text:
Oku Talavayela Kumosi la Suku—Ci Nena Esanju
“Poku talavaya kumosi laye, tu u lunguli okuti ko ka tavi ohenda ya piãla ya Suku elivova.”—2 VA KORINDO 6:1.
1. Ndaño okuti Yehova Ukuonene Wosi, eye wa siata oku nõla omanu vakuavo oku linga nye?
YEHOVA Ukuonene Wosi. Eye wa lulika ovina viosi, kuenda olondunge viaye lunene waye ka vi kuete esulilo. Eci Yehova a kuatisa Yovi oku kuata elomboloko liolondaka evi, Yovi wa vangula laye hati: “Ndi ci okuti o tẽla cosi kuenje lacimue ocipango cove ci tatekiwa.” (Yovi 42:2) Yehova o pondola oku linga cosi a yongola okuti, ka kuatisiwa lomunu laumue. Pole, eye o lekisa ocisola poku nõla omanu vakuavo oco va talavayele kumosi laye koku tẽlisa ocipango caye.
2. Upange upi u kuete esilivilo Yehova a eca ku Yesu oco a u linge?
2 Suku wa lulika Omõlaye Yesu, osimbu handi ka lulikile omunu laumue kuenda ovina vikuavo. Noke Yehova wa ecelela okuti Omõlaye u kuatisa koku lulika ovina vikuavo. (Yoano 1:1-3, 18) Upostolo Paulu wa soneha eci catiamẽla ku Yesu hati: “Ovina viosi via lulikiwa mekonda liaye, ci kale vio kilu, ci kale vio posi, ovina vi muiwa levi ka vi muiwa, ci kale ovialo, ci kale ovonene, pamue olombiali. Ovina viosi via lulikiwa mekonda liaye kuenda viatiamẽla kokuaye.” (Va Kolosai 1:15-17) Yehova ka ecele lika Komõlaye upange u kuete esilivilo, pole, wa sapuilavo omanu vakuavo catiamẽla kupange waco. Ocili okuti esumũlũho linene!
3. Upange upi Yehova a ecele ku Adama, kuenda momo lie?
3 Yehova wa nõlavo omanu oco va talavaye kumosi laye. Eye wa ecelela okuti Adama eca olonduko kovinyama. (Efetikilo 2:19, 20) Sokolola esanju Adama a kuata poku linga upange waco! Eye wa kũlĩhĩsa lutate ekalo liocinyama locinyama, ovituwa vialio kuenje wa nõla onduko yi li kuata locinyama caco. Yehova eye wa lulika ovinyama viosi, kuenje nda ca tava okuti eye muẽle eca olonduko kovinyama viaco. Pole, wa lekisa ocisola ku Adama poku ecelela okuti eye eca olonduko kovinyama. Suku wa ecavo ku Adama ocikele coku posuisa osi oco yi kale ocitumãlo cimue ca posoka. (Efetikilo 1:27, 28) Pole, Adama wa nõlapo oku liwekapo oku talavaya la Suku, kuenje ca nena ohali kokuaye kuenda kovitumbulukila viaye viosi.—Efetikilo 3:17-19, 23.
4. Omanu vamue va talavaya ndati la Suku oco va tẽlise ocipango caye?
4 Noke, Yehova wa nõla omanu vakuavo oco va talavaye laye. Noha wa tunga ocimbaluku, muna eye a popeliwa kumue lepata liaye vokuenda Kuetande. Mose wa yovola epata lia va Isareli oku tunda Kegito. Yehosua wa songuila va Isareli oku iñila Vofeka Yohuminyo. Salomone wa tunga onembele ko Yerusalãi. Maria weya oku kala ina ya Yesu. Omanu va tukuiwa ndeti kuenda vakuavo vakuekolelo, va talavaya kumue la Yehova koku tẽlisa ocipango caye.
5. Upange upi tu pondola oku linga, kuenda Yehova o sukila hẽ ekuatiso lietu kupange waco? (Tala elitalatu kefetikilo liocipama cilo.)
5 Koloneke vilo, Yehova wa siata oku tu nõla oco tu kuatise kupange waye Wusoma. Kuli olonjila vialua tu pondola oku talavayela Yehova. Ndaño okuti vosi yetu ka tu pondola oku kuama olonjila vimuamue vioku talavayela Yehova pole, vosi yetu tu pondola oku kunda olondaka viwa Viusoma. Yehova nda wa linga upange waco lika liaye. Eye oku upisa kilu, nda wa vangula lomanu palo posi. Yesu wa popia hati, Yehova nda ca tava okuti o tuma ovawe oco va sapuile omanu catiamẽla ko Soma Yusoma Waye. (Luka 19:37-40) Pole, Yehova wa ecelela okuti tu kala ‘olondingupange’ viaye. (1 Va Korindo 3:9) Upostolo Paulu wa soneha hati: “Poku talavaya kumosi laye, tu u lunguli okuti ko ka tavi ohenda ya piãla ya Suku elivova.” (2 Va Korindo 6:1) Esumulũho linene oku nõliwa oco tu talavaye kumue la Suku. Tu konomuisi esunga lieci upange waco u tu nenela esanju.
OKU TALAVAYA LA SUKU CI TU NENELA ESANJU
6. Nye Omõla uveli wa Suku a lombolola poku talavaya kumue la Isiaye?
6 Oku talavaya la Suku ca siata oku nena esanju kafendeli vaye. Osimbu Omõla uveli wa Suku keyile palo posi, wa popia hati: “Yehova wa ndulika kefetikilo liupange waye . . . Oco ame nda kala laye ndomesele. Oloneke viosi eye wa sanjukila. Lame nda sanjuka kovaso aye otembo yosi.” (Olosapo 8:22, 30) Eci Yesu a talavaya la Isiaye, wa kuata esanju omo wa linga ovopange alua kuenda wa kũlĩhile okuti Yehova u kuetele ocisola. Oco hẽ, nye ci popiwa catiamẽla kokuetu?
7. Momo lie upange woku kunda u tu nenela esanju?
7 Yesu wa popia hati, tu kuata esanju koku eca kuenda koku tambula. (Ovilinga 20:35) Ndaño okuti eci tua kũlĩha ocili Cembimbiliya tua kuata esanju, momo lie ci tu nenela esanju oku sapula ocili caco komanu? Momo tu limbuka esanju liavo eci va kuata elomboloko lieci Embimbiliya lilongisa loku fetika oku kuata ukamba la Suku. Tu kuatavo esanju poku mõla okuti omanu vaco va kasi oku linga apongoloko kovisimĩlo kuenda kekalo liomuenyo wavo. Upange woku kunda u kuete esilivilo lialua, kuenda upange umue u tu nenela vali esanju. Owo weca kafendeli va Suku, epuluvi lioku kuata omuenyo ko pui.—2 Va Korindo 5:20.
8. Nye vamanji vamue va popia catiamẽla kesanju li tunda koku talavaya kumue la Yehova?
8 Eci tu kuatisa omanu oku lilongisa ovina viatiamẽla ku Yehova, tua kũlĩha okuti tu kasi oku u sanjuisa kuenda tu kũlĩhavo okuti eye wa kapako alikolisilo etu oku u vumba. Ovina viaco vi tu nenela esanju. (Tanga 1 Va Korindo 15:58.) Manji umue o tukuiwa hati Marco, kofeka yo Italia wa popia hati: “Ndi kuete esanju ka li sokisiwa poku kũlĩha okuti ndi kasi oku likolisilako oku linga upange wa Yehova, kuenda si kasi oku ci lingila omunu umue okuti noke ivalako upange ndi kasi oku linga.” Manji Franco, o kasivo kofeka yaco wa popia hati: “Lekuatiso Liondaka ya Yehova okuti Embimbiliya kuenda aliangiliyo akuavo a tu kuatisa oku kuata ukamba laye, ci tu ivaluisa ocisola a tu kuetele eteke leteke. Tua kũlĩha okuti ovina tu u lingila vi kuete esilivilo, ndaño okuti olonjanja vimue ka tu limbuka esilivilo lialikolisilo etu. Eli olio esunga lieci okuti oku talavaya kumue la Suku ci nyiha esanju kuenda ndi kuata ocimãho komuenyo.”
OKU TALAVAYA LA SUKU CI TU KUATISA OKU KUATA UKAMBA LAYE KUENDA VAKUETU
9. Ukamba upi wa kala pokati ka Yehova la Yesu, kuenda momo lie?
9 Eci tu talavaya kumosi la vana tu kuetele ocisola, tu kuata ukamba lavo. Tu kũlĩha ciwa ekalo liavo kuenda ovituwa viavo. Tu kũlĩhavo ovimãho viavo kuenda ndomo va tẽla oku vi tẽlisa. Yesu poku talavaya la Yehova citava okuti wa ci linga vokuenda kuanyamo alua. Ocisola cavo kuenda ukamba va likuatela weya oku livokiya okuti lacimue ca ponduile oku tepa ukamba waco. Yesu wa lombolola ndomo ukamba waco wa kala poku popia hati: “Ame la Isia tuamuamue.” (Yoano 10:30) Ovo va likuatele omunga kuenda oku li tava tava pokati poku talavayela kumosi.
Nye ci nena vali esanju okuti oku longisa omunu umue ocili Cembimbiliya ci sule?
10. Momo lie upange woku kunda u tu kuatisila oku kuata ukamba la Suku kuenda la vakuetu?
10 Yesu wa pinga ku Yehova oco a teyuile olondonge viaye. Momo lie? Eye wa likutilila ndoco: “Okuti va linga vamuamue ndeci etu tuamuamue.” (Yoano 17:11) Eci tu kapako olonumbi via Suku kuenda tu linga upange woku kunda, tu kuata elomboloko liasuapo liovituwa viaye vi komõhisa. Tu kũlĩha esilivilo lioku u kolela kuenda oku kuama olonumbi viaye. Kuenje, eci tu kuata ukamba laye, eye o kalavo ekamba lietu. (Tanga Tiago 4:8.) Tu kuatavo ukamba la vamanji momo tua siata oku liyaka lovitangi vimuamue kuenda tu sanjuka momo tu kuete ovimãho vimuamue. Tu talavayela kumosi, tu sanjukila kumosi kuenda tu pandikisila kumosi. Manji umue ukãi o tukuiwa hati Octavia o kasi kofeka yo Grã-Bretanya wa popia hati: “Oku talavaya kumue la Yehova ci ndi kuatisa oku kuata ukamba la vakuetu.” Eye wa lombolola okuti akamba a kuete cilo va kuete “ovimãho vimuamue.” Ocili okuti, tu kuetevo ovisimĩlo vimuamue. Eci tu limbuka alikolisilo vamanji va siata oku linga oco va sanjuise Yehova, ci tu kuatisa oku kuata ukamba lavo.
11. Momo lie voluali luokaliye tu ka kuatela ukamba uwa la Yehova kuenda la vamanji?
11 Ocisola tu kuetele Yehova kuenda vamanji, cilo lia livokiya pole voluali luo kaliye ci ka livokiya vali calua. Sokolola upange u nena esanju tu ka linga kovaso yoloneke! Tu ka yolela omanu vana va ka pinduiwa loku va longisa catiamẽla ku Yehova. Tu ka talavayavo koku pongolola ongongo, oco yi linge oluali luokaliye. Tu ka kuata esanju lialua koku talavayela kumosi vemehi liuviali wa Kristu toke eci tu ka li pua. Omanu vosi va ka likuatela ukamba kuenda va ka kuata ukamba la Yehova una ‘o ka tẽlisa onjongole yovina viosi vi kasi lomuenyo.’—Osamo 145:16.
OKU TALAVAYA LA SUKU CI TU TEYUILA
12. Upange woku kunda u tu teyuila ndati?
12 Tu sukila oku teyuila ukamba wetu la Yehova. Omo okuti tu kasi voluali lua Satana kuenda ka tua lipuile, ca leluka oku kuata ovisimĩlo kuenda ovituwa violuali. Ci sokisiwa loku liteva volui lumue okuti ovava aco a kasi oku pita longusu yalua kuenda a tu sindila kuna ka tu yongola oku enda. Kuenje, tu likolisilako oku liteva konele yikuavo. Cimuamue haico okuti, tu sukila oku likolisilako oku yuvula oku yapuisiwa loluali lua Satana. Oco hẽ, upange woku kunda u tu teyuila ndati? Eci tu vangula catiamẽla ku Yehova kuenda Kembimbiliya, ci tu kuatisa oku tiamisila utima kovina viwa, havio vi kuete esilivilo. Ci tu kuatisavo oku yuvula oku tiamisila utima kovina ka vi pamisa ekolelo lietu. (Va Filipoi 4:8) Upange woku kunda u pamisa ekolelo lietu momo u tu ivaluisa olohuminyo via Suku kuenda olonumbi viaye viocisola. U tu kuatisavo oku amamako lovituwa tu sukila oku kuata, oco tu li teyuile ku Satana kumue loluali luaye.—Tanga Va Efeso 6:14-17.
Upange woku kunda u pamisa ekolelo lietu momo u tu ivaluisa olohuminyo via Suku kuenda olonumbi viaye viocisola
13. Nye manji umue kofeka yo Australia a yeva vutima poku linga upange woku kunda?
13 Eci tu pesila otembo kupange woku kunda, oku lilongisa, kuenda oku linga upange u kuatisa vamanji vekongelo ci tu teyuila, momo ka tu kuata otembo yoku sokolola kovitangi vietu. Manji Joel o kasi kofeka yo Australia wa popia hati: “Upange woku kunda, u ndi kuatisa oku kũlĩha ovina vi kasi oku pita. U ndi kuatisavo oku sokolola ovitangi omanu va kasi oku liyaka lavio kuenda oku limbuka asumũlũho ndi kuete omo lioku kapako olonumbi Viembimbiliya komuenyo wange. Upange woku kunda u ndi kuatisa oku kala embombe, kuenda u nyiha epuluvi lioku kolela Yehova la vamanji.”
14. Momo lie epandi lietu kupange woku kunda li lekisa okuti espiritu lia Suku li kasi oku tu kuatisa?
14 Oku kunda ku tu kuatisavo oku kolela okuti espiritu lia Suku li kasi letu. Kũlĩhĩsa ocindekaise eci: Sokolola okuti upange wove oku eca olombolo vosanjala yove. Ove ku fetiwa omo lioku linga upange waco, kuenda handi o pesela olombongo viove muẽle. Handi vali, omanu valua ka va yongola ombolo yaco, kuenje va ku suvuka omo lioku va yi nenela. Anga hẽ, nda wa amamako oku linga upange waco? Citava okuti nda ca ku sumuisa calua kuenda nda wa liwekapo oku linga upange waco. Valua pokati ketu tu kasi oku amamako kupange woku kunda vokuenda kuanyamo alua, pole tu pesela otembo lolombongo vietu, ndaño okuti omanu ka va tu tava kuenda va tu temẽla. Eci ci lekisa okuti espiritu lia Suku olio li kasi oku tu kuatisa.
OKU TALAVAYA LA SUKU CI LEKISA OKUTI TU U SOLE KUENDA TU SOLE VAKUETU
15. Upange woku kunda olondaka viwa u likuete ndati locipango ca Suku catiamẽla komanu?
15 Upange woku kunda u li kuete ndati locipango ca Suku catiamẽla komanu? Ocipango ca Suku ca kala okuti, omanu va kala komuenyo otembo ka yi pui, kuenda ocipango caco ka ca pongolokele ndaño noke lia Adama oku linga ekandu. (Isaya 55:11) Suku wa linga eliangiliyo limue lioku tu yovola kekandu kuenda kolofa. Wa ci linga ndati? Ceci Yesu eya palo posi kuenda wa eca omuenyo waye ndocilumba. Pole, oco omanu va kuatisiwe locilumba caco, va sukilile oku pokola ku Suku. Omo liaco, Yesu wa longisa omanu ovina Suku a va yonguila, kuenda wa handeleka olondonge viaye oku ci lingavo. Koloneke vilo, eci tu kunda kuenda tu kuatisa vakuetu oku kuata ukamba la Suku, tu kasi oku talavaya laye keliangiliyo liocisola caye, coku yovola omanu kekandu kuenda kolofa.
16. Upange woku kunda u likuete ndati lovihandeleko via velapo via Suku?
16 Eci tu kuatisa omanu oku sanga onjila yi tuala komuenyo ko pui, tu lekisa okuti tu va kuetele ocisola kuenda tu solevo Yehova. Eye “o yongola okuti omanu vosi va kuata ukũlĩhĩso wa suapo wocili oco va popeliwe.” (1 Timoteo 2:4) Eci umue u Fariseo a pula ku Yesu, cipi ca kala ocihandeleko ca velapo ca Suku, Yesu wo kumbulula hati: “‘Sola Yehova Suku yove lutima wove wosi, lomuenyo wove wosi kuenda lolondunge viove viosi.’ Eci oco ocihandeleko catete haico ca velapo. Cavali ca lisoka leci, citi: ‘Sola ukuẽle ndeci o lisole ove muẽle.’” (Mateo 22:37-39) Poku kunda olondaka viwa, tu kasi oku pokola kovihandeleko viaco.—Tanga Ovilinga 10:42.
17. Nye o yeva vutima omo liesumũlũho o kuete lioku kunda olondaka viwa?
17 Tu kuete esumũlũho lialua! Yehova wa tu ĩha upange umue u tu nenela esanju, u tu kuatisa oku kuata ukamba laye kumue la vamanji kuenda u teyuila ukamba wetu laye. Upange waco u tu ĩhavo epuluvi lioku lekisa ocisola cetu ku Suku kuenda ku vakuetu. Yehova o kuete afendeli valua voluali luosi, kuenda vosi yavo va kuete ekalo lia litepa. Ci kale okuti tu amalẽhe ale tu akulu, tu lohuasi ale tu lohukũi, tua pama ale tua hongua, vosi yetu tu pondola oku li vetiya pokati lekolelo. Citava okuti tu liyeva nda manji Chantel wo kofeka yo Fransa wa popia hati: “Omunu Ukuonene Wosi voluali, haiye ululiki wovina viosi, okuti Suku yesanju, wa ndi sapuila hati: ‘Kuende! Sapula! Sapula ovina viatiamẽla kokuange vi kasi vutima wove. Ngeca kokuove ongusu yange, Ondaka yange Embimbiliya, ekuatiso liokilu, akamba va talavaya love palo posi, epindiso, kuenda olonumbi vi sukiliwa votembo ya sokiyiwa.’ Esumũlũho linene oku linga ovina Yehova a pinga kokuetu, kuenda oku talavayela kumue laye!”


c: text/html

text:
ETUKULWA 13
Timoteus okwa li a hala okukwafela ovanhu
Timoteus okwa li omunyasha oo e hole okukwafela ovanhu. Okwa li ha i keenhele di lili noku lili opo a ka kwafele vamwe. Naasho osha ningifa onghalamwenyo yaye i kale ihafifa lela. Mbela owa hala okuuda shihapu shi na sha nomunyasha oo?—
Timoteus okwa hongwa oshili kombinga yaJehova kumeme waye nokumeekulu waye
Timoteus okwa putukila moshilando shedina Listra. Okwa li a hongwa kombinga yaJehova okudja kounona waye, a hongwa kumeekulu waye Loide nameme waye Eunike. Eshi Timoteus a kula, naye okwa ka kala e hole okuhonga vamwe kombinga yaJehova.
Fimbo Timoteus a li natango omunyasha, Paulus okwa li e mu pula va ye naye va ka udifile ovanhu keenhele di lili noku lili. Timoteus okwa li e shi dimina, a ti: ‘Eewa.’ Okwa li ha kala e lilongekida okuya keshe pamwe opo a ka kwafele vamwe.
Okwa li a ya pamwe naPaulus koshilando shimwe shedina Tessalonika, osho sha li muMakedonia. Opo va ye konhele oko, ova li ve na okweenda keemhadi oshinano shile, nolwanima ova li ve na okuya nombautu. Eshi va fika oko, ova kwafela ovanhu vahapu ve lihonge kombinga yaJehova. Ndele ovanhu vamwe ova li va handuka neenghono nova li va hala oku va denga. Onghee Paulus naTimoteus ova ya va ka udifile keenhele dimwe di lili.
Konima yeemwedi donhumba, Paulus okwa li a pula Timoteus a shune kuTessalonika a ka tale kutya ovamwatate otave shi endifa ngahelipi. Opo u shune koshilando osho sha nyika oshiponga ou na okukala lela iho tila. Ashike Timoteus oko a ya molwaashi okwa li te lipula novamwatate vaako. Eshi a aluka, okwa etela Paulus onghundana iwa kutya ovamwatate otave shi endifa nawa!
Timoteus okwa kala ta longo pamwe naPaulus eedula dihapu. Paulus okwa li nokuli a popya monhumwafo yaye imwe kutya Timoteus oku li omulineekelwa nota dulu oku mu tuma a ka kwafele omaongalo. Timoteus okwa li e hole Jehova nosho yo ovanhu vakwao.
Mbela naave ou hole ovanhu nowa hala oku va kwafela ve lihonge kombinga yaJehova?— Ngeenge osho shi li ngaho, oto ka kala nonghalamwenyo ihafifa ngaashi ashike Timoteus.
LESHA MOMBIBELI YOYE
2 Timoteus 1:5; 3:15
Oilonga 16:1-5; 17:1-10
1 Ovatessaloniki 3:2-7
Ovafilippi 2:19-22

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Etukulwa 11
Omolwashike Kalunga a efa okumona oixuna ku kale po?
Mbela Kalunga oye a etifa okumona oixuna mounyuni?
Omhata yashike ya li ya holoka po moshikunino shaEden?
Kalunga ota ka kufa po ngahelipi oilanduliko yokumona oixuna kwovanhu?
1, 2. Okumona oixuna kulipi ovanhu tava mono kunena, nokwa ningifa vahapu va pule omapulo elipi?
KONIMA yoita inyanyalifa moshilongo shimwe sha dedelifwa koita, ovakwashiwana omayovi ovakainhu nounona ovo va li va dipawa ova li va pakwa mombila imwe inene oyo ya li ya dingililwa koumushiyakano. Okamushiyakano keshe oka li ke na eshangelo tali ti: “Omolwashike?” Omafimbo amwe, olo olo epulo olo hali kala liyahameka neenghono kuvahapu. Ovanhu ohava pula epulo olo va nyika oluhodi ngeenge oita, oiponga, omikifi ile ekaulonyanga tai dipaa ovaholike vavo ve he na etimba, tai hanauna po omaumbo avo ile tai etifa okumona oixuna kuhapu meenghedi donhumba ile dongadi. Ohava kala va hala okushiiva kutya omolwashike hava hangwa koiponga ya tya ngaho.
2 Omolwashike Kalunga a efa okumona oixuna ku kale po? Ngeenge Jehova Kalunga omunaenghono adishe, omunahole, omunongo nomuyuki, omolwashike ounyuni u yadi outondwe nokuhenouyuki? Mbela owe lipula nale shi na sha noinima oyo pauhandimwe?
3, 4. (a) Oshike tashi ulike kutya inashi puka okupula kutya omolwashike Kalunga a efela okumona oixuna ku kale po? (b) Jehova oku udite ngahelipi shi na sha noukolokoshi nokumona oixuna?
3 Mbela osha puka okupula kutya omolwashike Kalunga a efa okumona oixuna ku kale po? Ovanhu vamwe ohava kala va tila kutya okupula epulo la tya ngaho otashi ulike kutya kave na naanaa eitavelo ile kutya itava fimaneke Kalunga. Ndele ngeenge to lesha Ombibeli oto ka mona kutya ovanhu ovadiinini novatilikalunga ova li ve na omapulo a faafana. Pashihopaenenwa, omuprofeti Habakuk okwa li a pula Jehova a ti: “Oshike Ove ho talifa nge osho inashi yuka, ndele ndi nokutala eshunduko? Heeno, owii noukolokoshi u li koshipala shange. Ope nondubo neemhata.” — Habakuk 1:3.
4 Mbela Jehova okwa li a hanyena omuprofeti omudiinini Habakuk omolwokupula omapulo a tya ngaho? Hasho. Ponhele yaasho, Kalunga okwa kwatela momishangwa dOmbibeli da nwefwa mo eendjovo daHabakuk di li paushili. Kalunga okwa li yo e mu kwafela a kale neudeko la yela li na sha noinima noku kale neitavelo la kola. Jehova okwa hala yo oku ku ningila sha faafana. Dimbuluka, Ombibeli otai hongo kutya “Oye te mu file oshisho.” (1 Petrus 5:7) Kalunga oku tonde oukolokoshi nosho yo okumona oixuna oko hau etifa e dule omunhu keshe. (Jesaja 55:8, 9) Hano omolwashike nee pe na okumona oixuna kuhapu mounyuni?
OMOLWASHIKE PE NA OKUMONA OIXUNA KUHAPU NEENGHONO?
5. Omatomheno elipi omafimbo amwe haa yandjwa shi na sha nokumona oixuna kwovanhu, ndele Ombibeli otai hongo shike?
5 Ovanhu vomalongelokalunga e lili noku lili ohava i kovawiliki nokovahongi vavo vomalongelokalunga va ka pule kutya omolwashike pe na okumona oixuna kuhapu neenghono. Luhapu, ohava nyamukulwa kutya okumona oixuna oku li ehalo laKalunga nonokutya okwa nuna nalenale oinima aishe oyo tai ka ningwa, mwa kwatelwa oiningwanima inyikifa oluhodi. Vahapu ova lombwelwa kutya eenghatu daKalunga itadi dulu okuyelifwa ile kutya oye ha etifa efyo lovanhu — nolounona nokuli — opo a dule oku ka kala navo meulu. Ndele ngaashi we lihonga, Jehova Kalunga iha etifa owii nandenande. Ombibeli otai ti: “Kalunga oku li kokule nouhenakalunga, nOmunamapangelo aeshe [oku] li kokule nowii!” — Job 34:10.
6. Omolwashike ovanhu vahapu hava ningi epuko lokupa Kalunga oushima omolwokumona oixuna oko ku li mounyuni?
6 Mbela ou shii kutya omolwashike ovanhu hava ningi epuko lokupa Kalunga oushima shi na sha nokumona oixuna keshe oko ku li mounyuni? Peemhito dihapu, ohava pe Kalunga Omunaenghono adishe oushima molwaashi otava diladila kutya oye ta pangele lelalela ounyuni ou. Kave shii oshili ya yela noya fimana oyo tai hongwa kOmbibeli. Owe lihonga shi na sha noshili oyo mEtukulwa eti-3 lembo eli. Omupangeli wolela wounyuni ou oSatana Ondiaboli.
7, 8. (a) Ounyuni otau ulike ngahelipi oikala ya fa yomupangeli wao? (b) Okuhawanenena kwovanhu nosho yo “efimbo nombadilila” ohai etifa ngahelipi okumona oixuna?
7 Ombibeli oya yelifa nawa ya ti: ‘Ounyuni aushe ou li mepangelo lomunawii.’ (1 Johannes 5:19) Ngeenge to diladila shi na sha naasho, mbela kashi li pandunge okwiitavela kutya osho shi li ngaho? Ounyuni ou ou na oikala ya fa yoshishitwa shopamhepo ihashi monika osho tashi “hongaula ounyuni aushe.” (Ehololo 12:9) Satana oku li omutondadi, omukengeleledi nomukwanyanya. Onghee hano, ounyuni oo u li koshi yenwefemo laye, ou yadi outondwe, oukengeleledi nosho yo onyanya. Osho oshi li etomheno limwe eshi pe na okumona oixuna kuhapu.
8 Etomheno etivali molwaashi pe na okumona oixuna kuhapu ololo kutya, ovanhu inava wanenena nove li ovalunde okudja kounashibofa womoshikunino shaEden, ngaashi sha kundafanwa mEtukulwa eti-3. Ovanhu ovalunde ohava kala va hala okupangela ovanhu vakwao, naasho ohashi etifa oita, omafininiko nosho yo okumona oixuna. (Omuudifi 4:1; 8:9) Etomheno etitatu molwaashi pe na okumona oixuna ‘omolwefimbo nombadilila’ oyo hai hange aveshe. (Omuudifi 9:11, NW) Mounyuni ou u he na Jehova e li Omupangeli omwaameni, ovanhu otava dulu okumona oixuna molwaashi ohava kala ponhele ya puka pefimbo la puka.
9. Ongahelipi hatu dulu okukala noushili kutya Jehova oku na etomheno liwa eshi a efa okumona oixuna ku twikile?
9 Otashi tu hekeleke okushiiva kutya Kalunga haye ha etifa okumona oixuna. Haye ha etifa oita, ekaulonyanga, omafininiko ile nokuli oiponga yopaushitwe oyo hai ningifa ovanhu va mone oixuna. Ndele otwa pumbwa okushiiva kutya: Omolwashike Jehova a efela okumona oixuna kwoludi keshe ku kale po? Ngeenge oye Omunaenghono adishe, oku na eenghono oku ku kelela. Ndele omolwashike nee ine shi ninga? Kalunga omunahole oo tu shii oku na etomheno liwa eshi a efa okumona oixuna ku kale po. — 1 Johannes 4:8.
OMHATA INENENENE YA HOLOKA PO
10. Satana okwa tula shike momalimbililo, nokwe shi ninga ngahelipi?
10 Opo tu mone kutya omolwashike Kalunga a efela okumona oixuna ku kale po, otwa pumbwa okudimbuluka osho sha ningilwe po eshi okumona oixuna kwa hovela. Eshi Satana a ningifa Adam naEva va ha dulike kuJehova, opa li pa holoka omhata ya fimana. Satana ka li a shonga eenghono daJehova. Na Satana oku shi shii nokuli kutya eenghono daJehova inadi ngabekwa. Ponhele yaasho, Satana okwa tula momalimbililo oufemba wokupangela waJehova. Mokupopya kutya Kalunga omunaipupulu oo ta anyene ovapangelwa vaye ouwa, Satana okwe mu lundila kutya oku li omupangeli mwii. (Genesis 3:2-5) Satana okwa li a hala okutya kutya ovanhu otava ka kala ve li nawa nope he na epangelo laKalunga. Kungaha, okwa shonga ounamapangelo waJehova, oufemba waye wokupangela.
11. Omolwashike Jehova ina hanauna po meendelelo ovanashibofa muEden?
11 Adam naEva ova li va tukulila Jehova oshibofa. Doshili, ova li va hala okutya: “Inatu pumbwa Jehova a kale Omupangeli wetu. Ohatu dulu okutokola kufye vene osho shi li mondjila naasho sha puka.” Ongahelipi Jehova a li ta dulu okuxulifa po omhata oyo? Ongahelipi kwa li ta dulu okuhonga oishitwa aishe inaendunge kutya ovanashibofa ovo ova li va puka nonokutya onghedi yaye yokupangela oyo shili ya denga mbada? Omunhu otashi dulika a tye kutya Kalunga okwa li ashike e na okuhanauna po ovanashibofa ovo ndele ta shitulula vali ovanhu vamwe. Ndele Jehova okwa hangwa a popya nale elalakano laye li na sha nokuyadifa edu noludalo laAdam naEva, nokwa li a hala va kale meduparadisa. (Genesis 1:28) Jehova oha wanifa alushe omalalakano aye. (Jesaja 55:10, 11) Kakele kaasho, okutaataa mo ovanashibofa ovo muEden kasha li tashi ka kandula po omhata oyo ya holoka po i na sha noufemba waJehova wokupangela.
12, 13. Yelifa kutya omolwashike Jehova a efela Satana a ninge omupangeli wounyuni ou, nomolwashike a efela ovanhu ve lipangele vo vene.
12 Natu konakoneni efaneko tali landula. Natu tye nee ngeno omuhongifikola ota hongo ovanafikola nghee ve na okumona enyamukulo kepulo lonhumba lidjuu li na sha nomwaalu. Omunafikola omunaendunge ndele omunashibofa ota ti kutya onghedi yomuhongifikola yokukonga enyamukulo kepulo olo lidjuu oya puka. Opo a ulike kutya omuhongifikola ke shii sha, omunafikola omunashibofa ota ti kutya ye oku shii onghedi ixwepo i na sha nokumona enyamukulo lepulo olo lidjuu. Ovanafikola vamwe ova diladila kutya omunafikola oo omunashibofa oku li mondjila, ndele tava ningi yo ovanashibofa. Omuhongifikola oku na okuninga po shike mbela? Ngeenge okwa taataa mo omunashibofa mongulu, ovanafikola vakwao otave ke linyenga ngahelipi? Mbela itava ka itavela kutya omunafikola mukwao nosho yo ovo ve li kombinga yaye ove li mondjila? Ovanafikola aveshe vakwao mongulu oyo otashi dulika va kale ve he na vali efimaneko lokufimaneka omuhongifikola oo, tava diladila kutya okwa tila a monike kutya okwa puka. Ndele opo omhata i kandulwe po, omuhongifikola okwa efa omunafikola omunashibofa a ulikile ongudu nghee ta dulu okumona enyamukulo kepulo olo lidjuu.
13 Jehova okwa ninga sha faafana naasho omuhongifikola oo a ninga. Dimbuluka kutya ovanashibofa ovo vomuEden havo aveke va li va kwatelwa mo. Ovaengeli omamiliyona ova li ve wete osho sha li tashi ningwa po. (Job 38:7; Daniel 7:10) Onghedi omo Jehova kwa li ta ka ungaunga nounashibofa oo okwa li tai ka kuma neenghono ovaengeli aveshe ovo, nohauxuuninwa oishitwa aishe inaendunge. Jehova okwa ninga po shike shi na sha naasho? Okwa efa Satana a ulike nghee ta dulu okupangela ovanhu. Kalunga okwa efa yo ovanhu ve lipangele vo vene koshi yewiliko laSatana.
14. Omauwa elipi taa ka dja mokutokola kwaJehova okweefa ovanhu ve lipangele vo vene?
14 Omuhongifikola womefaneko letu okwa li e shi shii kutya omunafikola omunashibofa nosho yo ovo va ama kombinga yaye ova puka. Ndele okwa li yo e shi shii kutya oku va pa omhito va kendabale okushilipaleka epopyo lavo okwa li tashi ka etela ongudu aishe ouwa. Ngeenge ovanashibofa va nyengwa, ovanafikola aveshe ovanashili ova li tava ka mona kutya omuhongifikola oye aeke a wana okuwilika ongudu yovahongwa. Ova li tava ka uda ko kutya omolwashike omuhongifikola konima yefimbo a ka taataa mo omunafikola keshe omunashibofa mongulu. Sha faafana, Jehova oku shi shii kutya ovanhu novaengeli aveshe ovo ve na omitima da yuka ova li tava ka mona ouwa mokumona kutya Satana nosho yo ovanashibofa vakwao ova dopa okupangela nawa nonokutya ovanhu itava dulu okulipangela vo vene. Ova li tave ke lihonga oushili wa fimanenena, ngaashi Jeremia wonale a ti: “Akutu, Omwene, ondi shi shii nokutya, ondjila yomunhu ihai kala mepangelo laye mwene, ile mepangelo lomulumenhu, nhumbi ta ende, nhumbi ta yukifa eenghatu daye.” — Jeremia 10:23.
OMOLWASHIKE JEHOVA A EFELA OKUMONA OIXUNA KU KALE PO EFIMBO LILE?
15, 16. (a) Omolwashike Jehova a efela okumona oixuna ku twikile efimbo lile? (b) Omolwashike Jehova ina kelela oinima ngaashi ekaulonyanga linyanyalifi?
15 Ndele mbela omolwashike Jehova a efela okumona oixuna ku kale po efimbo lile? Nomolwashike ina kelela oinima ii iha ningwe? Diladila koinima ivali oyo omuhongifikola womefaneko letu a li ina ninga. Shotete, ina kelela omunafikola omunashibofa a yelife onghedi yaye yokunyamukula epulo. Oshitivali, omuhongifikola ina kwafela omunashibofa a shilipaleke epopyo laye. Sha faafana, diladila shi na sha noinima ivali oyo Jehova a tokola okuhaninga. Shotete, ina kelela Satana nosho yo ovo va ama kombinga yaye va kendabale okuulika kutya ove li mondjila. Nomolwaasho okwa li e na okweefa pa pite efimbo la wana. Momukokomoko womido omayovi dondjokonona yovanhu, ovanhu ova hetekela onghedi keshe yokulipangela, sha hala kutya, omaludi aeshe omapangelo opanhu. Ovanhu ova ninga omaxumokomesho onhumba mounongononi nosho yo moinima imwe, ndele okuhenouyuki, oluhepo, ekaulonyanga nosho yo oita oya kwata moiti neenghono. Onghee hano, okupangela kwopanhu oku liwetikile kutya itaku dulu okupondola.
16 Oshitivali, Jehova ina kwafela Satana mokupangela ounyuni ou. Pashihopaenenwa, ngeno Kalunga okwa kelelele ekaulonyanga linyanyalifa, mbela ngeno kungaho ita yambidida ovanashibofa? Mbela ngeno Kalunga ina diladilifa ovanhu kutya otashi dulika ovanhu tava dulu okulipangela nope he na oilanduliko ya nyika oshiponga? Ngeno Jehova okwa katukile monghedi ya tya ngaho, ngeno okwe li ninga omuyambididi woipupulu. Ndelenee ‘Kalunga iha dulu okufufya.’ — Ovaheberi 6:18.
17, 18. Jehova ota ka ninga po shike shi na sha nowii aushe oo wa etifwa kokupangela kwopanhu nosho yo kenwefemo laSatana?
17 Ndele ongahelipi shi na sha nowii aushe oo wa kala tau ningwa momukokomoko wefimbo alishe lounashibofa oo wa tukululilwa Kalunga? Otu na okudimbuluka kutya Jehova omunaenghono adishe. Onghee hano, ota dulu okuxulifa po oilanduliko yokumona oixuna kwovanhu nosho ta ka ninga. Ngaashi twe lihonga nale, okunyonwa kwopulaneta yetu otaku ka xulifwa po ndele tai ningi Oparadisa. Oidjemo youlunde otai ka kufwa po okupitila meitavelo lovanhu mekuliloyambo laJesus, naavo va fya otava ka alulilwa momwenyo okupitila menyumuko. Kalunga ota ka longifa Jesus “a hanaune po oilonga yaSatana.” (1 Johannes 3:8) Jehova ota ka ninga naanaa aishe oyo pefimbo la wapala. Otwa hafa eshi ina katuka meendelelo, omolwaashi onheni yaye oye tu pa omhito tu lihonge oshili noku mu longela. (2 Petrus 3:9, 10) Lwopokati opo, Kalunga okwa kala ta kongo neenghono ovo va hala shili oku mu longela noku va kwafela ve lididimikile okumona oixuna keshe oko taku dulu oku va hanga mounyuni ou u yadi omaupyakadi. — Johannes 4:23; 1 Ovakorinto 10:13.
18 Vamwe otashi dulika ve lipule kutya: Mbela ngeno okumona oixuna kwoludi keshe okwa kelelwa, ngeno Kalunga okwa shitile Adam naEva monghedi oyo ya li tai dulu oku va imba va ha tukule oshibofa? Opo u mone enyamukulo kepulo olo, owa pumbwa okudimbuluka oshali i na ondilo oyo Jehova e ku pa.
OTO KA LONGIFA NGAHELIPI OSHALI OYO WA PEWA KUKALUNGA?
19. Oshali i na ondilo ilipi Jehova e tu pa, nomolwashike tu na okukala twe i lenga?
19 Ngaashi twe shi mona mEtukulwa eti-5, ovanhu ova shitwa ve na emanguluko lokuninga omatokolo. Mbela owa dimina kutya oyo oshali i na ondilo? Kalunga okwa shita oinamwenyo ihapuhapu, noinamwenyo ya tya ngaho ohai ningi oinima she likolelela kounongo wopaushitwe. (Omayeletumbulo 30:24, NW) Ovanhu ova longa omashina oo haa longo she likolelela kokushitelwa kwao. Mbela ngeno otwa hafa ngoo, ngeno Kalunga okwe tu shitile tu li ngaho? Hasho, otwa hafa okukala tu na emanguluko lokuninga omatokolo kutya otwa hala okukala ovanhu va tya ngahelipi, okukala nonghedi yokukalamwenyo ya tya ngahelipi nosho yo kutya otwa hala okupanga oukaume novanhu va tya ngahelipi nosho tuu. Otwa hafa okukala nemanguluko lonhumba, na Kalunga okwa hala tu kale nemanguluko la tya ngaho.
20, 21. Ongahelipi hatu dulu okulongifa oshali yemanguluko lokuninga omatokolo monghedi ya denga mbada, nomolwashike tu na okukala twa hala okuninga ngaho?
20 Jehova ina hokwa oilonga oyo tai longwa kefininiko. (2 Ovakorinto 9:7) Oku shi faneka: Shilipi tashi ka hafifa unene omudali — okaana oko taka ti “ondi ku hole” molwaashi ka lombwelwa ke shi ninge ile ongeenge ta ke shi popi tashi di komutima? Hano epulo la fimana ololo kutya: Oto ka longifa ngahelipi emanguluko lokuninga omatokolo olo Jehova e ku pa? Satana nosho yo Adam naEva ova longifa nai filufilu emanguluko lokuninga omatokolo. Ova ekelashi Jehova Kalunga. Ove oto ka ninga po shike?
21 Ou na omhito okulongifa oshali ikumwifi yemanguluko lokuninga omatokolo monghedi ya denga mbada. Oto dulu okulimbwanga mumwe nomamiliyona ovanhu ovo va ama kombinga yaJehova. Ohave mu hafifa mokuulika kutya Satana omunaipupulu nonokutya ke fi omupangeli muwa nandenande. (Omayeletumbulo 27:11) Naave oto dulu oku shi ninga mokuhoolola onghedi yokukalamwenyo ya yuka. Osho otashi ka yelifwa metukulwa tali landula.


text:
ONEPA 1
Tu Yevelela Ndati Suku?
Suku o vangula letu lekuatiso Liembimbiliya.—2 Timoteo 3:16
Suku yocili wa tuma alume vamue oco va sonehe ovisimĩlo viaye velivulu limue li kola. Elivulu liaco Embimbiliya. Velivulu liaco, mu sangiwa ulandu Suku a yongola okuti, tu u kũlĩha.
Suku wa kũlĩha eci ciwa kokuetu, kuenda eye Ono yolondunge viosi. Nda wa yevelela kokuaye, o ka kuata olondunge viocili.—Olosapo 1:5.
Suku o yongola okuti, omanu vosi palo posi va tanga Embimbiliya. Olio, lia sandekiwa valimi alua.
Nda o yongola oku yevelela Suku, o sukila oku tanga Embimbiliya, kuenda oku kuata elomboloko lialio.
Omanu kolonepa viosi violuali va kasi oku yevelela.—Mateo 28:19
Olombangi Via Yehova vi pondola oku ku kuatisa oco o kuate elomboloko Liembimbiliya.
Ovio vi longisa ocili catiamẽla ku Suku koluali luosi.
Ku sukila oku feta elongiso liaco. O pondolavo oku lilongisa catiamẽla ku Suku Vonjanjo Yusoma Yolombangi via Yehova posongo yene.


text:
Osemana 12-18 Yevambi
ASIÕSUĨLO 1-5
Ocisungo 128 Lohutililo
Olondaka Vioku Fetika (ka vi ka pitahãle akuk. 3)
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
“Ocituwa Coku Kevelela ci tu Kuatisa Oku Pandikisa”: (10 min.)
[Ku lekisiwe ovideo Yulandu Welivulu Liasiõsuĩlo..]
Asiõ. 3:20, 21, 24—Yeremiya wa lekisa ocituwa coku kevelela kuenda wa kolelele Yehova (w12 1/6 kem. 14 ocin. 3-4 kelimi Lioputu; w11 15/9 kem. 8 ocin. 8)
Asiõ. 3:26, 27—Oku pandikisa koloseteko viekolelo ci ka tu kuatisa oku liyaka lovitangi vio kovaso yoloneke (w07 1/6 kem. 11 ocin. 3-4)
-
Oku Konomuisa Lutate Ovina vi Sangiwa Vembimbiliya: (Akuk. 8)
Asiõ. 2:17—‘Ondaka’ yipi ya Yehova ya tẽlisiwa ko Yerusalãi? (w07 1/6 kem. 9 ocin. 2)
Asiõ. 5:7—Anga hẽ Yehova o yambula omanu omo liekandu lia vakukululu yavo? (w07 1/6 kem. 10 ocin. 5)
Oku tangiwa Kuembimbiliya vosemana yilo kua ku longisa nye catiamẽla ku Yehova?
Atosi api akuavo wa limbuka voku tangiwa Kuembimbiliya vosemana yilo?
-
Oku Tangiwa Kuembimbiliya: (ka ku ka pitahãle akuk. 4) Asiõ. 2:20–3:12
KAPAKO OLONUMBI EVI KUPANGE WOKU KUNDA
Ombangulo Yatete: (ka yi ka pitahãle akuk. 2) wp17.3 koñoño
—Linga epulilo limue li ku ecelela oku linga epasu.
Epasu: (ka li ka pitahãle akuk. 4) wp17.3 koñoño
—Laleka omunu oku enda kolohongele vietu.
Ohundo: (ka yi ka pitahãle akuk. 6) w11 15/9 kem. 9-10 ocin. 11-13—Osapi: Yehova Eye Onepa Yange.
EKALO LIAKRISTÃO
Ocisungo 126
Vievi vi Sukiliwa Vekongelo: (Akuk. 8) Nda ka kuli ovina vi sukiliwa, konomuisa “Ukanda Wosungu Yolombangi Via Yehova” vo Anuário wo 2017 kemẽla 2-5.
Aliangiliyo Ocisoko: (Akuk. 7) Ku lekisiwe ovideo yosãi Yevambi wo 2017 losapi hati: Aliangiliyo Ocisoko.
Elilongiso Liembimbiliya Vekongelo: (Akuk. 30) kr ocip. 13 ocin. 33-34 lokakasia kem. 146-147 kuenda okakasia koku pitulula kem. 145
Pitulula Ovina Tua Lilongisa Kuenda Lombolola Ovina tu ka Lilongisa Vosemana Yikuavo (Akuk. 3)
Ocisungo 100 Lohutililo


text:
UTALA WONDAVULULI WELILONGISO Kupemba 2017
Vutala ulo Wondavululi, mu sangiwa ovipama tu ka lilongisa oku upisa kosemana 3-30 Yevambi Linene, wo 2017.
Kuatisa ‘Vana va Tunda Kovitumãlo Vikuavo’ Oku ‘Vumba Yehova Lesanju’
Tu pondola oku kuatisa ndati lolondaka viwa omanu vana va tunda kovitumãlo vikuavo okuti ka va kũlĩhĩle Yehova?
Kuatisa Omãla ‘Vovingendeleyi’
Nda ove unjali yimue ya tunda kocitumãlo cikuavo, o pondola oku kuatisa ndati omãla vove oku lilongisa catiamẽla ku Yehova? Omanu vakuavo va pondola oku kuatisa ndati?
Ku ka Ecelele Okuti Ocisola Cove ci Pola
Akristão vamue vokocita catete ocisola va kuatele tete va ci yanduluka. Nye ci tu kuatisa oku amamako oku pamisa ocisola cetu ku Yehova?
“O Ndi Sole Vali Okuti Evi vi Sule?”
Yesu wa longisa Simono Petulu ulandu umue u kuete esilivilo wa tiamẽla kovina tu pitisa kovaso. Tu kapako ndati ulandu waco koloneke vilo?
Esanju Liyilila Koku Ambata Omuenyo wa Leluka
Nye ca vetiya ohueli yimue oku leluisa omuenyo wavo? Va ci linga ndati? Momo lie onjila va nõlapo ya va nenela esanju?
ULANDU WOMUENYO
Oku Kala Ocisitatũi ka ca Natekele Oku Longisa Omanu Vakuavo
Walter Markin ndaño wa kala ocisitatũi wa kuata esanju komuenyo kuenda asumũlũho oku vumba Yehova Suku.


text:
UTALA WONDAVULULI WELILONGISO Kuvala 2016
Vutala ulo Wondavululi, mu sangiwa ovipama tu ka lilongisa oku upisa kosemana 26 ya Cembanima, toke 29 ya Susu, wo 2017.
‘Amamiko Oku li Vetiya Pokati Eteke Leteke’
Momo lie tu sukilila oku eca evetiyo? Nye tu lilongisa konjila ya Yehova la Yesu kuenda Paulu yatiamẽla koku vetiya vakuetu? O pondola oku eca ndati evetiyo liwa?
Va Sokiyiwa Ciwa Lelivulu Lia Suku
Yehova ukuesokiyo limue ka li sokisiwa. Ka tu pondola hẽ oku lavoka okuti afendeli vaye va sokiyiwavo ciwa?
Ove hẽ wa Sumbila Elivulu Lia Yehova?
Afendeli va Suku va siata oku kuata onima yiwa eci va likolisilako oku pokola kolonumbi vi sangiwa Vondaka yaye kuenda va siata oku kuatisa ocisoko caye
Va Kovongiwa Oco va Tunde Vowelema
Afendeli va Suku va kala ndati komandekua ko Bavulono oku upisa kocita cavali K.K? Ndamupi kuenda otembo yipi ovo va fetika oku tambula ocinyi?
Va Yovuiwa Ketavo Liesanda
Otembo yipi afendeli va Suku va tepa ukamba wavo lo Bavulono?


text:
O JW LIBRARY
Ndomo o Talavaya Lonepa Histórico —Android
Onepa histórico yo JW Library, yi soleka ovipama vialivulu levi Viembimbiliya wa tanga. O talavaya layo, poku tiukila vocisonehua wa tanga osimbu.
Kuama olonumbi evi oco o talavaye lonepa Histórico:
Tiukila Ponepa Histórico
Yelisa Onepa yo Histórico
Tiukila Ponepa Histórico
Tioka ponepa Histórico oco o tale ulala wovisonehua lovipama wa tanga ndopo. Tioka vocisonehua ale vocipama cimue ci kasi kulala wo Histórico oco o tiukileko.
Yelisa Onepa yo Histórico
Tioka ponepa Histórico oco o yikule ulala waco.Tioka ponepa Limpar oco o yelise ulala waco.
Ovimalẽho evi via sandekiwa kosãi ya Kupemba, yunyamo wo 2014 lo JW Library 1.2, okuti, vi likuata lo Android 2.3 ale vikuavo. Nda kua muile ovimalẽho viaco, kuama olonumbi vocipama losapi hati: “Fetika Oku Talavaya lo JW Library—Android,” pokasapi, Obter os Recursos Mais Recentes.


text:
AMALẼHE VA PULA
Momo lie ndi Sukilila Oku Lisunguluisa La Va Manjange?
“Wakamba vawa kuenda vu linyãle pokati”
Citava okuti ove la manjove “wakamba vawa kuenda vulinyali pokati.” Ove u sole kuenda eye oku solevo. Pole olonjanja vimue, vu li kuatela onyeño. Helena okuete 18 kanyamo wa popia hati: “Manjange umãlehe o ndingisa onyeño. Eye wa kũlũha ovina a linga kuenda olondaka a popia okuti vi ndi sumuisa.”
Ovitangi vimue vipondola oku tetuluiwa poku kuata ocituwa coku sapela kuenda onjongole yoku vi tetulula. Ndeci:
Omunu lamanjaye va kasi vohonde yimuamue kuenda va yongola elianjo. Omo liaco va siata oku lihoya. Nye va sukila oku linga? Lekisa esumbilo kovina viomunu ukuavo kuenda eye o ka lekisavo kovina viove. Kapako onumbi yisangiwa kelivulu lia Luka 6:31.
Omunu la manjaye va kuete “ocituwa” coku liwalela uwalo okuti ka va li pingi. Nye va sukila oku linga? Va sukila oku sapela kuenda oku tumbika olonumbi via sunguka. Kapako onumbi yi sangiwa vukanda wa 2 Timoteo 2:24.
Olonjanja vimue ovitangi viaco vi livokiya kuenda ku yilila vali ovitangi vi kuavo. Kũlĩhĩsa ovolandu avali a sangiwa Vembimbiliya:
Miriama kuenda Arone va kuatela esepa manjavo Mose, kuenje va kuata ovitangi. Tanga ulandu u sangiwa kelivulu Liatendelo 12:1-15. Lipula ndoco: ‘Nye ndi sukila oku linga oco si ka kuatele esepa manjange?’
Kaini wa kuatele onyeño yalua okuti co kokela oku ponda manjaye Havele. Tanga ulandu u sangiwa kelivulu Liefetikilo 4:1-12. Lipula ndoco: Nye ndi sukila oku linga oco si ka kuatele onyeño vamanjage?
Asunga avali lieci o sukilila oku lisunguluisa
Citava okuti osukila oku likolisilako oku kala ciwa lava manjove. Kũlĩhĩsa asunga avalie eci ci kuetele esilivilo.
Olekisa okuti wa kola. “Umaãlehe umue otukuiwa hati Alex wa popia hati: Nda kuatelele onyeño yalua va manjange vatito. Cilo ñasi ciwa lavo kuenda ñuete epandi lavo. Ndi sima okuti momo nda kola.”
Embimbiliya lipopia hati: “U o livala konyeño wa lunguka muẽle, u o tema tema lonjanga o lekisa uveke.”—Olosapo 14:29.
Epindiso li ku kuatisa kovaso yoloneke. Nda ku lekisa epandu la vamanjove o ka lekisa hẽ eci o ka kala lohueli yove, usongui woku pange, ekamba liove lio kupange ale lomunu umue ukuavo?
Ocili cimue ceci: O ka tẽla lika oku kala ciwa lomanua vakuavo kovaso yoloneke nda wa kuata ocituwa coku sapela kuenda oku tetulula ovitangi. Kepata liove oko o pondola oku lekisa ovituwa viaco.
Embimbiliya lipopia hati: “Nda citava, kali vakuambembua.”—Va Roma 12:18.
O sukila hẽ ekuatiso oco o tetulule ovitangi o kuete la vamanjove? Tanga o kakasia losapi hati: “Ceci Amalẽhe Vakuavo va Popia” kuenda kũlĩhisa emẽla liupange losapi hati: “Ndomo o kala ciwa la va manjove.”


text:
AMALẼHE VA PULA
Ndi sukila hẽ oku linga ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo?
Ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo yi lomboloka nye?
Anga hẽ omanu va siata muẽle oku tẽlisa ohuminyo yavo yoku kala omunu wosombo?
O pondola oku yi tẽlisa!
Ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo yi lomboloka nye?
Ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo ale oku yuvula oku lipekela lomunu umue, ohuminyo yimue omunu a linga poku vangula ale oku yi soneha okuti o kala omunu wosombo toke eteke a kuela.
Oku upisa kunyamo wo 1990 omanu valua va linga ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo, eci etavo lio Batista do Sul, kofeka yo Estados Unidos lia sandeka ocipama losapi hati: “Ocisola Cocili ci Kevelela.” Ocipama eci ca enda oku vetiya amalẽhe oku “likala” oku lipekela osimbu handi ka va kuelele. Ocisimĩlo ca kala oku vetiya amalẽhe oco va amameko oku pokola kolonumbi Viembimbiliya kuenda oku kakatela kohuminyo va linga lavakuavo.
Noke ocipama cimue ca lisoka, ca linga ovipito vimue okuti amalẽhe va lingaile ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo va tambula onẽla yimue yo palata. Onẽla yaco ya kala ondimbukiso kuenda onjivaluko yokuti, ovo va linga ohuminyo yoku yuvula oku lipekela osimbu handi ka va kuele.
Anga hẽ omanu va siata muẽle oku tẽlisa ohuminyo yavo yoku kala omunu wosombo?
Omanu va kuete ovisimĩlo via litepa viatiamẽla kondaka yaco.
Ekonomuiso lia lingiwa la Christine C. Kim kuenda Robert Rector, lia lekisa okuti, amalẽhe va linga ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo “va tepulula onjongole yoku lipekela ale va fetika oku ci linga noke.”
Ekonomuiso lia lingiwa locisoko ci tukuiwa hati, Guttmacher, lia lekisa okuti amalẽhe vana va panga onepa kolohuminyo vioku amamako oku kala omunu wosombo, va kuete ocituwa coku lipekela okuti vana ka lingile ohuminyo yaco ci sule.”
Momo lie a konomuiso aco a litepela?
Akonomuiso amue a sokisa amalẽhe va kuete ovisimĩlo via litepa viatiamẽla koku lipekela.
Akonomuiso amue a sokisa amalẽhe va kuete ovisimĩlo vimuamue viatiamẽla koku lipekela.
Ekonomuiso liavali lia lingiwa li lekisa nye? Dotola umue o tukuiwa hati, Janet Rosenbaum ukuaku konomuisa uhayele wamalẽhe, wa popia okuti noke lianyamo atãlo, “omanu vana va linga ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo kuenda vana ka va lingile ohuminyo yaco, pokati kavo ka pali etepiso lalimue liatiamẽla koku lipekela.”
O pondola oku ci tẽlisa!
Ovipama vi vetiya oku linga ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo vi kuete ocimãho ciwa. Pole ovo ka va kuatisa amalẽhe oku kũlĩha olonumbi vi va ecelela oku tẽlisa ohuminyo yaco. Dotola Janet Rosenbaum wa popia hati, valua va linga ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo, “va tenda ohuminyo yaco leselula.” Eye wa malusula loku popia hati: “Oku yuvula oku likepela osimbu handi omunu ka kuelele, kua tiamẽla lika konjongole yaye yoku yuvula oku ci linga okuti, oku panga onepa kocipama cimue ci sule.”
Embimbiliya li vetiya amalẽhe oku nõlapo onjila yaco pole ka va sukila oku linga ohuminyo yoku amamako oku kala omunu wosombo. Olio li va kuatisa oku ‘pindisa olondunge viavo oco va tẽle oku tepisa pokati keci ciwa leci cĩvi.’ (Va Heveru 5:14) Ocili okuti, oku amamako oku kala omunu wosombo, ka ci teyuila lika omunu koku kuata uveyi umue ale oku mina velivala limue ka yongola. Pole onjila yimue yoku kemainya Usovoli wolohuela.—Mateo 5:19; 19:4-6.
Olonumbi tu sanga Vembimbiliya vi tu kuatisa. (Isaya 48:17) Cikale amalẽhe ale akulu, vosi va sukila oku nõlapo oku pokola konumbi ya Suku yokuti: “Tili evĩho liukahonga!” (1 Va Korindo 6:18) Omo liaco, omunu wosi o pokola ku Suku, eci a kuela o kuata elianjo lioku lipekela kuenda ka sakalala ale oku livetela evelo omo liovitangi vi tunda koku lipekela osimbu handi ka kuelele.


text:
Anga hẽ Yesu Eye Suku Tõlo?
Etambululo Liembimbiliya
Ovanyãli va Yesu vo lundila vati, wa lisokisa la Suku. (Yoano 5:18; 10:30-33) Pole, Yesu lalimue eteke a popele okuti wa lisoka la Suku Tõlo.
Eye wa popia hati: “Isia wa mbelapo, ame ndi sule.”—Yoano 14:28.
Olondonge viatete, ka via tendele okuti Yesu wa lisoka la Suku Tõlo.
Noke yepinduko lia Yesu, upostolo Paulu wa soneha hati, Suku “wo wĩha, [Yesu] ocikele ca velapo.”Ocili, Paulu ka tavele okuti, Yesu eye Suku Tõlo. Oco hẽ ndamupi Suku a eca ku Yesu ocikele ca velapo?—Va Filipoi 2:9.


text:
ESAPULO 9
Noha wa Tunga Ocimbaluku
NOHA wa kuata ukãi kuenda omãla vatatu valume. Olonduko viomãla vaye vievi: Semi, Hama kuenda Yafete. Omãla vaco va kuatavo akãi vavo. Omo liaco, epata lia Noha lia kala leci ci soka omanu ecelãla.
Suku wa sapuila Noha oco a tunge ocimbaluku cinene. Pole, kotembo yaco omanu ka va kũlĩhĩle ocimbaluku. Ocimbaluku caco ca kala ndocikasia cimue ca lepa haico cinene. Suku wa sapuila Noha hati, ‘ocimbaluku caco ci kale lolo-
Suku wa sapuila Noha oco a kũlĩhĩse ocimbaluku okuti vokati kaco ka mu iñila ovava. Eye wa popia hati: ‘Ndokisa kilu lieve etande liovava kuenje ndi nyõla oviendalomuenyo viosi vi kasi voluali. Ovina viosi ka vi kasi vocimbaluku ndi vi nyõla.’
Noha lomãla vaye valume va pokola ku Yehova kuenje va fetika oku tunga ocimbaluku. Pole omanu vakuavo va fetika oku va yola epembe kuenda oku amamako oku linga eci cĩvi. Eci Noha a va sapuila ovina Suku a laikele oku linga, ovo ka va tavele kondaka yaco.
Omo okuti ocimbaluku caco ca kala cinene, poku ci tunga cambatele anyamo alua. Eci Noha a mãla oku tunga ocimbaluku, Suku wo sapuila oco a kape vocimbaluku caco apata amue ovinyama. Ovinyama viaco vi nõliwa vivali vivali ndokuti ulume lomange. Pole apata ovinyama vimue, Suku wa sapuila Noha oco a nõleko epanduvali. Suku wa sapuilavo Noha oco a nõle apata osi olonjila vi pãlala. Kuenje Noha wa linga ovina viosi Suku o sapuila.
Noke Noha lepata liaye, va iñilavo vocimbaluku kuenje Suku wa yika epito liaco. Ovo va fetika oku talamẽla. Kaliye sokolola ndu okuti ove o kasivo vocimbaluku oku talamẽla kumosi lavo! Vepuluvi liaco o pondola oku sokolola ndoco: Suku wa popele okuti ndi nena etande. Hanga hẽ etande liaco liya muẽle ocili?
Efetikilo 6:


text:
Esapulo 95: Ndomo Yesu a Longasaile
ETEKE limue Yesu wa sapuila ulume umue okuti, eye wa sukilile oku sola vakuavo. Ulume waco wa pulisa Yesu hati: Vakuetu vaco velie? Yesu wa kũlĩhĩle eci ulume a kala loku sima. Ulume wa kala oku sima okuti vakuavo, omanu vana vakuekova liaye ale vakuetavo liaye. Tu konomuisi eci Yesu o sapuila.
Olonjanja vimue, Yesu wa longaisa loku ta alusapo. Eci oco a kasi loku linga cilo. Eye wo sapuila olusapo lualume vavali, umue u Yudea ukuavo u Samaria. Tua lilongisile ale okuti va Yudea ka va solaile va Samaria. Olusapo luaco luolu:
Eteke limue ulume umue wa kala oku lokila ko Yeriko. Eye wa kuatiwa lovingumba. Vonyana olombongo viaye, kuenje vio sia lokamuenyo kimbanda.
Noke, ocitunda cimue ca kala oku pita vonjila yaco. Eye wa pita ombamba. Nye ove o sima okuti oco eye a linga? Eye wa vanja konele yikuavo kuenje wa enda lonjila yaye. Noke kua pita ulume ukuavo, u Lewi. Anga hẽ eye wa talama? Sio, ka talamele kuenda ka kuatisile ulume wa vetiwa. Tu lete palo ocitunda kuenda u Lewi va molehẽla ocipãla, ovo va yapukila kumue kuiñi.
Kaliye tala helie okasi lulume wa vetiwa. Ulume waco u Samaria. Eye okasi loku kuatisa ulume u Yudea. Eye okasi loku u kapa ovihemba kapute vaye. Noke wo tuala konjo yolongende oco a tatiwe.
Eci a mala olusapo, Yesu wa pulisa ulume waco hati: ‘Helie pokati kalume vatatu osima okuti eye wa linga eci ciwa kulume wa vetiwa? Una ocitunda ale u Lewi ale u Samaria?
Ulume wa kumbulula hati: ‘Ulume u Samaria. Eye wa linga eci ciwa kulume wa vetiwa.’
Yesu wa popia laye hati: ‘Oco muẽle. Kuende ka lingaingevo ndoco.’
Anga hẽ ku sanjukila ndomo Yesu a longasaile? Tu ka lilongisa vali ovina vialua, nda tua pokola kueci Yesu a popia Vembimbiliya.
Luka 10:25-37.
Apulilo
- Nye ulume umue a pulisile Yesu? Kuenda momo lie?
- Yesu olonjanja vimue poku longisa wa enda oku linga nye? Kuenda nye tu lilongisila kulume u Yudea kuenda u Samaria?
- Volusapo Yesu a sapula, nye ca pita lulume u Yudea eci a kala vonjila yo ko Yeriko?
- Eci ocitunda ca va Yudea kuenda ulume u Lewi va pita vonjila yaco nye ka va lingile?
- Ndomo ci moleha vociluvialuvia helie wa kuatisa ulume u Yudea wa lemehĩwile?
- Eci Yesu a malusula olusapo luaye nye a pulisa kulume? Kuenda eye wa tambulula ndati?
Apulilo akuavo
- Tanga Luka 10:25-37.
Ndaño okuti ulongisi Wovihandeleko wa tambulula ciwa, Yesu wo kuatisa ndati oku limbuka esunga liolusapo luaye? (Luka 10:26; Mat. 16:13-16)
Yesu poku ta alusapo wa kuatisa ndati olonjeveleli viaye oku yula ovisimĩlo vĩvi? (Luka 10:36, 37; 18:9-14; Tito 1:9)


text:
CILONGESA 19
Veya Vakua Civunga ca Mukuamanda ua Cili ua Mana?
Mua kele ku hiehi na ku-tsa ceni, Yesu ua handekele na vandongesi veni vauana kua lika liavo—Petulu, Tiango, Yoano na Anduleu. Omo ua va lekele citantekeyeso ca kuiza ceni ku matangua a ku kotokela, ua katuile cihula ca seho, ngueni: “Iyandzo na pu mukuamanda ua cili ua mana, muangana ueni na mu sila ku niunga vakua ndzivo yeni, ku va pangela ku-lia cavo ku ntsimbu ya ku lia?” (Mateo 24:3, 45; Mako 13:3, 4) Yesu mu ku pua “muangana,” ua kulahesele vandongesi veni ngueni, a ka va sila vaze va ka va hana-hana via-ku-lia via mu lutsilielo ku matangua a ku kotokela. Veya ua hanguile ku kala mu civunga ca mukuamanda uaco?
Ca pua civunga ca cindende ca vakua ku kava Yesu va ku vuavesa. “Mukuamanda” ua pua civunga ca Vantuamena ca Vakaleho va Yehova. Ve ku hana via-ku-lia via mu lutsilielo kuli Vakua ku lemesa Yehova. Tua hitukila ha civunga ca mukuamanda ua cili, linga ci tu hane “via-ku-lia ku ntsimbu ya ku-lia.”—Luka 12:42.
Ve ku niunga via ndzivo ya Njambi. (1 Timoteo 3:15) Yesu ua hele vakua civunga ca mukuamanda cipanga ca kama cikuma ca ku-endesa vipanga viose via mutamba ua ha mavu ua lukungulukilo lua Yehova—mu ku tala via vikuata via lukungulukilo, ku tuamenena vipanga via ku ambulula kaha na ku tu longesa mu vikungulukilo. Linga va tu hane via tondeka mu ntsimbu yaco, vakua civunga ca “mukuamanda ua cili mukua mana” ve ku hana via-ku-lia viaco ku hitila mu mavulu na mikanda i tue ku pangesa mu ku ambulula cetu. Cikuavo naua ve ku tu tuma vilongesa vi tue ku lilongesa ku vikungulukilo na ku viuano.
Mukuamanda ua pua ua cili mu ku kava mpundu vilongesa via Mbimbiliya na na ku puisamo cipanga cavo ca ku ambulula muzimbu ua cili kaha ua pua ua mana mu ku niunga mua cili vupite vua Kilistu vu li ha mavu. (Vilinga 10:42) Yehova a li na ku vezikisa cipanga ca mukuamanda mu ku lania vantu vavengi linga va pue Vakaleho veni kaha na ku va hana via-ku-lia via vingi via mu lutsilielo.—Isaya 60:22; 65:13.
Yesu ua hanguile iya linga a lise vandongesi veni mu lutsilielo?
Civunga ca mukuamanda ca pua ca cili kaha ca mana mu njila ika?


text:
EHOKOLOLO 70
Jona noshi inene
TALA komulumenhu oo e li momeva! Osha yela kutya omulumenhu oo oku li moshiponga, hasho mbela? Oshi oyo inene oya hala oku mu xwaka po. Mbela ou shi shii kutya omulumenhu oo oye lyelye? Edina laye oJona. Natu ka taleni kutya osha li sha enda ngahelipi opo Jona a ye moupyakadi u fike opo.
Jona okwa li omuprofeti waJehova. Konima yefimbo lixupi eshi omuprofeti Elisa a fya, Jehova okwa li a lombwela Jona a ti: ‘Inda koshilando shinene shedina Ninive! Ovanhu vomoshilando osho otava longo owii muhapu unene. Onda hala u ye ko u ke va londwele.’
Ashike Jona ka li a hala nande okuya kuNinive. Onghee hano, okwa londa oshikepa ya finda koilongo imwe i lili. Jehova ka li e shi uditile nawa eshi Jona a li ta faduka po. Onghee hano, okwa tukulula oshikungulu shinene mefuta. Oshikungulu osho osha li shidjuu neenghono, noshikepa oya li tai hale okuningina koshi yomeva. Ovaendifuta ovo va li moshikepa oyo ova li va tila neenghono, nova li va hovela okulila pombada tava kongo ekwafo kookalunga kavo.
Hauxuuninwa, Jona okwe va lombwela a ti: ‘Ame omupiya waJehova Kalunga, ou a shita eulu nedu. Onda li handi faduka po, molwaashi inandi hala oku ka ninga osho Jehova a lombwela nge.’ Ovaendifuta ove mu pula tava ti: ‘Otu na nee okuninga po shike opo oshikungulu shi lote?’
Jona okwe va nyamukula a ti: ‘Ekelei nge mefuta, opo nee efuta otali ka lotela.’ Ovaendifuta ovo kava li va hala oku mu ekela mefuta, ndele hauxuuninwa ove ke mu umbila mefuta molwaashi oshikungulu osha li tashi djuupala neenghono. Ohaluka, konima eshi va ekela Jona momeva, oshikungulu osha mwena nefuta ola lota.
Eshi Jona a ningina koshi yomeva, okwa dja oshi inene ndele tai mu pona po. Lao linene, ina fya. Onghee hano, okwa kala medimo loshi oyo oule womafiku atatu. Hauxuuninwa, Jona okwe ke livela ombedi, a dimina kutya okwa ninga nai eshi ina dulika kuJehova nokuya kuNinive ngaashi a li a lombwelwa. Mbela ou shi shii kutya Jona okwa li a ninga po shike?
Jona okwa li a ilikana kuJehova opo e mu kwafele. Onghee hano, Jehova okwa ningifa oshi i umbile Jona komutunda. Okudja opo, Jona okwa ka ya kuNinive. Mbela osho itashi tu hongo kutya osha fimana okukala hatu ningi alushe keshe osho Jehova te tu lombwele?
Embo lOmbibeli laJona 1-4.


text:
ESAPULO 28
Ndomo Mose a Popeliwa
KŨLĨHISA oñaña yi kasi ndeti loku lila. Oyo yi kasi loku kuata kumuine wufeko u. Onduko yoñaña yaco, Mose. Ufeko wa posoka ndeti, omõla a Fareo soma Yegito.
Ina ya Mose ka yonguile okuti oñaña yaye yi pondiwa la va Egito. Omo liaco, wa soleka oñaña yaye toke eci ya tẽlisa olosãi vitatu. Pole eye wa kũlĩhile okuti eteke limue oñaña yaco yi ka kuatiwa.
Eye wa nyañula ohumba yimue kuenda wa yi sitika ciwa oco ka mu ka iñile ovava. Noke wa tikula Mose wokapa vohumba yaco kuenje wa yi soleka volonẽva konele Yolui Nilu. Miriama mukãi wa Mose, wa talama ocipãla oku lavulula nda kuli cimue cu senga.
Vokuenda kuoloneke vimue, omõla a Fareo ukãi wa lokila kolui Nilu oku yua. Kuenje wa mola ohumba volonẽva. Noke wa vilikiya afeko vaye hati: ‘Neneli ohumba oyo.’ Eci omõla a Fareo a tuvula vohumba yaco, wa mõla oñaña yimue ya posoka. Oñaña yaco ya fetika oku lila kuenje wa yi kuatela ohenda. Eye ka yonguile okuti oñaña yaco yi pondiwa.
Noke Miriama weya. Kũlĩhisa Miriama vociluvialuvia eci. Miriama wa popia lomõla a Fareo hati: ‘Citava okuti ngenda ha ku kovongela ukãi umue u Isareli oco a ku nyamisileko oñaña eyi?’
Eye wo kumbulula hati, ‘kuende.’
Miriama wa enda kuenje wa kovonga inaye. Eci ina ya Mose eya, omõla a Fareo wa popia laye hati: ‘Ambata oñaña eyi, ko nyamisile kuenje ndi ku feta.’
Omo liaco, ina ya Mose wa tekula omõlaye muẽle. Eci Mose a kula, wa tualiwa komõla ukãi wa Fareo. Kuenje eye wo tekula ndomõlaye. Owu owo ulandu wa Mose ndomo a kulila konjo ya Fareo.
Etundilo 2:


text:
Ehipululo 5: Omuenyo Wovitateka Uhimbika
KONDYE yotyikunino tyo Endene, Andau na Eva vahimbika okukala novitateka ovinyingi. Ovo ankho vena yokuundapa unene opo vakale nokulia. Ovo ankho kavatale vali omiti viokuna ovinyango oviwa. Anthi ankho vatala vala omakete, nolunkhwenya. Etyi otyo tyapita puetyi Andau na Eva vahatavelele ku Huku, nokuayekapo okukala omapanga Ae.
Ovitateka vieliyauisa vali, etyi Andau na Eva vahi-mbika okunkhia. Hinangela okuti, Huku wevelondolele okuti inkha valia otyinyango tyomuti wailikua mavankhi. Tyotyili, monthiki valia kotyinyango, ovo vahimbika okunkhia. Ovo vatopa ngatyi mokuhatehelele ku Huku.
Ovana va Andau na Eva aveho vatyitwa konyima yetyi Huku evetaata motyikunino tyo Edene. Otyo tyihangununa okuti ovana vavo tupu vena yokukulupa no kunkhia.
Inkha Andau na Eva vatavelele ku Yehova, ñgeno novana vavo vakala nomuenyo wehambu. Ovo ñgeno vakala apeho nehambu kombanda yoohi. Ñgeno nawike ukulupa, uvela, no kunkhia.
Huku uhanda ovanthu vakaleko apeho nehambu, iya walaa okuti onthiki imue ovanthu mavakakala nehambu olio. Oohi hayoko vala maikakala ongwa. Novanthu aveho mavakakala nekongoko. Ovanthu aveho kombanda yoohi mavakakala omapanga omawa avakuavo no a Huku.
Anthi Eva kakalele epanga lia Huku omuvo omunyingi. Ngotyo, Eva etyi atyita ovana vae, tyemupuiya unene. Ankho tyimuihama unene. Mokuhetavelele ku Yehova tyotyili tyaetela Eva ononkhumbi ononene. Ove kutyitavela?
Andau na Eva vakala novana ovanyingi, ovakuendye no vahikuena. Puetyi omona wavo wotete atyitwa, vemuluka okuti o Kaim. Omona wavo wavali vemuluka okuti o Abel. Oityi tyeya okupita navo? Ove utyii?
Gênesis 3:16-23; 4:1, 2; Revelação 21:3, 4.
Omapulo
- Onkhalelo yomuenyo wa Andau na Eva ankho ikahi ñgeni kondye yotyikunino tyo Endene?
- Oityi tyahimbika okupita na Andau na Eva? Omokonda yatyi?
- Omokonda yatyi ovana va Andau na Eva vakulupila nokunkhia?
- Inkha Andau na Eva vetavelele ku Yehova, omuenyo wavo no wovana vavo ñgeno wakala ñgeni?
- Eva ketavelele ku Huku. Oñgeni otyo tyemuetela onongembia?
- Ovana vevali votete va Andau na Eva ankho vatiwa ovalie?
- Ovana ovakuavo polutalatu apa ovalie?
Omapulo omakuavo
- Tanga 3:16-23 no 4:1,2.
Oñgeni ehingano lioohi liaetela Andau ovitateka? (Gên. 3:17-19; Rom. 8:20, 22)
Enyina lia Eva lihangununa okuti o ina “Yaveho vena Omuenyo.” Omokonda yatyi ankho liemutokala?
Oñgeni Yehova alekesa esuko na Andau na Eva, namphila ankho valinga onkhali? (Gên. 3:7, 21)
- Tanga Revelação 21:3, 4.
Ovipuka patyi ukevelela vinyimueko?


text:
EHOKOLOLO 110
Timoteus ta ningi omulongi pamwe naPaulus
OMULUMENHU omunyasha oo u wete mefano omo e li nomuyapostoli Paulus oTimoteus. Timoteus okwa kala pamwe noukwaneumbo wavo muListra. Ina oEunike nainakulu oLoide.
Osho osha li oshikando oshititatu Paulus ta talele po muListra. Opa li pa pita hanga oule wodula imwe okudja eshi Paulus naBarnabas va li ve uya okuudifa muListra oshikando shotete. Paulus okwa li a alukila ko vali nakaume kaye Silas.
Mbela ou shi shii kutya Paulus ota lombwele Timoteus shike mefano omo? Ote mu pula ta ti: ‘Ino hala okuninga omulongi pamwe nafye? Oto ka kala to tu kwafele eshi hatu ka udifila ovanhu koitukulwa yokokule.’
Timoteus okwa nyamukula a ti: ‘Heeno, onda hala okuya pamwe nanye!’ Diva, Timoteus okwa fiya po oukwaneumbo wavo nokwa ya pamwe naPaulus naSilas. Ndele fimbo inatu ka uda shi na sha nolweendo lavo, natu ka taleni tete kutya oshike sha li sha ningilwa Paulus. Opa li pa pita omido 17 okudja eshi Jesus a li e lihololela Paulus mondjila yokuya kuDamaskus.
Dimbuluka kutya Paulus okwa li ta i kuDamaskus opo a ka hepeke ovahongwa vaJesus, ndele paife okwa ninga omuhongwa waJesus. Lwanima, ovatondi vaPaulus vamwe ova li va pangela omhangela yoku mu dipaa, molwaashi kava li va panda eshi a li ta hongo ovanhu kombinga yaJesus. Ashike ovahongwa vamwe ova li va kwafela Paulus a ye onhapo. Ova li ve mu tula moshimbaba, ndele tave mu kulukifile nongodi kondje yekuma loshilando.
Okudja opo, Paulus okwa li a ya kuAntiokia a ka udifile oko. Ovashikuli vaJesus ova li va ifanwa oshikando shotete Ovakriste moshilando osho. Ndele Paulus naBarnabas ova li va tumwa okudja muAntiokia va ye molweendo va ka udifile koilongo yokokule. Ova li va talela po yo Listra, moshilando omo mwa li hamu di Timoteus.
Konima yomudo umwe lwaapo, Paulus okwa li natango a ka talela po muListra fimbo a li molweendo laye olutivali loutumwa. Mbela ou shi shii kutya Timoteus, Paulus naSilas ova li va ya peni nopeni eshi va dja muListra? Natu taleni mokaalita eenhele dimwe oko va li va enda.
Tete, ova li va ya koshilando osho sha li popepi Ikonio, opo nee ova ya koshilando shedina Antiokia. Okudja opo, ova li va ya kuTroas nolwanima ova li va ya kuFilippi, kuTessalonika nosho yo kuBerea. Mbela ou wete mo Atena mokaalita omo? Paulus okwa li yo a udifila mo moshilando osho. Okudja opo, ova ka kala tava udifa oule womudo umwe netata muKorinto. Xuuninwa, ova ka kala oule wokafimbo muEfeso. Opo nee, ova ka shuna nowato kuKesarea nova li va ya fiyo okuAntiokia oko Paulus kwa li ha di.
Timoteus okwa li a enda eekilometa omafele nomafele ta kwafele Paulus mokuudifa “onghundana iwa” nokutota po omaongalo opaKriste mahapu. Ngeenge wa kulu, mbela oto ka kala ngoo omupiya waKalunga omudiinini ngaashi Timoteus?
Oilonga 9:19-30; 11:19-26; etukulwa eti-13 fiyo eti-17; neti–18:1-22.


text:
ALOMBOLUILO A VOKIYIWAKO
Unyamo wo 1914—u Kuete Esilivilo Koku Tẽlisiwa Kuovitumasuku
ECI kua kambele ci soka akũi akuãla kanyamo oku panda kunyamo wo 1914, vakuakulilongisa Embimbiliya va kuatele elomboloko liokuti kunyamo waco, ku ka pita ovina vi komõhisa. Ovina viaco hẽ vipi? Kuenda uvangi upi u lekisa okuti kunyamo wo 1914 kua pita muẽle ovina vi komõhisa?
Kelivulu lia Luka 21:24, tu sangako olondaka via Yesu eci a popia hati: “[O] Yerusalãi yi kosiwa la vakualofeka toke oloneke via vakualofeka vi sula.” O Yerusalãi oyo ya kala ombala ya va Yudea. Haimo mua kala ocalo cuviali wocikoti ca Soma Daviti. (Osamo 48:1, 2) Pole, olosoma viaco via litepele calua lolosoma via vakualofeka, omo ovio via enda loku tumãla “kocalo ca Yehova” ndolonumiwa Viaye. (1 Asapulo 29:23) Omo liaco, o Yerusalãi ya kala ocindekaise cuviali wa Yehova.
Otembo yipi uviali wa Suku wa fetika oku “kosiwa la vakualofeka”? Eci ca pita kunyamo wo 607 otembo Kristu keyile eci o Yerusalãi ya yuliwa la va Bavulono. Kotembo yaco, layimue osoma ya kala vali “kocalo ca Yehova.” Kuenda uviali wocikoti ca Daviti wa tatekiwile. (2 Olosoma 25:1-26) Anga hẽ oku kosiwa kuo Yerusalãi nda kuamamako otembo yosi? Sio. Momo catiamẽla ku Sedekiya, osoma ya sulako oku viala o Yerusalãi, ocitumasuku ci sangiwa kelivulu lia Esekiele ci tu sapuila hati: “Upa ekofue. Upavo ekolowa . . . toke kuiya u cu sesamela kuenje ndi ceca kokuaye.” (Esekiele 21:26, 27) U wa ‘sesamẽlele’ oku tambula ekolowa lia soma Daviti, Yesu Kristu. (Luka 1:32, 33) Eci ci lekisa okuti oku ‘kosiwa’ kuo Yerusalãi, kueya oku sulila eci Yesu a linga Osoma.
Oco hẽ eci ca pita kotembo yipi? Yesu wa lekisa okuti vakualofeka vaka viala toke votembo ya sokiyiwa. Ulandu u sangiwa kelivulu lia Daniele ocipama 4 u tu kuatisa oku limbuka anyamo otembo yaco nda ya tumãla. Ulandu waco watiamẽla konjoi ya Soma Nevukandesa woko Bavulono. Vonjoi yaco eye wa mola uti umue unene wa tetiwa. Ocisingi caco ka ca tẽlele vali oku yova momo ca kutiwa lelienge liutale losipi. Noke ungelo umue wa kaluka hati: “Olotembo epanduvali viu lomboke.”—Daniele 4:10-16.
Vembimbiliya uti olonjanja vimue u lomboloka uviali. (Esekiele 17:22-24; 31:2-5) Omo liaco, oku tetiwa kuti, ku lomboloka oku tatekiwa kuviali wa Suku wa kala povaka olosoma vioko Yerusalãi. Pole, ocinjonde ca lekisa okuti oku ‘kosiwa kuo Yerusalãi’ kuka pita lika “olotembo epanduvali.” Oco hẽ otembo yaco ya soka anyamo añami?
Elivulu Liesituluilo 12:6, 14, li lekisa okuti olotembo vitatu lomeyu, via soka “1.260 koloneke.” Oco tu sange “olotembo epanduvali” tu sukila oku tenda etendelo liaco olonjanja vivali. Kuenje ci tu tuala ketendelo li soka 2.520 koloneke. Pole oku ‘kosiwa’ kuviali wa Suku la vakualofeka ka kua sulilile votembo yi soka 2.520 koloneke noke yoku lunduiwa kuo Yerusalãi. Oku tẽlisiwa kuocitumasuku eci kuambata otembo yalua. Olondaka via sonehiwa kelivulu Liatendelo 14:34 kuenda Esekiele 4:6, vi popia hati “ulima eteke, ulima eteke” vi tu kuatisa oku limbuka okuti “olotembo epanduvali” via soka 2.520 kanyamo.
Otembo yi soka 2.520 kanyamo, ya fetika kosãi ya Mbalavipembe yunyamo wo 607 otembo Kristu keyile, eci o Yerusalãi ya lunduiwa la va Bavulono. Kuenje usoma wocikoti ca Daviti wa tatekiwa. Otembo yaco ya sulila kosãi ya Mbalavipembe yunyamo wo 1914. Kunyamo waco, oco “oloneke via vakualofeka” via sulila. Kuenje Yesu Kristu wa vialekiwa Kusoma wa Suku. *—Osamo 2:1-6; Daniele 7:13, 14.
Ndomo Yesu a ci popele, ‘etukuluko’ liaye lieya lovitangi vialua. Ovitangi viaco uyaki, onjala, ovilemawe, kuenda afengi. (Mateo 24:3-8; Luka 21:11) Ovina viaco vi eca uvangi wa velapo wokuti kunyamo wo 1914 oco muẽle Usoma wa Suku wa fetika oku viala. Vunyamo waco, haico ‘oloneke via sulako’ via fetika.—2 Timoteo 3:1-5.
^ tini. 9 Tunde kosãi ya Mbalavipembe yunyamo wo 607 otembo Kristu keyile toke kunyamo 1 kosãi ya Mbalavipembe pa pita 606 kanyamo. Omo okuti ka kua kaile unyamo wo zero, okupisa kunyamo 1 kosãi ya Mbalavipembe otembo Kristu keyile toke kosãi ya Mbalavipembe yunyamo wo 1914, pa pita 1.914 kanyamo. Oku kongela 606 kanyamo lo 1.914 kanyamo tu ka sanga 2.520 kanyamo. Oco o sange alomboluilo akuavo atiamẽla koku lunduiwa kuo Yerusalãi kunyamo wo 607, tala velivulu Estudo Perspicaz das Escrituras Volume 1, vemẽhi liosapi ya linga hati “Cronologia.” Elivulu liaco, lia sandekiwa Lolombangi via Yehova.


text:
Ndi Tẽlisa Ndati Ovopange Ange Oku Lingila Konjo?
Ceci o sukila oku linga
Nõla ocitumãlo cimue coku lilongisila. Ocitumãlo cina okuti ka pali onjuela. Tumãla apa pali o mesa. Ku ka tange loku tala o Televisão.
Sokiya ovina vi sukila oku lingiwa lonjanga. Oku lilongisa kuove ku kuete esilivilo. Omo liaco, likolisilako oku linga tete ovopange wa tambula kosikola.
Ku ka simule. Linga esokiyo lioku linga upange wokosikola kuenda u tẽlisa.
Linga esokiyo. Kũlĩhisa eci o sukila oku linga tete, upange u kuamamo, kuenda owu u sulako. Soneha vopapelo yimue kuenda sokiya otembo yi sukiliwa oco upange waco u tẽlisiwe. Eci o mala upange waco, kapako ondimbukiso okuti wa tẽlisiwa.
Sokiya otembo yoku puyuka. Nda wa limbuka okuti wa kava, okuti ku kasi oku tiamisila vali utima kupange waco, puyukapo. Noke, ku ka cilue, malusula upange wove.
Kolela okuti o pondola oku tẽlisa upange waco. Ivaluka okuti: Etepiso li kasi pokati kondonge yiwa kuenda ondonge yivĩ, elikolisilo, okuti oku loñoloha hakoko. (Olosapo 10:4) O pondola oku litunda ciwa kosikola. Likolisilako kuenje o ka kuata onima yiwa.


text:
Matota
1 YEHOVA
Lizina lia Njambi lia pua Yehova, kaha lia lomboloka “Ue ku Lingisa Viuma ku Lipuisamo.” Yehova ikeye Njambi mukua ngolo yose, ikeye naua ua tangele viose. Kaha ali na ngolo ya ku linga viose via tonda.
Mu ciHevelu, lizina lia Njambi va lisonekele na visona viuana. Mu Inglês, visona viaco via pua YHWH ni JHVW. Lizina lia Njambi lia soloka mu visoneka via katete via ciHevelu vintsimbu via ku pua 7.000. Mu mavu ose, vantu ve ku tumbula lizina Yehova mu vifua via ku liseza-seza, ku liya na cifua cize ca tsimana mu malimi avo.
2 MBIMBILIYA ‘VA I TUMBULA KULI NJAMBI’
Mbimbiliya ya pua livulu lia Njambi, vunoni Njambi ua pangesele vantu mu ku i soneka. Eci ci na pu ngue mu ve ku linga vamo vakulupe nga va tonda ku soneka mukanda, ve ku leka mutekulu a va sonekeleko, kaha ve ku mu leka via sonekamo. Njambi ua pangesele sipilitu santu mu ku tuamenena vakua ku soneka Mbimbiliya linga va soneke visanganieka vieni. Sipilitu ya Njambi ya va tuamenene mu vinjila via ku liseza-seza, vintsimbu vimo ua va muesele vimona ni vilota kaha mu nima yaco va vi sonekele.
3 VITUME
Vitume via pua vilongesa via mu Mbimbiliya vize vie ku longesa ntsina ya vusunga. Ca ku muenako, citume: “vusamba vua vupi vu pihisa vilika via cili” ca tu longesa ngecize tue ku lifua na vantu va tue ku likata navo cipue ku via cili ni ku via vipi. (1 Kolintu 15:33) Kaha citume: “viose vize vie ku kuna muntu, vikevio via li ka tia naua” ca tu longesa ngecize ka tu hasa ku tina ku viuma vi vie ku koka vilinga vietu.—Ngalata 6:7.
4 VUPOLOFETO
Vupolofeto vua pua muzimbu ua ku tunda kuli Njambi. Vu hasa ku lombolola cizango ca Njambi, vilinga via cili, lisiko, ni cihiso. Vupolofeto vua vuingi vua mu Mbimbiliya vua lipuisamo laza.
5 VUPOLOFETO VUA HANDEKA VIA MESIYA
Yesu ikeye ua puisilemo vupolofeto vua mu Mbimbiliya vua handeka via Mesiya. Talenu cikasa “ Vupolofeto vua Handeka via Mesiya.” ftn.
▸ Kap. 2, cina. 17, litota.
6 VUTUMBE VUA YEHOVA KU TUALA HA MAVU
Yehova ua tangele mavu linga a pue citungu ca cili ca vantu va mu lema. Vutumbe vueni ka vua alulukile. Vuovuno, Njambi a ka tundisako vupi na ku hana vantu muono ua ya-ye.
7 SATANA NDIAVU
Satana ua pua kangelo ua katete ua alulukilile Njambi. Lizina Satana li va mu luka lia lomboloka “Mukua nkole” muomu ue ku luisa Yehova. Kaha va mu luka naua nguavo Ndiavu lia lomboloka “Mukua visaki.” Va mu luka eli lizina muomu ue ku vangeya Njambi na ku-onga vantu.
8 TUNGELO
Yehova ua tangele tungelo laza tele kanda a tange mavu. Ua va tangelele ku yoyela muilu. Numelu yavo ya tuvakana 100 milhões. (Ndaniele 7:10) Va kala na mazina na vifua via ku liseza-seza, kaha ve ku viana ku va lemesa muomu va pua va ku likehesa. Va va tepa mu vivunga via vukama via ku liseza-seza kaha naua va kala na vipanga via ku liseza-seza. Ngeci mua ku pangela ku citumano ca Yehova ca Vuangana, ku tuala mizimbu yeni, ku niunga na ku tuamenena vangamba veni, ku puisamo vihiso vieni, na ku kuasa mu cipanga ca ku ambulula. (Visamo 34:7; Ku-Solola 14:6; 22:8, 9) Ku lutue va ka lua hamo lika na Yesu mu ndzita na Alemangendo.—Ku-Solola 16:14, 16; 19:14, 15.
9 VUPI
Vupi vua pua viose vi tue ku ivua ku mutima, ku singanieka, ni ku linga, vunoni ka via ile Yehova ku mutima ni ka via litombuele na cizango ceni. Mu ku linga vupi vue ku pihisa vusamba vuetu na Njambi, Njambi ua tu hana masiko na vitume linga kati tu vulumune ku cizango. Ha katete, viose via tangele Yehova via puile via ku tantuluka, vunoni omo Andama na Eva va muesele lisino kuli Yehova, va himpukile vakua vupi kaha ku tantuluka ca va fumine. Va kulupile na ku tsa, kaha omo lia ku suana vupi kuli Andama, netu tue ku kulupa na ku tsa.
10 ALEMANGENDO
Alemangendo ya pua ndzita ya Njambi ya ku nongesa mavu a Satana na ku manusula vupi vuose.
11 VUANGANA VUA NJAMBI
Vuangana vua Njambi vua pua nguvulu yeni ya tumbika muilu. Yesu Kilistu ikeye Muangana u va vialekaho. Ku lutue, Yehova a ka pangesa ovu Vuangana mu ku manusula vupi vuose. Kaha Vuangana vua Njambi vu ka sika mavu.
12 YESU KILISTU
Njambi ua livangele ku tanga Yesu tele kanda a tange viuma viose. Kaha ua mu tumine ha mavu linga a ku tsile vantu vose. Mua tsile kaha Yehova ua mu sanguile. Yesu ali honi muilu, kaha va na mu puisa Muangana ua Vuangana vua Njambi.
13 VUPOLOFETO VUA VISIMANO 70
Mbimbiliya ya polofetele nguayo Mesiya tangua a ka soloka. Evi via solokele ku ntsongo ya ntsimbu i va luka nguavo visimano 69, via putukile mu muaka ua 455 AEC kaha via huile mu muaka ua 29 EC.
Vati tua tantekeya nguetu visimano viaco via huile mu 29 EC? Visimano 69 via putukile mu 455 AEC omo Nehemiya ua hetele ku Yelusalema kaha ua putukile ku tungulula mbonge yaco. (Ndaniele 9:25; Nehemiya 2:1, 5-8) Lizi “simano” lie ku tu vuluisa numelu 7. Vunoni visimano vi va tumbula mu vupolofeto vuno, ka via puile via matangua 7, via pua visimano via miaka 7, ku liya na lisiko lia “litangua limo muaka umo.” (Numelu 14:34; Ezekiele 4:6) Eci ca lomboloka ngecize vulaha vua nkala simano vua puile miaka 7, kaha visimano 69 via puile miaka 483 (69 x 7). Nga tu tanda miaka 483 fume mu 455 AEC, tu heta mu 29 EC. Ou muaka ukeuo mpundu u va mbatizile Yesu kaha ua pua Mesiya!—Luka 3:1, 2, 21, 22.
Vupolofeto vuaco vua tumbuile naua imo simano ikuavo, ni nguetu miaka ikuavo 7. Mu ntsimbu eyi, mukemuo mu va tsihile Mesiya ni nguetu mu 33 EC, kaha fume mu muaka ua 36 EC, va putukile ku ambulula muzimbu ua cili ua Vuangana vua Njambi mu vifuti viose kati lika ku vaYundeya.—Ndaniele 9:24-27.
14 CILONGESA CA VANJAMBI VATATU CA PUA CA MAKULI
Mbimbiliya ya longesa ngecize Yehova Njambi ikeye Sakatanga kaha ua tangele Yesu tele kanda a tange viuma viose. (Kolose 1:15, 16) Yesu ka puile Njambi Mukua Ngolo yose. Na limo litangua liahi Yesu ua handekele ngueni ua pua hamo na Njambi. Vunoni ua handekele ngueni: “Tata na nji hiana ange.” (Yoano 14:28; 1 Kolintu 15:28) Amo malombelo e ku longesa nguayo, Njambi ua pua Vanjambi Vatatu mu umo: Njambi Tata, Njambi muana na Njambi sipilitu. Vunoni lizi “Vanjambi Vatatu” ka lia kelemo mu Mbimbiliya. Muomu ca pua cilongesa ca Makuli.
Sipilitu santu ya pua ngolo ya Njambi, ize ye ku pangesa mu ku linga cizango ceni. Ka ya puile muntu kaha ka tu hasa ku i mona. Ca ku muenako, Vakua Kilistu va ku livanga “va sulile na Sipilitu Santu” kaha Yehova ua handekele ngueni: ‘Nji ka muaniena sipilitu yange ku ntsitu yose.’—Vilinga 2:1-4, 17.
15 CILINDAKANO
Vakua Kilistu va vusunga kave ku pangesa cilindakano mu ku lemesa Njambi. Omo lia vika?
Muomu vakua malombelo a makuli laza va sua ku pangesa cilindakano. Ku ntsenkulu cilindakano va kele na ku ci pangesa mu ku lemesa viuma via-ku-tanga na vilika via ku limona ku mivila. Mu mina miaka 300, tunde ha ku-tsa ca Yesu, Vakua Kilistu ka va kele na ku pangesa cilindakano mu ku lemesa. Vunoni, Muangana Kostantinu ua ku Loma ikeye ua puisile cilindakano ku pua cimueso ca Vakua Kilistu. Va pangesele cilindakano mu ku seteka ku tsimanesa vulombelo vua Vakua Kilistu. Vunoni cilindakano ka ca likuatele na Yesu Kilistu na hamo hahi. Limo livulu ngualio: “Cilindakano va ci pangesele ku nima, tele kanda ku kale Vakua Kilistu va ku livanga na ku li vaze ka va puile Vakua Kilistu.”—Nova Enciclopédia Católica.
Yesu ka va mu sukikile ha cilindakano. Lizi lia ciNgelengu li va langulula nguavo “Cilindakano” lia lomboloka “ngundzi ya ku zika mu livu,” “citi” ni “muti.” Imo Mbimbiliya nguayo: “Mu visoneka via ciNgelengu [Testamentu ya Iya] ka mua kele na hamo hahi ha muesa ngecize via puile viti vivali.” Yesu va mu sukikile ha ngundzi ya ku imika.
Yehova ka tondo tu pue na ku mu lemesa na vifikula ni vimueso houe.—Ezundu 20:4, 5; 1 Kolintu 10:14.
16 MULALELO
Yesu ua tumine vandongesi veni ku pua na ku linga Mulalelo ua ku-tsa ceni. Ve ku lingamo nkala muaka lia 14 ya Nisane. Eli litangua likelio li va kele na ku linga Pasovala vaIsaleli. Mbolo na viniu, viemanena muvila ua Yesu na maninga eni, kaha ve ku vi hitisa kuli vose ve ku kala ku Mulalelo. Vaze va ka sika na Yesu muilu vakevo ve ku lia ku mbolo na ku nua ku viniu. Vunoni vaze va lavelela ku ka yoya miaka yose ha mavu ve ku kunguluka ku Mulalelo na kasingimiko vunoni ka ve ku lia ku mbolo ni ku nua ku viniu.
17 MUONO
Mu Mbimbiliya ya Luchazi, lizi “muono” va lipangesa mu ku imanena (1) muntu, (2) kasitu, ni (3) muono ua muntu ni ua kasitu. Talenu vimo vimueso:
Muntu. “Ku matangua a Noa . . . va vandende lika . . . miono itanu na itatu vovokele ku mema.” (1 Petulu 3:20) Lizi “miono” liemanena vantu vovokele ni nguetu Noa na mpueyeni, vana veni vatatu, na vampuevo vavo.
Kasitu. “Kaha Njambi ua handekele ngueni, mema a zinge na vimpuma via tusitu va muono, na tuzila va pulule helu lia mavu mu mukambuila ua lilu.’ Kaha Njambi ua handekele ngueni, Mavu a tuhule tusitu va muono va ku miyati yavo, vimuna, na viuma via ku kalava, na tusitu va ha mavu va ku miyati yavo: kaha ca puile ngecize vene.”—Njenisisi 1:20, 24.
Muono ua muntu ni ua kasitu. Yehova ua lekele Mosesa ngueni: “Vose va lengeyele muono uove va na tsi.” (Ezundu 4:19) Yesu neni ua handekele ngueni: “Yange kaniungi ka cili: kaniungi ka cili a tula muono ueni omo vampanga.”—Yoano 10:11.
Cikuavo naua, nga muntu a linga vimo na ‘muono ueni uose,’ eci ca lomboloka ngecize a vi linga na cizango ca vutuntu kaha na ndzili yeni yose. (Mateo 22:37; Ndeutelonomi 6:5) Muntu nga na tsi ve ku mu tumbula nguavo civimbi muomu kesi naua na muono.—Numelu 6:6; Hangai 2:13.
18 SIPILITU
Mezi a ciHevelu na ciNgelengu a va langulula mu Mbimbiliya ya Tradução do Novo Mundo nguavo “sipilitu” a lomboloka via vingi. A lomboloka viuma ka tu hasa ku mona, ngeci mua luhundzi ni muku u ve ku huima vantu na tusitu. Mezi aco emanena naua vantu va ku sipilitu na ngolo ya Njambi sipilitu santu. Mbimbiliya ka ya longesele nguayo kua kala umo mutamba ua muntu ue ku tualelelaho ku yoya mu nima ya ku tsa ceni.—Ezundu 35:21; Visamo 104:29; Mateo 12:43; Luka 11:13.
19 NGEHENA
Ngehena ya pua lizina lia cimo cimbongo ca kele ku mukulo ua Yelusalema ci va kele na ku tsimikila mazilo. Ka kuesi na umo muzimbu uahi ua muesa ngecize ku matangua a Yesu, mu cimbongo caco va kele na ku tsimikilamo vantu ni tusitu va muono. Ngeci mukemuo Ngehena ka yemanenene cihela ka tu hasa ku mona mu ve ku uemekela vantu va tsa ku miaka yose houe. Yesu mua handekele via vaze va va mbilile mu Ngehena, ua kele na ku handeka via ku nonga ca ya-ye.—Mateo 5:22; 10:28.
20 CIVUNDILO CA TATETU
Civundilo ca Tatetu ca pua civundilo ca longesele Yesu ku vandongesi veni. Yesu ua longesele vandongesi veni va pue na ku vundila nguavo:
“Va lemese lizina liove”
Tue ku vundila Yehova linga a lelese lizina lieni ni nguetu lutsimo lueni ku visaki viose vi va mu vangeya. Linga vose muilu na ha mavu va sangaziale na ku singimika Lizina lia Njambi.
“Vuangana vuove vu ize”
Tue ku vundila linga Vuangana vua Njambi vu nongese mavu a ku pihia a Satana, kaha naua vu sike mavu na ku a puisa citungu.
“Cizango cove va ci linge . . . ha mavu”
Tue ku vundila linga vutumbe vua Njambi ku tuala ha mavu vu lipuisemo, linga vantu va ku ononoka kaha va ku tantuluka va ka yoye miaka yose mu Citungu, ngue mua tondele Yehova mua tangele vantu.
21 KU-KULA
Yehova ua viukisa cikombelo ca ku-kula linga ovole vantu ku vupi na ku ku-tsa. Ku-kula ca pua ndando ya tondekele mu ku landa muono ua ku tantuluka ua zimbalesele yala ua katete, Andama, na ku hiluisa vusamba vuetu na Yehova. Njambi ua tumine Yesu ha mavu linga a ku tsile vose vakua vupi. Omo lia ku-tsa ca Yesu, vantu vose vali na vukovelelo vua ku yoya miaka yose na ku pua va ku tantuluka.
22 OMO LIA VIKA MUAKA UA 1914 UA PUA UA SEHO YA KAMA?
Vupolofeto vua Ndaniele kapitulu 4 vua tu longesa ngecize Njambi ua tumbikile Vuangana vueni mu 1914.
Vupolofeto: Yehova ua hanene Muangana Nevukaneza cilota ca vupolofeto vua muti ua kama u va pakuile. Mu cilota caco, cimbundi ca muti va ci kutile na muiva ua vutale na nkengelezi linga kati ci tuikilile mu ‘vintsimbu vitanu na vivali.’ Kaha mu nima yaco muti ua tuikilile naua.—Ndaniele 4:1, 10-16.
Vi vua lomboloka vupolofeto vuaco kuli etu: Muti uaco uemanena ku sika ca Njambi. Mu miaka ya ingi, Yehova ua kele na ku pangesa vamiangana mu Yelusalema linga va sike cifuti ca Isaleli. (1 Mizimbu 29:23) Vunoni vamiangana vaco va likelele ku mu ononoka ngeci ku sika caco ca huile. Kaha Yelusalema va i nongesele mu muaka ua 607 AEC. Mu muaka ou mukemuo mu via putukile ‘vintsimbu vitanu na vivali.’ (2 Vamiangana 25:1, 8-10; Ezekiele 21:25-27) Yesu mua handekele ngueni “vakua vifuti va ka liatangela Yelusalema, noho zintsimbu zia vakua vifuti zi ka puisamo,” ua kele na ku handeka via ‘vintsimbu vitanu na vivali.’ (Luka 21:24) Ngeci mukemuo, ‘vintsimbu vitanu na vivali’ ka via huile mua kele Yesu hano ha mavu. Yehova ua kulahesele ku hangula muangana ueka ku ntsongo ya ‘vintsimbu vitanu na vivali.’ Ku sika cou Muangana ua muha Yesu, ci ka neha vivezikiso ku vangamba va Njambi mu mavu ose ku miaka ya yaye.—Luka 1:30-33.
Vulaha vua ‘vintsimbu vitanu na vivali’: Evi vintsimbu via ambatele miaka 2.520. Nga tu tanda miaka 2.520 fume mu muaka ua 607 AEC, tu ka heta mu muaka ua 1914. Mu muaka ou Yehova ua vialekele Yesu ku pua Muangana ua Vuangana vua Njambi muilu.
Vati tua uana numelu 2.520? Mbimbiliya ya handeka nguayo vintsimbu vitatu na mutamba via pua matangua 1.260. (Ku-Solola 12:6, 14) Ngeci mukemuo ‘vintsimbu vitanu na vivali’ via pua numelu 1.260 ku i hilukila luvali ni nguetu matangua 2.520. Matangua 2.520 a pua miaka 2.520 muomu ku liya na lisiko lia vupolofeto “litangua limo” liemanena “muaka umo.”—Numelu 14:34; Ezekiele 4:6.
23 KANGELO UA KAMA MINGELI
Lizi “kangelo ua kama” lia lomboloka “ntuamena ua tungelo.” Mbimbiliya ya tumbula kangelo ua kama umo lika, lizina lieni Mingeli.—Ndaniele 12:1; Yunda 9.
Mingeli ua pua Ntuamena ua civunga ca tungelo va Njambi va ku ononoka. Ku-Solola 12:7 nguayo: “Mingeli na tungelo veni va ile mu ku lua ndzita . . . na mukisi na tungelo veni.” Livulu lia Ku-Solola lia muesa ngecize Yesu ikeye Ntuamena ua civunga ca tungelo va Njambi, ngeci mukemuo Mingeli lia pua lizina likuavo lia Yesu.—Ku-Solola 19:14-16.
24 MATANGUA A KU KOTOKELA
Matangua a ku kotokela a pua ntsimbu i kue ka soloka viuma via kama ha mavu ntsimbu kanda Vuangana vua Njambi vu nongese mavu a Satana. Mbimbiliya ya pangesa naua mezi akuavo ngeci mua, “ku-kotoka ca mavu” na “ku-iza ca Muana muntu.” (Mateo 24:3, 27, 37) ‘Matangua aze a ku kotokela’ a putukile omo Vuangana vua Njambi vua putukile ku sika muilu mu 1914, kaha a ka hua omo mavu a Satana va ka a nongesa mu Alemangendo.—2 Timoteo 3:1; 2 Petulu 3:3.
25 CISANGUKILO
Ku sangula ca pua ku hindula muntu na tsi linga a yoye naua. Njambi ikeye ue ku hindula vatsi. Mu Mbimbiliya va tumbulamo visangukilo via ku pua 9. Eliya, Elisa, Yesu, Petulu na Paulu vakevo va lingile vikomoueso viaco. Kaha va hasele lika ku lingamo na ngolo ya Njambi. Yehova ua kulahesa ku sangula “vakua vuviuke na vakua vuhenge” linga va ka yoye ha mavu. (Vilinga 24:15) Mbimbiliya ya tumbula naua cisangukilo ca vaze va kaya muilu. Mu ve ku tsa vaze va va hangula ni nguetu va ku vuavesa, Njambi ue ku va sangula kaha ve kuya muilu linga va ka sike na Yesu.—Yoano 5:28, 29; 11:25; Filipu 3:11; Ku-Solola 20:5, 6.
26 MAHAMBA
Mahamba a pua ku seteka ku handeka na vimbembesi, cipue ku handeka navo mpundu ni ku hitila muli muntu ueka ngeci mua cimbanda ni mukua ku taha. Vantu ve ku linga mahamba muomu va tsiliela cilongesa ca makuli nguavo nga muntu na tsi, sipilitu yeni ka ye ku tsa vunoni ye ku pua cimbembesi ca ngolo. Vandemone naua ve ku kokueya vantu linga va muese lisino kuli Njambi. Ku taha, mahesi, tufuta, vulozi, ku niunga vizila via ku tina vulozi, na vikuavo, via pua mahamba. Cingi ca mavulu, mikanda, vifilme, mapapelo a ve ku lameka ha vivumbe na miaso, vie ku tsimanesa vulozi, mahesi na tufuta ngue via cili. Cingi ca viuma vi ve ku linga vantu nga muntu na tsi, ngeci mua ku kombeleya vatsi, ku linga vilika, ku lisaka visako, ku pakula mukulu, via likuata na vandemone na vikuavo. Vintsimbu via vingi vantu ve ku pangesa vumbanda ni nguetu vihemba nga va tonda ku pangesa ngolo ya vandemone.—Ngalata 5:20; Ku-Solola 21:8.
27 MPOKO YA YEHOVA YA KU SIKA
Yehova ikeye Njambi Mukua Ngolo yose, kaha ua tangele viuma viose. (Ku-Solola 15:3) Ngeci mukemuo viuma viose via pua vieni kaha ali na mpoko ha vikevio, ni nguetu ali na mpoko ya ku sika viose via tangele. (Visamo 24:1; Isaya 40:21-23; Ku-Solola 4:11) Yehova ua tumbika masiko ku viose via tangele. Kaha ali naua na ngolo ya ku hangula uose ya na zange a pue muangana. Tue ku hakuila mpoko ya Njambi ya ku sika mu ku mu lema na ku mu ononoka.—1 Mizimbu 29:11.
28 KU TUNDISA LIZIMO
Ku tundisa lizimo ca pua ku tsiha muana ali muzimo ku cizango. Ka tuesi na ku tumbula ku pulumuisa ni lizimo lia ku litundila livene omo lia ku vavala houe. Tunde ha ku imita, muana ka puile lika mutamba ukuavo ua naye houe. Vunoni ua pua muntu ueka ua ku lifuila.
29 KU HAKA MANINGA MU MUVILA
Ca pua ku nona maninga mu muntu na ku a haka mu muntu ueka, cipue maninga ose ni mitamba yao. Maninga a kala na mitamba iuana. Mitamba yaco ya pua plasma, viselula via ku venga, viselula via ku toka, na viplaketa.
30 KU SUNGAMESA
Mu Mbimbiliya, lizi “ku sungamesa” ka lia puile lika ku hana kasitiku. Ku tu sungamesa ca pua ku tu longesa, ku tu handekela na ku tu mamuna. Yehova ke ku pakesa ni ku muesa vukenia kuli vaze ve ku sungamesa. (Visimo 4:1, 2) Yehova ua muesa lungano lua cili ku visemi. Muomu ue ku sungamesa na vutongue mu njila ya ku linga muntu a hasa ku lema ku mu sungamesa. (Visimo 12:1) Yehova ua lema vantu veni kaha ue ku va longesa. Ue ku va hana vilongesa vize vie ku sungamesa visinganieka via ku henga na ku va kuasa ku lilongesa ku singanieka na ku linga viuma mu njila ya muya ku mutima. Ku visemi, ku sungamesa ca pua ku kuasa vana vavo vevuisise omo lia vika va pande ku pua va ku ononoka. Ca lomboloka naua ku va longesa ku lema Yehova, ku lema Lizi lieni Mbimbiliya, na ku ivuisisa vitume viayo.
31 VANDEMONE
Vandemone va pua vimbembesi va ku pihia, va kala na ngolo ya kama ku hiana vantu kaha ka tu hasa ku va mona. Vandemone va pua tungelo va vapi. Va himpukile va vapi mu va lipuisile vitozi va Njambi na ku muesa lisino kuli ikeye. (Njenisisi 6:2; Yunda 6) Kaha va lipandakanene na Satana mu ku alulukila Yehova.—Ndeutelonomi 32:17; Luka 8:30; Vilinga 16:16; Tiango 2:19.


text:
Nye Ndinga Nda Ñasi Oku Vetiyiwa Oku li Pekela?
Citava okuti o lipula ndoco: “Mbi hĩse oku tava ale? Siti, omanu vosi voluali va siata oku lipekela?”
Talama kuenda sokolola!
Ocili: Havosiko va siata oku lipekela.
Ocili okuti, ovolandu a lekisa ocisimĩlo ca litepa. Ekonomuiso limue lia lingiwa ko Estados Unidos lia lekisa okuti, pokati kamalẽhe va 3, amalẽhe 2 va lipekela ale eci va kala oku tangela kosikola ya pita pokati. Eci ci lombolokavo okuti 1 pokati 3, ka siatele oku lipekela.
Nye ci popiwa catiamẽla ku vana va kuete ocituwa caco? Vakuakukonomuisa va limbuka okuti valua pokati kamalẽhe vaco, va siata oku li pita lovitangi ndevi vikuãimo.
Oku livetela evelo. Amalẽhe valua va lipekela osimbu handi ka va kuelele, noke va li vetela evelo.
Atatahãi. Noke yoku lipekela, kavali kavo va lipula: ‘Eye wa lipekela vali lelie?’
Esumuo. Amalẽhe valua afeko va yongola umue o va teyuila okuti una o va linga cĩvi hayeko. Amalẽhe valua akuenje va limbuka okuti ka va vetiyiwa oku sola ufeko una wa tavele ale oku lipekela laye.
Oku malusula: Etimba liove li kuete esilivilo lialua okuti ka citava oku lieca ndocina cimue ka ci kuete esilivilo. Lekisa okuti o kuete onjongole yoku pokola kocihandeleko ca Suku coku yuvula oku lipekela osimbu kua kuelele. Eci o kuela o ka lipekela. Pole, o ka ci linga loku tula utima, ku ka sakalala, ku ka livela kuenda ku ka kuata ovitangi vi tunda koku lipekela osimbu kua kuelele.—Olosapo 7:22, 23; 1 Va Korindo 7:3.


text:
OCIPAMA CEKŨI LATÃLO
Efendelo li Taviwa la Suku
Anga hẽ atavo osi a taviwa la Suku?
Tu limbuka ndati etavo liocili?
Velie afendeli vocili va Suku koloneke vilo?
1. Asumũlũho api tuka kuata nda tua fendela Suku ndomo eye a yongola?
YEHOVA SUKU o tu yonguila uwa. Omo liaco, o tu vetiya oku pokola kolonumbi viaye. Nda tuofendela ndomo eye a yongola, tuka kuata esanju. Kuenda tuka liteyuila kovitangi vialua komuenyo. Eye oka tu sumũlũisa kuenda oka tu kuatisa. (Isaya 48:17) Kuli atavo alua a siata oku popia okuti a longisa ocili catiamẽla ku Suku. Pole alongiso avo atiamẽla ku Suku leci eye a lavoka komanu, a litepa calua.
2. Tu limbuka ndati onjila ya sunguluka yoku fendela Yehova? Kuenda eci ci sokisiwa la nye?
2 O limbuka ndati onjila ya sunguluka yoku fendela Yehova? Ka ci sukila okuti o kũlĩhĩsa alongiso atavo osi. Ove o sukila ño oku kũlĩhĩsa eci Embimbiliya li longisa catiamẽla kefendelo liocili. Eci ci sokisiwa leci ca siata oku pita kolofeka vimue. Kolofeka vimue, kuli omanu va siata oku panga olombongo viesanda. Nda okuti upange wove wa kaile woku konomuisa olombongo viaco, nda wa linga ndati? Nda wa taluka loku konomuisa atosi osi a sangiwa volombongo viesanda? Ocili okuti nda hacoko wa linga. Nda ca leluka vali oku pesila otembo yove koku konomuisa olondimbukiso violombongo viocili. Pana okuti wa limbuka ale olombongo viocili, nda ca ku lelukila vali oku limbuka olombongo viesanda. Cimuamue haico catiamẽla koku limbuka etavo liocili. Nda tua konomuisa ndomo etavo liocili lia tuwa, cika leluka vali oku limbuka atavo esanda.
3. Nye Yesu a tukula okuti oco tu sukila oku linga nda tu yongola okuti efendelo lietu li taviwa la Suku?
3 Ciwa okuti tu fendela Yehova ndomo eye a yongola. Omanu vamue va siata oku sima okuti atavo osi a taviwa la Suku. Pole, eci hacoko Embimbiliya li longisa. Oku popia ño hati Ndukristão ka ci tẽla. Momo Yesu wa popele hati: “Havosiko va popia lame vati, A Ñala, a Ñala, va iñila vusoma wokilu, te u o linga ocipango ca Tate o kasi kilu.” Oco efendelo lietu li taviwe la Suku, tu sukila oku lilongisa ocipango Caye kuenda oku ci linga. Yesu wa tukuile vana ka va lingaile ocipango ca Suku hati ‘olondingaĩvi.’ (Mateo 7:21-23) Ndeci olombongo viesanda ka vi kuete esilivilo, atavo esanda ka a kuetevo esilivilo. Kuenda a tuala kenyolẽho.
4. Olonjila vivali Yesu a tukula vi lomboloka nye? Kuenda olonjila viaco vi tuala pi?
4 Yehova wa eca komanu vosi kulo kilu lieve epuluvi lioku kuata omuenyo ko pui. Pole, oco tu kuate omuenyo ko pui voluali luokaliye, tu sukila oku fendela Suku ndomo eye a yongola, kuenda oku ambata omuenyo umue wa sunguluka kovaso aye. Pole, kuli omanu valua okuti ka va yongola oku ci linga. Eli olio esunga lieci Yesu a popela hati: “Iñilili vombundi ya sukatela, momo ombundi yoku iñila koku nyõleha ya tanda, kuenda onjila yendako ya sanjavala, kuenje va lua va iñililamo. Puãi ombundi yoku iñila komuenyo ya sukatela, lonjila yaco ya tĩla, kuenje vañamiñami va yi sanga.” (Mateo 7:13, 14) Etavo liocili li tuala komuenyo ko pui. Pole, etavo liesanda li tuala kenyõleho. Yehova ka yongola okuti umue pokati komanu o nyõleha. Eli olio esunga lieci a kasi oku ecela epuluvi komanu vosi oco va lilongise eci catiamẽla kokuaye. (2 Petulu 3:9) Eci ci lekisa okuti oku fendela kuetu, ci tava okuti ku tu tuala komuenyo ale koku fa.
NDOMO TU LIMBUKA ETAVO LIOCILI
5. Tu limbuka ndati ava vakuãi etavo liocili?
5 Tu sanga ndati ‘onjila yi tuala komuenyo’? Yesu wa popele hati, vana vakuãi etavo liocili vaka ci lekisila kovilinga viavo. Eye wa popelevo hati: “Vu va limbukila kapako avo.” Oviti viosi viwa vima apako awa.” (Mateo 7:16, 17) Eci ci lomboloka okuti vana vakuãi etavo liocili, va limbukiwila koku fendela kuavo kuenda kovilinga viavo. Ndaño okuti ka va lipuile, kuenda vakuakulueya, afendeli vocili va siata oku likolisilako oku linga ocipango ca Suku. Tu konomuisi atosi epandu a tu kuatisa oku limbuka omanu vakuãi etavo liocili.
6, 7. Omanu va Suku va tenda ndati Embimbiliya? Kuenda ongangu yipi Yesu a sia yatiamẽlako?
6 Afendeli vocili va Suku va tiamisila alongiso avo Vembimbiliya. Embimbiliya li popia hati: “Ovisonehua vi kola viosi ovitumasuku, kuenje vi silivila [k]oku longisa, loku lungula, loku pindisa, loku ikisa esunga, okuti omunu wa Suku o loñoloha, haeye angiliyiwila ovopange osi awa.” (2 Timoteo 3:16, 17) Upostolo Paulu poku sonehela vamanjaye Akristão, wa popele hati: “Eci wa tambuli ondaka ya Suku, yina wa yevi kokuetu, wa yi tambuli ndomo yi kasi ocili okuti, handaka yomanuko, puãi ondaka ya Suku.” (1 Va Tesalonike 2:13) Omo liaco, ava vakuãi etavo liocili ka va tiamisila efendelo liavo lovilinga viavo kovihilahila viomanu. Puãi va vi tiamisila lika Vondaka ya Suku.
7 Yesu Kristu wa tu sila ongangu yiwa. Momo alongiso aye osi wa enda loku a tiamisila lika Vondaka ya Suku. Vohutililo a lingile ku Isiaye, eye wa popia hati: “Ondaka yove oyo ocili.” (Yoano 17:17) Yesu wa kolelele okuti Embimbiliya, Ondaka ya Suku. Kuenje cosi a longisa omo a ci tiamisilile. Eye olonjanja vialua wa popaile hati: “Ca sonehiwa.” (Mateo 4:4, 7, 10) Noke oku amisako wa enda oku tukula ocisonehua caco. Omanu va Suku koloneke vilo, ka va longisavo ovisimĩlo viavo muẽle. Ovo va kolela okuti Embimbiliya, Ondaka ya Suku. Kuenje omo va tiamisila alongiso avo osi.
8. Nye ca kongela voku fendela Yehova?
8 Ava vakuãi etavo liocili, va fendela lika Yehova. Kuenda va sapula onduko yaye komanu. Yesu wa popele hati: “Fendela Yehova Suku yove, eye lika o vumba.” (Mateo 4:10) Omo liaco, afendeli vocili va fendela lika Yehova. Vefendelo liaco, mua kongela oku sapula komanu onduko ya Suku yocili kuenda ndomo eye a tuwa. Osamo 83:18 yi tu sapuila hati: “Ove, onduko yove Yehova, ove, lika wove, Tõlo koluali luosi.” Yesu wa kuatisavo omanu oku kũlĩha onduko ya Suku. Momo onjanja yimue wa likutilila hati: “Nda situlula onduko yove komanu vana wopa voluali.” (Yoano 17:6) Koloneke vilo afendeli vocili va sapula onduko ya Suku locipango caye kuenda ovituwa viaye komanu.
9, 10. Akristão vocili va siata oku lilekisa ndati ocisola pokati?
9 Afendeli vocili va Suku, va likuetele ocisola cocili pokati. Yesu wa popele hati: “Kokulisola kuene pokati oko omanu vosi va limbukila okuti vulondonge viange.” (Yoano 13:35) Akristão vatete va likuatelele ocisola cocili pokati. Ocisola ci tiamisiwila kolonumbi Viembimbiliya ci yula olonepele via kova, via pata kuenda ci tokekisa omanu vomunga yumanji wocili. (Tanga Va Kolosai 3:14.) Omanu va kasi vatavo esanda ka va likuetele ocisola. Tua ci kũlĩha hẽ ndati? Ovo va siata oku li ponda pokati, omo okuti ka vatiamẽlele kofeka yimosi ale kocikoti cimosi. Akristão vocili ka va kuata uta ale ocimãleho cikuavo oku ponda vamanjavo Akristão ale omanu vakuavo. Embimbiliya li popia hati: “Omãla va Suku lomãla veliapu va limbukiwa ndomo okuti, wosi ka lingi esunga hamõla a Sukuko, ndaño u ka sole ukuavo. . . . Cetu oku lisola pokati, oku setahala ukueliapu Kaini, una wa ponda manjaye, hacoko.”
10 Vocisola cocili mua kongela calua. Hakulikalako ño oku ponda vakuetu. Akristão vocili, va tumbika otembo yavo, ongusu yavo kuenda ovikuata viavo koku kuatisa vakuavo kuenda oku likolisa pokati. (Va Heveru 10:24, 25) Ovo va likuatisa pokati eci kuiya ovitangi. Kuenda va vangula ocili omunu lukuavo. Ovo vakuãi onumbi Yembimbiliya ya linga hati: ‘lingi eci ciwa komanu vosi.’
11. Momo lie ci kuetele esilivilo oku kolela okuti Yesu eye Suku a tumĩle oku tu yovola?
11 Akristão vocili va kolela okuti Yesu Kristu eye onjovoli Suku a tumĩle. Embimbiliya li tu sapuila hati: “Vemi lilu ka muli onduko yikuavo ya eciwa komanu okuti tu popeliwa layo, oco epopelo kumue wiñi ka kuli.” (Ovilinga 4:12) Ndomo tua ci lilongisa ale Vocipama 5, Yesu wa eca omuenyo waye ndocisembi coku yovola omanu vakuepokolo. (Mateo 20:28) Yesu, eye Suku a nõla oco a kale Osoma Yusoma waye, una uka viala oluali luosi. Suku oyongola okuti tu pokola ku Yesu kuenda tu kapako alongiso aye oco tuka kuate omuenyo ko pui. Eli olio esunga lieci Embimbiliya li popela hati: “U o kolela Mõla o kuete omuenyo ko pui, puãi u ka kolela Mõla, eye ka moli omuenyo.”
12. Voku yuvula oku panga onepa koluali mua kongela nye?
12 Afendeli vocili va Suku ka va pangi onepa koluali. Yesu eci a kala oku talisiwa ohali kovaso a Pilato, una wa kala soma yuviali wo Roma, wa popia hati: “Usoma wange hawoluali luloko.” (Yoano 18:36) Kolofeka viosi oloñame via Yesu vi sangiwa, vi pokola Kusoma wa Suku. Kuenje ka vi litengi vopulitika yoluali. Ovo ka va litengi vovoyaki oluali. Pole, ka va tateka vakuavo oku kuata onepa kopulitika ale oku tiamẽla kocitundo cimue. Kuenda ka va tatekavo vakuavo oku linga ocela coku nõla olombiali. Pole, ndaño ka va pangi onepa kopulitika, ovo va pokola kovihandeleko viofeka. Momo lie? Momo Embimbiliya li va vetiya hati, ‘pokoli kolombiali.’ (Va Roma 13:1) Pole, eci olombiali vi tumbika ocihandeleko cimue okuti ka ci litava lolonumbi via Suku, afendeli vocili va kuama ongangu yovapostolo va popele hati: “Cetu oku pokola ku Suku, komanu hakoko.”
13. Olondonge viocili via Yesu vi tenda ndati Usoma wa Suku? Kuenda nye Usoma waco uka linga?
13 Olondonge viocili via Yesu vi kunda okuti Usoma wa Suku owo lika uka tetulula ovitangi viomanu. Yesu wa popele hati: “Ondaka eyi yiwa yusoma yi kundilua kuoha koluali, ha yi lingi uvangi kolofeka viosi, oco esulilo liya noke.” (Mateo 24:14) Oloñame viocili via Yesu vi kunda okuti Usoma wa Suku owo lika uka tetulula ovitangi viomanu. Ka va vetiyila omanu koku kolela kolombiali loku lekisa okuti ovio vika tetulula ovitangi viavo. (Osamo 146:3) Yesu eci a longisa oku likutilila hati: “Usoma wove wiye, Ocipango cove ci lingiwe posi ndeci ci lingiwa kilu,” Eye wa kala oku tu vetiyila koku pinga Usoma waco wa lipua oco wiyevo palo posi. (Mateo 6:10) Embimbiliya li popia hati Usoma waco ‘u ka nyõla loku lia ovosoma osi [a kasiko ndeti etaili], kuenje owo u kala muẽle hũ oloneke ka vi pui.’
14. Etavo lipi ove wa limbuka okuti lia siata oku tẽlisa atosi a tukuiwa ndeti, atiamẽla ketavo liocili?
14 Kaliye loku sokolola atosi tua tukula ndeti, li pula ndoco: ‘Vakuetavo lipi va siata oku tiamisila alongiso avo osi Vembimbiliya, haivo va sapuila omanu onduko ya Suku? Vakuetavo lipi va likuetele ocisola cocili pokati haivo va kolela ku Yesu Kristu? Vakuetavo lipi ka va pangi onepa koluali, haivo va siata oku kunda okuti Usoma wa Suku owo lika uka tetulula ovitangi viomanu? Pokati katavo osi a kasi kulo kilu lieve, lipi lia siata oku tẽlisa ovina via tukuiwa ndeti?’ Ocili okuti, Olombangi lika via Yehova.
NYE O SUKILA OKU LINGA?
15. Nye vali ci kisikiwa okuti hakutavako lika okuti kuli Suku?
15 Oku tava lika okuti kuli Suku, ka ci tẽla. Momo Embimbiliya li popia hati, ndaño olondele vi tavavo okuti kuli Suku. (Tiago 2:19) Pole, ovio ka vi kasi oku linga ocipango ca Suku kuenda Suku ka vi sanjukilile. Oco tu sanjuise Suku, tu sukila oku tava okuti kuli Suku. Pole, tu sukilavo oku linga ocipango caye. Tu sukila oku siapo etavo liesanda kuenda oku tilila ketavo liocili.
16. Nye tu sukila oku linga catiamẽla ketavo liesanda?
16 Upostolo Paulu wa popele hati, tu sukila oku yuvula oku tiamẽla ketavo liesanda. Eye wa soneha hati: “Tundi pokati kavo, litepi lavo. Oco ca popia Ñala. Leci ca vĩha ko ka ci lambi. Kuenje ndu tambuli.” (2 Va Korindo 6:17; Isaya 52:11) Omo liaco, Akristão vocili va yuvula ocina cosi catiamẽla ketavo liesanda.
17, 18. ‘O Bavulono Yinene’ yi lomboloka nye? Kuenda momo lie ci sukilila oku ‘tundamo’ lonjanga?
17 Embimbiliya li lekisa okuti onepa yalua yatavo esanda, yatiamẽla ko ‘Bavulono Yinene.’ * (Esituluilo 17:5) Onduko yaco eyi yi tu ivaluisa o Bavulono yosimbu oku kua fetikila etavo liesanda noke Yetande liokoloneke via Noha. Alongiso kuenda ovihilahila vietavo liesanda via fetikila ko Bavulono yosimbu. Va Bavulono va fendalaile suku umosi muvatatu. Koloneke vilo atavo alua a velisapovo elongiso liaco. Pole, Embimbiliya li longisa okuti kuli lika Suku umosi wocili, Yehova. Kuenda li longisa okuti Yesu Kristu Omõlaye. (Yoano 17:3) Va Bavulono va tavailevo okuti omunu o kuete ocilelembia ka ci fi. Okuti eci etimba li fa, ocilelembia caco cenda kocitumãlo cimue cika talisiwila ohali. Koloneke vilo, elongiso liocilelembia ka ci fi, haico ci talisiwa ohali vifelu, lia siata calua vatavo amue.
18 Omo okuti alongiso oko Bavulono a li sanduila kolonepa vialua violuali, ca sunguluka oku tukula ocisoko catavo esanda okuti o Bavulono Yinene. Suku wa tuma ovaprofeto vaye oku soneha okuti ocisoko caco catavo esanda, cika nyõliwa elisi. O tẽla oku limbuka esilivilo lioku litepa ketavo liosi liatiamẽla ko Bavulono Yinene? Yehova Suku o yongola okuti ove o ‘tundamo’ lonjanga, osimbu handi kuli otembo.
19. Asumũlũho api oka kuata omo lioku vumba Yehova koloneke vilo?
19 Nda vetavo liesanda wa tundamo, vamue va kala akamba vove ale vakuepata liove pamue vaka ku yanduluka. Pole, poku vumba Yehova kumosi lomanu vaye, oka kuata asumũlũho alua, okuti cosi wa siapo ci sule. Olondonge via Yesu, via silepo ovina vialua oco vo kuame. Pole, veya oku kuata vamanji valua kespiritu. Cimuamue haico cika pita love. Oka kuata vamanji valua koluali luosi okuti vaka ku kuatela ocisola cocili, kuenda oka kuata elavoko liomuenyo ko pui ‘voluali luokaliye lu laika oku iya.’ (Tanga Marko 10:28-30.) Ci tava okuti vokuenda kuotembo, vana va ku yandulukile omo lietavo liove, pamue vaka limbuka okuti eci Embimbiliya lilongisa puãi ocili. Kuenje vaka lingavo afendeli va Yehova.
20. Asumũlũho api omanu vana vatiamẽla ketavo liocili vaka kuata?
20 Embimbiliya li longisa okuti Suku ndopo oka kundula olondingaĩvi viosi. Kuenje oka tumbika oluali luokaliye omu mu ka kala esunga. (2 Petulu 3:9, 13) Voluali luokaliye mu ka kala ovina vialua viwa. Kuenda mu ka kala lika etavo limosi liocili. Ku tava hẽ okuti oku linga cosi ci sukiliwa koloneke vilo oco o tiamẽle lika ketavo liocili oco olondunge?
^ tini. 17 Oco o sange alomboluilo akuavo a lekisa esunga lieci o Bavulono Yinene yi tukuiwila hati, ocisoko catavo esanda, tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 219-220.