text:
OCIPAMA 3
Sola Vana Suku a Sole
“U endaenda la vakualondunge o lingavo ukualondunge.”—OLOSAPO 13:20.
1-3. (a) Catiamẽla koku kuata akamba nye Embimbiliya li popia? (b) Tu tẽla oku nõla ndati akamba va tu vetiya oku linga eci ciwa?
ETU tua tuwa ndosiponja, momo tu kuete ocituwa coku kuama ovina viosi tu lete pocitumãlo tu kasi. Ndeci osiponja yi nyua ovava a kasi apa ya kapiwa, etu tua siata oku setukula ovituwa, kuenda ovilinga viomanu tu kasi lavo.
2 Embimbiliya li kuete esunga lioku popia hati: “U endaenda la vakualondunge o lingavo ukualondunge, u puãi endaenda laveke o yambuiwa.” (Olosapo 13:20) Ocinimbu eci ka ci tiamisiwila lika koku li sanga lomunu olonjanja vimue. Momo ondaka oku “endaenda,” yi lomboloka oku linga ukamba lomunu waco. * Elivulu limue poku tukula ocinimbu eci lia lombolola okuti: “Oku endaenda lomunu umue ci lomboloka oku u sola loku kuata ukamba laye.” Ku tava hẽ okuti tu kuete ocituwa coku setukula omanu tu endaenda lavo? Omo liocituwa caco, omanu vana tu sole, va pondola oku tu vetiya oku linga eci ciwa ale ceci cĩvi.
3 Oco tu kale vocisola ca Suku, tu sukila oku kuata akamba va tu vetiya oku linga ovina viwa. Oco hẽ tu nõla ndati akamba vaco? Tu ci linga poku sandiliya akamba vana Suku a sole. Omo liaco, tu sukila oku linga ukamba lomanu vana va kuete ovituwa vi soliwe la Yehova. Tu konomuisi ekalo liomanu va soliwe la Suku. Nda tua kuata ocisimĩlo ca Yehova catiamẽla kakamba, tu ka tẽla oku nõla akamba vawa.
VANA SUKU A SOLE
4. Yehova o nõla ndati akamba vaye, kuenda momo lie Yehova a tukuila Avirahama hati ‘ekamba liange’?
4 Yehova ndaño o kuete omoko yoku nõla akamba, eye o nõla lika omanu va kuete ovituwa viwa. Omo okuti eye Ñala haeye Ombiali yoluali luosi, oku kala ekamba liaye esumũlũho limue linene. Velie Yehova a nõla oco va kale akamba vaye? Eye o nõla lika vana vo kolela. Tu konomuisi ulandu wa Avirahama ulume una wa kala ukuekolelo. Sokolola ndomo ekolelo liaye lia setekiwa eci vo pinga oku eca omõlaye ndocilumba. * Avirahama “wa lumba Isake,” momo wa kolela okuti “Suku o tẽla oku pindula omanu ndaño kokufa.” (Va Heveru 11:17-19) Omo liekolelo lepokolo Avirahama a lekisa, Yehova wo tukula hati, ‘ekamba liange.’—Isaya 41:8; Tiago 2:21-23.
5. Yehova o tenda ndati vana va pokola kokuaye?
5 Epokolo li kuete esilivilo lialua ku Yehova. Eye o sole vana va velisapo oku pokola kokuaye. (Tanga 2 Samuele 22:26.) Ndomo tua ci lilongisa Kocipama catete, Yehova o sanjukila vana va nõlapo oku pokola kokuaye locisola. Kelivulu Liolosapo 3:32, kua sonehiwa hati, eye “o kolela ava va sunguluka.” Omo liaco, vana va kapako olonumbi via Suku va tambula elaleko lia Yehova lioku tunga “vomunda” yaye okuti—va linga afendeli vaye kuenda olohutililo viavo vi yeviwa.—Osamo 15:1-5.
6. Tu lekisa ndati okuti tu sole Yesu, kuenda Yehova o liyeva ndati eci tu lekisa ocisola Komõlaye?
6 Yehova o sole vana va sole Yesu, Omõlaye Wongunga. Kuenje, Yesu wa popia hati: “Umue, nda o sole ame, o pokola kondaka yange, Tate u solavo, oco etu tuiya kokuaye, kuenje tu tunga laye.” (Yoano 14:23) Tu lekisa ndati okuti tu sole Yesu? Tu ci lekisila poku pokola kovihandeleko viaye kuenda oku tẽlisa ocikundi cetu coku linga olondonge. (Mateo 28:19, 20; Yoano 14:15, 21) Tu lekisavo ocisola ku Yesu eci tu “kuama volomãi viaye,” poku setukula oku vangula kuenda ovilinga viaye ndaño ka tua lipuile. (1 Petulu 2:21) Eci tu likolisilako oku sola Omõlaye loku lekisa ovituwa Viakristão, utima wa Yehova u sanjuka calua.
7. Momo lie ci kuetele esilivilo oku linga ukamba lakamba va Yehova?
7 Yehova o yongola okuti akamba vaye va kala vakuekolelo, vakuacili, vakuepokolo kuenda va sola ovihandeleko via Yesu. Omo liaco, tu sukila oku li pula ndoco: ‘Anga hẽ nda siata oku lekisa ovituwa viaco kakamba vange? Ndi kuete hẽ ukamba lomanu va sole Yehova?’ Oku linga apulilo aco, ci kuete esilivilo. Momo vana va likolisilako oku kuata ovituwa viwa kuenda va kunda esapulo liwa Liusoma, va tu vetiya oku amamako oku sanjuisa Suku.—Tala okakasia “ Ekamba Liwa li Lomboloka Nye?” kemẽla 29.
LILONGISILA KOVOLANDU EMBIMBILIYA
8. Nye cu ku komõhisa vali catiamẽla kukamba wa kala pokati (a) ka Naomi la Ruti? (b) kamalẽhe vatatu va Heveru? (c) pokati ka Paulu la Timoteo?
8 Vovisonehua mu sangiwa ovolandu alua a lekisa ndomo vamue va kuatisiwa omo lioku nõla akamba vawa. O pondola oku limbuka ukamba Naomi a kuata la ndatembo yaye Ruti, ukamba wa kala pokati kamalẽhe vatatu va Heveru va ambatiwile ko Bavulono, kuenda ukamba Paulu a kuata la Timoteo. (Ruti 1:16; Daniele 3:17, 18; 1 Va Korindo 4:17; Va Filipoi 2:20-22) Pole, tete tu konomuisi ukamba Daviti a kuata la Yonatão.
9, 10. Nye ca vetiya Daviti oku linga ukamba la Yonatão?
9 Embimbiliya li lekisa okuti Daviti noke yoku ponda Goliata, utima wa “Yonatão wa lipandeka lutima wa Daviti kuenda wo sola ndomuenyo waye muẽle.” (1Samuele 18:1) Ndaño ovo va litepele calua kalima, ukamba wavo wamamako toke eci Yonatão a fa. * (2 Samuele 1:26) Nye ca pamisile ukamba wavo?
10 Daviti kumue la Yonatão va kala akamba momo va kuata onjongole yimuamue yoku pokola ku Suku. Ovo va li kuatela ukamba omo liovituwa viavo viwa. Ocili okuti Yonatão wa sola calua Daviti omo liutõi a lekisa poku teyuila onduko ya Yehova. Daviti layevo wa sumbila Yonatão omo lioku lekisa ekolelo loku kuatisa esokiyo lia Yehova kuenda oku pitisa kovaso olonjongole via Daviti okuti viaye muẽle ci sule. Kũlĩhĩsa eci ca pita la Daviti otembo a kala vekalasoko oku tila Soma Saulu, isia ya Yonatão. Omo liukamba wa kala pokati kavo, Yonatão “wa enda . . . ku Daviti, wo halisila vonduko ya Suku.” (1 Samuele 23:16) Sokolola ndomo Daviti a liyeva eci a pamisiwa lekamba liaye! *
11. Nye o lilongisila kukamba wa Daviti la Yonatão?
11 Ukamba wa Daviti la Yonatão u tu longisa nye? Tu pondola oku limbuka okuti ca velapo vali, oku linga ukamba lomanu va kuete ovimãho viespiritu. Momo eci tu livala ukamba lomanu va fendela Yehova haivo va kuete ovituwa viwa lonjongole yoku u sanjuisa, ekolelo lietu li pamisiwa. (Tanga Va Roma 1:11, 12.) Omanu va kuete ovituwa viaco, va sangiwa lika pokati ka vamanji. Anga hẽ eci ci lomboloka okuti vosi va endaenda kolohongele Vonjango Yusoma va pondola oku kala akamba vetu? Sio.
NDOMO TU NÕLA AKAMBA
12, 13. (a) Momo lie tu sukilila oku nõla akamba vawa ndaño muẽle vekongelo? (b) Kocita catete, ovitangi vipi via pita vakongelo, kuenda elungulo lipi Paulu a eca ku Timoteo?
12 Tu sukila oku nõla akamba vana va tu kuatisa oku pamisa ukamba wetu la Suku, ndaño muẽle vekongelo. Eci hẽ ci tu komõhisa? Sio. Akristão vamue oco vakuate elomboloko liovina viespiritu, papita otembo yalua ndeci apako amue a kasi vuti a cilua oku pia. Vakongelo tu sangamo vamanji va litepa koku loñoloha kespiritu. (Va Heveru 5:12–6:3) Omo liaco, tu sukila oku lekisa epandi kuenda ocisola komanu va fetika ndopo oku lilongisa kuenda vana va hongua, oco tu va kuatise oku kula konepa yespiritu.—Va Roma 14:1; 15:1.
13 Pole, olonjanja vimue tu sukila oku nõla ciwa omanu tu yongola oku linga lavo ukamba vekongelo. Omanu vamue va kuete ovituwa ka via sungulukile, vakuavo va kuete ocituwa coku liyeya. Kocita catete, vakongelo mua kalavo ocitangi caco. Vamue va kala vakuekolelo, pole vakuavo va enda oku linga ovina ka via sungulukile. Omo okuti vamue vekongelo lio ko Korindo ka va tavele kalongiso Akristão, Paulu wa va lungula hati: “Ko ka kembiwi. Akamba vãvi va nyola ovituwa viwa.” (1 Va Korindo 15:12, 33) Paulu wa lungula Timoteo okuti pokati Kakristão pa sangiwa vana ka va kuete ovituwa viwa. Omo liaco, Timoteo wa yuvula oku kuata ukamba lavo.—Tanga 2 Timoteo 2:20-22.
14. Elungulo lipi Paulu a eca liatiamẽla koku nõla akamba?
14 Tu kapako ndati elungulo lia Paulu? Tu kapako elungulo liaco poku yuvula ukamba lomanu va kuete ovituwa vĩvi, ci kale vekongelo ale vimbo tu kasi. (2 Va Tesalonike 3:6, 7, 14) Tu sukila oku tata ciwa ekalo lietu konepa yespiritu. Ivaluka okuti etu tumanu tu kasi ndosiponja, momo tu sole oku setukula ovituwa viakamba vetu. Omo liaco, tu sukila oku yuvula ocituwa caco, momo osiponja ka yi tẽla oku tepisa nda ovava amue a tava oku a nyua ale sio. Pole, etu tumanu tu kuete olondunge. Omo liaco, tu amamiko oku yuvula akamba va tu vetiya oku kuama olonjila ka via sungulukile.—1 Va Korindo 5:6.
O pondola oku sanga akamba vawa pokati ka vamanji
15. Nye o sukila oku linga oco o sange akamba vawa vekongelo?
15 Tu kuete esumũlũho lioku sanga akamba vawa vekongelo. (Osamo 133:1) O pondola oku sanga ndati akamba vawa pokati ka vamanji? Osimbu wamamako oku kuata ovituwa via sunguluka, vamanji vana va kasivo oku ci linga, va ka vetiyiwa oku ku sola. Kuenje o ka vetiyiwa oku likolisilako oku kuata akamba vokaliye. (Tala okakasia “ Ndomo tu Kuata Akamba Vawa,” kemẽla 30.) Sandiliya akamba vana va kuete ovituwa viwa. Kuama onumbi Yembimbiliya yoku ‘lianja’ poku kuata ukamba la vamanji ndaño vakuekova liñi, pamue vokolofeka vikuavo. (2 Va Korindo 6:13; tanga 1 Petulu 2:17.) Ku ka kuate lika ukamba lomanu vana va kuete anyamo amuamue love. Ivaluka okuti Yonatão wa kala ekamba lia Daviti ndaño va litepele calua kalima. Akulu vamue va pondola oku tu longisa ovina vialua omo liolondunge va kuete.
CECI KUIYA OVITANGI
16, 17. Nda manji umue wa tu sumuisa, momo lie ka tu kuetele esunga lioku liwekapo oku endaenda kolohongele?
16 Tu pondola oku kuata ovitangi la vamanji, momo tu kuete ovituwa via litepa kuenda omunu lomunu wa kulila pocitumãlo ca litepa. Olonjanja vimue vamanji va linga ovina vi tu sumuisa. (Olosapo 12:18) Eci ca siata oku koka ovitangi viaco, oku litepa kuovisimĩlo, kuenda kuovituwa. Anga hẽ ovitangi viaco vi tu vetiya oku siapo ekongelo? Ocisola tu kuetele Yehova kuenda omanu va soliwe laye, ci tu kuatisa oku yuvula elinga liaco.
17 Yehova Ululiki wetu haeye Ono yomuenyo, o yongola okuti tu u vumba locisola. (Esituluilo 4:11) Handi vali tu sukila oku kuatisa omanu vana va songuila ekongelo liaye. (Va Heveru 13:17) Ndaño manji umue wa tu sumuisa, ka tu liwekapo oku endaenda kolohongele. Momo lie? Momo Yehova hayeko wa tu sumuisa. Ocisola ci tu kuatisa oku amamako oku kuata ukamba la Yehova kuenda omanu vaye!—Tanga Osamo 119:165.
18. (a) Nye ci tu kuatisa oku kala vakuambembua vekongelo? (b) Ocituwa coku ecela ci nena asumũlũho api?
18 Ocisola tu kuetele vamanji vekongelo ci tu vetiya oku sandiliya ombembua. Omo okuti Yehova ka tu kisika oku lipua oco tu kale akamba vaye, letuvo ka tu kisika vakuetu oku lipua oco va kale akamba vetu. Ocisola ci tu kuatisa oku yula ovitangi, kuenda oku limbuka okuti vosi yetu tuakuakulueya, omo ka tua lipuile. (Olosapo 17:9; 1 Petulu 4:8) Ocisola ci tu kuatisa oku amamako oku ‘liecela pokati.’ (Va Kolosai 3:13) Ka ca lelukile oku kapako onumbi eyi. Nda tua kuata ovituwa ka via sungulukile, tu ka vetiyiwa oku kala locikumbiti eci manji umue a tu lueyela. Pole, ka ca sungulukile oku kuata ocikumbiti. Nda ka tu ecela vana va tu lueyela, ka tu ka kuata asumũlũho. (Luka 17:3, 4) Omo liaco, tu yuvuli ocituwa caco, oco tu kuate ombembua vekongelo, kuenda ukamba la Yehova.—Mateo 6:14, 15; Va Roma 14:19.
OMANU TU SUKILA OKU YUVULA
19. Ocitangi cipi tu pondola oku liyaka laco eci omunu umue a tundisiwa vekongelo?
19 Tu sukila oku yuvula oku linga ukamba lomanu vana va siapo ekongelo. Omanu vaco, vana va tundisiwa vekongelo omo lioku sinila olonumbi via Suku, ale vana va likala ekolelo omo lioku longisa esanda, kuenda vana va liwekapo oku likongela letu. Ondaka ya Suku yi tu sapuila hati, “ tundisi pokati kene” omanu vaco. * (Tanga 1 Va Korindo 5:11-13; 2 Yoano 9-11) Ocili okuti, ka ca lelukile oku yuvula omunu una wa kala ekamba lietu pamue ngandietu. Anga hẽ tu ka lekisa okuti tua velisapo olonumbi via Yehova okuti ovina vikuavo ci sule? Ivaluka okuti Yehova o sanjukila vana va pokola kokuaye.
20, 21. (a) Momo lie esokiyo lioku tundisa ava ka va likekembela eliangiliyo limue liocisola? (b) Momo lie ci kuetele esilivilo oku nõla akamba vawa?
20 Esokiyo lioku tundisa vana ka va likekembela eliangiliyo liocisola ca Yehova. Momo lie? Momo oku ci linga ci teyuila onduko ya Yehova, kuenda olonumbi viaye. (1 Petulu 1:15, 16) Handi vali, oku tundisa vekongelo vana ka va likekembela, ci teyuila vamanji kovituwa vĩvi violondingakandu, kuenda ekongelo. (1 Va Korindo 5:7; Va Heveru 12:15, 16) Epindiso liaco, li lekisa ocisola ku vana va lueya. Ndaño ka ca lelukile oku pindisiwa, omunu waco o sukila oku likolisilako oku tiuka ku Yehova.—Va Heveru 12:11.
21 Omo okuti akamba vetu va pondola oku tu vetiya oku linga eci ciwa ale ceci cĩvi, tu sukila oku nõla akamba vana va kuete ovituwa viwa. Omo liaco, tu amamiko oku linga ukamba lomanu Yehova a sole, momo ovina tu setukula kakamba vawa vi tu kuatisavo oku sanjuisa Yehova.
^ tini. 2 Ondaka oku ‘linala’ kelimi lio Heveru yi lomboloka oku ‘endela kumosi,’ kuenda oku kuata “ukamba.”—Olonganji 14:20; Olosapo 22:24.
^ tini. 4 Eci Yehova a pinga ku Avirahama, ca kala ocindekaise cocilumba Comõlaye wongunga a laikele oku eca. (Yoano 3:16) Yehova wa eca okameme pomangu ya Isake.—Efetikilo 22:1, 2, 9-13.
^ tini. 9 Eci Daviti a ponda Goliata, wa kala “umalẽhe” kuenda eci Yonatão a pondiwa Daviti wa kuatele 30 kanyamo. (1 Samuele 17:33; 31:2; 2 Samuele 5:4) Omo okuti eci Yonatão a fa wa kuata ci soka 60 kanyamo, ci lekisa okuti eci Daviti a citiwa, Yonatão wa kala ale la 30 kanyamo.
^ tini. 10 Ndomo ca lekisiwa kelivulu lia 1 Samuele 23:17, Yonatão wa tukula ovina vitãlo via pamisa Daviti: (1) Eye wa vetiya Daviti oco ka ka kuate usumba. (2) Wa sapuila Daviti okuti ongombo ya Saulu ka ya laikele oku tẽlisiwa. (3) Wa ivaluisa Daviti okuti o ka tambula usoma ndomo Suku a likuminyile. (4) Wa likuminya oku amamako oku lekisa ocisola ku Daviti. (5) Yonatão wa sapuila Daviti okuti Saulu wa kũlĩhĩle ukamba wa kala pokati kavo.
^ tini. 19 Oco o sange olonumbi vikuavo viatiamẽla koku yuvula vana va tundisiwa vekongelo, tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 207-209.


c: text/html

text:
OSAPI YOKOÑOÑO | Nye Embimbiliya li Popia Catiamẽla Komuenyo Kuenda Kolofa?
Ondaka Yimue ka ya Lelukile Oku Kuata Elomboloko Liaco
OMANU va kuete ovisimĩlo via litepa viatiamẽla komuenyo kuenda kolofa. Vamue va sima okuti noke yolofa vamamako lomuenyo kocitumãlo cikuavo. Vakuavo va sima okuti va ka citiwa evali oco va kuate omuenyo umue ukuavo. Handi vali, omanu vakuavo va sima okuti olofa esulilo liovina viosi.
Citava okuti ove o kuete ocisimĩlo cikuavo catiamẽla kondaka yaco, omo liovituwa viofeka wa citiwila ale vepata wa kulila. Tu pondola oku limbuka okuti eyi ondaka yimue ka ya lelukile oku kuata elomboloko kuenda omanu va kuete ovisimĩlo via litepa viatiamẽla kolofa. Anga hẽ kuli etambululo liocili halio lia koleliwa catiamẽla kondaka yaco?
Vokuenda kuanyamo alua, asongui vatavo va siata oku longisa okuti omunu o kuete ocilelembia ka ci fi. Omanu va kasi vatavo ndeci: Akristão, va Hindu, va Yudea, va Musulumanu kuenda vatavo akuavo, va tava okuti omunu o kuete ocilelembia ka ci fi kuenda eci tu fa, oco ca amamako lomuenyo kilu. Vakuetavo lio Budismu va tava okuti noke lioku fa omunu o citiwa olonjanja vialua toke eci a kuata ombembua kuenda ekalo liwa li tukuiwa hati, Nirvana.
Omo lialongiso aco, omanu valua voluali luosi va sima okuti olofa vi ecelala okuti omunu o kuata omuenyo kocitumãlo cikuavo. Omanu valua va sima okuti olofa ocina cimue ci kuete esilivilo komuenyo womanu kuenda Suku o yongola okuti, omanu va fa. Pole, nye Embimbiliya li popia catiamẽla kondaka yaco? Tanga ocipama cikuãimo. O pondola oku komõha poku kũlĩha etambululo liaco.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAPITULU 6
Kulihi ue Kuya Muntu Nga na Tsi?
1-3. Vihula vika ve ku linga vantu ku tuala ha ku-tsa, kaha vikumbululo vika ve ku hana vamo vakua malombelo?
MBIMBILIYA ya tu kulahesa nguayo tangua ‘ku tsa ka ci ka kalako naua.’ (Ku-Solola 21:4) Mu kapitulu 5, tua lilongesele ngecize cikombelo ca ku-kula ca tu sokoluela njila ya ku ka yoya miaka ya ya-ye. Vunoni vantu kasi ve ku-tsa. (Ekelesiaste 9:5) Ngeci tue ku lihula nguetu, Vika vie ku soloka ku muntu nga a tsa?
2 Cikumbululo ca cihula caco ca pua ca seho ya kama, nga tua tsisa muntu u tua lema. Muomu halumo tue ku lihula nguetu: ‘Nai kulihi? Vuno a li na ku tu mona ni? A hasa ku tu kuasa ni? Tangua tu ka mu mona naua?’
3 Vakua malombelo ve ku hana vikumbululo via ku liseza-seza ku vihula evi. Vamo ve ku longesa nguavo nga u linga via cili u ka ya muilu, vunoni nga u linga via vipi u ka uema. Vakuavo ve ku longesa nguavo nga u tsa, u himpuka cimbembesi linga u ka yoye na vavusoko vuove vaze va tsa laza. Kasi vakuavo ve ku handeka nguavo nga muntu na tsi mu nima ya ku mu sompesa, ue ku semuka ni ku hiluka na muvila ueka mu ku pua muntu ni vene kasitu.
4. Ha cilongesa cika viemana vilongesa via vakua malombelo ku tuala ha ku-tsa?
4 Vakua malombelo ve ku longesa viuma via ku liseza-seza. Vunoni cingi cavo vose ve ku longesa viuma vimo lika. Ve ku longesa ngecize nga muntu a tsa, mu muvila ueni mue ku tunda cimo cuma ce ku tualelelaho ku yoya. Cili vene?
KULIHI UE KUYA MUNTU NGA NA TSI?
5, 6. Vika vie ku soloka ku muntu nga a tsa?
5 Yehova a tantekeya vika vie ku soloka ku muntu nga a tsa, kaha ua tu leka ngecize nga muntu a tsa, muono ueni ue ku-hua. Ku-tsa ca lihilika na muono. Mue ku tsa muntu, visinganieka vieni na mana eni ka vie ku tualelelaho ku ka yoyela kueka. * Nga muntu a tsa ke ku mona, ku ivua, ni ku singanieka naua houe.
6 Muangana Solomone ua sonekele ngueni “vatsi ka va tantekeya na vimo viahi.” Vatsi ka va hasa ku lema ni ku zinda, kaha “ka kuesi cipanga, cipue vutumbe, cipue mana, cipue mangana ku Vukalo vua Vatsi.” (Tandenu Ekelesiaste 9:5, 6, 10.) Ku Visamo 146:4, Mbimbiliya ya tu leka nguayo, mue ku tsa muntu “visinganieka vieni” vie ku nonga.
VIKA UA HANDEKELE YESU KU TUALA HA KU-TSA?
7. Vika ua handekele Yesu ku tuala ha ku-tsa?
7 Mua tsile kavusamba keni ua ha mutima, Yesu ua lekele vandongesi veni ngueni: “Mukuetu Lazalu na i mu tulo.” Vunoni eci ka ca lombolokele ngecize Lazalu ua kosele muomu ua tondele ku huima houe. Ngeci Yesu ua handekele naua ngueni: “Lazalu na tsi.” (Yoano 11:11-14) Aa mezi a muesa ngecize Yesu ua setekesele ku-tsa na tulo. Ka handekele ngueni Lazalu ua kele muilu ni na vavusoko veni vaze va tsile laza. Kaha naua ka handekele ngueni Lazalu ua kele na ku yanda mu tuhia ni ua semukile mu muntu ueka ni mu kasitu. Vunoni ca puile ngue ua kosele tulo va kama. Kuli mikanda ikuavo ya setekesa ku-tsa ku tulo va kama. Mbimbiliya nguayo omo Setefanu va mu tsihile, “ua kosele tulo.” (Vilinga 7:60) Kapostolo Paulu neni ua sonekele ngueni vamo Vakua Kilistu “va na kosa tulo tua kutsa.”—1 Kolintu 15:6.
8. Vati tua tantekeya nguetu Njambi ka tangele vantu linga va pue na ku tsa?
8 Vuno Njambi ua tangele va Andama na Eva linga vatse ni? Houe! Yehova ua va tangelele ku yoya muono ua cili ua ya ya-ye na cihindu ca ku tantuluka. Yehova mua tangele vantu ua va hakele cizango ca ku yoya miaka yose mu mitima. (Ekelesiaste 3:11) Visemi ka va tondele ku mona vana vavo ku kulupa na ku tsa. Yehova neni mukemuo mue ku ivua ku tuala hali etu. Nga Njambi ua tu tangele ku yoya miaka yose, vika tue ku tsila?
VIKA TUE KU TSILA?
9. Omo lia vika lisiko lia hanene Yehova kuli va Andama na Eva lia puile lia cili?
9 Mu citungu ca Endene, Yehova ua lekele va Andama na Eva ngueni: “Ku miti yose ya muihia u hasa ku lia ngoco. Vunoni ku muti ua ku tantekeya via viuka nevi via vipi, kati u ka lieko: muomu ku litangua olio omo u ka liako u ka tsa cili vene.” (Njenisisi 2:9, 16, 17) Eli lisiko liaco ka lia kaluuile ku liniunga, kaha Yehova ua kele na mpoko ya ku va leka vika via cili na vika via vipi. Nga vononokele kuli Yehova, nga va muesele ngecize va singimikile mpoko yeni. Nga naua va muesele ku santsela cavo ku viuma viose via va hele.
10, 11. (a) Vati Satana ua ongele va Andama na Eva? (b) Omo lia vika ka ca tavele ku vecela ku vupi vu va lingile?
10 Vunoni tue ku ivua vusiua vua kama mu ku tantekeya ngecize va Andama na Eva va vianene ku ononoka Yehova. Vati viendele? Satana ua hulile Eva ngueni: “Cili, Njambi na handeka ngueni, kati mu ka lie ku miti yose ya muihia ni?” Eva ua kumbuluile ngueni: “Ku vusuka vua miti ya muihia tu hasa ku lia. Vunoni ku vusuka vua muti uze u li mu kati ka lihia, Njambi na handeka ngueni, ‘Kati mu ka lieko, cipue ku vu saleka livoko, ku tina mu tse.’”—Njenisisi 3:1-3.
11 Satana ua taveleko ngueni: “Ka mu ka tsa cili vene: Muomu Njambi na tantekeya ngecize ku litangua olio mu ka liako, amba vuose meso eni a kemuka, nenu mu ka pua ngue Njambi, mu ku tantekeya nevi via viuka nevi via vipi.” (Njenisisi 3:4, 5) Satana ua tondele Eva a singanieke ngecize a hasa ku lihanguila ivene vika via cili na vika via vipi. Kaha ua mu ongele ku tuala ha viuma vi keza mu ku muesa lisino. Satana ua lekele Eva ngueni ka ka tsi, kaha haze vene Eva ua lile ku vusuka, kaha ua heleko yalieni. Va Andama na Eva va tantekeyele ngecize Yehova ua va vindikile ku lia ku vusuka vua muti uze. Mu va lileko, va hanguile ku muesa lisino kuli Njambi na lize lisiko lia liasi lia va hanene. Mu ku liako, va muesele naua ngecize ka va singimikile Iseavo ua cilemo. Vupi vu va lingile vua puile vua kama cikuma ka ca tavele ku vecela!
12. Omo lia vika lisino li va muesele va Andama na Eva kuli Yehova lie ku vavalesa ku mutima?
12 Aci singaniekenu vati Sakatanga ua vuile omo visemi vetu va ku livanga ka va mu singimikile! Vati mu ivua ku mutima nga mua lihakelele kapandi ka ku lela muana, kaha ku fumaho muana uaco a mi alulukila na ku viana ku linga vi mu mu tuma? Ci ka mi vavala cikuma ku mutima ni vati?
13. Vika a lombolokele mezi a handekele Yehova ngueni “ku mpumputa u ka hiluka”?
13 Mu ku muesa lisino, va Andama na Eva va zimbalesele lulavelelo luavo lua ku yoya miaka ya-ye. Yehova ua lekele Andama ngueni: “Muomu una pu mpumputa, na ku mpumputa u ka hiluka.” (Tandenu Njenisisi 3:19.) Eci ca lombolokele ngecize Andama a ka pua naua mpumputa, ngue kanda va ci mu tangeho. (Njenisisi 2:7) Mu nima ya ku vulumuna, Andama ua tsile kaha ka keleko naua.
14. Vika tue ku tsila?
14 Nga va Andama na Eva vononokele Njambi, nga kasi va ci yoya na lelo lino. Vunoni mu va muesele lisino kuli ikeye, va vulumuine kaha va tsile. Vupi vua pua ngue vuvezi vua kama vu tua tambula ku visemi vetu va ku livanga. Tu vose tua semuka na vupi, ngeci tue ku tsa. (Loma 5:12) Vunoni ovu kati vukevuo vutumbe vua Njambi ku vantu. Njambi ka tondele vantu va pue na ku tsa, ngeci Mbimbiliya ya tumbula ku tsa ku pua “citozi.”—1 Kolintu 15:26.
VUSUNGA VUA TU PATULA
15. Vati vusunga ku tuala ha ku-tsa vua tu patula?
15 Vusunga ku tuala ha ku-tsa vua tu patula ku makuli a engi. Mbimbiliya ya tu longesa ngecize vatsi ka ve ku ivua ku vavala ni vusiua. Ka citava ku handeka navo, kaha naua ka va hasa ku handeka netu. Ka tu hasa ku va kuasa, navo ka va hasa ku tu kuasa. Ka va hasa ku tu vulumuna, ngeci mukemuo ka tua pandele ku va vuila vuoma. Vunoni malombelo a engi eku longesa nguauo, vatsi vali na muono ku cihela ceka, kaha tu hasa ku va kuasa nga tu fueta vimbongo ku vakuluntu va malombelo. Vunoni mu ku tantekeya vusunga ku tuala ha ku-tsa, vantu ka va hasa ku tu onga na makuli aco.
16. Makuli muka malombelo engi eku longesa ku tuala ha vatsi?
16 Satana ue ku pangesa malombelo a makuli mu ku tu onga na ku tu lingisa ku singanieka ngecize vatsi va li na ku yoya. Ca ku muenako, malombelo amo eku longesa ngecize nga muntu na tsi, kasi ue ku tualelelaho ku ka yoyela kueka. Vuno vulombelo vuenu vue ku longesa ngoco, ni vue ku longesa vi ya handeka Mbimbiliya ku tuala ha vatsi? Satana kasi ue ku pangesa makuli mu ku sondolola vantu kuli Yehova.
17. Vati cilongesa ca ku uemeka vantu mu tuhia ce ku sahula Yehova?
17 Vi ve ku longesa mu malombelo a engi vie ku neha vusiua. Ca ku muenako, malombelo amo eku longesa ngecize, vantu va vapi va ka uema miaka yose mu tuhia. Aa makuli aco eku sahula Yehova. Na limo litangua liahi Yehova a ka yandesa vantu mu cifua eci! (Tandenu 1 Yoano 4:8.) Vati mu ivua nga va mi leka nguavo kua kala umo yala ue ku tsimika mavoko a muaneni ua lisino mu tuhia? Mua vusunga mu ka zinda yala uaco. Ka mu ka tonda cipue ku mu tantekeya. Mukemuo mpundu mua tonda ku tu vuisa Satana ku tuala hali Yehova!
18. Vika ka tua pandelele ku ivua vuoma vua vatsi?
18 Malombelo amo eku longesa nguao, vantu mu ve ku tsa ve ku pua vimbembesi. Malombelo aco eku longesa naua ngecize tua pande ku ivua vuoma vua vatsi na ku va singimika, muomu va hasa ku pua vavusamba va ndzili cikuma ni vitozi va kama. Cingi ca vantu va tsiliela mu makuli aco. Kaha ve ku ivua vuoma vua vatsi, ngeci ve ku lemesa vatsi, kati Yehova. Vunoni vulukenu ngecize vatsi ka ve ku ivua na vimo viahi, ka tua pandele ku va vuila vuoma. Yehova ikeye Sakatanga uetu, ikeye naua Njambi ua vusunga, ngeci tua pande ku lemesa ikeye lika.—Ku-Solola 4:11.
19. Vati ku tantekeya vusunga ku tuala ha vatsi ce ku tu kuasa?
19 Mu ku tantekeya vusunga ku tuala ha ku-tsa, tua patuka ku makuli a vakua malombelo. Kaha vusunga vue ku tu kuasa ku ivuisisa vikulaheso via cili via tu kulahesa Yehova mu ntsimbu ino na ku lutue.
20. Vika tu ka lilongesa mu kapitulu ka na hatako?
20 Ku ntsimbu ya ku nima, Yombi umo ngamba ya Njambi uehuile ngueni: “Nga muntu a ku tsa, aka yoya naua ni? (Yombi 14:14) Vuno cili vene citava muntu ua tsa a yoye lueka naua ni? Via tu leka Njambi mu Mbimbiliya vi tu vuisa ndzolela ya kama cikuma. Tu ka tantekeya omo lia vika, mu kapitulu ka na hatako.
^ cin. 5 Cingi ca vantu va tsiliela nguavo muono na cimbembesi vie ku tualelelaho ku yoya mu nima ya ku-tsa. Linga mu tantekeye mizimbu ikuavo, talenu Litota 17 na 18 ku ntsongo ya livulu.


text:
EPULO 7
Oityi Mandyilingi Inkha Vanthyongilinya Okulinga Otyinepo Tyopoula?
OITYI UNA OKULINGA?
Soka kuetyi: Helena ankho velipola konomphunga na Mingo mokueenda kwo nohanyi onombali, mahi tyina velitala ongatyina velinoñgonokale kohale. Velihonekela mo telefone omuvo auho, vatomphola omuvo omunyingi motelefone tyina umwe apopia omukuavo utyiale etyi mukuavo mapopi! Mahi pahe Mingo kahande vala okutomphola.
Konthyulilo yo nohanyi onombali Mingo na Helena velikuata momankhanya liwa-liwa avelipe onombesu. Helena ankho kahande okulinga ngotyo. Tupu kahande okupumbwa Mingo. Ankho kavelitale vala okuti ovawa mahi tupu vakolela. ‘Ankho tupu upopia okuti onthue tulihole . . . ’
Ankho ove ukahi meti liokunepa iya okala motyitateka ngo tya Helena, ñgeno walinga ñgeni?
TALAMA IYA OSOKO!
Ankho katutavela ovitumino viohi, tyipondola okutuetela otyitateka. Tyelifwa notyo ankho katutavela ovitumino matyituetela ovitateka, tyimwe povitumino ovio tyati: “Kala kokule noundalelapo.”—1 Tessalonicenses 4:3.
Ovitateka patyi vitundilila kokuhetavela ovitumino? Ombimbiliya yati: “Una ulinga oumbalehi, ukahi nokulingila onkhali olutu lwae muene.” (1 Coríntios 6:18) Okuti otyo otyili?
Omaovololo alekesa okuti ovakuendye ovanyingi novahikuena valinga ngotyo, vakala novitateka evi viapopiwa pombuelo.
OLUIHAMO. Ovakuendye ovanyingi novahikuena valala kumwe tyina nkhele vehenelinepe konyima velivela unene.
OTYIHO. Tyina vamalala kumwe konyima velipula poyavo ‘olie tupu walala nae?’
OKULIVELA ONOMBEI. Omuhikuena ufueva omunthu umuamena ha youna uhanda vala okulala nae. Ovakuendye ovanyingi vapopia okuti kavahande okulinepa nomuhikuena alalae nae.
Okuhulililako: Inkha ulinga otyinepo tyopoula tyina nkhele uhenenepe, monumanesa ove muene nokupumbwa otyipuka tyimwe otyiwa. (Romanos 1:24) Nolutu luove malukala tyihena esilivilo!
Lekesa okuti wapama putyina “ukala kokule noundalelapo.” (1 Tessalonicenses 4:3)Tyina wamanepe opo vala upondola okulinga otyinepo tyopoula. Pahe opo upondola okuhakala vali notyiho, nokuhelivele onombei nokukala tyahapamene, otyitateka okulinga otyinepo tyopoula tyina nkhele uhenenepe.—Provérbios 7:22, 23; 1 Coríntios 7:3.
OITYI OVE USOKA?
Okuti omunthu okuhole upondola okupaka motyiponga omuenyo wove?
Okuti omunthu okuhole upondola okupaka motyiponga oupanga vove na Huku?—Hebreus 13:4.


text:
AMALẼHE VA PULA
Anga hẽ Oku Kapa Olonumbi ale (ovihandeleko) Vonjo ci Kuete Esilivilo?
O kasi hẽ locitangi coku pokola konumbi yimue yo konjo? Ocipama eci kuenda okakasia kesulilo liemẽla vi ka ku kuatisa oku sapela lolonjali viove catiamẽla kondaka yaco.
Tenda ovihandeleko lonjila ya sunguluka
Ocili: Eci ove o tunda konjo, lalimue eteke o ka kisikiwa vali oku pokola kovihandeleko.
Uhembi: Ove handi o ka sukila ku kuama ovihandeleko vimue eci o tunda konjo. Ove handi o ka sukila oku pokola komunu umue ndeci, ku cime cove kupange, kusongui wove ale kolombiali. Umalehe umue ufeko o tukuiwa hati Danielle okuti o kuete 19 kanyamo wa popia hati: “Ndi sima okuti omu una ka tẽla oku pokola kolonumbi ale kovihandeleko vio konjo, eye o ka kuata ovitangi vialua eci a ka kala lika liaye.”
Ceci Embimbilliya li popia: ‘Pokoli kolombiali kuenda kolonguluvulu.’ (Tito 3:1) Oku lilongisa oku kapako ovihandeleko violonjali viove, epindiso limue li ka ku kuatisa oku liyaka lovitangi kovaso yoloneke eci o linga ukulu.
Ceci o sukila oku linga: Lilongisa oku limbuka esilivilo liocihandeleko. Umalehe umue o tukuiwa hati, Jeremy wa popia hati: “Ovihandeleko nda sukilile oku pokola konjo via ndi kuatisa oku nola ciwa akamba vange kuenda oku talavaya ciwa lotembo. Ovio via ndi kuatisavo oku yuvula oku pesela otembo loku imba ovideogame kuenda oku tala o televisão. Poku ci linga ca ndi kuatisa oku kuata otembo yalua yoku linga ovina via sunguluka kuenje toke koloneke vilo ndi sole oku linga ovina viaco.”
Ndomo o sapela lolonjali viove catiamẽla kondaka yaco
Nye o sukila oku linga nda wa limbuka okuti ku kuete elomboloko liocihandeleko caco? Umalẽhe umue ufeko o tukuiwa hati Tamara wa popia hati: “Olonjali viange via ngecelela okuti ndi linga ungende kofeka yikuavo. Eci ka ci ndi lomboloka ceci okuti cilo eci nda tiuka, ovo ka va ndi ecelela oku enda kocitumãlo cimue ci sangiwa vocinãla cambata 20 kakukutu lokonjo!”
Nda o kasivo oku liyaka locitangi caco, anga hẽ cĩvi oku sapela lolonjali viove catiamẽla kocihandeleko caco? Sio! Eci o sukila oku linga oku kũlĩha otembo kuenda ndomo o sukila oku sapela lavo catiamẽla kovina viaco.
Otembo: “Umalẽhe umue ufeko o tukuiwa hati Amanda wa popia hati: Ove o sukila lika oku sapela lolonjali viove oco va pongolole ovihandeleko nda ove wa lekisa ale ovituwa viukulu okuti ovo va pondola oku ku kolela.”
Umalẽhe umue o tukuiwa hati Daria wa limbuka okuti olondaka evi viocili. Eye wa popia hati: “Eci Ina yange a limbuka okuti ame olonjanja viosi nda enda oku likolisilako oku pokola, oco lika a fetika oku sokolola oku pongolola ocihandeleko.” Ivaluka okuti, ove ku pondola oku kisika omunu umue oco a kolele kokuove. Oco omunu a ku kolele ove o sukila oku vetiya omunu lovituwa viove.
Embimbiliya li popia hati: “Patekela ocihandeleko ca so. Ku ka tombe alungulo a nyoho.” (Olosapo 6:20) Nda wa kuama onumbi eyi, olonjali viove vi ka ku kolela vali calua. Kuenje ove o ka sapela lavo catiamẽla kovihandeleko.
Ndomo: Umalẽhe umue o tukuiwa hati, Steven wa popia hati: “Eci ove o sapela lolonjali viove, ca sunguluka oku vangula lesumbilo kuenda oku kuata epandi. Poku ci linga ci kuete esilivilo okuti oku hoya loku kaluka ci sule.”
Daria wa tukuiwa kefetikilo liocipama eci otavavo kolondaka evi. Eye wa popia hati: “Oku lihoya la ina yange ka ca kuataile onima. Eci nda enda oku lihoya laye eye wa enda oku tõlisa vali ocihandeleko.”
Embimbiliya li popia hati: “Eveke li lekisa onyeño yaye yosi, ukualondunge puãi o yi likandangiya.” (Olosapo 29:11) Oku lilongisa oku (li lava) ale oku (likandangiya) ka ci ku kuatisa lika konjo, pole, ci kuetevo esilivilo kosikola, kupange, kuenda volonepa vialitepa.
Ceci o sukila oku linga: Sokolola osimbu kua vanguile. Nda kua likandangiyile ovopange osi wa linga oco o lekise okuti wa koleliwa vi pondola oku nyõleha. Eli olio esunga lieci embimbiliya li popela okuti, “u o livala konyeño wa lunguka muẽle.”—Olosapo 14:29.
Onumbi: Kuama okakasia ka sangiwa kesulilo liocipama cilo, oco o sokolole eci catiamẽla kovihandeleko ove o sukila oku pokola. Nda o sukila oku kapako ocihandeleko cimue, sapela lolonjali viove catiamẽla kondaka yaco.


text:
OKAPITULU 17
Elao Liokulikuambela
1, 2. Omokonda yatyi usokela okuti elikuambelo otyiawa tyimwe otyiwa? Omokonda yatyi tutyii okuti Ombimbiliya ilongesa konthele oyo?
OKUELEKA ohi nouye auho, ohi onthutu unene. Tyina Jeova atala pohi, ovanthu aveho nomalongo ae vekahi ngeta liomaande likahi mombaliti. (Salmo 115:15; Isaías 40:15) Namphila tuvatutu unene tyina tuelekwa nouye auho, o Salmo 145:18, 19 yati: “Jeova ukahi popepi novanthu aveho vemuihana. Ukahi popepi na vana vemuihana noukuatyili. Jeova makafuisapo ehando lia vana vena onthilo nae. Mevetehelela putyina vemuita ekuateso.” Olio elao limwe enene tuna! Jeova, Omutungi wetu Wepondolo aliho, uhanda okufuena kuonthue, tupu uhanda okutehelela omalikuambelo. Tyotyili, okulikuambela, elao limwe enene, Jeova aavela ovanthu aveho.
2 Mahi Jeova ututehelela vala tyina tupopia nae monkhalelo yaviuka. Oñgeni matutyilingi? Tutalei etyi Ombimbiliya ipopia konthele yelikuambelo.
OMOKONDA YATYI TULIKUAMBELELA KU JEOVA?
3. Omokonda yatyi ulikuambelela ku Jeova?
3 Jeova uhanda ove ulikuambele ine upopie nae. Oñgeni tutyii? Mbambavo tanga Filipenses 4:6, 7. Soka okukongwa ngotyo. Omutumini wouye auho wesuka unene nove iya uhanda omupopile ovitateka viove no ñgeni ulitehelela.
4. Oñgeni okulikuambela apeho ku Jeova tyipameka oupanga wove nae?
4 Elikuambelo litukuatesako okukala noupanga wapama na Jeova. Tyina omapanga atomphola apeho konthele yetyi velitehelela, netyi vasoka, oupanga wavo upama vali unene. Otyo tyelifua nokulikuambela ku Jeova. Mombimbiliya Jeova ukupopila omalusoke ae no ñgeni elitehelela, tupu ukupopila etyi makalinga komutwe wandyila. Popila Jeova oñgeni ulitehelela putyina upopia nae apeho melikuambelo. Tyina ulinga ngotyo, oupanga wove na Jeova maupame unene.—Tiago 4:8.
OITYI TUNA OKULINGA OPO HUKU ETUTEHELELE?
5. Oñgeni tutyii okuti Jeova katehelela omalikuambelo aeho?
5 Okuti Jeova utehelela omalikuambelo aeho? Au. Kononthiki mbomuuli Isaia, Jeova wapopilile ova Isilayeli okuti: “Namphila mulinga omalikuambelo omanyingi, ame himutehelela. Mokonda omaoko enyi amomesa ohonde onyingi.” (Isaías 1:15) Ngotyo inkha katulunguka, tupondola okulinga ovipuka vituyapula ku Jeova, iya Jeova ahatehelela omalikuambelo etu.
6. Omokonda yatyi ekolelo otyipuka tyakolela unene? Oñgeni molekesa okuti una ekolelo?
6 Inkha tuhanda Jeova atehelele omalikuambelo etu, tuna okukala nekolelo mwe. (Marcos 11:24) Apostolu Paulu wahoneka okuti: “Tyihena ekolelo katupondola okuhambukiswa nawa Huku. Mokonda vana vafuena ku Huku vena yokutavela okuti okuekahi, iya uyamba vana vemufenda nomutima auho.” (Hebreus 11:6) Mahi onthue katupopi vala okuti tuna ekolelo. Tuesukisa okulekesa okuti tuna ekolelo putyina tutavela ku Jeova ononthiki ambuho.—Tanga Tiago 2:26.
7. (a) Omokonda yatyi tuna yokuliola omutima nokupopia nonthilo tyina tulikuambela ku Jeova? (b) Oñgeni matulekesa okuti tupopia otyili tyina tulikuambela?
7 Tuna okuliola omutima nokupopia nonthilo tyina tulikuambela ku Jeova. Omokonda yatyi? Tyina tukapopia nohamba ine nomutumini omukuavo, onthue tutyilinga monkhalelo imwe ilekesa onthilo. Jeova o Huku Wepondolo aliho, otyo katyilekesa okuti tuna yokukala vali unene nonthilo nokuliola omutima putyina tupopia nae? (Gênesis 17:1; Salmo 138:6) Tupu tuna yokupopia otyili nokulikuambela ku Jeova nomutima auho, atuhawana-wana vala onondaka mbuike ovikando aviho.—Mateus 6:7, 8.
8. Tyina tuamelikuambela konthele yotyipuka tyimwe, oityi tupu tuesukisa okulinga?
8 Tupu, tyina tulikuambela konthele yotyipuka tyimwe, tuna okulinga atyiho tuvila opo tulinge ngetyi tuaita. Mongeleka, inkha tuita ku Jeova etuavele etyi tuesukisa ononthiki ambuho, katupondola okukevela Jeova etuavele ovipuka aviho atuhaundapa ngwe tuna ononkhono. Tuna okuundapa unene nokutavela kese tyilinga tuvila. (Mateus 6:11; 2 Tessalonicenses 3:10) Inkha tuaita ku Jeova opo etukuateseko okulinga otyipuka tyimwe tyapenga, tuna okulityilika ovipuka aviho vipondola okutuhindila okutyilinga. (Colossenses 3:5) Pahe matulilongesa omapulo ovanthu valinga konthele yelikuambelo.
OMAPULO OVANTHU VALINGA KONTHELE YELIKUAMBELO
9. Okulie tuna yokulikuambela? Oityi omukanda wa João 14:6 utulongesa konthele yelikuambelo?
9 Okulie tuna yokulikuambela? Jesus walongesa ovalongwa vae velikuambele ku “Tate yetu ukahi keulu.” (Mateus 6:9) Tupu wapopia okuti: “Ame ndyila, ame tyili, ame muenyo. Nawike uya ku Tate ahapiti puame.” (João 14:6) Ngotyo, onthue tuna okulikuambela vala ku Jeova menyina lia Jesus. Omokonda yatyi tulikuambelela menyina lia Jesus? Opo Jeova etavele omalikuambelo etu, tuna okukala nonthilo notyilinga otyinene Jeova aavela Jesus. Ngetyi tuelilongesa, Jesus weya pano pohi opo etuyovole konkhali no kononkhia. (João 3:16; Romanos 5:12) Tupu Jeova waholovona Jesus opo akale Omunene-nakwa Wevilapo no Mukoyesi.—João 5:22; Hebreus 6:20.
10. Okuti Huku utuita oñgeni tuna okukala tyina tulikuambela? Hangununa.
10 Oñgeni tuna yokukala tyina tulikuambela? Jeova ketuiti tuikile konongolo, tupumphame ine tutalame putyina tulikuambela. Ombimbiliya ilongesa okuti tupondola okulikuambela mononkhalelo mbelikalaila. (1 Crônicas 17:16; Neemias 8:6; Daniel 6:10; Marcos 11:25) Tyakolela vali ku Jeova, hankhalelo omunthu akala tyina elikuambela, mahi otyetyi tupopia nae monkhalelo yaviuka. Tupondola okulikuambela nondaka yakaluluka ine okulikuambelela momutima pu kese mphangu tuli, tyilinge komutenya ine kounthiki. Tyina tulikuambela ku Jeova, tuna okukala nonthumbi yokuti metutehelela, namphila tuheetwe novanthu.—Neemias 2:1-6.
11. Ovipuka patyi vimwe tupondola okupopila Jeova?
11 Oityi tuna yokuita melikuambelo? Tupondola okuita kese tyipuka Jeova etavela. Ombimbiliya yati: “Kese etyi tuita inkha tyelikuata nehando liae, ututehelela.” (1 João 5:14) Okuti tupondola okuita ovipuka tuhanda? Enga. Okulikuambela ku Jeova tyelifwa nokutomphola nepanga lietu enene. Tupondola okupopila Huku melikuambelo ovipuka aviho vikahi komutima wetu iya oe metutehelela. (Salmo 62:8) Tupondola okumuita ononkhono mbae ospilitu sandu opo itukuateseko okulinga etyi tyaviuka. (Lucas 11:13) Tupu, tupondola okuita ku Jeova etuavele ounongo wokulinga omatokolo aviuka, tupu tupondola okuita etuavele ononkhono opo tutyivile okukoleleya movitateka. (Tiago 1:5) Tupondola okuita ku Jeova opo etuevele ononkhali mbetu. (Efésios 1:3, 7) Tupu tupondola okuitilako vakuetu, okukutikinyamo onombunga mbetu novakuatate vetu no nomphange vekahi mewaneno.—Atos 12:5; Colossenses 4:12.
12. Oityi tyina okukala otyipuka tyakolela vali momalikuambelo etu?
12 Oityi tyina okukala otyipuka tyakolela vali momalikuambelo etu? O Jeova nehando liae. Tuna okumusoka mokonda yovipuka ovinyingi etulingila. (1 Crônicas 29:10-13) Otyo tutyii mokonda etyi Jesus eya pano pohi, walongesile ovalongwa vae oñgeni tyilikuambelwa. (Tanga Mateus 6:9-13.) Wapopila ovalongwa okuti tete vena okulikuambela opo enyina lia Huku lisukukiswe. Konyima, Jesus evelekesa okuti vena okulikuambela opo Ouhamba wa Huku uye nehando lia Jeova lilingwe pano pohi. Etyi Jesus amana okuita ovipuka ovio viakolela vali, pahe Jesus apopi okuti tupondola okulikuambela konthele yovipuka tuesukisa momuenyo. Tyina tupaka komutwe momalikuambelo etu Jeova nehando liae, tulekesa okuti ovipuka ovio viakolela kuonthue.
13. Omuvo ulifuepi tuna yokulikuambela?
13 Omuvo ulifuepi tuna yokulikuambela? Ombimbiliya kaityipopi. Mongeleka, tupondola okulinga elikuambelo esupi tyina tuhanda okulia, mahi tupondola okulinga elikuambelo elaale tyina tuhanda okupandula Jeova ine tyina tuna etyi tumupopila. (1 Samuel 1:12, 15) Jesus ankho kalingile omalikuambelo omale opo ahuvise ovanthu, ngetyi ovanthu ankho valinga po nonthiki mbae. (Lucas 20:46, 47) Jeova kahuvu nomalikuambelo ngoo. Otyipuka tyakolela vali ku Jeova elikuambelo litunda komutima.
14. Ovikando viñgapi tuna okulikuambela, iya otyo tyitulongesa tyi konthele ya Jeova?
14 Ovikando viñgapi tuna okulikuambela? Jeova utuita tupopie nae apeho. Ombimbiliya ipopia okuti “tualeiko okulikuambela,” tupu yati “likuambelei apeho.” (Mateus 26:41; Romanos 12:12; 1 Tessalonicenses 5:17) Jeova apeho wafuapo opo etutehelele. Onthue tupondola okumusoka apeho mokonda yoluembia lwae notyali tyae. Tupu, tupondola okumuita etuhongolele, nokutuavela ononkhono, nokutupameka. Inkha tyili-tyili tupanda elao tuna liokulikuambela ku Jeova, matuovola onomphitilo ambuho mbokupopia nae.
15. Omokonda yatyi tutila okuti “amem” konthyulilo yelikuambelo?
15 Omokonda yatyi tutila “amem” konthyulilo yelikuambelo? Ondaka “amem”, ihangununa okuti “otyo yatyo” ine “tyilingwe ngotyo.” Ngotyo tulekesa okuti tuetavela etyi tyapopiwa melikuambelo tupu tuvakuatyili. (Salmo 41:13) Ombimbiliya ilongesa okuti tyaviuka okupopia okuti “amem” konthyulilo yelikuambelo tyilinge tualingila momutima ine tuapopila peulu ine lialingwa namukuetu, ngotyo tulekesa okuti tuetavela etyi tyaitwa.—1 Crônicas 16:36; 1 Coríntios 14:16.
OÑGENI HUKU AKUMBULULA OMALIKUAMBELO ETU
16. Okuti Jeova ukumbulula omalikuambelo etu? Hangununa.
16 Okuti Jeova ukumbulula umwe omalikuambelo etu? Enga, ukumbulula. Ombimbiliya imuihana okuti “Omuteheleli womalikuambelo.” (Salmo 65:2) Jeova utehelela nokukumbulula omalikuambelo ovanthu ovanyingi alingwa nomutima auho, iya utyilinga mo nonkhalelo mbelikalela.
17. Oñgeni Jeova aundapesa onoandyu novaumbili vae pano pohi opo akumbulule omalikuambelo etu?
17 Jeova uundapesa onoandyu novanthu vae pano pohi opo akumbulule omalikuambelo etu. (Hebreus 1:13, 14) Kuna onongeleka ononyingi, mbovanthu velikuambela ku Huku okuita ekuateso opo vanoñgonoke Ombimbiliya iya momuvo uhehi aveya okutaleluapo Nombangi imwe ya Jeova. Ombimbiliya ipopia okuti onoandyu mbukahi movilinga viokuivisa “onondaka onongwa” mouye auho. (Tanga Revelação [Apocalipse] 14:6.) Tupu, ovanyingi puonthue tuhole okulikuambela ku Jeova konthele yotyitateka tyimwe ine konthele yotyipuka tyimwe tuesukisa iya atukuatesuako nomukuatate umwe Omukristau ine omphange.—Provérbios 12:25; Tiago 2:16.
18. Oñgeni Jeova aundapesa ospilitu sandu Nombimbiliya opo akumbulule omalikuambelo etu?
18 Jeova uundapesa ospilitu sandu yae opo akumbulule omalikuambelo etu. Putyina tulikuambela okuita etukuateseko pomuvo wovitateka, Huku upondola okuundapesa ospilitu sandu opo ituhongolele nokutupameka. (2 Coríntios 4:7) Jeova tupu uundapesa Ombimbiliya opo akumbulule omalikuambelo etu nokutukuatesako okulinga omatokolo aviuka. Putyina tutanga Ombimbiliya, tupondola okuvasa onotestu mbutukuatesako. Jeova tupu upondola okuundapesa umwe mewaneno aave ekumbululo liotyipuka tuesukisa okutehelela ine omukulu umwe weuaneno apopie konthele imwe Yombimbiliya.—Gálatas 6:1.
19. Omokonda yatyi pamwe tusokela okuti Jeova kakumbulula omalikuambelo etu?
19 Pamwe tupondola okulipula okuti: ‘Omokonda yatyi Jeova ahakumbululila omalikuambelo ange?’ Hinangela okuti Jeova utyii onalupi no ñgeni akumbulula omalikuambelo etu. Jeova wii etyi tuesukisa. Onthue tutualako okulikuambela opo tulekese okuti tutyii etyi tukahi nokuita nokulekesa okuti tuna ekolelo mwe. (Lucas 11:5-10) Ovikando ovinyingi Jeova ukumbulula omalikuambelo etu monkhalelo tuhakevelela. Mongeleka, tupondola okulikuambela konthele yotyitateka tyimwe, mahi no ngotyo atyitualako, Jeova upondola okutuavela ononkhono opo tutyivile okukoleleya.—Tanga Filipenses 4:13.
20. Omokonda yatyi tulikuambelela ku Jeova?
20 Tuna elao limwe enene liokulikuambela ku Jeova! Tuna onthumbi yokuti ututehelela. (Salmo 145:18) Iya tyina tulikuambela ku Jeova nomutima auho, oupanga wetu nae upama vali.


text:
Mbimbiliya ya pua Vika Kuli Yove?
Ue ku singanieka nguove . . .
ya pua livulu lia vindele?
ya pua livulu lia visimo na mizimbu ya ngoco?
ya pua Lizi lia Njambi
MBIMBILIYA NGUAYO
“Visoneka viose via na tumbula Njambi na muku ueni.”
VIVEZIKISO VI U KA UANAMO
U ka tantekeya vikumbulula via vusunga ku vihula via seho mu muono.
U ka uana vukuasi na vimamuna via ku yoya ca tangua na tangua.
U ka kala na lulavelelo lua cili lua ku lutue.
CITAVA KU TSILIELA VI YA HANDEKA MBIMBILIYA NI?
Eyo, omo lia vuno vusunga vutatu:
Ku litombola. Mbimbiliya va i sonekele ku vamala va ku pua 40 va ku liseza-seza, mu miaka 1.600. Cingi ca ava vamala vaco ka va limuene cipue ku tunga hamo. Vutuhu ngoco mikanda yose ya mu Mbimbiliya ya litombola, kaha ya zumbangeya lizina lia Njambi na Vuangana vueni!
Mizimbu ya vusunga. Cingi ca vakua ku soneka mizimbu ve ku fuika vuhenge vua visemua viavo. Vunoni vakua ku soneka Mbimbiliya va sonekele viose mu vusunga, vuhenge vuavo vavene na vua visemua viavo.
—2 Mizimbu 36: 15, 16; Visamo 51: 1-4.
Vupolofeto vua vusunga. Miaka 700 tele Yesu kanda a ci ize, Mbimbiliya ya handekele laza nguayo tangua a ka semukila mu mbonge ya indende ya Mbetelema, ku cifuti ca Yunda. (Mika 5:2) Kulihi ua semukilile Yesu? Mu mbonge ize vene!
—Mateo 2: 1, 3-9Kuli naua vupolofeto vua Mbimbiliya vua vuingi vua lipuisilemo. Evi vikevio vi tua pande ku lavelela ku uana mu Lizi lia Njambi, ni vati? —2 Petulu 1: 21.
ACI SINGANIEKE
Vati Mbimbiliya i hasa ku ku kuasa ku yoya mua cili?
Mbimbiliya ya kumbulula eci cihula ku ISAYA 48:
LILONGESENU VIKUAVO
MUZIMBU UA CILI U FUMA KULI NJAMBI!
Vuno Muzimbu ua Cili ua Fuma Mpundu Kuli Njambi ni?
Vati tu hasa ku kulahela nguetu Mbimbiliya ya pua ya vusunga?


text:
ETUKULWA 6
Ohatu i peni ngeenge otwa fi?
1-3. Omapulo elipi ovanhu have lipula shi na sha nefyo, nomalongelokalunga amwe ohaa nyamukula ngahelipi?
KALUNGA okwa udaneka kutya ‘efyo itali ka kala po vali.’ (Ehololo 21:4) Otwe lihonga mEtukulwa eti-5 kutya ekulilo ole shi ninga tashi shiiva opo tu ka mone omwenyo waalushe. Ashike natango ovanhu ohava fi. (Omuudifi 9:5) Osho otashi tu ningifa tu lipule epulo la fimanenena kutya: Oonakufya ove li monghalo ya tya ngahelipi?
2 Enyamukulo kepulo olo ola fimana, unene tuu ngeenge umwe oo tu hole a fya. Otashi dulika tu lipule kutya: ‘Mbela okwa ya peni? Mbela oku tu wete? Mbela ota dulu oku tu kwafela? Ohatu ke mu mona ngoo vali?’
3 Omalongelokalunga ohaa nyamukula omapulo oo meenghedi da yoolokafana. Amwe ohaa hongo kutya ngeenge omunhu oo a fya okwa li ha longo ouwa ota i meulu, ashike ngeenge okwa li ha longo owii ota ka pya moheli. Amwe ohaa ti kutya omunhu ngeenge okwa fi oha lundulukile molupe lopamhepo ndele ta ka kala novapambele vaye ovo va fya nale. Amwe ohaa ti kutya ngeenge omunhu a fi oha tokolwa ndele ta dalululwa ile a alukile momwenyo e li molupe li lili, tashi dulika e li omunhu ile oshinamwenyo shonhumba.
4. Ediladilo la faafana lilipi omalongelokalunga mahapu haa hongo shi na sha nefyo?
4 Omalongelokalunga otaa monika a fa taa hongo oinima ya yoolokafana. Ashike omahongo ao aeshe oku na ediladilo limwe. Ohaa hongo kutya ngeenge omunhu a fi, ope na oshitukulwa shimwe hashi xupu po, ihashi fi. Ndele mbela osho oshoshili?
OHATU I PENI NGEENGE OTWA FI?
5, 6. Oonakufya ove li monghalo ya tya ngahelipi?
5 Jehova oku shii kutya oonakufya ove li monghalo ya tya ngahelipi, nomolwaashi e tu yelifila kutya ngeenge omunhu a fi, onghalamwenyo yaye ohai xulu po. Efyo olo okukala uhe na omwenyo. Omunhu ngeenge a fi, omaliudo nomadiladilo aye ihaa twikile vali okulonga. * Shimwe vali, oonakufya ihava dulu vali okumona ko, okuuda ko ile okudiladila.
6 Ohamba Salomo oya ti: ‘Oonakufya inava shiiva nande sha.’ Oonakufya itava dulu okuulika omaukwatya ngaashi outondwe ile ohole. Ombiibeli oya ti: “Moshovafi oku to i, kamu na nande oshilonga, ediladilo neshiivo ile ounongo.” (Lesha Omuudifi 9:5, 6, 10.) Ombiibeli oya popya vali mEpsalme 146:4 kutya ngeenge omunhu a fi ‘omadiladilo aye’ ohaa fi.
OSHO JESUS A POPYA SHI NA SHA NEFYO
7. Jesus okwa popya shike shi na sha nefyo?
7 Eshi kaume kaJesus, Lasarus, a fya, Jesus okwa li a lombwela ovahongwa vaye a ti: “Lasarus, kaume ketu okwa kofa.” Ashike Jesus ka li a hala okutya Lasarus ota fuda po. Okwa weda ko vali a ti: “Lasarus okwa fya.” (Johannes 11:11-14) Kungaho Jesus okwa faafanifa efyo neemhofi. Ka li a popya kutya Lasarus oku li meulu ile ngeno a ya konhele yonhumba a ka kale pamwe novapambele vaye ovo va fya nale. Ina popya yo kutya Lasarus okwa li ta hepekwa momundilo woheli ile kutya okwa dalululwa e li omunhu ile oshinamwenyo shonhumba. Onghee hano, Lasarus okwa fa ashike a li a kofa eemhofi didjuu. Omishangwa dimwe oda faafanifa efyo neemhofi. Eshi Stefanus a dipawa, Ombiibeli oya ti kutya “okwa kofa po.” (Oilonga 7:60) Omuyapostoli Paulus okwa shanga yo kombinga yOvakriste ovo va fya nale a ti, ‘vamwe ova kofa.’ — 1 Ovakorinto 15:6.
8. Otu shi shii ngahelipi kutya Kalunga ka li a shita ovanhu va kale hava fi?
8 Mbela Kalunga okwa li a shita Adam naEva va kale hava fi? Ahowe. Okwa li e va shita ve na oukolele muwa nova kale tava hafele onghalamwenyo fiyo alushe. Jehova okwa shita ovanhu ve na ehalo lokukala nomwenyo fiyo alushe. (Omuudifi 3:11) Ngaashi ashike ovadali ihava kala va hafa okutala ovana vavo tava kulupa notava fi, Jehova naye osho ha kala e uditile ovanhu aveshe ngaho. Ndele ngeenge Kalunga okwe tu shita tu kale nomwenyo fiyo alushe, omolwashike hatu fi?
OMOLWASHIKE HATU FI?
9. Omolwashike sha li shi shii okuudiwa ko eshi Jehova a pa Adam naEva oshipango?
9 Jehova okwa li a lombwela Adam moshikunino shaEden a ti: “Lya komiti adishe domoshikunino ngaashi wa hala, ndelenee komuti wokushiiva ouwa nowii, ino u lya. Osheshi efiku tuu olo to li kuwo, ove u noku ka fya shili.” (Genesis 2:9, 16, 17) Elombwelo olo ola li la yela nola li li shii okuudiwa ko, na Jehova okwa li e na oufemba woku va lombwela Adam naEva kutya oshike shi li mondjila naasho sha puka. Ngeno ova dulikile kuJehova, ngeno ova ulika kutya ova fimaneka ounamapangelo waye. Natango ngeno ova ulika yo kutya ova pandula koinima aishe oyo a li e va pa.
10, 11. (a) Satana okwa pukifa ngahelipi Adam naEva? (b) Omolwashike Adam naEva va li vehe na elipopilo lasha omolwokunyona kwavo?
10 Shi nyikifa oluhodi, Adam naEva ova li va hoolola okuhadulika kuJehova. Satana okwa li a pula Eva a ti: “Kalunga okwa tile tuu shili: nye inamu lya komiti adishe domoshikunino?” Eva okwa nyamukula a ti: “Ohatu li oiimati yomiti domoshikunino, ndelenee koiimati yomuti wopokati koshikunino Kalunga okwa tile: nye inamu lya oiimati yao, nye inamu u kuma, mu ha fye.” — Genesis 3:1-3.
11 Satana okwa li vali a lombwela Eva a ti: “Nye itamu ka fya shili. Ndelenee Kalunga oku shi shii nokutya, ngenge tamu li kuoo, omesho eni taa pashuka, opo mu shiive ngaashi Kalunga ouwa nowii.” (Genesis 3:4-6) Satana okwa li a hala Eva a diladile kutya ota dulu okutokola kuye mwene kutya oshike sha puka naasho shi li mondjila. Pefimbo opo tuu opo, Satana okwa li a popya oipupulu kombinga yaasho tashi ka ningwa po ngeenge Eva okwa kala ina dulika. Eshi Eva a lombwelwa kuSatana kutya ita ka fya shili, okwa lya oshiimati ndele ta pe omushamane waye. Adam naEva ova kala ve shii nale kutya Jehova okwa ti inava lya oiimati oyo. Ndele eshi va lya oiimati oyo, ova hoolola okuhadulika kelombwelo olo la yela noli shii okuudiwa ko. Mokuhadulika kwavo, ova ulika kutya inava fimaneka Xe womeulu omunahole. Kava li ve na elipopilo la sha omolwokuhadulika kwavo.
12. Omolwashike shinyemateka neenghono eshi Adam naEva va nyona kuJehova?
12 Kashi nyikifa tuu oluhodi eshi ovadali vetu votete va li inava fimaneka Omushiti wavo! Natu tye nee ngeno owa longa noudiinini okutekula ovana voye vavali, omumati nokakadona, ndele mokweendela ko kwefimbo ova ka kala inava hala okudulika kwoove. Oto ka kala u udite ngahelipi mbela? Mbela osho itashi ke ku nyemateka?
13. Jehova okwa li a hala okutya shike eshi a ti ‘oto ka ninga edu’?
13 Omolwokunyona kwavo, Adam naEva ove likanifila omhito yokukala nomwenyo fiyo alushe. Jehova okwa li a lombwela Adam a ti: “Osheshi oove edu, ndee to ka ninga edu.” (Lesha Genesis 3:19.) Osho osha hala okutya Adam okwa li ta ka shuna medu, ndele ta kala ehe po vali. (Genesis 2:7) Adam okwa fya nokwa xula po filufilu omolwokunyona kwaye.
14. Omolwashike ovanhu hava fi?
14 Ngeno Adam naEva ova dulikile kuKalunga, ngeno inava fya nandenande. Okuhadulika kwavo okwe va twala menyono, nolwanima ova ka fya. Oulunde otau yelekwa nomukifi wa nyika oshiponga oo twa fyuulula kovadali vetu votete. Atushe ohatu fi molwaashi otwa dalwa tu li ovalunde. (Ovaroma 5:12) Ashike elalakano laKalunga li na sha novanhu hasho la li ngaho. Kalunga ka li a hala ovanhu va kale hava fi, nomolwaasho Ombiibeli ya ti kutya efyo “omutondi.” — 1 Ovakorinto 15:26.
OSHILI OYE TU MANGULULA
15. Okushiiva oshili kombinga yefyo otaku tu mangulula ngahelipi komahongo oipupulu?
15 Okushiiva oshili kombinga yefyo oshe tu mangulula komahongo mahapu oipupulu. Otwe lihonga mOmbiibeli kutya oonakufya kave na omaliudo asha. Ngaashi ashike fye itatu dulu okupopya noonakufya, navo itava dulu okupopya nafye. Itatu dulu oku va kwafela sha, navo itava dulu oku tu kwafela. Inatu pumbwa oku va tila molwaashi itava dulu oku tu etela oshiponga. Ashike omalongelokalunga mahapu ohaa hongo kutya oonakufya ove li konhele yonhumba ve na omwenyo, nonokutya ohatu dulu oku va kwafela ngeenge hatu yandje oimaliwa kovafita ovo va talwa ko ve li ovayapuki. Ndele ngeenge otwe lihongo oshili kombinga yefyo, itatu ka tambula ko oipupulu ya tya ngaho.
16. Omalongelokalunga mahapu ohaa hongo oipupulu ilipi kombinga yoonakufya?
16 Satana oha longifa omalongelokalunga oipupulu opo a fufye ovanhu noku va ningifa va diladile kutya oonakufya natango ove na omwenyo. Pashihopaenenwa, omalongelokalunga amwe ohaa hongo kutya ngeenge omunhu a fi, ope na shimwe osho hashi xupu po shi na omwenyo. Mbela elongelokalunga leni osho hali hongo ngaho, ile ohali hongo osho Ombiibeli tai ti shi na sha noonakufya? Satana oha longifa oipupulu opo a amune ko ovanhu kuJehova.
17. Omolwashike ehongo olo kutya Jehova oha xwike ovanhu moheli lihe fi loshili?
17 Omalongelokalunga mahapu ohaa hongo oinima inyanyalifi kombinga yaJehova. Pashihopaenenwa, vamwe ohava hongo kutya ovakolokoshi otava ka pya moheli fiyo alushe. Kungaho otava lundile Jehova filufilu. Jehova ke na efiku a efe ovanhu va mone oixuna monghedi ya tya ngaho. (Lesha 1 Johannes 4:8.) Mbela oto ka kala u uditile ngahelipi omunhu oo ta yandje outekuduliko kokaana moku ka xwika keenyala? Nopehe na omalimbililo, oto ka diladila kutya omunhu a tya ngaho omukwanyanya. Ito ka kala nokuli wa hala oku mu shiiva. Osho osho Satana a hala tu kale tu uditile Jehova.
18. Omolwashike inatu pumbwa okutila oonakufya?
18 Omalongelokalunga amwe ohaa hongo kutya ngeenge omunhu a fi, oha twikile okukala nomwenyo e li oshishitwa shopamhepo. Omalongelokalunga a tya ngaho ohaa hongo kutya ovanhu ove na okufimaneka nokukala hava tila eemhepo doonakufya molwaashi otadi dulu okuninga ovatondi va nyika oshiponga ile oku va amena. Ovanhu vahapu ova itavela oipupulu ya tya ngaho. Ohava tila oonakufya nohave va longele ponhele yokulongela Jehova. Dimbuluka kutya oonakufya kave na omaliudo asha, onghee inatu pumbwa oku va tila. Jehova oye Kalunga kashili, Omushiti wetu, noye aeke tu na okulongela. — Ehololo 4:11.
19. Ongahelipi okushiiva oshili kombinga yefyo taku dulu oku tu kwafela?
19 Ngeenge otwa shiiva oshili kombinga yefyo, ohatu ka kala twa manguluka ko filufilu koipupulu yomalongelokalunga. Oshili oyo ohai tu kwafele tu ude ko omaudaneko oo Jehova e tu udanekela e na sha nonghalamwenyo nosho yo onakwiiwa yetu.
20. Oshike hatu ke lihonga metukulwa tali landula?
20 Omupiya waKalunga wopefimbo lonale, Job, okwa li a pula a ti: “Omunhu ngenge ta fi, ota ka nyumuka tuu vali?” (Job 14:14) Mbela oonakufya otava ka nyumuka ngoo va kale vali nomwenyo? Kalunga okwe tu pa enyamukulo lihokwifa neenghono mOmbiibeli. Metukulwa tali landula, ohatu ka mona enyamukulo olo.
^ okat. 5 Ovanhu vamwe ova itavela kutya ngeenge omunhu a fi, muye ohamu di omwenyo ile omhepo oyo hai ka kala pamwe pe lili. Opo u mone ouyelele muhapu, tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 17 nosho yo 18.
Lihonga shihapu
OSHUNGONANGELO — OSHIFO SHOKUKONAKONWA
Lididimikila efyo lakaume koye kopahombo
Ouyahame oo hau etifwa kokufilwa kaume kopahombo ou nyikifa oluhodi nohau kwata efimbo lile. Lihonga nghee eteelelo lenyumuko olo tali hangwa mOmbibeli li li odjo yehekeleko.


text:
ETUKULWA 15
Natu kale hatu ungaunga navamwe nonghenda
MBELA ou shi shii kutya onhondo oshike? — Otashi ti kutya okukala u tonde vamwe molwaashi ova yooloka ko kwoove ile molwaashi ihava popi elaka loye, nou na nale etaleko lii li na sha navo nokuli nofimbo ino va shiiva.
Mbela osha yuka ngoo okukala tu tonde vamwe nokuli nofimbo inatu va shiiva kutya ovanhu va tya ngahelipi ile molwaashi kutya ova yooloka ko kufye? — Ahowe inashi yuka okukala nonhondo, noitashi ulike kutya otu na onghenda. Katu na okuungaunga nai navamwe, molwaashi va yooloka ko kufye.
Diladila kwaashi, mbela ou shii umwe oo e na oluvala la yooloka ko kuloye ile ha popi elaka limwe li lili? — Otashi dulika yo u shii ovanhu ovo inave ku fa molwaashi va mona oshiponga ile molwaashi tava vele. Mbela oho file onghenda nou hole ovanhu ovo va yooloka ko kwoove? —
Ngeenge otwa pwilikine kOmuhongi Munene, Jesus Kristus, ohatu ka ungaunga nonghenda novanhu aveshe. Otu na okukala hatu file ovanhu onghenda, kashi na nee mbudi kutya ova dja koshilongo shilipi ile kutya ove na oluvala la tya ngahelipi. Jesus okwa li a honga ovanhu oshilihongomwa kombinga yaasho, nonande havanhu aveshe va itavela kutya otu na okukala hatu file vamwe onghenda. Natu ka kundafane kombinga yoshilihongomwa osho.
Pomhito imwe, Omujuda umwe oo a li e tonde ovanhu vamwe okwa li e uya kuJesus ndele te mu pula ta ti: ‘Ondi na okuninga shike opo ndi mone omwenyo waalushe?’ Jesus okwa li e shi shii kutya omulumenhu oo otashi dulika a li a hala Jesus a tye kutya otu na ashike okufila onghenda ovanhu vomomuhoko ile vomoshiwana shetu. Ponhele yokunyamukula epulo laye, Jesus okwa li e mu pula a ti: ‘Mbela Omhango yaKalunga otai ti kutya otu na okuninga shike?’
Omulumenhu oo okwa li a nyamukula Jesus a ti kutya Omhango otai ti: ‘Hola Omwene Kalunga koye nomutima woye aushe, na hola omukweni ngaashi ove u lihole mwene.’ Jesus okwa li e mu lombwela a ti: ‘Owa nyamukula sha yuka, twikila okuninga ngaho noto ka mona omwenyo waalushe.’
Omulumenhu oo ka li a hala okukala ha file onghenda nokukala e hole ovo va yooloka kuye. Onghee hano, okwa li a konga elipopilo. Okwa li a pula Jesus a ti: “Omukwetu olyelye?” Otashi dulika a li a hala Jesus a tye: “Oovakweni, ookaume koye,” ile “Ovanhu ovo ve ku fa.” Opo a nyamukule epulo lomulumenhu oo, Jesus okwa li a hokolola ehokololo li na sha nomulumenhu Omujuda nOmusamaria. Ehokololo ola li ngaashi tashi shikula.
Efiku limwe, omulumenhu umwe okwa li ta ende nondjila ya dja koshilando shaJerusalem a finda kuJeriko, omulumenhu oo okwa li Omujuda. Ofimbo a li ta ende, okwa li a hangwa kovanyeki, ovo va li ve mu denga ndele ta wile pedu nova li ve mu kufa oimaliwa noikutu yaye. Ovanyeki ovo ova li ve mu yahameka neenghono nova li ve mu fiya a nangala pomunghulo wondjila e na okamwenyo kanini.
Konima yokafimbo kanini, omupristeri wonhumba okwa li a enda nondjila oyo. Omupristeri oo okwa li a mona kutya omulumenhu oo okwa li a yahamekwa neenghono. Ngeno okwa li oove, mbela ngeno owa ninga po shike? — Omupristeri oo okwa li a kundulukila kombinga ikwao yondjila. Ka li nokuli a kanghama, noka li a ninga po sha opo a kwafele omulumenhu oo.
Natango, okwa li kwa dja vali omulumenhu umwe oo a li a lenga elongelokalunga. Omulumenhu oo okwa li Omulevi oo a li ha longo kotembeli muJerusalem. Mbela okwa li a kanghama po opo a kwafele omulumenhu oo a li a yahamekwa? — Ahowe, okwa li a ninga naanaa ngaashi omupristeri a li a ninga.
Hauxuuninwa okwa ka dja Omusamaria. Ou mu wete mbela ta dilile kwinya nondjila oyo ya ngolyoka? — Okwa li a mona Omujuda oo a li a yahamekwa neenghono a nangala pomunghulo wondjila. Ashike, Ovasamaria nOvajuda vahapu kava li ve holafane nandenande. (Johannes 4:9) Mbela Omusamaria oo naye okwa li ta ka fiya po Omujuda oo nopehe na oku mu kwafela? Mbela okwa li a tya kutya: ‘Omolwashike mbela ndi na okukwafela Omujuda ou? Mbela naye ota ka kwafela nge ngoo ngeenge onda yahamekwa?’
Omusamaria okwa li a etela onghenda omulumenhu oo a li a mona a nangala pomunghulo wondjila. Okwa li e udite kutya itashi ka kala sha yuka oku mu fiya po noku mu efa a file pomunghulo wondjila. Onghee hano, okwa li a londoloka ko kondongi yaye, ndele ta i komulumenhu Omujuda nokwa li a hovela okuhakula oipute yaye. Okwa li a tila omaadi nosho yo omaviinyu poipute yaye, naasho osha li tashi ka kwafela opo oipute oyo i veluke. Opo nee, okwa li a manga oipute yomulumenhu oo nomalapi.
Omulumenhu Omusamaria okwa li a yambula po omulumenhu oo a li a yahamekwa ndele te mu londeke kondongi yaye. Opo nee ova li va enda kanini nondjila fiyo osheshi va li va fika pongulu yovaenda. Eshi va fika oko, Omusamaria okwa li e mu kongela onhele yokukala nokwa li e mu fila nawa oshisho.
Eshi Jesus a mana ehokololo laye okwa li a pula omulumenhu oo a li ta popi naye a ti: ‘Olyelye womovalumehu ovo vatatu a li omukwao womunhu oo a hangikile kovanyeki?’ Oto ti ngahelipi mbela? Mbela okwa li omupristeri, Omulevi, ile Omusamaria? —
Omulumenhu oo okwa li a nyamukula a ti: ‘Omusamaria oo a li a kanghama ndele ta kwafele omulumenhu oo a li a yahamekwa oye a li mukwao.’ Jesus okwa li e mu lombwela a ti: ‘Owa nyamukula sha yuka, naave yo inda u ka ninge ngaho.’ — Lukas 10:25-37.
Ehokololo olo kala li tuu liwa! Otali tu kwafele tu ude ko kutya oovakwetu ovo oolyelye. Havovo ashike ve li ookaume ketu kopofingo, ile ovo ve na oluvala la fa letu ile hava popi elaka letu. Jesus okwe tu honga tu kale hatu file onghenda ovanhu aveshe, kashi na nee mbudi kutya ova dja peni, inave tu fa ile kutya ihava popi elaka letu.
Jehova Kalunga osho e li ngaho, ke na onhondo. Jesus okwa ti: ‘Xo yeni womeulu etango laye ohe li pitifile ava vai naava vawa, nodula ohe i lokifile ovayuki naava vehe fi ovayuki.’ Onghee hano, otu na okukala hatu file ovanhu aveshe onghenda, ngaashi Kalunga ha ningi. — Mateus 5:44-48.
Mbela oto ka ninga po shike ngeenge owa mono umwe a yahamekwa? — Ongahelipi ngeenge omunhu oo okwa dja koshilongo shimwe shi lili ile oluvala laye ola yooloka ko kuloye? Osho kashi na mbudi, ou na ashike oku mu kwafela, molwaashi omukweni. Ngeenge ou udite kutya ou munini unene noku mu kwafela, oto dulu okupula omukulunhu wonhumba e mu kwafele. Ile oto dulu okupula omupolifi ile omuhongifikola e mu kwafele. Kungaho, oto ulike kutya ove omunanghenda, ngaashi omulumenhu Omusamaria.
Omuhongi Munene okwa hala tu kale hatu file vamwe onghenda. Okwa hala tu kale hatu va kwafele kashi na nee mbudi kutya ovo oolyelye. Nomolwaasho a hokolola ehokololo li na sha nOmusamaria omunanghenda.
Shi na sha noshilihongomwa kombinga yokukala hatu file vamwe onghenda, kashi na nee mbudi kutya ovomomuhoko ulipi ile ovomoshiwana shilipi, lesha omayeletumbulo 19:22; oilonga 10:34, 35; nosho yo 17:26.


text:
Ehipululo 46: Ovimato Vio Jerikoo
OITYI tyikahi nokutokesa ovimato evi vio Jerikoo? Ngoti muayumbwa etenda enene. Mahi kononthiki mbuna ankho kutupu omatenda ine omauta. Ankho ehuviso ekuavo lia Yehova. Matulilongesa oñgeni tyaenda.
Tehelela etyi Yehova atolela Josue. Wati: ‘Ove nomasualali ove, lisetei nepundaumbo lio Jerikoo. Lisetei otyikando tyike kese nthiki. Tyilingei ononthiki epandu. Tyindei otyikasa tyomphango. Ono saserdote epanduvali vapite komutwe otyo vahika ononkhwino mbavo.
‘Monthiki yapanduvali lisetei-setei nepundaumbo ovikando epanduvali. Konyima amuhiki peulu ononkhwino, iya amuho kumue ululei onkhwo yovita. Iya ovimato mavitokela pohi.’
Josue novanthu vae valinga etyi Yehova evetuma. Puetyi ankho vaenda, vati filú. Ankho nawike upopia. Etyi ankho tyiivala vala ononkhwino no nomphai. Onondyale mbovanthu va Huku mo Jerikoo ankho vatila ouoma. Uluete epanda eli enkhuhu likahi pondyanena? Ondyanena ei oyalie? Oya Raabe. Raabe walingila atyiho ovalavi vevali vemutuma. Ombunga yae aiho ikahi nae mokati nokutala.
Konyima, monthiki yepandu-vali, etyi veliseta nepundaumbo ovikando epanduvali, vahika ononkhwino, omasualali aulula onkhwo, iya ovimato avitokela pohi. Josue apopi okuti: ‘Ipaei ovanthu aveho vekahi mepundaumbo amuliyoko. Yokei atyiho. Poleimo vala opalata, no olu, notyivela otyinkhuhu, iya amuvituale mekaka lia Yehova.’
Josue wapopila ovalavi vevali okuti: ‘Endei mondyuo ya Raabe, iya amuetako Raabe nombunga yae aiho.’ Ngotyo, Raabe nombunga yae vayovolwa, ngetyi ovalavi vemulaele.
Josué 6:1-25.
Omapulo
- Yehova watolela omasualali a Josue nono saserdote valinge tyi mononthiki epandu?
- Oityi ovalume ankho vena yokulinga monthiki ya panduvali?
- Ngetyi uluete polutalatu apa, oityi tyapitile novimato vio Jerikoo?
- Omokonda yatyi epanda olio enkhuhu liatulikilwa pondyanena?
- Josue watumine omasualali akalinge ñgeni ovanthu vomo Jerikoo nepundaumbo liatyo? Atumu valinge tyi opalata, no olu, notyivela otyinkhuhu novivela ovikuavo vali?
- Ovalavi vana vevali Josue evetumu okulinga tyi?
Omapulo omakuavo
- Tanga Josué 6:1-25.
Ova Isilayeli velisetele no Jerikoo ononthiki epanduvali. Oñgeni otyo tyelifwa novilinga viokuivisa, vikahi nokulingwa no Nombangi mba Yehova kononthiki ombu mbahulako? (Jos. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Cor. 9:16)
Oñgeni onondaka mba Josue 6:26 mbafuiswapo etyi papita omanima 500? Otyo tyitulongesa tyi kombinga yondaka ya Yehova? (1 Reis 16:34; Isa. 55:11)


text:
OKAPITULU 10
Ohamba Isukukisa Ovalanduli Vayo opo Vakale Noupanga Omuwa na Huku
1-3. Oityi Jesus alingile etyi avasa ondyuo ya Huku ikahi nokusiliswa?
JESUS ankho una onthilo onene nondyuo ya Huku ko Jelusalei, mokonda ankho utyii oityi ilekesa. Kohale ankho omphangu yefendelo liotyotyili pano pohi. Mahi efendelo olio lia Huku omusukuki Jeova, ankho lina okukusukuka nawa. Nkhele soka, oñgeni Jesus elitehelela etyi eya mondyuo ya Huku mu 10 ya Nisan yo 33 P.K, avasi ikahi nokusiliswa. Oityi ankho tyikahi nokuendapo?—Tanga Mateus 21:12, 13.
2 Motyitali tyo Nosindiyu, ovalandesi velungavi novakumani vonombongo, ankho vekahi nokumonena muvana veya okulinga oviawa viavo ku Jeova. * Jesus “ataatela pondye aveho ankho valandesila mondyuo ya Huku nokulanda. Wayendaula onomesa mbo vakumani vonombongo.” (Tyieleka na Neemias 13:7-9.) Wahololola ovalume ovo velungavi, mokonda ankho valinga ondyuo ya Tate yae “eleva liovimphulu.” Mahi, Jesus walekesa okuti una onthilo nondyuo ya Huku, netyi ilekesa. Efendelo lia Tate yae ankho lina okutualako tyasukuka!
3 Konyima yomanima omanyingi, etyi Jesus akala Ohamba Mesiya, asukukisa vali ondyuo ya Huku. Ondyuo oyo hono, yakutikinya aveho vahanda okufenda Jeova monkhalelo apanda. Ondyuo patyi asukukisa?
Usukukisa “Ovana va Levi”
4, 5. (a) Oñgeni ovalanduli va Jesus ovanakwa vakangulwa nokusukukiswa tunde mo 1914 alo konthyimbi yo 1919? (b) Okuti okukangulwa nokusukukiswa kuovanthu va Huku kuahulila opo? Hangununa.
4 Ngetyi tuelilongesa Mokapitulu 2 komukanda ou, etyi Jesus avialekwa mo 1914, Jesus weya na Tate yae okutala ondyuo ya Huku, eonganeko liefendelo liasukuka. * Moluotyo, Ohamba amono okuti Ovakristau ovalembulwa, “ovana va Levi,” ankho vesukisa okusukukiswa. (Mal. 3:1-3) Tunde mo 1914 alo konthyimbi yo 1919, Jeova Omusukukisi, ayeke ovanthu vae vapite mononkhumbi, opo evesukukise. Tyihambukiswa okutala okuti ovalembulwa ovo, vetyivila okutunda mononkhumbi ombo, nokuasukuka pala okukuatesako Ohamba Mesiya!
5 Okuti okusukukiswa kuovanthu va Huku kuapuila opo? Au. Mokueenda kuononthiki mbonthyulilo, Jeova uundapesa Ohamba Mesiya atualeko okukuatesako ovalanduli vae, okukala tyasukuka, opo vatualeko okukala mondyuo ya Huku. Movikapitulu vivali mavilandulako, matutale oñgeni ekahi nokuvesukukisa movituwa viavo nokusukukisa eongano. Tete, matulilongesa konthele yokusukukiswa opo tukale noupanga omuwa na Huku. Tyipameka ekolelo, okutala etyi Jesus ekahi nokulinga, tyilinge monkhalelo tupondola okumona, ine ihamoneka komaiho opo akuateseko ovalanduli vae okukala noupanga omuwa na Huku.
“Tualeiko Okukala Tyasukuka”
6. Oñgeni ovitumino Jeova apele ova Judeu koukonde, vitukuatesako okunoñgonoka okuti efendelo liotyotyili kalipondola okusiliswa nefendelo liomatutu?
6 Okusukukisa oupanga wetu na Huku oityi? Opo tukumbulule epulo olio, tutalei onondaka Jeova apopile ova Judeu ankho veli koukonde mo Mbambilonia, puetyi ankho vehungi kokuyovoka menima 537 P.K. E. (Tanga Isaías 52:11.) Ova Judeu ovo, ankho vekahi nokukondoka ko Jelusalei opo vakapindulepo ondyuo ya Huku nefendelo liotyotyili. (Esd. 1:2-4) Jeova ankho uhanda ovanthu vae vasepo ovituwa aviho vionongeleya mbo va Mbambilonia. Moluotyo, wevepele ovitumino ovinyingi ati: “Muhakuatei kotyipuka natyike tyasila,” “tundei pokati kavo,” “tualeiko okukala tyasukuka.” Efendelo liasukuka lia Jeova, kalipondola okusiliswa nefendelo liomatutu. Otyo tyitulongesa tyi? Okufenda monkhalelo yasukuka, tyakutikinya okuyekapo omalongeso novituwa vionongeleya mbomatutu.
7. Otyikundyi patyi Jesus ekahi nokuundapesa opo akuateseko ovalanduli vae okusukukisa efendelo liavo?
7 Etyi palamba omanima ehehi tunde etyi Jesus akala Ohamba, walinga etyi tyimoneka, okuholovona omupika wekolelo opo akuateseko ovalanduli vae okusukukisa efendelo liavo. Omupika oo waonganekwa na Kristu mo 1919. (Mat. 24:45) Menima olio, Ovalilongesi Vombimbiliya ankho vasukukiswa komalongeso onongeleya mbomatutu. Mahi nkhele, ankho vesukisa okusukukiswa vali. Mokuundapesa omupika wae wekolelo, Kristu katutu-katutu waavela ovalanduli vae otyitei konthele yovipito ovinyingi novituwa ankho vesukisa okuyekapo. (Pro. 4:18) Tutalei onongeleka mbumwe.
Okuti Ovakristau Valinga Otyipito tyo Natale?
8. Oityi Ovalilongesi Vombimbiliya ankho vei konthele yo Natale? Mahi, oityi ankho veheete nawa?
8 Ovalilongesi Vombimbiliya ankho vetyii okuti Onatale yatuka koviso viovanthu vomouye, tupu vanoñgonoka okuti Jesus katyitilwe monthiki 25 ya Kayovo. Omutala Womulavi wa Kayovo yo 1881 wati: “Ovanyingi ankho valinga oviso etyi veheneye Mongeleya. Mahi, oviso ovio viapilululwa vala enyina, mokonda pahe vakala ovanakwa ovakristau. Iya ovipito viomatutu (feriados), aveviluku omanyina oukristau. Povipito ovio, tyimwe Onatale.” Mo 1883, Omutala Womulavi posapi yati, “Onalupi Jesus Atyitwa?,” wapopia okuti Jesus watyitua konthyimbi ya Kulindi. * Mahi, Ovalilongesi Vombimbiliya pomuvo opo, ankho kavetyiete nawa okuti tyesukisa okuyekapo okulinga otyipito tyo Natale. Alo umwe ombunga Yombetele mo Brooklyn, ankho valinga otyipito otyo. Mahi, konyima yo 1926, ovipuka viahimbika okupiluluka. Omokonda yatyi?
9. Oityi Ovalilongesi Vombimbiliya vanoñgonoka konthele yo Natale?
9 Etyi Ovalilongesi Vombimbiliya vatala nawa nokuovolola konthele oyo, avanoñgonoka okuti, Huku uyele Onatale noviso viayo mokonda yoku viatuka. Onthele yati a “Oku kuatuka Onatale,” momukanda A Idade de Ouro wa 14 Kayovo yo 1927, wapopia okuti Onatale otyipito tyomalongeso omatutu, omu ovanthu vesuka vala nokulia nokufenda ovihuku. Onthele oyo, yayandyulula nawa okuti otyipito otyo katyatuminwe na Kristu. Iya aimanuhula nokupopia konthele Yonatale okuti: “Mokonda ouye, nomahando, Neliapu ovo vahanda otyipito otyo tyitualeko, . . . ngotyo vana velipakula nomutima auho movilinga via Jeova, kavapondola okulinga otyipito otyo.” Moluotyo tunde menima olio nomakuavo alandulako, ombunga Yombetele kailingi vali otyipito tyo Natale!
10. (a) Omalongeso patyi konthele yo Natale aholololwa mu Kayovo yo 1928? (Tupu tala okakasa kati “ Onatale, Oku Yatuka Netyi Yahindilwa.”) (b) Oñgeni ovanthu va Huku valondolwa konthele yovipito vesukisa okulityilika? (Tala okakasa kati “ Okuhololola Ovipito Ovikuavo.”)
10 Enima lialandulako, Ovalilongesi Vombimbiliya avapewa vali onondonga mbahololola Onatale. Mu 12 ya Kayovo yo 1928, Omukuatate Richard H. Barber, wokombala yonombangi, walinga elongomona molaliu liahololola oku kuatuka otyipito otyo. Oñgeni ovanthu va Huku vakala etyi vapewa ehongolelo liayandyuluka nawa liatunda kombala? Omukuatate Charles Brandlein uhinangela etyi oe nombunga yae vayekapo okulia Onatale, wati: “Okuti ankho tuelivela mokonda yokuayekapo ovipito ovio? Au! . . . Ankho tyikahi vala ngokulula omuvalo wasila ouyumbuhi.” Omukuatate Henry A. Cantwell konyima watalelapo omawaneno, nae ankho usoka ngotyo. Wahinangela okuti: “Tuahambukilwe mokonda tuetyivila okutyiyekapo opo tulekese okuti tuhole Jeova.” Ovalanduli va Kristu vekolelo, ankho vafuapo pala okulinga omapiluluko esukisa, mokuyekapo ovipito viatuka mefendelo liasila. *—João 15:19; 17:14.
11. Oñgeni matulekesa okuti tukahi nokukuatesako Ohamba Mesiya?
11 Oyo ongeleka ongwa Ovalilongesi vekolelo Vombimbiliya vetusila! Okusoka nawa kongeleka yavo, otyiwa tulipule okuti: ‘Oñgeni ame ndyitala omahongolelo atunda kombala yetu? Okuti ndyitavela nolupandu, nokuendelamo?’ Ehando lietu liokutavela, lilekesa okuti tukuatesako Ohamba Mesiya, ukahi nokuundapesa omupika wekolelo waave omikanda vikahi ngokulia momuwo watyo.—Atos 16:4, 5.
Okuti Ovakristau Vapondola Okuundapesa Ekulusu?
12. Mokueenda kuomanima omanyingi, oñgeni Ovalilongesi Vombimbiliya ankho vatala ekulusu?
12 Mokueenda kuomanima omanyingi, Ovalilongesi Vombimbiliya ankho vetavela okuti ekulusu enyingilikilo liaviuka lio Vakristau. Mahi ankho kavasoko okuti lipondola okufendwa, mokonda ankho vetyii okuti okufenda ovilolo tyapenga. (1 Cor. 10:14; 1 João 5:21) Konthyimbi yo 1883, Omutala Womulavi wapopia nawa okuti: “Huku uyele ononkhalelo ambuho mbokufenda ovilolo.” No ngotyo, tete Ovalilongesi Vombimbiliya, kavasokele okuti okuundapesa ekulusu tyapenga. Mongeleka, ankho nehambu vavala olapela ina enyingilikilo liekulusu nekolowa. Kuvo ankho tyilekesa okuti, inkha vatualako nekolelo alo kononkhia, mavakapewa ekolowa liomuenyo. Okuhimbikila mo 1891, ekulusu ankho limoneka kefo liotete lio Mutala Womulavi.
13. Otyitei patyi ovalanduli va Kristu vapewa konthele yokuundapesa ekulusu? (Tala okakasa kati “ Onondonga Konthele Yekulusu Mbutualako.”)
13 Ovalilongesi Vombimbiliya ankho vapanda enyingilikilo olio liekulusu nekolowa. Mahi, okuhimbikila momanima 1920, ovalanduli va Kristu vatualako okupewa onondonga mba yandyuluka nawa konthele yekulusu. Okusoka kotyonge tyalingilwa mo Detroit Michigan, Amelika mo 1928, Omukuatate Grant Suiter, konyima wakala umwe po Nonkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova, wapopia okuti: “Omanyingilikilo ekulusu nekolowa alekeswa motyonge okuti kaesukisile okuundapeswa tupu kaaviukile.” Momanima alandulako, atupewa vali onondonga mbayandyuluka nawa. Atyiyandyuluka nawa okuti ekulusu kalipondola okuundapeswa mefendelo liotyotyili.
14. Oityi ovanthu va Huku valinga etyi vapewa onondonga konthele yekulusu?
14 Oñgeni ovanthu va Huku valinga, etyi vatualako okupewa onondonga konthele yekulusu? Okuti vatualako okuundapesa enyingilikilo liekulusu nekolowa, ankho vehole unene? Lela Roberts waumbila Jeova omanima omanyingi, uhinangela okuti: “Etyi tuaimbuka oityi vilekesa, atuviyekepo liwa-liwa.” Ursula Serenco, nae walekesa oñgeni ovanyingi ankho velitehelela. Wati: “Etyi ankho tusoka okuti enyingilikilo ine otyilekeso tyononkhia mba Tatekulu yetu, nefendelo lio Vakristau, tyotyili enyingilikilo liomalongeso omatutu. Ngetyi tyapopia Provérbios 4:18, onthue ankho tupandula otyitei tyo Ndaka tyitualako okuliaima.” Ovalanduli va Kristu vekolelo ankho kavahande okulinga ovituwa viasila vionongeleya mbomatutu!
15, 16. Oñgeni matulekesa okuti tuhanda epata liondyuo ya Jeova litualeko tyasukuka?
15 Nonthue hono otyo tuatokola. Tutyii okuti Kristu ukahi nokuundapesa nawa otyikundyi tyomupika wekolelo nokualunguka, opo akuateseko ovanthu vae okukala nefendelo liasukuka. Moluotyo, tyina onondonga tuavelwa mbutulondola konthele yovipito, novituwa viasiliswa no nongeleya mbomatutu, onthue katusete okutavela. Ngetyi tyalingile ovakuatate vetu no nomphange pomuvo Kristu ehika, nonthue tuhanda okutualako okusukukisa epata liondyuo ya Jeova.
16 Mokueenda kuononthiki mbonthyulilo, Kristu ukahi nokulinga ovipuka vihamoneka komaiho opo aamene omawaneno ovanthu va Jeova kovanthu vapondola okuvesilisa. Oñgeni ekahi nokutyilinga? Tutalei.
Okupunga “Onondingavivi Pokati Kovaviuki”
17, 18. Mongeleka ya Jesus yowanda, oityi tyilekesa (a) okuyumba owanda?, (b) okukuata “omihoko aviho vionohi?” (c) okuongiya onohi onongwa movifuilo? (d) nokuyumbahi onohi mbuhasilivila?
17 Ohamba Jesus Kristu utualako okutala komawaneno ovanthu va Huku mouye auho. Kristu no noandyu vekahi nokulinga ovilinga viokupungulula, monkhalelo onthue tuhevili okunoñgonoka nawa. Jesus wapopia ovilinga ovio mongeleka yowanda. (Tanga Mateus 13:47-50.) Oityi ongeleka oyo ihangununa?
18 “Owanda . . . wayumbua melunga.” Owanda ulekesa ovilinga viokuivisa Ouhamba wa Huku vikahi nokuiviswa kovanthu aveho. “Ukuata omihoko aviho vionohi.” Onondaka onongwa mbueta ovanthu vomihoko aviho, vahanda okukala Ovakristau votyotyili, novanthu ovanyingi valekesa esuko potete, mahi kavatokola okukala mefendelo liotyotyili. * Okuongiya “onohi onongwa movifuilo.” Vomutima omukuatyili vekahi nokuongiyua momawaneno, aelekwa novifuilo omu vapondola okufenda Jeova monkhalelo yasukuka. Okuyumbahi onohi “mbahasilivila.” Mokueenda kuononthiki mbahulililako, Kristu no noandyu vekahi nokupungulula “onondingavivi kovaviuki.” * Moluotyo, vokuhena omutima waviuka, vahahande okuyekapo omatavelo apenga novituwa ovivi, kavayekwa vasilise omawaneno. *
19. Oñgeni ove ulitehelela konthele yetyi Kristu ekahi nokulinga opo ayakulile ousukuki wovanthu va Huku nefendelo liotyotyili?
19 Okuti katyituhambukiswa okunoñgonoka okuti Ohamba yetu, Jesus Kristu uyakulila ovanthu vae? Katyipameka okunoñgonoka okuti ombili ena nefendelo liotyotyili, novafendi votyotyili, na hono onene ngo puetyi asukukisa ondyuo ya Huku pomuvo wono apostolu? Onthue tupandula unene mokonda Kristu ukahi nokuundapa opo asukukise ovanthu va Huku nefendelo liotyotyili! Onthue tupondola okukuatesako Ohamba Nouhamba wae, mokulityilika ovituwa vionongeleya mbomatutu mononkhalelo ambuho.
^ palag. 2 Ova Judeu vatunda kovilongo ovikuavo ankho vatyinda onombongo mbo kovilongo viavo opo vafeta elilimo liondyuo ya Huku lienima, mahi vokukumana onombongo ankho veveita vakumane no mbo potyilongo. Tupu onongendi ankho vena okulanda ovinyama opo valinge ovilikutila. Jesus waihana ovalandesi ovo okuti “ovimphulu” mokonda ankho vateneka ovipuka opo vamonene-mo.
^ palag. 4 Ovanthu va Jeova pono pohi vemufendela pepata liondyuo yae onene.
^ palag. 8 Onthele ei yalekesa okuti katyitavela okuti Jesus watyitua poutalala, mokonda etyi atyitwa ankho “ovanthita vakala mofika, nokuyunga ovipako viavo kounthiki.”—Luc. 2:8.
^ palag. 10 Momukanda umwe Omukuatate Frederick W. Franz ahoneka mu 14 ya Kuhuhu yo 1927, wati: “Enima lino kamatulingi Onatale. Ombunga yombetele yatokola okuheilinga-linga vali.” Etyi palamba onohanyi mbehehi, Omukuatate Franz ahoneka omukanda wa 6 ya Hitandyila yo 1928, wati: “Katutu-katutu Tatekulu ukahi nokutusukisa komalongeso apenga Ombambilonia eongano lie Liapu.”
^ palag. 18 Tala mo 2013 ovaivisi veliyawisa avehiki po 7.965.954 mahi ovanthu veile Pehinangelo liononkhia mba Kristu vena 19.241.252.
^ palag. 18 Okupungulula onohi onongwa ku mbuna mbuhasilivila tyelikalela nokupungulula onongi kovinkhombo. (Mat. 25:31-46) Okupungulula onongi kovinkhombo, ine ekoyeso liahulililako, matyilingwa mokueenda kuononkhumbi ononene. Mahi tyina omuwo oo weheneye, vana vaelekwa nombisi ihasilivila vapondola okukondoka ku Jeova avaongiyua momauaneno aelekwa novifuilo.—Mal. 3:7.
^ palag. 18 Konyima, vana vehetavela mavayumbwa motupia, tyilekesa okuti mavanyimuako.


text:
OKAPITULU 16
Tokola Okufenda Huku
1, 2. Epulo patyi una okulilinga, iya omokonda yatyi tyakolela?
PUTYINA ulilongesa Ombimbiliya, waimbuka okuti ovanthu ovanyingi vapopia okuti vafenda Huku, mahi valinga ovipuka Huku eyele. (2 Coríntios 6:17) Otyo Jeova etutuma tutunde monongeleya mbomatutu, “Ombambilonia Onene.” (Revelação [Apocalipse] 18:2, 4) Oityi molingi? Kese wike ponthue oe maholovona etyi malingi, mahi tuna okulipula okuti, ‘Nahanda okufenda Huku monkhalelo nae ahanda ine nahanda okumufenda monkhalelo ame ndyihanda?’
2 Inkha watundale mongeleya yomatutu, walinga nawa. Mahi momutima wove mupondola muesala oviso vimwe viongeleya yomatutu nkhele uhole. Matulilongesa oviso vimwe iya atutale omokonda yatyi tyakolela okuvitala ngetyi Jeova evitala.
OKUFENDA OVILOLO NO VAKUAUKULU
3. (a) Omokonda yatyi vamwe tyivepuiya okuyekapo okuundapesa ovilolo mefendelo liavo? (b) Oityi Ombimbiliya ipopia konthele yokuundapesa ovilolo opo tufende Huku?
3 Ovanthu ovanyingi vaundapesa ovilolo novipuka ovikuavo momaumbo avo pala okufenda Huku mokueenda kuomanima omanyingi. Inkha nove unavio, upondola okusoka okuti katyitavela ine katyaviukile okufenda Huku tyehena ovipuka ovio. Mahi hinangela okuti, Jeova utulongesa oñgeni tuna okumufenda. Iya Ombimbiliya itupopila nokuayandyuluka okuti Jeova kahande tuundapese ovilolo tyina tumufenda.—Tanga Êxodo 20:4, 5; Salmo 115:4-8; Isaías 42:8; 1 João 5:21.
4. (a) Omokonda yatyi katupondola okufenda ovakuaukulu vetu vokuankhia? (b) Omokonda yatyi Jeova apopilile ovanthu vae opo velityilike okuhetekela okupopia no vokuankhia?
4 Ovanthu vamwe vapesela omuvo omunyingi no nonkhono opo vahambukiswe ovakuaukulu vavo vokuankhia. Pamwe alo umwe vevefenda. Mahi tuelilongesa okuti vokuankhia kavapondola okutukuatesako tupu kavetulingi omapita. Kavakala kotyilongo otyikuavo. Ngotyo, otyiponga okuhetekela okupopia navo mokonda kese ndaka usoka okuti o yavana vokuankhia, naina o yovilulu. Otyo Jeova alondolele ova Isilayeli vahahetekele okupopia na vana vokuankhia ine okulipaka monkhalelo onkhuavo yelikuata novilulu.—Deuteronômio 18:10-12; Tala outoi 26 no 31 konthyulilo yomukanda ou.
5. Oityi tyipondola okukukuatesako okuyekapo okuundapesa ovilolo novakuaukulu vove opo ufende Huku?
5 Oityi tyipondola okukukuatesako okuyekapo okuundapesa ovilolo opo ufende Huku ine okuyekapo okufenda ovakuaukulu vove? Ove wesukisa okutanga Ombimbiliya, nokusoka nawa oñgeni Jeova atala ovipuka ovio. Jeova “uviyele” ine kevihande. (Deuteronômio 27:15) Okulikuambela ku Jeova ononthiki ambuho, matyikukuatesako okutala ovipuka ngetyi nae evitala, tupu matyikukuatesako okumufenda monkhalelo ahanda. (Isaías 55:9) Upondola okukala nonthumbi yokuti Jeova mekuavela ononkhono wesukisa opo upole momuenyo wove ovipuka aviho vielikuata nefendelo liomatutu.
OKUTI TUPONDOLA OKULINGA OTYIPITO TYO NATALE?
6. Omokonda yatyi 25 ya Kayovo yaholovonwa pala okuhinangela onthiki Jesus atyitwa?
6 Onatale, otyipito tyimwe tyilingwa mouye auho, iya ovanthu ovanyingi vasoka okuti veli nokuhinangela onthiki Jesus atyitwa. Mahi Onatale yelikuata nefendelo liomatutu. Omukanda umwe wapopia okuti ova Roma ankho vahinangela onthiki yekumbi mu 25 ya Kayovo. Ononkhalamutwe mbonongeleya vahanda ovipito viomouye vikale vio Ovakristau, ngotyo namphila Jesus ahatyitilwe mu 25 ya Kayovo vahinangela onthiki Jesus atyitwa monthiki oyo. (Lucas 2:8-12) Ovalongwa va Jesus ankho kavalingi otyipito tyo Natale. Omukanda umwe wahangununa okuti mokueenda kuomanima 200 tunde apa Kristu atyitwa, ankho “nawike wii nawa onthiki Jesus atyitwa.” (Sacred Origins of Profound Things) Onatale yahimbika okulingwa vala etyi palamba omanima omanyingi etyii Jesus atunda pano pohi.
7. Omokonda yatyi Ovakristau votyotyili vahalingila otyipito tyo Natale?
7 Ovanthu ovanyingi vei oku kuatuka Onatale noviso viatyo, novipuka veliavela. Mongeleka ko Inglaterra nonthele imwe yo America, ankho Onatale kailingwa mokonda yatuka kovanthu vahafende Huku. Ankho omunthu uhinangela Onatale ukoyeswa. Mahi konyima ovanthu avahimbika vali okulinga otyipito tyo Natale. Omokonda yatyi Ovakristau votyotyili vahalingila otyipito tyo Natale? Omokonda vahanda okuhilivika Huku movipuka aviho valinga.
OKUTI TUPONDOLA OKUHINANGELA ONTHIKI YOKUTYITWA?
8, 9. Omokonda yatyi Ovakristau vo tete ankho vahahinangelela onthiki yokutyitwa?
8 Otyipito otyikuavo tyakaka tyihinangelwa novanthu ovanyingi onthiki yokutyitwa. Okuti Ovakristau vahinangela onthiki yokutyitwa? Ovipito vionthiki yokutyitwa viapopiwa Mombimbiliya vialingilwe novanthu vahafende Jeova. (Gênesis 40:20; Marcos 6:21) Ovipito vionthiki yokutyitwa ankho o pala okunkhimaneka ono huku mbomatutu. Otyo Ovakristau votete ankho “vahahinangelela ononthiki mbokutyitwa mokonda mbatuka komalongeso omatutu.”—The World Book Encyclopedia.
9 Kohale ova Roma nova Gregu ankho vetavela okuti ospilitu otyipuka tyikala momunthu tyina amatyitwa iya atyimuyungu mokueenda komuenyo wae. Omukanda The Lore of Birthdays (Elongeso liovipito viononthiki mbokutyitua) wahangununa okuti “ospilitu oyo ina oupanga na huku tyina umwe amatyitwa.”
10. Omokonda yatyi Ovakristau hono vahahinangelela ononthiki mbo kutyitwa?
10 Ove usoka okuti Jeova upanda ovipito vielikuata no nongeleya mbomatutu? (Isaías 65:11, 12) Au, kevipande. Otyo tuhahinangelela ononthiki mbokutyitwa, ine ononthiki onokhuavo mbelikuata no nongeleya mbomatutu.
OKUTI TYAKOLELA OKUNOÑGONOKA OPI KUATUKA OVIPITO OVIO?
11. Omokonda yatyi ovanthu vamwe vahinangelela ononthiki mbo kutyitwa? Oityi tyakolela vali kuove?
11 Ovanthu vamwe vetyii okuti o Natale yatuka konongeleya mbomatutu, mahi nongotyo vatualako okuilinga. Vasoka okuti ovipito ovio omphitilo ongwa yokukala omuvo omunyingi nombunga. Oityi ove usoka? Katyapengele okukala omuvo omunyingi nombunga yove. Jeova oe wapakako ombunga iya uhanda tukale noupanga omuwa nayo. (Efésios 3:14, 15) Mahi, tuesukisa okupaka komutwe oupanga wetu na Jeova tyipona okunkhimaneka ombunga yetu pokuhinangela ovipito vio nongeleya mbomatutu. Otyo apostolu Paulu apopila okuti: “Tualeiko okunoñgonoka oityi tyihambukiswa Tatekulu.”—Efésios 5:10.
12. Oityi tyilekesa okuti Jeova kapande ovipito vio mouye?
12 Ovanthu ovanyingi vasoka okuti okuhinangela ononthiki mbo kutyitwa tyakolela, mahi Jeova hangotyoko asoka. Kapande ononthiki mbo kutyitwa mokonda mbatuka kefendelo liomatutu. Mongeleka, mo Egitu ankho muna ovanthu valinga ovipito ovinyingi vio no huku. Konyima yetyi ova Isilayeli vatunda ko Egitu, avalingi otyipito tyovanthu vahafende Huku avetyiihana okuti “otyipito pala Jeova.” Mahi mokonda valinga ngotyo, Jeova evehitisa. (Êxodo 32:2-10) Otyo omuuli Isaías apopila okuti “muhakuatei kotyipuka natyike tyasila.”—Tanga Isaías 52:11.
KALA NOUWA-TIMA POKUPOPIA NA VAKUENYI
13. Omapulo patyi hamwe molilingi tyina utokola okuyekapo okuhinangela ovipito vio mouye?
13 Tyina ove utokola okuyekapo okuhinangela ononthiki mbo kutyitwa, hamwe mokala nomapulo omanyingi. Mongeleka: Oityi mandyilingi inkha vana tuundapa navo vamphula omokonda yatyi nahalingila navo o Natale? Oityi mandyilingi inkha omunthu umwe umpha otyipuka tyimwe po Natale? Oityi mandyilingi inkha ou nelinepa nae umphopila opo tuhinangele ovipito vio mouye? Oñgeni matyikuatesako ovana vange okuhakala noluiho mokonda yokuhahinangela ovipito vio mouye no vio kutyitwa?
14, 15. Oityi molingi inkha omunthu umwe uhanda ulinge nae otyipito tyo mouye ine ukuavela otyiawa?
14 Tyakolela okukala no nondunge tyina usoka kuetyi mopopi netyi molingi mu kese tyitateka. Mongeleka, inkha ovanthu vahanda ove ukale potyipito tyo mouye, ove kuesukisile okuvenianga. Upondola okuvepopila okuti: “Napandula.” Mahi pamwe inkha vamwe vahanda okunoñgonoka vali konthele yotyo, ove una okuhangununa omokonda yatyi wahalingila ovipito vio mouye. Mahi, apeho tyilinga nouwa-tima nehumbilo. Ombimbiliya yati: “Onondaka mbenyi mbukale apeho onongwa, mbahingwa nawa omongwa, opo mutyivile okukumbulula nawa kese munthu.” (Colossenses 4:6) Inkha tyitavela hangununa okuti okukala na vakuenyi nokuveavela ovipuka katyilingwa vala povipito vio mouye.
15 Oityi molingi inkha omunthu umwe okuavela otyipuka pomuvo wovipito viomouye? Ombimbiliya kaituavela omutete wovitumino, mahi itupopila okuti tuna okutualako okukala nomutima wasukuka. (1 Timóteo 1:18, 19) Hamwe omunthu wekuavela otyiawa tyimwe ketyii okuti ove kulingi ovipito vio mouye. Ine hamwe upondola okukupopila okuti, “Ame ndyityii okuti ove kulingi ovipito vio mouye, mahi nongotyo nahanda vala okukuavela otyipuka etyi.” Mononkhalelo ombo, ove mosoko inkha motambula ine kumatambula. Mahi kese etokolo molingi kala nonthumbi yokuti motualako nomutima wasukuka. Onthue katuhande okulinga natyike tyipondola okunyona oupanga wetu na Jeova.
OVE NOMBUNGA YOVE
16. Oityi una okulinga inkha ombunga yove ihanda okulinga ovipito vio mouye?
16 Oityi molingi inkha ombunga yove ihanda okulinga ovipito vio mouye? Kuesukisile okutañguna navo. Hinangela okuti, ovo muene vena okutokola etyi vahanda okulinga. Kala nonthilo nokutavela omatokolo avo ngetyi nove uhanda vetavele omatokolo ove. (Tanga Mateus 7:12.) Mahi inkha ombunga yove ihanda ukale navo potyipito tyomouye, oityi una okulinga? Tyina nkhele uhenetokole etyi molingi, likuambela ku Jeova opo ekukuateseko okulinga etokolo liaviuka. Soka kotyitateka otyo nokuovolola momikanda konthele yatyo. Hinangela okuti, ove apeho uhanda okuhambukiswa Jeova.
17. Oityi upondola okulinga opo ukuateseko ovana vove, opo velityilike olusoke luokuti vekahi nokupumbwa tyina vatala vakuavo valinga ovipito vio mouye?
17 Oityi upondola okulinga opo ukuateseko ovana vove tyina vatala ovana vakuavo valinga ovipito viomouye? Ovikando vimwe otyiwa uvelingile otyipito tyavo monthiki onkhuavo. Upondola okuveavela ovipuka. Iya otyipuka tyavilapo ove upondola okuavela ovana vove omuvo nokukala navo noluembia.
ENDELA MEFENDELO LIOTYOTYILI
18. Omokonda yatyi tuna yokuenda komaliongiyo?
18 Opo tuhambukiswe Jeova tuesukisa okusapo ongeleya yomatutu noviso viayo novipito vilinguamo. Mahi, tupu tuesukisa okueendela mefendelo yotyotyili. Ñgeni? Onkhalelo imwe okuenda komaliongiyo. (Tanga Hebreus 10:24, 25.) Omaliongiyo otyipuka tyakolela unene mefendelo liotyotyili. (Salmos 22:22; 122:1) Onthue tulipameka na vakuetu tyina tuliongiya kumwe.—Romanos 1:12.
19. Omokonda yatyi tyakolela okupopila vakuenyi otyili tyo Mbimbiliya ukahi nokulilongesa?
19 Onkhalelo onkhuavo yokuholovona efendelo liotyotyili okupopila vakuenyi etyi ukahi nokulilongesa Mombimbiliya. Ovanthu ovanyingi vanumana mokonda yovipuka ovivi vikahi nokumoneka pano pohi. (Ezequiel 9:4) Hamwe nove wii ovanthu vamwe velitehelela ngotyo. Vepopila konthele yekevelelo ewa maliya komutwe wandyila. Mokonda wenda komaliongiyo nokupopila vakuenyi konthele Yombimbiliya, moimbuka okuti kuhande okulinga onthele yefendelo lio matutu noviso vialio. Upondola okukala nonthumbi yokuti mokala nehambu iya Jeova mayambe ononkhono ulinga mokonda waholovona okumufenda monkhalelo yaviuka.—Malaquias 3:10.