jeremias 10:23.
OMOKONDA YATYI AYEKELA PAPITE OMUWO OMUNYINGI?
15 Omokonda yatyi Jeova ayekela emone likale ehimbwe? Iya omokonda yatyi katyilikila ovipuka ovivi? Tala ovipuka vivali omulongesi mongeleka ina, ahalingile. Tete, katyilikile omulongwa omphuki alongese etyi ei. Vali, omulongesi kakuatesileko omulongwa oo omphuki okulongesa etyi ei. Tupu, tala ovipuka vivali Jeova atokola okuhalingi. Tete, katyilikile Satanasi na vana vayemba kue, valekese inkha etyi apopia otyili. Iya otyo, ankho tyesukisa omuwo omunyingi. Momanima omanyingi okualamba, ovanthu vahetekela ononkhalelo ambuho mbukutumina. Ovanthu vekahi nokuyawisa ounongo wavo konthele yovipuka ovinyingi. Mahi, ovivi, noluhepo, nokuliipaa, novita, vikahi nokuvilapo. Otyo tyilekesa okuti ovanthu kavetyivili okutumina nombembwa nouviuki.
16 Vali, Jeova kakuatesako Satanasi okutumina ouye uno. Inkha Jeova atyilikile ovivi, opo ñgeno kekahi nokuyemba kovapatani? Ñgeno ovanthu kavasokele okuti vapondola okulitumina ovo muene monkhalelo ikahi nawa? Inkha Jeova otyo alingile ngotyo, ñgeno ukahi nokuyemba kounkhembi wa Satanasi. Mahi, ‘Huku kakembe’.—Hebreus 6:18.
17 Iya ovivi ovanthu vekahi nokulinga tunde etyi vatyitukilapo Huku, mavitualako alo nalupi? Hinangela okuti Jeova una Epondolo-Aliho. Moluotyo, mamaneko emone aliho liovanthu. Ngetyi tuelilongesa ehanyu tueete hono pano pohi malikapuako. O ohi maikakala omphangu yombembwa. Ovivi viaetwa nonkhali, mavikanyimuako menyina lio tyilikutila tya Jesus. Ononkhia kambukakalako vali, iya ovanthu vokuankhia mavakatutiliswa. Huku makatuma Jesus opo amaneko ovilinga vie Liapu. (1 João 3:8) Jeova makalinga atyiho momuwo ahanda. Tupondola okuhambukwa mokonda yetyi ketyilingile kohale. Tyetuavela omuwo wokunoñgonoka otyili, nokuumbila Jeova. (2 Pedro 3:9, 10) Putyina nkhele omuvo oo wehenehikepo, Huku ukahi nokuovola ovafendeli vae votyotyili. Uvekuatesako opo vetyivile okukoleleya momuwo uno wononkhumbi.—João 4:23; 1 Coríntios 10:13.
18 Ovanthu vamwe vapondola okulipula okuti: inkha Huku alingile ovo Andau na Eva monkhalelo imue vahapondola okulinga onkhali, okuti ononkhumbi ombu ambuho ñgeno mbeyako? Pala okukumbula epulo olio, wesukisa okuhinangela otyali tyakolela Jeova ekuavela.
OÑGENI OVE MOUNDAPESA OTYALI WAPEUA NA HUKU?
19 Ngetyi tuelilongesa mokapitulu 5 ovanthu vatungwa nepondolo liokuholovona etyi vahanda. Ove kutavela okuti otyo otyali tyakolela Huku etuavela? Huku watunga ovinyama ovinyingi. Mahi, ovinyama ovio vihongolelwa nontheto viatungwa nayo. (Provérbios 30:24) Tupu, ovanthu vatunga ovilolo vimwe vipondola okuendaenda. Mahi, ovilolo ovio viendeswa novanthu kaviende avike. Inkha Huku etutungile ngovinyama ine ngovilolo ovio, okuti ñgeno tuna ehambu? Au, ñgeno tutupu. Mahi, onthue tuna ehambu mokonda tupondola okuholovona okulinga etyi tuhanda. Tupondola okuholovona omapanga, ine otyilinga tuhole. Tuhanda okuliholovonena, iya Huku otyo etuhandela.
20 Jeova kahande okutukuluminya okumuumbila. (2 Coríntios 9:7) Mongeleka: Oityi tyihambukiswa vali he? Omona umupopila okuti tate ndyikuhole, mahi wetyitumua? Ine mahambukwa nomona upopia ondaka itunda komutima wae muene okuti tate ndyikuhole? Pahe tehelela epulo eli: Oñgeni ove moundapesa otyali Jeova etuavela, tyokuliholovonena okulinga etyi wahanda? Satanasi, na Andau na Eva kavaholovonene nawa. Kavetavelele ku Jeova. Iya ove molingi ñgeni?
21 Ove upondola okuundapesa nawa otyali otyo otyiwa tyokuholovona etyi wahanda. Upondola ukulipaka kamue novanthu ovanyingi hono vekahi nokufenda Jeova. Ovanthu ovo vahambukiswa Huku mokonda vekahi nokulekesa okuti Satanasi onkhembi, katumina nawa. (Provérbios 27:11) Nove upondola okuholovona okuumbila Jeova, inkha ulinga ngotyo waholovona onkhalelo ongwa yomuenyo. Otyo matyikapopiwa nawa mokapitulu makalandulako.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Huku haeko weeta ovivi mouye.—Jó 34:10.
- Satanasi watendeleya Huku okuti onkhembi, uholeka ovipuka oviwa kovanthu. Ngotyo Satanasi walekesa okuti Jeova katumina nawa.—Gênesis. 3:2-5.
- Jeova makaundapesa Omona wae, Omutu- mini Wouhamba wa Mesiya opo amaneko ononkhumbi ambuho mbovanthu.—1 João 3:8.
Omapuko Elongeso
1, 2. Ononkhumbi patyi ovanthu vekahi nokumona hono? Iya omapulo patyi vehole okulinga?
3, 4. (a) Oityi tyilekesa okuti katyapengele okupula omokonda yatyi Huku ayekelako ononkhumbi? (b) Oityi Jeova asoka konthele yovivi nemone?
5. Oityi vamue vehole okupopia konthele yononkhumbi mbovanthu? Mahi, oityi Ombimbiliya ilongesa?
6. Oityi ovanthu vavelela Huku onombei mokonda yemone likahi mouye?
7, 8. (a) Oñgeni ouye ulekesa ovituwa viomutumini wao? (b) Oñgeni oukuankhali, noviponga, vikahi nokuyawisa kemone liovanthu?
9. Tuna onthumbi yokuti Jeova una ehunga liokuyekelako emone. Omokonda yatyi?
10. Omphata patyi Satanasi akatula? Wetyilinga ñgeni?
11. Omokonda yatyi Jeova ahaipaele Andau na Eva mo Endene?
12, 13. Popia ongeleka ilekesa omokonda yatyi Jeova ayekela Satanasi atumine ouye, nokuyeka ovanthu velitumine ovo muene.
14. Etyi Jeova ayeka ovanthu velitumine ovo muene, tyaeta ouwa patyi?
15, 16. (a) Omokonda yatyi Jeova ayekela emone likaleko omuwo omunyingi? (b) Omokonda yatyi Jeova katyilikila ovipuka ovivi?
17, 18. Oityi Jeova makalinga ovivi aviho viatuka koutumini wovanthu, no ku Satanasi?
19. Otyali patyi Jeova etuavela? Iya tuesukisa okupanda otyali otyo mokonda yatyi?
20, 21. Oñgeni tupondola okuundapesa nawa otyali tuapewa tyokuliholovonena? Omokonda yatyi tuna yokulinga ngotyo?


text:
OKAPITULU 6
Vokuankhia Opi Vekahi?
Oityi tyipita nonthue putyina tunkhia?
Omokonda yatyi tunkhila?
Okunoñgonoka otyili konthele yononkhia tyitulisa omutima mokonda yatyi?
OVANTHU vehole okulinga omapulo oo, tunde kohale. Omapulo oo, akolela unene. Kese munthu kombanda yo ohi wesukisa okunoñgonoka omakumbululo omapulo oo.
2 Mokapitulu katano, tuelilongesa oñgeni otyilikutila tya Jesus Kristu tyaikula ondyila yomuenyo wahapu. Tupu, Tuelilongesa okuti kamakukakala vali ononkhia.’ (Revelação [Apocalipse] 21:4) Mahi, putyina nkhele omuvo oo wehenehikepo, atuho tunkhia. Ohamba Salomau wati: ‘Ovanthu vokuna omuenyo vetyii okuti mavankhi.’ (Eclesiastes 9:5) Onthue tuovola okulinga atyiho opo tukale nomuenyo omanima omanyingi. Mahi, nkhele tulipula okuti oityi matyipiti no onthue putyina tuamankhi.
3 Putyina umue mombunga ine omunthu tuhole amankhi, tusala nokulila. Iya pamwe tulipula okuti: ‘Oityi tyapita nae? Okuti ukahi nokumona ononkhumbi? Okuti utueete? Tupondola okumukuatesako? Okuti onthiki imue matukelimona vali nae?’ Onongeleya mbo mouye mbuava omakumbululo elikalaila komapulo oo. Onongeleya mbumue mbulongesa okuti inkha omunthu alinga ovipuka oviwa, tyina ankhia wenda keulu. Mahi, inkha alinga ovivi, wenda mo pulukatoliu ine omo ifelunu yotupia. Onongeleya ononkhuavo mbulongesa okuti, pononkhia ovanthu vaya kouye wopamphepo opo vekelivase novakuaukulu vavo. Nkhele onongeleya mbumue mbulongesa okuti vokuankhia vaya komphangu imwe opo vakakoyeswe, iya konyima avakatyitwa vali molutu olukuavo.
4 Omalongeso oo aeho onongeleya, ena olusoke lwike vala, luokuti molutu luetu muna otyipuka tyihupa putyina omunthu ankhia. Onongeleya ombo, tunde kohale mbulongesa okuti tyina omunthu amankhi, nkhele utyivila okutala, no kutehelela nokusoka. Mahi, okuti otyo otyili umwe? Okutala, nokutehelela nomalusoke etu viundapeswa nowongo. Iya pononkhia, owongo wetu kauundapa vali. Omalusoke etu nonondunge mbetu, vitupu ounongo wokuundapa tyihena owongo.
OITYI TYILI TYIPITA PONONKHIA?
5 Etyi tyipita pononkhia ku Jeova Wokuatunga owongo heelemako. Jeova wii otyili konthele yononkhia. Mondaka yae Ombimbiliya, Oe uhangununa onkhalelo ya vana vokuankhia. Ombimbiliya ilongesa okuti: Tyina omunthu ankhia, wanyima, keko vali. Ononkhia, okuhena omuenyo. Omunthu wankhia ketyivili vali okutala, katehelela, tupu kasoko vali. Molutu luomunthu mutupu natyike tyihupa nomuenyo putyina ankhia. Tutupu ohande ine ospilitu yahankhi.*
6 Etyi Salomau amana okupopia okuti ovanthu vokuna omuenyo vetyii okuti mavankhi, iya ahoneka okuti: “Mahi, vokuankhia kavei vali natyike.” Wayandyulula nawa otyili otyo, okuti vokuankhia vetupu vali oluembia ine oundyale. Mokonda ‘melangalo mutupu ovilinga, nomalusoke, nenoñgonoko, nonondunge’. (Eclesiastes 9:5, 6, 10) Tupu, Salmo 146:4 ipopia okuti tyina omunthu ankhia, omalusoke ae anyima’. Onthue tunkhia, iya petupu natyike tyitunda molutu luetu atyikakala nomuenyo komphangu imue vali. Omuenyo tuna, welifua nomutemo wokandiyelo. Putyina okandiyelo kanyima, omutemo watyo kawende nakumue, unyima.
OITYI JESUS APOPIA KONTHELE YONONKHIA
7 Jesus wapopia konthele yonkhalelo ya vana vokuankhia. Onthiki imue weiva okuti Lasalu epanga liae, wankhia. Iya Jesus apopila ovalongwa vae okuti: ‘Epanga lietu Lasalu wakapululukuapo.’ Ovalongwa ankho vasoka okuti Lasalu uvela pahe ulele okupululukwapo vala opo akale nawa. Mahi, ankho otyo hatyoko Jesus ekahi nokupopia. Jesus evepopila okuti: ‘Lasalu wankhia.’ (João 11:11-14) Tala okuti Jesus waeleka ononkhia notumphoki. Lasalu ankho kaile keulu ine o moifelunu yotupia. Kelivasile no noandyu ine o novakuaukulu vae. Lasalu ankho kekahi nokutyitwa vali opo akale omunthu omukuavo. Anthi, Lasalu ankho ukahi nokupululukwapo mononkhia, ngatyina omunthu ekahi kotumphoki otunene tuhena onondyoi. Tupu, onoversikulu mbumue mbo Mbimbiliya, mbueleka ononkhia notumphoki. Ngo ngeleka, etyi Estevau aipawa nomamanya, Ombimbiliya yati, ‘iya alala mononkhia’. (Atos 7:60) Tupu, apostolu Paulu wahoneka konthele yovanthu vamue kononthiki mbae okuti, ‘velele mononkhia’.—1 Coríntios 15:6.
8 Okuti Huku ankho uhanda ovanthu vankhie? Au! Jeova watunga ovanthu opo vakale apeho nomuenyo kombanda yo ohi. Ngetyi tuelilongesale konyima momukanda uno, Huku wapakele omulume wotete nomukai wotete, momphangu ongwa yombembwa. Iya eveavela ekongoko liafuapo. Jeova ankho wevehandelele vala omuenyo omuwa. Okuti kuna he ine oina wokuna oluembia, uhanda ovana vae vamone ononkhumbi mbokukulupa iya avankhi? Au, kutupu nawike. Iya Jeova una oluembia no vana vae. Uhanda vakale nombembwa yahapu. Ombimbiliya ipopia konthele yovanthu okuti: ‘Jeova wapaka momutima wavo ehando liokukala nomuenyo wahapu.’ (Eclesiastes 3:11) Huku wetutunga nehando liokukala nomuenyo apeho tyahankhi. Iya Oe waikula ondyila opo afuisepo ehando olio.
OMOKONDA YATYI OVANTHU VANKHILA
9 Omokonda yatyi ovanthu vankhila? Opo tuvase ekumbululo liepulo olio, tutalei etyi tyapita pano pohi, puetyi ankho kuna vala omulume wike nomukai wike. Ombimbiliya yati: Jeova wamenesa pohi omiti omiwa viima ovinyango pala okulia. (Gênesis 2:9) Mahi, ankho muna omuti umwe wailikua. Jeova wapopila Andau okuti: ‘Komiti aviho vio motyikunino upondola okulia ngetyi uhanda. Mahi, komuti wokunoñgonoka otyiwa notyivi, wahalieko. Mokonda onthiki uliako, monkhi.’ (Gênesis 2:16, 17) Otyitumino otyo, ankho katyipuiya okutyitavela. Mokonda motyikunino ankho muna omiti ominyingi Andau na Eva ankho vapondola okulia. Otyitumino otyo, ankho tyivepa omuvo wokupandula Huku, una weveavela ovipuka aviho nomuenyo wafuapo. Inkha vetavelele, ñgeno valekesa okuti vena onthilo noutumini wa Tate yavo keulu. Tupu, ñgeno valekesa okuti vahanda okuhongolelwa na Huku.
10 Mahi, omulume wotete nomukai wotete, vaholovona okuhetavela ku Jeova. Satanasi waundapesa onyoka, apulu Eva okuti: ‘Otyili otyo Huku emupopila okuti muhaliei komiti aviho vikahi motyikunino?’ Iya Eva akumbulula okuti: “Ovinyango viomiti vio motyikunino tupondola okulia. Mahi, otyinyango tyomuti ukahi pokati kotyikunino Huku wati, ‘Muahalieiko, tupu muahakuateiko, opo muhankhie’ ”.—Gênesis 3:1-3.
11 Satanasi wapopila omukai ati, ‘Kamamunkhi tyotyili.’ Huku utyii okuti onthiki muliako omaiho enyi maikuka, iya amukala nga Huku, amunoñgonoka otyiwa notyivi. (Gênesis 3:4, 5) Satanasi wahandele Eva etavele okuti okulia otyinyango otyo tyailikwa, matyimuetela onkhalelo ongwa vali. Ngotyo, Satanasi walekesa okuti Eva ankho upondola okuholovona oe muene etyi tyaviuka netyi tyapenga. Upondola okulinga etyi oe muene ahanda. Tupu, Satanasi walekesa okuti etyi Jeova ati inkha valia otyinyango otyo mavankhi, kapopile otyili. Iya Eva etavela ku Satanasi. Moluotyo, watokolako otyinyango tyike ali. Iya etyi omulume wae eya, emupe, tupu nae ali. Valingila tyawina. Mokonda ankho vetyii nawa okuti vekahi nokulinga tyina Huku evetolela okuti muhetyilingei. Iya mokualia otyinyango otyo, vaanya tyawina otyitumino tyimue tyapepuka nokuaviuka. Valekesa okuti vetupu onthilo na Tate yavo keulu, novitumino viae. Iya mokonda kavakalele nonthilo no Mupakeko wavo, valinga onkhali onene yahaevelwa.
12 Nkhele soka: Ñgeno una omona wove watekula nawa-nawa. Mahi pahe kekutavela. Okulekesa okuti utupu onthilo nohole noove. Mokala ñgeni? Ñgeno tyekuihama unene komutima. Jeova nae tyemuihama unene komutima, etyi Andau na Eva vaholovona okukala onondyale mbae.
13 Jeova ankho utupu vali ehunga liokuyeka Andau na Eva vakale nomuenyo wahapu. Mokonda valinga tyina eveilikile. Moluotyo, Andau na Eva vankhia. Kavaile kouye wo keulu. Otyo, tutyii mokonda yonondaka Jeova apopila Andau na Eva pokuvekoyesa. Huku wati: Mokondoka keheke, tyetyi keheke oko wapolua. Mokonda ove uheke iya keheke oko mokondoka.’ (Gênesis 3:19) Huku watungile Andau nonthata. (Gênesis 2:7) Puetyi nkhele Andau ehenetungwe ankho kouye keko. Iya etyi Jeova ati Andau makondoka keheke, walekesa okuti Andau kamakala vali kouye. Makala tyihena omuenyo, ngeheke oku apolelwe.
14 Andau na Eva hono ñgeno vena omuenyo. Mahi pahe vankhia. Mokonda kavetavelele ku Huku, valinga onkhali. Iya hono nonthue tunkhia. Mokonda Andau watambulisa ovana vae onkhali yae nononkhia. (Romanos 5:12) Onkhali ikahi ngouvela umue omuvi ovanthu aveho vapiñgana. Iya ononkhia ehingano liaetwa nonkhali. Ononkhia ondyale, hepangako. (1 Coríntios 15:26) Mahi, onthue tupondola okupandula unene Jeova, wetuavela otyilikutila tyeyovo opo tuyovoke kondyale oyo ononkhia!
OTYIWA OKUNOÑGONOKA OTYILI KONTHELE YONONKHIA
15 Etyi Ombimbiliya ilongesa konthele ya vana vokuankhia, tyitulisa omutima. Ngetyi tuelilongesale, vokuankhia vetupu vali onongembia. Katusukisa okukala nowoma navo. Mokonda kavapondola okutulinga omapita. Onthue katupondola okuvekuatesako. Iya navo kavapondola okutukuatesako. Katupondola okupopia navo. Iya navo kavapondola okupopia no onthue. Mahi, ononkhalamutue ononyingi mbonongeleya, vapopia okuti vapondola okukuatesako vokuankhia. Iya ovanthu vetavela kononkhalamutue mbatyo ombo, nokuvefeta onombongo. Anthi, okunoñgonoka otyili konthele yononkhia tyituamena opo tuhayondyue novanthu vatyo ovo vokulongesa ounkhembi.
16 Okuti ongeleya yove itavela etyi Ombimbiliya ilongesa konthele ya vana vokuankhia? Onongeleya ononyingi kambutavela. Omokonda yatyi? Omokonda Satanasi ukahi nokuhongiliya omalongeso avo. Onongeleya ononyingi, mbulongesa okuti ovanthu kavankhi tyotyili. Putyina olutu luavo lunkhia, vakatualako okukala nomuenyo komphangu imue yahamoneka keulu. Satanasi uundapesa omatutu oo nomakuavo vali, opo ayapule ovanthu ku Jeova Huku. Ñgeni ngotyo?
17 Ngetyi tuelilongesale, onongeleya mbumue mbulongesa okuti omunthu una ulinga ovivi, putyina ankhia makayumbwa moifelunu yotupia akamona ononkhumbi apeho. Mokonda yelongeso olio, ovanthu kavahumbu Huku. Jeova o Huku yoluembia. Kapondola okumonesa ovanthu ononkhumbi ngoombo. (1 João 4:8) Inkha omunthu umue una omona wehetavela, iya pahe apake omaoko omona oo motupia, ove mokala ñgeni? Okuti ove mohumbu omunthu ngoo uyoka omona wae? Ñgeno wakala nehando liokunoñgonoka omunthu watyo oo? Au! Ove ñgeno wasoka okuti omunthu oo, omukalavi unene. Tyotyili Satanasi uhanda tutavele okuti Jeova umonesa ovanthu ononkhumbi mbahapu moifelunu yotupia!
18 Tupu, Satanasi uundapesa onongeleya mbumue, pala okulongesa okuti tyina ovanthu vankhia, vakakala nomuenyo keulu. Moluotyo, vokuna omuenyo vena onthilo nehumbilo enene navo. Elongeso olio, lilekesa okuti ovanthu vokuankhia vapondola okukala omapanga okuna ononkhono ononene, ine onondyale mbuetesa unene owoma. Iya ovanthu ovanyingi vetavela kounkhembi watyo oo. Moluotyo, vena owoma na vana vokuankhia, tupu vevefenda. Mahi, Ombimbiliya ilongesa okuti vokuankhia velele. Tupu ilongesa okuti tuna okufenda vala Jeova Huku yotyotyili, Omupakeko wetu Utuavela atyiho.—Revelação [Apocalipse] 4:11.
19 Okunoñgonoka otyili konthele ya vana vokuankhia, matyikuamena opo wahayondyue nounkhembi wonongeleya. Tupu, matyikukuatesako okunoñgonoka omalongeso omakuavo Ombimbiliya. Ngo ngeleka, tuanoñgonoka okuti ovanthu vokuankhia kavaile kouye omukuavo wahamoneka. Moluotyo, omulao womuenyo wahapu mouye omupe pano pohi, una esilivilo liotyotyili.
20 Kohale, Jobe omulume umwe omuviuki walingile epulo eli: ‘Inkha omunthu ankhia, okuti upondola okukala vali nomuenyo?’ (Jó 14:14) Omunthu wokualangalapo mononkhia wehena omuenyo, okuti upondola okukondolwa komuenyo? Etyi Ombimbiliya ilongesa konthele yotyo, tyitulisa unene omutima, ngetyi okapitulu makalandulako makakalekesa.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Vokuankhia kavapondola vali okutala, nokutehelela, nokusoka.—Eclesiastes 9:5.
- Vokuankhia vekahi nokupululukuapo. Kavekahi nokumona ononkhumbi.—João 11:11.
- Onthue tunkhia mokonda tuapiñgana onkhali ku Andau.—Romanos 5:12.
* Opo unoñgonoke vali nawa etyi tyihangununa ‘ohande’ ‘nospilitu’, mbambavo tala o Apendise.
Omapuko Elongeso
1-3. Omapulo patyi ovanthu vehole okulinga konthele yononkhia? Iya onongeleya mbuava omakumbululo patyi?
4. Olusoke patyi onongeleya ononyingi mbuna konthele yononkhia?
5, 6. Oityi Ombimbiliya ilongesa konthele ya vana vokuankhia?
7. Jesus walekesa okuti ononkhia mbelifwa natyi?
8. Oñgeni onthue tuanoñgonoka okuti Huku ankho kahandele ovanthu vankhie?
9. Oityi Jeova ailikile Andau? Omokonda yatyi otyitumino otyo ankho katyipuiya okutyitavela?
10, 11. (a) Oñgeni omulume wotete nomukai wotete vaanya okutavela ku Huku? (b) Onkhali ya Andau na Eva onene unene mokonda yatyi?
12. Oityi tyitukuatesako okunoñgonoka oñgeni Jeova tyemukalesa, etyi Andau na Eva valinga onkhali?
13. Jeova wati tyina Andau amankhi maende napi? Iya otyo tyilekesa tyi?
14. Omokonda yatyi onthue tunkhila?
15. Omokonda yatyi okunoñgonoka otyili konthele yononkhia, tyitulisa omutima?
16. Olie ukahi nokuhongiliya omalongeso onongeleya mbomatutu? Iya oñgeni etyilinga?
17. Omokonda yatyi elongeso lio ifelunu yotupia kalietela Jeova ehumbilo?
18. Okufenda vokuankhia tyelikuata kumue nounkhembi patyi wonongeleya?
19. Okunoñgonoka otyili konthele ya vana vankhia, tyitukuatesako okunoñgonoka elongeso patyi lio Mbimbiliya?
20. Epulo patyi malikakumbululwa mokapitulu makalandulako?


text:
ETUKULWA 14
Omolwashike tu na okukala hatu dimine po vamwe?
MBELA owa ningilwa ngoo nale oshinima shii kuumwe? — Mbela okwa li e ku yahameka ile a ungaunga nai naave? — Mbela naave ou na okuungaunga nai naye? —
Ovanhu vahapu ngeenge va yahamekwa kuumwe ohava kendabala okushunifila omunhu oo owii. Ndele Jesus okwe tu honga kutya otu na okukala hatu dimine po ovo ve tu ningila oinima ii. (Mateus 6:12) Ndele mbela ongahelipi ngeenge omunhu wonhumba oha ungaunga nai nafye luhapu? Mbela otu na oku mu dimina po lungapi? —
Petrus okwa li a hala okushiiva kutya otu na okudimina po vamwe lungapi ngeenge ve tu ninga nai. Onghee hano, efiku limwe okwa li a pula Jesus a ti: ‘Mbela ondi na oku mu dimina po lwoikando iheyali?’ Inashi wana ashike okudimina po vamwe lwoikando iheyali. Jesus okwa li a nyamukula Petrus a ti kutya ngeenge omunhu wonhumba okwe ku ningila owii luhapu ‘ou na oku mu dimina po lwo-77.’
Okudimina po vamwe lwo-77 oikando ihapu neenghono! Itatu dulu nokuli okudimbuluka kutya omunhu wonhumba okwe tu ningila owii u fike peni. Jesus ote tu hongo kutya: Katu na okudimbuluka owii oo vamwe tashi dulika ve tu ningile. Ngeenge umwe okwe tu pula tu mu dimine po, otu na oku mu dimina po.
Jesus okwa li a hala okuhonga ovahongwa vaye kutya osha fimana neenghono okukala hatu dimine po vamwe. Onghee hano, konima eshi a li a nyamukula epulo laPetrus, okwa li a hokololela ovahongwa vaye ehokololo. Owa hala mbela okuuda ehokololo olo? —
Opa li ohamba imwe oyo ya li hai longo ouwa noya li i na onghenda. Ngeenge ovapiya vayo va li va pumbwa ekwafo, ohamba oyo oya li nokuli hai va pe eendjo doimaliwa. Ndele efiku limwe, ohamba oya li ya hala ovapiya vayo ovo va li ve na oikolo yayo yoimaliwa ve i fute. Ohamba oya li ya etelwa omupiya wayo umwe oo a li e na oikolo yayo oimaliwa omamiliyona 60, oyo oya li oimaliwa ihapu neenghono.
Ndele omupiya oo okwa li a longifa po oimaliwa aishe yohamba, noka li ta dulu okushunifa oikolo yohamba. Onghee hano, ohamba oya li ya popya kutya omupiya oo na landifwe po. Ohamba oya li yo ya tya kutya omukulukadi womupiya oo, nounona vaye nava landifwe po nosho yo keshe osho a li e na. Opo nee oimaliwa oyo kwa li tai ka dja mokulandifwa po kwavo nosho yo kwoiniwe yaye, okwa li tai ka futila po oimaliwa yohamba. Mbela oto diladila kutya omupiya oo okwa li e udite ngahelipi? —
Omupiya oo okwa li a twa eengolo koshipala shohamba, ndele ta indile ohamba a ti: ‘Kwafele nge u pe nge efimbo la wana opo ndi dule okwaalula oikolo yoye.’ Ngeno oove wa li ohamba oyo, mbela ngeno owa ningila shike omupiya oo? — Ohamba oya li i uditile onghenda omupiya wayo. Onghee hano, oya li ye mu dimina po. Oya li ye mu lombwela kutya ke na okwaalula nandenande oikolo yayo. Ka li nokuli e na okuyandja nandenande oimwe yomoimaliwa oyo. Osho kasha li tuu sha hafifa omupiya oo!
Ndele mbela omupiya oo okwa ka ninga po shike? Eshi a ya pondje okwa ka shakena po nomupiya mukwao umwe oo a li ashike e na oikolo yaye efele limwe. Omupiya oo a li a filwa onghenda kohamba okwa li a kwata omupiya mukwao pofingo, ndele te mu pondo ta ti: ‘Futa efele lange olo u na!’ Diladila ashike komunhu oo opo a li a diminwa po shihapu kohamba, ndele ota ningi mukwao ngaho!
Omupiya oo a li a lya oikolo yefele limwe komupiya mukwao okwa li ohepele. Ka li ta dulu okufuta oikolo yomupiya mukwao pefimbo opo tuu opo. Onghee hano, okwa li a twa eengolo koshipala shomupiya mukwao ndele te mu indile ta ti: ‘Pe nge efimbo la wana, opo ndi dule okufuta oikolo yoye.’ Mbela omupiya oo okwa li ngoo e na okupa omupiya mukwao efimbo la wana opo a dule okufuta oikolo yaye? — Ngeno okwa li oove, mbela ngeno owa ninga po shike?
Omupiya oo ka li a fila onghenda omupiya mukwao, ngaashi ye a li a filwa onghenda kohamba. Okwa li a hala a pewe oimaliwa yaye pefimbo opo. Ndele molwaashi omupiya mukwao ka li ta dulu okufuta oikolo yaye, okwa li e mu tulifa modolongo. Ovapiya vakwao ova li va mona ashishe osho omupiya oo a li a ningila omupiya mukwao nokava li ve shi hokwa. Ovapiya ovo ova li va etela onghenda omupiya oo a li a tulwa modolongo, onghee hano, ova li va ka lombwela ohamba osho sha li sha ningwa po.
Ohamba nayo kaya li ya hokwa osho omupiya oo a li a ningila omupiya mukwao. Ohamba oya li ya handukila neenghono omupiya oo a li ina dimina po omupiya mukwao. Ohamba oya li ya ufana omupiya oo ndele tai ti: ‘Omupiya ove mwii, inandi ku dimina po mbela omolwoikolo yange oyo u na? Mbela naave kwa li ngeno u na okudimina po omupiya mukweni?’
Omupiya oo a li ina dimina po omupiya mukwao okwa li e na okulihonga oshilihongomwa kohamba oyo ya li hai longo ouwa. Ndele hasho a li a ninga. Onghee hano, ohamba oya li ya tulifa omupiya oo modolongo nokwa li ashike ta ka dja mo ngeenge okwa futu omamiliyona 60 ohamba. Omupiya oo ka li ta dulu okufuta oikolo yohamba, molwaashi okwa li modolongo noka li e na apa ta dulu okuhanga oimaliwa. Onghee hano, okwa li ta ka kala modolongo fiyo a fya.
Eshi Jesus a xulifa ehokololo olo, okwa li a lombwela ovashikuli vaye a ti: “Osho yo Tate meulu te mu ningile, ngenge itamu dimine po okomitima deni keshe tuu omumwaina.” — Mateus 18:21-35.
Atusheni otu na oikolo ihapu yaKalunga. Kalunga oye e tu pa omwenyo. Onghee hano, oikolo yaKalunga oyo tu na oihapu i dule oikolo yetu oyo vamwe ve na. Oikolo yetu oyo ovanhu ve na otai yelekwa nefele limwe olo omupiya umwe a li a lya kumukwao. Ndele oikolo yaKalunga oyo tu na omolwoinima ii oyo hatu ningi otai yelekwa nomamiliyona 60 oo omupiya umwe oo a li a lya oikolo kohamba.
Kalunga ohe tu file onghenda, nohe tu dimine po nonande ohatu ningi oinima ya puka. Ihe tu handukile ndele te tu dipaa. Ndele otwa pumbwa okudimbuluka oshilihongomwa tashi landula: Kalunga ohe tu dimine po ashike ngeenge hatu dimine ovo ve tu ningila owii. Oshilihongomwa osho osha fimana, hasho mbela? —
Onghee hano, ngeenge umwe okwa kala ina ungaunga nawa naave ndele te ku pe ombili, mbela oto ka ninga po shike? Mbela oto ke mu dimina po ngoo? — Ongahelipi ngeenge oha ungaunga nai naave lwoikando ihapu? Mbela oto ke mu dimina po ngoo natango? —
Natu tye nee ngeno ohatu pula umwe e tu dimine po, itatu ka kala mbela twa hala omunhu oo e tu dimine po? — Onghee hano, nafye otu na oku mu ningila sha faafana. Katu na ashike okupopya kutya otwe mu dimina po, ndele otu na yo oku mu dimina po shili tashi di komutima. Ngeenge hatu ningi ngaho, ohatu ulike kutya otwa hala shili okukala ovashikuli vOmuhongi Munene.
Opo tu ude ko nghee sha fimana okukala hatu dimine po vamwe, natu leshe yo Omayeletumbulo 19:11; Mateus 6:14, 15 nosho yo Lukas 17:3, 4.


text:
OCIPAMA CEPANDUVALI
Kuli Elavoko Liokuti Ava va fa va ka Pinduiwa
Tua kũlĩha ndati okuti elavoko liepinduko lika tẽlisiwa muẽle?
Yehova o liyeva ndati kueci catiamẽla koku pindula ava va fa?
Velie vaka pinduiwa?
1-3. Unyali upi okasi oku tu lambalala? Kuenda momo lie oku konomuisa eci Embimbiliya lilongisa ci tu lembelekela?
SOKOLOLA okuti o kasi oku tila unyali umue wa tema calua. Eye wa pama kuenda o lupuka vali okuti ove ci sule. Ove wa kũlĩha okuti eye ka kuete ohenda. Momo wa ponda ale vamue akamba vove. Ove o likolisilako oku u tila. Pole, lopo o limbuka okuti okukuãi. Kuenje ku kuata vali elavoko lalimue lioku puluka. Pole, vocipikipiki, o limbuka okuti kueya umue upopeli. Upopeli waco wa pama vali okuti unyali wove o sule. Kuenje o likuminya oku ku kuatisa. Eci hẽ nda ka ca ku tulumuile utima?
2 Eci ca lomboluiwa ndeti, oco muẽle ci kasi oku pita letu. Vosi yetu tu kasi oku lambalaliwa lunyali umue wa tema calua. Ndomo tua lilongisa ale vocipama ca pita, Embimbiliya li tukula kufa hati, unyali. Lomue pokati ketu o tẽla oku tila unyali waco ale oku yaka laye. Valua pokati ketu tua mola ale ndomo unyali waco ambata omuenyo womanu tua solele calua. Pole, unene wa Yehova wa velapo vali okuti wa kufa u sule. Yehova eye upopeli wetu. Eye wa lekisa ale okuti o tẽla oku yula unyali waco. Kuenda wa likuminya oku nyõla unyali waco, okuti, lalimue eteke aka kalako vali. Embimbiliya li popia hati: “Unyali o sulako oku imuha kufa.” (1 Va Korindo 15:26) Eli esapulo limue liwa.
3 Tu sokololi handi ndomo tu liyeva eci kufa a veta umue ngandietu. Oku ci linga, cika tu kuatisa oku kuata elomboloko liocina cimue cika tu lembeleka. Yehova wa likuminya okuti ava va fa vaka kala vali lomuenyo. (Isaya 26:19) Eci ci lomboloka okuti vaka pinduiwa.
CECI UMUE NGANDIETU A FA
4. (a) Evalo lioku fisa Yesu a yeva li tu longisa nye catiamẽla ku Yehova? (b) Yesu wa kala ekamba lielie?
4 Anga hẽ wa fisile ale umue ngandiove? Evalo, upongo, kuenda ulika ka vi tendiwa! Kapuluvi aco tu sukila oku lupukila Vondaka ya Suku oco tu sange elembeleko. (Tanga 2 Va Korindo 1:3, 4.) Embimbiliya li tu kuatisa oku limbuka ndomo Yehova la Yesu va liyeva eci umue a fa. Yesu eci a kala palo posi, wa setukula ciwa Isiaye. Eye wa yevailevo evalo lioku fisa. (Yoano 14:9) Yesu eci a endaile ko Yerusalãi, wa solaile calua oku enda ko Betania oku ka pasuisa Lasaru la vamanjaye Maria la Marta. Ovo va kala akamba vocili. Embimbiliya li popia hati: “Yesu wa so[lele] Marta la manjaye kuenda Lasaru.” (Yoano 11:5) Ndomo tua ci lilongisa ale vocipama ca pita, noke Lasaru weya oku fa.
5, 6. (a) Yesu wa liyeva ndati eci a lisanga lepata lia Lasaru lia kala loku lila? (b) Oku lila kua Yesu ku tu ĩha elembeleko lie?
5 Yesu wa liyeva ndati eci kamba liaye a fa? Ulandu waco u tu sapuila okuti Yesu wa ka li sangele lavakuepata lia Lasaru kuenda akamba vavo va kala loku lila olofa viaye. Eci Yesu a va mola, wa va kuatela ohenda. Kuenje “wa tokotelua.” Ulandu waco wamisako hati: “Yesu wa lila.” (Yoano 11:33, 35) Anga hẽ oku lila kua Yesu kua lekisa okuti eye ka kuatele elavoko? Sio. Yesu wa kũlĩhĩle okuti oka linga ocikomo. (Yoano 11:3, 4) Pole, lopo wa yeva evalo lioku fisa.
6Oku lila kua Yesu ku tu lembeleka. Momo ku lekisa okuti, Yesu la Isiaye Yehova, ka va sanjukila olofa. Pole, Yehova o tẽla oku yula unyali waco. Tu konomuisi unene Suku a eca ku Yesu.
“A LASARU, TUNDAMO”
7, 8. Momo lie omanu ka va kuatelele vali elavoko lalimue ku Lasaru? Pole nye Yesu a linga?
7 Lasaru vo langekele veleva. Kuenje Yesu wa pinga okuti ewe lia kapiwile kuvelo waco liupiwako. Marta wa popia hati, cilo wa futa ale momo tunde eci a fa pa pita ale oloneke vikuãla. (Yoano 11:39) Oku ci tiamisila kovisimĩlo viomanu, ka kua kaile vali elavoko lalimue.
8 Ewe liopiwako. Kuenje Yesu wa vilikiya lolukandi hati: “A Lasaru, tundamo.” Noke omunu “wa file wa tundamo.” (Yoano 11:43, 44.) O tẽla oku sokolola esanju omanu va kalapo va yeva? Ci kale vamanjaye, ci kale vakuepata liaye, ci kale akamba, lava va lisunguile laye, vosi va kũlĩhĩle okuti Lasaru wa fa muẽle. Pole, va limbuka okuti Lasaru wa kala vali pokati kavo. Ovo va komõha calua! Kuenda va yolela Lasaru. Eci ca lekisa okuti kufa o tẽliwa oku u yula.
9, 10. (a) Yesu wa lekisa okuti helie wo wĩha unene woku pindula Lasaru? (b) Nye tu lilongisila kovolandu a sangiwa Vembimbiliya atiamẽla kepinduko?
9 Ocikomo eci, Yesu ka ci lingile longusu yaye muẽle. Vohutililo a linga eci handi ka vilikiyile Lasaru, eye wa lekisa okuti Yehova eye wa eca unene woku u pindula. (Tanga Yoano 11:41, 42.) Eyi hayoko onjanja yatete Yehova a eca unene woku pindula. Epinduko lia Lasaru olio liecea pokati kapinduko a lingiwa la Yesu a sonehiwa Vembimbiliya. * Oku tanga ovolandu aco ci lembeleka calua. Ovolandu aco a tu longisa okuti Suku ka kuete ocame. Momo, wa pindula amalẽhe lakulu kuenda alume lakãi. Wa pindulavo va Isareli la vana ka va kaile va Isareli. Hesanjukuolio omanu va yeva omo liepinduko lia vangandiavo! Eci Yesu a pindula kafeko umue, olonjali viaye via ‘saluka ca lua.’ (Marko 5:42) Yehova wa va ĩha esanju limue okuti lalimue eteke lia va limbile.
10 Ocili okuti vana Yesu a pinduile veya oku fa vali. Eci ci lomboloka hẽ okuti apinduko aco ka a kuatele esilivilo? Ocili okuti a kuata. Ovolandu aco a tu ĩha elavoko liasuapo.
OKU LILONGISILA KOVOLANDU EPINDUKO
11. Ulandu wepinduko lia Lasaru u lekisa ndati uvangi weci ca sonehiwa kelivulu Liukundi 9:5?
11 Embimbiliya li longisa okuti ava va fa “lacimue va kũlĩha.” (Ukundi 9:5) Ovo ka va kasi lomuenyo kuenda ka va kũlĩhile cimue. Epinduko lia Lasaru li lekisa uvangi waco. Eci Lasaru a pinduka ka sapuilile vangandiaye okuti wa endele kilu. Kuenda ka va sapuililevo okuti wa endele vifelu oku ka talisiwa ohali. Embimbiliya ka li tu sapuila lacimue ca soka ndeci okuti oco ca pita la Lasaru. Voloneke vikuãla eye a file, ‘lacimue a kũlĩhĩle.’ Lasaru wa pekelele otulo tuoku fa.
12. Nye tu kolelela okuti Lasaru wa pinduiwa muẽle?
12 Ulandu wepinduko lia Lasaru u tu longisavo okuti ava va fa, vaka pinduiwa muẽle. Huhembiko. Eci Yesu a pindula Lasaru omanu valua va kalapo. Ndaño muẽle asongui vetavo vana va suvukile Yesu, ka va tẽlele oku patãla ocikomo caco. Toke muẽle va popia hati: ‘Tu linga nye? Momo omunu u [Yesu] o kasi oku linga ovilimbu via lua.’ (Yoano 11:47) Kua kala valua va endele oku ka tala Lasaru wa pinduka. Kuenje valua pokati kavo va kolela Yesu. Ovo va limbuka okuti epinduko lia Lasaru lia kala uvangi wokuti Yesu wa tumiwa la Suku. Uvangi waco wa muiwa lomanu vosi. Kuenje asongui vamue va Yudea va yonguile oku ponda Yesu kuenda Lasaru.
13. Uvangi upi tu kuete u lekisa okuti Yehova o tẽla muẽle oku pindula ava va fa?
13 Anga hẽ ca sunguluka oku sima okuti ka kuka kala epinduko? Sio, ka ca sungulukile. Momo Yesu wa longisa okuti, kuka kala eteke limue okuti “vosi va kasi vayambo” vaka pinduiwa. (Yoano 5:28) Yehova eye Ululiki womuenyo. Anga hẽ eye ka kuete unene woku lulika vali omunu wa fa? Ocili okuti okuete. Yehova eye wa kũlĩha ava va kasi vovisimĩlo viaye. Anga hẽ eye o tẽla oku ivaluka vangandietu va fa? Ocili okuti o ci tẽla. Momo kilu kuli olombungululu vialua, pole Suku viosi o vi tukula olonduko viavio! (Isaya 40:26) Omo liaco, Yehova Suku o tẽla oku ivaluka cosi catiamẽla ku vangandietu va fa. Kuenje oka va nena vali komuenyo.
14, 15. Ndomo Yovi a ci popia, Yehova o liyeva ndati oku pindula ava va fa?
14 Oco hẽ, Yehova o liyeva ndati poku pindula ava va fa? Embimbiliya li longisa okuti Eye o yongola muẽle oku pindula ava va fa. Ukuekolelo Yovi onjanja yimue wa pulile hati: “Omunu nda o fa o kala vali lomuenyo?” Yovi wa yonguile oku vundisiwa vonjembo toke eci Suku o wivaluka. Eye wa popia hati: ‘Ove o mbilikiya, kuenje ame nambulula. Ove o kuatela upange wovaka ove ongeva.’
15 Sokolola ño handi! Yehova o yongola oku nena vali komuenyo vana va fa osimbu. Ka ci tu sanjuisa hẽ oku kũlĩha okuti Yehova o kuete onjongole yoku pindula ava va fa? Oco hẽ velie vaka pinduiwa? Kuenda vaka pinduiwila pi?
‘VOSI VA KASI VAYAMBO ONJIVALUKO VAKA PINDUIWA’
16. Ava va fa vaka pinduiwila vekalo lipi?
16 Ovolandu epinduko a sangiwa Vembimbiliya a tu sapuila calua catiamẽla kepinduko li laika oku iya. Omanu vana va pinduiwile kosimbu palo posi, va li sangele la vangandiavo. Kepinduko likeya kovaso, cika kalavo cimuamue. Pole, lika velapo vali. Ndomo tua lilongisa Vocipama 3 celivulu lilo, ocipango ca Suku ceci okuti oluali luosi lu posoka. Omo liaco, ava va fa, ka vaka pinduiwila voluali lueyuka uyaki, ungangala, lovovei. Ovo vaka kuata epuluvi lioku kala otembo ka yi pui kulo kilu lieve, lombembua kuenda esanju.
17. Velie vaka pinduiwa?
17 Velie vaka pinduiwa? Yesu wa popia hati, ‘vosi va kasi vayambo onjivaluko vaka yeva ondaka yaye, kuenje va tundamo.’ (Yoano 5:28, 29) Elivulu Liesituluilo 20:13, li popiavo hati: “Okalunga ka eca ava va fa va kalamo. Kufa la Njembo va eca ava va fa va kalamo.” ‘Onjembo’ yi lomboloka oku kua siata oku enda omanu vosi va fa. (Tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 212-213.) Ayambo osi aka kala upolokoso. Olohuluwa viomanu va kasimo, vaka pinduiwa. Upostolo Paulu wa popia hati: ‘Ñuete elavoko ku Suku hailio ovo va kuetevo, okuti kuka kala epinduko lia vakuesunga lava havakuesungako.’ (Ovilinga 24:15) Eci hẽ ci lomboloka nye?
18. Velie va kongeliwa pokati ka “vakuesunga” vaka pinduiwa?
18 Pokati ka “vakuesunga” vaka pinduiwa, pa ka kala vana tua siata oku tanga Vembimbiliya va kala komuenyo eci handi Yesu keyile palo posi. Ndeci Noha, Avirahama, Sarai, Mose, Ruti, Ester, kuenda vakuavo. Vamue pokati kalume lakãi vaco vakuekolelo, va tukuiwa kocipama 11 celivulu lia Va Heveru. Pole, pokati ka “vakuesunga” vaka pinduiwa, pa ka kalavo vana va fa okuti va vumba Yehova lekolelo koloneke vilo. Omo lielavoko liepinduko, etu ka tu kueta usumba lawumue woku fa.
Kuenda elavoko liaco li ku kuatisa konepa yipi?
19. Velie “havakuesungako”? Kuenda epuluvi lipi Yehova aka va ĩha?
19 Oco hẽ omanu vana okuti eci va fa, ka va vumbile Yehova omo okuti ka va kũlĩhĩle lacimue catiamẽla kokuaye, vaka pinduiwavo? Olohuluwa viomanu vana okuti “havakuesungako” ka vaka ivaliwa. Ovo vaka pinduiwavo. Kuenje vaka ĩhiwa otembo yoku lilongisa eci catiamẽla ku Suku yocili oco vo vumbe. Vokuenda kuohulukãi yanyamo, ava va fa vaka pinduiwa. Kuenje vaka kuata epuluvi lioku likongela ku vakuesunga oku vumba Yehova. Tu lavoka otembo yimue yiwa. Otembo yaco, yina Embimbiliya li tukula hati Eteke Liekanga. *
20. Ongehena nye? Kuenda helie endamo?
20 Eci ci lomboloka hẽ okuti omanu vosi va fa vaka pinduiwa? Sio, hacoko. Embimbiliya li tu sapuila okuti vamue va fa, va kasi Vongehena. (Luka 12:5) Ongehena ya kala ocitunu cimue va kapaile ovinene ko Yerusalãi yosimbu. Ovivimbi lovinene, omo via enda loku yokiwila. Ovivimbi via enda loku imbiwamo, vina va Yudea va sokisiwile okuti ka vi sesamẽla oku kendiwa. Omo liaco, Ongehena ocindekaise coku nyõliwa elisi. Wosi wa imbiwa Vongehena ka kuete vali elavoko liepinduko. Ndaño okuti Yesu oka linga onganji yava va kasi lomuenyo lava va fa, Yehova eye Onganji ya velapo. (Ovilinga 10:42) Eye kaka pindula vana va sokisiwa okuti olondingaĩvi ka vi pongoloka.
OKU PINDUIWILA KILU
21, 22. (a) Kuli epinduko lipi likuavo? (b) Helie tete wa tambula epinduko liomuenyo wespiritu?
21 Embimbiliya li tukulavo epinduko limue likuavo. Epinduko liaco lia vana va kuete elavoko lioku enda kilu. Umue o tukuiwa Vembimbiliya okuti eye wa pita vepinduko liaco, Yesu Kristu.
22 Eci Yesu a pondiwa, Yehova ka ecelelele okuti Omõlaye o kala veyambo otembo yalua. (Osamo 16:10; Ovilinga 13:34, 35) Suku wa pindula Yesu. Pole, ko pinduile letimba liositu. Upostolo Petulu wa popia hati, Kristu “wa pondiwa vetimba puãi wa kuata vali omuenyo vespiritu.” (1 Petulu 3:18) Eci ca kala ocikomo cimue cinene! Yesu weya oku kala vali lomuenyo vetimba liespiritu. (Tanga 1 Va Korindo 15:3-6.) Yesu eye tete wa tambula epinduko liaco pole, hayeko lika wa tambula epinduko liaco.
23, 24. Velie vatiamẽla ‘kokacunda’ kolomeme via Yesu? Kuenda va soka vañami?
23 Eci Yesu a kala loku lavoka oku tiukila kilu, wa sapuila olondonge viaye hati, “ngenda oku vu angiliyila ocitumalo.” (Yoano 14:2) Vana va kuete elavoko lioku enda kilu, Yesu wa va tukula hati, ‘okacunda.’ (Luka 12:32) Oco hẽ vañami vatiamẽla kocimunga eci citito Cakristão? Kelivulu Liesituluilo 14:1, tu sangako olondaka viupostolo Yoano wa popia hati: “Nda vanja vali kuenje nda mola Kameme o tãi Komunda Siono. Ci soka 144.000 viava va kuete onduko yaye londuko ya Isiaye via sonehiwa kovipolo viavo va tãi kumue laye.”
24 Akristão va soka 144.000, oku kongelamo ovapostolo va Yesu, va pinduiwila komuenyo wokilu. Oco hẽ otembo yipi ovo va pinduiwa? Upostolo Paulu wa sonehele hati, epinduko liaco lika lingiwa ketukuluko lia Kristu. (1 Va Korindo 15:23) Ndomo oka ci lilongisa Kocipama 9 celivulu lilo, tu kasi ale kotembo yaco. Omo liaco, vana vatiamẽla ko 144.000, eci va fa, haico va pinduiwila komuenyo wokilu. (1 Va Korindo 15:51-55) Pole, onepa yalua yomanu, yi kuete elavoko lioku pinduiwila palo posi, voluali luokaliye.
25. Nye tuka lilongisa vocipama cikuãimo?
25 Yehova oka yula unyali wetu kufa. Kuenje lalimue eteke kuka kala vali okufa. (Tanga Isaya 25:8.) Ove pamue o lipula okuti, ‘oco hẽ ava vaka pinduiwila kilu vaka lingako nye?’ Ovo vaka viala Vusoma wa Suku kilu. Pole, ondaka eyi tu ka yi lilongisa vocipama cikuãimo.
^ tini. 9 Ovolandu akuavo atiamẽla kepinduko a sangiwa kelivulu 1 Olosoma 17:17-24; 2 Olosoma 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Ovilinga 9:36-42 kuenda 20:7-12.
^ tini. 19 Oco o sange vali alomboluilo akuavo atiamẽla Keteke Liekanga, tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 213-215.


text:
OMALONGESO 4
Jesus Kristu Olie?
1. Oñgeni Omuenyo wa Jesus Wahimbika?
Tyelikalela na kese munthu wopahitu, Jesus wali oandyu keulu puetyi eheneye okutyitwa pano pohi. (João 8:23) Oe watetekela okutungwa na Huku, iya akuatesako Huku okulinga ovipuka aviho ovikuavo. Oe vala Jeova atunga aike muene, otyo aihanenwa okuti Omona “wongunga” wa Huku. (João 1:14) Jesus ankho omutumwa-ndaka wa Huku, otyo aihanenwa okuti “Ondaka.”
2. Omokonda yatyi Jesus eililile pano pohi?
Huku watumine Omona wae pano pohi, mokupola omuenyo wae keulu eupake meimo liomumphembela omu Judeu ankho utiwa o Maliya. Moluotyo, Jesus ankho utupu he pano pohi. (Lucas 1:30-35) Jesus weile pano pohi (1) opo alongese otyili konthele ya Huku, (2) opo etulekese oñgeni matulingi ehando lia Huku na tyina tutumbukilwa no nonkhumbi, iya (3) opo aave omuenyo wae uhena onkhali ‘ngofeto yeyovo.’
3. Omokonda yatyi tuesukisila ofeto yeyovo?
Ofeto yeyovo, ofeto yaawa pala okuyovola omunthu kononkhia. (Êxodos 21:29, 30) Ononkhia nokukulupa ankho havioko Huku ahandelele ovanthu. Oñgeni tuetyinoñgonoka? Huku wapopilile omulume wotete Andau, okuti inkha alinga etyi Ombimbiliya iihana okuti “onkhali,” mankhi. Ngotyo, inkha Andau kalingile onkhali, ñgeno kankhile. (Gênesis 2:16, 17; 5:5) Ngetyi Ombimbiliya ipopia, ononkhia “mbanyingila” mouye mokonda ya Andau. Moluotyo, Andau watambulisa ovana vae aveho onkhali no nonkhia yaeta. Onthue tuasukisa ofeto yeyovo opo tuyovoke mononkhia tuapiñgana ku Andau.—Tanga Romanos 5:12; 6:23.
Olie ankho una okuava ofeto yeyovo, opo tuyovoke mononkhia? Tyina onthue tunkhia, tufeta vala ononkhali mbetu muene. Nawike omunthu omukuankhali upondola okufeta ononkhali mbavakuavo.—Tanga Salmo 49:7-9.
4. Omokonda yatyi Jesus ankhililile?
Tyelikalela nonthue, Jesus wali omunthu uhena onkhali. Moluotyo, oe ankho kesukisa okunkhila ononkhali mbae, mokonda nalumwe alingile onkhali. Anthi, Jesus wankhila ononkhali mba vakuavo. Huku walekesa oluembia olunene ena novanthu, mokutuma Omona wae opo eye okunkhia mokonda yetu. Tupu Jesus walekesa ohole ena nonthue mokuetavela ku Tate yae, iya eya okuava omuenyo wae mokonda yononkhali mbetu.—Tanga João 3:16; Romanos 5:18, 19.
5. Oityi Jesus ekahi nokulinga pahetyino?
Etyi ali pano pohi, Jesus wavelulile ovavei, nokututilisa wokuankhia, nokuyovola ovanthu movitateka ovinene. Ngotyo, oe walekesa etyi makalinga komutwe pala ovanthu aveho vokutavela. (Mateus 15:30, 31; João 5:28) Etyi Jesus ankhia, Huku emupindulapo nomuenyo wo keulu. (1 Pedro 3:18) Iya Jesus akevelela kokulio kwa Huku alo Jeova emuavela ounene wokukala Ohamba pala okutumina kombanda yoohi aiho. (Hebreus 10:12, 13) Pahe Jesus Ohamba keulu, iya ovalanduli vae vekahi nokuivisa onondaka onongwa ouye auho.—Tanga Daniel 7:13, 14; Mateus 24:14.
Apa katutu, Ohamba Jesus makaundapesa ounene wae opo amaneko ononkhumbi ambuho na vana vembueta. Aveho vayumba onthumbi mu Jesus mokutavela kwe, mavakapewa omuenyo momphangu yombembwa kombanda yoohi.—Tanga Salmo 37:9-11.
LILONGESA VALI
Oityi Ombimbiliya Tyili-Tyili Ilongesa?


text:
ELONGESO 17
Oñgeni Ovatalelipo Vomauaneno Vetukuatesako?
Ovihonekwa vio Vakristau mo Gregu vipopia unene Mbarnabe na apostolu Paulu. Ovalume ovo ankho valinga omaungendi okukatalelapo omawaneno. Omokonda yatyi? Ankho vesuka unene nouwa wovakuatate vavo vopaspilitu. Paulu wapopile okuti ankho uhanda “okukondoka akatalelepo ovakuatate” atale oñgeni vekahi. Ankho wafuapo pala okuenda kovilongo viokokule opo ekevepameke. (Atos 15:36) Tupu hono ovatalelipo vetu vomawaneno vena ehando olio.
Veya okutupameka. Omutalelipo womauaneno, utalelapo omawaneno 20 ine alamba-po, okukala osimano mu kese limwe, tuvali menima. Tupondola okupola ouwa omunene kounongo wovakuatate ovo, novakai vavo inkha vanepa. Valinga ononkhono mbokunoñgonoka ovakuendye novakulu, tupu vahanda okuenda nonthue movilinga viokuivisa, nokulongesa ovanthu Ombimbiliya. Ovakulu ovo, vetutalela-po pomaumbo etu kumwe novakulu vewaneno, nokulinga omalongomona momaliongiyo no movionge opo vetupameke.—Atos 15:35.
Vesuka novanthu aveho. Ovatalelipo vomauaneno vesuka unene noupanga ewaneno lina na Jeova. Veliongiya novakulu vewaneno novakuatesiko vavo, vatale oñgeni ewaneno likahi nokuenda, nokuava onondonga mambuvekuatesako okulinga nawa ovilinga viavo. Vakuatesako ovakokoli-ndyila okulinga ovilinga viavo nombili, nokunoñgonoka ovape, nokutehelela ononkhono valinga opo vakale Ovakristau. Kese umwe povakuatate ovo, uliava oe muene “ngomuundapi pala ouwa [wetu].” (2 Coríntios 8:23) Tuesukisa okuhetekela ekolelo liavo nombili vena na Huku.—Hebreus 13:7.
Omokonda yatyi ovatalelipo vomauaneno vatalelapo omawaneno?
Oñgeni upondola okupola-ko ouwa tyina veya okutalelapo ewaneno?


text:
ETUKULWA 2
Rebekka okwa li a hala okuhafifa Jehova
Rebekka okwa li omukainhu oo e hole Jehova. Okwa li a hombolwa kuIsak. Isak naye okwa li e hole Jehova. Ndele mbela ou shii kutya osha enda ngahelipi opo Isak naRebekka va hombole? Rebekka okwa li e shi ulika ngahelipi kutya okwa li ha kala a hala okuhafifa Jehova? Onawa ngeenge otwe lihongo shihapu kombinga yaye.
Isak okwa li omona waAbraham naSara. Abraham noukwaneumbo waye ova li hava kala muKanaan. Ashike ovanhu vomuKanaan kava li hava longele Jehova. Abraham okwa li a hala omona waye, Isak, a hombole omukainhu oo ha longele Jehova. Onghee hano, Abraham okwa li a tuma omupiya waye umwe opo a ka kongele Isak omukulukadi kuHaran, oko kwa li ku na ovapambele vaye vamwe. Omupiya oo otashi dulika a li Eliaser.
Eliaser okwa li a ya pamwe novapiya vakwao vaAbraham molweendo olo lile. Ova li va ya neengamelo omulongo da humbata oikulya nosho yo eeshali. Mbela Eliaser okwa li ta ka dula okumona ngahelipi omukainhu oo ta wapalele Isak? Eshi Eliaser novapiya vakwao va fika muHaran, ova li va tula pomufima wonhumba, molwaashi Eliaser okwa li e shii kutya ovanhu ove li pokuuya okuteka omeva. Nokwa li a ilikana kuJehova a ti: ‘Omukainhu omunyasha oo handi ka indila a pe nge omeva okunwa, ndele te a pe nge nokuxwiila yo eengamelo dange, osha yela kutya omukainhu oo oye wa hoolola.’
Opo nee okwa dja omukainhu omunyasha wedina Rebekka. Ombibeli oya ti kutya Rebekka okwa li omukainhu muwa. Eshi Eliaser a ehela Rebekka omeva okunwa, Rebekka okwa nyamukula a ti: ‘Handi ya ndi ku pe u nwe mo, nohandi ka xwiila yo eengamelo doye.’ Dimbuluka kutya eengamelo ohadi nu omeva mahapu lela ngeenge da fya enota. Ndele nande ongaho, Rebekka okwa kala ta ka teka momufima lwoikando ihapu nokuxwiila eengamelo odo fiyo da kumwa. Mbela ou wete Rebekka mefano olo eshi ta longo noudiinini?— Eliaser okwa li a kumwa lela eshi a mona nghee Jehova a nyamukula eilikano laye.
Opo nee Eliaser okwa pa Rebekka eeshali dihapu. Rebekka okwa li a shiva Eliaser novapiya vakwao keumbo lavo. Eshi va fika meumbo, Eliaser okwa popya osho a tumwa kuAbraham nosho yo nghee Jehova a li a nyamukula eilikano laye. Oukwaneumbo wooRebekka owa li we mu efa nombili a ka hombolwe kuIsak.
Rebekka okwa li a ya pamwe naEliaser kuKanaan ndele ta hombolwa kuIsak
Oto ti ngahelipi, mbela Rebekka okwa li ngoo a hala oku ka hombolwa kuIsak?— Rebekka okwa li e shii kutya Eliaser okwa tumwa kuJehova. Onghee hano, eshi ovakulunhu vaye ve mu pula ngeenge okwa hala okuya kuKanaan a ka hombolwe kuIsak, okwa nyamukula a ti: ‘Heeno, onda hala okuya.’ Opo nee ova ya pamwe naEliaser. Eshi va fika muKanaan, Rebekka okwa hombolwa kuIsak.
Molwaashi Rebekka okwa li ha dulika kuJehova, Jehova okwa li e mu nangeka noupuna. Konima yomido dihapu, Jesus okwa ka dalwa mepata looRebekka. Ngeenge naave owa kala ho hafifa omutima waJehova ngaashi Rebekka, naave oto ka nangekwa yo noupuna.
LESHA MOMBIBELI YOYE
Genesis 12:4, 5; 24:1-58, 67


text:
OSAPI YO KONDYE | OKUTI OUNONGO WOVANTHU WAPINGA PO MBIMBILIYA?
Oñgeni Ounongo Wovanthu Ukalesa Omuenyo Wove
Ngetyi tyapopia omukanda umwe, ounongo wovanthu Ciência “Okulilongesa konthele youye, novipuka vili-mo. Iya otyo tyilingwa mokutala, nokuhetaika ovipuka, nokuvieleka, pala okuvihangununa monondaka ovanthu vei.” Okulilongesa konthele yovipuka ovio aviho tyalema, iya pamwe tyisoyesa. Ovanongo vouye valinga ononkhono mbokuhetaika ovipuka, nokuvitala mokueenda kuonosimanu, onohanyi, ine omanima. Pamwe valinga umwe ononkhono, mahi avehetyivili. Mahi ovikando ovinyingi valinga ovipuka vikuatesako ovanthu. Tala onongeleka mbumwe.
Eongano limwe ko Europa, valinga onomakina mbokunyinda omaande opo ovanthu vahanwe omaande eveetela omauvela. Onomakina ngombo, mbuundapeswa mokueenda kuovinimawe ngetyi tyamonekele mo 2010 ko Haiti.
Meulu, ovanthu vapakamo onomakina mbulinga etyi tyitiwa Sistema de Posicionamento Global (GPS). Potete ankho mbalingilwa vala omafualali. O GPS ikuatesako ovatahi vo matuku-tuku, vono aviau, novo nombapolo, alo umwe ovakongo, no vokuenda-enda okutala ovilongo, opo vavase ondyila ivetuala oku vahanda. Tupandula ovanongo ovo, valinga omakina oyo ipondola okutuhongolela oku tuhanda okuenda.
Okuti una otelefone, ine okomputadole ine o Internete? Okuti ekongoko liove likahi nokukala nawa, mokonda younongo wo nondotolo ukahi nokuliyawisa? Uhole okuendela mo aviau? Inkha ulinga ovipuka ovio, ukahi nokupola ouwa kovipuka ovanongo valinga opo vikuateseko ovanthu. Ounongo wovanthu ukahi nokukukuatesako mononkhalelo ononyingi.
OUNONGO WOVANTHU UNA APA WAOYELA
Opo ovanongo vayandyanese ovilinga viavo, valinga ononkhono mbokulilongesa vali unene konthele youye. Putyina vamwe vaovola okunoñgonoka oñgeni alo umwe oupuka oututu-tutu Huku atunga uundapa, ovakuavo vakala omanima omanyingi okuovola okunoñgonoka opi kuatuka ouye auho. Mokonda ovanongo valinga ononkhono mbokuenda vali kokule, okuovolola vali unene alo umwe ovipuka vihamoneka, vihevilwa okuvikuata, vamwe vasoka okuti inkha Huku yo Mbimbiliya okueli, ñgeno vetyivila okumuvasa.
Ovanongo vamwe vokuankhimana, nkhele valambapo vali. Valinga etyi omunongo umwe utiwa Amir D. Aczel aihana okuti “onondyaya mbovanongo, konthele yolusoke luokuti kutupu Huku.” Mongeleka, omunongo umwe wankhimana mouye auho wapopile okuti: “Petupu etyi tyilekesa okuti kuna Huku wokuna otyilinga tyakolela mouye auho. Moluotyo, tyatamo okusoka okuti kutupu huku.” Vamwe vapopia okuti ovilinga via Huku yo Mbimbiliya “omawanga” “nomaelema.” *
Mahi, tuna okulipula okuti: Ovanongo vei umwe nawa ouye? Okuti etyi vapopia otyili umwe? Au. Ounongo wovanthu ukahi nokuliyawisa unene, mahi ovanongo ovanyingi vaimbuka okuti nkhele kuna ovipuka ovinyingi vehei, vihevilwa-le okunoñgonokwa. Omunongo umwe utiwa Nobel laureate Steven Weinberg wati: “Kamatutyivili-ale okunoñgonoka nawa-nawa ovipuka.” Omulongesi omunene Martin Rees, wo ko Grã-Bretanha wahoneka okuti: “Kuna ovipuka vimwe, ovanthu nalumwe mavevili okuvinoñgonoka.” Tyotyili, ovipuka ovinyingi mouye, okuhimbikila koka selula okatutu alo kouye watyo auho, kuna ovipuka ovanongo nkhele vehevili okunoñgonoka hono. Tala onongeleka ombu:
Ovanongo vokulilongesa konthele yovipuka vina omuenyo, kavetyivili okunoñgonoka nawa oñgeni ono selula mbuundapa. Ovanongo nkhele velipula oñgeni ono selula mbupola ononkhono kekumbi, no ñgeni mbuundapesa etyi tulia netyi tunwa opo tukule, nokukala nekongoko ewa.
Tupu kuna ononkhono mbutokesa ovipuka, novanthu. Kovanongo, ononkhono ombo nkhele omaelema. Kavetyii nawa oñgeni ononkhono ombo mbunanena omunthu pohi tyina alomboka, ine oñgeni ononkhono ombo mbuyeka ohanyi itualeko okuliseta nohi otyo ihatoko.
Ovanongo vokulilongesa ovipuka vili meulu, vapopia okuti mouye muna ovipuka ovinyingi-nyingi, vihamonwa nokuhanoñgonokwa no nomakima valinga. Ovipuka ovio vati vikahi pevali. Pena ovipuka ovinthikovei, nononkhono ononthikovei.
Ovipuka ovio, ovanthu vatualako okuhevinoñgonoka. Kuna vali ovipuka ovikuavo viheiwe vinguanguanesa ovanongo. Okunoñgonoka okuti ovanongo kavei atyiho, tyakolela mokonda yatyi? Omunongo umwe wankhimana unene wati: “Ovipuka tuhei ovinyingi vali kovipuka twii. Ounongo wovanthu upondola okukuhuvisa, nokukukalesa nehando liokulilongesa vali, tyihasoyo.”
Ngotyo, inkha usoka okuti ounongo wovanthu maupingi po Mbimbiliya, nokumanako etavelo liokuti kuna Huku, nkhele soka: Ovanongo ovanene no nomakina mbavo ononene, kavetyivilile okunoñgonoka ovipuka aviho vili mouye. Okuti tyaviuka okusoka liwa okuti ovipuka vehevilile okunoñgonoka kaviko? Au, katyaviukile. Konthyulilo yonthele imwe ikahi momukanda Encyclopedia Britannica, ipopia konthele yehipululo neliyawiso liounongo wovanthu, yamanuhula okuti: “Namphila ovanongo velilongesa konthele youye mokueenda kuomanima ehungi po 4.000, mahi na hono tyepuiya unene okuunoñgonoka, ngetyi tyepuiyile ova Mbambilonia.”
Onombangi mba Jeova vena onthilo netyi kese omunthu asoka konthele yotyo. Onthue tulinga ononkhono mbokulandula elondolo eli lio Mbimbiliya: “Yekei ovanthu aveho vanoñgonoke okuti muapola pokati.” (Filipenses 4:5) Moluotyo, tukukonga opo utale nawa oñgeni ovipuka vimwe ovanongo vapopia vielikuata kumwe netyi Ombimbiliya ipopia, no ñgeni ounongo wovanthu no Mbimbiliya vilikuatesako.
^ palag. 9 Ovanthu vamwe kavetavela etyi Ombimbiliya ipopia, mokonda yomalongeso onongeleya, o kohale no o pehepano. Amwe pomalongeso oo, o okuti ohi ili pokati-na-kati kouye, ine okuti Huku watunga ouye mononthiki epandu mbo noola 24.


text:
Eci hẽ Oco Suku a Yonguile?
TANGA ukanda umue wasapulo. Tala o televisão ale yevelela asapulo vo radio. Oka limbuka okuti mueyuka asapulo vungangala, vuyaki kuenda ovina vikuavo vĩvi. Sokolola ovitangi vi kasi oku pita vomuenyo wove. Oku vela ale oku fa kua umue ngandiove pamue ku nena esumuo lialua kokuove. Noke o liyeva nda Yovi wa popele hati: ‘Ohali yange ya piãla.’
Pamue o lipula okuti:
Anga hẽ eci oco ca kala onjongole ya Suku kokuange lokomanu vosi?
Pi ndi sanga ekuatiso lioku potolola ovitangi viange?
Kuli hẽ elavoko liokuti eteke limue voluali mu ka kala ombembua?
Embimbiliya lieca atambululo kapulilo ava.
EMBIMBILIYA LI LONGISA OKUTI SUKU OKA LINGA APONGOLOKO NDAVA TU LETE NDETI PALO.
‘Eye oka puenya asuelela osi vovaso avo. Okufa ka ku ka kalako vali, ndaño oku lila loku liyula lupongo laviovo ka vi ka kalako vali.’
‘Ocilema cika somboka ndosonge.’
‘Ovaso olomeke aka patuluka.’
‘Vosi va kasi vayambo vaka tundamo.’
‘Layimue onungi yika popia yiti, Ndi vela.’
‘Vofeka mu ka kala olomema via lua.’
UPA EKUATISO KUECI EMBIMBILIYA LILONGISA
Kuka sime ño okuti eci ca lomboluiwa ndeti kamẽla atete esanda. Suku wa likuminya muẽle oku nena ekalo liaco. Kuenda Embimbiliya li lombolola ndomo eye aka ci linga.
Pole, Embimbiliya ka li tu likuminya lika ovina vikeya kovaso. Olio li tu kuatisavo oku kuata esanju kuenda omuenyo uwa cilo muẽle. Sokolola vali handi asakalalo ove. Eci ci ku sakalaisa calua pamue ekambo liolombongo, ovitangi vepata, ekambo liuhayele, ale oku fa kua umue ngandiove. Embimbiliya li ku kuatisa oku liyaka lovitangi viaco koloneke vilo. Kuenda lieca elembeleko, poku tambulula apulilo a soka ndava:
Nye tu talela ohali?
Tu liyaka ndati lasakalalo omuenyo?
Tu kuata ndati esanju vepata?
Nye ci pita letu eci tu fa?
Anga eteke limue tuka mola vali vangandietu va fa?
Nye ci tu kuatisa oku kolela okuti Suku oka tẽlisa muẽle olohuminyo viaye?
Omo okuti o kasi oku tanga elivulu lilo, ci lekisa okuti o yongola oku kũlĩha eci Embimbiliya li longisa. Elivulu lilo lika ku kuatisa oku ci linga. Kũlĩhĩsa okuti ocinimbu locinimbu ci kuete epulilo liaco pombuelo yemẽla. Omanu valua va sole oku kuama onjila eyi, yapulilo latambululo poku lilongisa Embimbiliya Lolombangi via Yehova. Tu lavoka okuti ove oka ci solavo. Suku oka ku sumũlũisa osimbu wamamako oku kũlĩhĩsa eci Embimbiliya lilongisa.


text:
Osemana 22-28 ya Kupemba
YEREMIYA 44-48
Ocisungo 70 Lohutililo
Olondaka Vioku Fetika (ka vi ka pitahãle akuk. 3)
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
“Ku ka ‘Lisandele Ovina Vinene’”: (Akuk. 10)
Yer. 45:2, 3—Ocisimĩlo ka ca sungulukile Baruki a kuata co kokela esumuo lekavo (jr kem. 104-105 ocin. 4-6)
Yer. 45:4, 5a—Yehova wa lungula Baruki locisola (jr kem. 103 ocin. 2)
Yer. 45:5b—Baruki omo lioku tiamisila utima kovina via velapo ca teyuila omuenyo waye (w16.07 kem. 4 ocin. 6)
-
Oku Konomuisa Lutate Ovina vi Sangiwa Vembimbiliya: (Akuk. 8)
Yer. 48:13—Momo lie va Moavi va sukilile “oku kuatela Kemosi osõi”? (it-3 kem. 359)
Yer. 48:42—Momo lie ocitumasuku ca Yehova coku nyõla o Moavi ci pamisila ekolelo lietu? (it-3 kem. 12 ocin. 6)
Oku tangiwa Kuembimbiliya vosemana yilo kua ku longisa nye catiamẽla ku Yehova?
Atosi api akuavo wa limbuka voku tangiwa Kuembimbiliya vosemana yilo?
-
Oku Tangiwa Kuembimbiliya: (ka ku ka pitahãle akuk. 4) Yer. 47:1-7
KAPAKO OLONUMBI EVI KUPANGE WOKU KUNDA
Ombangulo Yatete: (ka yi ka pitahãle akuk. 2) hf—Linga epulilo limue li ku ecelela oku linga epasu.
Epasu: (ka li ka pitahãle akuk. 4) hf—Linga epulilo limue li ku ecelela oku linga epasu likuavo.
Elilongiso Liembimbiliya: (ka li ka pitahãle akuk. 6) lv kem. 199 ocin. 9-10—Loku teta onimbu lekisa kondonge ndomo a linga ekonomuiso kocitangi cimue a kasi oku liyaka laco.
EKALO LIAKRISTÃO
Ene Amalẽhe—Ko ka Lisandeli Ovina Vinene: (Akuk. 15) Ku lekisiwe ovideo losapi hati: Amalẽhe va Pula—Nye Ndi Linga Komuenyo Wange?—Oku Ivaluka (kuende ponepa olovideo AMALẼHE).
Elilongiso Liembimbiliya Vekongelo: (Akuk. 30) kr kem. 132-133, ocip. 13 ocin. 1-10
Pitulula Ovina Tua Lilongisa Kuenda Lombolola Ovina tu ka Lilongisa Vosemana Yikuavo (Akuk. 3)
Ocisungo 17 Lohutililo


text:
OSAPI YO KOÑOÑO | NDOMO TU LIYAKA LESAKALALO
Oku Sakalala Lepata
Ukãi umue o tukuiwa hati Janet wa popia hati: “Noke liotembo yimue tunde eci Isiange a fa, ulume wange wa ndi sapuila hati o sandiliya ukãi ukuavo. Noke wa longeka uwalo waye kuenje wa ndi siapo lomãla vetu vavali pole ka tu sikile.” Janet noke wa sanga upange pole ofeto a tambula ka yi tẽla oku landa ovina viosi vi sukiliwa vonjo yaye. Eye ka liyakele lika lovitangi viekambo liolombongo. Eye wa ivaluka ndoco: “Esakalalo lia velapo ñuete lieli okuti, nda sukilile oku potolola likaliange ovitangi viosi ndi li yaka lavio kuenje ca enda oku ndi sakalaisa calua. Nda enda oku livetela evelo omo okuti sia tẽlele oku eca ovina viosi omãla vange va sukila ndeci olonjali vikuavo vi lingainga. Toke cilo nda siata oku sakalala poku sokolola ndomo omanu va ndi tenda ame kuenda omãla vange. Va kasi oku lipula hẽ nda nda linga cosi oco ndi teyuile olohuela viange?”
Ohutililo ya siata oku kuatisa Janet oku lava ovisimĩlo viaye loku pamisa ukamba waye la Suku. “Vokati kuteke okuti ka kuli onjuela, esakalalo li livokiya. Oku likutilila kuenda oku tanga Embimbiliya ci ñuatisa oku pekela. Ocipama Cembimbiliya nda velisapo, Va Filipoi 4:6, 7, ci lekisa okuti: “Lacimue ko ka ci kuateli ohele, puãi kovina viosi apingilo ene a sapuiwe ku Suku lolopandu volohutililo viene lalombelo ene. Kuenje ombembua ya Suku, yina ya piãla olondunge viosi, yi lava ovitima viene lovisimilo viene.” Nda pita ovoteke alua loku likutilila kuenda ombembua ya Yehova ya siata oku ndembeleka.”
Olondaka Yesu a tukula viatiamẽla kohutililo, vohundo a lingila Komunda vi kuatisa oku liyaka lasakalalo, “Isiene wa kũlĩha ovina vio sesameli osimbu ka wa vi pingili.” (Mateo 6:8) Tu sukila oku pinga kokuaye. Oku linga olohutililo onjila yimue yi kuatisa oku ‘Amẽla ku Suku.’ Onima yi pi iyililako? “Eye amẽla kokuene.”
Ohutililo ka yi tu kuatisa lika oku sanjuka omo tua situlula asakalalo etu. Yehova ‘ukuakuyeva ohutililo,’ o kuatisavo vana vo sandiliya lekolelo. (Osamo 65:2) Eli olio esunga lieci Yesu a vetiyila olondonge viaye ‘okuti ca va sesamẽla oku likutilila pole, oku tokoka hacoko.’ (Luka 18:1) Tu sukila oku pinga ku Suku oco eye a tu kuatise loku tu songuila, loku kolela okuti o ka pamisa ekolelo lietu. Lalimue eteke ka tu ka tatãle konjila yaye yoku songuila ovina. Oku kala “locituwa coku likutilila” ci lekisa okuti tu kuete ekolelo lia pama.
CECI CI LOMBOLOKA OKU KUATA EKOLELO
Ekolelo li lomboloka nye? Vekolelo mua kongela oku “kũlĩha” Suku ndomunu. (Yoano 17:3) Tu pondola oku ci linga poku lilongisa Embimbiliya. Nda tua ci linga, tu limbuka okuti eye wa kapako omunu lomunu pokati ketu kuenda o yongola oku tu kuatisa. Pole, vekolelo liocili ka mua kongelele lika oku kũlĩha ocili catiamẽla ku Suku. Mua kongelavo oku kuata ukamba wocili laye. Ndeci ca siata pokati komanu, ukamba waco ka u lingiwa veteke liongongo. Ekolelo lietu li “amamako” osimbu tu lilongisa ovina viatiamẽla kokuaye, loku linga “ovina viu sanjuisa,” kuenje eye o ka tu kuatisa. (2 Va Korindo 10:15; Yoano 8:29) Eli olio ekolelo lia kuatisa Janet oku liyaka lasakalalo.
Janet wa popia hati: “Eci ca ñuatisa oku pamisa ekolelo liange ku Yehova, oku limbuka ekuatiso a nyiha vokuenda kuovitangi nda liyaka lavio. Olonjanja vialua eci tua tatiwa lãvi, ca moleha okuti ka ca lelukile oku liyaka lovitangi viaco. Lolohutililo vialua, Yehova wa sanda onjila yoku tu kuatisa, okuti nda ca kale likalietu nda ka tua ci tẽlele. Eci ndi lekisa olopandu viange kokuaye, ci ndi ivaluisa ovina vialua eye a ndingila. Olonjanja vialua eye wa enda oku tu kuatisa vokati kuteke, vepuluvi tua sukilile. Eye wa nyiha akamba vawa alume lakãi okuti Akristão vocili. Olonjanja viosi va nyiha ekuatiso ndi sukila kuenda ovo ongangu yiwa komãla vange.” *
“Nda kũlĩha esunga lieci Yehova a popela kelivulu lia Malakiya 2:16 hati: ‘Ndi nyãle oku linyãla.’ Oku linyãla ku koka evalo lialua, capiãla enene kohueli yina ka yi kuete eko. Ndaño okuti papita ale anyamo alua tunde eci tua linyãla lulume wange, olonjanja vimue nda siata oku yeva ulika. Eci ndi yeva esumuo, ndi likolisilako oku linga cimue ci kuatisa omunu ukuavo, noke poku ci linga ci ñuatisavo.” Poku kapako olonumbi Viembimbiliya oco ka ka yeve esumuo, ca siata oku kuatisa Janet oku liyaka lasakalalo. *
Suku eye “Isia yolosiwe, haiye onganji yovimbumba.”
Janet wa popia hati: “Nda lembelekiwa calua eci nda lilongisa okuti Yehova eye ‘Isia yolosiwe, haiye onganji yovimbumba.’ Eye lalimue eteke a ka tu yanduluka ndeci ulume wange a linga.” (Osamo 68:5) Janet wa kũlĩha okuti ‘Suku ka tu yonji leci cĩvi.’ Pole, eye “ecaeca komanu vosi ocali” olondunge kuenda “unene wa piãla” oco tu li yake lasakalalo etu.
Nye ci popiwa nda tua sakalala omo okuti omuenyo wetu u kasi kohele?
^ tini. 10 Oco okuate elomboloko likuavo liatiamẽla konjila yoku liyaka lasakalalo, tanga osapi koñoño yo Despertai! Yevambi Linene yunyamo wo 2015, losapi hati: “Como recuperar o controle de sua vida” yi sangiwavo vonumbi yo Internet www.jw.org.


text:
OCIPAMA CATATU
Cipi Ocipango ca Suku Catiamẽla Koluali?
Cipi ocipango ca Suku catiamẽla komanu?
Suku vo lingila ndati usuanji?
Kovaso yoloneke omuenyo palo posi uka kala ndati?
1. Cipi ocipango ca Suku catiamẽla palo posi?
SUKU o yongola okuti oluali lulo lu posoka. Kuenda omanu palo posi va sanjuka loku kuata uhayele wasuapo. Embimbiliya li tu sapuila okuti, “Suku . . . wa kũla ocumbo ve Edene.” Kuenje posi yaco “wa kũlĩsapo oviti viosi via posoka oku vi tala, haivio vi tava oku liako.” Eci Suku a lulika Adama la Heva, wa va kapele vocumbo caco ca posoka. Kuenje wa va sapuila hati: “Liciti, siati, yukisi oluali, lu yuli.” (Efetikilo 1:28; 2:8, 9, 15) Suku wa yonguile okuti omanu va kuata omãla kuenda va tandisa ocumbo ce Edene toke kasulilo oluali. Eye wa yonguilevo okuti omanu va tata ovinyama kuenda va vi pokuisa.
2. (a) Tua kũlĩha ndati okuti ocipango ca Suku catiamẽla kulo kilu lieve cika tẽlisiwa? (b) Embimbiliya li tu sapuila nye catiamẽla komanu vaka kala kulo kilu lieve?
2 Ocipango ca Suku ceci okuti omanu va kala vofeka yelau palo posi. Ove hẽ o tava okuti eci cika tẽlisiwa muẽle? Suku wa popia hati, “nda ci popia kuenje . . . ndi ci tẽlisa.” (Isaya 46:9-11; 55:11) Cosi Suku a popia, o ci tẽlisa muẽle. Eye wa “lulika ongongo,” pole ‘ka yi sowilile oku kala ekalasoko, te oku tungamo.’ (Isaya 45:18) Omanu vapi Suku a yongola okuti ovo va kala kulo kilu lieve? Kuenda eye o yongola okuti omanu vaco va kala kulo kilu lieve toke otembo yipi? Embimbiliya lieca etambululo. Olio li popia hati: “Olondingesunga vi piñala ofeka, vi tungamo oloneke ka vi pui.”
3. Ekalo lipi lĩvi tu lete voluali koloneke vilo? Eci ci votola apulilo api?
3 Ocili okuti eci handi ka ca tẽlisiwile. Momo omanu koloneke vilo, va siata oku vela kuenda oku fa. Va siatavo oku liyaka pokati loku li ponda. Evĩho liaco li kuete oku lia fetikila. Suku ka yonguile okuti oluali lu kala ndeci lu kasi ndeti oloneke vilo. Eci hẽ ceya ndati? Nye hẽ ocipango ca Suku ka ca tẽlisiwilile? Lalimue elivulu lia sonehiwa lomanu li pondola oku tu sapuila eci catiamẽla kondaka eyi. Momo usuanji waco wa fetikila kilu.
UNYALI WA SUKU
4, 5. (a) Helie wa kala konyima yonyõha oku vangula la Heva? (b) Omunu umue uwa o pongoloka ndati ocimunu?
4 Elivulu liatete Liembimbiliya li tukula umue unyali wa Suku. Olio li tu sapuila okuti, eye wa lingila usuanji vocumbo Cedene. Eye o tukuiwa hati “onyõha.” Pole, eye hanyõhako muẽle yina yi likoka posi. Elivulu lia sulako Liembimbiliya liutukula hati, “Eliapu, haeye Satana, una endaenda oku kemba oluali luosi.” Eye o tukuiwavo hati, “onyoha yosiahũlu.” (Efetikilo 3:1; Esituluilo 12:9) Ungelo waco ũvi, poku vangula la Heva, wa vanguila konyima yonyõha oco Heva a sime okuti onyõha oyo yi kasi loku vangula. Eye wa linga ndacina omunu a vanguila konyima yociñumañuma. Ungelo waco eci Suku a pongiya oluali oco mu kale omanu, eye haipo a kala.
5 Yehova ovina viosi a lulika via lipua. Oco hẽ helie wa panga “Satana” “Eliapu”? Oku ci teta onimbu, tu popia okuti, ungelo waco u, eye muẽle wa lilingisa Eliapu. Eci hẽ ca pita ndati? Tua kũlĩha okuti omunu umue uwa, ci tava okuti o pongoloka ocimunu. Epongoloko liaco li fetika hẽ ndati? Omunu tete o fetika oku sima eci cĩvi vutima waye. Nda okuti wamamako oku ci sima, onjongole yoku linga ocina caco yi piãla. Kuenje nda kua molẽha epuluvi, eye o linga ocina caco cĩvi.
6. Ungelo wa Suku wa pongoloka ndati Satana Eliapu?
6 Cimuamue haico ca pita la Satana Eliapu. Eye ci molẽha okuti eci Suku a sapuila Adama la Heva hati, liciti, siati, yukisi oluali, eye wa ci yeva. (Efetikilo 1:27, 28) Kuenje wa fetika oku sima okuti ‘Nye omanu vosi ava ka va ndi fendelela ame okuti Suku hayeko?’ Kuenje onjongole yaco yĩvi ya fetika oku livokiya vutima waye. Eteke limue, eye wa enda ku Heva. Kuenje wosapuila uhembi watiamẽla ku Suku. (Tanga Efetikilo 3:1-5.) Tunde opo eye wa linga “Eliapu,” ci lomboloka okuti umue endisila olombonde ukuavo. Kuenda wa lingavo “Satana,” ci lomboloka okuti “Unyali.”
7. (a) Nye Adama la Heva va fila? (b) Momo lie omanu vosi va kukila kuenda va fila?
7 Poku luvikiya ovohembi aco, Satana wa lueyisa Adama la Heva, kuenje va liwekapo oku pokola ku Suku. (Efetikilo 2:17; 3:6) Omo liaco, noke veya oku fa, ndeci Suku a va sapuilile okuti nda ka wa pokuili kondaka yange vu fa. (Efetikilo 3:17-19) Omo okuti eci Adama a linga ekandu wa pongoloka ukuakandu, omãla vosi eya oku cita, va citiwa lekandu. (Tanga Va Roma 5:12.) Eci ci sokisiwa ndomunu o sukula olondopi. Nda ofoloma yaco ya penga ale ya lifuvika, olondopi viosi vi tundamo vi penga. Cimuamue haico, omanu vosi va piñala “ekandu” ku Adama. Eli olio esunga lieci omanu vosi va kukila kuenda va fila.
8, 9. (a) Usuanji upi Satana a lingila Suku? (b) Nye Suku ka pondelele ovisuanji vonjanja yaco?
8 Eci Satana a lueyisa Adama la Heva okuti va lingila ekandu Suku, eye wa kala loku lingila usuanji uviali wa Yehova. Ca kala ndu okuti Satana wa popia hati: ‘Suku ombiali yimue yĩvi. Eye ka sapuile ocili komanu. Kuenda o kasi oku limbika cimue ciwa kokuavo. Omanu ka va sukila okuti Suku o va viala. Ovo ci tava okuti va linõlela ovo muẽle eci ciwa leci cĩvi. Kuenda omanu va kala vali ciwa nda ame ndi Satana nda va viala.’ Oco hẽ Suku wa liteyuila ndati kuhembi waco? Vamue va siata oku popia okuti Suku nda wa pondele ovisuanji vonjanja yaco. Pole, eci hẽ nda ca tẽla oku eca etambululo kovohembi a Satana? Eci nda ca lekisa hẽ okuti uviali wa Suku owo uwa?
9 Yehova omo okuti esunga liaye lia lipua, ka pondele ovisuanji vonjanja yaco. Eye wa limbuka okuti ci sukila oku eca otembo yoku tambulula ovohembi a Satana. Kuenda oku lekisa okuti Eliapu olio ohembi. Omo liaco, Suku wa ecelela okuti omanu va li viala ovo muẽle lekuatiso lia Satana. Nye hẽ Yehova a ci lingila? Kuenda nye ka tetuluilile ale ondaka yaco, nda pa pita ale otembo yalua? Atosi ava a ka lomboluiwa vocipama 11 celivulu lilo. Sokolola apulilo ava: Anga hẽ Adama la Heva va kala lesunga lioku tava ku Satana, una okuti lalimue eteke a va lingilile eci ciwa? Ovo va kala hẽ lesunga lioku tava okuti Yehova Suku, una wa va ĩhile cosi ciwa ohembi? Nda ca kaile ove, nda wa linga ndati?
10. Ove o lekisa ndati okuti o kasi konele ya Yehova koku eca etambululo kalundi a Satana?
10 Ciwa oku sokolola ondaka eyi, momo vosi yetu tua kongeliwamo. Ove o kuete epuluvi lioku tiamẽla ku Yehova oco o kuatise oku eca etambululo kalundi a Satana kuenda oku lekisa okuti Satana ohembi. (Osamo 73:28; tanga Olosapo 27:11.) Pole, vatito va siata oku nõla oku tiamẽla ku Yehova. Eci ci votola epulilo limue li kuete esilivilo liocili. Epulilo liaco lieli: Anga hẽ Embimbiliya li longisa muẽle okuti Satana eye ombiali yoluali lulo?
HELIE OMBIALI YOLUALI LULO?
11, 12. (a) Eci Satana a seteka Yesu wa lekisa ndati okuti ovosoma oluali aye? (b) Nye vali ci lekisa okuti Satana eye ombiali yoluali lulo?
11 Yesu wa kũlĩhĩle okuti Satana eye muẽle ombiali yoluali lulo. Eteke limue, Satana wa lekisa ku Yesu “ovosoma osi okilu lieve lulamba wao.” Noke wa sapuila Yesu hati: ‘Huĩha ovina evi viosi nda o wila posi oku ndi fendela.’ (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Sokolola ño handi! Ombanjaile eyi hẽ nda ya kala eyonjo ku Yesu nda ovosoma aco ka a kaile a Satana? Yesu wa kũlĩhĩle okuti ovosoma oluali a Satana muẽle. Nda ovosoma oluali ka a kaile a Satana, Yesu nda wa tava oku a tambula.
12 Ocili okuti, Yehova eye Ukuonenewosi, haeye Ululiki wovina viosi. (Esituluilo 4:11) Pole, Embimbiliya ka li lekisa okuti Yehova Suku ale Yesu Kristu eye ombiali yoluali lulo. Vuteke wa sulako Yesu a kala palo posi, eye wa tukula Satana hati, “ombiali yoluali lulo.” (Yoano 12:31; 14:30; 16:11) Vembimbiliya Satana o tukuiwavo hati, “osuku yoluali lulo.” (2 Va Korindo 4:3, 4) Catiamẽla ku Satana, upostolo Yoano wa soneha hati: ‘Oluali luosi lu kasi povaka eliapu.’
OLUALI LUA SATANA LUKA KUNDUIWA
13. Nye tu yonguila okuti oluali luokaliye luiya?
13 Koloneke vilo, ohele voluali yi kasi oku livokiya. Kuosi tu endela kueyuka asuãlali lovota. Handi kulivo vamue vakuapulitika okuti havakuaciliko. Mulivo vakuatavo amue okuti vakuambambe, lomanu vamue okuti olongangala. Ka ci tẽliwa oku pongolola oluali lulo. Embimbiliya li tu sapuila okuti, Suku ndopo oka kundula olondingaĩvi viosi vuyaki waye u tukuiwa hati, Harmagedo. Eci cika yulula onjila yoluali luokaliye.
14. Helie Suku a nõla oco a kale Osoma Yusoma waye? Kuenda nye Embimbiliya li popia catiamẽla kusoma waco?
14 Yehova Suku wa nõla Yesu Kristu oco a kale Osoma Yusoma waye. Kosimbu, Embimbiliya lia popele ale hati: “Momo omõla wa tu citilua, omõla ulume wa tu ĩhĩwa, kuenje uviali u kala kovitãi viaye. Onduko yaye, o tukuiwa . . . Soma yombembua. Okuamamako kuviali waye loku kuombembua ka ku fulila.” (Isaya 9:6, 7) Catiamẽla kusoma waco, Yesu wa longisa olondonge viaye oku likutilila hati: “Usoma wove wiye. Ocipango cove ci lingiwe posi ndeci ci lingiwa kilu.” (Mateo 6:10) Ndomo tuka ci lilongisa kovaso, velivulu lilo, Usoma wa Suku ndopo uka kundula ovosoma osi oluali lulo. Kuenje owo muẽle uka piñainya pomangu yaco. (Tanga Daniele 2:44.) Noke Usoma wa Suku uka pongolola oluali lulo oco lu kale ofeka yelau.
OLUALI LUOKALIYE LU KASI OCIPEPI
15. ‘Oluali luokaliye’ lu lomboloka nye?
15 Embimbiliya li tu sapuila hati: ‘Mekonda liohuminyo yaye, tu lavoka ilu liokaliye loluali luokaliye omu mu ka kala esunga.’ (2 Petulu 3:13; Isaya 65:17) Olonjanja vimue eci Embimbiliya li tukula “oluali” li kasi oku tukula omanu va kasi voluali. (Efetikilo 11:1) Omo liaco, “oluali luokaliye” lua tukuiwa ndeti, lu lomboloka omanu vana Suku a sanjukila.
16. Ombanjaile yipi Suku a likuminya oku eca ku vana vo sungulukila? Kuenda nye tu sukila oku linga oco tu tambule ombanjaile yaco?
16 Yesu wa likuminya okuti voluali luokaliye, vosi vana Suku a sanjukila, vaka tambula “omuenyo ko pui.” (Marko 10:30) Tanga Yoano 3:16 kuenda Yoano 17:3, oco o tale eci tu sukila oku linga oco tuka tambule omuenyo ko pui. Kũlĩhĩsa asumũlũho a tukuiwa Vembimbiliya, Suku aka eca ku vana aka iñisa voluali luokaliye.
17, 18. Momo lie tu kolelela okuti voluali luokaliye muka kala ombembua loku kolapo?
17 Evĩho lungangala kuenda ovoyaki ka a ka kalako vali. ‘Ondingaĩvi ka yi ka kalako vali. Ambombe puãi va piñala ofeka.’ (Osamo 37:10, 11) Voluali muka kala ombembua. Momo ‘Suku oka imũla ovita toke kesukiyo liongongo.’ (Osamo 46:9; Isaya 2:4) ‘Esunga li kamamako. Lombembua yi ka lua.’
18 Afendeli va Yehova va ka kolapo. Kosimbu, eci va Isareli va enda loku pokola ku Suku, va kolelepo. (Ovisila 25:18, 19) Voluali luokaliye, omanu vaka kolapovo!
19. Tua kũlĩha ndati okuti voluali luokaliye muka kala okulia kualua?
19 Ka ku ka kala ekambo liokulia. Ukualosamo wa imba hati: ‘Vofeka muka kala olomema via lua. Vika hunga hunga kilu liolomunda.’ (Osamo 72:16) Yehova oka sumũlũisa omanu vaye vakuesunga. Kuenje ‘osi yika ima ovaima ayo.’
20. Momo lie tu kolelela okuti oluali luosi lu ka pongoloka ocumbo ceposo?
20 Oluali luosi lu ka kala ocumbo ceposo. Povitumãlo vina via nyõliwa lolondingaĩvi, pa ka piñainya olonjo via posoka loviumbo violonelẽho. (Tanga Isaya 65:21-24; Esituluilo 11:18) Vokuenda kuotembo, olonepa vina violuali okuti via posuisiwa ale, vika amamako toke oluali luosi lu ka pongoloka ndocumbo Cedene. Kuenje, Suku oka ‘nyanyumula eka liaye, oco a kutise viosi vi kasi lomuenyo.’
21. Nye ci lekisa okuti pokati komanu lovinyama pa ka kala ombembua?
21 Pokati komanu lovinyama pa ka kala ombembua. Ovinyama viovusenge levi viovimbo vika lila pamuamue. Omõla utito, ka ka kala lohele lovinyama vina okuti cilo via tema.
22. Nye cika pita lovovei?
22 Oku vela ka ku ka kalako vali. Yesu Ombiali Yusoma wa Suku, oka malako ovevei osi, okuti cina a linga eci a kala palo posi ci sule. (Mateo 9:35; Marko 1:40-42; Yoano 5:5-9) Noke ‘layimue onungi yika popia yiti, ndi vela.’
23. Momo lie epinduko lika tu nenelela esanju lialua?
23 Ava va fa vaka pinduiwa. Kuenda ka vaka kuata vali elavoko liokuti eteke limue vaka fa. Vosi vana va fa okuti va kasi vovisimĩlo via Yehova, eye oka va ivaluka, kuenje oka va pindula. Ku ka kala “epinduko lia vakuesunga lava havakuesungako.”
24. Eci o sokolola oku kala voluali luokaliye utima wove u kala ndati?
24 Vosi va tava oku lilongisa eci catiamẽla Kululiki wetu Yehova Suku, loku u vumba, va lavoka omuenyo uwa kovaso. Eci Yesu a likuminya kondingaĩvi yina ya kala loku fila ponele yaye hati ‘oka kala kumue lame vofeka ya Suku,’ eye wa kala loku tukula oluali luokaliye.(Luka 23:43) Ciwa okuti tu amamako oku lilongisa eci catiamẽla ku Yesu Kristu. Momo vonduko yaye omo tu ka tambuila asumũlũho aco.