text:
Natu kaleni moukumwe eshi twa taalela exulilo lounyuni ou wa kulupa
“Mokukalafana ofye oinhimbu.” — EF. 4:25.
1, 2. Jehova okwa hala ovalongeli vaye ovanyasha novakulunhu ve mu longele ngahelipi?
MBELA ou li omunyasha? Ngeenge osho, kala wa shilipalekwa kutya ou holike neenghono molwaashi ou li oshitukulwa sheongalo laJehova lomounyuni aushe. Moilongo ihapu, omuvalu muhapu waavo hava ninginifwa, ovanyasha. Itashi tu tuu omukumo okumona ovanyasha vahapu tava waimine ongudu yaavo va tokola okulongela Jehova!
2 U li omunyasha, mbela oho hafele ngoo okukala novanyasha vakweni? Nopehe na omalimbililo osho ho ningi. Ohatu hafele okukala noomakula vetu. Ashike kutya nee otu li ovanyasha ile ovakulunhu, Kalunga okwa hala tu kale twa hangana eshi hatu mu longele kashi na nee mbudi kutya otwa dja meputuko la tya ngahelipi. Omuyapostoli Paulus okwa popya kutya Kalunga okwa hala “ovanhu aveshe va xupifwe nova fike meshiivo loshili.” (1 Tim. 2:3, 4) MEhololo 7:9 omwa popiwa ovalongelikalunga ovo va dja ‘moiwana aishe, momaludi aeshe nomovanhu aveshe nomomalaka aeshe.’
3, 4. (a) Ovanyasha vahapu kunena ove na omhepo ya tya ngahelipi? (b) Oikala ilipi tai tu kumwe nOvaefeso 4:25?
3 Kape na tuu eyooloko la kula pokati kovanyasha ovo hava longele Jehova naavo vomounyuni! Vahapu ovo ihava longele Jehova ove lihole vo vene, hava yandje ashike elitulemo kwaasho va hala. Ovakonakoni voinima vamwe ova ti kutya ovanyasha kunena ove lihole unene shi dulife nale. Onghedi omo hava popi naamo hava djala otai ulike kutya inava fimaneka vamwe, unene tuu ovanamido.
4 Omhepo ya tya ngaho oye tu dingilila. Osho osha ningifa ovanyasha ovalongeli vaJehova va mone shidjuu okuhenuka omhepo ya tya ngaho nokutambula ko etaleko laJehova. Nokuli nomefelemudo lotete, Paulus okwa li a mona kutya okwa pumbwa okuladipika ovaitaveli vakwao va henuke ‘omhepo yomupangeli ou ta longo paife movana vokuhadulika’ omo va “[endaenda] nale.” (Lesha Ovaefeso 2:1-3.) Ovanyasha ovo va mona kutya ove na okuhenuka omhepo ya tya ngaho nohava longo novamwaxe aveshe moukumwe, ove shii okupandulwa. Oikala ya tya ngaho otai tu kumwe naasho Paulus a popya eshi a ti kutya “mokukalafana ofye oinhimbu.” (Ef. 4:25) Okulonga pamwe twa hangana okwa fimana neenghono shi dulife nale unene tuu eshi exulilo lounyuni ou wa kulupa tali ehene popepi. Natu ka kundafaneni oihopaenenwa imwe oyo tai tu kwafele tu kale twa lenga omhumbwe yokukala tu na oukumwe opo tu kale twa hangana.
OVE LIMANGA KUMWE
5, 6. Oshilihongomwa shilipi hatu lihongo kuLot noukwaneumbo waye?
5 Mefimbo la pita, Jehova okwa li ha amene oshiwana shaye ngeenge otashi yambididafana momafimbo madjuu shi li moukumwe. Kunena, ovapiya vaKalunga kutya nee ovanyasha ile ovakulunhu otava dulu okulihonga koihopaenenwa yomOmbibeli. Oshihopaenenwa shimwe shomwaayo oshaLot.
6 Lot noukwaneumbo waye ova li monghalo ya nyika oshiponga molwaashi oshilando Sodom omo va li osha li tashi ka hanaunwa po. Ovaengeli vaKalunga ova li tava ladipike Lot a dje mo ye a ka hondame keemhunda, tava ti: “Xupifeni eemwenyo deni!” (Gen. 19:12-22) Lot okwa li a dulika, novanakadona vavali ova li va longela kumwe naye mokufiya po oshilando osho. Ndele shinyikifa oluhodi, ovapambele vavo vamwe kava li va longela kumwe navo. Ovalumenhu ovo va li va konga ovanakadona vaLot ve va hombole ova li ve wete omushamane a fa ta ningi “omashendjo.” Osho osha li sha kanififa eemwenyo davo. (Gen. 19:14) Lot oye ashike a li a xupa pamwe novanakadona ovo va longela kumwe naye.
7. Jehova okwa li a kwafela ngahelipi ovo va li va ulika omhepo yelongelokumwe eshi Ovaisrael va dja muEgipti?
7 Natu ka taleni vali koshihopaenenwa shimwe. Eshi Ovaisrael va dja muEgipti, kava li va enda meengudu di lili noku lili, keshe ongudu tai i nondjila yayo. Naashi Moses a li a “yelula eke laye kombada yefuta” naJehova te li tukula pokati, Moses ka li a enda po oye aeke ile nOvaisrael ashike vanini. Ndele ponhele yaasho, eongalo alishe ola li la enda poukukutu keameno laJehova. (Ex. 14:21, 22, 29, 30) Ova li va longela kumwe nova li va ya pamwe “nongudu inene yovanhu vohonde ilili” ovo vehe fi Ovaisrael. (Ex. 12:38) Ngeno opa li oohandimwe vamwe, tashi dulika nande okangudu kovanyasha va twa mo yavo molwaashi tava diladila kutya oyo iwa, ngeno oshe ke va nyikila oulai. Ngeno opa li oo a twa mo daye, ngeno Jehova ine mu xupifa. — 1 Kor. 10:1.
8. Ongahelipi oshiwana shaKalunga sha li sha ulika kutya oshi na oukumwe pefimbo laJosafat?
8 Pefimbo lohamba Josafat, oshiwana shaKalunga osha li sha taalela omutondi omunaenghono, “eengudu dihapu” dovanhu ovo va li ve va dingilila. (2 Omaf. 20:1, 2) Ashike ovapiya vaKalunga kava li va kendabala okufinda ovatondi vavo kuvo vene. Ponhele yaasho, ova li va konga ekwafo kuJehova. (Lesha 2 Omafimbo 20:3, 4.) Ovaisrael pauhandimwe kava li va ninga osho tava diladila ile osho ve wete ekandulepo lomukundu. Ehokololo lOmbibeli ola ti: ‘Ovajuda aveshe va kala ofika koshipala shOmwene pamwe nounona vavo novalikadi vavo novana vavo ovamati.’ (2 Omaf. 20:13) Ovanyasha novakulunhu ova li va tokola okukala neitavelo nokushikula omalombwelo aJehova, naJehova okwa li e va amena kovatondi vavo. (2 Omaf. 20:20-27) Mbela osho kashi fi oshihopaenenwa shiwa ngeenge twa taalela omashongo tu li oshiwana shaKalunga?
9. Oshike hatu lihongo shi na sha noukumwe meenghatu nomoikala yOvakriste vopefimbo lonale?
9 Ovakriste vopefimbo lonale navo ova li yo hava longele kumwe. Pashihopaenenwa, lwanima eshi Ovajuda novauyemo mOujuda va ninga Ovakriste, “ova diinina okukala melongo lovayapostoli nomekwatafano lavo, nomokupambula omungome nomokwiilikana.” (Oil. 2:42) Oukumwe wa tya ngaho owa li u liwetikile unene tuu pefimbo lomahepeko, opo va li va pumbwafana neenghono. (Oil. 4:23, 24) Mbela ito shi dimine kutya pomafimbo madjuu opo unene hatu kala twa pumbwa okulongela kumwe?
NATU KALENI MOUKUMWE ESHI EFIKU LAJEHOVA TALI EHENE POPEPI
10. Onaini oukumwe tau ka kala wa pumbiwa neenghono shi dulife nale?
10 Efimbo lomilaulu inali kala ko nande onale mondjokonona yovanhu oli li popepi. Omuprofeti Joel okwa popya kombinga yalo a ti kutya “efiku lomilaulu nolomudimbi.” (Joel 2:1, 2; Sef. 1:14) Ashike koshiwana shaKalunga, otali ka kala efimbo lokukala moukumwe. Dimbuluka eendjovo daJesus eshi a ti: “Okeshe tuu oshilongo tashi litwile ondubo musho vene, otashi teka po.” — Mat. 12:25.
11. Onghalo ilipi ya popiwa mEpsalme 122:3, 4 tai dulu okuyelekwa naayo yoshiwana shaKalunga kunena? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
11 Pefimbo loudjuu munene monghalelo ei yoinima olo tali uya, otwa pumbwa okukala twa hangana shili. Oukumwe wopamhepo oo hatu ka kala twa pumbwa mokati ketu otau yelekwa nonghedi omo omaumbo omuJerusalem shonale a li a tungwa. Omaumbo oo okwa li a tungwa e li mumwe naasho osha li sha ningifa omupsalme a tange Jerusalem kutya ‘oshilando sha pakwa kumwe sha pamekwa.’ Osho osha li sha kwafela ovakalimo va kwafelafane nokwaamenafana. Shikwao vali, okukala kwomaumbo oo e li mumwe okwe va kwafela va kale ve na oukumwe wopamhepo moshiwana ashishe eshi tashi ongala shi longele Kalunga shi li “omapata Omwene.” (Lesha Epsalme 122:3, 4.) Nafye otwa pumbwa okukala ‘kumwe twa pamekwa’ paife nosho yo pomafimbo madjuu oo tae uya.
12. Oshike tashi ke tu kwafela tu xupe meponokelo loshiwana shaKalunga olo twa taalela?
12 Omolwashike okukala kwetu ‘kumwe twa pamekwa’ taku ka kala kwa fimanenena unene pefimbo lexulilo? Hesekiel etukulwa 38 okwa xunganeka eponokelo ‘laGog, medu laMagog’ ta ponokele oshiwana shaKalunga. Olo itali ka kala efimbo lokweefa nande osha shi tu tukaule. Osha yela kutya inatu hala nandenande oku ka konga ekwafo kounyuni. Ponhele yaasho, otwa hala oku ka kala tu na oukumwe filufilu novamwatate. Oshoshili kutya itatu ka xupa ashike molwaashi tu li mongudu yavo. Jehova nOmona otava ka xupifa pefimbo loudjuu munene ovo tava ifana edina laJehova. (Joel 2:32; Mat. 28:20) Mbela oshi li ngoo pandunge okudiladila kutya ovo inava kala moukumwe ve li oshitukulwa shoufita waKalunga, ovo va twa mo davo, otava ka xupifwa? — Mika 2:12.
13. Oilihongomwa ilipi ovanyasha ovo hava tila Kalunga tava dulu okulihonga mwaasho twa kundafana fiyo opapa?
13 Mbela inashi yela kutya kashi li pandunge okushikula eendjila dovanyasha ovo ve litukula ko nokukala kuvo vene? Otwa taalela efimbo opo hatu ka kala twa pumbwafana neenghono. Osho oshe tu kwatela mo atusheni, ovanyasha novakulunhu. Paife olo efimbo lokulihonga okulongela kumwe opo tu kale tu na oukumwe oo hatu ka kala twa pumbwa neenghono unene tuu pomafimbo oo twa taalela.
“MOKUKALAFANA OFYE OINHIMBU”
14, 15. (a) Jehova oku na elalakano lilipi momadiladilo eshi ta deula ovanyasha novakulunhu kunena? (b) Omayele elipi Jehova e tu pa oo tae tu tu omukumo tu kale twa hangana?
14 Jehova ote tu kwafele ‘tu mu longele, tu nediladilo limwe.’ (Sef. 3:8, 9) Ote tu deula tu dule okuwapalela elalakano laye laalushe. Osho osha kwatela mo shike? Okwa lalakanena ‘oku ka kwatakanifa muKristus aishe.’ (Lesha Ovaefeso 1:9, 10.) Okwa hala okuhanganifa oishitwa aishe oyo i na ehalo liwa meshito alishe nota ka pondola okuninga ngaho. Mbela osho otashi ku kwafele ngoo u li omunyasha u mone kutya osha pumbiwa okulongela kumwe nehangano laJehova?
15 Jehova ote tu hongo tu kale twa hangana paife nelalakano opo tu ka kale twa hangana fiyo alushe. Alushe Omishangwa ohadi tu lombwele tu kale hatu “filafana oshisho,” hatu “filafaneni olukeno,” hatu “lihekelekeni” notu “tungafane.” (1 Kor. 12:25; Rom. 12:10; 1 Tes. 4:18; 5:11) Jehova oku shi shii kutya Ovakriste inava wanenena, naasho otashi dulika shi kale eshongo okukala twa hangana, onghee hano, otu na okulihonga ‘okudiminafana po omatimba.’ — Ef. 4:32.
16, 17. (a) Elalakano la fimana lokwoongala kwopaKriste olashike? (b) Ovanyasha otava dulu okulihonga shike koshihopaenenwa shaJesus eshi a li omunyasha?
16 Jehova okwe tu pa yo okwoongala kwopaKriste oko taku tu kwafela tu lihonge okukala twa hangana. Ohatu lesha lwoikando etwomukumo olo tali hangwa mOvaheberi 10:24, 25. Elalakano limwe lokwoongala oko olo ‘okutwaafana omukumo mohole nomoilonga iwa.’ Ndele oshididilikwedi eshi okwoongala kwa tulwa po nelalakano opo tu dule ‘okukumaidafaneni, unene eshi hatu mono efiku olo tali ehene popepi.’
17 Eshi Jesus a li omunyasha, okwa tula po oshihopaenenwa shiwa shokuulika olupandu lelongekido olo. Eshi a li e na omido 12, okwa li a ya novadali vaye koshoongalele sha kula shopamhepo. Pomhito imwe okwa li ehe wetike, ndele hamolwaashi a ya kovanyasha vakwao vonhumba. Ponhele yaasho, okwa hangwa kuJosef naMaria ta kundafana oinima yopamhepo novahongi motembeli. — Luk. 2:45-47.
18. Ongahelipi omailikano etu taa dulu okuxumifa komesho oukumwe?
18 Kakele kokukulika ohole yokuholafana nokukala hatu pameke oukumwe wetu pokwoongala kwopaKriste, ohatu dulu okwiilikanenafana. Okwiilikana hatu pula Jehova oinima kondadalunde eshi hatu kwatele ovamwatate momailikano etu, otashi ke tu dimbulukifa okukala tu na ko nasha navo. Oinima ya tya ngaho kai na ashike okuningwa kOvakriste ovo ve li ovakulunhu. Ngeenge ou li omunyasha, mbela oho kendabala ngoo okuninga oinima oyo opo u pameke ekwatafano loye noukwaneumbo woye wopamhepo? Okuninga ngaho otaku ke ku kwafela uha kale wa kanyatela kounyuni ou wa kulupa oo tau ka hanaunwa po.
OSHO TASHI ULIKE KUTYA “MOKUKALAFANA OFYE OINHIMBU”
19-21. (a) Omonghedi ya tongomana ilipi hatu ulike kutya “mokukalafana ofye oinhimbu”? Yandja oihopaenenwa. (b) Oshilihongomwa shilipi to lihongo kunghee ovamwatate vamwe ve linyenga eshi pa holoka oiponga?
19 Oshiwana shaJehova ohashi dulika nale kefinamhango olo li li mOvaroma 12:5, tali ti: “Mokukalafana kwetu ofye oinhimbu.” Osho ohashi limonikila mo ngeenge pa holoka oiponga. MuDesemba 2011, oshikungulu shinene osha li sha eta efundja kokanhunhu kaPhilippine kedina Mindanao. Omaumbo e dulife 40 000 okwa li a yelulwa komeva moule woufiku umwe, mwa kwatelwa omaumbo mahapu ovamwatate. Ashike oshitaimbelewa osha popya kutya, “nokuli nofimbo okomitiye yoikwafa inai pyakudukwa okuyandja ekwafo, ovamwatate vokoitukulwa imwe ova li va tuma omakwafo.”
20 Sha faafana, eshi ekakamo ledu linene olo la li la etifa oshikungulu shinene sha dja mefuta sha denga Japan lokoushilo, ovamwatate novamwameme vahapu ova li va kanifa shihapu. Vamwe ova li va fyaala po hautuka. Yoshiko oo eumbo laye la hanaunwa po, oha di kokule nOlupale lOuhamba eekilometa 40 lwaapo. Okwa ti: “Otwa li twa kumwa eshi mefiku la landula ekakamo ledu, omupashukilishikandjo nomumwatate umwe va li ve uya tave tu kongo.” Okwa weda ko vali te limemesha ta ti: “Otwa pandula unene eshi eemhumbwe detu dopamhepo da filwa oshisho pauyadi keongalo. Shikwao vali, otwa pewa eendjafa, eenghaku, eendjato noikutu yokunangifa.” Oshilyo shimwe shokomitiye yokukwafela moiponga osha ti: “Ovamwatate vomoJapan ashishe ova li tava longele kumwe, tava kendabala okukwafelafana. Ovamwatate vamwe ova dja nokuli kokule kOilongo ya Hangana va kwafele. Eshi va pulwa kutya omolwashike ve uya va dja kokule neenghono, ova ti, ‘Otwa hangana novamwatate vomoJapan, nova pumbwa ekwafo.’” Mbela ku udite etumba eshi u li oshitukulwa shehangano olo hali file oshisho oilyo yalo? Oto dulu okukala noushili kutya Jehova okwa hafa neenghono eshi e wete omhepo youkumwe ya tya ngaho.
21 Okukala tu na omhepo ya tya ngaho paife otashi tu kwafele tu taalele omaudjuu omonakwiiwa twa hangana nonande moitukulwa imwe mounyuni otashi dulika tu tukulwe ko kovamwatate. Onghee hano, omhepo ya tya ngaho otai tu deulile omaudjuu oo e li poku tu hanga eshi onghalelo yoinima ei tai xulu po. Fumiko oo a li oshihakanwa shoshikungulu shidjuu moJapan, okwa ti: “Exulilo oli li popepi elela. Otwa pumbwa okutwikila okuyambidida ovaitaveli vakwetu fimbo twa teelela efimbo opo itapa ka kala vali oiponga.”
22. Oukumwe wopaKriste otau dulu okweeta ouwa tau kalelele ulipi?
22 Ovanyasha novakulunhu ovo have lihongo va kaleke po oukumwe paife, otave lilongekidile oku ka xupa pexulilo longhalelo ei yoinima ya kolokosha, ounyuni ou uhe na oukumwe. Ngaashi mefimbo la pita, Kalunga ketu ota ka xupifa oshiwana shaye. (Jes. 52:9, 10) Ino dimbwa kutya naave oto dulu oku ka kala umwe womwaavo tava ka xupifwa ngeenge owa kendabala okukala oshitukulwa shoshiwana shaKalunga sha hangana. Shimwe vali osho tashi ke tu kwafela osho okukala nolupandu laasho tu na nale. Oshitukulwa tashi landula otashi ka kundafana shi na sha naasho.


c: text/html

text:
Omapulo a dja kovaleshi
Oshiwana shaKalunga osha li sha ya moukwatwa waBabilon Shinene naini?
Osha li sha hovela okuya mo konima yomudo omuti-100 ndele tashi manguluka mo 1919. Omolwashike eudeko letu li na sha naasho la pumbwa okupupalekwa?
Oumbangi otau ulike kutya Ovakriste ovavaekwa ova li va mangululwa mo muBabilon Shinene nokwoongelwa meongalo la kosholwa mo 1919. Diladila kombinga yaashi, diva eshi Ouhamba waKalunga wa hovela okupangela meulu mo 1914, oshiwana shaKalunga okwa li sha hangwa komayeleko nomokweendela ko kwefimbo okwa li sha kosholwa omahongo omalongelokalunga oipupulu. * (Tala eshangelo lopedu.) (Malakia 3:1-4) Lwanima mo 1919, Jesus okwa li a nangeka po “omupiya omudiinini nomunaendunge” opo a yandje “oikulya pefimbo [layo]” koshiwana shaKalunga osho sha kosholwa. (Mateus 24:45-47) Momudo oo tuu oo, oshiwana shaKalunga okwa li sha mangululwa mo moukwatwa wopafaneko waBabilon Shinene. (Ehololo 18:4) Ndele mbela onaini oshiwana shaKalunga sha li sha ya moukwatwa?
Efimbo la pita, otwa li twa yelifa kutya oshiwana shaKalunga osha li sha ya moukwatwa waBabilon Shinene oule wefimbo lixupi okuhovela mo 1918. Oshungonangelo ye 1 Marsa 1992, oya ti kutya ngaashi Ovaisrael va li va ya moukwatwa waBabilon, ovapiya vaJehova ova li va ya moukwatwa waBabilon Shinene mo 1918. Ashike ouyelele muhapu otau ulike kutya oshiwana shaKalunga osha li sha ya moukwatwa oule womido dihapu odo da tetekela 1918.
Ombiibeli oya xunganeka muHesekiel 37:1-14 kutya oshiwana shaKalunga osha li tashi ka ya moukwatwa, nolwanima osha li tashi ka mangululwa mo. Hesekiel okwa li a mona memoniko efilu li yadi oipongolo. Jehova okwa li e mu lombwela a ti: “Oipongolo ei oyo eumbo alishe laIsrael.” (Ovelishe 11) Emoniko olo ola li la yukifwa koshiwana shaIsrael nolwanima ‘okuIsrael yaKalunga,’ ovo ve li ovavaekwa. (Ovagalati 6:16; Oilonga 3:21) Memoniko olo, oipongolo oya li ya ninga omwenyo noya ninga ongudu inenenene. Emoniko olo ola hokolola onghedi omo oshiwana shaKalunga sha li tashi ka mangululwa moukwatwa waBabilon Shinene mo 1919. Ndele mbela ongahelipi exunganeko olo la ulika kutya osha li tashi ka kala moukwatwa efimbo lile?
Shotete, Hesekiel okwa li a mona kutya oipongolo yoonakufya okwa li ya “kukuta unene.” (Hesekiel 37:2, 11) Osho otashi ulike kutya ovanhu ova kala va fya oule wefimbo lile. Oshitivali, Hesekiel okwa mona memoniko kutya oonakufya ova enda tava nyumuka kanini nakanini. Okwa li a uda ‘elinyengo ndele omakipa a ehenafana, keshe ekipa la ehena kekipa likwao.’ Opo nee okwa li a mona “omifipa nonhumba ye uya kuo.” Konima yaasho, oshipa osha li sha tuvikila eenhumba. Lwanima “omhepo oye uya muvo, ndele vo va ninga ovanamwenyo.” Opo nee xuuninwa eshi ovanhu va ninga ovanamwenyo, Jehova okwe va pa edu lavo lokukala. Oiningwanima aishe oyo okwa li tai ka pula efimbo. — Hesekiel 37:7-10, 14.
Ngaashi sha xunganekwa kuHesekiel, Ovaisrael okwa li va ya moukwatwa efimbo lile. Ova li va ya moukwatwa okudja mo 740 fimbo Kristus ine uya kombada yedu, eshi omapata omulongo aIsrael nosho yo ouhamba wokolundume inaa tewa mo medu lavo. Lwanima, mo 607 fimbo Kristus ine uya kombada yedu, Jerusalem okwa li sha hanaunwa po kOvababilon. Osho osha li sha ningifa omapata avali makwao ile tu tye, ouhamba wokolukadi waJuda, nao a tewe mo medu lao. Opo nee mo 537 fimbo Kristus ine uya kombada yedu, okwa li va mangululwa moukwatwa eshi Ovajuda vanini va li va aluka va ka tungulule otembeli opo va longele vali Jehova muJerusalem.
Nopehe na omalimbililo, ouyelele aushe oo otau ulike kutya Ovakriste ovavaekwa ova li va kala moukwatwa waBabilon Shinene oule wefimbo lile, ndele hakudja ashike mo 1918 fiyo 1919. Jesus naye okwa li a popya kombinga youle wefimbo olo eshi a ti kutya Ovakriste ovanaipupulu, ovo ve li eu, ova li tava ka kulila mumwe ‘novanhu vOuhamba,’ ovo ve li oilya. (Mateus 13:36-43) Pefimbo opo, opa li ashike Ovakriste vashili vanini. Vahapu vomwaavo va li tave liti kutya Ovakriste, ova li va tambula ko omahongo oipupulu ndele tava ningi ovashunimonima. Nomolwaasho hatu dulu okutya eongalo lopaKriste ola li moukwatwa waBabilon Shinene. Oukwatwa wa tya ngaho owa li wa hovela konima yomudo omuti-100, ndele tau twikile fiyo osheshi otembeli yaKalunga yopamhepo ya li ya kosholwa pefimbo lexulilo. — Oilonga 20:29, 30; 2 Ovatessaloniki 2:3, 6; 1 Johannes 2:18, 19.
Momukokomoko womido odo omafele, ovawiliki veengeleka novopapolotika ova li va hala okukala tava pangele ovanhu. Pashihopaenenwa, ovanhu kava li va pitikwa va kale ve na Ombiibeli ile ve i leshe momalaka oo hava udu. Vamwe ovo va li va lesha Ombiibeli ova li va xwikilwa komiti domahepeko. Ovo va li va popya kutya kave li metwokumwe nomahongo ovawiliki veengeleka ova li va hepekwa shinyanyalifa. Kasha li shipu nandenande kovanhu okulihonga oshili ile oku i honga vamwe.
Otwe lihonga yo memoniko laHesekiel kutya oshiwana shaKalunga osha li sha mwenyopala nokumangululwa komahongo omalongelokalunga oipupulu kanini nakanini. Ndele mbela osho osha li sha tameka naini, nongahelipi? Memoniko laHesekiel omwa tumbulwa “elinyengo.” Osho osha li sha hovela okuningwa momukokomoko womido efele daxuuninwa manga efimbo lexulilo la li inali hovela. Moule womido odo, opa li ovanhu ovadiinini ovo va li va hala okushiiva oshili nokulongela Kalunga nonande opa li omahongo oipupulu. Ova li va konakona Ombiibeli nokuninga ngaashi tava dulu opo va lombwele vamwe kombinga yaasho tave lihongo. Vamwe ova li va longa noudiinini opo va toloke Ombiibeli momalaka oo e uditike kovanhu.
Pexulilo lomudo 1800 nasha, oipongolo okwa li ya hovela okutuvikwa keenhumba nokoshipa pafaneko. Charles Taze Russell nosho yo ookaume kaye ova li va longa noudiinini opo va konge oshili yOmbiibeli nokulongela Jehova. Okwa li yo va kwafela vamwe va ude ko oshili tava longifa oshifo Zion’s Watch Tower noishangomwa ikwao. Lwanima, okino yedina “Photo-Drama of Creation” yomo 1914 nosho yo embo The Finished Mystery lomo 1917, oya li ya kwafela nokupameka eitavelo loshiwana shaJehova. Xuuninwa, mo 1919, oshiwana shaKalunga osha li sha pewa omwenyo nedu lipe pafaneko. Okudja opo, ovo ve na eteelelo loku ka kala nomwenyo fiyo alushe kombada yedu ova li va waimina ovavaekwa. Aveshe ova li tava longele Jehova, nova li va ninga “ongudu inene unene.” — Hesekiel 37:10; Sakaria 8:20-23. * — Tala eshangelo lopedu.
Hano osha yela kutya oshiwana shaKalunga osha li sha ya moukwatwa waBabilon Shinene konima yomudo omuti-100. Pefimbo opo ovanhu vahapu ova li va ninga ovashunimonima eshi va li va tambula ko omahongo oipupulu opalongelokalunga ndele tava fiye po oshili. Oule womido dihapu, osha li shidjuu neenghono okulongela Jehova, ngaashi ashike sha li shidjuu kOvaisrael eshi va li moukwatwa. Ashike paife ovanhu aveshe otava udifilwa oshili. Inatu hafa tuu eshi tu li pefimbo opo eshi ‘ovanaendunge tava ka vilima’! Kunena, ovanhu vahapu otava dulu ‘okuyelifwa’ ndele tava tambula ko elongelokalunga lashili. — Daniel 12:3, 10.
Eshi Satana a li ta kendabala okuyeleka Jesus, mbela okwa li a kufa Jesus odikilila a ya naye kotembeli ile okwa li e mu ulikila otembeli memoniko?
Katu shi shii naanaa kutya omonghedi ilipi Satana a li a ulikila Jesus otembeli.
Ovashangi vOmbiibeli Mateus naLukas ova shanga kombinga yaasho sha ningwa po. Mateus okwa popya kutya ‘Satana okwe mu twala’ kuJerusalem “ndee te mu londeke koxulo yotembeli,” sha hala kutya, koxulonyonyo yotembeli. (Mateus 4:5) Lukas okwa popya a ti, Ondiaboli ‘oye mu twala kuJerusalem ndele ye mu londeka koxulo yotembeli.’ — Lukas 4:9.
Nale, oishangomwa yetu oya li ya popya kutya eshi Satana a li ta kendabala okuyeleka Jesus otashi dulika ka li e mu twala odikilila kotembeli. Oshungonangelo yOshiingilisha ye 1 Marsa 1961, oya faafanifa onghalo oyo naashi Satana a li ta kendabala okuyeleka Jesus eshi a li e mu twala komhunda ile unene noku mu ulikila omauhamba aeshe omounyuni. Okwa li ya yelifa kutya kombada yedu kaku na omhunda ile unene oko omunhu ta dulu okulonda ndele ta mono omauhamba aeshe omounyuni. Sha faafana, Oshungonangelo oya ti kutya Satana otashi dulika ka li a twala Jesus komudidi kotembeli yo venevene. Ashike lwanima oitukulwa yOshungonangelo ya ka landula ko oya popya kutya ngeno Jesus okwa nhukile koxulo yotembeli, otashi dulika ngeno a fya.
Vamwe ohava diladila kutya molwaashi Jesus ka li womepata lOvalevi, ngeno ina pitikwa a londe koxulo yotembeli yo venevene. Onghee hano, ova ti kutya Satana otashi dulika ashike a li a kendabala okuyeleka Jesus a longifa emoniko. Omido omafele da tetekela, Hesekiel naye okwa li a twalwa kotembeli memoniko. — Hesekiel 8:3, 7-10; 11:1, 24; 37:1, 2.
Ndele ngeenge Jesus okwa li a twalwa kotembeli memoniko, vamwe otashi dulika ve lipule kutya:
Mbela Jesus okwa li ngoo e udite lelalela ta yelekwa a nhuke koxulo yotembeli?
Oshikando shimwe eshi Satana a li ta yeleke Jesus, okwa li a pula Jesus a shitukife omamanya omingome, nokwa li a hala Jesus e mu twile eengolo. Mbela otashi dulika Satana a li yo a hala Jesus a nhuke koxulo yotembeli yo vene?
Ndele ngeenge Satana ina longifa emoniko nokutwala Jesus kotembeli yo vene, vamwe otashi dulika ve lipule kutya:
Mbela Jesus okwa teya Omhango eshi a li koxulo yotembeli yo venevene?
Osha enda ngahelipi opo Jesus a dje mombuwa nokuya kotembeli kuJerusalem?
Natu ka kundafaneni ouyelele umwe vali wa wedwa po, oo tau dulu oku tu kwafela tu nyamukule omapulo oo avali axuuninwa.
Omuprofesa D. A. Carson okwa shanga a ti kutya oshitya shOshigreka osho tashi ti “otembeli,” osha longifwa muMateus naLukas sha yukifwa konhele aishe yotembeli ndele hakouyapuki ashike, onhele oyo ya li ashike ya pitikilwa Ovalevi. Oshihale shokoushilolukadi shotembeli osho sha li pombada yetungo sha lalakana osho ashike sha li onhele ile unene motembeli. Otashi dulika Jesus a li a twalwa ponhele oyo yopombada. Okudja pombada fiyo opedu pOlufilu laKidron opa li pe na eemeta 140 lwaapo. Omunandjokonona Josephus okwa ti kutya onhele oyo oya li ile unene, nongeenge omunhu okwa kala ko ofika ndele ta tale pedu, “oha kala e udite a fa ta hale okuwa ko.” Nonande Jesus ka li Omulevi, otashi dulika a li ofika pombada opo, nokapa li pe na oo a li e li omhinge nasho.
Ndele mbela okwa li tashi ka enda ngahelipi opo Jesus a dje mombuwa nokuya kotembeli kuJerusalem? Katu na oushili kombinga yaasho. Ashike, Ombiibeli oya popya kutya Jesus okwa li a twalwa kuJerusalem. Inai popya kutya Jesus okwa enda oshinano shi fike peni eshi a dja kuJerusalem ile kutya okwa yelekwa kuSatana oule wefimbo li fike peni. Onghee hano, oshi na oupu Jesus a li a enda eshi a ya kuJerusalem, nonande otashi dulika sha li she mu pula efimbo lile.
Eshi Satana a li a ulikila Jesus “omauhamba aeshe omounyuni,” otashi dulika a li a longifa emoniko, molwaashi itashi shiiva omunhu a mone omauhamba aeshe oo e li komhunda keshe kombada yedu. Osho otashi dulika sha faafana ashike nonghedi oyo hai longifwa okuulika eemuvi opo u mone omafano ovanhu vonhumba tashi dulika ve li koitukulwa imwe younyuni. Satana otashi dulika a longifa emoniko, ashike paulelalela okwa li a hala Jesus e mu twile eengolo noku mu longela. (Mateus 4:8, 9) Onghee hano, eshi Satana a li a twala Jesus kotembeli, otashi dulika a li a hala Jesus a tule onghalamwenyo yaye moshiponga ngeenge okwa nhuka koxulo yotembeli. Ashike Jesus okwa li e shi anya. Mbela ngeno eyeleko olo ola kala ngoo la kwata moiti ngeno Jesus okwa yelekelwe ashike okupitila memoniko?
Onghee hano, oshi na oupu Jesus a li a ya kuJerusalem ndele ta londo koxuloelela yotembeli. Ngaashi sha yelifwa pehovelo loshitukulwa eshi, katu shi shii naanaa kutya omonghedi ilipi Satana a li a ulikila Jesus otembeli. Ashike ohatu dulu okukala noushili kutya Satana okwa li ta kendabala okupukifa Jesus a longe owii, noikando aishe Jesus okwa li a anya filufilu okupukifwa kuye.
^ okat. 12 Hesekiel 37:1-14 nEhololo 11:7-12 ova popya kombinga yaasho sha ningilwe mo 1919. Exunganeko laHesekiel 37:1-14 otali popi kombinga yoshiwana shaKalunga ashishe tashi alukile kelongelokalunga lashili mo 1919 konima eshi sha kala moukwatwa efimbo lile. Ashike Ehololo 11:7-12 ola popya shi na sha nokumwenyopala kwongudu inini yovamwatate ovavaekwa mo 1919 ovo va li tava kwatele komesho oshiwana shaKalunga. Ovamwatate ovo ova kala oule wefimbo lile inave lipyakidila.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Omapulo a dja kovaleshi
Osha wapala tuu ovadali Ovakriste va kale omutumba mokwoongala kweongalo pamwe nokaana kavo oko ka kondwa?
Kape na etomheno lokukala hatu lipula unene naapo omunhu oo a kondwa e na okukala omutumba mOlupale lOuhamba. Oshifo eshi osha kala tashi ladipike ovadali Ovakriste va kwafele ovana vavo pamhepo ovo va kondwa nove li navo natango meumbo, ngeenge ove wete sha pumbiwa. Ngaashi sha kundafanwa pepandja 19 neti-20 lOshungonangelo yOshiingilisha yo 15 Novemba 1988, ovadali otava dulu okukonakona Ombibeli nokaana kavo kanini oko ka kondwa ngeenge oke li navo natango meumbo. Osho otashi ke ka kwafela ka mone etwomukumo olo ka pumbwa opo ka dule okuwapeka epuko lako.
Ngeenge tashi uya pokukala omutumba mOlupale lOuhamba, kashi na oupyakadi ngeenge okaana oko ka kondwa taka kala omutumba pamwe novadali vako ka ngungumana. Molwaashi kape na omhango oyo tai ufa kutya omunhu oo a kondwa oku na okukala omutumba konima, kape na yo oupyakadi ngeenge okaana oko ka kondwa oka kala omutumba povadali vako, kashi na nee mbudi kutya ove li omutumba peni molupale. Molwaashi ovadali ove na ko nasha noupamhepo wokaana, otava ka shilipaleka kutya otaka pwilikine mokwoongala opo ka mone mo ouwa. Ashike opo va dule okuninga ngaho, ove na okukala omutumba nako ponhele yoku ka efa ka kale kuko vene.
Ndele ongahelipi ngeenge okaana oko ka kondwa kake li vali novadali vako meumbo? Mbela osho osha hala okutya itava dulu okukala omutumba nako mokwoongala? Monakudiwa, oshifo eshi osha li sha yelifa nawa kutya Omukriste oku na okuninga po shike ngeenge tashi uya pokweendafana nomupambele oo a kondwa oo ihadi meumbo lavo. * Ashike okweefa omunhu oo a kondwa a kale omutumba pamwe novapambele vaye mokwoongala osha yooloka ko filufilu kokweendafana owina naye. Ngeenge oilyo youkwaneumbo oyo idiinini oi na etaleko la yuka li na sha nomupambele oo a kondwa nohai kendabala okudulika komayele Ombibeli e na sha nokuhaendafana naye, katu na okukala hatu lipula shi na sha noshinima osho. — 1 Kor. 5:11, 13; 2 Joh. 11.
Kutya nee omunhu oo a kondwa oku li omutumba pamwe novapambele vaye ile pamwe noshilyo shimwe sheongalo, katu na okukala hatu lipula shi na sha nasho shimha ashike te lihumbata nawa. Okutula po omangabeko e na sha naapo oo a kondwa e na okukala omutumba otaku dulu okweetifa omaupyakadi e lili noku lili, she likolelela keenghalo. Ngeenge keshe umwe, mwa kwatelwa ovapambele ovadiinini, ota kendabala okudulika komafinamhango Ombibeli e na sha nokukondwa, inashi pumbiwa okulipula unene naapo umwe e na okukala omutumba mokwoongala kweongalo ngeenge itashi pundukifa ovamwatate. *


text:
ETUKULWA 23
“Oye a kala e tu hole tete”
1-3. Oshike sha ningifa efyo laJesus li kale le likalekelwa mondjokonona?
OMIDO 2 000 lwaapo da pita, pefimbo lokwenye, omulumenhu umwe ehe na ondjo okwa li a pangulwa nohauxuuninwa okwa li a talika ko e li omukaulinyanga ndele ta hepekwa fiyo omokufya. Osho hasho ashike sha li oshiningwanima shihe li pauyuki noshinyanyalifi mondjokonona. Ashike efyo lomulumenhu oo ola li le likalekelwa.
2 Eshi omulumenhu oo a li ta mono oixuna i udifa omwenyo munyenye moshanga shomutenya, opa li pa ningwa oshinima shididilikwedi keulu, osho sha li tashi ulike kutya efyo lomulumenhu oo ola li la fimanenena. Opa li pa holoka omilaulu ombadilila. Omunandjokonona umwe okwa ti kutya ‘etango ola li la laula.’ (Lukas 23:44, 45) Opo nee fimbo omulumenhu oo ina fuda mo omufudo waye waxuuninwa, okwa popya eendjovo dihe fi okudimbuwa a ti: “Sha longwa sha pwa.” Efyo laye lopayambo ola li oshinima sha fimana neenghono. Ola li euliko linenenene lohole mondjokonona aishe younhu. — Johannes 15:13; 19:30.
3 Omulumenhu oo a popiwa metetekelo oJesus Kristus. Ovanhu ove shi shii nawa nhumbi a li a hepekwa fiyo a fya mefiku olo pa li pa holoka omilaulu, mo 14 Nisan 33 O.P. Ndele ope na oushili wa fimana oo ovanhu vahapu inava didilika. Oushili oo oyoo kutya nonande Jesus okwa li a mona oixuna neenghono pomhito oyo, opa li yo umwe vali oo a li a yahamekwa komutima neenghono koshinima osho. Omunhu oo oye nokuli a ninga eliyambo linenenene mefiku olo, naasho osha li euliko linenenene lohole meshito alishe. Omolwashike taku tiwa ngaho? Enyamukulo kepulo olo otali tu kwafele tu ude ko oshikundafanwa sha fimanenena moikundafanwa aishe: ohole yaJehova.
Euliko linenenene lohole
4. Omukwaita umwe Omuroma okwa li e shi mona mo ngahelipi kutya Jesus ka li ashike omunhu wongaho, nokwa li a fika pexulifodiladilo lilipi?
4 Omukwaita umwe omunefele wometangakwaita lOvaroma oo a li ta pashukile ovo va li tava valele Jesus okwa li a kumwa eshi pa holoka omilaulu fimbo Jesus ina fya nosho yo ekakamo ledu linene. Okwa li a dimina a ti: “Oshili ou okwa li Omona waKalunga.” (Mateus 27:54) Heeno, Jesus ka li ashike omunhu wongaho. Omukwaita oo okwa li a kufa ombinga mokudipawa kwOmona ewifa laKalunga Omukombadambada. Mbela Kalunga okwa li e hole Omona oo shi fike peni?
5. Omona waKalunga okwa kala pamwe naXe oule wefimbo li fike peni ofimbo ine uya kombada yedu?
5 Ombibeli oya ti kutya Jesus “Omudalwa wotete [woishitwa] aishe.” (Ovakolossi 1:15) Diladila kwaasho. Osho osha hala okutya Omona waJehova oo okwa kala ko ofimbo eshito olo liwetike inali shitwa. Mbela Omona oo okwa kala pamwe naXe efimbo li fike peni? Ovanongononi vamwe otava tengeneke kutya ewangadjo oli na omido omabiliyona 13. Kali fi tuu efimbo lilelile! Kutya nee ewangadjo oli na shili omido omabiliyona 13 ile hasho, eshi sha yela oshosho kutya Omona waJehova okwa kala ko efimbo lile li dule olo ewangadjo la kala po. Mbela okwa kala ta longo shike efimbo alishe olo?
6. (a) Omona waJehova okwa li ha longo shike ofimbo ine uya kombada yedu? (b) Jehova nOmona ove na ekwatafano la tya ngahelipi?
6 Omona oo okwa kala ta hafele okulonga pamwe naXe e li “omulongi onghulungu.” (Omayeletumbulo 8:30, NW) Ombibeli oya ti: “Kape na nande oshinima shimwe sha shitwa, eshi inashi shitwa [okupitila] muye.” (Johannes 1:3) Osho otashi ulike kutya Jehova nOmona ova kala tava longo pamwe opo oinima aishe ikwao meshito i holoke po. Kava li tuu hava hafele nokushambukilwa pamwe! Vahapu ohatu ka dimina kutya ekwatafano lohole olo hali kala pokati komudali nomona ohali kala la kola neenghono. Ombibeli oya ti yo kutya ohole oyo ‘oshimangifo sha wana shoku tu mangela kumwe.’ (Ovakolossi 3:14) Ngeenge osho shi li ngaho, olyelye womufye ta dulu okuuda ko lela kutya Kalunga nOmona ova li ve na ekwatafano la kola shi fike peni, mokutala kefimbo lile neenghono olo va kala pamwe? Osha yela kutya Jehova nOmona ovo ve na ekwatafano lohole la kola kuhe na vali.
7. Jesus okwa ninginifwa e na omido ngapi lwaapo, na Jehova okwa li e uditile Omona waye ngahelipi eshi a ninginifwa?
7 Lwanima, Jehova okwa li a tuma Omona waye kombada yedu a dalwe e li omunhu wopambelela. Kungaho, ka li ta ka dula okweendafana odikilila nOmona waye omuholike oule womido omilongo donhumba. Okwa kala ta tale nohokwe inene eshi Jesus, Omona waye a wanenena, ta kulu fiyo a ninga omulumenhu elela. Eshi Jesus a wanifa omido 30 lwaapo, okwa ninginifwa. Nopehe na omalimbililo, Jehova okwa li a tunhukwa neenghono koshiningwanima osho. Nomolwaasho, okwa popya okudja meulu a ti: “Ou Omona wange omuholike, onde mu hokwa.” (Mateus 3:17) Jehova ka li tuu a hafa eshi a kala ta tale nhumbi Jesus ta wanifa po noudiinini omaxunganeko nokulonga ehalo laYe! — Johannes 5:36; 17:4.
8, 9. (a) Oinima ilipi ya li ya ningilwa Jesus mo 14 Nisan 33 O.P., naasho osha li sha kuma ngahelipi Xe womeulu? (b) Omolwashike Jehova a li a efa Omona waye a monifwe oixuna nokufya?
8 Ndele mbela Jehova okwa li e udite ngahelipi mo 14 Nisan 33 O.P.? Okwa li e udite ngahelipi eshi a li ta tale Jesus ta kengelelwa nokukwatwa po oufiku kongudu ya homata? Eshi ookaume kaJesus va ya onhapo, nosho yo eshi Jesus a li ta pangulwa shihe li pauyuki? Eshi Jesus a li ta shekwa, ta fiilwa omate nokudengwa neengonyo? Eshi a li ta dengwa noshokoto kombuda? Eshi omake aye neemhadi daye da valelwa neembosha komuti womahepeko nokweendjelelifwa komuti oo, vo ovanhu tave mu sheke nee? Mbela Jehova okwa li e udite ngahelipi eshi Omona waye omuholike a lila mokule omolwouyahame tau udifa omwenyo munyenye? Okwa li e udite ngahelipi eshi Omona waye omuholike a fuda mo omufudo waye waxuuninwa nokukala ehe li vali momwenyo? — Mateus 26:14-16, 46, 47, 56, 59, 67; 27:38-44, 46; Johannes 19:1.
“Kalunga . . . Oye a yandja Omona waye Ewifa”
9 Itatu dulu okuyelifa lela neendjovo kutya okwa li e udite ngahelipi eshi Omona a fya. Ohatu dulu ashike okuyelifa etomheno kutya omolwashike a efa osho shi ningwe. Omolwashike Jehova a efa oshinima osho sha yahameka omaliudo aye shi ningwe? Etomheno ola yandjwa muJohannes 3:16, taku ti: “Osheshi osho Kalunga a kala e hole ounyuni, Oye a yandja Omona waye Ewifa, opo keshe ou te mu itavele a ha kane, ndelenee a kale e nomwenyo waalushe.” Elinyengotomheno laJehova ola li ohole. Oshali oyo Jehova e tu pa eshi a yandja Omona waye a hepekwe noku tu file oi li euliko linenenene lohole mondjokonona aishe.
Eityo lohole yopakalunga
10. Ovanhu ova pumbwa okuulikilwa oukwatya ulipi, noshike tashi ningwa po shi na sha neityo loshitya “ohole”?
10 Oshitya “ohole” otashi ti lela shike? Ohaku tiwa kutya ovanhu ova pumbwa unene tuu okuulikilwa oukwatya wohole. Ovanhu ohava kala ve udite ouumbo ngeenge ova kala tava ulikilwa ohole okudja kounona wavo fiyo va ninga ovakulunhu. Otava dulu okupolimana ile va fye omutima nokuli ngeenge ihava ulikilwa ohole. Ndele shikumwifi, kashipu okufatulula kutya ohole oshike. Ashike ovanhu ohava popi luhapu kombinga yohole. Ope na omambo nomaimbilo mahapumahapu nosho yo oitevo oyo tai tangumuna ohole. Ndele nande ongaho, ovo va tota oinima oyo ihava fatulula eityo loshitya “ohole.” Osho sha yela oshosho kutya ovanhu ohava longifa ashike oshitya osho sha pitilila, ndele kave shii eityo lasho.
11, 12. (a) Openi hatu dulu okulihonga shihapu shi na sha nohole, nomolwashike hatu tile ngaho? (b) Omaludi ohole elipi a longifwa kondadalunde mOshigreka shonale, noshitya shilipi shi na sha nohole sha longifwa unene mOmishangwa dopaKriste dOshigreka? (Tala yo eshangelo lopedu.) (c) Agape otashi ti shike?
11 Ombibeli oya yelifa kutya ohole otai ti shike lela. O-Expository Dictionary of New Testament Words, ya shangwa kuVine, otai ti: “Ohole ohai didilikwa mo ashike moilonga oyo tai longwa omolwayo.” Ombibeli otai tu hongo shihapu shi na sha noukwatya waJehova wohole, oyo hai limonikila mokukala e na ko nasha noishitwa yaye. Pashihopaenenwa, oshike sha li tashi dulu okuulika ounene wohole yaJehova shi dule okuyandja Omona waye? Momatukulwa taa landula ko, ohatu ka tala koihopaenenwa vali imwe i na sha nanghee Jehova a ulika ohole yaye pailonga. Kakele kaasho, ohatu dulu okulihonga shihapu shi na sha nanghee oitya yopehovelo oyo ya tolokwa “ohole” ya li ya longifwa mOmbibeli. MOshigreka shonale, opa li oitya ine oyo tai ti “ohole.” * Shimwe shomoitya oyo ine osho sha longifwa luhapu mOmishangwa dopaKriste dOshigreka osho agape. Emboitya limwe li na sha noitya yOmbibeli ola ti kutya osho osho “oshitya tashi yandje unene eityo la fimanenena lohole.” Omolwashike taku dulu okutiwa ngaho?
12 Oshitya agape otashi ulike kohole oyo hai wilikwa komafinamhango. Kashi fi ashike omaliudo ongaho oo omunhu ha kala e uditile omunhu mukwao. Oshitya osho oshi na eityo la mbwalangadja nosha kwatela mo okukatuka eenghatu da diladilwa nawa. Kakele kaasho, agape oludi lohole oyo inai kwatela mo nandenande oikala yokuliholamwene. Pashihopaenenwa, diladila vali kombinga yaJohannes 3:16. “Ounyuni” oo taku tiwa kutya Kalunga okwa kala e u hole nomolwaasho a yandja Omona waye ewifa otau ulike kushike? Otau ulike kovanhu ovakulilwa. Osho osha kwatela mo ovahenakalunga vahapu. Mbela osho osha hala okutya Jehova oku hole omunhu keshe ngaashi a li e hole omupiya waye omudiinini, Abraham, oo a li kaume kaye? (Jakob 2:23) Hasho nandenande, ndele nande ongaho, oha ningile ovanhu aveshe ouwa pahole, nokuli nonande otashi pula a ninge omaliyambo manene. Okwa hala ovanhu aveshe ngeno ve lidilulule nove lialuluke keendjila davo. (2 Petrus 3:9) Ope na vahapu ovo hava ningi ngaho. Ovo ovo nee ha pange oukaume navo.
13, 14. Oshike tashi ulike kutya o-agape oya kwatela mo omaliudo ohamu?
13 Ovanhu vamwe ova uda ko papuko oshitya agape. Ohava diladila kutya oludi lohole oyo inai kwatela mo omaliudo, ndele oya kwatela mo ashike omadiladilo. Ndele paulelalela o-agape ohai kala luhapu ya kwatela mo omaliudo ohamu. Pashihopaenenwa, Jesus okwa li a longifa oshitya agape eshi a ti: “Xe e hole Omona.” Mbela ohole ya tya ngaho inai kwatela mo omaliudo ohamu? Didilika yo kutya Jesus okwa li a longifa yo oshitya phileo a ti: “Xe e hole Omona.” (Johannes 3:35; 5:20) Osha yela kutya ohole yaJehova ohai kala ya kwatela mo omaliudo ohamu, ndele inashi hala okutya ohai kala ashike tai pangelwa komaliudo. Ohai wilikwa alushe komafinamhango oo e li pandunge nopauyuki.
14 Ngaashi twe shi mona, omaukwatya aeshe aJehova omakumwifi, okwa wanenena nomahokwifa. Ndele ohole oyo oukwatya waye uhokwifa unenenene. Ohole oyo unene hai tu nanene kuJehova. Ohole oyo lela oukwatya waye wa tongomana unene u dule omaukwatya makwao. Omolwashike hatu tile ngaho?
“Kalunga Oye ohole”
15. Ombibeli oya ti shike kombinga youkwatya waJehova wohole, nomolwashike etumbulo olo le likalekelwa? (Tala yo eshangelo lopedu.)
15 Ombibeli oya popya kombinga yohole yaJehova monghedi ididilikwedi, ndele onghedi oyo inai longifwa nande shi na sha nomaukwatya aye makwao a tongomana. Kape na apa Omishangwa da ti kutya Kalunga oye eenghono ile Kalunga oye ouyuki ile kutya Kalunga oye ounongo. Ashike Kalunga oku na omaukwatya oo, noye odjo inenenene yomaukwatya oo atatu, nokape na ou ta yelekwa naye ngeenge tashi uya pomaukwatya oo. Ndele oukwatya waye utine owa popiwa monghedi ye likalekelwa taku ti: “Kalunga Oye ohole.” * (1 Johannes 4:8) Osho osha hala okutya shike?
16-18. (a) Omolwashike Ombibeli tai ti kutya “Kalunga Oye ohole”? (b) Omolwashike sha yeleka eshi Jehova a hoolola oshipala shomunhu okufaneka oukwatya waye wohole?
16 Etumbulo “Kalunga Oye ohole” itali ti kutya “Kalunga ota yelekanifwa nohole.” Noitya imwe, itatu dulu okutya “ohole oyo Kalunga.” Jehova ita dulu okuyelekanifwa noukwatya oo oukwakudilongwa, molwaashi ye omunhu oo e na omaliudo nosho yo omaukwatya mahapumahapu, mwa kwatelwa ohole. Ndele ohole oyo oukwatya waJehova wa shiya ko komaukwatya aye aeshe. Shi na sha noutumbulilo oo u li mu 1 Johannes 4:8, embo limwe lomauyelele ola ti: “Ohole oyo onghedi yaKalunga yokukalamwenyo.” Ohatu dulu oku shi yelifa ngaha: Eenghono daJehova ohadi mu dulifa a katuke eenghatu. Ouyuki nounongo waye oo ohau mu wilike nghee e na okukatuka. Ndele ohole yaye oyo hai mu linyengifa a katuke eenghatu. Ohole oyo hai dana alushe onghandangala shi na sha nanghee ha longifa omaukwatya aye makwao.
17 Jehova oye ha ulike ohole monghedi ya denga mbada. Onghee hano, ngeenge otwa hala okulihonga shihapu kombinga yohole oyo hai wilikwa komafinamhango, otu na okulihonga shihapu kombinga yaJehova. Ashike oukwatya oo muwa ohau limonikila yo movanhu. Omolwashike shi li ngaho? Pefimbo eshi oinima yokombada yedu ya li tai shitwa, Jehova okwa li a popya eendjovo tadi landula, nopehe na omalimbililo a li ta lombwele Omona, a ti: “Tu meni ovanhu oshifeka shetu, ve tu fe.” (Genesis 1:26) Moishitwa aishe yokombada yedu, ovanhu, ovalumenhu novakainhu, ovo ashike tava dulu okuhoolola okuulika ohole, nokungaho otava hopaenene Xe yavo womeulu. Dimbuluka kutya Jehova okwa longifa oipala yoinamwenyo yonhumba okufaneka omaukwatya aye amwe a tongomana. Ndele okwa hoolola okulongifa oshipala shomunhu, oo e li oshishitwa shaye sha tongomana kombada yedu, opo a faneke oukwatya waye wohole oo wa tongomana unene. — Hesekiel 1:10.
18 Ngeenge hatu ulike ohole oyo tai wilikwa komafinamhango tuhe na oikala yokuliholamwene, ohatu hopaenene oukwatya waJehova wohole oo wa tongomana unene. Kungaho, ohatu ningi naanaa ngaashi omuyapostoli Johannes a popya, eshi a ti: “Ofye otu mu hole, osheshi Oye a kala e tu hole tete.” (1 Johannes 4:19) Mbela omeenghedi dilipi Jehova e tu ulikila tete ohole?
Jehova oye a ulika tete ohole
19. Omolwashike hatu dulu okutya kutya ohole oya li tai dana onghandangala mokushitwa kwoinima?
19 Kalunga oye a ulikila tete oishitwa yaye ohole. Mbela oshike sha li she linyengifa Jehova a hovele okushita oinima? Hakutya ngeno okwa li ta fi oudja ile e udite owike. Jehova okwe liwana; ina pumbwa ekwafo nande lasha. Ndele ohole yaye, oyo i li oukwatya tau longo, oyo ya li ye mu linyengifa opo a pe oishitwa yaye inaendunge oshali ihafifa yomwenyo, i dule yo okushambukilwa okukalamwenyo. Omona ewifa laKalunga oye “efina leshito laKalunga.” (Ehololo 3:14) Opo nee Kalunga okwa longifa Omona waye e li Omulongi Onghulungu opo a etife po oishitwa ikwao ngaashi ovaengeli. (Job 38:4, 7; Ovakolossi 1:16) Oishitwa oyo yopamhepo inaendunge oya shitwa i na emanguluko lokuninga omatokolo, eendunge nosho yo omaliudo, naasho oshe shi ninga tashi shiiva opo i dule okukala i na ekwatafano lopahole noishitwa ikwao yopamhepo nosho yo naJehova Kalunga. (2 Ovakorinto 3:17) Oishitwa oyo oya li inahole molwaashi Kalunga oye tete e i ulikila ohole.
20, 21. Adam naEva ova li va dingililwa koumbangi ulipi oo wa li tau ulike kutya Jehova oku va hole, nova li ve linyenga ngahelipi kwaasho?
20 Kalunga okwa li yo a ulikila ovanhu vokombada yedu ohole. Okudja ngoo eshi Adam naEva va shitwa, Kalunga okwa kala te va file oshisho pahole. Eshi va li mOparadisa, muEden, ova li ve wete oumbangi wa yela keshe pamwe kutya Xe yavo okwa li e va hole. Didilika osho Ombibeli ya ti shi na sha nonhele oyo, eshi ya ti: “Kalunga okwa twika oshikunino muEden, moushilo, omo Ye a yandja komunhu ou e mu ma, onhele.” (Genesis 2:8) Mbela owa enda ngoo nande onale moshikunino shiwashiwa ile moparka? Oshike sha li shitunhula unene kwoove? Mbela ouyelele wetango oo hau kala u wetike tau pitile pokati komafo omiti? Mbela omaluvala eengala da yoolokafana? Mbela epopomo loumomolonga ovo va tavakana mo, ile okwiimba kwoudila ile okukwena kwoupuka? Mbela edimba loimeno, noloiimati neenhemo? Kashi na nee mbudi kutya oshike sha li shitunhula unene kwoove, oshikunino ile oparka ya tya ngaho itai dulu okuyelekwa noshikunino shaEden. Omolwashike hatu tile ngaho?
21 Oshikunino shaEden osha li sha longekidwa kuJehova ye mwene. Nopehe na omalimbililo, osho sha li onhele dingi kombada yedu. Omwa li omiti adishe da wapala okutala nosho yo odo dinyenye okuliwa. Oshikunino osho osha li shi na omeva a wana, osha li onhele ya kula nawa, nomwa li oinamwenyo yomaludi e lili noku lili ihokwifa okutala. Adam naEva ova li ve na keshe shimwe osho va pumbwa opo va kale ve na onghalamwenyo i na eityo noihafifa. Ova li va pewa oilonga tai shambula nova li tava hafele eendafano la wanenena. Jehova okwa li shili e va ulikila tete ohole. Onghee hano, omafiloshisho aJehova opahole okwa li e na oku ve linyengifa va kale yo ve mu hole. Ndelenee ova dopa okuninga ngaho. Ponhele yokukala ve hole Xe yavo womeulu nokudulika kuye, ove mu tukululila oshibofa omolwoikala yavo yokuliholamwene. — Genesis, etukulwa 2.
22. Jehova okwe linyenga ngahelipi konima younashibofa womuEden opo a ulike kutya ‘ohole yaye ihai xulu po nande’?
22 Kasha li tuu sha yahameka Jehova eshi Adam naEva ve mu tukululila oshibofa! Ndele mbela osho osha li sha lindimaneka omutima waJehova omunahole? Hasho, nandenande. “Ouwanghenda [“ohole i na oudiinini”] waye tau kala po.” (Epsalme 136:1, yelekanifa neshangelo lopedu mo-NW.) Diva konima yoshiningwanima osho shomuEden, okwa hovela okuninga po omalongekido opahole e na sha nokukulila oludalo laAdam naEva olo tali ka longa ouyuki. Ngaashi sha kundafanwa nale, limwe lomomafiloshisho oo Kalunga a longekida po olo ekuliloyambo lOmona waye omuholike, olo le mu pula ondilo. — 1 Johannes 4:10.
23. Omolwashike taku tiwa kutya Jehova ‘oKalunga omunelao,’ nepulo la fimanenena lilipi tali ka nyamukulwa metukulwa tali landula?
23 Odoshili kutya okudja ngoo kehovelo leshito, Jehova okwa kala ta ulikile ovanhu aveshe ohole. Ope na eenghedi dihapu omo a ulika kutya “Oye a kala e tu hole tete.” Ohole ohai xumifa komesho oukumwe nelao (ile tu tye, ehafo), nomolwaasho taku tiwa kutya Jehova ‘oKalunga omunelao.’ (1 Timoteus 1:11, OB-1954) Ndele epulo la fimana olo tali dulu okuholoka po ololo kutya: Mbela Jehova oku tu hole ngoo shili pauhandimwe? Epulo olo otali ka nyamukulwa metukulwa tali landula.
^ okat. 11 Oshityalonga phileo, osho tashi ti “okukala wa nanenwa kuumwe ile wa hokwa umwe (ngaashi omunhu ho kala uditile kaume kopofingo ile omumwaxo),” osha longifwa luhapu mOmishangwa dopaKriste dOshigreka. Oshitya storge, osho tashi ti ohole yovapambele vopopepi, osha longifa mu 2 Timoteus 3:3, oo ta ulike kutya ohole ya tya ngaho oya li tai ka pumba momafiku axuuninwa. Eros, osho tashi ulike kohole yo hai kala pokati kovanhu voukashike kookanhu wa yoolokafana, ovo va hokwafana, inashi longifwa mOmishangwa dopaKriste dOshigreka. Ndele nande ongaho, oludi lohole oyo ola kundafanwa mOmbibeli. — Omayeletumbulo 5:15-20.
^ okat. 15 Ope na yo omatumbulo opamishangwa avali a yukila oko: “Kalunga Oye ouyelele,” na ‘Kalunga oye omundilo hau lungwinifa.’ (1 Johannes 1:5; Ovaheberi 12:29) Didilika kutya omatumbulo oo oku li molupe lomifefifo, sha hala okutya otaa faafanifa Jehova noinima yomeshito. Jehova otaa faafanifwa nouyelele molwaashi omuyapuki nomuyuki. Muye kamu na “omulaulu,” nokwa koshoka filufilu. Ota dulu yo okufaafanifwa nomundilo, molwaashi oku na eenghono dokuhanauna.


text:
ETUKULWA 23
Okwe lihonga ediminepo komwene waye
1. Oshike osho tashi dulika sha li sha nyikifa Petrus oluhodi neenghono?
PETRUS ka li ta ka dimbwa efimbo olo la li lii eshi va li va shakenifa omesho naJesus. Mbela okwa li a didilika sha momesho aJesus osho tashi ulike a teka omukumo ile e mu fya ounye? Ita tu dulu oku shi koleka; omishangwa da nwefwa mo oda ti ashike ‘Omwene okwa punguluka, ndele ta tale Petrus.’ (Luk. 22:61) Ashike pefimbo opo Petrus okwa li a mona kutya okwa ninga epuko la kwata moiti. Okwa li e shi didilika mo kutya okwa ninga filufilu ngaashi Jesus a li a xunganeka, a li e lidimbika Omwene waye omuholike, oshinima osho a li a popya kutya ite ke shi ninga. Pefimbo opo tuu opo Petrus okwa li a nyika oluhodi neenghono omolwoshinima osho.
2. Petrus okwa li a pumbwa okulihonga oshilihongomwa shilipi, ndele ongahelipi hatu dulu okumona ouwa mehokololo laye?
2 Petrus ka li monghalo ihe na eteelelo. Molwaashi okwa li omulumenhu weitavelo, okwa li natango e na omhito yokulialuluka komapuko aye nokulihonga oshilihongomwa osho shi li shimwe shomoilihongomwa yaJesus ya fimanenena, shi na sha nediminepo. Atusheni otwa pumbwa okulihonga oshilihongomwa sha faafana. Paife natu ka kundafaneni nghee Petrus a li e shi lihonga.
Omulumenhu oo a li e na shihapu okulihonga
3, 4. (a) Epulo lilipi Petrus a li a pula Jesus, notashi dulika a li ta diladila ngahelipi? (b) Jesus okwa li a ulika ngahelipi kutya Petrus okwa li a nwefwa mo kovanhu ovo va li ve mu dingilila pefimbo opo?
3 Eehani hamano da pita eshi Petrus a li moshilando shavo muKapernaum okwa li a pula Jesus a ti: “Omwene, olungapi ndi nokudimina po omumwatate ta nyono kuame: olu-7 la wana?” Petrus okwa li ta diladila kutya oha dimine po luhapu. Kakele kaasho, ovawiliki vomalongelokalunga vopefimbo opo ova li hava hongo kutya omunhu oku na ashike okudimina po lutatu. Jesus okwa li e mu nyamukula a ti: “Ame ihandi ku lombwele lu-7, ndelenee lwo-77.” — Mat. 18:21, 22.
4 Mbela Jesus okwa li ta ladipike Petrus a kale ta valula oikando aishe oyo vamwe tava nyono kuye? Hasho, ponhele yaasho, eshi a li a lombwela Petrus kutya ha lu-7 ndele olwo-77, okwa li a hala okutya ohole ihai tula po omangabeko e na sha nokudimina po. (1 Kor. 13:4, 5) Jesus okwa ulika kutya Petrus okwa li a nwefwa mo kovanhu ovo ve mu dingilila ovo va li vehe na onghenda nova li vehe na omhepo yediminepo. Onghee hano, ovo va hala okuhopaenena Kalunga ove na okukala ve na ehalo okudiminapo vakwao lwoikando. — Lesha 1 Johannes 1:7-9.
5. Onaini tashi dulika tu lihonge shihapu shi na sha nediminepo?
5 Petrus ka li a pataneka Jesus. Ndele mbela oshilihongomwa shaJesus osha li ngoo sha kuma omutima waye? Omafimbo amwe ohatu lihongo shihapu kombinga yediminepo ngeenge twa didilika kutya nafye otwe li pumbwa neenghono. Natu ka kundafaneni oiningwanima oyo ya li ya ningwa okuyuka pefyo laJesus. Mefimbo olo loudjuu, Petrus okwa li a ninga omapuko mahapu oo a li a pumbwa oku a diminwa po kOmwene waye.
Okwa diminwa po lwoikando kuJesus
6. Petrus okwa li e linyenga ngahelipi eshi Jesus a li a hala okuhonga ovayapostoli elininipiko, na Jesus okwa li a ungaunga naye ngahelipi?
6 Oya li onguloshi ididilikwedi, onguloshi yaxuuninwa yokukalamwenyo kwaJesus kwokombada yedu. Jesus okwa li e na shihapu natango okuhonga ovayapostoli vaye, pashihopaenenwa okwa li e na oku va honga shi na sha nelininipiko. Jesus okwa li e va tulila po oshihopaenenwa mokukosha eemhadi davo nelininipiko, oshilonga osho sha li hashi longwa kovapiya vongaho. Pehovelo Petrus okwa li a pula ngeenge Jesus ota ka kosha eemhadi daye, ndele ta anye okukoshwa. Opo nee okwa li a lombwela Jesus kutya ite mu kosho ashike keemhadi ndele nomake nomutwe waye yo. Jesus ka li a kanifa elididimiko, ponhele yaasho okwa li e mu fatululila nawa efimano neityo laasho a li ta ningi. — Joh. 13:1-17.
7, 8. (a) Omeenghedi dilipi Petrus a li a yeleka vali elididimiko laJesus? (b) Ongahelipi Jesus a li a twikila okuulika omhepo yonghenda noyediminepo?
7 Konima ashike yefimbo lixupi okudja opo, Petrus okwa li vali a yeleka elididimiko laJesus. Ovayapostoli ova li va twa eemhata kutya olyelye omukulunhu mokati kavo, nosha yela kutya Petrus naye okwa li a kufa ombinga meenhamanana odo tadi ulike ounhwa wopanhu u fifa ohoni. Ndele nande ongaho, Jesus okwa li e va pukulula nombili nokwa li e va pandula nokuli apa va ninga nawa eshi va ulika oudiinini kOmwene wavo. Ashike okwa li a xunganeka kutya aveshe otave ke mu fiya po. Petrus okwa li a nyamukula kutya ota ka kala omudiinini kuJesus nonande otashi pula efyo. Mepingafano naasho, Jesus okwa li a xunganeka kutya Petrus ote ke lidimbika Omwene waye lutatu onguloshi oyo fimbo ekondobolo ina li kwena luvali. Petrus ka li ashike a pataneka Jesus, ndele okwa li yo e linoma kutya ota ka kala omudiinini e dule ovayapostoli va kwao aveshe. — Mat. 26:31-35; Mark. 14:27-31; Luk. 22:24-28; Joh. 13:36-38.
8 Mbela Jesus okwa li e li pokufya Petrus ounye? Nopefimbo loudjuu waye, Jesus okwa twikila okutala komaukwatya mawa ovayapostoli vaye inava wanenena. Okwa kala eshi shii kutya Petrus ote ke mu lidimbika ndele nande ongaho okwa ti: ‘Ame onde ku ilikanena eitavelo loye li ha dime mo muove. Ndele ove ngeenge wa aluka, pameka oovakweni.’ (Luk. 22:32) Kungaho Jesus okwa li a ulika elineekelo muPetrus kutya ote ke lialuluka komapuko aye ndele ta twikile okulongela Kalunga noudiinini. Ka li tuu a ulika omhepo yonghenda noyediminepo!
9, 10. (a) Petrus okwa li a pumbwa okupewa epukululo lilipi moshikunino shaGetsemane? (b) Omapuko a Petrus otae tu dimbulukifa shike?
9 Lwanima eshi va li moshikunino shaGetsemane, Petrus okwa li a pumbwa okupukululwa lwoikando. Jesus okwa li a pula Petrus, Jakob naJohannes va kale oupafi ofimbo ye ta ka ilikana. Jesus okwa li a nyika oluhodi neenghono nokwa li a pumbwa ekwafo, ndele Petrus navakwao ova kala ashike tava kofa. Okwa li e udite ko kutya omolwashike ovayapostoli vaye va katuka ngaho ndele te va dimine po, nokwa li a popya a ti: “Omhepo oya hala, ndelenee ombelela oi na oungone.” — Mark. 14:32-41.
10 Inapa pita efimbo lile, ongudu yovahangakeni oya holokela po i na eenyika noya homata omaongamukonda needibo. Olo ola li efimbo lokukatuka nelungi noneendunge. Ashike Petrus okwa li a katuka meendelelo, ta vikavika eongamukonda e liyukifa komutwe waMalkus omupiya womupristeri omukulunhu ndee te mu tete okutwi kumwe. Jesus okwa li a pukulula Petrus nombili, ta velula oshipute shaMalkus ndele te mu yelifile efinamhango tali kalelele lokuhalongifa eenghono olo hali wilike ovashikuli vaYe fiyo okunena. (Mat. 26:47-55; Luk. 22:47-51; Joh. 18:10, 11) Petrus okwa ninga nale omapuko mahapu oo a pumbwa oku a diminwa po kOmwene waye. Omapuko aye otaa dulu oku tu dimbulukifa kutya atusheni ohatu nyono luhapu. (Lesha Jakob 3:2.) Olyelye womufye iha pumbwa okudiminwa po kuKalunga efiku keshe? Onguloshi oyo tuu oyo Petrus okwa li ta ka ninga vali omapuko a kwata moiti.
Epuko laPetrus la kwata moiti
11, 12. (a) Ongahelipi Petrus a li a ulika ouladi konima yokukwatwa po kwaJesus? (b) Petrus okwa li a dopa ngahelipi okuwanifa po osho a li a popya?
11 Jesus okwa li a lombwela ongudu yovahangakeni kutya ngeenge oye tava kongo, ovayapostoli vaye nave va efe va ye. Petrus okwa li a tala eshi ongudu yovahangakeni tai mange po Jesus noke na eshi a li ta dulu okuninga po. Opo nee okwa li a ya onhapo ngaashi ovayapostoli vakwao.
12 Petrus naJohannes ova li va kanghama, tashi dulika popepi neumbo laHannas oo a li nale Omupristeri Omukulunhu, oko Jesus a li a twalwa tete opo a ka pulapulwe. Eshi Jesus a kufwa ko konhele oko, Petrus naJohannes ova li ve mu shikula, ashike ova “li konima kokule.” (Mat. 26:58; Joh. 18:12, 13) Petrus ka li evaya. Osha yela kutya osha li tashi pula ouladi shili okushikula ko. Ongudu yovahangakeni oya li ya homata, naPetrus okwa li a yahameka nale umwe womuvo. Nonande Petrus okwa li a ulika ouladi mokushikula Jesus naashi a li a teta ko okutwi kwaumwe womongudu, ka li a ulika ouladi wa wana nokukala omudiinini kuJesus ngaashi a li a popya. — Mark. 14:31.
13. Omonghedi ilipi oyo aike ya yuka hatu dulu okushikula Kristus?
13 Ngaashi Petrus, kunena ovanhu vahapu ohava kendabala okushikula Kristus ve “li konima kokule,” monghedi oyo itai va dimbulukifa mo kuvamwe. Ndele ngaashi Petrus a ka shanga lwanima, onghedi aike ya yuka omo hatu dulu okushikula Kristus omokukala popepi elela naYe, hatu shikula oshihopaenenwa shaYe moinima aishe kashi na nee mbudi kutya ohatu ka mona oilanduliko ya tya ngahelipi. — Lesha 1 Petrus 2:21.
14. Petrus okwa li a pita mo ngahelipi monguloshi oyo Jesus a li ta pangulwa?
14 Petrus okwa li a shikula Jesus fiyo okeumbo la kula neenghono muJerusalem. Eumbo olo ola li laKajafas, omupristeri omukulunhu oo a li oshipuna nomunaenghono. Omaumbo oo luhapu okwa li haa tungwa a dingililwa noshihale osho hashi kala shi na oshivelo shi li komesho. Eshi Petrus a fika poshivelo okwa li a kelelwa mo. Johannes oo a li e shii omupristeri omukulunhu nokwa hangika nale e li meni, okwa li a lombwela omukeleli woposhivelo opo a efele mo Petrus. Osha fa shi li ngaha kutya Petrus ina kala popepi naJohannes noina kendabala okuya meumbo opo a ka kale pamwe nOmwene waye. Okwa kala ashike moshihale, omo ovapiya novapika vamwe va li tava endaenda komesho yomundilo wa kula onguloshi oyo kwa li kwa talala, ta tale eshi eendombwedi doipupulu tadi uya mo kooimwe nooimwe opo di hokololife Jesus. — Mark. 14:54-57; Joh. 18:15, 16, 18.
15, 16. Hokolola nghee exunganeko laJesus li na sha noku mu lidimbika oikando itatu la li la wanifwa.
15 Eshi a li pouyelele womundilo, okakadona oko ka li ke mu efela mo oka li taka dulu oku mu mona nawa noka li ke mu dimbuluka. Oka li ka popya ka ti: “Naave yo owa li pamwe naJesus, Omugalilea.” Okwa li a kumwa ndele te likale kutya ina shiiva Jesus nokwa li nokuli a popya kutya ke udite ko kutya okakadona otaka popi shike. Okwa li a ya ndele ta ka kala ofika popepi noshivelo sheumbo nokukala a mwena, ashike okakadona kamwe vali oka li ke mu mona ndele taka ti: “Naau yo okwa li pamwe naJesus, Omunasaret.” Petrus okwa ana ndele ta ti: “Omulumenhu ou nghi mu shii.” (Mat. 26:69-72; Mark. 14:66-68) Otashi dulika pomhito oyo eshi a li e lidimbika Jesus oshikando oshitivali opo a li a uda ekondobolo la kwena, ashike okwa li a piyaanekwa noka li ta dimbulukwa exunganeko olo Jesus a li a popya konima yeevili donhumba.
16 Konima yokafimbo, Petrus okwa li ta kendabala okulivaka po fimbo ina dimbulukiwa. Ongudu yovanhu oyo ya li moshihale oya li ye mu hanga. Umwe womuvo okwa li omupambele waMalkus omupiya womupristeri oo Petrus a li a teta okutwi. Okwa ti ku Petrus: “Inandi ku mona mepya pamwe naye?” Petrus okwa li e udite kutya oku na oku va tomha kutya ova puka. Onghee hano, okwa li a ana nokwa ti kutya efingo nali uye kombada yaye ngeenge ota popi oipupulu. Osho osha li oshikando oshititatu Petrus te lidimbike. Konima yokupopya eendjovo odo, okwa li a uda ekondobolo la kwena oshikando oshitivali onguloshi oyo. — Joh. 18:26, 27; Mark. 14:71, 72.
17, 18. (a) Petrus okwa li e linyenga ngahelipi eshi a mona kutya okwa nyona sha kwata moiti kOmwene waye? (b) Petrus otashi dulika a li te lipula nashike?
17 Jesus okwa li a ya pondje ndele ta tale moshihale. Pomhito oyo okwa li a shakenifa omesho naPetrus, ngaashi sha popiwa pehovelo letukulwa eli. Petrus okwa li a didilika nghee a li a nyona sha kwata moiti kOmwene waye. Okwa li a dja mo moshihale, e udite ondjo neenghono omolwoshinima osho a ninga. Okwa ya a finda momapandavanda oshilando, ta minikilwa kouyelele womwedi oo wa li u yadi eshi tau ningine. Omesho aye okwa yada omahodi nokwa lila nokulililila. — Mark. 14:72; Luk. 22:61, 62.
18 Ngeenge omunhu okwa mono kutya okwa ninga epuko la kwata moiti, oshipu okudiladila kutya i ta dulu vali okudiminwa po. Otashi dulika Petrus a li te lipula kutya Jesus ite ke mu dimina po omolwenyono olo la kwata moiti. Mbela okwa li ngoo ta ka diminwa po?
Mbela Petrus okwa li ngoo ta dulu okudiminwa po?
19. Petrus okwa li e udite ngahelipi shi na sha nepuko laye, notu shi shii ngahelipi kutya ka li a teka omukumo?
19 Petrus oku na okukala a li a nyika oluhodi neenghono ongula yefiku la shikula eshi a mona osho sha ningilwa Jesus. Ka li tuu e livela ombedi konima eshi Jesus a fya efiku olo a kala ta hepekwa eevili dihapu! Petrus oku na okukala a li a nyika oluhodi efimbo keshe te lipula nghee a li a weda ko kouyahame wOmwene waye mefiku olo la ka ninga laxuuninwa longhalamwenyo yaYe e li omunhu kombada yedu. Nonande Petrus okwa li nyika oluhodi neenghono, ka li a teka omukumo. Osho otushi shii molwaashi ehokololo ola popya kutya konima yoshiningwanima osho okwa ka kala vali pamwe novahongwa vakwao. (Luk. 24:33) Kape na omalimbililo, ovayapostoli aveshe ova li ve livela ombedi omolweenghatu odo va li va katuka onguloshi oyo youdjuu nova li va hekelekafana.
20. Oshike hatu dulu okulihonga kuPetrus pefimbo opo a li a katuka pandunge?
20 Pomhito ei Petrus okwa li a ninga etokolo li li pandunge. Ngeenge omupiya waKalunga okwa punduka kashi na nee mbudi kutya okwa nyona shi fike peni, osho sha fimanenena eenghendabala odo ta ningi opo a penduke po noku yukife eenghatu daye. (Lesha Omayeletumbulo 24:16.) Nonande Petrus okwa li a nyika oluhodi neenghono, okwa li a ulika eitavelo eshi a ka ongala pamwe novamwaxe. Ngeenge omunhu a wililwa po koluhodi, otashi dulika a kale a hala okulikalela ndele osho osha nyika oshiponga. (Omayel. 18:1) Okukala popepi novaitaveli vakweni oko ashike onghatu i li pandunge notashi ku kwafele opo u mone eenghono odo wa pumbwa opo u twikile okulongela Kalunga. — Heb. 10:24, 25.
21. Petrus okwa li a uda onghundana ilipi eshi a li a ongala pamwe novahongwa vakwao?
21 Molwaashi Petrus okwa li pamwe novahongwa vakwao, okwa ka uda onghundana ikumwifa kutya oshimhu shaJesus kashi mo mombila. Opo nee Petrus naJohannes ova ya diva kombila oko Jesus a li a pakwa noya li ya idilwa. Johannes oo tashi dulika a li omunyasha kuPetrus, oye a li a fika tete ndele eshi a hanga ombila ya yeuluka okwa li ta ongaonga. Ashike Petrus ina ongaonga nonande okwa li a loloka eshi a tondoka, okwa ya a yukilila mombila ndele ina hanga mo sha. — Joh. 20:3-9.
22. Oshike sha li sha kufa po oluhodi alishe nomalimbililo momutima waPetrus?
22 Petrus okwa li ngoo a itavela kutya Jesus okwa nyumuka koufi? Nonande ovakainhu ovadiinini ova li va hokolola kutya ova li ve lihololelwa kovaengeli ovo ve va shiivifila kutya Jesus okwa nyumuka, Petrus ka li a itavela pehovelo. (Luk. 23:55–24:11) Ashike pexulilo lefiku olo, oluhodi alishe nomalimbililo okwa li a kana mo momutima waPetrus. Paife Jesus oku li omunhu wopamhepo e na eenghono. Okwa li e lihololela ovayapostoli vaye aveshe. Ndele fimbo a li ine lihololela ovayapostoli aveshe, okwa li e lihololela Petrus oye aeke. Efiku olo ovayapostoli ova li va tya: “Omwene okwa nyumuka shili, okwa monika kuSimon.” (Luk. 24:34) Sha faafana, omuyapostoli Paulus lwanima okwa ka shanga shi na sha nefiku olo lididilikwedi eshi Jesus e “lihololela Kefas nokomesho e lihololela ava omulongo navavali.” (1 Kor. 15:5) Kefas naSimon aeshe oku li omadina a Petrus. Jesus okwa li e lihololela Petrus efiku olo ofimbo a li oye aeke.
Petrus okwa li a ninga omapuko mahapu oo a pumbwa oku a diminwa po kOmwene waye, ndele mbela olyelye womufye ina pumbwa ediminepo efiku keshe?
23. Kunena omolwashike Ovakriste ovo va nyona sha kwata moiti va pumbwa okudimbuluka oshihopaenenwa shaPetrus?
23 Ombibeli inai popya kutya oshike sha li sha ningwa po eshi Jesus naPetrus va li va shakena vali. Ndele ohatu dulu okudiladila kutya Petrus okwa li e udite ngahelipi eshi a li a mona Omwene waye omuholike e na vali omwenyo nokukala e na omhito yokuholola oluhodi nelivelombedi laye. Komesho yoinima aishe, Petrus okwa li a hala okudiminwa po. Nopehe na omalimbililo, Jesus okwa li e mu dimina po filufilu. Kunena Ovakriste ovo va nyona ove na okudimbuluka oshihopaenenwa shaPetrus. Ina tu diladila nande kutya Kalunga ita dulu oku tu dimina po. Jesus okwa li a ulika monghedi ya wanenena oukwatya wa fa waXe ou puye pe “nedime po lomatimba mahapu.” — Jes. 55:7.
Okwa li e mu ulikila kutya okwe mu dimina po
24, 25. (a) Hokolola kutya onguloshi oyo Petrus a li ta yulu eeshi mEfuta laGalilea oya li ya tya ngahelipi. (b) Petrus okwa li e linyenga ngahelipi koshikumwifilonga shaJesus ongula yefiku la shikula ko?
24 Jesus okwa li a lombwela ovayapostoli va ye kuGalilea oko va li tave ke mu hanga. Eshi va fika ko, Petrus okwa li a tokola okuya a ka yule eeshi mEfuta laGalilea. Vakwao vamwe ova li yo va ya pamwe naye. Petrus okwa li vali a ya mefuta omo a li ha kala nale efimbo lihapu. Molwaashi Petrus okwa kala omuyuli weeshi, oinima oyo a li a shakeneka eshi a ka yula eeshi mefuta okwa li ei shii nale nokwa li te i hafele. Ashike kava li va yula mo sha onguloshi aishe. — Mat. 26:32; Joh. 21:1-3.
25 Eshi eluwa tali tende, ova li va uda omunhu e li komutunda te va lombwele va umbile oiyulifo yavo kombinga ikwao yowato nosho va li va ninga ndele tava kwata mo eeshi 153. Petrus okwa li eshi shii kutya omunhu oo olyelye, onghee hano okwa nhuka mo mowato ndele ta yoo a yuka komutunda. Jesus okwa li a pa ookaume kaye ovadiinini eeshi da telekwa komakala, ashike okwa li ta yandje elitulemo le likalekelwa kuPetrus. — Joh. 21:4-14.
26, 27. (a) Jesus okwa li a pa Petrus omhito yashike lwoikando itatu? (b) Jesus okwa li a ulika ngahelipi kutya okwa dimina po Petrus filufilu?
26 Jesus okwa li a pula Petrus ngeenge okuhole tuu Omwene waye e “dule ava,” a li ta ulike keeshi odo di yadi monete. Mbela ohole oyo Petrus a li e hole ongeshefa yeeshi oya li i dule oyo a li e hole Jesus? Molwaashi Petrus okwa li e lidimbika Omwene waye oikando itatu, paife Jesus okwa li e mu pa omhito a koleke ohole yaye oikando itatu moipafi yavakwao. Eshi Petrus a ninga ngaho, Jesus okwa li e mu lombwela nghee e na okuulika ohole: mokupitifa oilonga iyapuki komesho yoinima aishe, okupalula, okupameka nokulifa oshiunda shaKristus, ovashikuli vaYe ovadiinini. — Luk. 22:32; Joh. 21:15-17.
27 Jesus okwa li a ulika kutya Petrus oku na natango oshilonga kuye nokuXe. Petrus okwa li ta ka dana onghandangala ya fimana meongalo koshi yewiliko laKristus. Jesus ka li tuu a ulika kutya oha dimine po filufilu! Nopehe na omalimbililo, Petrus okwa li a pandula neenghono eshi Jesus a li e mu dimina po nokwa li e lihonga sha kepuko laye.
28. Omonghedi ilipi Petrus a ka kala a fa emanya ngaashi edina laye tali ti?
28 Petrus okwa li a wanifa po oshinakuwanifwa shaye noudiinini oule womido dihapu. Okwa li a pameka ovamwaxe ngaashi Jesus a li e mu lombwela a ninge mefiku laxuuninwa lokukalamwenyo kwaYe. Petrus okwa li a lifa nokupalula ovashikuli vaKristus nombili nonelididimiko. Okwa ka kala e na eitavelo la pama la fa emanya nokwa li a tulila po eongalo oshihopaenenwa sha denga mbada, ngaashi Jesus a li a xunganeka eshi e mu luka Petrus olo tali ti emanya. Oumbangi muhapu u na sha naa sho otau hangwa meenhumwafo mbali odo Petrus a shanga omolwouwa woohandimwe Ovakriste, odo da ninga oshitukulwa shOmbibeli. Eenhumwafo odo otadi ulike kutya Petrus ina dimbwa oshilihongomwa osho e lihonga kuJesus shediminepo. — Lesha 1 Petrus 3:8, 9; 4:8.
29. Ongahelipi hatu dulu okuhopaenena eitavelo laPetrus nosho yo onghenda yOmwene waye?
29 Nafye natu lihongeni koshilihongomwa osho. Mbela ohatu pula ngoo Kalunga efiku keshe e tu dimine po omolwomanyono etu mahapu? Ohatu tambula ko ngoo ediminepo olo nokwiitavela meenghono dalo doku tu kaleka twa koshoka? Ohatu dimine po ngoo vamwe ovo ve tu dingilila? Ngeenge otwa ningi ngaho, ohatu ka hopaenena eitavelo laPetrus nosho yo onghenda yOmwene waye.


text:
OSHILESHWA 3
Oshili yOmbibeli oya li ya hololwa vali ngahelipi?
Ombibeli oya xunganeka kutya konima yefyo laKristus, mokati kOvakriste votete omwa li tamu ka holoka ovahongi ovanaipupulu ndele tava nyateke oshili yOmbibeli. (Oilonga 20:29, 30) Osho osho naanaa sha li sha ningwa shili mokweendela ko kwefimbo. Ovahongi ovo ovanaipupulu ova li va lumbakanifa omahongo aJesus nomahongo oshipaani, nokungaho opa li pa holoka ovanhu ovo tave liti Ovakriste. (2 Timoteus 4:3, 4) Ongahelipi hatu dulu okukala noushili kutya otu na eudeko li li mondjila li na sha naasho Ombibeli tai hongo lela?
Jehova okwa li a holola oshili peufwafimbo laye. Okwa xunganeka kutya pefimbo ‘lexulilo, eendunge otadi ka hapupala.’ (Daniel 12:4) Mo 1870, ongudu inini yaavo va li tava kongo oshili oya li ya mona kutya omahongo mahapu eengeleka kae li pamishangwa. Onghee hano, oya li ya hovela okukonakona opo i ude ko omahongo ashili Ombibeli, na Jehova okwa li e i kwafela opo i mone eudeko la tya ngaho.
Ovalumenhu ovanamitimadiwa ova li va konakona Ombibeli noukeka. Ovakonakoni vOmbibeli ovanekeka ovo ve tu tetekela ova li va longifa onghedi yokukonakona ngaashi oyo hatu longifa kunena. Ova li va konakona oikundafanwa yOmbibeli kooshimwe. Ngeenge pa li pe na omushangwa wOmbibeli oo mudjuu okuudiwa ko, ova li hava kongo eevelishe dimwe opo ve u yelife. Ngeenge va li va mona ouyelele oo u li metwokumwe nomishangwa dikwao, ova li have u shange. Mokweefa Ombibeli i lifatulule yo vene, ova li va mona vali oshili kombinga yedina laKalunga nosho yo Ouhamba, elalakano laye li na sha novanhu nosho yo edu, onghalo yoonakufya nosho yo eteelelo lenyumuko. Okukonakona kwavo Ombibeli okwa li kwe va mangulula komahongo mahapu oipupulu nokeenghedindjikilile dihe li metwokumwe nOmbibeli. — Johannes 8:31, 32.
Mo 1879, Ovakonakoni vOmbibeli ova li va didilika kutya ove na okushiivifa oshili keshe pamwe. Onghee hano, momudo oo, ova li va hovela okunyanyangida oshifo shOshungonangelo tai shiivifa Ouhamba waJehova osho hashi nyanyangidwa fiyo okunena. Paife ohatu udifile ovanhu oshili yOmbibeli moilongo i dule po 239, momalaka e dule po 700. Eshiivo lashili inali tandavela tuu neenghono shi dulife nale!
Oshike sha li sha ningwa po shi na sha noshili yOmbibeli konima yefyo laKristus?
Oshike she tu kwafela tu mone vali oshili yEendjovo daKalunga?


text:
Omwa yapulwa
“Nye mwe liyelifa, mwa yapulwa.” — 1 KOR. 6:11.
1. Oinima imwe tai limbililike ilipi Nehemia a li a hanga tai ningwa eshi a alukila kuJerusalem? (Tala efano olo li li pehovelo loshitukulwa.)
ESHI Nehemia a alukila kuJerusalem konima yomudo 443 K.O.P. okwa hanga tamu ningwa oinima tai limbilike novanhu ova li tava popi kombinga yayo. Oilipi mbela? Omunailongo umwe omukolokoshi okwa li ha di medimo limwe lotembeli. Ovalevi okwa hanga va hauluka oinakuwanifwa yavo. Ofimbo ovakwatelikomesho va li hava ningi eengeshefa mefiku lEshabata, ponhele yokukwatela komesho elongelokalunga. Ovaisrael vahapu ova li yo va hombolafana novanhu vomoiwana imwe. — Neh. 13:6.
2. Ongahelipi Israel sha li sha ninga oshiwana sha yapulwa?
2 Ovaisrael ova li oshiwana osho sha yapulilwa Kalunga. Mo 1513 K.O.P., Ovaisrael ova li ve na ouladi wokulonga ehalo laJehova. Ova li va popya tava ti: “Eendjovo adishe da popiwa kOmwene ohatu ke di wanifa.” (Ex. 24:3) Onghee hano, Kalunga okwa li a yapula oshiwana osho, ile tu tye, e shi likalekela shi li oshihoololwa. Kasha li tuu shi na oufembanghenda munene! Konima yomido omilongo nhee, Moses okwa li e shi dimbulukifa ta ti: “Oove oshiwana sha yapulilwa Omwene Kalunga koye. Omwene Kalunga koye e ku hoolola mo moiwana aishe yokombada yedu, opo u kale oshiwana shaye mwene.” — Deut. 7:6.
3. Onghalo yopamhepo yOvajuda oya li ya tya ngahelipi eshi Nehemia a alukila kuJerusalem oshikando oshitivali?
3 Shinyikifa oluhodi, ouladi woshiwana shaIsrael wopehovelo wokukala oshiwana shiyapuki inau ka kalelela. Nonande opa li alushe oohandimwe ovo hava longele Kalunga, Ovajuda vahapu ova li ashike tave limonikifa va fa ovayapuki ile ovadiinini, ponhele yokulonga ehalo laKalunga. Pefimbo opo Nehemia a alukila kuJerusalem oshikando oshitivali, opa li pa pita omido efele okudja eshi oshixupe shidiinini sha aluka kuBabilon shi ka tungulule elongelokalunga lashili. Ndele natango pefimbo opo, oshiwana osho kasha li shi na ouladi woinima yopamhepo.
4. Oitwa ilipi hatu ka kundafana oyo tai dulu oku tu kwafela tu kale oshiwana sha yapulwa?
4 Ngaashi Ovaisrael, Eendombwedi daJehova kunena oda yapulwa meityo la mbwalangadja. Ovakriste ovavaekwa nosho yo “ongudu inene” ova yapulwa, sha hala okutya, ve likalekelwa omolwoilonga iyapuki. (Eh. 7:9, 14, 15; 1 Kor. 6:11) Kape na nande oumwe womufye a hala okukanifa oufembanghenda wokukala tu li oshiwana sha yapulwa koshipala shaKalunga ngaashi Ovaisrael va li va ninga. Ndele mbela oshike tashi dulu oku tu kwafela tuha ye monghalo ya tya ngaho opo tu twikile okukala twa yapulwa nohatu dulu okulongifwa moilonga yaJehova? Moshitukulwa eshi, ohatu ka kundafana oitwa yopane oyo ya divilikwa muNehemia etukulwa 13: (1) Okuhenuka eendafano lii; (2) okuyambidida omalongekido ehangano; (3) okupitifa komesho oinima yopamhepo nosho yo (4) okukaleka po omufika woye wopaKriste. Paife natu ka kundafaneni oitwa oyo kooshimwe.
HENUKA EENDAFANO LII
5, 6. Eliasib naTobia ova li oolyelye, nomolwashike Eliasib a li a ninga eume laTobia?
5 Lesha Nehemia 13:4-9. Kashi pu okukala ovayapuki molwaashi otwa dingililwa kovanhu ve na enwefemo lii. Diladila shi na sha naEliasib naTobia. Aliasib okwa li omupristeri omukulunhu, ofimbo Tobia a li Omuammoni notashi dulika a li e na ondodo yonhumba melelo lOvapresia lomuJudea. Tobia nookaume kaye ova li tava i moshipala eenghendabala daNehemia dokutungulula ekuma laJerusalem. (Neh. 2:10) Ovaammoni kava li va pitikwa okuya moluumbo lotembeli. (Deut. 23:3) Ndele mbela omolwashike omupristeri omukulunhu a kongela Tobia ondjuwo motembeli?
6 Tobia okwa li a ninga eume laEliasib. Tobia nomonamati Joharan ova li va hombola ovakainhu Ovajuda, nOvajuda vahapu ova kala hava popile Tobia mouwa. (Neh. 6:17-19) Umwe womovatekulu vaEliasib okwa li a hombola omonakadona waSanballat, ngoloneya waSamaria, oo a li umwe womomaume aTobia. (Neh. 13:28) Ekwatafano olo otashi dulika olo la ningifa Omupristeri Omukulunhu Eliasib a nwefwe mo komunhu oo ehe fi omwiitaveli nomupataneki. Ashike Nehemia okwa li a ulika oudiinini kuJehova eshi a umbila pondje oinima yaTobia oyo ya li mondjuwo yomotembeli.
7. Ongahelipi ovakulunhuongalo nOvakriste vakwao tava dulu okuhenuka osho tashi dulu oku va imba va kale ovayapuki pataleko laJehova?
7 Molwaashi otu li oshiwana she liyapulila Jehova, otu na tete okuulika oudiinini wetu kuye. Ngeenge itatu kala pamifikamhango daye douyuki, itatu ka kala tu li ovayapuki koshipala shaye. Inatu efa nande ekwatafano letu novapambele li hekule omifikamhango dOmbibeli. Ovakulunhuongalo Ovakriste ove na okuwilikwa komadiladilo aJehova ndele ha komadiladilo ile komaliudo avo vene. (1 Tim. 5:21) Ove na okulungama vaha ninge nande osha osho tashi nyono po ekwatafano lavo naKalunga. — 1 Tim. 2:8.
8. Oshike osho ovapiya vaJehova aveshe ve mu liyapulila ve na okudimbuluka ngeenge tashi uya peendafano?
8 Otu na okudimbuluka kutya “ookaume vai otava nyono po eenghedi diwa.” (1 Kor. 15:33) Ovapambele vetu vamwe otashi dulika vehe tu nwefe mo nawa. Pashihopaenenwa, Eliasib okwa li a tula po oshihopaenenwa shiwa eshi a li a yambidida Nehemia pefimbo lokutungululwa kwekuma laJerusalem. (Neh. 3:1) Ndele lwanima, enwefemo lii laTobia nosho yo lavamwe ola ka ningifa Eliasib oinima oyo ye ke mu nyateka koshipala shaJehova. Otwa pumbwa okweendafana nookaume vawa ovo have tu ladipike tu longe oilonga yopaKriste, ngaashi okulesha Ombibeli, okuya kokwoongala kwopaKriste nokukufa ombinga moukalele. Ndele otu hole nohatu pandula unene tuu ovapambele ovo have tu ladipike tu ninge oinima iwa.
YAMBIDIDA OMALONGEKIDO EHANGANO
9. Omolwashike omalongekido otembeli a li ehe li vali melandulafano, noolyelye va li va pewa oushima kuNehemia omolwoshinima osho?
9 Lesha Nehemia 13:10-13. Eshi Nehemia a ka alukila kuJerusalem, okwa hanga ovanhu ihava twala vali omayambidido kotembeli. Eshi Ovalevi va mona kutya ihava pewa vali omayambidido, ova fiya po oinakuwanifwa yavo ndele tava ka longa omapya avo. Nehemia okwa li a yandja oushima kovawiliki omolwonghalo oyo molwaashi kava li hava wanifa po oilonga yavo. Otashi dulika kava li hava ongele oitimulongo oyo ovanhu tava yandje ile pamwe kava li have i fikifa kotembeli ngaashi va li va lombwelwa va ninge. (Neh. 12:44) Onghee hano, Nehemia okwa li a katuka eenghatu opo oitimulongo i ongelwe. Okwa li a nangeka po ovalumenhu ve shii okulineekelwa va pashukile omalimba otembeli nova kale tava tukula oikulya.
10, 11. Oshiwana shaJehova oshi na oufembanghenda ulipi wokuyambidida elongelokalunga lashili?
10 Mbela ohatu lihongo mo sha ngoo mehokololo olo? Heeno, otali tu dimbulukifa kutya otu na oufembanghenda wokufimanekifa Jehova neliko letu. (Omayel. 3:9) Ngeenge hatu yandje omayambidido e na sha noilonga yaJehova, otwa fa ashike hatu mu pe mwaasho shaye. (1 Omaf. 29:14-16) Otashi dulika tu diladile kutya omayambidido etu itaa fimanekifa Jehova molwaashi itatu dulu okuyandja shihapu. Ndele Jehova ota ka tambula eeshali odo hatu mu pe molwaashi ohatu di mu pe nehalo liwa. — 2 Kor. 8:12.
11 Oule womido dihapu, oukwaneumbo umwe owa kala hau shivi ovalihomboli ovanamido ovakokolindjila ve likalekelwa va ka lye pamwe navo lumwe moshivike keshe. Nonande ovadali ovo ove na ounona vahetatu, omukulukadi okwa li e hole okutya, “Okutelekela ovanhu 12 kashi li dule nokutelekela ovanhu 10.” Oikulya oyo have va telekele lumwe moshivike kai fi ngeno ihapu, ndele ovakokolindjila ovo ova li va pandula keyakulo olo. Ashike navo ova ka kala ve li enangeko noupuna koukwaneumbo oo. Ovakokolindjila ovo ova li va twa omukumo ounona vomoukwaneumbo omo moku va ladipika nomoku va hokololela oimoniwa yavo, naasho oshe va kwafela va ninge exumokomesho lopamhepo. Lwanima aveshe ova ka ya moilonga yefimbo li yadi.
12. Oihopaenenwa iwa ilipi ya tulwa po kovalumenhu ovo va nangekwa po meongalo?
12 Oshilihongomwa shimwe osho eshi kutya, ngaashi Nehemia, ovalumenhu ovo va nangekwa po kunena ove na okutula po oshihopaenenwa mokuyambidida omalongekido ehangano. Oilyo yeongalo nayo ohai mono ouwa moshihopaenenwa shavo. Kungaho, ovakulunhuongalo otava hopaenene yo omuyapostoli Paulus. Paulus okwa li ha yambidida elongelokalunga lashili nokwa li ha yandje ewiliko tali kwafa. Pashihopaenenwa, okwa li a yandja omaetepo onhumba taa longo e na sha nokuyandja omayambidido. — 1 Kor. 16:1-3; 2 Kor. 9:5-7.
PITIFA KOMESHO OINIMA YOPAMHEPO
13. Omolwashike Ovajuda vamwe va li ihava fimaneke Eshabata?
13 Lesha Nehemia 13:15-21. Ngeenge otwa kala ashike twe lipyakidila noinima yopamaliko, otashi dulika tu ka nghundipale pamhepo kanini nakanini. PaExodus 31:13, Eshabata lokoshivike ola li hali dimbulukifa Ovaisrael kutya ove li oshiwana sha yapulwa. Eshabata ola li efiku lelongelokalunga loukwaneumbo, lokwiilikana nokudilonga kOmhango yaKalunga. Ovanhu vamwe vopefimbo laNehemia ova li va tala ko Eshabata la fa ashike omafiku makwao okungeshefa. Kava li vali hava pitifa komesho oinima yopalongelokalunga. Eshi Nehemia a mona osho sha li tashi ningwa po, okwa li ha idilifa oivelo yoshilando eshi taku wiwile mefiku etihamano nokutaataa mo ovalandifi ovanailongo fimbo Eshabata inali hovela.
14, 15. (a) Oshike tashi ke tu ningilwa ngeenge otwa pwila mokulikola oimaliwa? (b) Ongahelipi hatu dulu okuya metulumuko laKalunga?
14 Oshike hatu lihongo moshihopaenenwa shaNehemia? Oshilihongomwa shimwe oshosho kutya otu na okulipangela ngeenge tashi uya poinima yapaipindi. Ngeenge hasho, ohatu ke lihanga hatu twalwaatwalwa ile hatu longele Jehova netatamutima, naunene tuu ngeenge ohatu hafele oilonga yetu yokulikongela omboloto. Dimbuluka kutya Jesus okwa londwela shi na sha nokulongela oovene vavali. (Lesha Mateus 6:24.) Nehemia okwa li ha mono oyuuyemo, ndele mbela okwa li ha longifa efimbo laye ngahelipi? (Neh. 5:14-18) Ponhele yokukala e na ekwatafano lopaipindi nOvatirus ile novanhu vamwe ve lili, okwa li e lipyakidila nokukwafela ovamwaxe nokuninga oinima oyo tai yapulifa edina laJehova. Sha faafana nokunena, ovakulunhuongalo novayakuliongalo Ovakriste ohava yandje elitulemo kokuninga osho tashi etele eongalo ouwa, novaitaveli vakwao ove va hole omolwomhepo ya tya ngaho. Osho ohashi etifa ohole, ombili neameno mokati koshiwana shaKalunga. — Hes. 34:25, 28.
15 Nonande kunena Ovakriste inava teelelwa va dane Eshabata olo la li hali danwa koshivike, Paulus okwe tu lombwela ta ti: “Otapa kala hano etulumuko leshabata lokomesho koshiwana shaKalunga.” Okwa weda ko vali a ti: “Ou a ya metulumuko laye, oye ta tulumukwa yo koilonga yaye ngaashi Kalunga kuyaye mwene.” (Heb. 4:9, 10) Tu li Ovakriste, ohatu dulu okuya metulumuko laKalunga mokudulika nokulonga metwokumwe nelalakano laye. Mbela ove novaholike voye omwa pitifa ngoo komesho monghalamwenyo yeni elongelokalunga loukwaneumbo, okwoongala nosho yo oilonga yokuudifa? Otashi dulika twa pumbwa okuninga eudafano lokondadalunde nomuyandji woilonga wetu ile naavo hatu ngeshefa navo, naunene tuu ngeenge inava fimaneka okupitifa kwetu komesho oinima yelongelokalunga letu. Paulelalela, otashi dulika twa pumbwa ‘okwiidila oivelo yoshilando nokutaataa Ovatirus’ vokunena opo tu yandje elitulemo la wana koinima iyapuki. Molwaashi otwa yapulwa, otwa pumbwa okulipula kutya; ‘Mbela onghedi yange yokukalamwenyo otai ulike ngoo kutya onda pitifa komesho oilonga yaJehova?’ — Mat. 6:33.
KALEKA PO OMUFIKA WOYE WOPAKRISTE
16. Ongahelipi Ovaisrael va li ve li pokukanifa oufembanghenda wokukala oshiwana sha yapulwa pefimbo laNehemia?
16 Lesha Nehemia 13:23-27. Pefimbo laNehemia, ovalumenhu Ovaisrael ova li hava hombola ovakainhu ovanailongo. Eshi a li a talela po Jerusalem oshikando shotete, okwa li a lombwela ovalumenhu ovakulunhu aveshe va shaine omukandaudafana omo tava udaneke kutya itava ka hombola ovapaani. (Neh. 9:38; 10:30) Ndele konima yomido dinini, okwa ka mona kutya ovalumenhu ovo Ovajuda inava hombola ashike ovakainhu ovanailongo, ndele ova li yo pokukanifa oufembanghenda wavo wokukala oshiwana sha yapulwa. Ounona vovakainhu ovo ovanailongo kava li hava popi ile hava lesha Oshiheberi. Ndele eshi va li tava ka kula, mbela ova li ngoo tave ke litala ko ve li Ovaisrael? Mbela itave ke litala ko ve li Ovaasdod, Ovaammoni ile Ovamoab? Mbela ova li ngoo tava ka dula okuuda ko Omhango yaKalunga ngeenge kave shii elaka lOshiheberi? Ova li ngoo tava ka shiiva Jehova nokuhoolola oku mu longela ponhele yokulongela oikalunga oyo ha i longelwa kooina? Opa li pa pumbwa okukatukwa eenghatu da kwata moiti nodomeendelelo, na Nehemia okwa li a katuka eenghatu da tya ngaho. — Neh. 13:28.
17. Ongahelipi ovadali tava dulu okukwafela ovana vavo va kale ve na ekwatafano naJehova?
17 Kunena, otwa pumbwa okukwafela omaludalo etu a kale e na omufika wopaKriste. Ovadali, lipuleni kutya, ‘Ovana vange ohava popi ngoo “[elaka, NW] la koshoka” loshili yOmbibeli? (Sef. 3:9) Mbela eenghundafana dovana vange ohadi ulike kutya ova nwefwa mo komhepo yaKalunga ile oyounyuni?’ Ino teka omukumo ngeenge ou wete kutya owa pumbwa okuninga po omalunduluko. Ohashi pula efimbo okulihonga elaka, unene tuu ngeenge ope na oinima oyo tai tu piyaaneke. Ovana voye ova taalela omafininiko a kwata moiti oo tae va ningifa ve lidimbike eitavelo lavo. Onghee hano, longifa efimbo lElongelokalunga lOukwaneumbo neemhito dimwe vali opo u kwafele ovana voye va kale ve na ekwatafano naJehova. (Deut. 6:6-9) Divilika nghee sha fimana okukala va yooloka ko kounyuni waSatana. (Joh. 17:15-17) Kendabala okuhanga omitima davo.
18. Omolwashike ovadali Ovakriste ovo unene tava dulu okukwafela ovana vavo va ninge etokolo lokuliyapulila Jehova?
18 Xuuninwa, okaana keshe oke na okutokola kuko vene kutya otaka longele Kalunga ile hasho. Ndele ope na shihapu osho ovadali ve na okuninga. Osho osha kwatela mo oku va tulila po oshihopaenenwa shiwa, okuyelifila nawa kutya ove na okulihumbata ngahelipi nokukundafana navo oilanduliko yomatokolo avo. Ovadali, onye unene tamu dulu okukwafela ovana veni va ninge etokolo lokuliyapulila Jehova. Ova pumbwa ekwafo leni opo va kaleke po omufika wavo wopaKriste. Oshoshili kutya atusheni otwa pumbwa okulipashukila opo tuha duke “oikutu” yetu yopafaneko, sha hala kutya, tuha kanife omaukwatya etu nomifikamhango odo tadi tu didilikifa mo kutya otu li ovashikuli vaKristus. — Eh. 3:4, 5; 16:15.
DIMBULUKWE NGE “NDI MONE OUWA”
19, 20. Ongahelipi hatu dulu okudimbulukiwa kuJehova tu “mone ouwa”?
19 Umwe womwaavo va li ko pefimbo laNehemia omuprofeti Malakia oo a li a popya kutya opa ‘shangwa embo lokudimbulukwa ava hava tila Omwene nohava fimaneke edina laye.’ (Mal. 3:16, 17) Kalunga ke na fiku a ka dimbwe ovo have mu tila nove hole edina laye. — Heb. 6:10.
20 Nehemia okwa li a ilikana ta ti: “Kalunga kange, dimbulukwe nge ndi mone ouwa!” (Neh. 13:31) Ngaashi Nehemia, omadina etu otaa ka shangelwa membo laKalunga lokudimbuluka ngeenge otwa twikile okuhenuka eendafano lii, okuyambidida omalongekido ehangano, okupitifa komesho oinima yopamhepo nokwaamena omufika wetu wopaKriste. Natu twikileni ‘okuliyeleka fye vene, tu tale ngeenge otu li meitavelo.’ (2 Kor. 13:5) Ngeenge otwa kaleke po ekwatafano letu naJehova olo liyapuki, ote ke tu dimbuluka tu “mone ouwa.”


text:
OSHITUKULWA 2
Okudja pEyelu laNoa fiyo osheshi Ovaisrael va mangululwa moupika waEgipti
Opa li ashike pa xupa ovanhu vahetatu pefimbo lEyelu, ndele mokweendela ko kwefimbo, ovanhu ova ka hapupala neenghono. Abraham okwa ka dalwa eshi pa pita omido 352 okudja pEyelu. Ohatu ke lihonga kombinga yanghee Kalunga a li a wanifa po eudaneko laye olo a li a udanekela Abraham. Kalunga okwa li a udanekela Abraham okaana okamati, naAbraham okwe ka luka Isak. Isak okwa ka dala ovamati vavali. Kalunga okwa li a hokwa Jakob umwe womovanamati vavali vaIsak.
Jakob okwa ka kala e na oukwaneumbo wa kula. Okwa li e na ovanamati 12 nosho yo ovanakadona. Ovanamati vaJakob 10 ova li ve tonde ondenge yavo Josef nova li ve mu landifa po a ka ninge omupika kuEgipti. Lwanima, Josef okwa ka ninga omupangeli a fimana muEgipti. Eshi kwa li ondjala inene, ovamwaxe vaJosef ova li va ya kuEgipti. Josef okwa li a yeleka ovamwaxe a tale ngeenge ova lundulula ngoo oikala yavo. Hauxuuninwa, oukwaneumbo waJakob aushe, Ovaisrael, owa li wa tembukila kuEgipti. Osho osha li sha ningwa pa pita omido 290 okudja eshi Abraham a dalwa.
Ovaisrael ova ka kala muEgipti oule womido 215 okudja eshi va tembukila oko. Eshi Josef a fya, Ovaisrael ova ka ningwa ovapika kOvaegipti. Lwanima, Moses okwa ka dalwa. Kalunga okwe ke mu pa oshinakuwanifwa shokumangulula Ovaisrael moupika waEgipti. Oiningwanima aishe oyo tai hokololwa moshitukulwa eshi oshitivali oya ningwa moule womido 857 adishe kumwe.
MOSHITUKULWA ESHI
EHOKOLOLO 11
Outa wodula wotete
Ngeenge owa mono outa wodula, ou na oku ku dimbulukifa shike?
EHOKOLOLO 12
Ovanhu tava tungu oshungo inene
Kalunga ka li a hafa, nehandukilo olo a li a yandja ola kuma ovanhu fiyo okunena.
EHOKOLOLO 13
Abraham okwa li kaume kaKalunga
Omolwashike Abraham a li a fiya po eumbo laye liwa a ka kale meetenda okukalamwenyo kwaye akushe?
EHOKOLOLO 14
Kalunga ta yeleke eitavelo laAbraham
Omolwashike Kalunga a li a pula Abraham a yambe po omona waye?
EHOKOLOLO 15
Omukulukadi waLot ta tale konima
Osho omukulukadi waLot a ninga itashi tu hongo nande oshilihongomwa tashi tungu.
EHOKOLOLO 16
Isak ta hombola omukainhu muwa
Oshike sha ningifa Rebekka a kale omukainhu muwa? Mbela ouwa womoshipala ile oshinima shimwe shi lili?
EHOKOLOLO 17
Oumati va dalwa epasha, ndele inava faafana
Xe Isak okwa li e hole unene Esau, ashike ina Rebekka okwa li e hole unene Jakob.
EHOKOLOLO 18
Jakob ta i kuHaran
JaKob okwa hombola tete Lea nonande okwa li e hole Rakel.
EHOKOLOLO 19
Oukwaneumbo waJakob tau hapupala
Mbela omapata 12 aIsrael okwa lukilwa ovana vaJakob 12?
EHOKOLOLO 20
Dina ta i moupyakadi
Oilanduliko oyo ya dja mookaume va puka.
EHOKOLOLO 21
Josef a tondwa kovamwaxe
Oshike tashi dulika sha li sha ningifa vamwe va kale va hala okudipaa omumwaxe?
EHOKOLOLO 22
Josef ta tulwa modolongo
Josef ina tulwa modolongo molwaashi a nyona omhango, ndele osheshi a ninga osho shi li mondjila.
EHOKOLOLO 23
Eendjodi daFarao
Eengobe heyali nomitwe heyali doilya otadi faneke oshinima sha faafana.
EHOKOLOLO 24
Josef ta yeleke ovamwaxe
Okwa li a shiiva ngahelipi kutya kave na vali oikala ii oyo va li ve na eshi va li ve mu landifa po?
EHOKOLOLO 25
Oukwaneumbo waJakob tau tembukile kuEgipti
Omolwashike oukwaneumbo waJakob hau ifanwa Ovaisrael ponhele yokwiifanwa Ovakwajakob?
EHOKOLOLO 26
Job okwa li omudiinini kuKalunga
Job okwa li a kanifa eliko laye, oukolele nokufilwa ovana vaye. Mbela Kalunga okwa li a handukila Job?
EHOKOLOLO 27
Ohamba i na onyanya tai pangele muEgipti
Omolwashike ohamba ya lombwela ovanhu vayo va dipaa ounona voumati aveshe vOvaisrael?
EHOKOLOLO 28
Nghee Moses a xupifwa fimbo a li okahanana
Ina yaMoses okwa li a dula okuxupifa ohanana yaye oyo ya li ina okudipawa pamhango oyo ya li ya yandjwa kutya ounona voumati aveshe vOvaisrael ove na okudipawa.
EHOKOLOLO 29
Moses tai onhapo okudja muEgipti
Eshi Moses a li e na omido 40, okwa li ta diladila kutya okwa wana okuxupifa Ovaisrael, ashike ka li a wana natango.
EHOKOLOLO 30
Oshixwa sheno sha tema omundilo
Kalunga okwa longifa oikumwifilonga ya shikulafana eshi a li ta lombwele Moses kutya efimbo lokumangulula Ovaisrael muEgipti ola fika.
EHOKOLOLO 31
Moses naAron tava i kuFarao
Omolwashike Farao ina hala okupwilikina kuMoses nokweefa Ovaisrael va ye?
EHOKOLOLO 32
Omahandukilo 10
Kalunga okwa li a pa Ovaegipti omahandukilo 10 molwaashi omupangeli waEgipti Farao ka li a hala Ovaisrael va ye.
EHOKOLOLO 33
Ovaisrael tava tauluka Efuta Litilyana
Moses okwa tukula pokati Efuta Litilyana keenghono daKalunga nOvaisrael ova li va enda poukukutu.