text:
Elilongiso Liembimbiliya li Lomboloka Nye?
Olombangi Via Yehova via siata oku longisa omanu Embimbiliya poku tambulula apulilo amue ndeci:
- Suku helie?
- Anga hẽ Suku o kuete ocikembe lame?
- Ndi kuata ndati esanju volohuela viange?
- Ndi pondola oku kuata ndati esanju komuenyo?
O pondola oku sanga atambululo aco poku kuama esokiyo lietu lioku lilongisa Embimiliya.
Tua siata oku tukula olondaka vimue ndeci “Suku” “olohuela” kuenje, tu konomuisa ovinimbu vialua Viembimbiliya vi kuete elitokeko londaka yaco. Tu sokisa ovinimbu viaco loku tala eci Embimbiliya li popia ca tiamẽla kondaka yaco, kuenje poku ci linga, tu ecelela okuti Embimbiliya li li lombolola olio muẽle.
Oco tu longise ciwa omanu Embimbiliya tua siata oku kuatisiwa lelivulu Embimbiliya li Longisa Nye? Amue pokati katosi a lomboluiwa velivulu liaco, vava: Ceci Embimbiliya li popia ca tiamẽla ku Suku, ku Yesu, kuenda kekalo lietu lio kovaso yoloneke.
Pole, ca tamba ño komunu ndomo otembo yu wecelela. Kuenje, poku linga elilongiso liaco, tu kuama esokiyo liaye.
● Nye ci ka pita nda nda pinga oku lilongisa Embimbiliya?
Eci o pinga oku lilongisa Embimbiliya, o ka nyuliwa laumue Ombangi ya Yehova vepuluvi kuenda pocitumãlo ca ku sungulukila. Vakukutu amue, eye o ka ku lekisa ndomo elilongiso liaco li lingiwa. Nda wa ci sola o ka amamako lelilongiso liaco.
● Nda nda tava oku longisiwa Embimbiliya, anga hẽ ndi ka kala Ombangi ya Yehova? Sio. Olombangi Via Yehova vi sole oku longisa omanu ovina viatiamẽla Kembimbiliya, pole ka vi kisika laumue oku tiamẽla ketavo liavo. Etu tua sumbila omanu, kuenda tu va lekisa eci Embimbiliya li popia, loku limbuka okuti, omunu lomunu o kuete omoko yoku nõla etavo a yongola.—1 Pet. 3:15.


c: text/html

text:
Mbela Eendombwedi daJehova odi na Ombibeli yado vene?
Eendombwedi daJehova ohadi longifa omatoloko eembibeli e lili noku lili ngeenge tadi konakona Ombibeli. Ashike otu hole unene okulongifa o-New World Translation of the Holy Scriptures momalaka e lili noku lili omo i li molwaashi oi na edina laKalunga, i li paushili noipu okuudiwa ko.
Edina laKalunga. Ovatoloki vamwe vOmbibeli ova dopa okufimaneka omushangi wayo. Pashihopaenenwa, etoloko limwe lOmbibeli oli na omusholondodo womadina ovanhu ve dulife po 70 ovo va kufa ombinga mokutolokwa kwayo. Ashike edina laKalunga Jehova, oo e li omushangi wayo, ola kufwa mo mOmbibeli oyo tuu oyo.
Mepingafano naasho, o-New World Translation oi na edina laKalunga peenhele omayovi opo la li eshi Ombibeli ya shangelwe pehovelo, ndele inai popya omadina oilyo yokomitiye oyo ya kufa ombinga mokutolokwa kwayo.
Oi li paushili. Hamatoloko eembibeli aeshe e na etumwalaka lOmbibeli li li ngaashi la shangelwe pehovelo. Etoloko limwe lOmbibeli ola toloka Mateus 7:13 ngaha: “Indeni mu pite moshivelo sha finana, osheshi oshivelo osho tashi twala koheli oshinene, nondjila oyo ya yuka ko oi pu.” Ndele eshi ovelishe oyo ya li ya shangwa pehovelo oya li ya longifa outumbulilo “ehanauno” ndele haheli. Ashike ediladilo loheli itali yambididwa kOmbibeli. O-New World Translation oya toloka ovelishe oyo paushili eshi ya ti: “Indeni mu pite moshivelo sha finana. Osheshi oshivelo shinene, nondjila ya mbwalangadja otai twala mehanauno.”
Oi pu okuudiwa ko. Etoloko liwa inali pumbwa ashike okukala li li paushili ndele oli na okukala la yela nolipu okuudiwa ko. Natu taleni koshihopaenenwa eshi: MOvaroma 12:11 Omukriste omuyapostoli Paulus okwa longifa outumbulilo oo tau ti lelalela “okufuluka momhepo.” Molwaashi outumbulilo oo ihau longifwa vali melaka lOshiingilisha shokunena, o-New World Translation oya toloka ovelishe oyo monghedi oyo tai udiwa ko noupu. Oya ti kutya Ovakriste ove na okukala va “xwama momhepo.”
Kakele kokukala i na edina laKalunga, i li paushili noipu okuudiwa ko, o-New World Translation oya yooloka ko keembibeli dimwe molwaashi ohai andjakanekwa oshali. Osho osha etifa ovanhu omamiliyona va dule okulesha Ombibeli momalaka avo oshidalelwamo nokuli naavo tashi dulika ngeno inava dula oku i lilandela.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ETUKULWA 4
Jesus Kristus oye lyelye?
Jesus ota dana onghandangala ye likalekelwa ilipi?
Okwa dile peni?
Okwa li omunhu a tya ngahelipi?
1, 2. (a) Omolwashike okushiiva kombinga yomunhu a fimana itashi ti kutya ou mu shii lelalela? (b) Engwangwano lilipi li li po shi na sha naJesus?
OPE na ovanhu ovo va shiivika nawa mounyuni. Vamwe ova shiivika nawa momidingonoko davo, moilando yavo ile moilongo yavo. Vamwe ova shiivika mounyuni aushe. Ndele okushiiva ashike edina lomunhu a fimana itashi ti kutya ou mu shii lelalela. Itashi ti kutya ou shii ondjokonona yaye nosho yo omaukwatya aye lela.
2 Ovanhu mounyuni aushe ova uda sha shi na sha naJesus Kristus, nokuli nonande okwa li kombada yedu omido 2 000 lwaapo da pita. Ndele vahapu kave shii kutya Jesus okwa li lelalela a tya ngahelipi. Vamwe otava ti kutya okwa li ashike omunhu muwa. Vamwe otava ti kutya okwa li ashike omuprofeti. Natango vamwe ova itavela kutya Jesus oye Kalunga noku na okwiilikanwa. Mbela oku na okwiilikanwa shili?
3. Omolwashike sha fimana kwoove okushiiva oshili kombinga yaJesus?
3 Osha fimana kwoove okushiiva oshili kombinga yaJesus. Omolwashike mbela? Omolwaashi Ombibeli otai ti: ‘Nomwenyo waalushe owo tuu ou, vo ve ku shiive, Oove auke Kalunga kashili, naau we mu tuma, Jesus Kristus.’ (Johannes 17:3) Heeno, okushiiva oshili kombinga yaJehova Kalunga nosho yo yaJesus Kristus otaku dulu okutwala komwenyo waalushe moparadisa kombada yedu. (Johannes 14:6) Natango, Jesus okwa tula po oshihopaenenwa sha denga mbada shi na sha nanghee tu na okukala nosho yo nghee tu na okuungaunga navamwe. (Johannes 13:34, 35) Metukulwa lotete lembo eli, otwa kundafana oshili kombinga yaKalunga. Paife natu kundafaneni osho Ombibeli tai hongo shili kombinga yaJesus Kristus.
MESSIAS OO A UDANEKWA
4. Omadinafimaneko “Messias” nosho yo “Kristus” otaa ti ngahelipi?
4 Nale, fimbo Jesus kwa li ina dalwa e li omunhu kombada yedu, Ombibeli oya xunganeka okuuya kwaao Kalunga a li ta ka tuma e li Messias ile Kristus. Omadinafimaneko “Messias” (la dja koshitya shOshiheberi) nosho yo “Kristus” (la dja koshitya shOshigreka) aeshe otaa ti “Omuvaekwa.” Omuudanekwa oo okwa li ta ka vaekwa, sha hala okutya, okwa li ta ka pewa ondodo ye likalekelwa kuKalunga. Momatukulwa embo eli oo e li komesho, ohatu ke lihonga shihapu shi na sha nondodo yaMessias ya fimana mokuwanifwa kwomaudaneko aKalunga. Ohatu ke lihonga yo kombinga yomanangeko noupuna oo Jesus ta dulu oku tu etela paife. Ndele fimbo Jesus kwa li ina dalwa e li omunhu kombada yedu, nope he na omalimbililo, vahapu okwa li tave lipula kutya: ‘Olyelye a li ta ka kala Messias?’
5. Ovahongwa vaJesus ova li va itavela filufilu shike shi na sha naye?
5 Mefelemudo lotete O.P., ovahongwa vaJesus Omunasaret okwa li va itavela filufilu kutya oye a li Messias a udanekwa. (Johannes 1:41) Umwe womovahongwa, omulumenhu wedina Simon Petrus, okwa popya a manguluka ta lombwele Jesus, a ti: “Oove Kristus.” (Mateus 16:16) Ndele ongahelipi ovahongwa ovo va li va dula okukala noushili kutya Jesus oye lela a li Messias oo a li a udanekwa, nongahelipi nafye hatu dulu okukala noushili wa tya ngaho?
6. Yelifa nghee Jehova a kwafela ovadiinini va didilike mo Messias.
6 Ovaprofeti vaKalunga ovo va li ko komesho yaJesus ova xunganeka omauyelele mahapu e na sha naMessias. Omauyelele oo okwa li taa ka kwafela vamwe ve mu didilike mo. Ohatu dulu oku shi faneka ngaha: Natu tye nee owa pulwa u ye u ka tale omunhu oo ino shakeneka nande onale konhele oko haku kanghama eebesa ile koshitaasi shomashina ile kokapale keedila oko ku na ovanhu vahapu. Mbela itashi ka kwafa ngeenge umwe okwe ku pe ouyelele u na sha naao to ka tala? Sha faafana, okupitila movaprofeti vopefimbo lOmbibeli, Jehova okwa yandja ouyelele muhapu wa yela u na sha naasho Messias a li ta ka ninga nosho yo osho a li ta ka ningilwa. Ewanifo lomaxunganeko mahapu oo okwa li tali ka kwafela ovadiinini ve mu didilike mo nawa.
7. Omaxunganeko avali elipi a wanifwa shi na sha naJesus?
7 Konakona ashike koihopaenenwa ivali. Shotete, omido di dule 700 komesho yefimbo, omuprofeti Mika okwa xunganeka kutya Omuudanekwa okwa li ta ka dalelwa muBetlehem, okadoolopa kanini komuJuda. (Mika 5:1) Jesus okwa li lela a dalelwa peni? Omokadoolopa ngoo oko! (Mateus 2:1, 3-9) Oshitivali, omafelemido mahapu komesho yefimbo, exunganeko olo la shangwa muDaniel 9:25 ola ulika komudo wokondadalunde omo Messias a li ta ka holoka — 29 O.P. * Ewanifo lomaxunganeko oo nosho yo makwao otali ulike kutya Jesus oye a li Messias omuudanekwa.
8, 9. Oumbangi ulipi wa li wa yela mo nawa pokuninginifwa kwaJesus kutya oye a li Messias?
8 Oumbangi mukwao kutya Jesus oye a li Messias a udanekwa owa ka yela mo nawa pexulilo lo 29 O.P. Omudo oo omo Jesus a ya kuJohannes Omuninginifi a ka ninginifwe momulonga waJordan. Jehova okwa li a udanekela Johannes edidiliko opo a dule okudidilika mo Messias. Johannes okwa li a mona edidiliko olo pokuninginifwa kwaJesus. Ombibeli otai popi osho sha ningwa po tai ti: “Ndele Jesus eshi a [ninginifwa, NW] okwa dja momeva diva, ndele tala, eulu la yeuluka, ndele e wete Omhepo yaKalunga [ya fa onghuti] ya kuluka ndee tai uya kombada yaye. Ndele tala, ondaka ya dja meulu ndee tai ti: Ou Omona wange omuholike, onde mu hokwa.” (Mateus 3:16, 17) Konima yokumona nokuuda osho sha ningwa po, Johannes ka li e na omalimbililo kutya Jesus okwa li a tumwa kuKalunga. (Johannes 1:32-34) Pefimbo opo eshi Jesus a li a tililwa omhepo ile eenghono daKalunga tadi longo, okwa ninga Messias ile Kristus, oo a vaekwa a ka kale Omuwiliki nOhamba. — Jesaja 55:4.
9 Ewanifo lomaxunganeko Ombibeli nosho yo oumbangi waJehova Kalunga mwene oya ulika sha yela kutya Jesus oye a li Messias omuudanekwa. Ndele Ombibeli otai nyamukula omapulo makwao avali a fimana e na sha naJesus Kristus, kutya: Okwa dile peni, nokwa li omunhu a tya ngahelipi?
JESUS OKWA DILE PENI?
10. Ombibeli otai hongo shike shi na sha nokukala po kwaJesus fimbo ine uya kombada yedu?
10 Ombibeli otai hongo kutya Jesus okwa kala nale meulu fimbo ine uya kombada yedu. Mika okwa xunganeka kutya Messias okwa li ta ka dalelwa muBetelehem nokwa ti kutya ehovelo laYe “oloshitonale.” (Mika 5:1) Oikando ihapu, Jesus okwa popya kutya okwa li meulu fimbo ina dalwa e li omunhu kombada yedu. (Johannes 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) Eshi a li oshishitwa shopamhepo meulu, okwa li e na ekwatafano le likalekelwa naJehova.
11. Ombibeli otai ulike ngahelipi kutya Jesus oye Omona waJehova e na ondilo inene?
11 Jesus oye Omona waJehova e na ondilo inene — nope na etomheno liwa kutya omolwashike shi li ngaho. Ota ifanwa ‘omudalwa wotete woishitwa aishe,’ molwaashi oye a shitwa tete kuKalunga. * (Ovakolossi 1:15) Ope na yo vali oshinima shimwe osho tashi ningi Omona oo a kale e likalekelwa. Oye ‘Omona ewifa.’ (Johannes 3:16) Osho osha hala okutya kutya Jesus oye aeke a shitwa kuKalunga sha yukilila. Jesus oye yo aeke a longifwa kuKalunga eshi a shita oinima aishe ikwao. (Ovakolossi 1:16) Ndele natango, Jesus ota ifanwa ‘ondjovo.’ (Johannes 1:14) Osho otashi tu lombwele kutya okwa li ha popile ko Kalunga, sha yela kutya okwa li ha yandje omatumwalaka nomalombwelo aKalunga kovanamati vaXe vakwao, vopamhepo novopanhu.
12. Otu shi shii ngahelipi kutya Omona oshiveli ke fike puKalunga?
12 Mbela Omona oshiveli oku fike puKalunga, ngaashi vamwe va itavela? Osho hasho Ombibeli tai hongo. Ngaashi twa mona mokatendo ka tetekela, Omona okwa shitwa. Hano osha yela kutya, oku na ehovelo, ofimbo Jehova Kalunga e he na ehovelo ile exulilo. (Epsalme 90:2) Omona ewifa ina kendabala nande onale nokuli a kale e fike puXe. Ombibeli otai hongo sha yela kutya Xe oku dule Omona. (Johannes 14:28; 1 Ovakorinto 11:3) Jehova oye aeke “Kalunga Omunaenghono adishe.” (Genesis 17:1) Onghee hano, kape na oo e fike puye. *
13. Ombibeli oya hala okutya ngahelipi ngeenge tai popi Omona e li “olupe laKalunga iha monika”?
13 Jehova nosho yo Omona waye oshiveli ova kala tava hafele ekwatafano lopofingo oule womido omamiliyona omayovi — nale fimbo eulu li yadi eenyofi nosho yo edu inai shitwa. Kava li tuu ve holafane! (Johannes 3:35; 14:31) Omona oo omuholike okwa li a fa Xe filufilu. Omolwaasho Ombibeli tai popi Omona e li “olupe laKalunga iha monika.” (Ovakolossi 1:15) Heeno, ngaashi ashike omonamati wopanhu ta dulu okukala a fa naanaa xe meenghedi di lili noku lili, Omona oo womeulu oku na omaukwatya a fa aXe.
14. Ongahelipi Omona ewifa laJehova a li a dalwa e li omunhu wokombada yedu?
14 Omona ewifa laJehova okwa dja mo meulu nehalo liwa ndele te uya kombada yedu a kale omunhu wokombada yedu. Ndele otashi dulika u diladile kutya: ‘Ongahelipi oshishitwa shopamhepo tashi dulu okudalwa shi li omunhu wokombada yedu?’ Opo Jehova a wanife po osho, okwa ninga oshikumwifilonga. Okwa lundulula omwenyo wOmona waye oshiveli okudja meulu ndele te u tula moshidalelo shokakadona Okajuda kedina Maria. Kapa li xe wopanhu a kwatelwa mo. Kungaha, Maria okwa dala okaana okamati ka wanenena nokwe ka luka Jesus. — Lukas 1:30-35.
JESUS OKWA LI OMUNHU A TYA NGAHELIPI?
15. Omolwashike hatu dulu okutya kutya ohatu dulu okushiiva nawanawa Jehova okupitila muJesus?
15 Osho Jesus a popya nokwa ninga eshi a li kombada yedu otashi tu kwafele tu mu shiive nawa. Kakele kaasho, okupitila muJesus ohatu dulu okushiiva Jehova nawanawa. Omolwashike shi li ngaho? Dimbulukwa kutya Omona oo oku li oshifeka shaXe sha wanenena. Omolwaasho Jesus a lombwela umwe womovahongwa vaye a ti: “Ou [a] mona nge, oye a mona Tate.” (Johannes 14:9) Omambo Ombibeli ane a shiivika Omavangeli — Mateus, Markus, Lukas naJohannes — otae tu lombwele shihapu shi na sha nonghalamwenyo, oilonga nosho yo omaukwatya aJesus Kristus.
16. Oshike sha li etumwalaka laJesus la fimana, nehongo laye ola dja peni?
16 Jesus okwa li a shiivika nawa e li “omuhongi.” (Johannes 1:38; 13:13) Okwa li a honga shike? Etumwalaka laye la fimana ola li “evangeli louhamba,” sha hala okutya, Ouhamba waKalunga, epangelo lomeulu olo tali ka pangela edu alishe notali ka etela ovanhu ovaduliki omanangeko noupuna taa kalelele. (Mateus 4:23) Etumwalaka olo ola li lalyelye? Jesus okwa ti: “Elongo lange kali fi lange, ndele laau a tuma nge,” sha hala okutya, ola li laJehova. (Johannes 7:16) Jesus okwa kala e shi shii kutya Xe okwa hala ovanhu va ude onghundana iwa yOuhamba. MEtukulwa eti-8, ohatu ke lihonga shihapu shi na sha nOuhamba waKalunga nosho yo osho tau ka wanifa po.
17. Jesus okwa hongela peni, nomolwashike a ninga eenghendabala da mana mo da tya ngaho opo a honge vamwe?
17 Jesus okwa hongela peni? Keshe opo a li a hanga ovanhu — momikunda nomoilando, peenhele domalandifilo nosho yo momaumbo avo. Jesus ka li a teelela ovanhu ovo ve uye kuye. Oye a ya kuvo. (Markus 6:56; Lukas 19:5, 6) Omolwashike Jesus a ninga eenghendabala da mana mo da tya ngaho nokulongifa efimbo lihapulihapu mokuudifa nokuhonga? Omolwaashi okuninga ngaho osha li ehalo laKalunga shi na sha naye. Jesus okwa longa alushe ehalo laXe. (Johannes 8:28, 29) Ndele opa li etomheno limwe vali kutya omolwashike a li a udifa. Okwa li e uditile olukeno eengudu dovanhu ovo va li ve uya kuye. (Mateus 9:35, 36) Kava li va filwa oshisho kovawiliki vavo vomalongelokalunga, ovo va li ve na oku va honga oshili kombinga yaKalunga nosho yo omalalakano aye. Jesus okwa li e shii kutya ovanhu ova li va pumbwa neenghono okuuda etumwalaka lOuhamba.
18. Omaukwatya elipi aJesus u wete mahokwifa neenghono?
18 Jesus okwa li omunhu e na olukeno lopahole nosho yo omaliudo omoule. Nomolwaasho, vamwe ova li ve wete shipu okupopya naye nokwa li e na olune. Nokuli nounona ova li hava kala ve udite va manguluka okukala puye. (Markus 10:13-16) Jesus ka li e na onhondo. Okwa li e tonde enyonauko nokuhenouyuki. (Mateus 21:12, 13) Pefimbo olo eshi ovakainhu va li inava fimanekwa nova li ve na omaufembanghenda manini, Jesus okwa li a ungaunga navo nefimaneko. (Johannes 4:9, 27) Jesus okwa li omulininipiki shili. Pomhito imwe, okwa li a kosha eemhadi dovayapostoli vaye, oshilonga osho sha li luhapu hashi longwa komupiya wongaho.
19. Oshihopaenenwa shilipi tashi ulike kutya Jesus okwa li e na ko nasha neemhumbwe davamwe?
19 Jesus okwa li e na ko nasha neemhumbwe davamwe. Osho osha li shi liwetikile mo unene tuu eshi a longifa eenghono domhepo yaKalunga okulonga oikumwifilonga yokuvelula. (Mateus 14:14) Pashihopaenenwa, omulumenhu e na oudu woshilundu okwa li a ya kuJesus ndele ta ti: “Oove ngenge wa hala, oto dulu okuyelifa nge.” Jesus okwa li e udite ouyahame nokumona oixuna kwomulumenhu oo. Mokulinyengifwa konghenda, Jesus okwa nana eke laye ndele ta kumu omulumenhu ta ti: “Onda hala, yela.” Nomulumenhu oo kwa li ta ehama okwa li a velulwa! (Markus 1:40-42) Mbela ou shi shii kutya omulumenhu oo okwa li a hafa shi fike peni?
OKWA KALA OMUDIININI FIYO OKEXULILO
20, 21. Ongahelipi Jesus a tula po oshihopaenenwa shokudulika noudiinini kuKalunga?
20 Jesus okwa tula po oshihopaenenwa shiwaelela shokudulika noudiinini kuKalunga. Okwa kala omudiinini kuXe womeulu meenghalo adishe nonande opa li omapataneko nokumona oixuna keshe. Okwa kondjifa omayeleko aSatana netokolotoko nonomupondo. (Mateus 4:1-11) Pomhito imwe, ovapambele vamwe vaJesus kava li ve mu itavela, nova li ve mu ula nokuli kutya “otai eenghwengu.” (Markus 3:21) Ndele Jesus ina efa ve mu nwefe mo; okwa li a twikila okulonga oilonga yaKalunga. Nonande okwa li a tukwa nokuhepekwa, Jesus okwa kala nelipangelo, ina kendabala okuyahameka ovapataneki vaye. — 1 Petrus 2:21-23.
21 Jesus okwa kala omudiinini fiyo okefyo — efyo linyanyalifa noliyahameka eshi a dipawa kovatondi vaye. (Ovafilippi 2:8) Diladila kwaasho elididimikila mefiku laxuuninwa longhalamwenyo yaye e li omunhu wokombada yedu. Okwa li a kwatwa, a lundilwa keembangi doipupulu, a tokolwa kovapanguli va nyonauka, a shekwa keengudu dovahongaifi nokwa li a hepekwa kovakwaita. Eshi a li e li komuti oko a valelwa, okwa fuda mo omufudo waye waxuuninwa, a ingida a ti: “Sha longwa sha pwa.” (Johannes 19:30) Ndele mefiku etitatu konima yefyo laJesus, Xe womeulu okwe mu nyumuna a kale vali nomwenyo wopamhepo. (1 Petrus 3:18) Oivike inini konima yaasho, okwa shuna meulu. Omo okwa “kala omutumba kolulyo laKalunga” nokwa li a teelela okupewa eenghono dopauhamba. — Ovaheberi 10:12, 13.
22. Jesus okwa wanifa po shike mokukala omudiinini fiyo okefyo?
22 Jesus okwa wanifa po shike mokukala omudiinini fiyo okefyo? Efyo laJesus ole tu yeululila shili omhito yoku ka mona omwenyo waalushe moparadisa kombada yedu, metwokumwe nelalakano laJehova lopehovelo. Metukulwa tali landula ohatu ka kundafana nghee efyo laJesus la ninga oshinima osho tashi shiiva.
^ okat. 7 Omolweyelifo li na sha nokuwanifwa kwexunganeko laDaniel li na sha naJesus, tala Oshiwedelwako pepandja 197-199.
^ okat. 11 Jehova ota ifanwa Tate molwaashi oye Omushiti. (Jesaja 64:8) Molwaashi Jesus okwa shitwa kuKalunga, ota ifanwa Omona waKalunga. Omolwomatomheno a faafana, oishitwa ikwao yopamhepo nokuli nomulumenhu Adam otava ifanwa ovana vaKalunga. — Job 1:6; Lukas 3:38.
^ okat. 12 Omolwoumbangi muhapu kutya Omona oshiveli ke fike puKalunga, tala Oshiwedelwako pepandja 201-204.


text:
OCIPAMA CEKŨI LAVALI
Oku Ambata Omuenyo u Sanjuisa Suku
O livala ndati ukamba la Suku?
Vusuanji wa lingiwa la Satana ove wa kongeliwamo ndati?
Ovilinga vipi vi sumuisa Yehova?
Ambata ndati omuenyo u sanjuisa Suku?
NDA wa kaile lepuluvi lioku nõla omunu umue oco a kale ekamba liove, nda wa nõla omunu ukuavituwa vipi? Ocili okuti nda wa nõla una o kuete ovisimĩlo ndevi viove. Haeye o sole ovina ove o solevo. Kuenda una wa sumbila ovina ove wa sumbilavo. Haeye ukuavituwa viwa, okuti ukuacili haeye ukuahenda.
2 Kosiahũlu, Suku wa nõlele omanu vamue oco va kale akamba vaye. Umue pokati komanu vaco Avirahama. Yehova wa tukula Avirahama hati, ekamba liange. (Isaya 41:8; Tiago 2:23) Suku wa tukula Daviti hati, ‘ulume ukuotima wa sunguluka kokuange.’ Momo Daviti wa kala lovituwa Yehova a sanjukila. (Ovilinga 13:22) Yehova wa tukulavo uprofeto Daniele hati, ulume “wa soliwa calua.”—Daniele 9:23.
3 Momo lie Yehova a sokisilile Avirahama, la Daviti, kuenda Daniele ndakamba vaye? Eye wa sapuila Avirahama hati: “Wa pokola kondaka yange.” (Efetikilo 22:18) Eci ci lekisa okuti Yehova o livala lika ukamba la vana va linga eci eye a kisika kokuavo. Yehova wa sapuilile va Isareli hati: “Pokoli kondaka yange oco ndinga Suku yene kuenje ene vu linga omanu vange.” (Yeremiya 7:23) Nda wa pokola ku Yehova, ove oka kalavo ekamba liaye.
YEHOVA O KUATISA AKAMBA VAYE
4 Sokolola ño handi eci ci lomboloka oku kala ekamba lia Suku. Embimbiliya li tu sapuila okuti Yehova o sandiliya apuluvi voku “lekisa unene waye ku vakuavitima vio sungulukila.” (2 Asapulo 16:9) Yehova o lekisa ndati unene waye kokuove? Onjila yimue eye a ci linga, ya tukuiwa Kosamo 32:8, oku tu tanga hati: ‘[Ame ndi Yehova] hu longisa, hu imbaimba onumbi yonjila wendela. Hu lungula, hu imba ovaso.’
5 Helembelekokuolio olondaka evi vi tu ĩha! Ovio vi lekisa okuti Yehova oka ku imba onumbi yonjila wendela kuenda oka ku lavulula ndomo o kapako olonumbi viaco. Suku o yongola okuti ove o pandikisa kuenda o yula ayonjo osi. (Osamo 55:22) Nda wa vumba Yehova lutima wove wosi, ci tava okuti o kolela kolondaka viukualosamo wa popia hati: “Oloneke viosi ñapa ñapa Yehova kovaso ange. Omo eye o kasi kondio yange si sengiwa.” (Osamo 16:8; 63:8) Yehova oka ku kuatisa oku ambata omuenyo umue u sanjuisa. Pole, ndomo wa ci kũlĩha, kuli umue unyali wa Suku, okuti oka sandiliya onjila yoku ku tateka oku linga ocipango ca Suku.
USUANJI WA LINGIWA LA SATANA
6Ocipama 11 celivulu lilo, ca lombolola ndomo Satana Eliapu a lingila usuanji uviali wa Suku. Satana wa lundila Suku hati, wa linga undiandia ku Adama la Heva. Momo ka va ecelelele oku linõlela ovo muẽle eci ciwa leci cĩvi. Eci Adama la Heva va linga ekandu pa pita otembo yimue. Noke oluali lua fetika oku yuka locitumbulukila cavo. Kuenje Satana wa kapa vatatahãi esunga lieci omanu va kala loku vumbila Suku. Eye wa sapuila Suku hati, “omanu ka va kasi oku ku vumba omo okuti va ku sole. Nyĩhe epuluvi nda si va tindula vosi kokuove.” Ulandu wa Yovi u lekisa okuti eci oco Satana a kala loku sima. Helie wa kala Yovi? Kuenda wa kongeliwile ndati vusuanji wa Satana?
7 Tunde eci Yovi a kala komuenyo pa pita ale ci soka 3.600 kanyamo. Yovi wa kala omunu umue uwa. Momo Yehova wa popia hati: “Kilu lieve ka kuli ukuavo wa lisoka laye, okuti omunu wa pua etondelo, haeye ukuesunga, o sumba Suku, kuenje o suvuka evĩho.” (Yovi 1:8) Ekalo lia Yovi lia sanjuisile Suku.
8 Satana wa kapa vatatahãi esunga lieci Yovi a kalela oku vumba Suku. Eliapu lia sapuila Yehova hati: “Haveko hẽ wo vindikiya kolonele viosi oku vindikiya onjo yaye la cosi a kuete? Wa sumũluisa upange wovaka aye, kuenje ovipako viaye via lua vofeka. Puãi, imba eka liove okuti o lamba cosi a kuete kuenje eye o ku likalela kovaso ove.”—Yovi 1:10, 11.
9 Lolondaka evi Satana wa kala loku popia okuti Yovi wa kala ño oku vumba Suku omo lieci Suku o wĩhile. Eliapu lia lundilavo Yovi okuti nda wa kapiwa voseteko, eye o ñualelapo Suku. Yehova wa tambulula hẽ ndati alundi a Satana? Omo okuti Satana wa kapa vatatahãi esunga lia Yovi lioku vumba Suku, Yehova wa ecelela okuti Yovi o setekiwa. Loseteko yaco, Yovi nda wa lekisa nda o sole muẽle Suku ale kosole.
YOVI WA SETEKIWA
10 Ka pa pitile otembo yalua Satana wa fetika oku seteka Yovi kovina viñi viñi. Tete vimue pokati kovinyama via Yovi via nyaniwa, vikuavo via pondiwa. Noke vamue pokati kakuenje vaye va pondiwa. Eci co lingisa ohukũi. Noke ocipepe ca ponda omãla vaye vosi. Kovina viosi evi “Yovi ka lingile ekandu, ndaño oku vela Suku.”—Yovi 1:22.
11 Satana ka liwekelepo. Eye wa sima okuti Yovi wa pandikisa kepese liovipako viaye, kuenda koku pondiwa kuakuenje vaye. Pole nda wo kokela oku vela, eye oka ñualelapo Suku. Yehova wa ecelela okuti Satana o veta Yovi loku vela kumue kũvi. Pole, ndaño loku vela, Yovi ekolelo liaye ku Suku ka lia tepulukile. Eye wa popia lutõi hati: “Toke fa si liweka kesunga liange.”—Yovi 27:5.
12 Yovi ka kũlĩhĩle okuti Satana eye wa kala loku u kokela ovitangi viaco. Kuenda ka kũlĩhĩle alundi Eliapu lia lingila uviali wa Yehova. Yovi wa simĩle okuti, Suku eye wa kala loku u kokela ovitangi viaco. (Yovi 6:4; 16:11-14) Pole, lopo ka liwekelepo kesunga liaye kovaso a Yehova. Kuenje alundi a Satana vokuti Yovi wa kala ño oku vumba Suku omo okuti wo sumũlũisa, a lekisa okuti haciliko.
13 Oku pandikisa kua Yovi kolohali viaye, kua eca ku Yehova esunga lioku eca etambululo kalundi a Satana. Yovi wa lekisa okuti wa kala muẽle ekamba lia Yehova. Kuenje Suku wo sumũlũisa omo liepokolo liaye.—Yovi 42:12-17.
OVE WA KONGELIWAMOVO
14 Alundi a Satana atiamẽla koku pokola ku Suku, ka a loñisiwile lika ku Yovi. Ove wa kongeliwamovo. Eci ci limbukiwila kelivulu Liolosapo 27:11. Kelivulu liaco, tu sangako olondaka via Yehova eci a popia hati: “Kuata olondunge amõlange, sanjuisa utima wange, oco nambulule u o njimbula.” Olondaka evi via sonehiwa osimbu, pana okuti Yovi wa fa ale. Eci ci lekisa okuti Satana handi wa kala oku amamako oku penya Suku kuenda oku lundila afendeli Vaye. Nda tua ambata omuenyo umue u sanjuisa Yehova, tu ko kuatisa oku eca etambululo kalundi a Satana. Kuenje tuka sanjuisa utima waye. Oco hẽ ove o liyeva ndati? Ka ci ku sanjuisa hẽ oku eca etambululo kalundi Eliapu, ndaño ci sukila oku linga apongoloko amue komuenyo wove?
15 Kũlĩha okuti Satana wa popia hati: “Ekova lekova! Cosi omunu a kasi laco o ci ecela omuenyo waye.” (Yovi 2:4) Poku popia hati cosi “omunu” a kuete, Satana ka kaile oku tiamisila lika alundi aye ku Yovi. Pole, wa kala loku a tiamisila komanu vosi. Eli olio etosi lia velapo. Satana wa kala loku kapa vatatahãi epokolo liove ku Suku. Eliapu li yongola okuti ove o liwekapo oku pokola ku Suku eci kuiya ovitangi. Satana wa siata oku ci linga hẽ ndati?
16 Ndomo ca lomboluiwa ale Vocipama cekũi, Satana wa siata oku kuama olonjila vialua vioku tindula omanu ku Suku. Olonjanja vimue, eye o kuata “Ndohosi yi koma oku sandiliya u a lia.” (1 Petulu 5:8) Eci pamue ci limbukiwila kakamba vove, lavakuepata liove, ale vamue vakuavo va ku tateka oku lilongisa Embimbiliya. Ale pamue va ku tateka oku kapako eci wa lilongisa.* (Yoano 15:19, 20) Pole, olonjanja vimue, Satana “o liluvikiya ndungelo wocinyi.” (2 Va Korindo 11:14) Eliapu latutu aye, li pondola oku ku kemba kuenda oku ku yapula kepandi liove lioku ambata omuenyo u sanjuisa Suku. Eye pamue oku kokela esumuo lioku sima okuti ku kuete esilivilo kovaso a Suku. (Olosapo 24:10) Ci kale okuti Satana o limõlehisa “ndohosi yi koma” ale “ndungelo wocinyi,” elundi liaye hailio limosi. Eye wa popia hati: eci ove o sangiwa lovitangi ale layonjo, oka liwekapo oku fendela Suku. Oka lekisa hẽ ndati okuti alundi a Satana esanda ndeci Yovi a linga?
POKOLA KOVIHANDELEKO VIA YEHOVA
17 Ove ci tava okuti eca etambululo kalundi a Satana poku ambata omuenyo u sanjuisa Suku. Eci hẽ ci lomboloka nye? Embimbiliya lieca etambululo. Olio li popia hati: “Sola Yehova Suku yove lutima wove wosi, lomuenyo wove wosi, longusu yove yosi.” (Esinumuĩlo 6:5) Eci ocisola ove okuetele Suku ci livokiya, oka kuata onjongole yoku linga eci eye a kisika kokuove. Upostolo Yoano wa soneha hati: “Oku sola Suku kua lomboloka oku pokola kovihandeleko viaye. ” Nda o sole Yehova lutima wove wosi, oka limbuka okuti “ovihandeleko viaye ka vi lemi.”—1 Yoano 5:3.
18 Ovihandeleko viaco hẽ vipi? Vimue vina mua kongela ovituwa tu sukila oku yuvula. Vimue pokati kavio o vi sanga vokakasia ka sangiwa kemẽla 122, ka kuete osapi ya linga hati: “Yuvula Eci Yehova a Suvuka.” Vokakasia kaco oka sangamo ovituwa Embimbiliya li pisa. Vimue pokati kovituwa viaco oku vi vanja ño lonjanga, vi mõleha soketi havivĩko. Pole, nda wa konomuisa ovisonehua viatiamẽlako, oka limbuka okuti ovihandeleko via Yehova via sunguluka. Oku linga apongoloko kovituwa viove ka cika leluka. Puãi, oka limbuka okuti oku ambata omuenyo u sanjuisa Suku ci nena esanju lialua. (Isaya 48:17, 18) Kuenda o tẽla oku ci linga. Tua kũlĩha ndati okuti o ci tẽla?
YUVULA ECI YEHOVA A SUVUKA
- Umondi.—Etundilo 20:13; 21:22, 23.
- Ukahonga.—Ovisila 20:10, 13, 15, 16; Va Roma 1:24, 26, 27, 32; 1 Va Korindo 6:9, 10.
- Umbanda.—Esinumuĩlo 18:9-13; 1 Va Korindo 10:21, 22; Va Galatia 5:20.
- Oku fendela oviteka.—1 Va Korindo 10:14.
- Uholua.—1 Va Korindo 5:11.
- Oku iva.—Ovisila 6:2, 4; Va Efeso 4:28.
- Oku kemba.—Olosapo 6:16, 19; Va Kolosai 3:9; Esituluilo 22:15.
- Ocipululu. —1 Va Korindo 5:11.
- Ungangala.—Osamo 11:5; Olosapo 22:24, 25; Malakiya 2:16; Va Galatia 5:20.
- Upopi ka wa sungulukile. —Ovisila 19:16; Va Efeso 5:4; Va Kolosai 3:8.
- Oku lavisa osonde. —Efetikilo 9:4; Ovilinga 15:20, 28, 29.
- Oku likala oku tekula epata.—1 Timoteo 5:8.
- Oku litenga vuyaki woluali kuenda vopulitika. —Isaya 2:4; Yoano 6:15; 17:16.
- Oku sipa akaya leliamba ale oku fenya vimue vi koluisa.—Marko 15:23; 2 Va Korindo 7:1.
19 Yehova lalimue eteke a kisika kokuetu cimue ka tu tẽla. (Esinumuĩlo 30:11-14) Eye wa kũlĩha ongusu yetu kuenda toke apa yi sulila, okuti etu muẽle ci sule. (Osamo 103:14) Omo liaco Yehova o tu ĩha ongusu ya piãla yoku pokola kokuaye. Upostolo Paulu wa soneha hati: “Suku wa kolelua, kuenje ka tava okuti wu yonjiwa te leli wu tẽla, puãi kumuamue leyonjo u muisivo evelo lioku puluka okuti vu soka lalio.” (1 Va Korindo 10:13) Oco o tẽle oku pandikisa, Yehova o ku ĩha “Unene wa piãla.” (2 Va Korindo 4:7) Upostolo Paulu, pana okuti wa pandikisa ale kovitangi vialua, wa popia hati: “Nẽla ovina viosi vu Kristu u o ñolaisa.”—Va Filipoi 4:13.
KUATA OVITUWA VI SANJUISA SUKU
20 Voku sanjuisa Yehova mua kongela vali cikuavo haku yuvulako lika eci eye a suvuka. Ove o sukilavo oku sola eci eye a sole. (Va Roma 12:9) Ove hẽ kua siatele oku nõla akamba vana okuti va kuete ovisimĩlo ndevi viove, haivo va sole eci ove o sole? Cimuamue haico la Yehova. Omo liaco, li longisa oku sola eci Yehova a sole. Vimue pokati kovina viaco, via sonehiwa Kosamo 15:1-5. Kosamo yaco tu sangako ovituwa ava va yongola oku kala akamba va Suku va sesamẽla oku lekisa. Akamba va Yehova va lekisa eci Embimbiliya li tukula hati ‘apako espiritu.’ Vapako aco mua kongela oku lekisa “ocisola, esanju, ombembua, epandi, unu, esunga, ekolelo, umbombe, [kuenda] esuluviko.”—Va Galatia 5:22, 23.
21 Oku tanga Embimbiliya eteke leteke kuenda oku lilongisa olondaka vi sangiwamo, cika ku kuatisa oku kuata ovituwa vi sanjuisa Suku. Oku lilongisa eci Suku a sanjukila, cika ku kuatisavo oku kuata ovisimĩlo ndevi via Suku. (Isaya 30:20, 21) Nda ocisola cove la Yehova ca livokiya, oka kuata vali onjongole yalua yoku ambata omuenyo u sanjuisa.
22Oku ambata omuenyo u sanjuisa Yehova ka ca lelukile. Embimbiliya li sokisa oku pongolola ovituwa viove loku lula omunu wale kuenda oku wala omunu wokaliye. (Va Kolosai 3:9, 10) Pole, catiamẽla koku kapako ovihandeleko via Yehova, ukualosamo wa popia hati: “Oku vi linga ku kuete onima ya lua.” (Osamo 19:11) Ove oka limbukavo okuti oku ambata omuenyo umue u sanjuisa Suku cinena asumũlũho. Nda wa ci linga, oka eca etambululo kalundi a Satana kuenda oka sanjuisa utima wa Yehova.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Ove ci tava okuti o kala ekamba lia Suku nda wa pokola kokuaye.—Tiago 2:23.
- Satana wa kapa vatatahãi epokolo liomanu vosi ku Yehova.—Yovi 1:8, 10, 11; 2:4; Olosapo 27:11.
- Tu sesamẽla oku yuvula ovina Suku a suvuka.—1 Va Korindo 6:9, 10.
- Tu sanjuisa Yehova nda tua suvuka eci eye a suvuka, kuenda nda tua sola eci eye a sole.—Va Roma 12:9.
* Eci ka ci lomboloka okuti wosi o tamalãla love okasi oku vetiyiwa la Satana. Pole, Satana eye osuku yoluali lulo. Kuenda oluali luosi lu kasi povaka aye. (2 Va Korindo 4:4; 1 Yoano 5:19) Omo liaco, nda tu ambata omuenyo umue u sanjuisa Suku, tu lavoka okuti tuka suvukiwa.
Apulilo Elilongiso
1, 2. Tukula olonduko viomanu vamue Yehova a sokisile ndakamba vaye.
3. Momo lie Yehova a nõlelele omanu vamue oco va kale akamba vaye?
4, 5. Yehova o lekisa ndati unene waye komanu vaye?
6. Nye Satana a lundila omanu?
7, 8. (a) Nye ca velisilepo Yovi okuti omanu vakuavo vokotembo yaye ci sule? (b) Satana wa kapele ndati vatatahãi esunga lia Yovi lioku vumba Suku?
9. Yehova wa tambulula ndati kalundi a Satana? Kuenda momo lie?
10. Ovitangi vipi Yovi a lipita lavio? Pole eye ka lingile nye?
11. (a) Ocina cipi cavali Satana a lundila Yovi? Kuenda Yehova wa kumbulula ndati? (b) Ndaño loku vela lopo Yovi wa popia hati ndati?
12. Yovi wa eca ndati etambululo kalundi Eliapu?
13. Yehova wa liyeva ndati eci a mõla epokolo lia Yovi?
14, 15. Nye tu popela okuti alundi a Satana ka a sulilile lika ku Yovi puãi a tiamisiwila komanu vosi?
16. (a) Satana wa siata oku tindula ndati omanu ku Suku? (b) Eliapu pamue lika seteka ndati oku ci linga love?
17. Esunga lipi lia velapo tu kuete lioku pokola kovihandeleko via Yehova?
18, 19. (a) Vipi ovihandeleko via Yehova? (Tala okakasia.) (b) Tua kũlĩha ndati okuti Suku ka kasi oku tu kisika cimue ka tu tẽla?
20. Ovituwa vipi vi sanjuisa Suku ove o sukila oku lekisa? Kuenda momo lie ci kuetele esilivilo?
21. Nye cika ku kuatisa oku kuata ovituwa vi sanjuisa Suku?
22. Nda wambata omuenyo u sanjuisa Suku oka tẽla oku linga nye?


text:
Mbela Eendombwedi daJehova oda itavela kutya odo adike tadi ka xupifwa?
Ahowe. Ovanhu omamiliyona mahapu ovo va li ko omafelemido a pita ovo vehe fi Eendombwedi daJehova navo otava ka xupifwa. Ombibeli oya yelifa kutya Kalunga okwa udaneka ounyuni mupe omo tamu “
ka kala enyumuko lovayuki nolovalunde.” (Oilonga 24:15) Shimwe vali, ovanhu vamwe ovo ve na omwenyo paife otashi dulika va hovele okulongela Kalunga ndele navo tava ka xupifwa. Kakele kaasho, kashi fi oilonga yetu okutokola kutya oolyelye tava ka xupifwa naavo itava ka xupifwa. Oshinakuwanifwa osho oshi li ashike momake aJesus.—Johannes 5:22, 27.


text:
Oshileshwa 12
Ongahelipi to dulu okweehena popepi naKalunga?
1. Kalunga oha pwilikine ngoo komailikano aeshe?
Kalunga okwa pa ovanhu vomoiwana aishe oufembanghenda wokweehena popepi naye okupitila meilikano. (Epsalme 65:3) Ndele nande ongaho, iha pwilikine komailikano aeshe. Pashihopaenenwa, Kalunga ita ka pwilikina komailikano omushamane oo iha ungaunga nawa nomukulukadi waye. (1 Petrus 3:7) Kalunga ka li ha pwilikine komailikano Ovaisrael ngeenge va li tava twikile okulonga owii. Osha yela kutya eilikano oli li shili oufembanghenda. Ashike Kalunga oha pwilikine komailikano nokuli naa ovanhu ovo va li va nyona sha kwata moiti, ndele tave livele ombedi. — Lesha Jesaja 1:15; 55:7.
2. Otu na okwiilikana ngahelipi?
Molwaashi eilikano oli li oshitukulwa shelongelokalunga letu, otu na okwiilikana ashike kOmushiti wetu, Jehova. (Mateus 4:10; 6:9) Tu li ovanhu inava wanenena, otu na yo okwiilikana okupitila medina laJesus molwaashi oye e tu fila omolwomatimba etu. (Johannes 14:6) Jehova ina hala tu kale twa kopela momutwe ile twa shanga omailikano etu. Okwa hala tu kale hatu mu ilikana tashi di komutima. — Lesha Mateus 6:7; Ovafilippi 4:6, 7.
Omushiti wetu oha udu nokuli nomailikano oo taa ilikanwa momutima. (1 Samuel 1:12, 13) Okwe tu shiva tu kale hatu mu ilikana pomhito keshe, kutya nee ongula, okonguloshi, ongeenge hatu li ile twa taalela omaupyakadi. — Lesha Epsalme 55:23; Mateus 15:36.
3. Omolwashike Ovakriste hava ongala pamwe?
Kashipu okweehena popepi naKalunga molwaashi otwa dingililwa kovanhu ovo vehe na eitavelo muye nohava kembaula eudaneko laye olo kutya ota ka eta ombili kombada yedu. (2 Timoteus 3:1, 4; 2 Petrus 3:3, 13) Onghee hano, otwa pumbwa okukala hatu endafana novaitaveli vakwetu opo tu tungafane. — Lesha Ovaheberi 10:24, 25.
Okukala hatu endafana novanhu ovo ve hole Kalunga otaku ke tu kwafela tu ehene popepi naye. Okwoongala kwEendombwedi daJehova ohaku tu pe omhito iwa yokutungafana. — Lesha Ovaroma 1:11, 12.
4. Ongahelipi to dulu okweehena popepi naKalunga?
Oto dulu okweehena popepi naJehova mokukala ho dilonga kwaasho we lihonga mEendjovo daye. Kala yo ho dilonga koilonga yaye, komayele oo he tu pe nosho yo komaudaneko aye. Okudilonga pamwe neilikano kwa tya ngaho otaku ke tu kwafela tu kulike olupandu lokupandula Kalunga momitima detu omolwohole nounongo waye. — Lesha Josua 1:8; Epsalme 1:1-3.
Oto ka ehena ashike popepi naKalunga ngeenge owe mu lineekela nowa itavela muye. Ndele eitavelo ola fa oshinamwenyo osho sha pumbwa okupalulwa. Ou na okukala ho tungu alushe eitavelo loye mokukala ho dilonga kwaasho wa itavela. — Lesha Mateus 4:4; Ovaheberi 11:1, 6.
5. Ongahelipi okweehena popepi naKalunga taku dulu oku ku etela ouwa?
Jehova oha file oshisho ovo ve mu hole. Ohe va amene kukeshe osho tashi dulu okunyona po eitavelo lavo ile tashi va imbi va kale ve na eteelelo lomwenyo waalushe. (Epsalme 91:1, 2, 7-10) Ohe tu londwele tu henuke okukala neenghedi dokukalamwenyo odo tadi nyono po oukolele nehafo letu. Jehova ohe tu kwafele yo tu kale nonghedi yokukalamwenyo ei ya denga mbada. — Lesha Epsalme 73:27, 28; Jakob 4:4, 8.


text:
OKAPITULU 7
Ekevelelo Liotyotyili pala Vana Vokuankhia
Oñgeni tutyii okuti vokuankhia tyotyili mavakatutila?
Okupindulapo vokuankhia Jeova tyimukalesa ñgeni?
Ovalie mavakatutiliswa?
NKHELE sokolola ñgeno ukahi nokuhatekeswa nondyale imwe onkhalavi unene. Ondyale oyo, onene unene, tupu ihateka unene tyipona ove. Ove utyii okuti ondyale oyo itupu okankhenda. Mokonda wamuene etyi yaipaa epanga liove. Tyina ulinga ononkhono pala umusepo, oe ukahi monyima yove. Ngoti ove utupu vali ekevelelo, mekukuate umwe. Mahi, liwa-liwa ponthele yove pamoneka omuyovoli umue. Omunthu oo, una vali ononkhono ononene tyipona ondyale yove. Pahe omunthu oo, ukupopila okuti mekukuatesako. Otyo ñgeno katyekutulisile omutima?
2 Tyotyili ove ukahi nokutewa nondyale ngoyo. Atuho tukahi nokutewa. Ngetyi tuelilongesale mokapitulu tualamba, Ombimbiliya ipopia okuti ononkhia ondyale. Nawike ponthue upondola okuenda nkholo ondyale oyo, ine okuilwisa. Ovanyingi tuamonale etyi ondyale oyo yaipaa ovanthu mombunga yetu. Mahi, Jeova una vali ononkhono ononene tyipona ononkhia. Jeova Omuyovoli wokuna oluembia. Walekesa okuti upondola okufinda ondyale oyo. Jeova walaa okuti makanyimako ondyale oyo, ononkhia. Ombimbiliya ilongesa okuti: ‘Ononkhia, ondyale yokuahulililako maikanyimuako.’ (1 Coríntios 15:26) Onondaka ombo, onongwa unene!
3 Tutalei nkhele oñgeni tyitukalesa tyina umwe mombunga ankhia. Otyo, matyitukuatesako okunoñgonoka nawa otyipuka tyimwe matyituhambukiswa. Jeova walaa okuti vokuankhia mavakakala vali nomuenyo. (Isaías 26:19) Mavakakondolwa komuenyo. Otyo, tyilekesa okuti kuna ekevelelo lietutilo.
PUTYINA OMUNTHU UMUE TUHOLE ANKHIA
4 Okuti wankhisale omunthu umwe mombunga? Tyekuihamene unene okusala oulike. Putyina omunthu umwe tuhole amankhi, tuesukisa okuovola ombatelo Mondaka ya Huku. (2 Coríntios 1:3, 4) Ombimbiliya itukuatesako okunoñgonoka okuti Jeova na Jesus tyiveihama unene okutala ononkhia. Jesus walekesa nawa onkhalelo ya Tate yae. Jesus utyii oñgeni omunthu akala, putyina umue mombunga ine epanga ankhia. (João 14:9) Etyi Jesus ankho alinga omaungendi ko Jelusalei, ankho uhole okutalelapo Maliya na Marta na Lasalu, ankho vakala mepundaumbo lio Betania. Iya avakala omapanga omanene a Jesus. Ombimbiliya ipopia okuti: ‘Jesus ankho uhole Marta nondenge yae na Lasalu.’ (João 11:5) Ngetyi tuelilongesa mokapitulu ko konyima, onthiki imwe Lasalu ankhi.
5 Jesus tyemukalesile ñgeni etyi epanga liae ankhia? Ombimbiliya yati, Jesus wakatalelapo ombunga ya Lasalu nomapanga ae, ankho vekahi nokulila Lasalu wankhia. Etyi Jesus evevasa, akala nokankhenda navo. Jesus ‘atyimuihama komutima iya akeme’. Ombimbiliya iyawisako okuti, ‘Jesus ahimbika okulila.’ (João 11:33, 35) Okuti okulila kua Jesus kualekesa okuti ankho utupu ekevelelo? Au, hatyoko. Mokonda Jesus ankho utyii okuti malingi otyipuka tyihuvisa unene. (João 11:3, 4) No ngotyo, Jesus weiva emone nomuihamo ovanthu vakala nao putyina umwe pombunga ankhia.
6 Tupu, okulila kua Jesus kutuavela epameko. Mokonda tyitulongesa okuti Jesus na Tate yae Jeova, veyele ononkhia. Mahi, Jeova una epondolo liokunyimako ondyale oyo! Tutalei epondolo Huku aavelele Jesus.
‘LASALU, TUNDAMO!’
7 Lasalu ankho wapakua melangalo. Iya Jesus aiti vapoleko emanya ankho liapakwa pombundi yelangalo. Marta aanye, mokonda ankho Lasalu wakalale ononthiki ononkhuana. Ngotyo, olutu luae ankho luahimbikale okuvola. (João 11:39) Mokusoka kuovanthu, ankho kutupu vali ekevelelo nalike.
8 Emanya avelipoloko, iya Jesus akaluluka okuihana ati: ‘Lasalu tundamo!’ Iya ‘Omunthu ankho wokuankhia, atundumo.’ (João 11:43, 44) Upondola okusoka ehambu ovanthu vakalele nalio? Tyilinge onomphange mbae, nombunga, nomapanga, ine o vomunthele yae, ankho vetyii okuti Lasalu wankhia. Mahi, pahe ankho ukahi vali nomuenyo pokati kavo. Otyo ankho ehuviso eewa unene. Ovanthu ovanyingi avahumbakana Lasalu nehambu enene. Otyo tyalekesa okuti ononkhia mbupondola okufindwa!
9 Jesus katile malingi ehuviso olio kononkhono mbae muene. Melikuambelo alinga etyi ehenepindulepo Lasalu, Jesus walekesa nawa okuti o Jeova maave epondolo liokututilisa Lasalu. (João 11:41, 42) Otyikando otyo, hatyoko vala Jeova aundapesa epondolo liae, pala okututilisa omunthu wankhia. Etutilo lia Lasalu, ankho ehuviso liatyive pomahuviso ahonekwa mo Mbimbiliya konthele yovanthu vatutiliswa.* Okutanga nokulilongesa konthele yomahuviso oo, tyieta ehambu enene. Tyitulongesa okuti Jeova utupu okatongotongo. Watutilisa, ovana, novakulu, ovalume novakai. Tupu, watutilisile ova Isilayeli na vana veheva Isilayeli. Ovanthu vahambukilwe unene! Ngo ngeleka, etyi Jesus atutilisa omukainthu umwe, ovanthu aveho ankho vekahi mondyuo oyo, avahuvu unene. (Marcos 5:42) Tyotyili, Jeova wevelingilile otyipuka otyiwa tyevepele ehambu enene vahalimbilwe.
10 Otyili, ovanthu vana vatutilisilwe na Jesus, konyima vankhia vali. Okuti otyo tyilekesa okuti etutilo olio litupu esilivilo? Au, hatyoko. Omahuviso oo, alekesa nawa otyili tyakolela, tupu etuavela ekevelelo.
LILONGESILA KOMAHIPULULO ETUTILO
11 Ombimbiliya ilongesa okuti vokuankhia ‘kavei vali natyike.’ Etutilo lia Lasalu lialekesa nawa otyili otyo. Etyi Lasalu atutiliswa, okuti wapopilile ovanthu okuti ankho ukahi keulu? Ine wevepopilile okuti ankho ukahi nokumona ononkhumbi moifelunu yotupia? Au, Mombimbiliya mutupu natyike tyilekesa okuti Lasalu wapopile onondaka ngoombo. Ononthiki ononkhuana akala tyankhia, Lasalu ankho ‘kei vali natyike.’ (Eclesiastes 9:5) Lasalu ankho ulele vala mononkhia.—João 11:11.
12 Etutilo lia Lasalu tupu litulongesa okuti, etutilo ekevelelo liotyotyili, hanoñgano. Jesus etyi atutilisa Lasalu pali ovanthu ovanyingi vetyimuene. Alo umue ononkhalamutue mbonongeleya ankho vokuyele Jesus, kavapatanene ehuviso olio. Anthi, vahimbika okupopia okuti: ‘Oityi matulingi? Omunthu ou [Jesus] ukahi nokulinga omahuviso omanyingi? (João 11:47) Ovanthu ovanyingi vaile okukatala Lasalu watutila. Moluotyo, ovanyingi pokati kavo avakala nekolelo mu Jesus. Mokonda etutilo lia Lasalu lievelekesa nawa okuti Jesus watumua na Huku. Elekeso olio ankho enene unene. Moluotyo, ononkhalamutue mbo va Judeu avahande okuipaa Jesus na Lasalu.—João 11:53; 12:9-11.
13 Okuti tyapenga okutavela okuti makukakala etutilo? Au, tyaviuka. Mokonda Jesus walongesa okuti onthiki imwe ‘aveho vekahi momalangalo, vokuli mehinangelo lia Huku mavakatutiliswa. (João 5:28) Jeova oe Omupakeko womuenyo auho. Okuti Jeova tyimupuiya okuavela vali omunthu omuenyo? Tyotyili, Jeova katyimupuiya. Okuti Jeova upondola okuhinangela aveho vokuankhia mombunga yetu? Eulu aliho lieyula ononthungululu ononyingi unene, mahi Huku ambuho umbwii, kese imwe weiluka enyina! (Isaías 40:26) Ngotyo, Jeova Huku upondola okuhinangela ovituwa via kese umwe wokuankhia mombunga yetu. Tupu, una epondolo liokuvepa vali omuenyo.
14 Okututilisa vokuankhia Jeova tyimukalesa ñgeni? Ombimbiliya ilongesa okuti Jeova una ehando enene liokupindulapo vokuankhia. Jobe omulume ankho wekolelo wapulile okuti: ‘Inkha omunthu ankhia, okuti upondola okukala vali nomuenyo?’ Jobe ankho upopia konthele yokukevelela melangalo alo omuvo uhikapo, iya Huku emuhinangela. Jobe wapopia na Jeova okuti: ‘Ove moihana, iya ame andyikutavela. Moivaluka ovilinga viomaoko ove’.—Jó 14:13-15.
15 Nkhele sokolola vala! Jeova uhanda unene okupindulapo vokuankhia. Okuti katyihambukiswa okunoñgonoka okuti Jeova una ehando ngolio? Mahi, etutilo olio malikaenda ñgeni? Ovalie mavakatutiliswa? Opi mavakatutilila?
“AVEHO VEKAHI MOMALANGALO MAVAKATUTILISWA”
16 Omahipululo etutilo ekahi mo Mbimbiliya, etulongesa unene oñgeni ovanthu mavakatutiliswa komutwe. Kohale ovanthu vana vapinduliluepo kononkhia, vakalele vali pano pohi no nombunga mbavo. Na vana mavakatutila kononthiki mbo komutwe mavakakala vali pano pohi. Mahi, etutilo liavo malikakala ewa unene. Ngetyi tuelilongesa Mokapitulu 3, Huku uhanda o ohi aiho ikale omphangu yombembwa. Ngotyo, vokuankhia kamavakondolwa mouye weyula ovita, noungangala, nomauvela. Mavakapewa omuenyo wahapu nombembwa nehambu kombanda yo ohi ino.
17 Ovalie mavakatutiliswa? Jesus wati ‘aveho vekahi momalangalo mahi veli mehinangelo lia Huku, mavekeiva ondaka ya Jesus, iya avatundumo.’ (João 5:28, 29) Tupu, Revelação (Apocalipse) 20:13 yati: ‘Elunga liaava vana vankhilamo. Ononkhia no Hades viaava vana vankhilamo.’ “Ononkhia” no “Hades” vilekesa muna mulele ovanthu aveho vankhia. (Tala o Apendise) Iya aveho vokuankhia vekahimo mavakatundamo, avakala vali nomuenyo. Apostolu Paulu wati: ‘Makukakala etutilo liovaviuki, na vana vehevaviuki.’ (Atos 24:15) Otyo tyihangununa tyi?
18 ‘Povaviuki’ mavakatutila pena ovanthu ovanyingi tutanga mo Mbimbiliya, vokualiko puetyi Jesus nkhele eheneye pano pohi. Nga Noe, na Abraiau, na Sara, na Moisesi, na Rute, na Ester, no vakuavo vali. Ovalume vamwe novakai vekolelo, vapopiwa nawa mokapitulu 11 ka Hebreu. Mahi, tupu ‘povaviuki’ ovo, pena ovaumbili va Jeova vankhia ononthiki mbo hono. Mokonda yokukevelela etutilo, onthue tuayovoka kowoma wononkhia.—Hebreus 2:15.
19 Ovanthu ovanyingi vokuankhia, ankho kavaumbila Jeova nokumutavela. Mokonda ankho kavei Jeova. Iya ovanthu ovo mavakalingwa ñgeni? Ovanthu ovo aveho Huku kamevelimbwa. Tupu, navo mavakatutiliswa, opo vakapewe omuvo wokulilongesa konthele ya Huku yotyotyili nokumuumbila. Aveho ovo, mavakatutiliswa mokueenda kuomanima ovityita ekwi. Iya avakapewa omuvo wokuumbila Jeova kamwe novanthu vae vekolelo pano pohi. Maukakala omuvo omuwa unene. Ombimbiliya iihana omuvo watyo oo, okuti Onthiki Yekoyeso.#
20 Okuti otyo tyilekesa okuti ovanthu aveho ankho vokuali nomuenyo mavakatutila? Au. Ombimbiliya ipopia okuti vamwe vekahi mo ‘Geena’. (Lucas 12:5) O Geena ankho ekungu limue liokuna otupia pala okuyoka ovipuka aviho viahasilivila. Ankho likala kondye yepundaumbo lio Jelusalei kohale. Mekungu olio tupu ankho muyumbwa ovivimbi viavana vahatokalele okupakwa. Moluotyo, Geena, otyilekeso tyaviuka tyononkhia mbehena etutilo. Namphila Jesus oe makakoyesa aveho vokuna omuenyo na vana vokuankhia, mahi, Jeova oe Omukoyesi wavilapo. (Atos 10:42) Jeova kamatutilisa vana ei okuti onondingavivi kavahande okulivela.
“ETUTILO LIO VOKUENDA KEULU”
21 Tupu, Ombimbiliya ipopia konthele yetutilo ekuavo liavana vokuna ekevelelo liokuenda keulu’. (Revelação [Apocalipse] 20:6) Ombimbiliya ipopia okuti omunthu wokuatetekela okupiduluapo metutilo olio wike vala, o Jesus Kristu.
22 Etyi Jesus aipawa, Jeova kayekele Omona Wae wekolelo akale apeho melangalo. (Salmo 16:10; Atos 13:34, 35) Huku atutilisa Jesus. Mahi kemupidulilepo nolutu luopahitu. Apostolu Petulu wati, Kristu waipaua nolutu luopahitu, mahi atutiliswa nomuenyo wopaspilitu. (1 Pedro 3:18) Olio ankho ehuviso limwe enene. Jesus ankho una vali omuenyo no nonkhono ononene ngomunthu wopaspilitu. (1 Coríntios 15:3-6) Jesus oe tete okupita metutilo olio lihuvisa liokuenda keulu. (João 3:13) Mahi, ankho haeko vala mapiti metutilo olio.
23 Jesus ankho utyii okuti kuakamba katutu pala okukondoka keulu. Moluotyo wapopila ovalongwa vae vekolelo okuti ‘mandyikapongiya omphangu pala onwe.’ (João 14:2) Jesus waihana vana mavaende keulu okuti ‘otyunda otyitutu’. (Lucas 12:32) Ngotyo, Ovakristau veñgapi ankho mavalingi onthele motyunda otyo? Mu Revelação (Apocalipse) 14:1, apostolu João wati: ‘Ame namona Ondyona itai komphunda yo Siau, kumwe novanthu 144.000, vahonekwa monombamba mbavo enyina liae no lia Tate yae.’
24 Povakristau ovo 144.000, pena ono apostolu mba Jesus mbekolelo, vatutiliswa nomuenyo wo keulu. Onalupi etutilo liavo liahimbika? Apostolu Paulu wahoneka okuti etutilo olio, malihimbika pomuvo wokuya kua Kristu. (1 Coríntios 15:23) Ngetyi matukelilongesa Mokapitulu 9, pahe tukahi momuvo watyo oo. Hono, vana valinga onthele mo 144.000, tyina vankhia vatutiliswa liwa-liwa pala omuenyo wo keulu (1 Coríntios 15:51-55) Mahi, otyinyingi tyovanthu ovakuavo, vena ekevelelo liokututiliswa opo vakakale Mouye omupe pano pohi.
25 Enga, Jeova makafinda ondyale yetu ononkhia. Kamakukakala vali ononkhia apeho! (Isaías 25:8) Mahi, ove upondola okulipula okuti, ‘Iya vana vatutiliswa pala omuenyo wo keulu, oityi mavakalingako?’ Mavakaundapa moutumini Wouhamba wa Huku keulu. Matukelilongesa vali konthele youtumini oo mokapitulu makalandulako.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Omahipululo etutilo ekahi mo Mbimbiliya, etuavela ekevelelo liotyotyili.—João 11:39-44.
- Jeova una ehando enene liokupindulapo vana vokuankhia.—Jó 14:13-15.
- Aveho vekahi momalangalo, mahi vokuli mehinangelo lia Huku, mavakatutiliswa.—João 5:28, 29.
* Omahuviso omakuavo konthele yetutilo avasiwa mu 1 Reis 17:17-24; 2 Reis 4:32-37; 13:20, 21; Mateus 28:5-7; Lucas 7:11-17; 8:40-56; Atos 9:36-42; no 20:7-12.
# Opo unoñgonoke vali nawa Onthiki oyo yekoyeso, no ñgeni ekoyeso liatyo olio malikalingwa, mbambavo tala o Apendise.
Omapuko Elongeso
1-3. Onthue tukahi nokutewa nondyale patyi? Omokonda yatyi okunoñgonoka etyi Ombimbiliya ilongesa, matyitutulisa omutima?
4. (a) Jesus tyemuihamene unene etyi epanga liae ankhia. Otyo, tyitulongesa tyi konthele ya Jeova? (b) Jesus walingile oupanga omunene navalie?
5, 6. (a) Oñgeni Jesus akala etyi avasa ombunga ya Lasalu nomapanga ae vekahi nokulila? (b) Okulila kua Jesus kutupameka mokonda yatyi?
7, 8. Ovanthu ankho vetupu vali ekevelelo konthele ya Lasalu mokonda yatyi? Mahi, oityi Jesus alinga?
9, 10. (a) Oñgeni Jesus alekesile opi kuatunda epondolo liokututilisa Lasalu? (b) Oityi matunoñgonoka inkha tutanga nokulilongesa omahuviso ekahi mo Mbimbiliya, konthele yetutilo?
11. Oñgeni etutilo lia Lasalu lialekesa nawa otyili tyikahi mu Eclesiastes 9:5?
12. Omokonda yatyi tuna onthumbi yokuti Jesus watutilisile Lasalu?
13. Ehunga patyi tuna, liokuti Jeova tyotyili upondola okupidulapo vokuankhia?
14, 15. Ngetyi Jobe alekesa, okupindulapo vokuankhia Jeova tyimukalesa ñgeni?
16. Vokuankhia mavakatutiliswa opo vakakale nomuenyo ukahi ñgeni?
17. Ovalie mavakatutiliswa?
18. Povaviuki mavakatutiliswa, pena valie? Iya ekevelelo olio likukalesa ñgeni?
19. Ovanthu patyi vatiwa ‘havaviukiko’? Jeova mokankhenda kae mekevepa omuvo wokulinga tyi?
20. O Geena oityi? Iya ovalie mavai mo Geena?
21, 22. (a) ‘Olipi etutilo ekuavo liapopiawa mo Mbimbiliya? (b) Olie watetekela okupita metutilo olio?
23, 24. Ovalie valinga onthele ‘motyunda otyitutu’ tya Jesus? Iya veñgapi?
25. Oityi matukelilongesa mokapitulu makalandulako?


text:
Omanu va fa va pondola oku kuata vali omuenyo?
O pondola hẽ oku popia hati . . .
va ka kuata?
ka va ka kuata?
pamue va ka kuata?
CECI EMBIMBILIYA LI POPIA
‘Ku ka kala epinduko liomanu va fa.’—Ovilinga 24:15.
CECI OHUMINYO EYI YI LOMBOLOKA KOKUOVE
Elembeleko komunu wa fisa ukuepata liaye.—2 Va Korindo 1:3, 4.
Oku yovoka kusumba womanu va fa.—Va Heveru 2:15.
Elavoko lioku lisanga la vakuepata lietu va fa li ka tẽlisiwa.—Yoano 5:28, 29..
TU TAVA HẼ KOVINA EMBIMBILIYA LI POPIA?
Tu tava omo liasunga atatu a kuãimo ndeci:
Suku eye Ululiki womuenyo. Embimbiliya li popia hati, Yehova Suku eye “ono yomuenyo.” (Osamo 36:9; Ovilinga 17:24, 25) Omo okuti Yehova eye wa eca omuenyo kovina viosi vi kasi voluali, o pondola oku pindula omanu va fa.
Yehova wa pindula omanu kosimbu. Embimbiliya li tukula omanu ecelãla va pinduiwa palo posi ndeci: Amalẽhe, akulu, alume, kuenda akãi. Vamue noke yoku fa ka va pitile otembo yalua, kuenje va pinduiwa. Pole, umue pokati kavo noke yoku fa wa kala oloneke vikuãla veyambo!—Yoano 11:39-44.
Yehova o yongola oku pindula vali omanu va fa. Yehova o nyãle olofa, kuenda o vi tenda ndunyãli. (1 Va Korindo 15:26) Eye ‘o ka malako’ olofa poku pindula omanu va fa. Yehova o ka nena komuenyo omanu vana a yongola oku pindula oco va kale vali lomuenyo palo posi.—Yovi 14:14, 15.
SOKOLOLA EPULILO ELI
Momo lie tu kukila kuenda tu fila?
Embimbiliya li tambulula epulilo eli kelivulu LIEFETIKILO 3:17-19, kuenda VA ROMA 5:12.


text:
OCIPAMA CEKŨI LATATU
Ndomo Suku a Tenda Omuenyo
Suku o tenda ndati omuenyo?
Suku o tenda ndati oku pulumũla oñaña yi kasi vimo?
Tu lekisa ndati okuti omuenyo tua u sumbila?
UPROFETO Yeremiya wa popele hati: “Yehova eye Suku yocili, haeye Suku yomuenyo.” (Yeremiya 10:10) Yehova eye ululiki wovina viosi vi kasi lomuenyo. Catiamẽla kokuaye ovangelo va popia hati: “Ove wa sovola ovina viosi. Vi kasilili ocipango cove, haico via lulikiwa laco.” (Esituluilo 4:11) Soma Daviti, vocisungo cimue a imbila Suku wa popia hati: “Ono yomuenyo yi li love.” (Osamo 36:9) Eci ci lekisa okuti omuenyo ombanjaile ya eciwa la Suku.
2 Yehova ka tu ihĩle lika omuenyo, pole wa siatavo oku u tekula. (Ovilinga 17:28) Eye wa tu ĩha okulia, ovava, ofela tu fuima kuenda ilu lieve oco tu kalemo. (Ovilinga 14:15-17) Yehova wa ci lingila oku sanjuisa omuenyo wetu. Pole, oco tu sange esanju liocili komuenyo, tu sukila oku lilongisa kuenda oku pokola kovihandeleko via Suku.—Isaya 48:17, 18.
SUMBILA OMUENYO
3 Suku o yongola okuti tu sumbila omuenyo wetu lowu wa vakuetu. Kosimbu Kaini omõla Adama la Heva wa temẽlele calua manjaye Havele. Yehova wa lunguile Kaini oco a liwekepo oku kala lonyeño. Momo onyeño nda yo tuala koku linga ekandu linene. Kaini ka tavele kelungulo liaco. Noke eteke limue ‘wondumuhila manjaye Havele kuenje wo ponda.’ (Efetikilo 4:3-8) Yehova wa kangisa Kaini omo a ponda manjaye.—Efetikilo 4:9-11.
4 Eci pa pita olohulũkãi vivali lovita vikuãla kanyamo, Yehova wa eca ku va Isareli ovihandeleko nda via va kuatisa oku u vumba ciwa. Omo okuti ovihandeleko viaco via eciwile ku Mose, vieya oku tukuiwa hati Ocihandeleko ca Mose. Cimue pokati kovihandeleko viaco ca popele hati: “Ku ka ipaye.” (Esinumuĩlo 5:17) Eci ca lekisa ku va Isareli okuti, Suku eca esilivilo lialua komuenyo womanu. Kuenje ovo va sukililevo oku sumbila omuenyo wa vakuavo.
5 Oco hẽ omuenyo woñaña yina ka ya citiwile handi u kuetevo esilivilo? Ocihandeleko ca Mose ca enda loku pisa oku ponda oñaña yi kasi vimo lia inaye. Eci ci lekisa okuti, ndaño muẽle omuenyo woñaña yina ka ya citiwile handi, u kuete esilivilo kovaso a Yehova. (Etundilo 21:22, 23; Osamo 127:3) Omo liaco, oku pulumũla locipango oñaña yi kasi vimo ekandu.
6 Voku sumbila omuenyo mua kongela oku yuvula oku suvuka vakuetu. Momo Embimbiliya li popia hati: “Wosi o suvuka ukuavo omondi, kuenje wa kũlĩhi okuti layimue omondi, yi kasi lomuenyo ko pui vokati kaye.” (1 Yoano 3:15) Nda tu yongola oku kuata omuenyo ko pui, tu sukila oku imũla vutima wetu esuvu liosi tu kuetele vakuetu. Momo esuvu olio lia siata oku koka ungangala pokati komanu. (1 Yoano 3:11, 12) Ciwa okuti tu lilongisa oku lisola pokati.
TU LEKISA OKUTI TUA SUMBILA OMUENYO
- poku yuvula oku ponda oñaña yi kasi vimo
- loku imbapo ovituwa viosi vĩvi
- oku imũla vutima wetu esuvu liosi tu kuetele vakuetu
7 Anga hẽ tu sukilavo oku sumbila omuenyo wetu muẽle? Ndomo ca siata, omanu ka va yongola oku fa. Pole, valua okuti va kapa omuenyo wavo kohele poku sandiliya ayele. Valua va sipa akaya ale epangue. Vakuavo va nyua olombunje ale va li toma ovihemba vina vi tapiyasa olondunge. Ovina viaco vi nyõla etimba. Kuenda via siata oku ponda omanu valua. Omunu wosi wa siata oku litumbika kovina viaco, omuenyo ka u tendele okuti u kola. Ovina viaco via vĩha kovaso a Suku. (Va Roma 6:19; 12:1; 2 Va Korindo 7:1) Oco tu vumbe ciwa Suku, tu sukila oku siapo ovina viaco. Ndaño okuti oku ci linga ka ca lelukile, Yehova oka tu kuatisa. Kuenda eye o sanjukila calua alikolisilo etu voku tenda omuenyo ndombanjaile yi kola tua tambula kokuaye.
8 Nda tua sumbila omuenyo, otembo yosi tuka kapelako oku u teyuila. Tuka kuata utate kuenda ka tuka kapa omuenyo wetu kohele ocipango ale layele. Tuka yuvula oku endisa lãvi. Kuenda tuka yuvulavo olomapalo vina vi lemẽha lavina vi kapa omuenyo wetu kohele. (Osamo 11:5) Vocihandeleko Suku a ecele ku va Isareli mua kongelele eci ca linga hati: “Eci o tunga onjo yokaliye, kolusoka luaco o ñualisako okacimbaka, sanga o vetisa onjo yove eko liosonde nda umue o kupukako.” (Esinumuĩlo 22:8) Ndomo ca lekisiwa vocihandeleko eci, tu sukila oku semulũla ciwa olosikata vionjo yetu, oco okuti lomue o kupukako noke o lilemẽha. Nda o kuete ekãlu, osimbu handi kua fetikile oku liendisa, kũlĩhisa ciwa okuti ka mua kambele lacimue ci kapa kohele omuenyo wove muẽle lowu wa vakuẽle. Ku ka ecelele okuti onjo yove ale ekãlu liove li kapa kohele omuenyo womanu.
9 Anga hẽ omuenyo wovinyama u kuetevo esilivilo? Omuenyo wovinyama u kola kovaso a Suku. Suku ecelela okuti omanu va ponda ovinyama oco vopeko ositu locipa coku tunga uwalo. Ecelelavo oku ponda ocinyama cina okuti ca tema kuenje ci kapa omuenyo womanu kohele. (Efetikilo 3:21; 9:3; Etundilo 21:28) Pole, oku kangisa ovinyama ale oku vi ponda ño ocipango, ekandu kuenda ka ci lekisa esumbilo koku kola kuomuenyo.—Olosapo 12:10.
SUMBILA OSONDE
10 Eci Kaini a ponda manjaye Havele, Yehova wo sapuila hati: “Ondaka yosonde ya manjove yi kasi posi ya mbilikiya.” (Efetikilo 4:10) Suku poku tukula osonde ya Havele, wa kala loku tukula omuenyo wa Havele. Kaini wopa omuenyo wa Havele, kuenje ca sukilile okuti o kangisiwa. Ca kala ndu okuti osonde ya Havele, ale omuenyo waye, wa kala loku pinga ku Yehova efetuluinyo. Elitokeko li kasi pokati komuenyo losonde lia lekisiwavo noke Yetande lia pita koloneke via Noha. Eci handi Etande ka lieyile, omanu va lialia lika apako, lombelela yamẽla, lolomema kuenda olonendo. Pole, noke eci Etande lia pita ale, Yehova wa sapuila Noha lomãla vaye hati: “Cosi ci kasi lomuenyo ci ñuala ñuala ci linga okulia kuene; ndeci ndo wihili ale ovikũla vi talala haico cilo ndo wihi cosi.” Pole, Suku wa va kapelele ongave hati: “Puãi ositu yi kuete omuenyo wayo okuti osonde ka ci tava oku yi lia.” (Efetikilo 1:29; 9:3, 4) Eci ci lekisa okuti omuenyo losonde cimuamue kovaso a Yehova.
11 Tu lekisa okuti osonde tua yi sumbila poku yuvula oku yi lia. Vocihandeleko Yehova a ecele ku va Isareli, eye wa va handelekele hati: “Omunu wosi…poku yeva o kuata ocinyama vonjevo pamue onjila, evi vi tava oku liwa, osonde yaco o yi pesela kuenje o yi lembika leve. Oco nda popela la va Isareli siti, Ko ka li osonde yetimba, nda lie nda lie, momo omuenyo watimba osi osonde yao.” (Ovisila 17:13, 14) Eci ci lekisa okuti ocihandeleko Suku a ecele ku Noha catiamẽla koku yuvula oku lia osonde, lopo handi ca kala lesilivilo. Ocisimĩlo ca Yehova ca kala okuti, omanu vaye va lia ositu yovinyama. Pole, osonde yaco ka ci tava oku yi lia. Ovo va sukilile oku yi pesila posi kuenda oku lembikako leve. Poku ci linga, ovo va lekisa okuti omuenyo u sesamẽla oku tiukila ku Suku wa wecele.
12 Ocihandeleko caco citiamisiwilavo Kakristão. Ovapostolo kuenda alume vakuavo va kala olosungu pokati kolondonge via Yesu, va liongoluile oco va tepise ocihandeleko ci sukila oku kuamiwa la vosi vekongelo Liakristão. Ovo va pitila kocisimĩlo cokuti: “Espiritu Sandu letu, tua tava okuti ka tu vu tuika ocilemo cimue. Tuo kisiki ño vimue okuti, vu vuyula ovina via lumbiwa koviteka, kuenda osonde, lovina via lekiwa ekõle [okuti ka via tundisiwile osonde], kuenda oku pekelisa.” (Ovilinga 15:28, 29; 21:25) Eci ci lekisa okuti koloneke vilo, tu sukilavo oku ‘yuvula osonde.’ Kovaso a Suku, eci ci kuete esilivilo liocili. Momo ci sokisiwa loku yuvula oku fendela oviteka kuenda oku yuvula ukahonga.
13 Anga hẽ vocihandeleko catiamẽla koku yuvula osonde mua kongelavo oku yuvula oku kapiwa osonde vasipa? Oco muẽle. Sokolola okuti ndotolo wa ku sapuila hati o sukila oku liwekapo oku nyua evi vi koluisa. Eci hẽ ci lomboloka okuti ku vi nyuila komẽla, pole ci tava okuti o viñisila vasipa? Ocili okuti hacoko. Cimuamue haico catiamẽla koku yuvula osonde. Voku yuvula osonde mua kongela oku likala oku yi iñisa vetimba lietu. Ci kale oku yi lia ale oku yiñisila vasipa.
14 Oco hẽ nye ci lingiwa nda Ukristão wa lemẽhiwa calua ale o sukila oku pelaliwa lonjanga? Pamue ndotolo o popia okuti nda ka kapiwile osonde vasipa o fa. Ocili okuti Ukristão ka yongola oku fa. Kelikolisilo lioku popela omuenyo Suku a tu ĩha, eye o tava oku sakuiwa lovihemba vina okuti ka mu kongela osonde, pole, vi vokiyavo osonde vetimba.
15 Anga hẽ ca sunguluka Ukristão oku lueya ocihandeleko ca Suku oco a kale vali komuenyo okatembo kamue voluali lulo? Yesu wa popia hati: “[Wosi] o yongola oku popela omuenyo waye [o] u pesela ño, puãi u o mesila omuenyo waye [o] u sanga [vali].” (Mateo 16:25) Etu ka tu yongola oku fa. Pole, nda tua seteka oku popela omuenyo wetu wetaili loku lueya ocihandeleko ca Suku, tuka pumba omuenyo ko pui. Omo liaco, ciwa okuti tu pokola kocihandeleko ca Suku loku kolela okuti nda tua fa, Una wa tu ĩha omuenyo, oka tu ivaluka kuenje oka tu pindula.—Yoano 5:28, 29; Va Heveru 11:6.
16 Koloneke vilo, vana va kasi oku vumba Suku locili, va kakatela muẽle kolonumbi viaye viatiamẽla kosonde.* Ovo ka va tava oku lia osonde. Ndaño oku yi tambuila vasipa ndovihemba. Ovo va kũlĩha okuti Ululiki wosonde wa kũlĩha eci ciwa kokuavo. Ove hẽ ku tava okuti Suku wa kũlĩha eci ciwa kokuetu okuti etu muẽle ci sule?
ESILIVILO LIOSONDE
17 Ocihandeleko ca Mose ca lekisile ciwa esilivilo liosonde. Yehova wa handelekele va Isareli catiamẽla kefendelo hati: “Omuenyo wetimba u kasi vosonde kuenje nda yecela kokuene kutala oku likutilila layo ovimuenyo viene, omo osonde oyo yi tuvaika [akandu].” (Ovisila 17:11) Kosimbu, nda umue u Isareli wa linga ekandu, oco ekandu liaco li teteliwe, wa sukilile oku lumba ocinyama. Noke osonde yaco ya enda oku pesiwila kutala vo tavernakulu ya Suku. Eli olio lika esilivilo osonde ya kuata, okuti oku tuvika akandu.
18 Akristão koloneke vilo ka va kasi vali vemehi Liocihandeleko ca Mose. Omo liaco, ka va lumbi vali ovinyama oco osonde yaco yi pesiwile kutala. (Va Heveru 10:1) Pole, oku pesila osonde kutala, kua kala ocindekaise cocilumba ca Yesu Kristu. Ndomo tua lilongisa Vocipama 5 celivulu lilo, Yesu wa eca omuenyo waye kokuetu poku tu pesila osonde yaye ndocilumba coku tu yovola kakandu. Noke wa londa kilu. Eci a pitilako, wa eca ku Suku esilivilo liosonde yaye ya pesiwa. (Va Heveru 9:11, 12) Eci cecelela okuti akandu etu a eceliwa. Kuenda ca tu yikuila onjila yoku kuata omuenyo ko pui. (Mateo 20:28; Yoano 3:16) Omo liaco, osonde yi kuete esilivilo liocili. (1 Petulu 1:18, 19) Omunu o yovuiwa lika nda wa lekisa ekolelo kosonde ya Yesu ya pesiwa.
19 Tu kuete esunga lialua lioku pandula Yehova Suku omo a tu ĩha omuenyo. Eci ci tu vetiyavo oku sapuilako vakuetu epuluvi ovo va kuete lioku kuata omuenyo ko pui, nda va lekisa ekolelo kocilumba ca Yesu. Omo okuti Suku wa kapako calua omuenyo womanu, ci tu vetiya oku linga upange waco lombili kuenda epandi. (Esekiele 3:17-21) Nda tua likolisilako oku tẽlisa ocikele eci, tuka tẽla oku popia ndupostolo Paulu wa popele hati: “Nda yela osonde yomanu vosi. Nda pua eko momo sia yuvuile oku vu sapuila ocipango cosi ca Suku.” (Ovilinga 20:26, 27) Oku sapuila omanu ocipango ca Suku, oyo onjila yiwa yoku lekisa okuti tua sumbila omuenyo kuenda osonde.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Omuenyo ombanjaile Suku a tu ĩha. —Osamo 36:9; Esituluilo 4:11.
- Oku pulumũla ocipango ekandu, momo omuenyo woñaña yi kasi vimo u kuetevo esilivilo kovaso a Suku.—Etundilo 21:22, 23; Osamo 127:3.
- Tu lekisa okuti tua sumbila omuenyo poku yuvula ocina cosi ci u kapa kohele, kuenda oku yuvulavo osonde. —Esinumuĩlo 5:17; Ovilinga 15:28, 29.
* Oco o sange alomboluilo akuavo atiamẽla kovihemba vi pondola oku piñainya osonde, tala kemẽla 13-17 vokalivulu ka kuete osapi ya linga hati, Como Pode o Sangue Salvar a Sua Vida? ka sandekiwa Lolombangi via Yehova.
Apulilo Elilongiso
1. Helie wa lulika ovina viosi vi kasi lomuenyo?
2. Suku wa siata oku linga nye oco a tekule omuenyo wetu?
3. Suku wa tendele ndati oku pondiwa kua Havele?
4. Vocihandeleko ca Mose, Suku wa lekisa ndati esilivilo eye a eca komuenyo?
5. Tu sukila oku tenda ndati ocituwa coku pulumũla oñaña yi kasi vimo?
6. Momo lie tu sukilila oku yuvula oku suvuka vakuetu?
7. Ovina vipi okuti ka vi lekisa esumbilo komuenyo?
8. Momo lie tu sukilila oku kuata utate otembo yosi?
9. Nda tua sumbila omuenyo, tuka tata ndati ovinyama?
10. Suku wa lekisa ndati okuti omuenyo losonde kokuaye cimuamue?
11. Tunde koloneke via Noha Suku wa yonguile okuti osonde yi lingiwa ndati?
12. Ocihandeleko cipi ca eciwile kosimbu catiamẽla kosonde okuti ci kapiwako toke koloneke vilo?
13. Lombolola esunga lieci vocihandeleko coku yuvula osonde mua kongelela oku yuvula oku kapiwa osonde vasipa.
14, 15. Nda ndotolo wa sapuila Ukristão okuti te wa tambula osonde, eye o sukila oku linga nye? Kuenda momo lie?
16. Omanu va Suku va kakatela kolonumbi vipi viatiamẽla kosonde?
17. Kotembo ya va Isareli osonde ya kuata esilivilo lie?
18. Asumũlũho api tu pondola oku kuata omo liosonde ya Yesu ya tu pesiwila?
19. Nye tu sukila oku linga oco tu ‘yele kosonde yomanu vosi.’


text:
Wa Tiamẽla hẽ Kocimunga Cimue ko Amerika?
Ombala yocisoko cetu voluali, yi sangiwa ko Estados Unidos da Amerika. Pole, etavo lietu ka lia tiamẽlele ko Amerika. Omo liaco, kũlĩhĩsa atosi a kuãimo:
- Vamue va siata oku tukula ondaka ocimunga poku yi tiamisila komanu vamue va siapo etavo liavo liatete. Pole, olombangi via Yehova ka via silepo etavo limue. Ocili okuti, etu tua tumbulula efendelo lina lia enda oku lingiwa Lakristão vo kocita catete.
- Olombangi Via Yehova vi kasi oku kundila kueci ci pitahãla 230 kolofeka vokuenda kuanyamo alua. Apa posi tu sangiwa, tu pokola ku Yehova Suku kuenda ku Yesu Kristu, okuti oku pokola kombiali yo Estados Unidos, pamue kombiali yimue yikuavo hacoko.—Yoano 15:19; 17:15, 16.
- Alongiso etu osi a tiamisiwila lika Vembimbiliya, okuti kovisimĩlo viasongui vamue vetavo vo ko Estados Unidos Hacoko.—1 Va Tesalonike 2:13.
- Etu tulondonge via Yesu Kristu, ka tu kuãi usongui umue womunu.—Mateo 23:8-10.


text:
O Sima hẽ Okuti Ene Lika vu ka Popeliwa?
Sio. Omanu valua va kala kosimbu kolonepa viosi violuali, kuenda vana okuti ka va kaile Olombangi Via Yehova, va ka kuata epuluvi lioku popeliwa.
Embimbiliya li tukula ohuminyo ya Suku yoku nena oluali luokaliye palo posi muna mu ka kala “epinduko lia vakuesunga lava havakuesungako.” (Ovilinga 24:15) Handi vali, omanu vana va kasi koloneke vilo okuti va kasi oku vumba Suku, va ka popeliwavo. Ka tu kuete omoko yoku nõla omanu va ka popeliwa lava ka va ka popeliwa. Yesu eye lika o kuete omoko yaco.—Yoano 5:22, 27.


text:
Mbela Eendombwedi daJehova ohadi henuka ovo vehe fi vali oilyo yelongelokalunga lado?
Ovo va ninginifwa ve li Eendombwedi daJehova ndele ihava udifile vali vamwe, tashi dulika va efa po okweendafana novaitaveli vakwao, ihava henukwa. Ohatu i kuvo nokukendabala oku va kwafela va kale vali ve na ohokwe moinima yopamhepo.
Ihatu kondo mo ashike ngahenya omunhu oo a nyona enyono la kwata moiti. Ndele ngeenge Ondombwedi ya ninginifwa oi na onghedindjikilile yokunyona omafinamhango Ombibeli opaenghedi, ndele inai livela ombedi, oi na okuhenukwa ile okukondwa mo. Ombibeli oya popya sha yela ya ti: “
Kondeni mo ou mwii womokati keni.”—1 Ovakorinto 5:13.
Ongahelipi shi na sha nomulumenhu oo a kondwa ndele omukulukadi waye nounona ove li natango Eendombwedi daJehova? Ekwatafano lopalongelokalunga olo a kala e na navo ohali lunduluka, ndele loupambele ihali lunduluka. Ekwatafano lopahombo nosho yo ohole youkwaneumbo noinima yakwalukeshe otai twikile.
Oohandimwe ovo va kondwa mo otava dulu okuuya kokwoongala kwetu. Ngeenge ova hala, otava dulu yo okupewa omayele opamhepo kovakulunhuongalo. Elalakano olo okukwafela keshe umwe pauhandimwe a kale a wana okukala vali umwe womEendombwedi daJehova. Ovanhu ovo va kondwa ndele ova efa po elihumbato inali koshoka nova ulika kutya ova hala shili okukala metwokumwe nomafinamhango Ombibeli ohava tambulwa ko va kale vali oilyo yeongalo.


text:
Mbela Eendombwedi daJehova oda itavela kutya odi li melongelokalunga lashili?
Ovanhu ovo ve litula mo shili melongelokalunga ove na okudiladila kutya olo ve li mulo olo la hokiwa kuKalunga naJesus. Ngeenge hasho, omolwashike ve lile melongelokalunga olo?
Jesus Kristus ka li a tambula ko ediladilo olo kutya oku na omalongelokalunga mahapu, eendjila dihapu odo tadi twala kexupifo. Ponhele yaasho, okwa ti: “
Oshivelo oshinini nondjila oya finana ei tai twala momwenyo, novanini vongaho ovo tave i mono.” (Mateus 7:14) Eendombwedi daJehova oda itavela kutya otadi ende mondjila oyo. Ngeno okwa li hasho, ngeno odi na oku ka konga elongelokalunga limwe.


text:
Cilongesa 12
Vati u Hasa ku Suena ku Hiehi na Njambi?
1. Vuno Njambi ue ku-ivua vivundilo viose?
Njambi ua lania vantu va ku vifuti viose ku suena kuli ikeye mu ku mu vundila. (Visamo 65:2) Vunoni, ke ku tava ni ku-ivuilila vivundilo viose. Njambi ke ku ivuilila vivundilo via yala uze ue ku yandesa mpuevo yeni. (1 Petulu 3:7) Cikuavo naua, omo va Isaleli va tualeleleho ku linga vupi Njambi ua vianene ku-ivua vivundilo viavo. Mua vusunga civundilo capua vuana vua Njambi. Muntu, ambe a vulumune muakama Njambi a hasa ku tava vivundilo vieni nga ikeye a li tavela vipi vieni na ku viseza.
2. Vati tua pande ku vundila?
Ku vundila cina pande kupua mutamba ua ku lemesa cetu, tua pande ku vundila lika kuli sakatanga uetu, Yehova. (Mateo 4:
Sakatanga uetu a hasa ku-ivua vivundilo ambe nga tu vundila mu mutima. (1 Samuele 1:
3. Vika veku li kunguluila vakua Kilistu vusunga?
Ku suena ku hiehi na Njambi ka ca puile ca casi muomu tua kala ha kati ka vantu kava tsilielele Njambi kaha veku sahula vikulaheso vieni via ku neha ciyulo ha mavu. (2 Timoteo 3:
Ku likata na vantu vaze va lema Njambi ceku tu kuasa ku suena kuli Njambi. Kuli kungulula ca va Vakaleho va Yehova ye ku pua ntsimbu ya cili ya kuli kolesa mu lutsilielo na vakuetu.
4. Vati u hasa ku suena kuli Njambi?
U hasa ku suena ku hiehi na Yehova muku singanieka ha vize vi ue kuli longesa mu lizi lieni. Ku singanieka ha viuma vi u hasa ku li longesa ha vipanga vieni, vimamuna vieni na vikulaheso vieni. Ku vundila na ku hilula ceku tu kuasa ku mona seho ya cilemo ca Njambi na mana eni.
U hasa lika ku suena kuli Njambi nga u kulahela muli ikeye, kaha nga uli na lutsilielo muli ikeye. Vunoni lutsilielo lua pua ngue cuma cili na muono ca tonda ku ci lisa. U na pande ku lisa lutsilielo luove muku hituluka linga u mone vati ci li ku kulahela cove.
5. Vati ku suena kuli Yehova cika ku kuasa?
Yehova ue ku lela vaze vose va mu lema. A hasa ku va niunga ku viose vize vi haka lutsilielo luavo mu vusonde na kulavelela ca muono ka ue ku hua. (Visamo 91:


text:
Anga hẽ Suku Ongusu Yimue ka yi Letiwe?
Etambululo Liembimbiliya
Suku o kuete ongusu yimue ya velapo Voluali luosi.
Embimbiliya li tukula ndomo a lulika olohuluwa violombungululu poku popia ndoco: “U o kola wa popia hati, Vu sokisa lelie okuti ndi lisoka laye? Petuili ovaso kilu, vanji; helie wa vi lulika? U o vi tundisa lumosi lumosi vohoka yavio poku vi tukula olonduko, eye wa vi lulika. Kuenje omo unene waye wa piãla longusu yaye ya lua cimue oco lalumue lu kambapo.”
Pole, Suku ka kuete lika ongusu yalua. Embimbiliya li popia okuti, Suku o kuetevo ovituwa vimue ndeci, ocisola kuenda oku suvuka evĩho. (Osamo 11:5; Yoano 3: