text:
Esapulo 54: Ulume Umue wa Pama
OVE hẽ wa kũlĩha ulume umue wa pama wa kala palo posi? Ulume waco wa kala onganji. Onduko yaye eye Samisone. Yehova eye wa ecele ongusu kokuaye. Osimbu handi Samisone ka citiwile, Yehova wa popele la inaye hati: ‘Ocita omõla ulume. Eye oka popela va Isareli peka lia va Filisiti.’
Va Filisiti va kala omanu vamue vãvi va tungile vofeka yo Kanana. Ovo va kala omanu vakuavita kuenje va yambula calua va Isareli. Eteke limue eci Samisone a kala loku enda kocilombo ca va Filisiti, wa ñualehela lohosi yinene kuenje wa liyaka layo. Noke wa yi ponda leka liaye. Samisone wa pondavo va Filisiti valua.
Samisone weya oku sola calua ukãi umue o tukuiwa hati, Delila. Asongui va Filisiti va likuminyile oku eca ku Delila eci ci soka ohũlũkãi kocita colopalata. Pole te lika nda eye o va lomboluila oku kua tunda ongusu ya Samisone. Delila wa yonguile muẽle oku kuata olombongo viaco. Delila ka kaile ekamba liocili lia Samisone. Kuenda ka tiamelelevo komanu va Suku. Omo liaco, wamamako oku pula Samisone oku kua tunda ongusu yaye.
Noke Delila wa pinga ku Samisone oco o sapuileko ono yongusu yaye. Samisone wa kumbulula hati: ‘Esinga liange ka lia la tetiwa. Tunde eci nda citiwa, Suku wa ndi nõla oco ndi linge ukuenje waye u Nasiri. Nda esinga liange li tetiwa, ongusu yange yi pua.’
Eci Delila a yeva ovina viaco, wa pekelisa Samisone. Noke wa vilikiya ulume umue kuenje wa teta esinga liaye. Eci Samisone a pasuka wa kuata lika ongusu yitito. Kuenje va Filisiti veya vo wambata. Ovo vo tofola ovaso aye kuenje wa linga upika wavo.
Eteke limue va Filisiti va kala loku linga ocipito cimue coku fendela suku yavo Dagoni. Kuenje va kundulula Samisone vokayike oco a kale pocipito caco. Otembo yaco esinga liaye lia kula ale. Samisone wa popia lukuenje wo kuata peka hati: ‘Linga ndi lambe volongunji vi kuete onjo.’ Noke, wa likutilila ku Yehova oco a kuate ongusu. Kuenje wa lamba volongunji viaco. Eye wa kaluka lolukandi hati: ‘Ndi fe kumue la va Filisiti.’ Pocipito caco pa kala eci ci soka olohũlũkãi vitatu komanu va Filisiti. Eci Samisone a kuata kolongunji viaco longusu yaye yosi, onjo yaco ya kupuka. Kuenje omanu vosi va kalamo va fa.
Olonganji kocipama 13 toke 16.
Apulilo
- Onduko yulume u wa pama ndeti helie? Kuenda helie wo wĩha ongusu yaco?
- Ndomo o cilete vociluvialuvia, nye Samisone onjanja yimue a lingile kohosi yinene?
- Ndomo o cilete vociluvialuvia, elumbu lipi Samisone a sapuilile Delila? Kuenda eci ca kuatisa ndati va Filisiti oku u kuata?
- Samisone eteke a fa wa ponda ndati 3.000 kovanyali va Filisiti?
Apulilo akuavo
- Tanga Olonganji 13:1-14.
Manoa lukãi waye va sila ongangu yipi yiwa kolonjali kueci catiamẽla koku pindisa omãla? (Olong. 13:8; Osa. 127:3; Va Efe. 6:4)
- Tanga Olonganji 14:5-9 kuenda 15:9-16.
Samisone poku ponda ohosi, oku tepa ovikolo vo kutile lavio kuenda oku ponda ohulukãi yomanu lolumbanjo luocimbulu, ci lekisa nye catiamẽla kespiritu sandu lia Yehova?
Espiritu sandu li tu kuatisa ndati koloneke vilo? (Olong. 14:6; 15:14; Sak. 4:6; Ovil. 4:31)
- Tanga Olonganji 16:18-31.
Oku lika kua Samisone lakamba vãvi kuo kokela nye? Kuenda nye tu lilongisilako? (Olong. 16:18, 19; 1 Va Kor. 15:33)


c: text/html

text:
Ehokololo 41: Eyoka loshivela shitwima
MBELA eyoka olo le lidingila koshiti oloshili ngoo? Ahowe. Eyoka olo ola longwa moshivela shitwima osho hashi ifanwa ongopolo. Jehova oye a li a lombwela Moses a dingile eyoka olo koshiti, opo ovanhu va dule okutala kulo opo vaha fye. Ndele omayoka oo u wete pedu omayoka ovenevene. Okwa li taa li ovanhu noku va yahameka. Mbela ou shi shii kutya omolwashike?
Omolwaashi Ovaisrael ova li tava pe Kalunga naMoses oushima. Ova li tava ngongota tava ti: ‘Omolwashike mwe tu kufa muEgipti tu uye tu file mombuwa? Omwe tu eta monhele oyo ihe na oikulya nomeva. Otwa loloka okulya omanna.’
Ashike omanna okwa li oikulya iwa oyo Jehova a li a pa Ovaisrael pashikumwifilonga. Okwa li yo e va pa omeva okunwa pashikumwifilonga. Ndele nande ongaho, ovanhu kava li ve na olupandu omolwomafiloshisho oo Kalunga a kala te va pe. Onghee hano, Jehova Kalunga okwa li e va tumina omayoka oudiyo opo e va lye noku va yahameka. Vahapu vomuvo ova fya eshi va lika komayoka oo.
Hauxuuninwa, ovanhu ova li ve uya kuMoses ndele tava ti: ‘Otwa nyona, molwaashi otwe mu pa oushima, nye naJehova. Alikana, tu indilila kuJehova opo a kufe po omayoka oo tae tu li.’
Moses okwa ilikanena ovanhu kuJehova. Opo nee Jehova okwa lombwela Moses a ninge eyoka olo loshivela shitwima. Okwa lombwela yo Moses e li tule koshiti opo keshe oo a lika komayoka oudiyo a tale kulo opo aha fye. Moses okwa li a ninga naanaa ngaashi Kalunga e mu lombwela. Ovanhu ovo va lika komayoka oudiyo ndele tava tale keyoka olo loshivela shitwima, ova li va veluka.
Ohatu dulu okulihonga mo sha moshiningwanima osho. Atusheni otu li monghalo ya faafana nOvaisrael ovo va li va lika komayoka oudiyo, oku shi popya pafaneko. Atusheni otwa taalela efyo. Tala ashike momudingonoko woye. Ovanhu otava ende tava kulupa, tava vele notava fi. Oinima aishe oyo oya etifwa kuAdam naEva ovo va li ve liteeka Jehova. Onghee hano, ohai tu ningilwa, molwaashi otu li oludalo lavo. Ndele Jehova okwa ninga po sha opo tu dule oku ka kala nomwenyo fiyo alushe.
Jehova okwa li a tuma Omona, Jesus Kristus, kombada yedu. Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li a valelwa komuti womahepeko, molwaashi ovanhu vahapu ova li tava diladila kutya omukolokoshi. Ndele Jehova okwa yandja Jesus opo tu dule okuxupifwa. Ngeenge otwa tale kuJesus, sha hala okutya, ngeenge otwa shikula oshikoti shaye, ohatu ka mona omwenyo waalushe. Ashike ohatu ke lihonga shihapu kombinga yaasho momahokololo e li komesho.
Numeri 21:4-9; Johannes 3:14, 15.
Omapulo
- Oshike osho she lidingila koshiti mefano omo, nomolwashike Jehova a li a lombwela Moses e shi dingile koshiti oko?
- Ongahelipi ovanhu va li va ulika okuhenolupandu shi na sha naashishe osho Jehova a li e va ningila?
- Ovanhu ova li va pula Moses a ninge shike konima eshi Jehova a li a tuma omayoka oudiyo e va lye?
- Omolwashike Jehova a li a lombwela Moses a ninge eyoka loshivela shitwima?
- Oshike hatu lihongo mehokololo eli?
Omapulo a wedwa po
- Lesha Numeri 21:4-9.
Omolwashike okungongota kwOvaisrael shi na sha nomafiloshisho aJehova ku li elondwelo kufye? (Num. 21:5, 6; Rom. 2:4)
Konima yomafelemido, Ovaisrael ova li hava longifa ngahelipi eyoka loshivela shitwima, nohamba Hiskia oya li ya katuka eenghatu dilipi? (Num. 21:9; 2 Eeh. 18:1-4)
- Lesha Johannes 3:14, 15.
Ongahelipi okutulikwa kweyoka loshivela shitwima koshiti taku faneke nawa okuvalelwa kwaJesus Kristus? (Gal. 3:13; 1 Pet. 2:24)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Anga hẽ Suku o Panga Onepa Muvatatu?
Etambululo Liembimbiliya
Atavo alua a tukuiwa okuti Akristão a longisa okuti, Suku o panga onepa Muvatatu.
Pole, o Encyclopædia Britannica yi popia hati: “Ondaka Suku Muvatatu, kuenda elongiso lia tiamẽla kondaka yaco ka yi sangiwa vo Testamentu Yokaliye. . . . Pole, elongiso liaco, lia fetika oku li vokiya vokuenda kuanyamo kuenda lia enda oku patãliwa calua.”
Embimbiliya lalimue eteke lia tukuile okuti Suku o panga onepa Muvatatu. Konomuisa ovinimbu vi kuãimo:
“Yehova eye Suku yetu kuenje eye Suku lika waye.”
—Esinumuĩlo 6:4.
“Ove, onduko yove Yehova, ove lika wove, Tõlo koluali luosi.”
—Osamo 83:18.
“Omuenyo ko pui wowu, oku ku kũlĩha ove lika vu Suku yocili, loku kũlĩhavo Yesu Kristu, u wa tuma.”
—Yoano 17:3.
“Suku umosi.”
—Va Galatia 3:20.
Puãi, momo lie atavo ana a litukula okuti Akristão a popela okuti Suku o panga onepa Muvatatu?


text:
Ehokololo 20: Dina ta i moupyakadi
MBELA ou shi shii kutya Dina ota ka talela po oolyelye ngaashi u shi wete mefano olo? Ota i a ka talele po oukadona Ovakanaan. Mbela xe yaDina, Jakob, ota ka kala e udite ngahelipi ngeenge okwa udu kutya Dina oha ka talela po oukadona Ovakanaan? Opo u mone enyamukulo kepulo olo, diladila kwaasho Abraham naIsak va li ve udite shi na sha novakainhu Ovakanaan.
Mbela Abraham okwa li a hala omona waye Isak a hombole Omukanaan? Hasho, nandenande. Mbela Isak naRebekka ova li va hala omona wavo Jakob a hombole okakadona Okakanaan? Ahowe, kava li va hala Jakob a hombole Omukanaan. Mbela ou shi shii kutya omolwashike?
Omolwaashi Ovakanaan ova li hava longele oikalunga. Onghee hano, kava li ookaume vawa nokava li tava wapalele okuhombolafana navo. Hano, osha yela kutya Jakob ka li ta ka kala a hafa okuuda kutya omonakadona waye Dina okwa panga oukaume noukadona Ovakanaan.
Eendafano laDina noukadona ovo ole ke mu twala moupyakadi. Mbela ou wete omulumenhu Omukanaan oo ta tale Dina mefano olo? Edina laye oSikem. Efiku limwe, fimbo Dina a li a ka talela po oukadona Ovakanaan, Sikem okwa kwata Dina keenghono ndele tava i naye momilele. Oshinima osho Sikem a ninga osha puka, molwaashi ovanhu ovo va hombola ovo ashike tava dulu okuya momilele. Kakele kaasho, oshinima osho Sikem a ninga osha ka etifa omaupyakadi mahapu.
Ovamwaxe vaDina ova li va handuka neenghono eshi va uda kutya Sikem okwa kwata Dina keenghono. Simeon naLevi ova li va fula onya neenghono, nomolwaasho ova kufa omaongamukonda ndele tave livakele moshilando mokati koufiku. Ova ya pamwe novamwaxe ndele tava ka dipaa Sikem novalumenhu aveshe vomoshilando osho. Jakob okwa li a handuka eshi ovanamati vaye va longa owii wa tya ngaho.
Ndele mbela olyelye a li a etifa lela omaupyakadi aeshe oo? Dina oye a li a etifa omaupyakadi aeshe oo, molwaashi okwa li a panga oukaume novanhu ovo va li ihava dulika keemhango daKalunga. Mbela otwa hala okupanga oukaume novanhu ovo ihava dulika kuKalunga?
Genesis 34:1-31.
Omapulo
- Omolwashike Abraham naIsak va li inava hala ovana vavo va hombole ovanhu vomedu laKanaan?
- Mbela Jakob okwa li a hokwa omonakadona eshi a li a panga oukaume noukadona Ovakanaan?
- Omulumenhu oo tu wete mefano ta tale Dina oye lyelye, nokwa li a ninga oshinima shii shilipi?
- Ovamwainamati vaDina, Simeon naLevi ova li va ninga po shike eshi va uda osho sha li sha ningilwa omumwainakadona?
- Mbela Jakob okwa li ngoo a panda osho sha li sha ningwa po kuSimeon naLevi?
- Olyelye lela a li a etifa oupyakadi aushe oo wa li wa holoka moukwaneumbo waJakob?
Omapulo a wedwa po
- Lesha Genesis 34:1-31.
Mbela osho osha li oshikando shotete Dina a li ta endafana noukadona Ovakanaan? Shi yelifa. (Gen. 34:1)
Omolwashike Dina a li yo e na okupewa oushima omolwokukanifa oukadona waye? (Gal. 6:7)
Ongahelipi ovanyasha vokunena tava dulu okuulika kutya ove lihonga mo sha moshimoniwa shaDina tashi londwele? (Omayel. 13:20; 1 Kor. 15:33; 1 Joh. 5:19)


text:
Esapulo 45: Ceci va Isareli va Yoka Olui Yordão
KŨLĨHISA ndomo va Isareli va kasi loku yoka Olui Yordão! Volui mueyuka ovava alua. Koloneke viaco ombela ya kala loku loka calua kuenje olui lueyukile. Pole vokatembo kamue katito ovava a takata! Va Isareli va fetika oku yoka olui posi ya kukuta ndeci va lingile Vokalunga Kakusuka. Pi kua enda ovava aco? Tu konomuisi ulandu waco.
Otembo ya va Isareli yoku yoka Olui Yordão, yeya oku pitila. Omo liaco, Yehova wa vilikiya Yehosua oco a sapuile omanu hati: ‘Ovitunda ovio viambata ocikasia covisila kuenda oku pita kovaso yomanu vosi. Eci olomãi viovitunda vi liatela Volui Yordão, ovava a talama.’
Noke ovitunda via yelula ocikasia covisila kuenje va pita kovaso omanu vosi. Eci ovitunda via pitila Volui Yordão, va liata vovava. Vepuluvi liaco ovava a kala loku yoloka kuenda volui mua longele calua. Pole eci olomãi viavo via liata volui, ovava haico a fetika oku talama. Ca kala ocikomo cimue cinene! Yehova wa kotola ovava konano yolui kuenje vokatembo kamue katito ovava a takata.
Ovitunda vina viambata ocikasia covisila, via wila volui toke vokati kaco. Tala vociluvialuvia cilo ndomo ovo va kasi. Osimbu ovo va talama vokati kolui, va Isareli va fetika oku yoka Olui Yordão posi ya kukuta.
Eci omanu vosi va yoka, Yehova wa vilikiya Yehosua oco a sapuile alume vamue ekũi la vavali hati: ‘Kuendi kovitunda vi kasi locikasia covisila vokati kolui. Nyañuli ovawe ekũi la vavali, kuenje vambati toke oku u kalala vuteke ulo. Koloneke vi yako, eci omãla vene vo puli vati: Ovawe valo a lomboloka nye? Vu va kumbulula hati: Eci tua yoka Olui Yordão locikasia covisila via Yehova, ovava a kotokele. Ovawe alo a kala onjivaluko yocikomo caco.’ Kuenje Yehosua wa kapa ovawe vaco ekũi la vavali kuna kua kala ovitunda locikasia covisila vokati kolui.
Noke Yehosua wa sapuila ovitunda viaco hati: ‘Tundi Volui Yordão.’ Eci va tunda volui, ovava haico a fetika oku lupuka.
Yehosua 3:1-17; 4:1-18.
Apulilo
- Ocikomo cipi Yehova a lingile oco va Isareli va yoke Olui Yordão?
- Elinga lipi lia sukilile ekolelo eci va Isareli va yoka Olui Yordão?
- Momo lie Yehova a tumilile Yehosua oku nõla ekũi lavavali kovawe vokati kolui?
- Nye ca pita eci ovitunda via pitĩla ocipepi lolui Yordão?
Apulilo akuavo
- Tanga Yehosua 3:1-17.
Ndomo ca lekisiwa vulandu owu nye tu sukila oku linga oco tu tambule ekuatiso lasumũlũho a Yehova? (Yeh. 3:13, 15; Olosap. 3:5; Tia. 2:22, 26)
Eci va Isareli va yoka Olui Yordão poku enda Kofeka Yohuminyo olui lua kala ndati? Kuenda eci ca eca ndati esivayo konduko ya Yehova? (Yeh. 3:15; 4:18; Osa. 66:5-7)
- Tanga Yehosua 4:1-18.
Ekũi la vavali kovawe va nõliwile vo Yordão okuti vongekiwa vo Giligali va kala ondimbukiso ye? (Yeh. 4:4-7)


text:
Ehokololo 7: Omulumenhu omuladi
ESHI ovanhu va enda tava hapupala kombada yedu, vahapu ova li hava longo owii ngaashi Kain. Ndele opa li omulumenhu umwe oo kwa li ha longo ouwa. Edina laye oHenok. Henok okwa li omulumenhu omuladi. Nonande ovanhu vopefimbo laye ova li hava longo oukolokoshi, Henok okwa kala ta longele Kalunga Noudiinini.
Mbela ou shi shii kutya omolwashike ovanhu vopefimbo opo va li hava longo owii muhapu? Mbela oto dimbuluka kutya olyelye a li a ningifa Adam naEva va nyone kuKalunga mokulya oiimati yomuti oo kwa li va kelelwa vaha lye kuo? Heeno, okwa li omweengeli omunawii. Ombibeli oya ti kutya edina laye oSatana. Satana onghee ngoo ta kendabala natango okuningifa ovanhu va longe owii.
Efiku limwe Jehova Kalunga okwa li a tuma Henok a ka lombwele sha ovanhu nonande kava li va hala oku shi uda. Henok okwa li a tumwa e va lombwele ta ti: ‘Mafiku Kalunga ota ka hanauna po aveshe ovo hava longo owii.’ Otashi dulika ovanhu ovo va li va handuka neenghono eshi va uda eendjovo odo. Otashi dulika nokuli va li tava kendabala okudipaa Henok. Nomolwaasho, Henok okwa li e na okukala e na ouladi opo a dule okulombwela ovanhu osho Kalunga a li ta ka ninga.
Kalunga ka li a efa Henok a kale nomwenyo efimbo lile mokati kovanhu vai va tya ngaho. Henok okwa kala ko ashike oule womido 365. Omolwashike taku tiwa kutya okwa kala ko “ashike oule womido 365”? Omolwaashi ovanhu vopefimbo laye ova li hava kala ve na eenghono dihapu nova li hava kala nomwenyo oule wefimbo lile. Pashihopaenenwa, omonamati waHenok, Metusala, okwa fya e na omido 969.
Konima eshi Henok a fya, ovanhu ova ka kala nokuli tava longo owii neenghono shi dulife nale. Ombibeli oya ti kutya ‘ova kala tava diladila okulonga owii efimbo alishe,’ ‘nedu ola li li yadi oukolokoshi.’
Mbela ou shii etomheno limwe kutya omolwashike kombada yedu kwa li ku yadi oukolokoshi pefimbo olo? Omolwaashi Satana okwa li a konga po ondunge ipe yokuningifa ovanhu va longe owii. Ohatu ke lihonga kombinga yaasho mehokololo tali landula ko.
Genesis 5:21-24, 27; 6:5; Ovaheberi 11:5; Judas 14, 15.
Omapulo
- Ongahelipi Henok a li a yooloka ko kovanhu vopefimbo laye?
- Omolwashike ovanhu vopefimbo laHenok va li hava longo owii muhapu neenghono?
- Ovanhu ovo ova li hava longo oilonga ii ilipi? (Tala mefano.)
- Omolwashike Henok a li a pumbwa okukala omuladi?
- Ovanhu vopefimbo opo ova li hava kala nomwenyo oule wefimbo li fike peni, ndele Henok okwa li a kala nomwenyo oule wefimbo li fike peni?
- Oshike sha li sha ningwa po konima yokufya kwaHenok?
Omapulo a wedwa po
- Lesha Genesis 5:21-24, 27.
Henok okwa li e na ekwatafano la tya ngahelipi naJehova? (Gen. 5:24)
Omunhu oo a popiwa mOmbibeli a fya e na omido dihapu olyelye nokwa fya e na omido ngapi? (Gen. 5:27)
- Lesha Genesis 6:5.
Eenghalo oda li da naipala shi fike peni konima yefyo laHenok, nefaafano lilipi li li pokati keenghalo dopefimbo olo naado dopefimbo letu? (2 Tim. 3:13)
- Lesha Ovaheberi 11:5.
Oukwatya ulipi ‘Kalunga a li a hokwa’ muHenok, naasho osha ka etifa oidjemo ilipi? (Gen. 5:22)
- Lesha Judas 14, 15.
Ongahelipi Ovakriste vokunena tava dulu okuhopaenena ouladi waHenok eshi tava londwele ovanhu shi na sha noita oyo tai uya okuluwa puArmagedon? (2 Tim. 4:2; Heb. 13:6)


text:
Esapulo 100: Yesu Vocumbo
NOKE eci Yesu lolondonge viaye va tunda vohondo va lila o Paskoa, va enda kocumbo ca Gesemane. Ovo va endaileko ale olonjanja vialua. Yesu wa va sapuila oco va lavulule loku linga olohutililo. Noke eye wa enda okacinãla kamue, wa tuvika ocipala posi kuenje wa likutilila.
Noke Yesu wa tiuka apa olondonge via kala. Nye o sima okuti oco ovo va kala loku linga? Va kala loku pekela! Yesu wa va sapuila olonjanja vitatu oco va lavulule. Pole, olonjanja viosi Yesu wa va sanga okuti va pekela. Yesu wa popia lavo hati: ‘Ka wa tẽleli oku lavulula ndaño owola yimosi? Noke onjanja ya sulako wa va sapuila hati, ñasi okuiya. Momo ‘otembo yange yoku pakuiwa ya pitĩlapo.’
Vonjanja yaco va yeva onjuela yo wiñi wakahandangala. Tala alume ava va kasi lokuiya ndeti lo losipata kuenda olombueti! Ovo va kasi loku nena ovimihi lolondiyelo. Eci va pitĩla ocipepi, ulume umue wamẽla ku Yesu. Kuenje wo sipula, ndomo ocilete vociluvialuvia. Ulume waco Yuda Isikariote. Momo lie eye a sipuila Yesu?
Yesu wa pula hati: ‘A Yuda, o makula lesipulo?’ Esipulo lia kala ondimbukiso. Lia ecelela alume va kala oku enda la Yuda oku limbuka Yesu, momo eye va yonguile. Ovanyali va kuata Yesu. Puãi Petulu, ka yonguile okuti Yesu vo wambata. Eye wopa osipata kuenje wa sonja etũi liulume umue wa kala ponele yaye. Kuenje eci Yesu a ci mola wo sakula.
Yesu wa popia la Petulu hati: ‘Someha osipata yove vocilalo cayo. Osima okuti si tẽla oku pinga ku Tate hã ha numisa ndopo olohoka viovangelo oco vi ndi popele?’ Eye nda wa ci linga! Pole, ka pingile ku Suku oco a tumise ovangelo, momo eye wa kũlĩhĩle okuti ya pitĩlilepo otembo yoku u pakula. Eye wa ecelela oku wambata. Tu konomuisi eci ceya oku lipita la Yesu.
Mateo 26:36-56; Luka 22:39-53; Yoano 18:1-12.
Apulilo
- Pi Yesu lolondonge viaye va enda eci va tunda vohondo yosapalalo? Kuenda nye eye a va tuma oku linga?
- Eci Yesu a tiuka apa olondonge via kala wa va sanga okuti va kasi oku linga nye? Kuenda eci ca pita olonjanja viñami?
- Velie va iñila vocumbo? Kuenda nye Yuda Isikariote a linga ndomo ca lekisiwa vociluvialuvia?
- Momo lie Yuda a sipuila Yesu? Kuenda nye Petulu a linga?
- Nye Yesu wa sapuila Petulu? Pole momo lie Yesu ka pingilile ku Suku oco o tumise ovangelo?
Apulilo akuavo
- Tanga Mateo 26:36-56.
Ndomo Yesu a enda oku eca elungulo kolondonge viaye ongangu yipi yiwa a sila akulu vekongelo koloneke vilo? (Mat. 20:25-28; 26:40, 41; Va Gal. 5:17; Va Efe. 4:29, 31, 32)
Yesu wa lekisa ndati okuti ka ca sungulukile oku yaka losipata? (Mat. 26:52; Luka 6:27, 28; Yoa. 18:36)
- Tanga Luka 22:39-53.
Ungelo poku kolisa Yesu vocumbo co Gesemane ca lekisa okuti Yesu wa honguele kekolelo? Ci lombolola. (Luka 22:41-43; Isa. 49:8; Mat. 4:10, 11; Va Hev. 5:7)
- Tanga Yoano 18:1-12.
Yesu wa teyuila ndati olondonge viaye kovanyali vavo? Kuenda nye tu lilongisilako? (Yoa. 10:11, 12; 18:1, 6-9; Va Hev. 13:6; Tia. 2:25)


text:
Onepa 3: Tunde Koku Yovuiwa Kua va Isareli Kegito Toke Kosoma Yavo Yatete
Mose wa songuila va Isareli oku tunda Kegito toke Komunda Sinai. Komunda yaco oko Suku a ecela ovihandeleko kokuavo. Noke Mose wa tuma eci ci soka ekũi kalume kalume vavali oco va ka kũlĩhise ofeka ya Kanana. Pole ci soka ekuĩ pokati kalume vaco va nena ulandu umue ũvi. Omo liulandu waco ũvi, va Isareli va fetika oku kuata onjongole yoku tiukila Kegito. Ovo ka va kuatele ekolelo ku Suku. Omo liaco, Yehova wa va kangisa poku ecelela okuti va pita eci ci soka 40 kanyamo vekalasoko.
Noke Yehova wa nõla Yehosua oco a songuile va Isareli vofeka yo Kanana. Oco va kuatisiwe poku tambula ofeka yaco, Yehova wa linga ovikomo vialua. Yehova wa talamisa ovava Ovolui Yordão, wa kupula ovimbaka viofeka yo Yeriko. Kuenda, wa talamisavo ekumbi vokuenda kueteke liosi. Noke lianyamo epandu, va Isareli va tambula ofeka ya Kanana.
Oku fetikila ku Yehosua, va Isareli va vialiwile lolonganji eci ci soka 356 kanyamo. Etu tu pondola oku lilongisa eci catiamẽla kolonganji viaco oku pisa ku Baraka, Gideone, Yefita, Samisone kuenda Samuele. Tu pondolavo oku lilongisa eci catiamẽla kakãi vamue ndeci, Rahava, Devora, Yaele, Ruti, Naomi kuenda Delila. Onepa eyi YATATU yi lombolola ulandu wa pita vokuenda kueci ci soka 396 kanyamo watiamẽla komanu vaco.


text:
Esapulo 50: Akãi Vavali Vakuotõi
ECI va Isareli va fetika oku kuata ovitangi, veya oku pinga ekuatiso ku Yehova. Yehova wa va tambulula kuenje wa va ĩha asongui vakuavo oco va kuatisiwe. Embimbiliya li tukula asongui vaco hati, olonganji. Yehosua eye wa kala onganji yatete kofeka ya va Isareli. Noke liaye, kueya Otiniyele, Ehudi, kuenda Siamigara. Pole kua kalavo akãi vamue vavali va kuatisa va Isareli. Akãi vaco Devora kuenda Yaele.
Devora wa kala uprofeto. Yehova wa ecele ku Devora alomboluilo amue atiamẽla koviyaneke. Kuenje eye wa lomboluila omanu ovina viosi Yehova o sapuila. Devora wa kalavo onganji. Eye wa enda loku tumãla vemi liuti weva kolomunda. Kuenje omanu valua va enda loku iya kokuaye oku pinga ekuatiso liovitangi viavo.
Kotembo yaco, Yavini eye wa kala soma yo Kanana. Eye wa kuata eci ci soka 900 kakãlu uyaki. Olohoka viaye via pamele calua kuenje vamue va Isareli veya oku linga apika vaye. Kesongo kolohoka via Yavini onduko yaye Sisera.
Eteke limue Devora wa tuma oku vilikiya Baraka onganji. Kuenje wa popia laye hati: Yehova wa popia hati: ‘Kuende komunda ya Tavore. Ambata ekũi liolohũlũkãi kalume. Sisera kuenda olohoka viaye, ndi vieca peka liove.’
Baraka wa popia la Devora hati: ‘Nda ove wenda kumue lame, ngenda.’ Devora wa katuka kuenje wa enda kumue la Baraka pole wa popia laye hati: ‘Ungende o linga ndeti, ka u ku muisa ekẽmalo, momo Yehova oka eca Sisera peka liukãi.’ Kuenje haico ca lingiwa.
Baraka wa tunda Komunda Tavore oku ka lisanga lolohoka via Sisera. Vocipikipiki Yehova wa kundula lovava olohoka viosi via Sisera. Pole Sisera wa puluka lekãlu liaye kuenje wa tila.
Noke Sisera weya vombalaka ya Yaele. Yaele wo laleka kuenje wo nyuisa asenjele. Eci eye a nyua asenjele aco wa fetika oku suñila kuenje wa pekela. Osimbu a kala loku pekela, Yaele wo valela kutue ombambo yombalaka toke a fa. Eci Baraka eya, Yaele wo lekisa kokuaye. Ocili okuti, olondaka via Devora vieya oku tẽlisiwa muẽle.
Noke Soma Yavini weyavo oku pondiwa. Kuenje va Isareli va kuata ombembua vokuenda kuoloneke vimue.
Olonganji 2:14-22; 4:1-24; 5:1-31.
Apulilo
- Velie va kala olonganji? Kuenda helie wa kala onganji yatete?
- Ocikele cipi ca velapo Devora a kuatele? Kuenda nye ca kongelele vocikele caco?
- Eci Yehova a ecele va Isareli peka lia Soma Yavini la kesongo kaye Sisera uvangi we Yehova a tumile ku Devora oku sapuila Baraka? Kuenda helie a tukula okuti eye oka ci tẽlisa?
- Nye Yaele a linga ci lekisa okuti eye wa kala ukãi umue ukuotõi?
- Nye ca pita eci Soma Yavini a fa?
Apulilo akuavo
- Tanga Olonganji 2:14-22.
Nye va Isareli va lingile okuti ceya oku temisa Yehova? Kuenda tu lilongisalako nye? (Olong. 2:20; Olosap. 3:1, 2; Esek. 18:21-23)
- Tanga Olonganji 4:1-24.
Devora la Yaele va lekisa ekolelo lutõi. Ongangu ye va sila akãi Akristão vokoloneke vilo? (Olong. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Olosap. 31:30; 1 Va Kor. 16:13)
- Tanga Olonganji 5:1-31.
Ocisungo ca Baraka la Devora ci sokisiwa ndati lohutililo yoku lavoka uyaki wo Harmagedo wa laika oku iya? (Olong. 5:3, 31; 1 Asa. 16:8-10; Esit. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21)


text:
Etukulwa 11
Omolwashike Kalunga a efa okumona oixuna ku kale po?
Mbela Kalunga oye a etifa okumona oixuna mounyuni?
Omhata yashike ya li ya holoka po moshikunino shaEden?
Kalunga ota ka kufa po ngahelipi oilanduliko yokumona oixuna kwovanhu?
1, 2. Okumona oixuna kulipi ovanhu tava mono kunena, nokwa ningifa vahapu va pule omapulo elipi?
KONIMA yoita inyanyalifa moshilongo shimwe sha dedelifwa koita, ovakwashiwana omayovi ovakainhu nounona ovo va li va dipawa ova li va pakwa mombila imwe inene oyo ya li ya dingililwa koumushiyakano. Okamushiyakano keshe oka li ke na eshangelo tali ti: “Omolwashike?” Omafimbo amwe, olo olo epulo olo hali kala liyahameka neenghono kuvahapu. Ovanhu ohava pula epulo olo va nyika oluhodi ngeenge oita, oiponga, omikifi ile ekaulonyanga tai dipaa ovaholike vavo ve he na etimba, tai hanauna po omaumbo avo ile tai etifa okumona oixuna kuhapu meenghedi donhumba ile dongadi. Ohava kala va hala okushiiva kutya omolwashike hava hangwa koiponga ya tya ngaho.
2 Omolwashike Kalunga a efa okumona oixuna ku kale po? Ngeenge Jehova Kalunga omunaenghono adishe, omunahole, omunongo nomuyuki, omolwashike ounyuni u yadi outondwe nokuhenouyuki? Mbela owe lipula nale shi na sha noinima oyo pauhandimwe?
3, 4. (a) Oshike tashi ulike kutya inashi puka okupula kutya omolwashike Kalunga a efela okumona oixuna ku kale po? (b) Jehova oku udite ngahelipi shi na sha noukolokoshi nokumona oixuna?
3 Mbela osha puka okupula kutya omolwashike Kalunga a efa okumona oixuna ku kale po? Ovanhu vamwe ohava kala va tila kutya okupula epulo la tya ngaho otashi ulike kutya kave na naanaa eitavelo ile kutya itava fimaneke Kalunga. Ndele ngeenge to lesha Ombibeli oto ka mona kutya ovanhu ovadiinini novatilikalunga ova li ve na omapulo a faafana. Pashihopaenenwa, omuprofeti Habakuk okwa li a pula Jehova a ti: “Oshike Ove ho talifa nge osho inashi yuka, ndele ndi nokutala eshunduko? Heeno, owii noukolokoshi u li koshipala shange. Ope nondubo neemhata.” — Habakuk 1:3.
4 Mbela Jehova okwa li a hanyena omuprofeti omudiinini Habakuk omolwokupula omapulo a tya ngaho? Hasho. Ponhele yaasho, Kalunga okwa kwatela momishangwa dOmbibeli da nwefwa mo eendjovo daHabakuk di li paushili. Kalunga okwa li yo e mu kwafela a kale neudeko la yela li na sha noinima noku kale neitavelo la kola. Jehova okwa hala yo oku ku ningila sha faafana. Dimbuluka, Ombibeli otai hongo kutya “Oye te mu file oshisho.” (1 Petrus 5:7) Kalunga oku tonde oukolokoshi nosho yo okumona oixuna oko hau etifa e dule omunhu keshe. (Jesaja 55:8, 9) Hano omolwashike nee pe na okumona oixuna kuhapu mounyuni?
OMOLWASHIKE PE NA OKUMONA OIXUNA KUHAPU NEENGHONO?
5. Omatomheno elipi omafimbo amwe haa yandjwa shi na sha nokumona oixuna kwovanhu, ndele Ombibeli otai hongo shike?
5 Ovanhu vomalongelokalunga e lili noku lili ohava i kovawiliki nokovahongi vavo vomalongelokalunga va ka pule kutya omolwashike pe na okumona oixuna kuhapu neenghono. Luhapu, ohava nyamukulwa kutya okumona oixuna oku li ehalo laKalunga nonokutya okwa nuna nalenale oinima aishe oyo tai ka ningwa, mwa kwatelwa oiningwanima inyikifa oluhodi. Vahapu ova lombwelwa kutya eenghatu daKalunga itadi dulu okuyelifwa ile kutya oye ha etifa efyo lovanhu — nolounona nokuli — opo a dule oku ka kala navo meulu. Ndele ngaashi we lihonga, Jehova Kalunga iha etifa owii nandenande. Ombibeli otai ti: “Kalunga oku li kokule nouhenakalunga, nOmunamapangelo aeshe [oku] li kokule nowii!” — Job 34:10.
6. Omolwashike ovanhu vahapu hava ningi epuko lokupa Kalunga oushima omolwokumona oixuna oko ku li mounyuni?
6 Mbela ou shii kutya omolwashike ovanhu hava ningi epuko lokupa Kalunga oushima shi na sha nokumona oixuna keshe oko ku li mounyuni? Peemhito dihapu, ohava pe Kalunga Omunaenghono adishe oushima molwaashi otava diladila kutya oye ta pangele lelalela ounyuni ou. Kave shii oshili ya yela noya fimana oyo tai hongwa kOmbibeli. Owe lihonga shi na sha noshili oyo mEtukulwa eti-3 lembo eli. Omupangeli wolela wounyuni ou oSatana Ondiaboli.
7, 8. (a) Ounyuni otau ulike ngahelipi oikala ya fa yomupangeli wao? (b) Okuhawanenena kwovanhu nosho yo “efimbo nombadilila” ohai etifa ngahelipi okumona oixuna?
7 Ombibeli oya yelifa nawa ya ti: ‘Ounyuni aushe ou li mepangelo lomunawii.’ (1 Johannes 5:19) Ngeenge to diladila shi na sha naasho, mbela kashi li pandunge okwiitavela kutya osho shi li ngaho? Ounyuni ou ou na oikala ya fa yoshishitwa shopamhepo ihashi monika osho tashi “hongaula ounyuni aushe.” (Ehololo 12:9) Satana oku li omutondadi, omukengeleledi nomukwanyanya. Onghee hano, ounyuni oo u li koshi yenwefemo laye, ou yadi outondwe, oukengeleledi nosho yo onyanya. Osho oshi li etomheno limwe eshi pe na okumona oixuna kuhapu.
8 Etomheno etivali molwaashi pe na okumona oixuna kuhapu ololo kutya, ovanhu inava wanenena nove li ovalunde okudja kounashibofa womoshikunino shaEden, ngaashi sha kundafanwa mEtukulwa eti-3. Ovanhu ovalunde ohava kala va hala okupangela ovanhu vakwao, naasho ohashi etifa oita, omafininiko nosho yo okumona oixuna. (Omuudifi 4:1; 8:9) Etomheno etitatu molwaashi pe na okumona oixuna ‘omolwefimbo nombadilila’ oyo hai hange aveshe. (Omuudifi 9:11, NW) Mounyuni ou u he na Jehova e li Omupangeli omwaameni, ovanhu otava dulu okumona oixuna molwaashi ohava kala ponhele ya puka pefimbo la puka.
9. Ongahelipi hatu dulu okukala noushili kutya Jehova oku na etomheno liwa eshi a efa okumona oixuna ku twikile?
9 Otashi tu hekeleke okushiiva kutya Kalunga haye ha etifa okumona oixuna. Haye ha etifa oita, ekaulonyanga, omafininiko ile nokuli oiponga yopaushitwe oyo hai ningifa ovanhu va mone oixuna. Ndele otwa pumbwa okushiiva kutya: Omolwashike Jehova a efela okumona oixuna kwoludi keshe ku kale po? Ngeenge oye Omunaenghono adishe, oku na eenghono oku ku kelela. Ndele omolwashike nee ine shi ninga? Kalunga omunahole oo tu shii oku na etomheno liwa eshi a efa okumona oixuna ku kale po. — 1 Johannes 4:8.
OMHATA INENENENE YA HOLOKA PO
10. Satana okwa tula shike momalimbililo, nokwe shi ninga ngahelipi?
10 Opo tu mone kutya omolwashike Kalunga a efela okumona oixuna ku kale po, otwa pumbwa okudimbuluka osho sha ningilwe po eshi okumona oixuna kwa hovela. Eshi Satana a ningifa Adam naEva va ha dulike kuJehova, opa li pa holoka omhata ya fimana. Satana ka li a shonga eenghono daJehova. Na Satana oku shi shii nokuli kutya eenghono daJehova inadi ngabekwa. Ponhele yaasho, Satana okwa tula momalimbililo oufemba wokupangela waJehova. Mokupopya kutya Kalunga omunaipupulu oo ta anyene ovapangelwa vaye ouwa, Satana okwe mu lundila kutya oku li omupangeli mwii. (Genesis 3:2-5) Satana okwa li a hala okutya kutya ovanhu otava ka kala ve li nawa nope he na epangelo laKalunga. Kungaha, okwa shonga ounamapangelo waJehova, oufemba waye wokupangela.
11. Omolwashike Jehova ina hanauna po meendelelo ovanashibofa muEden?
11 Adam naEva ova li va tukulila Jehova oshibofa. Doshili, ova li va hala okutya: “Inatu pumbwa Jehova a kale Omupangeli wetu. Ohatu dulu okutokola kufye vene osho shi li mondjila naasho sha puka.” Ongahelipi Jehova a li ta dulu okuxulifa po omhata oyo? Ongahelipi kwa li ta dulu okuhonga oishitwa aishe inaendunge kutya ovanashibofa ovo ova li va puka nonokutya onghedi yaye yokupangela oyo shili ya denga mbada? Omunhu otashi dulika a tye kutya Kalunga okwa li ashike e na okuhanauna po ovanashibofa ovo ndele ta shitulula vali ovanhu vamwe. Ndele Jehova okwa hangwa a popya nale elalakano laye li na sha nokuyadifa edu noludalo laAdam naEva, nokwa li a hala va kale meduparadisa. (Genesis 1:28) Jehova oha wanifa alushe omalalakano aye. (Jesaja 55:10, 11) Kakele kaasho, okutaataa mo ovanashibofa ovo muEden kasha li tashi ka kandula po omhata oyo ya holoka po i na sha noufemba waJehova wokupangela.
12, 13. Yelifa kutya omolwashike Jehova a efela Satana a ninge omupangeli wounyuni ou, nomolwashike a efela ovanhu ve lipangele vo vene.
12 Natu konakoneni efaneko tali landula. Natu tye nee ngeno omuhongifikola ota hongo ovanafikola nghee ve na okumona enyamukulo kepulo lonhumba lidjuu li na sha nomwaalu. Omunafikola omunaendunge ndele omunashibofa ota ti kutya onghedi yomuhongifikola yokukonga enyamukulo kepulo olo lidjuu oya puka. Opo a ulike kutya omuhongifikola ke shii sha, omunafikola omunashibofa ota ti kutya ye oku shii onghedi ixwepo i na sha nokumona enyamukulo lepulo olo lidjuu. Ovanafikola vamwe ova diladila kutya omunafikola oo omunashibofa oku li mondjila, ndele tava ningi yo ovanashibofa. Omuhongifikola oku na okuninga po shike mbela? Ngeenge okwa taataa mo omunashibofa mongulu, ovanafikola vakwao otave ke linyenga ngahelipi? Mbela itava ka itavela kutya omunafikola mukwao nosho yo ovo ve li kombinga yaye ove li mondjila? Ovanafikola aveshe vakwao mongulu oyo otashi dulika va kale ve he na vali efimaneko lokufimaneka omuhongifikola oo, tava diladila kutya okwa tila a monike kutya okwa puka. Ndele opo omhata i kandulwe po, omuhongifikola okwa efa omunafikola omunashibofa a ulikile ongudu nghee ta dulu okumona enyamukulo kepulo olo lidjuu.
13 Jehova okwa ninga sha faafana naasho omuhongifikola oo a ninga. Dimbuluka kutya ovanashibofa ovo vomuEden havo aveke va li va kwatelwa mo. Ovaengeli omamiliyona ova li ve wete osho sha li tashi ningwa po. (Job 38:7; Daniel 7:10) Onghedi omo Jehova kwa li ta ka ungaunga nounashibofa oo okwa li tai ka kuma neenghono ovaengeli aveshe ovo, nohauxuuninwa oishitwa aishe inaendunge. Jehova okwa ninga po shike shi na sha naasho? Okwa efa Satana a ulike nghee ta dulu okupangela ovanhu. Kalunga okwa efa yo ovanhu ve lipangele vo vene koshi yewiliko laSatana.
14. Omauwa elipi taa ka dja mokutokola kwaJehova okweefa ovanhu ve lipangele vo vene?
14 Omuhongifikola womefaneko letu okwa li e shi shii kutya omunafikola omunashibofa nosho yo ovo va ama kombinga yaye ova puka. Ndele okwa li yo e shi shii kutya oku va pa omhito va kendabale okushilipaleka epopyo lavo okwa li tashi ka etela ongudu aishe ouwa. Ngeenge ovanashibofa va nyengwa, ovanafikola aveshe ovanashili ova li tava ka mona kutya omuhongifikola oye aeke a wana okuwilika ongudu yovahongwa. Ova li tava ka uda ko kutya omolwashike omuhongifikola konima yefimbo a ka taataa mo omunafikola keshe omunashibofa mongulu. Sha faafana, Jehova oku shi shii kutya ovanhu novaengeli aveshe ovo ve na omitima da yuka ova li tava ka mona ouwa mokumona kutya Satana nosho yo ovanashibofa vakwao ova dopa okupangela nawa nonokutya ovanhu itava dulu okulipangela vo vene. Ova li tave ke lihonga oushili wa fimanenena, ngaashi Jeremia wonale a ti: “Akutu, Omwene, ondi shi shii nokutya, ondjila yomunhu ihai kala mepangelo laye mwene, ile mepangelo lomulumenhu, nhumbi ta ende, nhumbi ta yukifa eenghatu daye.” — Jeremia 10:23.
OMOLWASHIKE JEHOVA A EFELA OKUMONA OIXUNA KU KALE PO EFIMBO LILE?
15, 16. (a) Omolwashike Jehova a efela okumona oixuna ku twikile efimbo lile? (b) Omolwashike Jehova ina kelela oinima ngaashi ekaulonyanga linyanyalifi?
15 Ndele mbela omolwashike Jehova a efela okumona oixuna ku kale po efimbo lile? Nomolwashike ina kelela oinima ii iha ningwe? Diladila koinima ivali oyo omuhongifikola womefaneko letu a li ina ninga. Shotete, ina kelela omunafikola omunashibofa a yelife onghedi yaye yokunyamukula epulo. Oshitivali, omuhongifikola ina kwafela omunashibofa a shilipaleke epopyo laye. Sha faafana, diladila shi na sha noinima ivali oyo Jehova a tokola okuhaninga. Shotete, ina kelela Satana nosho yo ovo va ama kombinga yaye va kendabale okuulika kutya ove li mondjila. Nomolwaasho okwa li e na okweefa pa pite efimbo la wana. Momukokomoko womido omayovi dondjokonona yovanhu, ovanhu ova hetekela onghedi keshe yokulipangela, sha hala kutya, omaludi aeshe omapangelo opanhu. Ovanhu ova ninga omaxumokomesho onhumba mounongononi nosho yo moinima imwe, ndele okuhenouyuki, oluhepo, ekaulonyanga nosho yo oita oya kwata moiti neenghono. Onghee hano, okupangela kwopanhu oku liwetikile kutya itaku dulu okupondola.
16 Oshitivali, Jehova ina kwafela Satana mokupangela ounyuni ou. Pashihopaenenwa, ngeno Kalunga okwa kelelele ekaulonyanga linyanyalifa, mbela ngeno kungaho ita yambidida ovanashibofa? Mbela ngeno Kalunga ina diladilifa ovanhu kutya otashi dulika ovanhu tava dulu okulipangela nope he na oilanduliko ya nyika oshiponga? Ngeno Jehova okwa katukile monghedi ya tya ngaho, ngeno okwe li ninga omuyambididi woipupulu. Ndelenee ‘Kalunga iha dulu okufufya.’ — Ovaheberi 6:18.
17, 18. Jehova ota ka ninga po shike shi na sha nowii aushe oo wa etifwa kokupangela kwopanhu nosho yo kenwefemo laSatana?
17 Ndele ongahelipi shi na sha nowii aushe oo wa kala tau ningwa momukokomoko wefimbo alishe lounashibofa oo wa tukululilwa Kalunga? Otu na okudimbuluka kutya Jehova omunaenghono adishe. Onghee hano, ota dulu okuxulifa po oilanduliko yokumona oixuna kwovanhu nosho ta ka ninga. Ngaashi twe lihonga nale, okunyonwa kwopulaneta yetu otaku ka xulifwa po ndele tai ningi Oparadisa. Oidjemo youlunde otai ka kufwa po okupitila meitavelo lovanhu mekuliloyambo laJesus, naavo va fya otava ka alulilwa momwenyo okupitila menyumuko. Kalunga ota ka longifa Jesus “a hanaune po oilonga yaSatana.” (1 Johannes 3:8) Jehova ota ka ninga naanaa aishe oyo pefimbo la wapala. Otwa hafa eshi ina katuka meendelelo, omolwaashi onheni yaye oye tu pa omhito tu lihonge oshili noku mu longela. (2 Petrus 3:9, 10) Lwopokati opo, Kalunga okwa kala ta kongo neenghono ovo va hala shili oku mu longela noku va kwafela ve lididimikile okumona oixuna keshe oko taku dulu oku va hanga mounyuni ou u yadi omaupyakadi. — Johannes 4:23; 1 Ovakorinto 10:13.
18 Vamwe otashi dulika ve lipule kutya: Mbela ngeno okumona oixuna kwoludi keshe okwa kelelwa, ngeno Kalunga okwa shitile Adam naEva monghedi oyo ya li tai dulu oku va imba va ha tukule oshibofa? Opo u mone enyamukulo kepulo olo, owa pumbwa okudimbuluka oshali i na ondilo oyo Jehova e ku pa.
OTO KA LONGIFA NGAHELIPI OSHALI OYO WA PEWA KUKALUNGA?
19. Oshali i na ondilo ilipi Jehova e tu pa, nomolwashike tu na okukala twe i lenga?
19 Ngaashi twe shi mona mEtukulwa eti-5, ovanhu ova shitwa ve na emanguluko lokuninga omatokolo. Mbela owa dimina kutya oyo oshali i na ondilo? Kalunga okwa shita oinamwenyo ihapuhapu, noinamwenyo ya tya ngaho ohai ningi oinima she likolelela kounongo wopaushitwe. (Omayeletumbulo 30:24, NW) Ovanhu ova longa omashina oo haa longo she likolelela kokushitelwa kwao. Mbela ngeno otwa hafa ngoo, ngeno Kalunga okwe tu shitile tu li ngaho? Hasho, otwa hafa okukala tu na emanguluko lokuninga omatokolo kutya otwa hala okukala ovanhu va tya ngahelipi, okukala nonghedi yokukalamwenyo ya tya ngahelipi nosho yo kutya otwa hala okupanga oukaume novanhu va tya ngahelipi nosho tuu. Otwa hafa okukala nemanguluko lonhumba, na Kalunga okwa hala tu kale nemanguluko la tya ngaho.
20, 21. Ongahelipi hatu dulu okulongifa oshali yemanguluko lokuninga omatokolo monghedi ya denga mbada, nomolwashike tu na okukala twa hala okuninga ngaho?
20 Jehova ina hokwa oilonga oyo tai longwa kefininiko. (2 Ovakorinto 9:7) Oku shi faneka: Shilipi tashi ka hafifa unene omudali — okaana oko taka ti “ondi ku hole” molwaashi ka lombwelwa ke shi ninge ile ongeenge ta ke shi popi tashi di komutima? Hano epulo la fimana ololo kutya: Oto ka longifa ngahelipi emanguluko lokuninga omatokolo olo Jehova e ku pa? Satana nosho yo Adam naEva ova longifa nai filufilu emanguluko lokuninga omatokolo. Ova ekelashi Jehova Kalunga. Ove oto ka ninga po shike?
21 Ou na omhito okulongifa oshali ikumwifi yemanguluko lokuninga omatokolo monghedi ya denga mbada. Oto dulu okulimbwanga mumwe nomamiliyona ovanhu ovo va ama kombinga yaJehova. Ohave mu hafifa mokuulika kutya Satana omunaipupulu nonokutya ke fi omupangeli muwa nandenande. (Omayeletumbulo 27:11) Naave oto dulu oku shi ninga mokuhoolola onghedi yokukalamwenyo ya yuka. Osho otashi ka yelifwa metukulwa tali landula.


text:
Oshitukulwa 2: Okudja pEyelu laNoa fiyo osheshi Ovaisrael va mangululwa moupika waEgipti
Opa li ashike pa xupa ovanhu vahetatu pefimbo lEyelu, ndele mokweendela ko kwefimbo, ovanhu ova ka hapupala neenghono. Abraham okwa ka dalwa eshi pa pita omido 352 okudja pEyelu. Ohatu ke lihonga kombinga yanghee Kalunga a li a wanifa po eudaneko laye olo a li a udanekela Abraham. Kalunga okwa li a udanekela Abraham okaana okamati, naAbraham okwe ka luka Isak. Isak okwa ka dala ovamati vavali. Kalunga okwa li a hokwa Jakob umwe womovanamati vavali vaIsak.
Jakob okwa ka kala e na oukwaneumbo wa kula. Okwa li e na ovanamati 12 nosho yo ovanakadona. Ovanamati vaJakob 10 ova li ve tonde ondenge yavo Josef nova li ve mu landifa po a ka ninge omupika kuEgipti. Lwanima, Josef okwa ka ninga omupangeli a fimana muEgipti. Eshi kwa li ondjala inene, ovamwaxe vaJosef ova li va ya kuEgipti. Josef okwa li a yeleka ovamwaxe a tale ngeenge ova lundulula ngoo oikala yavo. Hauxuuninwa, oukwaneumbo waJakob aushe, Ovaisrael, owa li wa tembukila kuEgipti. Osho osha li sha ningwa pa pita omido 290 okudja eshi Abraham a dalwa.
Ovaisrael ova ka kala muEgipti oule womido 215 okudja eshi va tembukila oko. Eshi Josef a fya, Ovaisrael ova ka ningwa ovapika kOvaegipti. Lwanima, Moses okwa ka dalwa. Kalunga okwe ke mu pa oshinakuwanifwa shokumangulula Ovaisrael moupika waEgipti. Oiningwanima aishe oyo tai hokololwa moshitukulwa eshi oshitivali oya ningwa moule womido 857 adishe kumwe.


text:
Onepa 8: Cosi ci Popia Embimbiliya ci Tẽlisiwa
Embimbiliya ka li sapula lika ovolandu ocili a pita kosimbu, pole li sapuilavo eci ci laika oku iya. Omanu ka va tẽla oku popia eci ci laika okuiya. Omo liaco, tua kũlĩha okuti Embimbiliya Ondaka ya Suku. Nye Embimbiliya li tu sapuila catiamẽla kueci ci laika okuiya?
Olio li tu sapuila eci catiamẽla kuyaki wa Suku. Kuyaki waco Suku oka malako ungangala kuenda omanu vãvi, pole oka popela vana vo vumba. Yesu Kristu soma yuviali wa Suku, oka linga okuti omanu va Suku vaka kuata ombembua lesanju. Ovo ka va ka vela vali ale oku fa.
Tuka sanjuka calua eci Suku aka pongolola osi yilo voluali luokaliye, ale hacoko? Tu kuete oku linga cimue nda tu yongola oku kala voluali luokaliye. Kesapulo lia sulako lielivulu lilo, tuka lilongisa eci tu kuete oku linga oco tu tambule ovina viwa Suku a laika oku eca ku vana vo vumba. Omo liaco, tanga onepa YECELÃLA kuenda tu konomuisi eci Embimbiliya li popia catiamẽla kueci ci laika oku iya.


text:
UTALA WONDAVULULI KUPEMBA 2015
Esulilo li Kasi hẽ Ocipepi?
Eci o yeva ondaka yokuti, “Esulilo li Kasi Ocipepi!” nye ciya kutima wove? Ovina olete viuku sakalaisa?
“Esulilo”
—Li Lomboloka Nye?
Wa kũlĩha eci Embimbiliya li popia catiamẽla “kesulilo” okuti esapulo limue liwa?
Esulilo li Kasi hẽ Ocipepi?
Kũlĩhĩsa ovina vikuãla vi panga onepa kondimbukiso yesulilo lia tukuiwa Vembimbiliya vi eca etambululo.
Valua va ka Puluka Kesulilo
—Lioluali Ove o Pondolavo
Pole ndamupi? Anga hẽ o sukila oku yukisa osila yove, ale o sukila oku li pongiya konepa yetimba?
Wa ci Kũlĩha?
Ovina Viosimbu Via Lembuluiwa vi li Kuata hẽ Lulandu Wembimbiliya? Otembo yipi olohosi via fetika oku tepuluka kosimbu?
Nda li Longisa Okuti Yehova Ukuahenda Haiye Ukuakuecela
Ku Normand Pelletier, oku kemba omanu ca kala ndoku fenya olodroga. Pole, wa lila eci a tanga ocinimbu cimue Cembimbiliya.
“Ame Nga Ñasi Komangu ya Suku?”
Anga hẽ vepata liove muli esepa, usuanji ale ukuse? Nda oco, ulandu Wembimbiliya watiamẽla ku Yosefe u pondola oku ku kuatisa.
Apulilo Embimbiliya a Tambuluiwa
Momo lie eteke liesombiso li ka kalela 1000 yanyamo?
Tanga vali ovina via Velapo
Usoma wa Suku u ka Linga Nye?
Kũlĩha eci o pondola oku tambula eci uviali wa Suku u ka viala ilu lieve.


text:
Esapulo 28: Ndomo Mose a Popeliwa
KŨLĨHISA oñaña yi kasi ndeti loku lila. Oyo yi kasi loku kuata kumuine wufeko u. Onduko yoñaña yaco, Mose. Ufeko wa posoka ndeti, omõla a Fareo soma Yegito.
Ina ya Mose ka yonguile okuti oñaña yaye yi pondiwa la va Egito. Omo liaco, wa soleka oñaña yaye toke eci ya tẽlisa olosãi vitatu. Pole eye wa kũlĩhile okuti eteke limue oñaña yaco yi ka kuatiwa.
Eye wa nyañula ohumba yimue kuenda wa yi sitika ciwa oco ka mu ka iñile ovava. Noke wa tikula Mose wokapa vohumba yaco kuenje wa yi soleka volonẽva konele Yolui Nilu. Miriama mukãi wa Mose, wa talama ocipãla oku lavulula nda kuli cimue cu senga.
Vokuenda kuoloneke vimue, omõla a Fareo ukãi wa lokila kolui Nilu oku yua. Kuenje wa mola ohumba volonẽva. Noke wa vilikiya afeko vaye hati: ‘Neneli ohumba oyo.’ Eci omõla a Fareo a tuvula vohumba yaco, wa mõla oñaña yimue ya posoka. Oñaña yaco ya fetika oku lila kuenje wa yi kuatela ohenda. Eye ka yonguile okuti oñaña yaco yi pondiwa.
Noke Miriama weya. Kũlĩhisa Miriama vociluvialuvia eci. Miriama wa popia lomõla a Fareo hati: ‘Citava okuti ngenda ha ku kovongela ukãi umue u Isareli oco a ku nyamisileko oñaña eyi?’
Eye wo kumbulula hati, ‘kuende.’
Miriama wa enda kuenje wa kovonga inaye. Eci ina ya Mose eya, omõla a Fareo wa popia laye hati: ‘Ambata oñaña eyi, ko nyamisile kuenje ndi ku feta.’
Omo liaco, ina ya Mose wa tekula omõlaye muẽle. Eci Mose a kula, wa tualiwa komõla ukãi wa Fareo. Kuenje eye wo tekula ndomõlaye. Owu owo ulandu wa Mose ndomo a kulila konjo ya Fareo.
Etundilo 2:1-10.
Apulilo
- Oñaña eyi vociluvialuvia helie? Kuenda komuine welie oyo yi kuete ndeti?
- Nye ina ya Mose a linga oco a popele omõlaye koku pondiwa?
- Kafeko u o molẽha ndeti vociluvialuvia helie? Kuenda nye eye a kala loku linga?
- Eci omõla a Fareo a sanga oñaña, nye Miriama o sapuila?
- Nye omõla a soma a popia la ina ya Mose?
Apulilo akuavo
- Tanga Etundilo 2:1-10.
Epuluvi lipi ina ya Mose a kuata lioku pindisa loku longisa omõlaye Mose tunde vutila? Kuenda ongangu yipi eye a eca kolonjali vio koloneke vilo? (Etu. 2:9, 10; Esin. 6:6-9; Olosap. 22:6; Va Efe. 6:4; 2 Tim. 3:15)


text:
Omolwashike Eendombwedi daJehova ihadi dimine okutulwa ohonde?
Eudeko la puka olo li li apeshe
Eudeko la puka: Eendombwedi inadi itavela mouhaku wopaunamiti.
Oshili: Ohatu kongo ouhaku wopaunamiti oo muwa, wetu vene nosho yo womaukwaneumbo etu. Ngeenge hatu yahama, ohatu i keendokotola odo di na owino wokuhakula nowokutanda nopehe na okulongifa ohonde. Ohatu pandula yo exumokomesho olo tali ningwa moinima yopaunamiti. Ouhaku oo inau kwatela mo okutulwa ohonde oo wa li wa nuninwa ovanaudu vEendombwedi paife ohau kwafele nokuli naavo vehe fi Eendombwedi. Moilongo ihapu, omunaudu keshe ota dulu okutokola okuhatulwa ohonde opo a henuke oilanduliko oyo hai etifwa kokutulwa ohonde, ngaashi omikifi odo hadi tandavele okupitila mohonde, okukondja kwovakwaita volutu nosho yo omapuko oo haa dulu okuningwa po.
Eudeko la puka: Eendombwedi daJehova oda itavela kutya eitavelo olo tali velula omunaudu.
Oshili: Ihatu hongo ovanhu kutya eitavelo olo tali va velula.
Eudeko la puka: Ouhaku oo inau kwatela mo etulwohonde ou na unene ondilo.
Oshili: Ouhaku oo inau kwatela mo etulwohonde ou na ombilixa. *
Oipupulu: Eendombwedi dihapu, mwa kwatelwa ounona, ohadi fi omudo keshe omolwokwaanya okutulwa ohonde.
Oshili: Epopyo olo kali li li nandenande paushili. Ovatandi luhapu ohava dulu okutanda omatando a kitakana nopehe na etolwohonde, ngaashi etando lomutima, etando olo la kwatela mo omakipa nosho yo okutulwa oshilyo shimwe sholutu lemakipa. * Luhapu Ovanaudu, mwa kwatelwa ounona, ovo ihava tulwa ohonde navo ohava veluka nawa ile shi dulika nokuli ovo va tulwa ohonde. * Kakele kaasho, kape na oo ta dulu okupopya noushili kutya omunaudu ota fi ngeenge okwa anye okutulwa ohonde ile kutya shimha a tulwa ohonde ota kala nomwenyo.
Omolwashike Eendombwedi daJehova ihadi dimine okutulwa ohonde?
Osho oshinima shi na sha nelongelokalunga ndele kashi na sha nounamiti. Etestamenti Likulu nosho yo Lipe okwe tu londwela tu lidilike ohonde. (Genesis 9:4; Leviticus 17:10; Deuteronomion 12:23; Oilonga 15:28, 29) Shimwe vali, Kalunga ohonde okwe i tala ko kutya oi lile po omwenyo. (Leviticus 17:14) Onghee hano, ihatu henuka ashike okutulwa ohonde omolwokudulika kuKalunga ndele omolwaashi otwe mu fimaneka yo e li Omuyandjimwenyo.
Okulundulula omataleko
Pomhito imwe, ovayakuli vopounamiti ova li va tala ko omikalo odo tadi dulu okulongifa opo ku henukwe etulwohonde, odo hadi ifanwa yo ouhaku inau kwatela mo etulwohonde, di li oshinima sha nyika oshiponga, tadi etifa nokuli efyo, ashike va li va lundulula omataleko avo omido opo da di ko. Pashihopaenenwa, mo 2004, oshitukulwa shimwe osho sha li sha nyanyangidwa moshifo shehongo lopaunamiti osha ti kutya, “omikalo dimwe odo hadi longifwa nelalakano lokukwafela ovanaudu vEendombwedi daJehova odo unene tadi ka longifa meedula dokomesho.” * Mo 2010, oshitukulwa shimwe osho shi li moshifo shedina Heart, Lung and Circulation osha ti kutya “Eendombwedi daJehova hado adike di na okukala tadi ‘tandwa nopehe na okutulwa ohonde’ ndele nashi kale oshinima hashi ningwa alushe ngeenge pe na oo ta tandwa.”
Eendokotola omayovi paife ohadi longifa omilandu dopaunamiti dokukwafela omunaudu aha kanife ohonde ngeenge tadi tande omatando a kitakana nopehe na okutula omunaudu ohonde. Omilandu da tya ngaho ohadi longifwa nokuli nomoilongo oyo opo tai putuka nodi holike kovanaudu vahapu ovo vehe fi Eendombwedi daJehova.
^ okat. 8 Tala o-The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Embo 134, Onomola 2, ep. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Embo 38, Onomola 5, ep. 563; Basics of Blood Management, ep. 2; nosho yo Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Embo 4, Onomola 2, ep. 39.
^ okat. 10 Tala o-The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Embo 89, Onomola 6, ep. 918; nosho yo Heart, Lung and Circulation, Embo 19, ep. 658.
^ okat. 10 Tala o-Transfusion and Apheresis Science, Embo 33, Onomola 3, ep. 349.
^ okat. 14 Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Embo 4, Onomola 2, epandja 39.


text:
Anga hẽ Omunu o Pondola Oku Kũlĩha Helie wa Soneha Embimbiliya?
Etambululo Liembimbiliya
Valua va lilongisa okuti, ka tu pondola oku kũlĩha omanu va soneha Embimbiliya. Pole, Embimbiliya li tukula olonjanja vialua omanu va li soneha. Kuli ovinimbu vi fetika lolondaka vimue ndoco, “
olondaka via Nehemiya,” “
ocinjoinjoi Isaya,” kuenda “
ondaka ya Yehova yeya ku Yoeli.”
Asonẽhi valua Vembimbiliya va limbuka okuti va sonẽha onduko ya Yehova, okuti eye lika Suku yocili, kuenda okuti va songuiwa laye Aprofeto va sonẽha Ovisonẽhua vio Helasi onduko yaco va yi tukula eci ci pitahãla 300 kolonjanja hati, “
Oco ca popia Yehova” (Amo. 1:3; Mika 2:
Embimbiliya lia sonehiwa la 40 komanu, votembo yi soka 1.600 kanyamo. Vamue va soneha alivulu alua Embimbiliya. Ocili okuti, Embimbiliya li kuete 66 kalivulu. Ovisonehua vio Heveru vi kuete 39 kalivulu a kũlĩhiwa okuti Otestamento yale kuenda 27 kalivulu a sangiwa Kovisonehua vio Helasi, okuti olonjanja vialua a tukuiwa okuti Otestamento Yokaliye.
Anga hẽ omunu o pondola oku kũlĩha helie wa soneha Embimbiliya? WEB:OnSiteAdDescriptionAsonehi Vembimbiliya va popia vati, va vetiyiwa la Suku kuenda ndaño okuti va tambula esapulo liaco kovangelo, pole, Suku eye usovoli walio. Ndamupi tu pondola oku kolela kovina via sonehiwa?


text:
Onthele ya 7: Tunde Petutilo lia Yesu alo Pomuvo Paulu Apakwa Mokaleya
Monthiki yatatu yononkhia mbae, Yesu watutila. Monthiki yatyo oyo, Yesu amonekela ovalanduli vae ovikando vitano. Yesu watualeleko nokumonekela ovalongwa vae ononthiki 40. Ngotyo, puetyi ankho ovalongwa vae vatala, Yesu walonda keulu. Konyima yononthiki ekwi, Huku wanengulila ospilitu sandu kovalanduli va Yesu ankho vekahi nokukevelela mo Jelusalei.
Konyima, onondyale mba Huku ambupake ono apostolu mokaleya, mahi oandyu imue aiveyovolamo. Estevau watyopua nomamanya no nondyale alo ankhia. Mahi matulilongesa oñgeni Yesu aholovona umue ponondyale mbae ombo opo akale omuumbili wae wakolela. Iya akala o apostolu Paulu. Omanima etatu nomeya konyima yononkhia mba Yesu, Huku watuma apostolu Petulu opo akapopile Korneliu nombunga yae onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku.
Konyima yomanima 13 Paulu wahimbika oungendi wae wotete wokuivisa. Moungendi wae wavali, Paulu waya na Timoteo. Matulilongesa oñgeni Paulu no mapanga ae vakala omivo ominyingi nehambu mokuumbila Huku. Okuhulako, Paulu wapakua mokaleya ko Roma. Ayovolwa konyima yomanima evali, mahi Paulu apakwa vali mokaleya iya aipawa. Omahipululo ONTHELE ei ya 7 apita mokuenda kuomanima 32.


text:
Ehipululo 106: Vayovolwa Mokaleya
TALA. Oandyu ei apa yaikula epito liokaleya. Ovalume ava vekahi nokuyovolwa ono apostolu mba Yesu. Matutale omokonda yatyi vapakelwa mokaleya.
Otyo tyapita etyi Yesu anengulila ovalongwa vae ospilitu sandu. Etyi otyo tyaendapo: Ankho okekumbi, Petulu na João vaya kondyuo ya Huku mo Jelusalei. Oko, popepi yombundi ankho pena omulume umue walemana tunde apa atyitwa. Ononthiki ambuho ovanthu vemutyinda avemupake opo pala aite onombongo kovanthu vana vanyingila mondyuo ya Huku. Etyi amona Petulu na João, eveiti onombongo. Oityi ono apostolu mbalinga?
Ono apostolu vatalama iya avemutale. Petulu apopi okuti: ‘Ame ndyitupu onombongo, mahi mandyikuavela etyi ndyinatyo. Menyina lia Yesu, katuka iya oende.’ Petulu akuate mokuoko kuomulume oo, iya oe akatuka liwa liwa ahimbika okueenda. Etyi ovanthu vetyimona, avahuvu no kuhambukwa unene mokonda yehuviso olio.
Petulu apopi okuti: ‘Tualinga ehuviso eli mepondolo lia Huku, una watutilisa Yesu kononkhia.’ Puetyi Petulu na João ankho nkhele vapopia, peya ononkhalamutue mbumue mbo nongeleya. Avanumana unene mokonda Petulu na João ankho vekahi nokutolela ovanthu kombinga ya Yesu okuti watutila. Moluotyo, vakuata ono apostolu avevepake mokaleya.
Etyi tyati komuhuka, ononkhalamutue ombo mbalinga eliongiyo limue enene. Avatumu okueta Petulu na João nomulume una vavelula. Ononkhalamutue mbo nongeleya avapulu okuti: ‘Mualinga ehuviso eli nepondolo patyi?
Petulu evetolela okuti, tualinga ehuviso olio nepondolo lia Huku, una watutilisa Yesu kononkhia. Ono saserdote ankho kambutyii oityi mavalingi, mokonda ankho kavapondola okuanya ehuviso olio. Ngotyo, valondola ono apostolu opo vahapopie vali kombinga ya Yesu, iya aveveyeke.
Monthiki onkhuavo, ono apostolu mbatualako nokuivisa kombinga ya Yesu no kuvelula ovavei. Onondaka kombinga yomahuviso ó ambuliyandyana. Ovanthu vomapundaumbo omakuavo ankho ekahi popepi no Jelusalei, avaeta ovavei vavo pala ono apostolu vevehakule. Otyo tyaetesa onkhi ononkhalamutue mbo nongeleya, avakuate ono apostolu avevepake mokaleya. Mahi kavakalelemo ehimbwe.
Kounthiki oandyu ya Huku yaikula ombundi yokaleya, ngetyi uluete polutalatu olu. Oandyu aiti: ‘Edei kondyuo ya Huku, amutualako nokupopila ovanthu.’ Komuhuka, etyi ononkhalamutue mbo nongeleya vatuma ovalume pala okukapola ono apostolu mokaleya, ono apostolu kambumo. Konyima, ovalume vevevasa vekahi nokulongesa mondyuo ya Huku. Iya ovalume ovo, avaeta ono apostolu mondyuo omu ankho mueliongiya ononkhalamutue mbo nongeleya.
Ononkhalamutue mbo nongeleya avapopi okuti: ‘Onthue tuemuavela elondolo opo muhalongese vali kombinga ya Yesu. Mahi onue mueyulisa o Jelusalei nomalongeso enyi.’ Ono apostolu ambukumbulula okuti: ‘Tuna yokutavela Huku ngo mutumini wetu tyipona okutavela kovanthu.’ Molutyo, ono apostolu mbatualako nokulongesa “onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku.” Oyo hangeleka ongwa pala okulandula?
Atos okapitulu 3 alo 5.
Omapulo
- Oityi tyapita na Petulu na João onthiki imue kekumbi, puetyi ankho vanyingila mondyuo ya Huku?
- Oityi Petulu atolela omulume umue otyilema? Iya oityi tyina vali esilivilo tyipona onombongo, Petulu aavela omulume oo?
- Omokonda yatyi ononkhalamutue mbo nongeleya ankho mbanumanena? Iya oityi ovo valinga Petulu na João?
- Oityi Petulu apopila ononkhalamutue mbo nongeleya? Iya elondolo patyi ono apostolu vapelwe?
- Omokonda yatyi ononkhalamutue mbo nongeleya ankho vakalela nonkhi? Mahi oityi tyapitapo etyi ono apostolu vapakwa mokaleya otyikando tyavali?
- Oñgeni ono apostolu vakumbulula puetyi vaetwa mo Sinedriu?
Omapulo omakuavo
- Tanga Atos 3:1
Hono onthue tutupu epondolo liokulinga omahuviso. Oñgeni onondaka mba Petulu mbahonekwa mu Atos 3:6 mbutukuatesako okuavela esilivilo ondaka Youhamba? (João 17:3; 2 Cor. 5:18
- Tanga Atos 4:1
Putyina tupita momahetaiko movilinga viokuivisa, oñgeni tupondola okuhetekela ovakuatate vetu vokotyita tyotete? (Atos 4:29, 31; Efé. 6:18
- Tanga Atos 5:17
Oñgeni ovanthu vamue vehenombangi, tyilinge kohale no hono, vehole okulekesa okuti vena onthilo yovilinga viokuivisa? (Atos 5:34


text:
6
1 Ambolangoma, Pulu Yemone “Anupili lapalini ene nokangi.” nilimo kene aminieli lanielinge unguma pilku tenge panjiku teangi. Aku tenge kinie papu. 2 Pulu Yemone ou ungu mane sirimu bokuna molemo mele i sipe:
“Aminieli lanieli kinie teko konjiku
enenga unguma pilku liku teangi.”.*
nilimo kanumu. Nakolo ungu mane lupema we sirimu mele imu aku sipe we naa sirimu. I ungu manemo sipelie “Aku tenge kinie nane tembo.” nimbe, nimbe panjirimu mele i sipe:
3 “Ene ‘Ma koleana molopo konjipu,
ponie aisili konde molamili.’ ningu aku teangi.”.*
nimbe aku sipe olandopa nimbe panjirimu.
4 Ambolangomanga lapali, enenga ambolangoma teko mumindili naa konjengi. Ene Ailimunge unguma mane siku nokoko konjengi.
5 Kongono we tenjili kendemande yamboma,* ene enenga kongono nokolemele mana yemane ningí ungumu liku ai siku pipili kolko teangi. Ene konopu talo tepa pepili enenga kongono nokoli yemanga kongono naa tenjengi. Enene Kirasinge ungumu pilku liku telemele mele aku siku kongono nokoli yemanga unguma pilku liku teangi. 6 Enenga kongono nokoli yemane “Teai.” nilimele mele kanoko molangi ‘Tenge panjipu temolo kinie kapi ningí.’ ningu aku siku mindi ningu pilkulie unguma tenge panjiku naa teangi. Enene ‘Kirasinge kendemande yamboma molopo yunge kongono tenjilimolo.’ ningu pilku aku siku mele enenga kongono nokoli yemanga kongonoma tenjingindu ‘Pulu Yemonga kongonoma’ konopuni pilkulie kongonoma tondolo munduku tenjengi. 7 ‘Yambomanga kongono mindi tenjikimulu kene uluri molo.’ ningu kongono nokoli yemanga kongonoma naa tenjengi. Kongono nokoli yemanga kongono kanumu Ailimunge kongono tenjilimelka mele aku siku kongono nokoli ye kanumanga kongonoma konopu peanga pepili toyo toko tenjengi. 8 ‘Ailimuni kongono tenjilimele yamboma kepe, we molemele yamboma kepe pali teko konjingí mele kanopalie mele kalomba.’ ningu pilkulie enenga kongono nokoli yemanga kongonoma aku siku tondolo munduku tenjengi.
9 Kongono nokoli yema, enene aku siku kongono we tenjili kendemande yamboma teko konjengila. Mulu koleana molemo yemo yu kendemande yamboma kinie nokoli yema kinie enenga pali Nokoli Yemo. ‘Yuni yambomanga imbime kanopalie ene naa apurulimo.’ ningu pilkulie enene enenga kongono we tenjili kendemande yamboma teko mini wale naa mundunjengi.
10 Kinié ungu te kamu niembo: ‘Olio enge olandopa olandopa nipili molamili.’ ningu Ailimu kinie tapu toko molko ‘yunge enge aili tepa pelimu olio liemili sipili.’ ningu molayo. 11 ‘⸤Kurumanga nomi⸥ depelemone* uluma kolo topa tepa olio kondi tolemo kene enge nimbu angiliemili.’ ningu ene Pulu Yemone opa teli mulu wambale silimoma pali liku pakoko molayo. 12 ⸤Mimi siku piliei.⸥ Olio mana yambo mongone kanolemoloma kinie opa naa telemolo. Melema nokongendo tondolo pelemo kuruma kinie, namba molopa kolea lupe lupe nokolemele kuruma kinie, i ⸤mulu ma naa pora nilimo⸥ wale sumbulu tolime ma koleana nokolemele kuruma kinie, muluna ola molemele kuruma kinie,* akuma kinie opa tepo molemolo. 13 Akumunge Pulu Yemone opa teli mele silimoma pali liku pakoko ambolko molayo.* Aku tenge kinie umbuni walema wendo ombá kinie ene manda enge ningu angilku opa kapola tenge. Kanu kinie wale mare opa welea pora naa nimbe opa touma welea toko manie naa mundukulie we naa molko opa tapu tengendo enge ningu angiliengila.
14 Akumunge ‘Olio topa manie naa mundupili. Enge nimbu angiliemili.’ ningu ungu sikema kako toko, ulu sumbi nilime kapane teli wale pakoli mele luwikundu pakoko, 15 yamboma Pulu Yemo kinie kapola kapola molonge temane peangamo toko siliku andonge kimbu sume monjeyo. 16 Aku melema pakokolie, ⸤‘Pulu Yemo sike. Yesusi Kirasi sike. ‘Nanga’ nimbe tenjirimumu⸥ sike.’ ningu tondolo munduku pilili ulumu* ‘enenga kune tapiyemo.’ ningu liku alieli ambolko molangi. Aku kune tapiyemone ulu kerimenga pali ulu pulumu pelemo ⸤kuru⸥ muni** mera tepe nomba pelimene ene tomba kinie tepemo manda toko ku mundungí. 17 Pulu Yemone yamboma lipe taponjipe mindili nolemelka aulkena wendo lipe yu kinie pea molko konjingí aulkena lipe monjilimo wanie kapane telimu liku pakoko, Minimunge opa teli lou pulsemo liku ambolangi. Lou pulse akumu Pulu Yemonga ungumu.*
18 Minimuni ene tondolo simbemone alieli Pulu Yemo kinie ungu niengi. Ene molongena ulu lupe lupema pali wendo ombá kinie Pulu Yemo kinie ungu lupe lupe ningu mawa teangi. ‘Yuni yunge yamboma lipe taponjipili.’ ningu tangoli kepe ipulueli kepe alieli mimi siku pilku kanoko koro naa molko Pulu Yemo enenga mawa tenjiku molangi. 19 ‘Pulu Yemone na lipe taponjipili.’ ningu nanga kepe yu mawa tenjikulie, ‘Na yamboma ungu nimbu simbu tembo kinie na mini wale naa mundupu yamboma pipili naa kolopo temane peangamonga ungu pulu lopi tepa pelemoma sumbi sipu nimbu para siembo kene Pulu Yemone nanga kerena omba molopa ungumu nimbe sipili.’ niengi. 20 Kanu temane peangamo nando ‘Toko sipui.’ nimbe Pulu Yemone lipe mundurumuna andopo topo siliomonga na ka ulkena pelio. ‘Kanu temane peangamo Ailimuni nando ‘toko siliku andoi.’ nimbe kongono sirimu kene na yamboma pipili naa kolopo nimbu siembo.’ ningu Pulu Yemo mawa tenjengi.*
21 ⸤Ungu ninduma pora nikimu.⸥ Na kongono tepo, ungu nimbu, konopuni pilipu, molio mele ye Tikikasini ene molemelena omba nimbe simbe. Tikikasi yu nanga konopu monjilio angenumu, Ailimunge kongonomo tondolo mundupe lipe taponjipe telemo yemone na molio mele nimbe simbe. 22 ‘ ‘Ene konopu wayongo siku molangi.’ nimbe olio molemolo mele ene nimbe sipili.’ nimbu* ene molemelena yu lipu mundukuru.
23 Lapa Pulu Yemo kinie Aili Yesusi Kirasitolone ‘Ene Kirasinge yamboma konopu pe nipili molko, anju yando yamboma konopu monjiku, ‘Eltene sike olio teko konjingilí.’ ningu tondolo munduku pilku molangi.’ niengili. 24 Yambo olionga Aili Yesusi Kirasi konopu monjilimele mele siye naa kolko yu konopu monjiku mindi molemele yamboma ⸤Pulu Yemone⸥ we kondo kolopa molopili molangi.
⸤Aku pea nikiru.⸥


text:
Omanu va fa va pondola oku kuata vali omuenyo?
O pondola hẽ oku popia hati . . .
va ka kuata?
ka va ka kuata?
pamue va ka kuata?
CECI EMBIMBILIYA LI POPIA
‘Ku ka kala epinduko liomanu va fa.’—Ovilinga 24:15.
CECI OHUMINYO EYI YI LOMBOLOKA KOKUOVE
Elembeleko komunu wa fisa ukuepata liaye.—2 Va Korindo 1:3, 4.
Oku yovoka kusumba womanu va fa.—Va Heveru 2:15.
Elavoko lioku lisanga la vakuepata lietu va fa li ka tẽlisiwa.—Yoano 5:28, 29..
TU TAVA HẼ KOVINA EMBIMBILIYA LI POPIA?
Tu tava omo liasunga atatu a kuãimo ndeci:
Suku eye Ululiki womuenyo. Embimbiliya li popia hati, Yehova Suku eye “ono yomuenyo.” (Osamo 36:9; Ovilinga 17:24, 25) Omo okuti Yehova eye wa eca omuenyo kovina viosi vi kasi voluali, o pondola oku pindula omanu va fa.
Yehova wa pindula omanu kosimbu. Embimbiliya li tukula omanu ecelãla va pinduiwa palo posi ndeci: Amalẽhe, akulu, alume, kuenda akãi. Vamue noke yoku fa ka va pitile otembo yalua, kuenje va pinduiwa. Pole, umue pokati kavo noke yoku fa wa kala oloneke vikuãla veyambo!—Yoano 11:39-44.
Yehova o yongola oku pindula vali omanu va fa. Yehova o nyãle olofa, kuenda o vi tenda ndunyãli. (1 Va Korindo 15:26) Eye ‘o ka malako’ olofa poku pindula omanu va fa. Yehova o ka nena komuenyo omanu vana a yongola oku pindula oco va kale vali lomuenyo palo posi.—Yovi 14:14, 15.
SOKOLOLA EPULILO ELI
Momo lie tu kukila kuenda tu fila?
Embimbiliya li tambulula epulilo eli kelivulu LIEFETIKILO 3:17-19, kuenda VA ROMA 5:12.


text:
Eendombwedi daJehova oda fimaneka ngoo omalongelokalunga amwe?
Ohatu shikula omayele Ombibeli oo kutya otu na ‘
okufimaneka aveshe,’ kashi nee mbudi kutya ove li melongelokalunga lilipi. (1 Petrus 2:17) Pashihopaenenwa, moilongo imwe omu na Eendombwedi daJehova omayovi omafele. Ndele nande ongaho, ihatu fininike ovanapolitika ile ovatotimhango va tulile po eendjidikila ile va xulife po oilonga yomalongelokalunga amwe. Ihatu ningi yo oikonga opo pa totwe eemhango odo tadi fininike ovanhu vomoshitukulwa va shikule eenghedi ile osho twa itavela. Ponhele yaasho, nafye ohatu kala twa hala omalongelokalunga amwe nao a kale e tu fimaneka.—Mateus 7:12.


text:
Esapulo 60: Avigaile Kuenda Daviti
OVE hẽ o lete ukãi wa posoka ndeti o kasi loku iya ku Daviti? Onduko yaye Avigaile. Eye wa kuatele olondunge viocili kuenda wa teyuila Daviti koku linga eci cĩvi. Pole, osimbu handi ka tua lilongisile ulandu waco, tu kũlĩhisi eci ca pitile la Daviti.
Eci Daviti a tila ku Saulu, wa salamẽle keleva. Noke va manjaye kuenda epata liaye va likongela kumosi laye. Cimue ci soka ovita vikuãla kalume, veyavo kokuaye kuenje eye wa linga usongui wavo. Daviti wa popia la soma ya va Moavi hati: ‘Ecelela okuti tate yange la mãi va kala kumue love toke eci ndi kũlĩha ovina vi pita lame.’ Noke Daviti lalume vaye va tilila kolomunda.
Vepuluvi liaco oco Daviti a liñualehela la Avigaile. Ulume waye Nabala wa kala ohuasi. Eye wa kuatele eci ci soka olohulukãi vitatu kolomeme kuenda ohulukãi yolohombo. Nabala wa kala ondingaĩvi. Ukãi waye Avigaile, wa finile calua. Eye wa kũlĩhilevo ndomo a pondola oku linga eci ciwa. Handi vali weya oku popela epata liaye. Tu kũlĩhisi ndomo ca pita.
Daviti wa lingile ovina viwa ku Nabala. Daviti lalume vaye, va kuatisile koku teyuila olomeme via Nabala. Eteke limue Daviti wa tuma alume vaye ku Nabala oku pinga ekuatiso. Alume vaco va pitila ku Nabala. Kuenje va sanga okuti eye kumue lakuenje vaye va kala loku pemula olomeme. Eteke liaco lia kala eteke liocipito cimue kuenje Nabala wa kala lokulia kualua. Alume va Daviti va sapuila Nabala ovina Daviti a va tuma hati: ‘Tua ku lingila ovina viwa. Ka tua lanyana olomeme viove, pole tua ku kuatisa oku vi lava. Cilo tu ĩheko okulia.’
Nabala wa kumbulula hati: ‘Ame si eci okulia kuange kokuaye.’ Noke wa popia ovina vialua vĩvi viatiamẽla ku Daviti. Eci alume va tiukila, va sapuila Daviti ovina viosi Nabala a popia. Ovina viaco via temisa calua Daviti. Kuenje wa sapuila akuenje vaye hati: ‘Ambati olosipata viene. Kuenje va katuka oku ka ponda Nabala lakuenje vaye.
Umue pokati kalume va Nabala wa yevelela eci Nabala a kala loku popia. Kuenje wa sapuila Avigaile ovina viaco. Omo liaco, Avigaile wa pongiya okulia kuenje wambata ovimbulu viaye, wa enda toke ku Daviti. Eci a pitila ku Daviti wa popia laye hati: ‘Acime cange, ku ka yevelele kolondaka viulume wange Nabala. Ulume wange eveke kuenda ovilinga viaye viosi viuveke. Nda nena ombanjaile eyi kokuove. Yi tambula. Ecela ovina viosi tua ku lingila.’
Daviti wa kumbulula Avigaile hati: ‘Ove o kuete olondunge viocili. Momo wa niula kongole yoku pesela osonde ya Nabala oku fetuluinya ovilinga viaye vĩvi. Kaliye kuende lombembua.’ Noke eci Nabala a fa, Avigaile wa linga ukãi wa Daviti.
1 Samuele 22:1-4; 25:1-43.
Apulilo
- Ukãi u vociluvialuvia o kasi oku ñualehela ndeti la Daviti helie? Kuenda eye wa tuwile ndati?
- Helie wa kala Nabala?
- Momo lie Daviti a tumĩlile alume vamue ku Nabala?
- Nye Nabala a sapuilile alume va Daviti? Kuenda Daviti wo tambulula ndati?
- Avigaile wa lekisa ndati okuti eye wa kala ukãi umue ukualondunge?
Apulilo akuavo
- Tanga 1 Samuele 22:1-4.
Epata lia Daviti lia lekisa ndati ongangu yiwa tu sukila oku kuama yoku kuatisa vamanjetu Akristão? (Olosap. 17:17; 1 Va Tes. 5:14)
- Tanga 1 Samuele 25:1-43.
Momo lie Nabala vo sokisila okuti omunu umue wa tatamẽle? (1 Sam. 25:2-5, 10, 14, 21, 25)
Nye akãi Akristão va lilongisila kongangu ya Avigaile? (1 Sam. 25:32, 33; Olosap. 31:26; Va Efe. 5:24)
Avigaile wa teyuila Daviti koku linga ovina vipi vivali vĩvi? (1 Sam. 25:31, 33; Va Rom. 12:19; Va Efe. 4:26)
Olondaka via Daviti ku Avigaile vi kuatisa ndati alume koloneke vilo oku kapako akãi ndeci Yehova a va kapako? (Ovil. 21:8, 9; Va Rom. 2:11; 1 Pet. 3:7)


text:
Ehipululo 28: Oñgeni Olukembe Moisesi Ayovolwa
TALA olukembe olu lukahi nokulila, otyo lukuata momunwe womuhikuena. Olukembe olu o Moisesi. Ove utyii olie omuhikuena ou omuwa? Omona wa Farao ohamba yomo Egitu.
Ina ya Moisesi ankho waholeka olukembe luae alo luakala no nohanyi ononthatu. Mokonda ankho kahandele luipawe nova Egitu. Mahi, ankho utyii okuti onthiki imue Moisesi upondola okuvasiwa. Moluotyo, walinga otyipuka tyimue opo emuyovole.
Wapola osestu, eipangiya nawa opo muhanyingile omeva. Iya apake Moisesi mosestu oyo, ekeipaka peholi limue eele Mondongi itiwa o Nilu. Apopila Miriã omphange ya Moisesi, akalele popepi opo atale etyi matyipiti nae.
Omona wa Farao omuhikuena ankho ulauka Pondongi Nilu okukelikoha. Tyina akatala ñga osestu ikahi meholi. Iya atumu omukainthu wae okuti: ‘Enda kampholele osestu oyo.’ Etyi omuhikuena aikula osestu, ankho muna olukembe lumue oluwa. Olukembe olo ankho lukahi nokulila, iya omuhikuena akala nokankhenda nae. Ankho kahandele aipawe.
Miriã afuenepo. Umueete polutalatu olu? Miriã apulu omona wa Farao okuti: ‘Wahanda ndyikaihane omukai umwe omu Isilayeli, ekekunyamisileko olukembe olu?’
Omuhikuena ati: ‘Yoo, nahanda.’
Miriã akahateka liwa liwa okukapopila me yae. Etyi me ya Moisesi eya, omuhikuena emutolela okuti: ‘Tambula olukembe olu kelunthekulileko, ndyikufete.’
Ngotyo me ya Moisesi, watekula omona wae muene. Konyima etyi Moisesi ekula nawa, ina emutuala komona wa Farao. Omuhikuena oo, atekula Moisesi ngomona wae muene. Ongotyo Moisesi ekulila meumbo lia Farao.
Êxodo 2:1-10.
Omapulo
- Olukembe olu polutalatu apa olie? Iya ou akuata momunwe olie?
- Oityi me ya Moisesi alinga opo omona wae ahaipawe?
- Omukainthu ou olie polutalatu apa? Iya oityi ankho ekahi nokulinga?
- Etyi omona wa Farao avasa olukembe olu, oityi Miriã emupopila?
- Oityi omona wohamba atolela me ya Moisesi?
Omapulo omakuavo
- Tanga Êxodo 2:1
Omuvo patyi ankho me ya Moisesi ena pala okulonga omona wae, puetyi ankho omututu? Iya ongeleka patyi hono ovohe novoina vapondola okupolako? (Ex. 2:9, 10; Deut. 6:6


text:
Ehipululo 76: O Jelusalei Ikahi Nokuhanyaunuapo
PAPITA omanima 10 tunde etyi Nambukondonosole atyinda ova Isilayeli vokuatanga nawa okuvetuala Kombambilonia. Pahe tala etyi tyikahi nokupita polutalatu olu. O Jelusalei ikahi nokupia. Ova Isilayeli vana vahaipaelwe, vekahi nokutualwa koukonde Kombambilonia.
Hinangela okuti etyi, otyo ovauuli va Yehova valondolele okuti matyikapita, inkha ovanthu kavayekepo okulinga ovipuka ovivi. Anthi, ova Isilayeli kavatehelele ovauli ovo. Vatualeleko okufenda ono huku mbomatutu, tyipona okufenda Yehova. Moluotyo, ovanthu ankho vatokala okuhitiswa. Etyi onthue tutyii, mokonda Ezekiele omuuli wa Huku, utupopila kombinga yovipuka ovivi ankho vilingwa nova Isilayeli.
Ezekiele umwii? Omukuendye umue wapolelue mo Jelusalei no Hamba Nambukondonosole kumue na Daniele na Sadrake, na Mesake, na Abedeneku eveeta Kombambilonia. Pomuvo oo, ankho kuakambela omanima 10 opo o Jelusalei ihanyaunuepo.
Puetyi Ezekiele ekahi Kombambilonia, Yehova wemulekesa ovipuka ovivi ankho vilingwa mondyuo ya Huku, ko Jelusalei. Yehova wemulekesa ovipuka ovio nehuviso. Ezekiele ankho ukahi Mombambilonia. Mahi Yehova emuyeke atale ovipuka aviho ankho vilingwa mondyuo ya Huku. Ovipuka Ezekiele amona, ovivi unene.
Yehova wapopila Ezekiele ati: ‘Tala ovipuka ovivi ovanthu valingila mondyuo ya Huku. Tala ovimato vieyula omalutalatu ononyoka no vinyama ovikuavo. Iya tala ova Isilayeli vekahi nokuvifenda.’ Ezekiele ovipuka ovio aviho wevimona, evihoneka.
Yehova apulu Ezekiele okuti: ‘Uluete etyi ononkhalamutue mbova Isilayeli valingila pokamphengi?’ Enga, natyo Ezekiele ankho utyiete. Ankho pena ovalume 70, vafenda ono huku mbomatutu. Avati: ‘Yehova ketueete. Otyilongo wetyisapo.’
Yehova alekesa vali Ezekiele ovakai vamue, ankho veli kombundi yokokulio kuondyuo ya Huku. Ankho vaumphama, vafenda o huku yomatutu itiwa o Tamus. Tupu, ankho kuna ovalume 25, vekahi pombundi yondyuo ya Yehova. Ezekiele wevemona vapilukila koutundilo, ankho vaika omitue pohi vafenda ekumbi.
Yehova ati: ‘Ovanthu ava vetupu onthilo naame. Mokonda kavalingi vala ovipuka ovivi. Mahi, veya okuvilingila mondyuo yange!’ Moluotyo, Yehova walaa okuti: ‘Mavamono ononkhono mbonyengo yange. Himakala nokankhenda navo, putyina vahanyaunuako.’
Papita vala omanima etatu, tunde etyi Yehova alekesa Ezekiele ovipuka ovio. Iya ova Isilayeli avatyitukilapo Ohamba Nambukondonosole. Moluotyo, Nambukondonosole aende okukevelwisa. Etyi papita enima nomeya, omafualali Ombambilonia aanyingila mo Jelusalei. Epundaumbo aliho avelipake otupia, ovanthu ovanyingi avaipawa. Ovakuavo avatualwa ko Mbambilonia ngo nonkhuatwa.
Omokonda yatyi Yehova ayekela ova Isilayeli vapite mehanyauno eevi ngolio? Omokonda ova Isilayeli kavatehelele Yehova, no kutavela ovitumino viae. Otyo tyitulekesa okuti, tyakolela unene tulinge apeho etyi Huku apopia.
Potete mo Isilayeli ankho muesalele vala ovanthu vehehi. Ohamba Nambukondonosole aholovona Gedaliya, opo atumine ovanthu ovo. Anthi, ova Isilayeli vamue vaipaa Gedaliya. Pahe ovanthu avakala nouoma, wokuti voko Mbambilonia maveya okuveipaa aveho, mokonda yotyipuka otyo otyivi. Iya avakuluminya Jeremia aende navo, nkholo ko Egitu.
Moluotyo, otyilongo tyo Isilayeli tyesala tyihena omunthu nawike mokuenda kuomanima 70. Ankho nawike vali ukala motyilongo otyo. Mahi, Yehova walaa okuti konyima yomanima 70, makondola ova Isilayeli motyilongo tyavo. Anthi, puetyi nkhele omuvo oo wehenehikepo, oityi tyapita novanthu va Huku, ko Mbambilonia oko vatualwa? Tutalei.
2 Reis 25:1-26; Jeremias 29:10; Ezequiel 1:1-3; 8:1-18.
Omapulo
- Ngetyi tyilekesa olutalatu olu, oityi tyikahi nokupita no Jelusalei nova Isilayeli?
- Ezekiele ankho olie? Iya ovipuka patyi vikundisa Yehova emulekesa?
- Mokonda ova Isilayeli kavakalele nonthilo na Yehova, oityi Yehova alaele?
- Oityi Ohamba Nambukondonosole alinga etyi ova Isilayeli vehemutavelele?
- Omokonda yatyi Yehova ayekela ova Isilayeli vahanyaunuepo?
- Oñgeni otyilongo tyo Isilayeli tyesalele tyihena ovanthu? Iya atyikala ngotyo omanima eñgapi?
Omapulo omakuavo
- Tanga 2 Reis 25:1-26.
Zedekia ankho olie? Oityi tyapita nae? Iya oñgeni otyo tyafuisapo eulo lio Mbimbiliya? (2 Reis 25:5-7; Eze. 12:13-15)
Olie Yehova apopile okuti oe una onkhali yovipuka aviho ovivi vialingwa nova Isilayeli? (2 Reis 25:9, 11, 12, 18, 19; 2 Crô. 36:14, 17)
- Tanga Ezequiel 8:1-18.
Oñgeni ova Kristau vomatutu vekahi nokuhetekela ova Isilayeli vana ankho vehena ekolelo ankho vafenda ekumbi? (Eze. 8:16; Isa. 5:20, 21; João 3:19-21; 2 Tim. 4:3)