text:
Kapitulu 4
Yesu Kilistu ua pua Iya?
1, 2. (a) Vuno ku tantekeya lizina lia muntu ua tsimana ca lomboloka ngecize mu mu tantekeya mpundu ni? (b) Vika vantu vavengi va tsiliela ku tuala hali Yesu?
KUA KALA vantu vavengi va tsimana mu mavu ose. Halumo citava mu tantekeya lizina lia umo muntu ua tsimana. Vunoni ku tantekeya lika lizina lieni ka ca lombolokele ngecize mu mu tantekeya mpundu. Ka ca lombolokele ngecize mu tantekeya mizimbu yose ku tuala ha muono ueni na vuntu vueni.
2 Halumo muevuaho laza via Yesu Kilistu, vutuhu ua yoyele miaka 2.000 ku nima. Vunoni cingi ca vantu ka va tantekeya mpundu iya ua puile Yesu. Vamo nguavo ua puile lika yala ua cili, vakuavo nguavo ua puile kapolofeto, kaha vakuavo va tsiliela nguavo ua pua Njambi. Enuco vati mue ku singaniekaho?—Talenu Litota 12 ku ntsongo ya livulu.
3. Vika mua pande ku hakela seho ya kama ku ku tantekeya vusunga ku tuala hali Yehova Njambi na Yesu Kilistu?
3 Ca pua ca seho cikuma ku tantekeya vusunga ku tuala hali Yesu. Omo lia vika? Mbimbiliya nguayo: “Muono ka ue ku hua ukeuo ou, ku ku tantekeya ove Njambi umo lika ua vusunga, na uze i ua tumine, ikeye Yesu Kilistu.” (Yoano 17:3) Nga mu tantekeya vusunga ku tuala hali Yehova na Yesu mu ka yoya miaka ya ya-ye mu citungu ha mavu. (Yoano 14:6) Ku tantekeya Yesu ci mi kuasa naua mu ntsimbu ino vene, muomu Yesu ua sile lungano lua cili ku tuala ha vati mua ku yoyela na vakuetu na ku pangela hamo navo. (Yoano 13:34, 35) Mu Kapitulu 1, tua lilongesele vusunga ku tuala hali Njambi. Hano honi tu lilongesenu vika ya handeka Mbimbiliya ku tuala hali Yesu.
TU NA UANA MESIYA!
4. Vika a lomboloka mezi “Mesiya” na “Kilistu”?
4 Miaka ya ingi ku nima tele Yesu kanda a semuke, Yehova ua kulahesele mu Mbimbiliya ngueni tangua a ka tuma Mesiya ni Kilistu. Lizi “Mesiya” lia tunda ku lilimi lia ciHevelu, kaha lizi “Kilistu” lia tunda ku ciNgelengu. Aa mezi avali a lomboloka ngecize Njambi a ka hangula Mesiya u va kulahesele na ku mu hana cipanga ca ku lifuila. Mesiya a ka lingisa vutumbe vuose vua Njambi ku lipuisamo. Yesu a naua hasa ku mi kuasa mu ntsimbu ino. Vunoni tele Yesu kanda a semuke, vantu vavengi va lihuile nguavo, ‘Iya va ka hangula ku pua Mesiya?’
5. Vuno vandongesi va tsilielele ngecize Yesu ua puile Mesiya ni?
5 Vandongesi va Yesu va kele na vusunga nguavo Yesu ikeye mpundu Mesiya u va kulahesele. (Yoano 1:41) Ca ku muenako, Simone ni nguetu Petulu ua lekele Yesu ngueni: “Yove u Kilistu.” (Mateo 16:16) Vati tu hasa ku kala na vusunga nguetu Yesu ikeye Mesiya?
6. Vati Yehova ua kuasele vantu vakua lutsilielo ku tantekeya Mesiya?
6 Ku miaka ya ku nima tele kanda Yesu a semuke, vapolofeto va Njambi va sonekele mizimbu ya ingi ya kuasele vantu ku nongonona Mesiya. Mu njila ika? Nga va mi tuma ku ka tambula ngendzi ku vututikilo vua makalu vunoni enu ka mu mu tantekeya. Vutuhu ngoco va mi leka cifua ceni na vitantekeyeso vikuavo, mu ka hasa ku mu tantekeya, ni vati? Eyo. Na vuno vene, Yehova ua pangesele vapolofeto mu ku tu leka viuma via ka linga Mesiya na viuma vi ka mu solokela. Ku lipuisamo ca vupolofeto vuaco vuose ca kuasele vantu vakua lutsilielo ku tantekeya ngecize Yesu ikeye Mesiya mpundu.
7. Vupolofeto vuka vuvali vua muesa ngecize Yesu ikeye Mesiya?
7 Tu ci talenu ha vupolofeto vuvali. Vua ku livanga, miaka 700 tele kanda Yesu a semuke, Mika ua polofetele ngueni Mesiya a ka semukila mu mbonge ya indende ya Mbetelema. (Mika 5:2) Kaha cili vene, mu mbonge yaco mukemuo mua semukilile! (Mateo 2:1, 3-9) Vua mu civali, Ndaniele ua polofetele ngueni Mesiya a ka soloka mu muaka ua 29 EC. (Ndaniele 9:25) Ku lipuisamo covu vupolofeto vuvali na vupolofeto vukuavo vua vuingi, ca muesa mpundu ngecize Yesu ikeye Mesiya u va kulahesele.—Talenu Litota 13. ku ntsongo ya livulu.
8, 9. Vika via solokele ha mbatizimu ya Yesu via muesele ngecize ikeye Mesiya?
8 Yehova ua muesele mpundu ngecize Yesu ikeye Mesiya. Kaha ua kulahesele ku hana citantekeyeso kuli Yoano Mukua ku Mbatiza, linga a ka nongonone iya Mesiya. Yoano ua muene citantekeyeso caco omo Yesu uezile kuli ikeye mu ku mu mbatiza mu Yondau mu muaka ua 29 EC. Mbimbiliya ya tu leka vati viendele, nguayo: ‘Kaha Yesu omo va mu mbatizile, ua tuntukile mu mema kaha lilu lia sokolokele, kaha ua muene sipilitu ya Njambi i suluka hali ikeye ngue livembe.’ Kaha muilu mua tundile lizi ngualio: “Ou Muanange i nja lema, ikeye ua nji ya ku mutima.” (Mateo 3:16, 17) Omo Yoano ua muane na ku ivua eci citantekeyeso, kaha ua tantekeyele ngecize Yesu ikeye mpundu Mesiya. (Yoano 1:32-34) Ha litangua lize vene Yehova ua hele sipilitu yeni kuli Yesu, kaha ua puile Mesiya. Ikeye ya hanguile Njambi mu ku pua Ntuamena na Muangana.—Isaya 55:4.
9 Vupolofeto vua Mbimbiliya, mezi a Yehova Njambi na citantekeyeso ca solokele ha mbatizimu ya Yesu, via muesele ngecize Yesu ikeye Mesiya. Vunoni kuli ua fumine Yesu, kaha ua puile muntu ua cifua cika? Tu hilulenu vikumbululo via Mbimbiliya.
KULIHI UA FUMINE YESU?
10. Vika Mbimbiliya ya longesa ku tuala ha muono ua Yesu mu nima ya ku iza ha mavu?
10 Mbimbiliya ya longesa ngecize, Yesu ua yoyele muilu miaka ya ingi tele kanda eze ha mavu. Mika ua handekele ngueni Mesiya ua ‘puile ua ku ntsenkulu.’ (Mika 5:2) Kaha ivene Yesu ua handekele ngueni ua yoyele miaka ya ingi muilu tele kanda eze ha mavu. (Tandenu Yoano 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Tele kanda eze ha mavu, Yesu ua kele na vusamba vua ku lifuila na Yehova.
11. Vika via lingisa Yesu ku pua ua seho ya kama kuli Yehova?
11 Yesu ua kala na seho ya kama kuli Yehova. Omo lia vika? Muomu ikeye ya livangele ku tanga Yehova amba viuma vikuavo viose. Ngeci Yesu va mu tumbula nguavo “ikeye ndala ua ku-tanga cose.” * (Kolose 1:15) Yesu ua pua naua ua seho ya kama kuli Yehova, muomu ikeye lika u va tangele mpundu kuli Yehova. Ngeci mukemuo ve ku mu tumbula nguavo “Muaneni umo lika.” (Yoano 3:16) Yesu ikeye lika naua ya pangesele Yehova mu ku tanga viuma vikuavo viose. (Kolose 1:16) Kaha naua va mu luka nguavo “Lizi,” muomu Yehova ua mu tumine ku hana muzimbu na vimamuna ku tungelo na vantu.—Yoano 1:14.
12. Vati tua tantekeya nguetu Yesu na Njambi ka va puile hamo lika?
12 Vantu vamo va tsiliela nguavo Yesu na Njambi va pua muntu umo lika. Vunoni Mbimbiliya ka ya ku longesele ngoco. Mbimbiliya nguayo Yesu va mu tangele, eci ca lomboloka ngecize Yesu ua kala na vuputukilo. Vunoni Yehova, sakatanga ua viuma viose, ka kele na vuputukilo. (Visamo 90:2) Mu ku pua muana Njambi, Yesu ka setekele ku lipuisa Njambi. Mbimbiliya ya longesa ngecize Ise ua hiana Muana. (Tandenu Yoano 14:28; 1 Kolintu 11:3.) Yehova ikeye lika “Njambi Mukua Ngolo Yose.” (Njenisisi 17:1) Ua hiana vukama kaha mukua ngolo yose mu melu na mavu ose.
13. Vika Mbimbiliya ya handekela nguayo Yesu “ikeye cifua vene ca Njambi uze intsa ka tu hasa ku mona”?
13 Yehova na Muaneni Yesu va pangelele hamo lika makulukazi na makulukazi a miaka tele kanda va tange melu na mavu. Va lilemene cikuma umo na mukuavo! (Yoano 3:35; 14:31) Yesu ua tambuluisile vifua via ise, ngeci Mbimbiliya ya mu tumbula nguayo “ikeye cifua vene ca Njambi uze intsa ka tu hasa ku mona.”—Kolose 1:15.
14. Vati Muana Yehova ua seho ya kama ua semukile mu vuntu?
14 Muana Yehova ua seho ya kama ua tavele ku tunda muilu linga a ku pue muntu ha mavu. Vati viendele? Yehova ua lingile cikomoueso mu ku fumisa muono ua Muaneni muilu na ku u nunguluila mu lizimo lia umo muana mpuevo kanda a ci limone na yala, lizina lieni Maliya. Ngeci Yesu ka kele na ise ua muntu. Ngeci mukemuo, Maliya ua semene muana ua ku tantuluka kaha ua mu lukile Yesu.—Luka 1:30-35.
YESU UA PUILE MUNTU UA CIFUA CIKA?
15. Vati mu hasa ku tantekeya vuino Yehova?
15 vifua vieni mu ku tanda aa mavulu mu Mbimbiliya, Mateo, Mako, Luka na Yoano. Aa mavulu va a luka nguavo Mavulu a Muzimbu ua Cili. Yesu ua pua ngeci mua Ise, ngeci mukemuo, vi mu tanda mu mavulu aco vi ka mi kuasa ku tantekeya vuino Yehova. Yesu ua handekele ngueni: “Ou na nji mono ange, na mono Tata.”—Yoano 14:9.
16. Vika ua longesele Yesu? Kulihi tundisile vilongesa vieni?
16 Vantu vavengi va sanene Yesu nguavo “Mulongisi.” (Yoano 1:38; 13:13) Muzimbu ua kama ua longesele Yesu ua puile “muzimbu ua cili ua Vuangana.” Vuangana vuaco vuka? Vuangana vuaco ya pua nguvulu ize i ka sika mavu ose ku fuminina muilu na ku neha vivezikiso ku vantu ve ku ononoka Njambi. (Mateo 4:23) Viose via longesele Yesu via tundile kuli Yehova. Yesu ua handekele ngueni: “Ku-longesa cange kati cange ivene, vunoni ca uze ua nji tumine.” (Yoano 7:16) Yesu ua tantekeyele ngecize Yehova a tonda vantu vose vevue muzimbu ua cili ua Vuangana vua Njambi vuze vu ka sika mavu ose.
17. Kulihi ua kele na ku longesela Yesu? Omo lia vika ua fuitanganene cikuma mu ku longesa vakuavo?
17 Kulihi ua kele na ku longesela Yesu? Kuose kua kele na ku uana vantu. Ua longesele vantu muaya membo, vimbonge, vikandzo, ku vitanda, ku vihela via ku lemesela na ku vindzivo. Ka tumamenene vantu veze kuli ikeye, vunoni ikeye ua ile na ku va tonda. (Mako 6:56; Luka 19:5, 6) Yesu ua fuitanganene cikuma na ku pangesa ntsimbu yeni mu ku longesa vantu. Omo lia vika? Muomu uononokele Ise ntsimbu yose kaha Ise ikeye ua mu tumine ku linga cipanga caco. (Yoano 8:28, 29) Yesu ua ambuluile muomu ua kele na cikeketima ku vantu. (Tandenu Mateo 9:35, 36.) Ua muene ngecize vantuamena va malombelo ka va longesele vusunga ku tuala hali Njambi na Vuangana vueni. Ngeci mukemuo, ua tondele ku kuasa va vengi ku ivua muzimbu ua cili.
18. Tumbulenu vifua via Yesu vi mua lema cikuma?
18 Yesu ua lemene vantu na ku va haka seho. Ua kele na ngozi kaha ua handekele navo mu civovo. Ambe vanike va lemene ku kala neni. (Mako 10:13-16) Yesu ua puile mukua vuoloke ku vantu ntsimbu yose. Ua zindile vakua milami na vakua ku hengesa vusunga. (Mateo 21:12, 13) Ku ntsimbu ize, vantu ka va hakele seho ku vampuevo cipue ku va singimika. Vunoni ikeye ua va hakele seho na ku va singimika. (Yoano 4:9, 27) Ua puile mpundu mukua ku likehesa. Tangua limo ku vutsiki, Yesu ua tanesele viliato via vandongesi veni. Eci ca puile cipanga ca vandungo.—Yoano 13:2-5, 12-17.
19. Vika via muesa ngecize Yesu ua tantekeyele viuma via tondekele ha vantu, kaha via mu lingisile ku va kuasa?
19 Yesu ua tantekeyele viuma via tondekele ha vantu, kaha ua tondele ku va kuasa. Ngeci ua pangesele ngolo ya Njambi mu ku kanguisa vavezi ku hitila mu vikomoueso. (Mateo 14:14) Ca ku muenako, umo yala mukua mbumba uezile kuli Yesu na ku mu leka ngueni: “Nga ua zange u hasa ku nji lelesa.” Yesu ua lihakele mu cihela ca uze yala na ku ivua ngue mua vuile ikeye na lamba ya muene. Ua mu ivuilile cikeketima kaha ua tondele ku mu kuasa. Ngeci ua mu salekele na livoko ku handeka ngueni: “Nji na zange: lela vene.” Kaha haze vene uze yala ua kangukile! (Mako 1:40-42) Aci singaniekenu mua vuile uze yala ku mutima!
UONONOKELE ISE NTSIMBU YOSE
20, 21. Vati Yesu na pu lungano lua cili ku tuala ha ku ononoka kuli Njambi?
20 Yesu ua tu sila lungano lua cili mu ku ononoka Njambi. Yesu uononokele kuli Ise ntsimbu yose, ka vuile vuoma via viuma vie ku mu solokelele ni vi ve ku mu lingile vitozi. Ca ku muenako, Yesu ka lingile vupi mu va mu setekele kuli Satana. (Mateo 4:1-11) Vamo vavusoko vueni ka va mu tsiliele ku pua Mesiya kaha va handekele nguavo “na zaluka,” vunoni Yesu ua tualeleleho ku linga vipanga via Njambi. (Mako 3:21) Vutuhu vitozi veni va muesele vukenia, Yesu ua tualeleleho ku ononoka Njambi kaha ka setekele ku va vulumuna.—1 Petulu 2:21-23.
21 Yesu uononokele kuli Yehova, vutuhu ua yandele na ku mu tsiha na vukenia. (Tandenu Filipu 2:8.) Aci singaniekenu ku kaniama ca muesele ha litangua lia tsile. Va mu kuatele, ku mu vangeya, va mu sompesele ku vangazi va ku pihia, vantu va mu zolele na masualale va mu yandesele. Kaha va mu sukikile ha citi. Omo ua tulile muono ueni ua handekele ngueni: “Vi na hu.” (Yoano 19:30) Mu nima ya matangua atatu tunde ha ku-tsa ceni, Yehova ua mu sanguile na ku mu hana muvila ua sipilitu. (1 Petulu 3:18) Mu nima ya vimo visimano, Yesu ua hilukile muilu, “ua tumamene ku livoko lia cilio lia Njambi,” na ku lavelela Njambi linga a mu puise Muangana.—VaHevelu 10:12, 13.
22. Ku vezika cika tuli naco ku omo lia ku ononoka ca Yesu kuli Ise?
22 Muomu Yesu uononokele Ise, tuli na lulavelelo lua ku ka yoya miaka yose mu citungu ha mavu, ngue mu vutumbe vua Yehova. Mu kapitulu ka na hatako, tu ka lilongesa vati ku-tsa ca Yesu ca tu sokoluela njila linga tu ka yoye miaka ya ya-ye..
^ cin. 11 Yehova tue ku mu sana nguetu Tatetu muomu ikeye Sakatanga. (Isaya 64:8) Yesu va mu tangele kuli Njambi ngeci va mu sana nguavo Muana Njambi. Mu cifua cimo, tungelo na Andama navo va va tumbula ku pua vana va Njambi.—Yombi 1:6; Luka 3:38.


c: text/html

text:
Anga hẽ Ovilemawe Ekangiso Lia Suku?
Etambululo Liembimbiliya
Embimbiliya ka lilongisa okuti ovilemawe via siata oku pita koloneke vilo, ekangiso lia Suku. Ekangiso lia Suku lia tukuiwa Vembimbiliya lia litepa lovilemawe.
-
Embimbiliya li popia ndoco: “Omunu o vanja oku moleha kuokilu, Yehova puãi o vanja vutima.”
—1 Samuele 16:7.
-
-
Handi vali, ovilemawe viya ocipikipiki okuti ka vi lungula, kuenda vi ponda loku lemãlisa vosi. Handi vali, ovilinga viomanu vioku vĩhisa osi kuenda oku tunga povitumãla ka via sungulukile, via siata oku koka okuti ovilemawe, ahunguhungu kuenda ovilunga vikuavo vi nyõla calua.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ndi liwekapo hẽ oku tanga?
Tala ovina o sukila oku kũlĩhĩsa
Vofeka o kasi omunu o kisikiwa oku lilongisa toke ocisoko cipi? Wa pitĩla ale kocisoko caco? Nda kua kapeleko elungulo Liembimbiliya lioku ‘
pokola kolombiali’ kuenda ku tẽlisa ocisoko ci kisikiwa, o kasi oku liwekapo.—Va Roma 13:1.
Wa tẽlisa ale ovimãho viove kosikola? Ovimãho vipi o yongola oku tẽlisa kosikola? Kua ci kũlĩhile? O sukila oku ci kũlĩha! Momo nda kua ci kũlĩhile, o ka sokisiwa ndomunu wa londa vomboyo pole ka kũlĩhile oku a loña. Omo liaco, sapela lolonjali viove catiamẽla kosapi hati: “ Ovimãho Viange Kosikola.” Nda wa liwekapo oku lilongisa okuti kua tẽlisile ovimãho ove lolonjali viove wa tumbiki viatiamẽla kosikola, o kasi oku liwekapo oku tanga.
Momo lie o yonguila oku liwekapo oku tanga? Ovina vimue vivali vi pondola oku ci koka vievi: Oku kuatisa epata lovina va sukila ale oku lieca olumue oco o linge upange umue. Asunga amue okuti ka a sungulukile ya-a: Oku yuvula oloseteko, kuenda oku liwekapo oku linga ovopange o kosikola. Ocina ca velapo, oku limbuka esunga lieci o yonguila oku liwekapo oku tanga, nda ca sunguluka ale sio. Nda wa liwekapo oku tanga omo lioku tila ovitangi, citava okuti o ka livela.
Oku liwekapo oku tanga ci sokisiwa loku tẽha vomboyo osimbu kua pitĩlile kocitumãlo enda. Citava okuti omboyo yaco ka yi kasi ciwa kuenda omanu va endelamo ka va sungulukile. Nda wa tẽha vomboyo ku ka pitĩla oku wenda kuenda citava okuti o li lemẽha. Cimuamue haico ci pita love nda wa liwekapo oku tanga. Ka ci ka leluka oku sanga upange umue. Kuenda ndaño wa sanga upange umue citava okuti o ka tambula olombongo vitito okuti, nda havioko o tambula nda wa malele oku tanga.
Ku ka liwekepo oku tanga, pole kuata epandi kuenda seteka oku tetulula ovitangi wa siata oku liyaka lavio kosikola. Nda wa ci linga, o ka lilongisa oku kala ukuepandi kuenda o ka tẽla oku yula ovitangi o ka sanga poku sanda upange.
Ovimãho Viange Kosikola
Vimue pokati kovimãho via velapo viokosikola, oku ku pongiya oco o kuate upange umue u pondola oku ku kuatisa oku litekula kuenda epata liove kovaso yoloneke. (2 Va Tesalonike 3:10, 12) Wa sokolola ale upange o yongola oku linga? Otembo o pesila kosikola yi ku kuatisa ndati oku li pongiyila oku tẽlisa upange waco? Oco o kũlĩhe nda ovina o lilongisa kosikola vi ka ku kuatisa tambulula apulilo akuãimo:
Ovina vipi ndi tẽla oku linga? (O kuete hẽ ukamba uwa lavakuene? O sole hẽ oku linga ovopange amue ndeci oku semulula ovina? Wa siata hẽ oku kuata onima yiwa poku tetulula ovitangi?)
Kovopange api ndi pondola oku linga ovina ndi tẽla?
Ovopange api a siata pocitumãlo ñasi?
Nye ñasi oku lilongisa okuti ci ka ndi kuatisa oku sanga upange?
Uloño upi ndi kasi oku lilongisa okuti u ka ndi kuatisa oku tẽlisa ovimãho viange?
Ivaluka okuti: Ocimãho cove coku tanga oku lilongisa uloño umue u ka ku kuatisa. Ku ka sande oku lilongisa vokuenda kuotembo yalua, momo ci sokisiwa loku “kala vomboyo” otembo yosi, oco o yuvule ovikele.


text:
VIMPANDE VIA KU VUEZAKO
Tua Pande ku Linga Vilika via Matangua a ku Huima ni?
MATANGUA a ku huima a ve ku niunga vantu na ku a lemesa kuli vakua malombelo lelo lino kati mu Mbimbiliya a tunda. Amba kulihi a tunda matangua aco? Nga mu tondesesa mua cili ku visete via mavulu mu ka komoka, omo mu ka mona vi a handeka mavulu aco ku tuala ha matangua a ku huima ku cihela ci mua kala. Aci talenu ha lungano olu.
Páscoa. Livulu Encyclopædia Britannica lia handeka ngualio: “Mu Testamentu ya Iha na hamo hahi ha va muesa ngecize ku laza va kele na ku niunga páscoa.” Vati ca putukile cilika ca Páscoa? Ca fuma ku vulombelo vua vakua mavu. Vutuhu eli litangua liaco va litumbuila nguavo lia ku vuluka ku sanguka ca Yesu, vilika viendela hamo na cilika ca páscoa kati via Vakua Kilistu. Ca ku muenako, ve ku tsimanesa cikuma via “kalumba ua Páscoa,” Livulu lia Catholic Encyclopedia ngualio: “vakua mavu ve ku pangesa kalumba ku pua citantekeyeso ca lusemo.”
Muaka ua Uha. Cilika ca Muaka ua Uha ve ku ci linga mu vinjila via ku liseza-seza ku liya na cifuti. Livulu lia World Book Encyclopedia lia tumbula ku ca fuma cilika caco ngualio: “Muangana ua Loma, Júlio César ua tumbikile 1 ya Janeiro ya 46 EC, ku pua litangua lia cilika ca Muaka ua Uha. Vakua Loma va kele na ku lemesa Janus njambi ua vimbelo, vikolo na ku putuka ca viuma. Lizina lia ngonde ya Janeiro lia fuma kuli ou njambi yaco Janus ua kele na vihanga vivali—cimo ca tala ku lutue cikuavo ku nima.” Eci ci muesa ngecize ku lemesa Muaka ua Uha ca fuma ku vilika via vakua mavu.
Litangua lia Vatsi. Limo livulu lia handeka ngualio: “Cilika ca Litangua lia vatsi ca fuma ku vulombelo vua Katolika mu ku vuluka vatsi . . . . Viuma vi va tsiliela vantu ku tuala ha cilika caco via vakua mavu. Ku vifuti kua kala vakua katolika vavengi, vantu va tsiliela ngecize vatsi ve ku hiluka ku vindzivo viavo via laza. Mu litangua liaco ve ku lia na ku nuina hamo na vatoni. Cilika ca litangua lia vatsi kati ca Vakua Kilistu, va linga ca ku vuezako lika.”
Matangua Akuavo a ku Huima. Ka tu hasa ku simutuila via matangua ose a ku huima a ve ku niunga vantu mu mavu ose. Vunoni Yehova ua vindika vilika via matangua a ku huima aze e ku lemesa vantu ni vikota via vantu. (Yelemiya 17:5-7; Vilinga 10:25, 26) Vulukenu naua ngecize, vilika via mu vulombelo vi hasa ku vuisa Yehova ku viuka ni ku pihia ku mutima, ku liya na kuze ku via fuma. (Isaya 52:11; Ku-Solola 18:4) Vitume via Mbimbiliya vi va tumbula mu Kapitulu 16 ka lino livulu vi ka mi kuasa ku tantekeya vati Njambi ue ku ivua ku mutima ku tuala ha matangua a ku huima a vakua mavu.


text:
KAPITULU 19
Kalenu mu Hiehi na Yehova
1, 2. Kulihi tu hasa ku uana vutinino matangua ano?
ACI singaniekenu nga mu li na ku enda mu njila kaha ku soloka luhundzi lua kama. Kuilu kuose vui. Mihiato i putuka ku hiatula na miziviliko kaha niondzi i putuka ku noka. Mua vusunga mu ka tonda cihela linga mu vande. Kaha mu ka viukilila cikuma nga mu uana cihela ca cili kaha ca kuma, ni vati?
2 Matangua ano tuli na ku yoya mu ntsimbu ya ikalu ngeci mueyi. Viuma ha mavu vi li na ku pihia cikumakuma. Halumo mue ku lihula nguenu ‘Kulihi nji hasa ku uana vutinino? Mu Mbimbiliya, mukua visamo ua sonekele ngueni: “Nji ka tumbula Yehova nguange, ‘Ikeye vutinino vuange na mbonge yange; Njambi yange, i nja tsiliela.’” (Visamo 91:2) Mua vusunga, Yehova a hasa ku tepulula visoti vietu, na ku tu hana lulavelelo lua cili ku lutue.
3. Vati tu hasa ku puisa Yehova vutinino vuetu?
3 Vati Yehova a hasa ku tu niunga? A hasa ku tu kuasa mu visoti vietu muomu ua kala na ngolo ku tuvakana uose a tonda ku tu vulumuna. Cipue nga viuma via ku pihia vi tu solokela mu ntsimbu ino, tu hasa ku kala na vusunga nguetu Yehova a ka vi sungamesa ku lutue. Mbimbiliya ya tu mamuna nguayo: “Kalenu mu cilemo ca Njambi.” (Yunda 21) Tua pande ku kala mu hiehi na Yehova linga tu tambule vukuasi vueni nga tu hita mu visoti. Vati tu hasa ku lingamo?
TAVENU KU CILEMO CA MI MUESA NJAMBI
4, 5. Vati Yehova ua tu muesa cilemo ceni?
4 Linga tu kale mu hiehi na Yehova tua pande ku singanieka vati Ikeye na muesa cilemo ceni kuli etu. Aci singaniekenu ha viuma viose via tu hana Yehova. Ua tu hana mavu a ku sula na viuma via ku vuaha kaha na tusitu vavengi. Ua sulisaho na via-ku-lia via ku tovala kaha na mema a cili a ku nua. Ua tu lekesa naua lizina lieni na vifua vieni via cili mu Mbimbiliya. Kaha helu lia viose evi, ua tu lekesa naua cilemo ceni mu ku tuma Muaneni Yesu ha mavu a ku tu tsile. (Yoano 3:16) Kaha omo lia cikombelo ca Muaneni tuli na lulavelelo lua cili lua ku lutue.
5 Yehova ua tumbika Vuangana vua Mesiya, nguvulu ya muilu ize i ka manusula tuyando tuose vuovuno. Ovu Vuangana vu ka puisa mavu citungu mu tu ka yoya miaka yose mu ciyulo na ndzolela. (Visamo 37:29) Njila ikuavo ya na tu muesa Yehova cilemo ceni ya pua ku tu longesa vati tu hasa ku yoya mua cili ntsimbu ino. Ua tu lania naua tu pue na ku vundila kuli ikeye muomu ue ku halakana vivundilo vietu ntsimbu yose. Mua vusunga, Yehova ua muesa mpundu cilemo ceni ku vantu vose.
6. Vati mu hasa ku tava ku cilemo ca mi muesa Yehova?
6 Vati mu hasa ku tava ku cilemo ca tu muesa Yehova? Mu ku muesa ngecize mua santsela ku viose via mi lingila. Vunoni ce ku vuisa vusiua ku mona ngecize, cingi ca vantu ka ve ku santsela. Cipue ku matangua a Yesu ku via kele. Ntsimbu imo, Yesu ua kanguisile vakua mbumba va ku pua likumi, vunoni umo lika ua ile ku ka mu santsela. (Luka 17:12-17) Tu tonda ku pua ngeci mua uze yala ua santselele Yesu. Ntsimbu yose tua pande ku santsela Yehova.
7. Vati tua pande ku lema Yehova?
7 Tua pande naua ku muesa cilemo cetu kuli Yehova. Yesu ua lekele vandongesi veni ngecize va na pandele ku lema Yehova na mitima yavo yose, na miono yavo yose, na mana avo ose. (Tandenu Mateo 22:37.) Vika a lomboloka aa mezi?
8, 9. Vati tu hasa ku muesa Yehova nguetu tua mu lema?
8 Vuno ku handeka nguetu tua lema Yehova cikeco lika ci tondeka ni? Houe. Nga tua lema Yehova na mutima uose, na muono uose kaha na mana ose, tu ka muesa cilemo cetu kuli ikeye mu vilinga. (Mateo 7:16-20) Mbimbiliya nguayo nga tua lema Njambi, tu kononoka masiko eni. Vuno ca pua ca cikalu ni? Houe, muomu masiko a Yehova “kati a akalu.”—Tandenu 1 Yoano 5:3.
9 Nga tu ononoka Yehova, tu ka kala na muono ua cili na ndzolela. (Isaya 48:17, 18) Vunoni vika vi tu kuasa ku kala mu hiehi na Yehova? Tu vi tantekeyenu.
TUALELENUHO KU SUENA MU HIEHI NA YEHOVA
10. Omo lia vika mua pande ku tualelelaho ku lilongesa via Yehova?
10 Vati mua likuata vusamba na Yehova? Ku hitila mu ku longesa Mbimbiliya, mu na hasa ku tantekeya mua cili Yehova kaha mu na likuata vusamba neni. Ovu vusamba vu na pu ngue tuhia tu mua pande ku sambeya ntsimbu yose. Ngeci mua tuhia tue ku tondeka ku tu sambeya linga kati tu zime, mua pande ku tualelelaho ku lilongesa via Yehova linga vusamba vuenu vu kole.—Visimo 2:1-5.
11. Vati vilongesa via Mbimbiliya vi hasa ku mi kuasa?
11 Omo mu ka tualelelaho ku lilongesa Mbimbiliya, mu ka tantekeya viuma via vingi vi ka mi ya ku mutima. Tu talenu vati vandongesi vavali va Yesu va vuile omo Yesu ua kele na ku va lomboluela vumo vupolofeto vua mu Mbimbiliya. Va handekele nguavo: “Ka tua vuile ku mutima vo, omo ua handekiele netu mu njila, omo ua tu languluilile visoneka?”—Luka 24:32.
12, 13. (a) Vika vi hasa ku soloka ku cilemo cetu kuli Njambi? (b) Vati tu hasa ku niunga cilemo cetu kuli Yehova?
12 Ngeci mu va vuile vandongesi omo vevuisisile Visoneka, nenu halumo mua putukile kuenia na ndzolela mu mua putukile ku ivuisisa Mbimbiliya. Eci ca mi kuasa ku tantekeya Yehova na ku mu lema. Mua vusunga ka mu tondo cilemo caco ci tontole.—Mateo 24:12.
13 Omo mu na pu honi kavusamba ka Njambi, mua pande ku linga cose linga vusamba vuenu neni vu kole. Mua pande ku tualelelaho ku lilongesa via Yehova na Yesu na ku hilula ha viuma vi muli na ku lilongesa kaha na ku vi pangesa mu muono uenu. (Yoano 17:3) Omo mu tanda ni ku lilongesa Mbimbiliya, lihulenu nguenu: ‘Vika eci cimpande ci nji longesa hali Yehova Njambi? Omo lia vika nja pande ku lema Yehova na mutima uange uose kaha na muono uange uose?’—1 Timoteo 4:15.
14. Vati civundilo ci hasa ku kolesa cilemo cetu kuli Yehova?
14 Nga mua kala na kavusamba, mua vusunga mue ku simutuila ntsimbu yose linga vusamba vuenu vu kole. Na vuno vene, nga tu handeka ntsimbu yose na Yehova mu civundilo, cilemo cetu kuli ikeye ci ka kola. (Tandenu 1 Tesalonika 5:17.) Civundilo ca pua vuana ua tunda kuli Tatetu ua muilu. Ngeci mukemuo tua pande ku handeka neni na mutima uose. (Visamo 62:8) Ka tua pandele ku hilukila hilukila vivundilo, vunoni tua pande ku handeka mpundu vize vi tu tonda. Mua vusunga nga tu tualelelaho ku lilongesa Mbimbiliya na ku vundila na mutima uose, tu ka kolesa cilemo cetu kuli Yehova.
KU LEKAKO VAKUETU VIA YEHOVA
15, 16. Vati mue ku mona cipanga ca ku ambulula?
15 Nga tu tonda ku tualelelaho ku likuata vusamba na Yehova tua pande ku lekako vakuetu via lutsilielo luetu. Ku lekako vakuetu via Yehova ca pua ku vezika ca kama. (Luka 1:74) Kaha ca pua cipanga ca kundikile Yesu kuli Vakua Kilistu va vusunga vose. Tu vose tua pande ku ambulula muzimbu ua cili ua Vuangana vua Njambi. Mu na putuka laza ku lingamo ni?—Mateo 24:14; 28:19, 20.
16 Kapostolo Paulu ua hakele seho ya kama ku cipanga ca ku ambulula, ua ci lukile ngueni “vufuko.” (2 Kolintu 4:7) Ku lekako vantu via Yehova Njambi na vutumbe vueni ca pua cipanga ca seho ya kama ci mua pande ku linga. Muomu ca pua ku pangela Yehova, kaha ikeye ua haka seho ya kama ku viose vi mue ku mu lingila. (VaHevelu 6:10) Cikuavo naua, ku ambulula ci hasa ku kuasa kati lika uze mu ambuluila vunoni nenu vavene, muomu mu ka kuasa vakuenu ku suena kuli Yehova na ku ka tambula muono ka ue ku hua. (Tandenu 1 Kolintu 15:58.) Ka kuesi cipanga ceka ci hasa ku mi vuisa ndzolela ku hiana eci!
17. Omo lia vika ku ambulula ci na pu cipanga ca vuasi-vuasi?
17 Ku ambulula Vuangana ci na pu cipanga ca vuasi-vuasi. Tua pande ku “zimbula lizi” kaha na ku “kala na vuasi” mu cipanga caco. (2 Timoteo 4:2) Vantu va na pande ku ivua muzimbu ua Vuangana vua Njambi. Muomu Mbimbiliya nguayo: “Litangua lia kama lia Yehova li li ha hiehi, li li ha hiehi, li zangula cikuma.” (Zefania 1:14; Havakuke 2:3) Mua vusunga, vuovuno Yehova a ka nongesa ano mavu a Satana. Ngeci mukemuo tua pande ku mamuna vantu, linga va hangule ku pangela Yehova, ntsimbu kanda ku nonga ci hete.
18. Omo lia vika tua pande ku lemesa Yehova hamo lika na vakuetu Vakua Kilistu va vusunga?
18 Yehova a tonda tu mu lemese hamo lika na vakuetu Vakua Kilistu va vusunga. Mbimbiliya nguayo: “Kaha tu liyongolienu ha kati ketu linga tu sangumuke cilemo na vipanga via ku viuka; Kati tu likele ku likunguluila hamo, ngue cilika ca vamosi, vunoni ku limamuna vene; na ku hiana cikuma omo mu mona litangua lize li li na ku suena ku hiehi.” (VaHevelu 10:24, 25) Tua pande ku linga cose linga tu pue na ku kunguluka ntsimbu yose. Ku likungulula na vamuanetu mu lutsilielo, ya pua ntsimbu ya cili cikuma ya ku lilembezieka na ku likaniamesa umo na mukuavo.
19. Vika vi hasa ku tu kuasa ku lema vamuanetu Vakua Kilistu?
19 Omo mu pua na ku kunguluka, mu ka uana vavusamba va cili va ka mi kuasa ku lemesa Yehova. Mu ka tantekeya vamuanetu va ku liseza-seza, vaze ve ku linga cose mu ku lemesa Yehova ngeci muenu. Ka va puile va ku tantuluka kaha ve ku sevuka ngeci muenu naua. Ngeci mukemuo, liviukisilenu linga mu pue na ku vecela nga va sevuka. (Tandenu Kolose 3:13.) Puenu na ku tala ha vifua via cili via vamuanoko Vakua Kilistu, muomu ku lingamo ci ka mi kuasa ku va lema na ku suena kuli Yehova.
MUONO UA VUSUNGA
20, 21. ‘Muono ua vusunga’ ua pua uka?
20 Yehova a tonda vavusamba veni vose va yoye muono ua cili cikuma. Mbimbiliya ya tu longesa nguayo muono u tu ka yoya ku lutue u ka pua ua cili cikuma ku hiana matangua ano.
21 Ku lutue tu ka yoya miaka yose, kati lika miaka 70 ni 80. Tu ka yoya ‘muono ua ya-ye’ na cihindu ca ku tantuluka, ciyulo na ndzolela mu citungu ca cili. Muono uaco ukeuo u ya luka Mbimbiliya nguayo ‘muono ua vusunga.’ Vutuhu Yehova ua tu kulahesauo, vunoni tua pande ku lihakela kapandi kose linga tu “kuate” ku muono uaco.—1 Timoteo 6:12, 19.
22. (a) Vati tu hasa ‘ku kuata ku muono ua vusunga’? (b) Omo lia vika ka kuesi na vimo viahi vi tu hasa ku panga linga va tu fuete muono ua ya-ye?
22 Vati tu hasa ku ‘kuata ku muono ua vusunga’? Tua pande ku ‘linga mua ngozi” na ku kala na “vilinga via ku viuka.” (1 Timoteo 6:18) Eci ca lomboloka ngecize tua pande ku linga vize vi tue ku lilongesa mu Mbimbiliya. Vunoni muono ua vusunga’ ka uemanene ha ngolo yetu. Ka kuesi na vimo viahi vi tu hasa ku panga linga tu fuile ku tu fueta muono ua ya-ye. Muomu ua pua vuana vua ka hana Yehova ku vangamba veni va ku ononoka omo lia “kavumbi” keni. (Loma 5:15) Tatetu ua muilu a tonda mpundu ku hana ovu vuana ku vangamba veni va ku ononoka.
23. Omo lia vika mua pande ku hangula ku linga via cili mu ntsimbu ino vene?
23 Lihulenu nguenu, ‘Vuno nji li na ku lemesa Njambi mu njila ya tava ni?’ Nga mu mona ngecize kuli vimo vi mua pande ku alulula mu muono, mua pande ku vi alulula ntsimbu ino vene. Nga tu kulahela Yehova na ku lihakela kapandi ka ku mu ononoka Yehova mu viose, kaha a ka pua vutinino vuetu. A ka niunga vantu veni va ku ononoka mu matangua a akalu a ku manusuila ca ano mavu a Satana. Kaha Yehova a ka tu kovelesa mu Citungu linga tu ka yoyelemo miaka yose, ngue mua tu kulahesa. Cili vene, mu hasa ku kala na muono ua vusunga nga mu hangula ku linga via cili mu ntsimbu ino vene!


text:
ATONDONGOLO
Lombolola Eci wa Kũlĩha Catiamẽla Koku Lipekela Kuomanu va Kuavimatamata Vimuamue
Ovipama Vikuavo Losapi Eyi
Ndomo o Kala Ciwa la Vamanjove
Vamanjove va pondola oku ku kuatisa oku kuata ovoloño komuenyo. Kuama emẽla eli liatondongolo oco o kũlĩhĩse kuenda oku tetulula ovitangi o kuete la manjove
Oku Sokolola Kolonumbi
Sokolola kolonumbi vio konjo ove o sima okuti ka via lelukile oku vi tẽlisa.
Esokiyo Lioku Kuatisa Vakuetu
Omanu o pondola oku kuatisa va kasi ocipepi love. Vetondongolo eli mu sangiwa atosi atatu a pondola oku kuatisa


text:
Anga hẽ Suku o Panga Onepa Muvatatu?
Etambululo Liembimbiliya
Atavo alua a tukuiwa okuti Akristão a longisa okuti, Suku o panga onepa Muvatatu.
Pole, o Encyclopædia Britannica yi popia hati: “Ondaka Suku Muvatatu, kuenda elongiso lia tiamẽla kondaka yaco ka yi sangiwa vo Testamentu Yokaliye. . . . Pole, elongiso liaco, lia fetika oku li vokiya vokuenda kuanyamo kuenda lia enda oku patãliwa calua.”
Embimbiliya lalimue eteke lia tukuile okuti Suku o panga onepa Muvatatu. Konomuisa ovinimbu vi kuãimo:
“Yehova eye Suku yetu kuenje eye Suku lika waye.”
—Esinumuĩlo 6:4.
“Ove, onduko yove Yehova, ove lika wove, Tõlo koluali luosi.”
—Osamo 83:18.
“Omuenyo ko pui wowu, oku ku kũlĩha ove lika vu Suku yocili, loku kũlĩhavo Yesu Kristu, u wa tuma.”
—Yoano 17:3.
“Suku umosi.”
—Va Galatia 3:20.
Puãi, momo lie atavo ana a litukula okuti Akristão a popela okuti Suku o panga onepa Muvatatu?
LILONGISA OVINA VIKUAVO
Embimbiliya Li Longisa Nye?
Nye Embimbiliya li Longisa Catiamẽla ku Suku?
O sima hẽ okuti Suku wa ku kapako muẽle? Lilongisa eci catiamẽla kovituwa viaye kuenda ndomo o pondola oku kuata ukamba laye.


text:
CILONGESA 13
Muzimbu Uka ua Cili ku Tuala ha Vulombelo?
1. Vuno vulombelo vuose vua pua vua cili?
Mu vulombelo vuli vuose muakala vantu vamo vakua vucili. Ua pua muzimbu ua cili ku tantekeya nguetu Njambi ue ku va mona na ku va niunga. Vunoni ce ku neha vusiua, ku mona nguetu vantu vavengi ve ku linga vupi vua kama mu lizina lia vulombelo. (2 Kolintu 4:3, 4; 11:13-15) Tue kuivua mizimbu ya ingi i lekesa,ngecize matembele a engi va na lihaka muku lundumuna vantu vavengi, mu vi ndzita kaha ve ku linga via ka sahuntu na vanike va vandende. Mizimbu eyi yeku nehesa vusiua kuli vakua ku lemesa Njambi va vusunga!
Vulombelo vua vusunga vue ku lemesa Njambi, vunoni vulombelo vua makuli vueku mu sahula. Vakua vulombelo vua makuli ve ku longesa vize ka via litombuele na Mbimbiliya. Vilongesa viavo ku tuala hali Njambi na ha vatsi via makuli. Ngeci mukemuo Yehova ua tonda ngueni vantu vose va tantekeye vusunga.
2. Muzimbu uka ua cili ku tuala ha vulombelo?
Ci tu hana ndzolela, ku ntantekeya nguetu Njambi ke ku tanguka na vulombelo vuli vuose vue ku handeka nguavo vua mu lema, vunoni vua lema mpundu mavu a Satana. (Tiango 4:4) Mu Mbimbiliya ma vulombelo a makuli va sana“Mbambilone ya kama,” Mbonge ya laza ku ke kuo kua fetikilile vulombelo vua makuli ku fuma ha livazi lia Noa. Vuovuno Njambi aka manusulako ma vulombelo ose eku tangula vantu na ku va pakesa.
Muzimbu u kuavo ua cili uno. Yehova ka suvile vantu vakua ku linga via cili vali mu malombelo a kuli seza-seza a makuli a ha mavu ose. Ali na ku kungulula vantu muku va longesa vusunga.
3. Vika va na pande ku linga vose va tonda kutantekeya vusunga?
Yehova ue ku niunga vantu vose va lema vusunga na vucili. Ali na ku va lungula ku fuma mu vulombelo vua makuli. Vantu va lema Njambi vali na cizango ca ku-alulula miono yavo linga va mu ye ku mutima.
Ku sekulu ya kulivanga, mu va vuile muzimbu ua cili ku vapostolo, vantu va lema vucili va viukilile. Yehova ua va longesele vati mua ku yoyela muono ua cili na lulavelelo. Va pua lungano lua cili kuli yetu muomu va tavele muzimbu ua cili muku haka Yehova ku lutue mu miono yavo.
Yehova ue ku tambula muacili vantu vaze ve ku fuma mu vulombelo vua makuli linga veze ha kati ka vakua ku mu lemesa. Nga u tava ku cilanio ca Yehova ku ku tambula, uka uana va vusamba vueni, vusoko vua vu ha kaha cilemo ca Yehova, na muono ka ue ku hua.
4. Vati Njambi aka neha ndzolela ku vifuti viose?
U napu muzimbu ua cili ku tantekeya nguetu kusompesa ca vulombelo vua makuli cili muhiehi. Njambi aka fumisa mavu ose mu mapakeso. Na limo litangua liahi vulombelo vua makuli vuka tepesa na ku sevuisa vantu. Muntu uose aka kalako aka lipandakana muku lemesa Njambi umo lika ua vusunga.
LILONGESENU VIKUAVO
Vika Mpundu Vi i Longesa Mbimbiliya?
Ku Lemesa ca Tava Njambi
Tantekeyenu viuma vitanu na cimo via solola vakua ku vulombelo vua vusunga.
Vika Mpundu Vi i Longesa Mbimbiliya?
Kakatelenu ku ku Lemesa ca Vusunga
Visoti vika vi hasa ku soloka omo mu ku leka vakuenu vi mua tsiliela? Vati mu hasa ku vi linga ca ku hona ku va futula mitima?


text:
OKAPITULU 7
Ekevelelo Liotyotyili pala Vana Vokuankhia
Oñgeni tutyii okuti vokuankhia tyotyili mavakatutila?
Okupindulapo vokuankhia Jeova tyimukalesa ñgeni?
Ovalie mavakatutiliswa?
NKHELE sokolola ñgeno ukahi nokuhatekeswa nondyale imwe onkhalavi unene. Ondyale oyo, onene unene, tupu ihateka unene tyipona ove. Ove utyii okuti ondyale oyo itupu okankhenda. Mokonda wamuene etyi yaipaa epanga liove. Tyina ulinga ononkhono pala umusepo, oe ukahi monyima yove. Ngoti ove utupu vali ekevelelo, mekukuate umwe. Mahi, liwa-liwa ponthele yove pamoneka omuyovoli umue. Omunthu oo, una vali ononkhono ononene tyipona ondyale yove. Pahe omunthu oo, ukupopila okuti mekukuatesako. Otyo ñgeno katyekutulisile omutima?
2 Tyotyili ove ukahi nokutewa nondyale ngoyo. Atuho tukahi nokutewa. Ngetyi tuelilongesale mokapitulu tualamba, Ombimbiliya ipopia okuti ononkhia ondyale. Nawike ponthue upondola okuenda nkholo ondyale oyo, ine okuilwisa. Ovanyingi tuamonale etyi ondyale oyo yaipaa ovanthu mombunga yetu. Mahi, Jeova una vali ononkhono ononene tyipona ononkhia. Jeova Omuyovoli wokuna oluembia. Walekesa okuti upondola okufinda ondyale oyo. Jeova walaa okuti makanyimako ondyale oyo, ononkhia. Ombimbiliya ilongesa okuti: ‘Ononkhia, ondyale yokuahulililako maikanyimuako.’ (1 Coríntios 15:26) Onondaka ombo, onongwa unene!
3 Tutalei nkhele oñgeni tyitukalesa tyina umwe mombunga ankhia. Otyo, matyitukuatesako okunoñgonoka nawa otyipuka tyimwe matyituhambukiswa. Jeova walaa okuti vokuankhia mavakakala vali nomuenyo. (Isaías 26:19) Mavakakondolwa komuenyo. Otyo, tyilekesa okuti kuna ekevelelo lietutilo.
PUTYINA OMUNTHU UMUE TUHOLE ANKHIA
4 Okuti wankhisale omunthu umwe mombunga? Tyekuihamene unene okusala oulike. Putyina omunthu umwe tuhole amankhi, tuesukisa okuovola ombatelo Mondaka ya Huku. (2 Coríntios 1:3, 4) Ombimbiliya itukuatesako okunoñgonoka okuti Jeova na Jesus tyiveihama unene okutala ononkhia. Jesus walekesa nawa onkhalelo ya Tate yae. Jesus utyii oñgeni omunthu akala, putyina umue mombunga ine epanga ankhia. (João 14:9) Etyi Jesus ankho alinga omaungendi ko Jelusalei, ankho uhole okutalelapo Maliya na Marta na Lasalu, ankho vakala mepundaumbo lio Betania. Iya avakala omapanga omanene a Jesus. Ombimbiliya ipopia okuti: ‘Jesus ankho uhole Marta nondenge yae na Lasalu.’ (João 11:5) Ngetyi tuelilongesa mokapitulu ko konyima, onthiki imwe Lasalu ankhi.
5 Jesus tyemukalesile ñgeni etyi epanga liae ankhia? Ombimbiliya yati, Jesus wakatalelapo ombunga ya Lasalu nomapanga ae, ankho vekahi nokulila Lasalu wankhia. Etyi Jesus evevasa, akala nokankhenda navo. Jesus ‘atyimuihama komutima iya akeme’. Ombimbiliya iyawisako okuti, ‘Jesus ahimbika okulila.’ (João 11:33, 35) Okuti okulila kua Jesus kualekesa okuti ankho utupu ekevelelo? Au, hatyoko. Mokonda Jesus ankho utyii okuti malingi otyipuka tyihuvisa unene. (João 11:3, 4) No ngotyo, Jesus weiva emone nomuihamo ovanthu vakala nao putyina umwe pombunga ankhia.
6 Tupu, okulila kua Jesus kutuavela epameko. Mokonda tyitulongesa okuti Jesus na Tate yae Jeova, veyele ononkhia. Mahi, Jeova una epondolo liokunyimako ondyale oyo! Tutalei epondolo Huku aavelele Jesus.
‘LASALU, TUNDAMO!’
7 Lasalu ankho wapakua melangalo. Iya Jesus aiti vapoleko emanya ankho liapakwa pombundi yelangalo. Marta aanye, mokonda ankho Lasalu wakalale ononthiki ononkhuana. Ngotyo, olutu luae ankho luahimbikale okuvola. (João 11:39) Mokusoka kuovanthu, ankho kutupu vali ekevelelo nalike.
8 Emanya avelipoloko, iya Jesus akaluluka okuihana ati: ‘Lasalu tundamo!’ Iya ‘Omunthu ankho wokuankhia, atundumo.’ (João 11:43, 44) Upondola okusoka ehambu ovanthu vakalele nalio? Tyilinge onomphange mbae, nombunga, nomapanga, ine o vomunthele yae, ankho vetyii okuti Lasalu wankhia. Mahi, pahe ankho ukahi vali nomuenyo pokati kavo. Otyo ankho ehuviso eewa unene. Ovanthu ovanyingi avahumbakana Lasalu nehambu enene. Otyo tyalekesa okuti ononkhia mbupondola okufindwa!
9 Jesus katile malingi ehuviso olio kononkhono mbae muene. Melikuambelo alinga etyi ehenepindulepo Lasalu, Jesus walekesa nawa okuti o Jeova maave epondolo liokututilisa Lasalu. (João 11:41, 42) Otyikando otyo, hatyoko vala Jeova aundapesa epondolo liae, pala okututilisa omunthu wankhia. Etutilo lia Lasalu, ankho ehuviso liatyive pomahuviso ahonekwa mo Mbimbiliya konthele yovanthu vatutiliswa.* Okutanga nokulilongesa konthele yomahuviso oo, tyieta ehambu enene. Tyitulongesa okuti Jeova utupu okatongotongo. Watutilisa, ovana, novakulu, ovalume novakai. Tupu, watutilisile ova Isilayeli na vana veheva Isilayeli. Ovanthu vahambukilwe unene! Ngo ngeleka, etyi Jesus atutilisa omukainthu umwe, ovanthu aveho ankho vekahi mondyuo oyo, avahuvu unene. (Marcos 5:42) Tyotyili, Jeova wevelingilile otyipuka otyiwa tyevepele ehambu enene vahalimbilwe.
10 Otyili, ovanthu vana vatutilisilwe na Jesus, konyima vankhia vali. Okuti otyo tyilekesa okuti etutilo olio litupu esilivilo? Au, hatyoko. Omahuviso oo, alekesa nawa otyili tyakolela, tupu etuavela ekevelelo.
LILONGESILA KOMAHIPULULO ETUTILO
11 Ombimbiliya ilongesa okuti vokuankhia ‘kavei vali natyike.’ Etutilo lia Lasalu lialekesa nawa otyili otyo. Etyi Lasalu atutiliswa, okuti wapopilile ovanthu okuti ankho ukahi keulu? Ine wevepopilile okuti ankho ukahi nokumona ononkhumbi moifelunu yotupia? Au, Mombimbiliya mutupu natyike tyilekesa okuti Lasalu wapopile onondaka ngoombo. Ononthiki ononkhuana akala tyankhia, Lasalu ankho ‘kei vali natyike.’ (Eclesiastes 9:5) Lasalu ankho ulele vala mononkhia.—João 11:11.
12 Etutilo lia Lasalu tupu litulongesa okuti, etutilo ekevelelo liotyotyili, hanoñgano. Jesus etyi atutilisa Lasalu pali ovanthu ovanyingi vetyimuene. Alo umue ononkhalamutue mbonongeleya ankho vokuyele Jesus, kavapatanene ehuviso olio. Anthi, vahimbika okupopia okuti: ‘Oityi matulingi? Omunthu ou [Jesus] ukahi nokulinga omahuviso omanyingi? (João 11:47) Ovanthu ovanyingi vaile okukatala Lasalu watutila. Moluotyo, ovanyingi pokati kavo avakala nekolelo mu Jesus. Mokonda etutilo lia Lasalu lievelekesa nawa okuti Jesus watumua na Huku. Elekeso olio ankho enene unene. Moluotyo, ononkhalamutue mbo va Judeu avahande okuipaa Jesus na Lasalu.—João 11:53; 12:9-11.
13 Okuti tyapenga okutavela okuti makukakala etutilo? Au, tyaviuka. Mokonda Jesus walongesa okuti onthiki imwe ‘aveho vekahi momalangalo, vokuli mehinangelo lia Huku mavakatutiliswa. (João 5:28) Jeova oe Omupakeko womuenyo auho. Okuti Jeova tyimupuiya okuavela vali omunthu omuenyo? Tyotyili, Jeova katyimupuiya. Okuti Jeova upondola okuhinangela aveho vokuankhia mombunga yetu? Eulu aliho lieyula ononthungululu ononyingi unene, mahi Huku ambuho umbwii, kese imwe weiluka enyina! (Isaías 40:26) Ngotyo, Jeova Huku upondola okuhinangela ovituwa via kese umwe wokuankhia mombunga yetu. Tupu, una epondolo liokuvepa vali omuenyo.
14 Okututilisa vokuankhia Jeova tyimukalesa ñgeni? Ombimbiliya ilongesa okuti Jeova una ehando enene liokupindulapo vokuankhia. Jobe omulume ankho wekolelo wapulile okuti: ‘Inkha omunthu ankhia, okuti upondola okukala vali nomuenyo?’ Jobe ankho upopia konthele yokukevelela melangalo alo omuvo uhikapo, iya Huku emuhinangela. Jobe wapopia na Jeova okuti: ‘Ove moihana, iya ame andyikutavela. Moivaluka ovilinga viomaoko ove’.—Jó 14:13-15.
15 Nkhele sokolola vala! Jeova uhanda unene okupindulapo vokuankhia. Okuti katyihambukiswa okunoñgonoka okuti Jeova una ehando ngolio? Mahi, etutilo olio malikaenda ñgeni? Ovalie mavakatutiliswa? Opi mavakatutilila?
“AVEHO VEKAHI MOMALANGALO MAVAKATUTILISWA”
16 Omahipululo etutilo ekahi mo Mbimbiliya, etulongesa unene oñgeni ovanthu mavakatutiliswa komutwe. Kohale ovanthu vana vapinduliluepo kononkhia, vakalele vali pano pohi no nombunga mbavo. Na vana mavakatutila kononthiki mbo komutwe mavakakala vali pano pohi. Mahi, etutilo liavo malikakala ewa unene. Ngetyi tuelilongesa Mokapitulu 3, Huku uhanda o ohi aiho ikale omphangu yombembwa. Ngotyo, vokuankhia kamavakondolwa mouye weyula ovita, noungangala, nomauvela. Mavakapewa omuenyo wahapu nombembwa nehambu kombanda yo ohi ino.
17 Ovalie mavakatutiliswa? Jesus wati ‘aveho vekahi momalangalo mahi veli mehinangelo lia Huku, mavekeiva ondaka ya Jesus, iya avatundumo.’ (João 5:28, 29) Tupu, Revelação (Apocalipse) 20:13 yati: ‘Elunga liaava vana vankhilamo. Ononkhia no Hades viaava vana vankhilamo.’ “Ononkhia” no “Hades” vilekesa muna mulele ovanthu aveho vankhia. (Tala o Apendise) Iya aveho vokuankhia vekahimo mavakatundamo, avakala vali nomuenyo. Apostolu Paulu wati: ‘Makukakala etutilo liovaviuki, na vana vehevaviuki.’ (Atos 24:15) Otyo tyihangununa tyi?
18 ‘Povaviuki’ mavakatutila pena ovanthu ovanyingi tutanga mo Mbimbiliya, vokualiko puetyi Jesus nkhele eheneye pano pohi. Nga Noe, na Abraiau, na Sara, na Moisesi, na Rute, na Ester, no vakuavo vali. Ovalume vamwe novakai vekolelo, vapopiwa nawa mokapitulu 11 ka Hebreu. Mahi, tupu ‘povaviuki’ ovo, pena ovaumbili va Jeova vankhia ononthiki mbo hono. Mokonda yokukevelela etutilo, onthue tuayovoka kowoma wononkhia.—Hebreus 2:15.
19 Ovanthu ovanyingi vokuankhia, ankho kavaumbila Jeova nokumutavela. Mokonda ankho kavei Jeova. Iya ovanthu ovo mavakalingwa ñgeni? Ovanthu ovo aveho Huku kamevelimbwa. Tupu, navo mavakatutiliswa, opo vakapewe omuvo wokulilongesa konthele ya Huku yotyotyili nokumuumbila. Aveho ovo, mavakatutiliswa mokueenda kuomanima ovityita ekwi. Iya avakapewa omuvo wokuumbila Jeova kamwe novanthu vae vekolelo pano pohi. Maukakala omuvo omuwa unene. Ombimbiliya iihana omuvo watyo oo, okuti Onthiki Yekoyeso.#
20 Okuti otyo tyilekesa okuti ovanthu aveho ankho vokuali nomuenyo mavakatutila? Au. Ombimbiliya ipopia okuti vamwe vekahi mo ‘Geena’. (Lucas 12:5) O Geena ankho ekungu limue liokuna otupia pala okuyoka ovipuka aviho viahasilivila. Ankho likala kondye yepundaumbo lio Jelusalei kohale. Mekungu olio tupu ankho muyumbwa ovivimbi viavana vahatokalele okupakwa. Moluotyo, Geena, otyilekeso tyaviuka tyononkhia mbehena etutilo. Namphila Jesus oe makakoyesa aveho vokuna omuenyo na vana vokuankhia, mahi, Jeova oe Omukoyesi wavilapo. (Atos 10:42) Jeova kamatutilisa vana ei okuti onondingavivi kavahande okulivela.
“ETUTILO LIO VOKUENDA KEULU”
21 Tupu, Ombimbiliya ipopia konthele yetutilo ekuavo liavana vokuna ekevelelo liokuenda keulu’. (Revelação [Apocalipse] 20:6) Ombimbiliya ipopia okuti omunthu wokuatetekela okupiduluapo metutilo olio wike vala, o Jesus Kristu.
22 Etyi Jesus aipawa, Jeova kayekele Omona Wae wekolelo akale apeho melangalo. (Salmo 16:10; Atos 13:34, 35) Huku atutilisa Jesus. Mahi kemupidulilepo nolutu luopahitu. Apostolu Petulu wati, Kristu waipaua nolutu luopahitu, mahi atutiliswa nomuenyo wopaspilitu. (1 Pedro 3:18) Olio ankho ehuviso limwe enene. Jesus ankho una vali omuenyo no nonkhono ononene ngomunthu wopaspilitu. (1 Coríntios 15:3-6) Jesus oe tete okupita metutilo olio lihuvisa liokuenda keulu. (João 3:13) Mahi, ankho haeko vala mapiti metutilo olio.
23 Jesus ankho utyii okuti kuakamba katutu pala okukondoka keulu. Moluotyo wapopila ovalongwa vae vekolelo okuti ‘mandyikapongiya omphangu pala onwe.’ (João 14:2) Jesus waihana vana mavaende keulu okuti ‘otyunda otyitutu’. (Lucas 12:32) Ngotyo, Ovakristau veñgapi ankho mavalingi onthele motyunda otyo? Mu Revelação (Apocalipse) 14:1, apostolu João wati: ‘Ame namona Ondyona itai komphunda yo Siau, kumwe novanthu 144.000, vahonekwa monombamba mbavo enyina liae no lia Tate yae.’
24 Povakristau ovo 144.000, pena ono apostolu mba Jesus mbekolelo, vatutiliswa nomuenyo wo keulu. Onalupi etutilo liavo liahimbika? Apostolu Paulu wahoneka okuti etutilo olio, malihimbika pomuvo wokuya kua Kristu. (1 Coríntios 15:23) Ngetyi matukelilongesa Mokapitulu 9, pahe tukahi momuvo watyo oo. Hono, vana valinga onthele mo 144.000, tyina vankhia vatutiliswa liwa-liwa pala omuenyo wo keulu (1 Coríntios 15:51-55) Mahi, otyinyingi tyovanthu ovakuavo, vena ekevelelo liokututiliswa opo vakakale Mouye omupe pano pohi.
25 Enga, Jeova makafinda ondyale yetu ononkhia. Kamakukakala vali ononkhia apeho! (Isaías 25:8) Mahi, ove upondola okulipula okuti, ‘Iya vana vatutiliswa pala omuenyo wo keulu, oityi mavakalingako?’ Mavakaundapa moutumini Wouhamba wa Huku keulu. Matukelilongesa vali konthele youtumini oo mokapitulu makalandulako.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Omahipululo etutilo ekahi mo Mbimbiliya, etuavela ekevelelo liotyotyili.—João 11:39-44.
- Jeova una ehando enene liokupindulapo vana vokuankhia.—Jó 14:13-15.
- Aveho vekahi momalangalo, mahi vokuli mehinangelo lia Huku, mavakatutiliswa.—João 5:28, 29.
* Omahuviso omakuavo konthele yetutilo avasiwa mu 1 Reis 17:17-24; 2 Reis 4:32-37; 13:20, 21; Mateus 28:5-7; Lucas 7:11-17; 8:40-56; Atos 9:36-42; no 20:7-12.
# Opo unoñgonoke vali nawa Onthiki oyo yekoyeso, no ñgeni ekoyeso liatyo olio malikalingwa, mbambavo tala o Apendise.
Omapuko Elongeso
1-3. Onthue tukahi nokutewa nondyale patyi? Omokonda yatyi okunoñgonoka etyi Ombimbiliya ilongesa, matyitutulisa omutima?
4. (a) Jesus tyemuihamene unene etyi epanga liae ankhia. Otyo, tyitulongesa tyi konthele ya Jeova? (b) Jesus walingile oupanga omunene navalie?
5, 6. (a) Oñgeni Jesus akala etyi avasa ombunga ya Lasalu nomapanga ae vekahi nokulila? (b) Okulila kua Jesus kutupameka mokonda yatyi?
7, 8. Ovanthu ankho vetupu vali ekevelelo konthele ya Lasalu mokonda yatyi? Mahi, oityi Jesus alinga?
9, 10. (a) Oñgeni Jesus alekesile opi kuatunda epondolo liokututilisa Lasalu? (b) Oityi matunoñgonoka inkha tutanga nokulilongesa omahuviso ekahi mo Mbimbiliya, konthele yetutilo?
11. Oñgeni etutilo lia Lasalu lialekesa nawa otyili tyikahi mu Eclesiastes 9:5?
12. Omokonda yatyi tuna onthumbi yokuti Jesus watutilisile Lasalu?
13. Ehunga patyi tuna, liokuti Jeova tyotyili upondola okupidulapo vokuankhia?
14, 15. Ngetyi Jobe alekesa, okupindulapo vokuankhia Jeova tyimukalesa ñgeni?
16. Vokuankhia mavakatutiliswa opo vakakale nomuenyo ukahi ñgeni?
17. Ovalie mavakatutiliswa?
18. Povaviuki mavakatutiliswa, pena valie? Iya ekevelelo olio likukalesa ñgeni?
19. Ovanthu patyi vatiwa ‘havaviukiko’? Jeova mokankhenda kae mekevepa omuvo wokulinga tyi?
20. O Geena oityi? Iya ovalie mavai mo Geena?
21, 22. (a) ‘Olipi etutilo ekuavo liapopiawa mo Mbimbiliya? (b) Olie watetekela okupita metutilo olio?
23, 24. Ovalie valinga onthele ‘motyunda otyitutu’ tya Jesus? Iya veñgapi?
25. Oityi matukelilongesa mokapitulu makalandulako?


text:
OKAPITULU 18
Ombatisimu Noupanga Wove Na Huku
Ombatisimu yo Vakristau ilingwa ñgeni?
Oityi ove wesukisa okulinga opo umbatisalwe?
Oñgeni omunthu elipakula ku Huku?
Oityi tyihindila omunthu okumbatisalwa?
‘TALA, omeva oyaa, oityi tyinthyilika okumbatisalwa?’ Epulo olio, lialingilwe nomulume umue woko Etiopia kotyita tyotete. Omukristau umue ankho utiwa o Filipe wemuhangununina nawa okuti Jesus o Mesiya walaelue. Etyi omulume oo woko Etiopia anoñgonoka ovihonekwa, aiti opo ambatisalwe.—Atos 8:26-36.
2 Inkha nove welilongesa nawa ovikapitulu viotete viomukanda ou Nombangi ya Jeova, pahe upondola okulipula okuti: Oityi tyinthyilika okumbatisalwa? Ove wanoñgonokale omulao wa Huku womuenyo wahapu mouye omupe. (Lucas 23:43; Revelação [Apocalipse] 21:3, 4) Tupu wanoñgonoka otyili konthele yononkhia nekevelelo lietutilo. (Eclesiastes 9:5; João 5:28, 29) Pamue ukahiale nokuliongiya no Nombangi mba Jeova. Iya wetyimona okuti ongeleya yavo oyotyotyili. (João 13:35) Hamue wahimbikale okulinga oupanga omuwa na Jeova, otyo tyakolela unene.
3 Oñgeni molekesa okuti wahanda okukala omuumbili wa Jeova. Jesus wapopilile ovalanduli vae okuti: Endei…kalongesei ovanthu movilongo aviho opo vakale ovalongwa, amuvembatisala. (Mateus 28:19) Iya opo Jesus muene aave ongeleka, nae ambatisalwa momeva. Jesus kanyanyenwe omaande, tupu katililwe omaande pomutue. (Mateus 3:16) Ondaka okumbatisala yapolwa mondaka yo Gregu ihangununa okunyingilisa onthuitwi. Ngotyo, ombatisimu yo vakristau omunthu una yokunyingiliswa olutu aluho kohi yomeva.
4 Aveho vahanda okulinga oupanga omuwa na Jeova, vena yokumbatisalwa momaande. Ombatisimu ilekesa kounyingi okuti ove uhanda okulinga ehando lia Jeova. (Salmo 40:7, 8) Opo umbatisalue una etyi wesukisa okulinga.
WESUKISA OKUKALA NENOÑGONOKO NEKOLELO
5 Ove wahimbikale okulinga otyipuka tyotete tyesukisa. Oñgeni? Hamue ukahiale nokulilongesa Ombimbiliya apeho opo ukale nenoñgonoko konthele ya Jeova no ya Jesus Kristu. (João 17:3) Mahi, pena ovipuka ovinyingi wesukisa okunoñgonoka. Ovakristau vena yokunoñgonoka nawa ehando lia Huku. (Colossenses 1:9) Okuenda apeho komaliongiyo Onombangi mba Jeova, matyikukuatesako unene okukala nenoñgonoko olio. Tyakolela unene okuenda apeho komaliongiyo atyo oo. (Hebreus 10:24, 25) Otyo, matyikukuatesako okuyawisa enoñgonoko liove konthele ya Huku.
6 Mahi, ove kuesukisile okukevelela okunoñgonoka atyiho tyikahi mo Mbimbiliya opo umbatisalwe. Omulume una woko Etiopia ankho unale enoñgonoko. Mahi, ankho wesukisa okukuateswako okunoñgonoka vali nawa ononthele mbumue mbo Mbimbiliya. (Atos 8:30, 31) Tupu, kuna ovipuka ovinyingi noove nkhele wesukisa okunoñgonoka. Tyotyili kutupu onthiki momane okulilongesa konthele ya Huku. (Eclesiastes 3:11) Putyina nkhele uhenembatisalwe wesukisa okunoñgonoka nokutavela etyi Ombimbiliya ilongesa. (Hebreus 5:12) Wesukisa okunoñgonoka otyili konthele ya vana vokuankhia, nesilivilo liokuiwa enyina lia Huku, Nouhamba wae.
7 Okukala vala nenoñgonoko konthele ya Huku katyatuukile. Tyesukisa okukala nekolelo pala okuhambukiswa Huku. (Hebreus 11:6) Ombimbiliya yati, kohale etyi ovanthu vamue mepundaumbo lio Korintu veiva Ondaka ya Huku, vetavelele iya avambatisalwa. (Atos 18:8) Tupu, okulilongesa Ombimbiliya matyikukuatesako okukala nekolelo momilao via Huku, no motyilikutila tyeyovo tya Jesus.—Josué 23:14; Atos 4:12; 2 Timóteo 3:16, 17.
POPILA VAKUENYI OTYILI TYO MBIMBILIYA
8 Tyina ekolelo liove liameliyawisa, mopopila vakuenyi etyi wanoñgonoka. (Jeremias 20:9) Matyikuavela ondundo onene yokupopila vakuenyi konthele ya Huku nehando liae.—2 Coríntios 4:13.
9 Ove upondola okupopila, vakuenyi nounongo otyili tyo Mbimbiliya, okuhimbikila mombunga yove, nomapanga no omunthele, na vana muundapa navo ine mulongeswa navo. Mokueenda kuomuwo upondola okuhimbika okuivisa Ondaka ya Huku kumwe no Nombangi mba Jeova. Inkha wahanda okuhimbika okuivisa kumwe navo, popia Nombangi ya Jeova ukahi nokukulongesa Ombimbiliya. Inkha wafuapo pala okukaivisa no Nombangi mba Jeova, ovakulu vevali vewaneno mavatomphola nove kumwe nomulongesi wove.
10 Ngotyo, ove monoñgonoka nawa ovakulu vewaneno vekahi nokulisa otyunda tya Huku. (Atos 20:28; 1 Pedro 5:2, 3) Iya ovakulu ovo vewaneno mavatale inkha ove una enoñgonoko lio Mbimbiliya, iya wetavela etyi Ombimbiliya ilongesa. Tupu, mavatale inkha ukahi nokuendesila omuenyo wove movitumino via Huku, iya wahanda tyili okukala Ombangi ya Jeova. Inkha wafuapo, mavekutolela okuti molingi omuivisi wo Ndaka ya Huku wahambatisalelue.
11 Opo ukale omuivisi wondaka ya Huku wesukisa okupilulula omuenyo wove novituwa. Wesukisa okuyekapo ovipuka ovivi ulinga tyaholama. Ngotyo, putyina nkhele uheneite opo ukale omuivisi, wesukisa okuyekapo ovipuka ovio aviho, nomaundalelapo, nounkholwa, nokufenya ine okusipa omakaya no mapangwe.—1 Coríntios 6:9, 10; Galatas 5:19-21.
WESUKISA OKULIVELA NOKUYEKAPO OVIVI
12 Kuna vali ovipuka ovikuavo ove wesukisa okulinga opo ukale tyafuapo pala okumbatisalwa. Apostolu Petulu wati: ‘Livelei…iya amupilulula onkhalelo yomuenyo wenyi, opo ononkhali mbenyi mbunyimue.’ (Atos 3:19) Okulivela tyihangununa okuyala ovipuka ovivi walinga. Okulivela tyesukisa unene inkha omunthu ankho watyindile omuenyo wovivi unene. Mahi, tupu nomunthu wahatyindile omuenyo unene wovivi nae wesukisa okulivela. Omokonda yatyi? Omokonda ovanthu aveho ovakuankhali vesukisa okuevelwa na Huku. (Romanos 3:23; 5:12) Etyi nkhele wehenelilongese Ombimbiliya, ankho ehando lia Huku kulii. Ngotyo, ankho ove kutyivili okulinga atyiho Huku ahanda. Moluotyo, wesukisa okulivela.
13 Tyina wamelivele ononkhali mbove, pahe wesukisa okupilulula onkhalelo yomuenyo wove, okuyekapo ovivi. Ove wesukisa okulivela nomutima wove auho ovipuka ovivi walinga. Tupu, wesukisa okuyekapo ovituwa viove viokohale, nokutokola okulinga vala ovipuka oviwa. Una yokulivela nokuyekapo ovivi putyina nkhele uhenembatisalwe.
WESUKISA OKULIPAKULA KU HUKU
14 Pena vali etyi una yokulinga putyina nkhele uhenembatisalwe. Ove una yokulipakula ku Jeova Huku.
15 Putyina ulipakula ku Jeova Huku, ulinga elikuambelo nomutima wove auho, okumupopila okuti oe vala moumbila apeho. (Deuteronômio 6:15) Mahi, omokonda yatyi omunthu elipakulila ku Huku? Pahe soka ñgeno omulume umue uhimbika okuhanda omukai. Tyina amemuiwa nawa iya emutale okuti una ovituwa oviwa, umuhanda vali unene. Mokueenda kuononthiki, emuiti okuti tulinepe. Tyotyili okunepa otyilinga tyimue tyahapepukile. Mahi, mokonda uhole omukai oo, umunepa umue.
16 Putyina wamanoñgonoka nawa Jeova iya okala nohole nae, otyo matyikuavela ononkhono mbokumuumbila nokumufenda apeho. Una uhanda okulandula Omona wa Huku, Jesus Kristu ‘una yokulianya oe muene.’ (Marcos 8:34) Okulianya onthue muene tyilekesa okuhayeke ovilinga vietu nomahando etu etutyilike okutavela ku Huku movipuka aviho. Ngotyo, putyina nkhele uhenembatisalwe, okulinga ehando lia Jeova, tyikale otyipuka tyakolela vali momuenyo wove.—1 Pedro 4:2.
WAHAKALE NOWOMA WOKUTI MOLINGI ONKHALI
17 Vamwe kavahande okulipakula ku Jeova mokonda vena owoma. Vasoka okuti inkha ndyilipakula ku Huku pamwe mandyiya okukoyeswa na Jeova. Mokonda pamwe mandyilingi onkhali iya andyimunumanesa. Moluotyo, vati hahe nehelipakule.
18 Tyina ohole yove na Jeova itualako okuliyawisa, matyikuavela ondundo yokulipakula kue. Tupu, molingi ononkhono mbokuendesa omuenyo wove monkhalelo yelikuata nelipakulo walinga. (Eclesiastes 5:4) Tyina wamelipakula ku Huku, mokala nehando ‘liokutyinda omuenyo waviuka komaiho a Jeova, opo umuhambukiswe apeho.’ (Colossenses 1:10) Mokonda una ohole na Huku, kumasoko okuti okulinga ehando liae tyipuilisa unene. Tyotyili motavela onondaka mbo apostolu João wahoneka okuti: ‘Ohole na Huku ihangununa okutavela ovitumino viae. Iya ovitumino viae kavileme’.—1 João 5:3.
19 Opo ove ulipakule ku Huku kuesukisile okukala omunthu wehena ononkhali. Huku utyii okuti ove umukuankhali. Moluotyo, kamekuiti okulinga etyi wehevili. (Salmo 103:14) Jeova uhanda ove uundape nawa movilinga viae. Iya oe mekukuatesako. (Isaías 41:10) Noñgonoka okuti inkha uyumba onthumbi mu Jeova nomutima wove auho, oe ‘maviukisa onondyila mbove’.—Provérbios 3:5, 6.
LEKESA NOMBATISIMU OKUTI WELIPAKULA KU JEOVA
20 Okusokolola etyi tuelilongesa matyikukuatesako okulipakula ku Jeova melikuambelo. Omunthu una uhole tyilityili Huku, una yokulekesa kounyingi okuti welipakula ku Huku pala eyovo liae. (Romanos 10:10) Oñgeni upondola okulekesa kounyingi okuti welipakula?
21 Popila omukulu umwe weuaneno okuti wahanda okumbatisalwa. Iya oe mapopila ovakulu vakuavo vewaneno opo vatomphole nove konthele yomapulo amwe Ombimbiliya. Inkha ovakulu ovo vamona okuti wafuapo pala okumbatisalwa, mavekupopila tyo.* Monthiki yombatisimu makulingwa elongomona lipopia oityi tyihangununa ombatisimu. Konyima, omulongomoni maiti vokumbatisalwa vakumbulule omapulo evali, opo vaave ‘oumbangi’ wekolelo liavo kounyingi.
22 Ombatisimu mailekesa kovanthu aveho okuti ove welipakula ku Huku. Nokuti pahe walinga Ombangi ya Jeova. Vokumbatisalwa vanyingiliswa momeva olutu aluho, opo valekese kounyingi okuti velipakula ku Jeova.
OMBATISIMU YOVE IPUNGUHUNA TYI
23 Jesus wati ovalongwa vae vena yokumbatisalwa menyina lia He no lio Mona no liospilitu sandu. (Mateus 28:19) Otyo, tyilekesa okuti omunthu mambatisalwa utavela etumino lia Jeova Huku no lia Jesus Kristu. (Salmo 83:18; Mateus 28:18) Tupu, una yokunoñgonoka otyilinga tyospilitu sandu ine ononkhono ononene mba Huku, no ñgeni Huku eyundapesa.—Gálatas 5:22, 23; 2 Pedro 1:21.
24 Ombatisimu, hakunyingiliswa vala onthuitwi momaande ngatyina uyoa. Ombatisimu otyilekeso tyimwe tyakolela. Okunyingiliswa momeva tyilekesa okuti omunthu wankhia konthele yovituwa viae viokohale. Iya okuyaulwa momeva tyilekesa okuti pahe wapinduka pala okulinga ehando lia Huku. Hinangela okuti ove welipakula ku Jeova. Kuelipakulile kovilinga, ine okomunthu pano pohi, ine okeongano. Okulipakula nokumbatisalwa, vilekesa okuti ove ukahi nokuhimbika oupanga omunene na Huku.—Salmo 25:14.
25 Ombatisimu kailekesa okuti ngotyo omunthu wayovokale. Apostolu Paulu wahoneka okuti: ‘Tualeiko okulinga ovipuka vieta eyovo lienyi. Tualeiko okutyilinga nonthilo nonthekete na Huku.’ (Filipenses 2:12) Ombatisimu onthyimbi vala. Pahe tala epulo eli liakolela: Oñgeni motualako okuendela mohole ya Huku? Okapitulu kahulililako komukanda ou, makakakumbulula epulo olio.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Ombatisimu yo Vakristau, omunthu katilwa omaande pomutue, unyingiliswa kohi yomaande olutu aluho.—Mateus 3:16.
- Opo omunthu ambatisalwe tete una yokukala nenoñgonoko, nekolelo. Una yokulivela, nokuyekapo ovivi, nokulipakula ku Huku.—João 17:3; Atos 3:19; 18:8.
- Tyina ulipakula ku Jeova, ove wesukisa okulianya ove muene, ngetyi tyilinga aveho vekahi nokulandula Jesus.—Marcos 8:34.
- Ombatisimu ilekesa okuti omunthu wankhia konthele yovituwa viae viokohale, iya pahe wapinduka pala okulinga ehando lia Huku.—1 Pedro 4:2.
* Ombatisimu ilingilwa apeho mono sembeleya no mono kongelesu mbo Nombangi mba Jeova, kese nima.
Omapuko Elongeso
1. Omokonda yatyi omulume una woko Etiopia aitile opo ambatisalwe?
2. Omokonda yatyi ove wesukisila okusoka nawa kombatismu?
3. (a) Jesus watuma ovalanduli vae valinge tyi? (b) Ombatisimu momaade ilingwa ñgeni.
4. Okumbatisalwa momaande tyilekesa tyi?
5. (a) Tete oityi wesukisa okulinga opo umbatisalwe? (b) Omaliongiyo Ovakristau akolela mokonda yatyi?
6. Okuti una yokunoñgonoka Ombimbiliya aiho opo umbatisalwe?
7. Okulilongesa apeho Ombimbiliya matyikukuatesako okulinga tyi?
8. Oityi matyikuavela ondundo yokupopila vakuenyi otyili ukahi nokulilongesa?
9, 10. (a) Ovalie mohimbika okupopila Ondaka ya Huku? (b) Oityi una yokulinga inkha wahanda okuivisa Ondaka ya Huku, kumwe no Nombangi mba Jeova?
11.Ovipuka patyi wesukisa okuyekapo opo ukale omuivisi wondaka ya Huku?
12. Omokonda yatyi ove wesukisila okulivela?
13. Okupilulula onkhalelo yomuenyo oityi?
14. Oityi vali una yokulinga putyina nkhele uhenembatisalwe?
15, 16. Oityi tyipunguhuna okulipakula ku Huku? Oityi tyiavela omunthu ononkhono opo elipakule ku Huku?
17. Omokonda yatyi ovanthu vamwe kavahande okilipakula ku Huku?
18. Oityi matyikuavela ondundo yokulipakula ku Jeova?
19. Omokonda yatyi ove kuesukisile okukala nowoma wokulipakula ku Huku?
20. Omokonda yatyi tyina omunthu amelipakula ku Jeova una yokutyilekesa kounyingi?
21, 22. Oñgeni ove ‘moave oumbangi’ wekolelo liove?
23. Oityi tyilekesa okumbatisalwa menyina lia He, no lio Mona, no liospilitu sandu?
24, 25. (a) Oityi ombatisimu ilekesa? (b) Epulo patyi liesukisa okukumbululwa?


text:
OMUTALA WOMULAVI (WOKULILONGESWA) Tungonkhe 2017
Muna ononthele matulilongesa mu 23 ya Kulindi alo mu 26 ya Kuhuhu yo 2017.
Kala Notyituwa Tyokulikondola Omutima
Oñgeni onongeleka mbo Mbimbiliya mbupondola okutukuatesako okukala notyituwa otyo? Omokonda yatyi Ovakristau vena okukala notyituwa otyo?
Hetekela Okankhenda ka Jeova
Onthiki Jeova elilekesa ku Moisesi, wemupopila enyina Liae novituwa Viae. Tyimwe povituwa viotete via Huku okankhenda. Otyituwa otyo oityi iya omokonda yatyi una okusuka nako?
“Ondaka ya Huku Yetu, Ikalako Apeho”
Ombimbiliya nkhele omukanda ulandesiwa vali konyima yetyi palamba omanima omanyingi etyi yahonekwa, namphila omalaka apiluluka, nomautumini apilulula elaka lipopiwa novanthu ovanyingi iya netyi otyilinga tyokupitiya Ombimbiliya tyayalwa.
“Ondaka ya Huku ina . . . Ononkhono Ononene”
Ovanthu ovanyingi valinga omapiluluko omanene etyi velilongesa Ondaka ya Huku. Oityi tuesukisa okulinga opo Ondaka ya Huku itukuateseko?
“Kola . . . Omutima iya Ohimbika Okuundapa”
Omokonda yatyi tuesukisila okukola omutima iya oñgeni tupondola okutyilinga?


text:
Ehipululo 95: Onkhalelo ya Yesu Yokulongesa
ONTHIKI imue Yesu watolela omulume umue okuti una yokukala nohole novo munthele yae. Omulume oo apulu Yesu okuti: ‘Olie omunthele yange?’ Yesu ankho utyii oityi omulume oo, ekahi nokusoka. Omulume oo, ankho usoka okuti ovanthu votyivala tyae no vongeleya yae, ovo vala o omunthele yae. Mahi tutalei etyi Yesu emupopila.
Pamue Yesu ankho ulongesa mokupopia ehipululo. Pahe ngatyo alinga. Yesu wapopia ehipululo limue kombinga yomu Judeu nomu Samaritanu. Tuelilongesale okuti otyinyingi tyova Judeu ankho veyele ova Samaritanu. Pahe eli olio ehipululo lia Yesu:
Onthiki imue, omulume umue omu Judeu ankho ukahi nokulauka mondyila yokuenda ko Jerikoo. Mahi ahonyo no makongombanda. Vemupola onombongo mbae avemuvete unene avemusi ombete.
Konyima, o saserdote imue omu Judeu waenda metapalo olio. Wamona omulume oo wavetua. Utyii oityi alinga? Wayapukila konthele onkhuavo yetapalo aende. Apalambela vali omunthu omukuavo ankho uhole unene ongeleya. Ankho omu Levita. Okuti watalamene opo akuateseko omulume oo, wavetua unene? Au, katalamene. Tala polutalatu apa, o saserdote nomu Levita vekahi metapalo nokuenda.
Mahi, pahe tala ou ukahi apa nomulume ou wavetua. Omulume ou omu Samaritanu. Ukahi nokukuatesako omu Judeu. Ukahi nokupaka ovi-hemba povipute viae. Ko-nyima, emutuala pompha-ngu imue apa apondola okupululukwa no kukala nawa.
Etyi amana ehipululo liae, Yesu wapopila omulume una ankho walinga epulo okuti: ‘Povalume ava vetatu, olie walekesa okuti omunthele yomulume oo, wokuavetua? O saserdote, nomu Levita? Ine o Samaritanu?’
Omulume akumbulula okuti: ‘Omu Samaritanu. Oe walekesa ohole omulume wokuavetua.’
Yesu ati: ‘Wapopia nawa. Enda, etyi otyo ukalinga vakuenyi.’
Kuhambukwa onkhalelo omu Yesu alongesila? Tupondola okulilongesa ovipuka ovinyingi inkha tutehelela etyi Yesu apopia Mombimbiliya. Hatyoko?
Lucas 10:25-37.
Omapulo
- Epulo patyi omulume umue alinga Yesu? Iya omokonda yatyi?
- Ovikando vimue oityi Yesu aundapesa pokulongesa? Iya oityi tuelilongesila kombinga yova Judeu nova Samaritanu?
- Mehipululo Yesu apopia, oityi tyapita nomu Judeu umue ankho wenda noko Jerikoo?
- Oityi tyapitapo etyi o saserdote imue omu Judeu nomu Levita vakuata metapalo olio?
- Polutalatu apa, olie ukahi nokukuatesako omu Judeu wokuavetua unene?
- Etyi Yesu amana okupopia ehipululo, epulo patyi alinga? Iya oñgeni omulume emukumbulula?
Omapulo omakuavo
- Tanga Lucas 10:25
Oñgeni Yesu akuatesako omulume umue okunoñgonoka ehunga liehipululo liae? (Luc. 10:26; Mat. 16:13
Oñgeni Yesu aundapesa ononthengele popia pala okukuatesako ovateheleli vae okulityilika okukala nokatongotongo? (Luc. 10:36, 37; 18:9


text:
Oshileshwa 4
Jesus Kristus oye lyelye?
1. Jesus okwa dile peni?
Mepingafano novanhu vakwao, Jesus okwa kala meulu e li omunhu wopamhepo ofimbo ina dalwa e li omunhu wokombada yedu. (Johannes 8:23) Jesus oye a shitwa tete kuKalunga nokwa kwafela yo mokushita oinima ikwao aishe. Jesus oye aeke a shitwa kuJehova odikilila nomolwaasho ha ifanwa Omona waKalunga ‘Ewifa.’ (Johannes 1:14) Okwa kala yo ta longo e li Omupopikalelipo waKalunga nomolwaasho ha ifanwa ‘ondjovo.’ — Lesha Omayeletumbulo 8:22, 23, 30; Ovakolossi 1:15, 16.
2. Omolwashike Jesus e uyile kombada yedu?
Kalunga okwa li a tuma Omona waye kombada yedu okudja meulu eshi a lundululila omwenyo waye moshidalelo shokakadona Okajuda kedina Maria. Onghee hano, Jesus ka li e na xe wopanhu. (Lukas 1:30-35) Jesus okwa li e uya kombada yedu opo (1) a honge ovanhu oshili kombinga yaKalunga, (2) e va tulile po oshihopaenenwa shi na sha nanghee ve na okulonga ehalo laKalunga nokuli nongeenge va taalela omaupyakadi nosho yo (3) okuyandja omwenyo waye wa wanenena u ninge “oikulila.” — Lesha Mateus 20:28.
3. Omolwashike twa li twa pumbwa ekulilo?
Ekulilo olo ofuto oyo hai yandjwa okumangulula omunhu meemhango defyo. (Exodus 21:29, 30) Kalunga ka li a lalakanena ovanhu va kale hava fi nohava kulupa. Osho otu shi shii ngahelipi? Kalunga okwa li a lombwela omunhu wotete, Adam, a ti kutya ngeenge okwa nyono, ota ka fya. Ashike ngeno Adam ka nyonene, ngeno ina fya nandenande. (Genesis 2:16, 17; 5:5) Ombibeli oya ti kutya efyo “ole uya” movanhu aveshe omolwokunyona kwaAdam. Oludalo laAdam alishe ola fyuulula oulunde, nondjabi youlunde oyo efyo. Onghee hano, otwa pumbwa ekulilo opo tuha mone ondjabi youlunde oo twa fyuulula kuAdam. — Lesha Ovaroma 5:12; 6:23.
Olyelye a li ta dulu oku tu kulila mefyo? Ngeenge omunhu a fi, oha futile po ashike omatimba aye mwene. Kape na nande omunhu ina wanenena ta dulu okukulila ovanhu vakwao. — Lesha Epsalme 49:8-10.
4. Omolwashike Jesus a li a fya?
Mepingafano nafye, Jesus okwa li omunhu a wanenena. Nomolwaasho Jesus okwa li a fya omolwomatimba ovanhu, ndele hamolwomatimba aye mwene shaashi ye ina nyona sha. Eshi Kalunga a li a tuma Omona waye e tu file osha li euliko lohole yaYe inenenene yokuhola ovanhu. Jesus naye okwa li a ulika kutya oku tu hole eshi a dulika kuXe nokwa yandja omwenyo waye omolwomatimba etu. — Lesha Johannes 3:16; Ovaroma 5:18, 19.
5. Jesus ota ningi shike paife?
Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li a velula ovanaudu, a nyumuna ovafi nokwa xupifa ovanhu moiponga. Kungaho, okwa li a ulika osho ta ka ningila ovanhu aveshe ovaduliki monakwiiwa. (Mateus 15:30, 31; Johannes 5:28) Konima eshi Jesus a fya, Kalunga okwa li e mu nyumuna e li omunhu wopamhepo. (1 Petrus 3:18) Opo nee, Jesus okwa ka kala omutumba kolulyo laKalunga a teelela a pewe eenghonopangelo dokupangela edu alishe e li Ohamba. (Ovaheberi 10:12, 13) Paife Jesus ota pangele meulu e li Ohamba novashikuli vaye kombada yedu otava udifa onghundana iwa mounyuni aushe. — Lesha Daniel 7:13, 14; Mateus 24:14.
Mafiku, Jesus ota ka longifa eenghonopangelo daye e li Ohamba opo a xulife po okumona oixuna akushe nosho yo ovo have ku etifa. Ovanhu aveshe ovo ve na eitavelo tali longo muJesus nohava dulika kuye otava ka kala nomwenyo moparadisa kombada yedu. — Lesha Epsalme 37:9-11.
Lihonga shihapu
Ombibeli otai hongo lela shike?
Ekulilo—oshali inenenene ya dja kuKalunga
Ekulilo oshike? Ongahelipi to dulu okumona ouwa mulo?


text:
ONDJOKONONA
Onda kanitha Tate — Nonda mono Tate
TATE okwa valelwa muGraz, shi li muAustria mo 1899. Okwa li omugundjuka pethimbo lyIita yoTango yUuyuni. Okwa li a kwatwa po a ye metangakwiita lyaNdowishi nziya sho Iita Iitiyali yUuyuni ya tameke mo 1939. Okwa sile miita mbyoka ya li moRusia mo 1943. Osho she ende ngaaka ndi kanithe tate sho nda li owala ndi na oomvula mbali. Ompito yoku mu tseya, inandi yi mona. Onda kala nda yuulukwa okukala ndi na tate, unene tuu sho nda mono kutya uumatyona wulwe kosikola owu na oohe. Konima yethimbo, sho nda gwanitha oomvula omulongo nasha, onda li nda mono ehekeleko sho ndi ilongo kombinga yaTate yetu gwomegulu, omunenenene ngoka itaa si. — Hab. 1:12, NW.
IIMONIWA YANDJE SHO NDA LI OMUKONGINDJILA
Sho ndi na oomvula heyali, onda li nda ningi oshilyo shehangano lyaamati lyuukongindjila. Ehangano lyuukongindjila ndyoka li li muuyuni awuhe olya totwa po mo 1908 muBritania kOndjayi okuluntu yetangakwiita lyaBritania, Robert Stephenson Smyth Baden-Powell. Mo 1916 okwa li a toto po ehangano lyaakongindjila lyuumatyona wepipi lyandje hali ithanwa Wolf Cubs (nenge Cub Scouts).
Onda li ndi hole okuya koontanda ndhoka dha li hadhi ningwa momahuliloshiwike moshilongo. Ohatu lala moontanda twa zala omizalo dhuukongindjila, nokunyanda sho oongoma tadhi dhengwa. Onda li unene tuu handi nyanyukilwa okukala naakongindjila ooyakwetu, tatu imbi uusiku twa kundukidha omulilo nokudhana uudhano mokuti. Otwa li wo twi ilongo oshindji kombinga yeshito, shoka sha li she tu ningitha tu kale tu na olupandu lwiilonga yOmushiti gwetu.
Uumatyona uukongindjila ohawu ladhipikwa wu longe iilonga iiwanawa esiku kehe. Shika osho omoto yawo. Otwa li hatu popithathana tatu ti: “Otwi ilongekidha aluhe.” Epopitho ndyoka onda li ndi hole. Mongundu yetu yuumatyona wu vule pethele, etata lyomuwo owa li Uukatoolika, etata ekwawo owa li Uuprotestande. Kamwe oka li Okabudha.
Okuza mo 1920, iigongi yopaigwana yAakongindjila oya kala hayi ningwa konima yoomvula dhontumba. Onda li nda yi koshigongi shOpaigwana shAakongindjila oshitiheyali muBad Ischl, shaAustria muAuguste mo 1951 nosho wo oshitimugoyi muSutton Park, shi li popepi naBirmingham, moIngilanda muAuguste mo 1957. Poshigongi shoka oshitiyali, opwa li Aakongindjila 33 000 ya za kiilongo nokiitopolwa 85. Aantu 750 000 oya li wo ye ya ye tu talele po, mwa kwatelwa omukwaniilwakiitu gwaIngilanda, Elizabeth. Kungame, shoka osha li sha fa uumwayinathana womuuyuni awuhe. Noinaandi shi tseya kutya onandi ka kale ndi na ekwatathano nuumwayinathana uukumithi wu vule po, ano mboka wopambepo.
OSHIKANDO SHOTANGO NDA TSAKANENE NONZAPO YAJEHOVA
Osha li ethimbo lyokwenye mo 1958. Onda li pokumana edheulo lyokugandja iikulya mohotela Grand Hotel Wiesler yi li muGraz, shaAustria. Rudolf Tschiggerl, omuteleki gwiinima iitoye, ngaashi iikuki, ngoka nda li handi longo naye okwa li a pendje uunzapo wontukuluka. Kanda li ndu uva nando onale kombinga yoshili. Tango okwa li a popi kombinga yelongo lyUukwatatu nokwa ti kutya kali shi elongo lyopaMbiimbeli. Onda patana tandi popile Uukwatatu nonda li nda hala ndu ulike kutya okwa puka. Onda li ndi hole omuniilonga omukwetu ngoka nonda li nda hala oku mu ladhipika a galukile mongeleka yaKatoolika.
Rudolf, ngoka twa li hatu mu ithana Rudi, okwa kongele ndje Ombiimbeli. Onda tsitsimike kutya oyi na okukala yaKatoolika. Onda tameke oku yi lesha nonde shi mono nziya kutya Rudi okwa tula mo okatraktate hoka ka nyanyangidhwa ko-Watchtower Society. Onda tindi okuka lesha, nonda li ndu uvite kutya oshileshomwa shi li ngaaka otashi vulika sha nyolwa momukalo ngoka tagu monika gwa fa gu li mondjila, ihe nani hasho. Ihe onda li ndi na ehalo okukundathana Ombiimbeli naye. Rudi okwa li u uvu ndje ko noka li we a pe ndje oshileshomwa. Muule woomvula ndatu lwaampono, otwa kala hatu ningi oonkundathana dhOmbiimbeli omathimbo nomathimbo ndhoka olundji dha li hadhi yi sigo omokati kuusiku.
Sho nda mana edheulo mohotela mondoolopa moka nda putukila muGraz, meme okwa futile ndje eilongo lya gwedhwa po kosikola yokulonga mohotela. Onkee onda tembukile koBad Hofgastein, ondoolopa yi li mesilu li li moAlps, moka omo mwa li osikola. Oya li hayi longele kumwe noGrand Hotel yi li moBad Hofgastein, nomathimbo gamwe onda li handi longo mo ndi mone ontseyo yi vulithe pwaashoka nda li handi ilongo mosikola.
ONDA TALELWA PO KAAMWAMEME YAALI AATUMWA
Rudi okwa li a tumine ondjukithi yandje koshitayimbelewa shi li moVienna. Oshitayimbelewa oshe yi tumine kaamwameme yaali aatumwa, Ilse Unterdörfer naElfriede Löhr. * Esiku limwe ngoka ha longo pomathikilo mohotela okwi ithana ndje e ta ti kutya opu na aakulukadhi yaali ye li pondje mohauto noya li ya hala okupopya nangame. Onda li nda kumwa molwaashoka kanda li ndi ya shi. Ihe onda li nda yi pondje ndika tale kutya oyo oolye. Konima yethimbo, onde ya dhimbulula kutya oya li haya fala iileshomwa yOonzapo miitopolwa yomuNdowishi sho iilonga yokuuvitha ya li yi indikwa manga Iita Iitiyali yUuyuni inaayi tameka. Manga iita inaayi tameka, oya li ya kwatwa po kopolisi yomeholamo (Gestapo) noya li ya tuminwa kokamba yoonkwatwa koLichtenburg. Opo nduno pethimbo lyiita, oya li ya lundululilwa kokamba yi li moRavensbrück, popepi naBerlin.
Aamwameme mboka oya li tayi ihilile mepipi lyameme, onkee onda li nde ya simaneka. Kanda li nda hala okumana po ethimbo lyawo ndi kundathane nayo, nokonima yiiwike nenge yoomwedhi dhontumba tandi ya lombwela kutya inandi hala okutsikila. Onde ya pula owala ngele otaya vulu owala okweetela ndje omusholondondo gwomanyolo kombinga yelongo lyOshikatoolika lyelandulathano lyaayapostoli. Onde ya lombwele kutya otandi ke gu fala komusita gwomongeleka yetu tu ke gu kundathane naye. Onda dhiladhila kutya otandi ka mona nduno kutya oshili oyini.
OKWIILONGA KOMBINGA YATATE OMUYAPUKI GWASHILI GWOMEGULU
Elongo lyaKatoolika kaRoma kombinga yelandulathano lyaayapostoli ohali ti kutya okuza komuyapostoli Petrus sigo okoopata oya kala taya landulathana. (Ongeleka ohayi fatulula pambambo oohapu dhaJesus ndhoka dhi li muMateus 16:18, 19.) Elongo ndyoka ohali ti wo kutya pata iha fundju uuna ta popi iinima yi na ko nasha nelongo te shi ningi ta popi pangeleka, nenge pambelewa. Onda li nde shi itaala nonda li ndi wete kutya ngele pata, ngoka Aakatoolika haye mu ithana Tate Omuyapuki, iha fundju miinima yelongo lyopakalunga noha popile Uukwatatu kutya owoshili, nena oshi na okukala shoshili. Ihe ngele okwa fundju, nena elongo ndyoka otashi vulika lyiifundja. Osho molwaashoka kAakatoolika oyendji elongo lyelandulathano lyaayapostoli olyo elongo lya simanenena. Omalongo ogendji gOshikatoolika kutya nduno oga puka nenge oge li mondjila ogi ikolelela kulyo.
Sho nda talele po omusita, ka li a vulu okuyamukula omapulo gandje. Okwa li a kutha molaka ye embo lyelongo lyOshikatoolika ndyoka li na elandulathano lyaayapostoli. Onda yi nalyo kegumbo ngaashi a lombwele ndje, e tandi li lesha, nonde mu galukile nomapulo ogendji ga gwedhwa po. Omusita ngoka inaa yamukula omapulo gandje. Okwa ti: “Itandi vulu oku ku itaalitha, nangoye ito vulu okwiitaalitha ndje. . . Otandi ku halele uuwanawa awuhe!” Ka li we a hala okukundathana nangame.
Pethimbo mpoka, onda li ndi ilongekidha okukonakona Ombiimbeli naIlse naElfriede. Oya longo ndje oshindji kombinga yaTate gwomegulu, Jehova Kalunga, ngoka e li Omuyapuki shili. (Joh. 17:11) Moshitopolwa shoka kamwa li mu na egongalo natango, onkee aamwameme mboka yaali oya li haya ningile okugongala megumbo lyuukwanegumbo mboka wa li wu ulike ohokwe. Aashona owala ya li haya kala po. Aamwameme oya li haya kwatele komeho oyindji yomiitopolwa yokugongala oyo ayeke yaali, molwaashoka kapwa li omumwatate a ninginithwa a kwatele komeho. Omathimbo gamwe, omumwatate a za koshitopolwa shilwe okwa li he ya a gandje oshipopiwa shomontaneho mehala ndyoka lya li hali futilwa.
NKENE NDA TAMEKE OKUYA MUUKALELE
Ilse naElfriede oya tameke okukonakona Ombiimbeli nangame muKotoba 1958. Onda ninginithwa konima yoomwedhi ndatu muJanuali 1959. Manga inaandi ninginithwa, onde ya pula ngele itandi vulu okuya nayo miilonga yegumbo negumbo ndi ka tale kutya iilonga yokuuvitha ohayi longwa ngiini. (Iil. 20:20) Sho nda longo nayo oshikando shotango, onde ya pula ngele itandi vulu okukala ndi na oshitopolwa shandje shopaumwene. Oya tumine ndje komukunda gumwe, nonda kala handi yi ngame mwene ndika uvithe egumbo negumbo nosho wo okuninga omaishunoko kwaamboka yu ulika ohokwe. Omumwatate gwotango ngoka nda li nda longo naye miilonga yuukalele wegumbo negumbo okwa li omutonatelishikandjo ngoka konima a li e tu talele po.
Mo 1960, sho nda mana osikola yokulonga mohotela, onda galukile kondoolopa hoka nda putukila ndi kwathele aakwanezimo yandje yi ilonge ooshili dhOmbiimbeli. Ihe sigo onena, kapu na nando ogumwe e ya moshili, ihe yamwe oye na ohokwe.
ONKALAMWENYO YIILONGA YETHIMBO LYU UDHA
Mo 1961 oshitayimbelewa osha li sha tumine omagongalo oontumwafo tadhi ladhipike uukokolindjila. Kanda li nda hokana, onkee onda mono kutya kandi na eipopilo lyasha tali imbi ndje ndi ye muukokolindjila. Onda popi nomutonatelishikandjo, omumwatate Kurt Kuhn, ndi uve kutya ota ti ngiini kombinga yokulonga iilonga yandje uule woomwedhi dha gwedhwa po, opo ndi vule okulanda ohauto, ndjoka tandi ka longitha muukokolindjila. Okwa ti ngiini? “Mbela Jesus naalongwa ye oya li ya pumbwa ohauto opo ya longe iilonga yethimbo lyu udha?” Shoka osha li sha kwathele ndje! Onda li nda ningi elongekidho lyokuya muukokolindjila nziya ngaashi tashi vulika. Ihe molwaashoka onda li handi longo oowili 72 moshiwike kehe morestolanda yi li mohotela, onda li ndi na okuninga tango omalunduluko.
Onda pula omuhona gwandje ngele ita vulu okupitika ndje ndi longe oowili 60. Okwa pitike ndje nokwa li a futu ndje sha faathana. Konima yethimbo, onde mu pula ngele otandi vulu okulonga oowili 48 moshiwike. Okwe shi pitike natango nokwa li ha futu ndje omwaalu gwa faathana. Onda li nda pula natango ndi pitikwe ndi longe oowili 36 moshiwike kehe, nenge oowili hamano momasiku gahamano, okwa li natango e shi pitike. Shoka tashi kumitha osho kutya onda li natango nda futwa sha faathana! Osha fa shi li ngeyi kutya omuhona gwandje ka li a hala ndi ye. Molwaashoka onda li ndi itulila po elandulathano ndyoka, onda tameke uukokolindjila wondjigilile, nopethimbo ndyoka omuntu owa tegelelwa wu longe oowili 100 momwedhi.
Konima yoomwedhi ne, onda li nda langekwa po ndi li omukokolindjila i ikalekelwa nosho wo omupiya gwegongalo moshitopolwa Carinthia, shi li mondoolopa Spittal an der Drau. Pethimbo ndyoka, omukokolindjila i ikalekelwa okwa li a tegelelwa a gwanithe po oowili 150 momwedhi. Kanda li ndi na ngoka handi longo naye muukalele, ihe onda li handi pandula ekwatho ndyoka nda li handi pewa komumwameme Gertrude Lobner, ngoka a li omukwatheli megongalo pethimbo ndyoka. *
OMALUNDULUKO GIINAKUGWANITHWA MEENDELELO
Mo 1963, onda li nda hiywa ndi ye miilonga yuutumwa. Omathimbo gamwe onda li handi yi komagongalo neshina, ndi na ookofa oondhigu. Aamwatate oyendji kaya li ye na oohauto, onkee kapu na ngoka a li ha vulu okwiila ndje ko kosasiona yomashina. Opo kaandi iyulike, kanda li ndi hole okuya notaxi kegumbo hoka tandi ka kala. Onda li handi yi ko kolupadhi.
Mo 1965, manga nda li inaandi hokana, onda li nda hiywa ndi ye kosikola onti-41 yaGilead. Aalongwa oyendji yomongundu yetu nayo kaya li ya hokana. Shoka sha li sha kumitha ndje, sho nda mana onda li nda tuminwa ndi ka longe koshilongo hoka nda putukila koAustria ndi ka tsikile niilonga yuutonatelishikandjo. Ihe manga inaandi za mo mIilongo ya Hangana, onda li nda pulwa ndi longe nomutonatelishikandjo uule wiiwike ine. Onda li ndi hole noonkondo okulonga nomumwatate Anthony Conte, ngoka a li e hole aantu nosho wo iilonga yomomapya. Okwa li e shi oku yi longa nawa. Otwa li twa longo pamwe naye moshitopolwa oshinene New york shi li moshitopolwa Cornwall.
Sho nda galukile koAustria, onda li nda pewa ndi ka longe moshitopolwa moka nda tsakanene nomumwameme enzuna Tove Merete. Aavali ye oya mono oshili sho e na oomvula ntano. Uuna aamwatate ya pula kutya otwa tsakanene ngiini, ohatu ningi omashendjo tatu ti: “Oshitayimbelewa osho sha li sha longekidha.” Otwa hokana konima yomvula, muApilili mo 1967, otwa li twa pitikwa tu tsikile niilonga yuuyendi.
Omvula ya ka landula ko, onde shi dhimbulula kutya omolwohenda yaJehova, okwa li a hogolola ndje ndi ninge omwanamati gwopambepo. Onkee onda tameke okukala ndi na ekwatathano naTate gwomegulu nosho wo naayehe mboka shi ikolelela kAaroma 8:15 haya ‘igidha kuKalunga taya ti “Tate! Tate!”’
Ngame naMerete otwa li twa tsikile okulonga pamwe miilonga yuutonateli woshikandjo nosho wo woshitopolwa sigo omo 1976. Omathimbo gamwe pothinge, otwa li hatu lala mondunda yi na uutalala wamemememe. Oshikando shimwe, otwa li twa penduka ekumbatha lyetu lya ninga iikangwa koongenge nolya ninga etokele komifudho dhetu dha talala. Otwa tokola tu kale hatu ende nokashina kokupupyaleka, opo kaatu se uutalala uusiku. Kiitopolwa yimwe, opo tu longithe okayiyogelo uusiku, otwa li hatu ende molumi tu uka kokandjugo hoka ka li kaa ke li melandulathano. Katwa li tu na egumbo lyokukala. Omaandaha kehe otwa li aluhe hatu kala megumbo limwe moka omo twa kala tatu longo mokati koshiwike. Opo nduno, mEtiyali ethimbo lyongula otwa li hatu yi kegongalo lya landula ko.
Onda nyanyukwa okupopya kutya muule woomvula, omukulukadhi gwandje omuholike okwa kala aluhe ekwatho enene kungame. Oku hole iilonga yomomapya, nokapu na nando esiku limwe nde mu ladhipikile a ye muukalele. Oku hole wo ookuume ketu noku na ko nasha nayalwe. Shika osha kala ekwatho enene.
Mo 1976 otwa li twa hiywa tu ka longe koshitayimbelewa shaAustria moVienna. Onda li nda langekwa po ndi li oshilyo shOkomitiye yOshitayimbelewa. Pethimbo ndyoka, oshitayimbelewa shaAustria osho sha li tashi tonatele iilonga yokuuvitha miilongo yomUuzilo waEuropa nosha li osho hashi longekidha okufala iileshomwa meholamo kiilongo mbyoka. Omumwatate Jürgen Rundel okwa li a kwatele komeho moshinima shika, nokwa li ha katuka oonkatu olwindji. Osha li uuthembahenda okulonga naye nokonima onda li nda pulwa ndi tonatele iilonga yokutoloka momalaka omulongo miilongo yomUuzilo waEuropa. Jürgen nomukulukadhi gwe, Gertrude, otaya tsikile okulonga nuudhiginini ye li aakokolindjila yi ikalekelwa moNdowishi. Okutameka mo 1978, oshitayimbelewa shaAustria osha li sha topatopa nokupilinta iifo momalaka gahamano tashi longitha uushina uushona wokunyanyangidha. Otwa li wo twa tumine iifo kiilongo ya yooloka mbyoka ye yi mbesitela. Omumwatate Otto Kuglitsch, ngoka ha longo ngashingeyi nomukulukadhi gwe, Ingrid, koshitayimbelewa shi li moNdowishi, oye naanaa a li ha longekidha iinima mbyoka.
Aamwatate mboka ye li miilongo yi li mUuzilo waEuropa oya li wo haya nyanyangidha iileshomwa miilongo yawo taya longitha eshina lyokunyanyangidha nenge taya ningulula oofilima ndhoka dha longa nale. Ihe nonando ongawo, oya li natango ya pumbwa ekwatho okuza kiilongo yilwe. Jehova okwa li a gamene iilonga mbika, nokoshitayimbelewa otwa ka kala tu hole aamwatate mboka ya li haya longo moonkalo oondhigu. Pethimbo mpoka iilonga oya li yi indikwa uule woomvula odhindji.
ETALELOPO LI IKALEKELWA KOROMANIA
Mo 1989, onda li nda mono uuthembahenda wokuya koRomania pamwe nomumwatate Theodore Jaracz, oshilyo shOlutuwiliki. Elalakano olya li okukwathela aamwatate oyendji ya galukile kehangano. Okutameka mo 1949, oya li ye etha po ehangano omolwomatompelo ogendji noya li ya toto po omagongalo gawo yene. Ihe nonando ongawo, oya li ya tsikile okuuvitha nokuninginitha. Oya li wo ya tulwa moondholongo omolwetokolo lyawo lyopaKriste lyokwaakutha ombinga miita. Oya li owala ya fa aamwatate mboka ya li oshitopolwa shehangano ndyoka lya taambiwa ko koombelewa dhetu oonene. Iilonga oya li natango yi indikwa moRomania, onkee otwa li hatu tsakanene meholamo megumbo lyomumwatate Pamfil Albu, naakuluntugongalo yane mboka ooshikwete po naakalelipo yOkomitiye yomOshilongo shaRomania. Otwa li wo twa yi nomutoloki a za koAustria, Rolf Kellner.
Onguluhi ontiyali yoonkundathana, omumwatate Albu okwa li a ladhipike aakuluntugongalo yakwawo yane ya hangane natse sho a ti: “Ngele itatu shi ningi ngashingeyi, otashi vulika kaatu ka mone we ompito.” Konima yaashoka, aamwatate ye li 5 000 lwaampono oya li ya hangana natse mehangano. Kalya li tuu esindano enene kuJehova, na Satana ka li tuu a dhengwa pomutima!
Lwokuuka pehulilo lyomumvo 1989, manga uukomunisi mUuzilo waEuropa inaawu hula po, Olutuwiliki olwa li lwa hiya ndje nomukulukadhi gwandje tu tembukile koombelewa oonene koNew York. Shika osha li oshinima oshikumithi noonkondo kutse. Otwa li twa tameke iilonga mObetel yaBrooklyn muJuli mo 1990. Mo 1992, onda li nda langekwa po ndi li omukwatheli gwOkomitiye yIilonga yOlutuwiliki, nokuza muJuli 1994, onda li nda mono uuthembahenda wokulonga ndi li oshilyo shOlutuwiliki.
OKUDHILADHILA KONAKUZIWA NOKUTALA KONAKUYIWA
Ethimbo nda kala nokulonga mohotela ndi li omugandji gwiikulya ngashingeyi olya pita. Ngashingeyi ohandi nyanyukilwa okukutha ombinga mokulongekidha nokugandja iikulya yopambepo kaamwatate muuyuni awuhe. (Mat. 24:45-47) Okutala konima oomvula dhi vulithe po 50 ndi li miilonga yi ikalekelwa yethimbo lyu udha, ondi na olupandu olunene nosho wo enyanyu omolwomayambeko gaJehova ngoka a pa uumwayithana wetu muuyuni awuhe. Ondi hole okukala piigongi yopaigwana, mpoka hapu tsuwa omuthindo okwiilonga kombinga yaTate gwetu gwomegulu, Jehova nosho wo oshili yOmbiimbeli.
Ohandi galikana opo aantu omamiliyona ya konakone Ombiimbeli, ya taambe ko oshili, noya longele Jehova ya hangana nuumwayinathana wopaKriste muuyuni awuhe. (1 Pet. 2:17) Onda tegelela wo nondjuulukwe oku ka tala okuza megulu eyumuko kombanda yevi, noku ka mona tate. Ondi na einekelo kutya tate nameme nosho wo aakwanezimo yalwe aaholike otaya ka kala ya hala okulongela Jehova moParadisa.
Onda tegelela nondjuulukwe oku ka tala okuza megulu eyumuko kombanda yevi, noku ka mona tate
^ okat. 15 Tala ondjokonona yawo mOshungolangelo ye 1 Novomba 1979.
^ okat. 27 Ngashingeyi pehala lyomupiya gwegongalo nosho wo omupiya omukwatheli megongalo, molutu kehe lwaakulutugongalo ohamu hogololwa omuwiliki nosho wo amushanga.


text:
ETUKULWA 33
Jesus ota dulu oku tu amena
ESHI Jesus a kula nokwa li e lihonga nghee a li a amenwa eshi a li okaana, mbela oto diladila kutya okwa li a ilikana kuJehova noku mu pandula? — Mbela oto diladila kutya konima yefimbo Jesus otashi dulika a ka lombwela shike Maria naJosef eshi a li a shiiva kutya ova xupifa omwenyo waye eshi va li ve mu twala kuEgipti? —
Ashike paife Jesus ke fi vali okahanana, noke li vali kombada yedu ngaashi a li ko nale. Ndele mbela owa didilika ngoo kutya ovanhu vamwe kunena ohava diladila kutya Jesus oku li okahanana ke li metemba lokulila oimuna? — Osho ohashi limonikila pefimbo lOkrismesa eshi peenhele dihapu hapa kala pa fanekwa omafano aJesus e li okahanana.
Ndele nonande Jesus ke li vali kombada yedu, mbela owa itavela ngoo kutya oku na omwenyo? — Okwa li a nyumunwa koufi, nopaife oku li Ohamba inaenghono meulu. Mbela oto diladila kutya oshike osho Jesus ta dulu okuninga po opo a amene ovo have mu longele? — Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li a ulika nghee ta dulu okwaamena ovo ve mu hole. Natu ka taleni kutya okwa li e shi ninga ngahelipi efiku limwe eshi a li mowato pamwe novahongwa vaye.
Efiku limwe efimbo lokomatango, Jesus okwa li a lombwela ovahongwa vaye a ti: “Tu yeni langhele kwinya yefuta.” Efiku olo Jesus okwa li a uhala ta hongo ovanhu efiku alishe pEfuta laGalilea, olo li na oule weekilometa 20 nosho yo omutamo weekilometa 12. Onghee hano, ova li va ya mowato ndele tava shingi va tauluke efuta. Jesus okwa li a loloka neenghono, nomolwaasho okwa li a ya konima yowato ndele ta nangala a wila koshiwilo, nokonima yokafimbo okwa li a kofa.
Ovahongwa ova li oupafi opo va shinge owato. Pehovelo oinima oya li tai ende nawa, ndele konima yefimbo mefuta omwa li mwa tukuluka omhepo yoshikungulu. Oya li tai pepe neenghono, nomakufikufi okwa li taa tumbalala neenghono. Opo nee, omakufikufi okwa li a hovela okulidenga mowato, nowato oya li ya hovela okuyada omeva.
Ovahongwa ova li va tila, tava diladila kutya ove li pokuningina momeva, ndele Jesus ka li a tila, molwaashi okwa li a kofa natango konima yowato. Xuuninwa, ovahongwa ova li ve mu pendula, ndele tava ti: ‘Omuhongi, omuhongi, tu xupifa, otu li pokufila moshikungulu eshi.’ Opo nee, Jesus okwa li a penduka ndele ta lombwele omhepo nomakufikufi a ti: “Mwena, ove u lote.”
Diva omhepo oya li ya oka, nefuta ola li la lota. Ovahongwa ova li va kumwa, molwaashi inava mona nale oshiningwanima sha fa osho. Ova li va pulafana va ti: “Ou olyelye, eshi ta lombwele omhepo nomeva, ndee taa dulika kuye”? — Lukas 8:22-25; Markus 4:35-41.
Mbela ou shi shii kutya olyelye a li Jesus? — Mbela ou shii kutya okwa li a pewa eenghono dinene kulyelye? — Ovahongwa kava li ve na okukala va tila eshi Jesus a li pamwe navo, molwaashi Jesus okwa li omunhu e likalekelwa. Oha dulu okulonga oikumwifilonga oyo itai dulu okulongwa kovanhu vamwe. Nandi ku lombwele vali kombinga yoshinima shimwe osho a li a ninga mefuta omo mwa li mwa tukuluka oshikungulu.
Efiku limwe vali konguloshi, Jesus okwa li a lombwela ovahongwa vaye va londe mowato opo ve mu tetekele kombinga ikwao yefuta. Ashike Jesus ye okwa li a ya oye aeke komhunda, konhele ye likalela opo a ka ilikane kuXe, Jehova Kalunga.
Ovahongwa ova li va ya mowato ndele tava shingi va ye kombinga ikwao yefuta. Diva mefuta omwa li mwa tukuluka omhepo, noya li tai pepe neenghono. Ovahongwa ova li va tonya eefaila ndele tava hovele okushinga owato, molwaashi okwa li kwa toka. Ndele kava li va dula okweendelela molwaashi omhepo oya li i na eenghono. Owato oya li tai ningi ya i komesho ya shuna monima, nomeva okwa li taa i meni lowato. Ovahongwa ova li tava kendabala noudiinini opo va fike komutunda, ndele kava li tava dulu.
Jesus okwa li natango komhunda oye aeke. Okwa li a kala ko oule wefimbo, ndele okwa li a mona kutya ovahongwa vaye ove li moshiponga mefuta. Nomolwaasho okwa li a londoloka ko komhunda ndele ta i komunghulofuta. Jesus okwa li a hala okukwafela ovahongwa vaye, onghee hano, okwa li a ya kuvo ta ende kombada yomeva efuta omo mwa li oshikungulu.
Oshike tashi ka ningwa po ngeenge owa kendabala okweenda kombada yomeva? — Oto ka ningina, ndele tashi dulika to fi omeva. Ndele Jesus omunhu e likalekelwa noku na eenghono de likalekelwa. Jesus okwa li a enda oshinano shile opo a fike powato omo mwa li ovahongwa vaye. Eshi eluwa la li tali hale okutenda, ovahongwa ova li ve wete Jesus te uya kuvo ta ende kombada yomeva, ndele kava li tava dulu oku shi itavela. Onghee hano, ova li va kwatwa koumbada neenghono ndele tava kuu pombada omolwoumbada. Opo nee Jesus okwa li a popya navo a ti: “Kaleni nomwenyo muwa, Aame ou, inamu tila.”
Diva eshi Jesus a li a fika mowato, oshikungulu osha li sha lota. Ovahongwa ova li va kumwa natango, opo nee ova li va wila peemhadi daJesus, ndele tava ti: “Oove shili Omona waKalunga.” — Mateus 14:22-33; Johannes 6:16-21.
Mbela ngeno inashi kala shiwa ngeno owa li ko pefimbo olo Jesus a li kombada yedu nokumona nghee ta longo oilonga ya tya ngaho? — Mbela ou shi shii kutya omolwashike Jesus a li a longa oikumwifalonga ya tya ngaho? — Okwa li a longa oikumwifalonga ya tya ngaho molwaashi okwa li e hole ovahongwa vaye nokwa li a hala oku va kwafela. Okwa li yo a longa oikumwifalonga ya tya ngaho opo a ulike kutya oku na eenghono dinene note ke di longifa monakwiiwa e li Omupangeli wOuhamba waKalunga.
Kunena, Jesus oha longifa yo eenghono daye luhapu okwaamena ovashikuli vaye keenghendabala odo Satana ta ningi opo e va kelele okulombwela vamwe kombinga yOuhamba waKalunga. Ashike Jesus iha longifa eenghono daye opo a amene ovahongwa vaye vaha yahame ile e va velule ngeenge tava ehama. Ovayapostoli vaye aveshe navo xuuninwa ova ka fya. Jakob, omumwaina waJohannes, okwa li a dipawa, na Johannes okwa li a tulwa modolongo. — Oilonga 12:2; Ehololo 1:9.
Onghalo oya faafana nokunena, ovanhu aveshe ohava ehama notava dulu okufya, kutya nee ohava longele Jehova ile ihave mu longele. Ndele mafiku, eshi Jesus ta ka pangela edu e li Ohamba yepangelo laKalunga, oinima hasho tai ka kala ngaho. Opo nee pefimbo opo kape na oo ta kala a tila, molwaashi Jesus ota ka longifa eenghono daye opo a etele ouwa ovanhu aveshe ovo hava dulika kuye. — Jesaja 9:5, 6.
Apa ope na omishangwa dimwe odo tadi ulike kutya Jesus oo Kalunga a tula po e li Omupangeli wOuhamba waYe oku na eenghono dinene: Daniel 7:13, 14; Mateus 28:18 nosho yo Ovaefeso 1:20-22.


text:
CILONGESA 15
Vati ve ku Panga Vakuluntu va Cikungulukilo?
Mu cikungulukilo ca Vakaleho va Yehova ka mua kele vapastole va ve ku fueta zimbongo. Vunoni, tue ku linga ngue mu ca putukile cikungulukilo ca Vakua Kilistu va ku livanga, ve ku hangula vamala va ku hia “mu ku lisa mbunga ya Njambi.” (Vilinga 20:28) Ava vakuluntu va pua vamala va ku-hia mu lutsilielo, ve ku tuamenena cikungulukilo na ku ci niunga “kati na ntsindiye, vunoni na cizango; kati muomu nganio ya ku pihia, vunoni na cizango ca ku viuka.” (1 Petulu 5:1-3) Vipanga vika ve ku linga mu ku tu kuasa?
Ve ku tu lela na ku tu niunga. Vakuluntu ve ku endesa na ku niunga cikungulukilo mu lutsilielo. Mu ku tantekeya nguavo Njambi ua va hana cipanga ca seho, vakuluntu ka ve ku sika vantu va Njambi, vunoni ve ku tu kuasa ku yoya mua cili kaha na ndzolela. (2 Kolintu 1:24) Ngeci mua kaniungi ue ku niunga mua cili vampanga vose, vakuluntu ve ku linga cose linga va tantekeye muntu ku muntu mu cikungulukilo.—Visimo 27:23.
Ve ku tu longesa ku panga cizango ca Njambi. Simano ku simano, vakuluntu ve ku tuamenena mu ku likungulula, linga va kolese lutsilielo luetu. (Vilinga 15:32) Ava vamala va ku lihana, ve ku tuamenena naua cipanga ca ku ambulula, mu ku panga netu na ku tu longesa vinjila viose via ku ambuluilamo.
Ve ku tu kolesa muntu ku muntu. Linga va tu niunge mu lutsilielo, vakuluntu ve kuya mu ku tu hinduisa ku vindzivo vietu, ni ku Ndzivo ya Vuangana mu ku tu kuasa na ku tu lembezieka na mezi a mu Mbimbiliya.—Tiango 5:14, 15.
Ku vuezelela ku vipanga via mu cikungulukilo, vakuluntu vavengi va kala na vipanga viavo ngeci mua ku tonda via ku lisuka na viteli vikuavo via ku tala vavusoko, ku puisamo viuma evi ce ku tondeka ntsimbu. Tua pande ku singimika vandolome ava omo lia ku fuitangana cavo.—1 Tesalonika 5:12, 13.
Vipanga vika ve ku linga vakuluntu mu cikungulukilo?
Mu vinjila vika vakuluntu va cikungulukilo ve ku muesa cilemo cavo kuli yetu?


text:
Esapulo 46: Ovimbaka Vio Yeriko
NYE ca kupula ovimbaka evi vio Yeriko? Ovimbaka evi vi kasi ndu okuti via kupuiwa latenda anene. Pole kotembo yaco ka kua kaile atenda ndaño ovota. Yehova eye wa linga ocikomo caco. Tu konomuisi ndomo ca lingiwa.
Kũlĩhisa eci Yehova a sapuila Yehosua. Eye wa popia hati: ‘Ene vosi walume vakuavita, ñuali olupale onjanja yimosi veteke. Eci oco vu linga oloneke epandu. Ambati ocikasia covisila. Ovitunda epanduvali vi pite kovaso yocikasia covisila loku sika anguena avo.
‘Keteke liepanduvali ñuali olupale olonjanja epanduvali. Noke siki anguena kuenda kaluki londaka yovita. Kuenje ovimbaka vi kupuka.’
Yehosua kuenda omanu va linga ovina viosi Yehova a tuma. Osimbu va kala loku ñuala olupale, lomue wa vangula ondaka yimue. Kua kala lika oku yevala onjuvungo yanguena kuenda yolomãi. Ovanyali vomanu va Suku volupale luo Yeriko va fetika oku kuata usumba. Ove hẽ o lete ukolo ukusuka u kasi ndeti ponjanela? Onjanela yaco yelie? Ocili okuti, Rahava wa linga ovina viosi olondavululi vio sapuilile. Epata liaye lia kala vokati konjo oku lavulula kumosi laye.
Keteke liepanduvali noke lioku ñuala olupale olonjanja epanduvali, va Isareli va sika anguena. Alume va kuavita va kaluka, kuenje ovimbaka via kupuka. Noke Yehosua wa popia hati: ‘Pondi omanu vosi va kasi volupale. Va yoki londalu. Yoki ovina viosi. Opalata lulu, lovikuata viosipi levi viutale, vi eciwa kovokuasi ombalaka ya Yehova.’
Yehosua wa sapuila olondavululi vimue vivali hati: ‘Kuendi konjo ya Rahava, u neni kumue lepata liaye.’ Rahava kumue lepata liaye va popeliwa ndeci olondavululi via likuminyile kokuaye.
Yehosua 6:1-25.
Apulilo
- Nye Yehova a tumile asualali lovitunda oku linga vokuenda kuoloneke epandu?
- Nye alume va sukilile oku linga keteke liepanduvali?
- Ndomo o cilete vociluvialuvia nye ca pita lovimbaka vio Yeriko?
- Momo lie ukolo ukusuka wa kutiwila ponjanela?
- Yehosua wa sapuilile asualali oku linga nye limbo kuenda lomanu va tungilemo? Pole nye a va sapuililevo catiamẽla kopalata, kulu, kosipi kuenda kutale?
- Nye olondavululi vivali via popele oco ci lingiwe?
Apulilo akuavo
- Tanga Yehosua 6:1-25.
Va Isareli oku ñuala imbo lio Yeriko oloneke epanduvali ca lisetahãla ndati lupange woku kunda Wolombangi via Yehova koloneke vilo via sulako? (Yeh. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Va Kor. 9:16)
Ocitumasuku ci sangiwa kelivulu lia Yehosua 6:26 ceya oku tẽlisiwa ndati eci kua pita ci soka 500 kanyamo? Kuenda eci ci tu longisa nye catiamẽla kolohuminyo via Yehova? (1 Olos. 16:34; Isa. 55:11)