c: text/html

text:
OSAPI YO KOÑOÑO | OLOFA ESULILO LIOVINA VIOSI?
Esumuo li Tunda Kolofa
Ondaka yatiamẽla kolofa, yi yokokisa calua. Omanu va yuvula oku vangula ondaka yaco. Ndaño tu yuvula oku vangula ondaka yaco pole, tu pondola oku pita locitangi caco. Kuenda esumuo li tunda kolofa, li vala calua.
Lacimue ci pondola oku tu pongiyila oku fisa olonjali vietu, ohueli, ale omõletu. Vocipikipiki citava okuti ku iya ocilunga cimue. Lomue o tẽla oku yuvula esumuo li tunda kolofa kuenda esumuo liaco li pondola oku nena evalo lialua.
António una wa fisa isiaye eci a tusuiwa lekãlu, wa lombolola hati: “Oku fisa ngandiove, ci kasi ndu okuti umue wa yika epito lionjo yove kuenje olosapi wa viambata. Ove ku pondola vali oku tiukila konjo ndaño vekukutu limosi. Wa siala lika lonjivaluko. Eli, ekalo limue liokaliye. Ndaño okuti utima wove pamue ka u tava kocisimĩlo caco, pole, lacimue o pondola oku linga oco o pongolole ekalo liaco.”
Ukãi umue o tukuiwa hati Dorothy, okuti eci a siala ocimbumba wa kuata 47 kanyamo, wa sandiliya atambululo atiamẽla kolofa. Eye wa kala ulongisi ketavo liaye. Ndaño okuti Vocalumingu wa enda oku longisa omãla okuti noke yokufa tu pondola oku amamako lomuenyo, pole, ka kũlĩhĩle eci ci pita lomunu eci a fa. Dorothy ka sangele atambululo a suapo. Eye wa pulisa usongui wetavo liaye lio Angilikana hati: “Nye ci pita letu eci tu fa?” Usongui wo tambulula hati: “Lomue wa ci kũlĩha. Tu sukila ño oku kevelela, kuenda oku ci mola.”
Anga hẽ, tu sukila ño oku “kevelela kuenda oku ci mola”? Anga hẽ, kuli cimue ci pondola oku tu kuatisa oku kũlĩha nda olofa ovio esulilo liovina viosi ale sio?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ALOMBOLUILO A VOKIYIWAKO
Nye ci Lomboloka Ondaka Ocilelembia Kuenda Espiritu?
Eci o yeva ondaka ocilelembia kuenda espiritu, nye ciya vovisimĩlo viove? Valua va siata oku sima okuti ondaka eyi yi lomboloka ocina cimue ka ci letiwe ci kasi vokati komunu, okuti eci omunu a fa, ci tunda vetimba kuenje camamako lomuenyo. Omo okuti elongiso liaco lia siata calua, valua va komõha eci va kũlĩha okuti eci hacoko Embimbiliya lilongisa. Oco hẽ nye ci pita letu poku fa?
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
Ivaluka okuti Embimbiliya lia sonehiwile tete velimi lio Heveru kuenda Liohelasi. Ondaka yo Heveru yi tukuiwa hati, ne′phesh kuenda yo Helasi yi tukuiwa hati psy·khe′ asonehi vamue Vembimbiliya va yi pongolola hati ocilelembia. Pole, olondaka evi hacoko vi lomboloka. Ondaka yo Heveru yi tukuiwa hati, ne′phesh kuenda yo Helasi yi tukuiwa hati psy·khe′ vi sangiwa Vovisonehua ci pitãhala 800 kolonjanja. Olondaka viaco vi lomboloka (1) omanu, (2) ovinyama, (3) omuenyo omunu locinyama va kuete. Tu konomuisi ovinimbu vimue Viembimbiliya vi lekisa uvangi waco.
Omanu. ‘Koloneke via Noha omanu [psy·khe′] vamue ño vatito, okuti ecelãla lika, va popeliwa ketande liovava.’ (1 Petulu 3:20) Palo, ondaka yo Helasi psy·khe′ ya pongoluiwa hati omanu, okuti Noha, ukãi waye, omãla vaye vatatu valume, kuenda akãi vavo. Kelivulu Lietundilo 16:16, tu sangako olonumbi via eciwile ku va Isareli viatiamẽla koku nyomõla o mana. Yehova wa va sapuilile hati: ‘Nyomõlĩpo ño eci ca soka lomanu [ne′phesh] omunu a kasi lavo vombalaka yaye.’ Eci ci lomboloka okuti, omunu lomunu wa sukilile oku nyomõla lika epupu liomana li soka lomanu a kala lavo vonjo yaye. Ovinimbu vikuavo Viembimbiliya okuti ondaka ne′phesh kuenda psy·khe′ ya pongoluiwavo hati omunu ale omanu, vievi: Efetikilo 46:18; Yehosua 11:11; Ovilinga 27:37; kuenda Va Roma 13:1.
Ovinyama. Vulandu Wembimbiliya watiamẽla koku lulikiwa kuovina, tu tangamo hati: “Suku yu wa linga hati, Vovava mu siate ovitundo vioviendalomuenyo [ne′phesh ], olonjila vi palãlaile vilu vepuluvi li kasi pokati kilu loposi.” Noke Suku wamisako hati: “Kilu lieve kuiye ovinyama [ne′phesh] ndapata avio, ovinyama viovimbo, lovipuka, lovinyama viovusenge ndapata avio. Haico ca lingiwa.” (Efetikilo 1:20, 24) Vulandu owu, olõsi, ovinyama viovimbo, lovipuka, viosi viopiwa kondaka yo Heveru yi tukuiwa hati, ne′phesh. Ovinimbu vikuavo Viembimbiliya okuti ondaka ne′phesh ya pongoluiwa hati olonjila ale ovinyama vievi: Efetikilo 9:10; Ovisila 11:46; kuenda Atendelo 31:28.
Omuenyo omunu a kuete. Olonjanja vimue ondaka ne′phesh ale psy·khe′ yi lomboloka omuenyo omunu a kuete. Yehova wa sapuilile Mose hati: “Alume vosi va sandele omuenyo [ne′phesh] wove va fa.” (Etundilo 4:19) Eci Rahele a kala loku cita omõlaye Benjamini, ‘omuenyo [ne′phesh] waye wa kala loku puamo, noke wa fa.’ (Efetikilo 35:16-19) Kũlĩhĩsavo olondaka via Yesu eci a popia hati: “Ame ndungombo uwa. Ungombo uwa o pesila olomeme omuenyo [psy·khe′] waye.” (Yoano 10:11) Yesu wa eca omuenyo waye ale psy·khe′ komanu. Ovinimbu evi Viembimbiliya olondaka ne′phesh kuenda psy·khe′ vi lomboloka omuenyo omunu a kuete. Ovinimbu vikuavo Viembimbiliya okuti ondaka ne′phesh kuenda psy·khe′ ya pongoluiwa hati omuenyo omunu a kuete vievi: 1 Olosoma 17:17-23; Mateo 10:39; Yoano 15:13; kuenda Ovilinga 20:10.
Poku amamako oku lilongisa Embimbiliya oka limbuka okuti olio ka lilongisa okuti ondaka ne′phesh kuenda psy·khe′ viatiamẽla kocina cimue ka ci fi. Pole, li lekisa okuti ne′phesh yatiamẽla kocina cimue okuti ci fa. (Esekiele 18:4, 20) Omo liaco, Embimbiliya li tukula omunu wa fa hati, ‘ocivimbi’ ale ne′phesh. Ci lomboloka okuti omunu wa fa.—Ovisila 21:11.
CECI CI LOMBOLOKA ONDAKA ESPIRITU
Ondaka espiritu okuti kelimi lio Heveru yi tukuiwa hati, ru′ach kuenda kelimi lio Helasi yi tukuiwa hati pneu′ma, asonehi vamue Vembimbiliya, va yi pongololavo hati ocilelembia. Pole, olondaka evi hacoko vi lomboloka.
Velimi Embimbiliya lia sonehiwile tete, ondaka ru′ach kuenda pneu′ma vi lomboloka ongusu yomuenyo yi kasi vokati kovilulikilo viosi vi fuima. Osamo 104:29, yi popia hati: ‘Eci a Yehova o vi upa omuenyo [ru′ach], vi fa, kuenje vi tiukila posi yavio.’ Kelivulu lia Tiago 2:26, tu tangako hati: “Etimba ka li kuete efuimo liomuenyo [pneu′ma] lia fa.” Catiamẽla Ketande lia pita koloneke via Noha, Suku wa popia hati: “Ame ndokisa kilu lieve etande liovava; nyõla oviendalomuenyo viosi vi kasi lefuimo liomuenyo [ru′ach] vemẽhi lilu.” (Efetikilo 6:17; 7:15, 22)
Etimba li sukila ongusu yomuenyo, ndeci o radio yi sukila ongusu yolusu oco yi sike. Oco o kuate elomboloko liwa liondaka eyi, sokolola o radio yina yopeka. Nda wa kapamo olopilia, eci o yi yikula, o limbuka okuti yi fetika oku sika. Ci kasi ndu okuti ya file, kuenje ya pindukapo. Pole, nda kua kapelemo olopilia, o radio ka yi siki. Yi kala ndu okuti ya fa. O radio yina yi sika lolusu layovo nda ka ya tokekiwile kolusu, ka yi siki. Cimuamue haico, catiamẽla kongusu yeca omuenyo ketimba. Ndeci ongusu yolopilia ka yi kuete olondunge, cimuamue haico ci kasi ongusu yomuenyo. Oyo ka yi tẽlavo oku sokolola. Ongusu yaco hamunuko. Pole, nda etimba lietu ka li kuete ongusu yaco, ‘li fa, kuenje li tiukila posi’ ndeci ukualosamo a ci popia.
Catiamẽla koku fa kuomunu, elivulu Liukundi 12:7, li popia hati: ‘Oneketela [okuti etimba liomunu] yi tiukila posi ndeci ya kaile, omuenyo [ru′ach] u tiukila ku Suku wa wecele.’ Eci ongusu yomuenyo yi tunda vetimba, etimba li fa. Kuenje li tiukila koneketela lia tundile. (Yovi 34:14, 15; Osamo 36:9) Eci ka ci lomboloka okuti ongusu yaco yenda kilu. Pole, ci lomboloka okuti omunu waco wa fa elavoko liaye lioku kuata vali omuenyo, li kasi peka lia Yehova. Suku eye lika okuete unene woku tiula ongusu yomuenyo. Kuenje omunu o kuata vali omuenyo.
Ci tu lembeleka calua oku kũlĩha okuti eyi oyo onjongole ya Suku yoku pindula omanu vosi va “kasi vayambo [onjivaluko].” (Yoano 5:28, 29) Kotembo yepinduko, Yehova oka panga etimba liokaliye kuenje oka lieca komunu lomunu wa fa. Vetimba liaco, oka kapamo ongusu yomuenyo, kuenje omanu vaco vaka kala vali lomuenyo. Kotembo yaco omanu vaka kuata esanju lialua.
Nda o yongola alomboluilo akuavo atiamẽla kondaka ne′phesh kuenda psy·khe′ [“alma”] ale kondaka ru′ach kuenda pneu′ma [“espírito”] ndomo ya pongoluiwa Vembimbiliya, tala vokalivulu ka kuete osapi ya linga hati, Nye Cipita Letu Eci Tufa? Kuenda velivulu Raciocínios à Base das Escrituras, kemẽla 32-36 kuenda kemẽla 142. Alivulu aco a sandekiwa Lolombangi via Yehova.


text:
UTALA WONDAVULULI SUSU 2014
Olofa Esulilo Liovina Viosi?
Olofa ocina cimue ci sakalaisa omanu valua. Omanu valua va sima okuti lalimue eteke va ka fa. Anga hẽ olofa vi pondola oku yuliwa?
Esumuo li Tunda Kolofa
Vosi yetu tu pondola oku pita locitangi caco. Esumuo liaco lia siata oku vetiya omanu oku sandiliya atambululo.
Alikolisilo Omanu Oku Yula Olofa
Vokuenda kuanyamo omanu va siata oku sandiliya olonjila vioku yula olofa. Citava hẽ oku yula olofa?
Olofa Havioko Esulilo liovina Viosi!
Momo lie Yesu a sokisila olofa ndotulo? Nye tu pondola oku lilongisa kapinduko a tukuiwa Vembimbiliya?
Momo Lie Suku a Ecelela Ohali?
Elivulu liatete Vembimbiliya li lombolola esunga lieci Suku a ecelelela ovina vĩvi ndaño o kuete unene woku vi mãlako
Wa ci Kũlĩha?
Koloneke via Yesu, ovilumba via enda oku eciwa ndati vonembele? Ulandu u sangiwa Vembimbiliya Luka a soneha wa suapo?
“Yehova ka Njivalele”
Ukãi u wa pitisile kovaso etavo liaye, wa sanga atambululo ovisonehua kapulilo aye atiamẽla kesunga lieci tu fila kuenda eci ci pita lomunu noke yoku fa. Kũlĩha ndomo ocili ca pongolola omuenyo waye.
Elavoko Liava va fa—Epinduko
Ovapostolo va Yesu va kuatele ekolelo lia pama kepinduko liava va fa. Momo lie?
Apulilo Embimbiliya a Tambuluiwa
Nye ove wa kũlĩha catiamẽla ku Suku? Tu pondola ndati o ku u kũlĩha ciwa?


text:
ALOMBOLUILO A VOKIYIWAKO
Ocili CatiamẽLa ku Isia, Komõla, Kuenda Kespiritu Sandu
Omanu va tava kondotilina ya suku umosi muvatatu va siata oku popia hati, Suku wa kongeliwa vomanu vatatu okuti: Isia, Omõla, kuenda Espiritu Sandu. Elongiso liaco li lekisa okuti katatu kavo va lisoka. Vosi vakuonene, kuenda ka va kuatele efetikilo. Ovo siata oku longisa okuti, Isia Suku, Omõla Suku, kuenda Espiritu Sandu laliovo Suku. Pole, vosi yavo va tokekisiwa vosuku yimosi.
Ava va tava kondotilina yaco, ka va tẽla oku yi lombolola ciwa. Pole, lopo va siata oku tava okuti elongiso liaco li sangiwa Vembimbiliya. Puãi, Vembimbiliya ka mu sangiwa ondaka yi popia hati suku umosi “Muvatatu.” Nda ondaka yaco ka yi sangiwamo, anga hẽ ocisimĩlo caco ci sangiwamo? Oco tu tambulule epulilo eli, tu konomuisi ovisonehua omanu va siata oku tukula hati vi vetiya elongiso lia suku umosi Muvatatu.
“NDAKA HAEYE SUKU”
Kelivulu lia Yoano 1:1 tu tangako hati: “Kefetikilo Ndaka wa kala ale, kuenje Ndaka wa kala kumue la Suku, Ndaka haeye Suku.” Upostolo Yoano, noke wa lekisa ciwa okuti “Ndaka” Yesu. (Yoano 1:14) Pole, omo okuti Ndaka o tukuiwa hati Suku, vamue va siata oku sima hati, Omõla la Isia va tokekisua vosuku yimosi.
Ivaluka okuti onepa eyi Yembimbiliya tete ya sonehiwile kelimi lio Helasi. Ava va soneha Embimbiliya va liupa kelimi lio Helasi oku lipongoluila valimi akuavo. Asonehi valua Vembimbiliya ka va sonehele hati “Ndaka haeye Suku.” Momo lie? Momo va kũlĩhĩle ciwa elimi lio Helasi. Asonehi vaco va kuata elomboloko liokuti ondaka eyi hacoko yi sesamẽla oku pongoluiwa. Ndocindekaise: Embimbiliya limue pocinimbu eci li popia hati: “Ndaka wa kala suku.” Embimbiliya likuavo li popia hati: “Ndaka wa kala osuku.” Handi vali Embimbiliya likuavo li popia hati: “Ndaka wa kala la Suku kuenda wa kala lulamba ndowu waye.” Ambimbiliya ava ka a lekisa okuti Ndaka haeye Suku. Puãi, a lekisa okuti omo liocikele ca velapo a kuete pokati kovilulikilo via Yehova, Ndaka o tukuiwa hati “suku.” Palo, ondaka “suku” yi lomboloka umue “ukuonene.”*
KŨLĨHA OCILI CATIAMẼLAKO
Omanu valua ka va kũlĩhĩle elimi lio Helasi. Oco hẽ tu kuata ndati elomboloko lieci upostolo Yoano a yonguile oku popia? Sokolola okuti ulongisi umue o lombolola ondaka yimue kolondonge viaye. Noke pokati kolondonge pa kala oku li patãla kueci catiamẽla kelomboluilo liaco. Oco hẽ olondonge nda via potolola ndati ocitangi caco? Ocili okuti nda va pinga kulongisi oco a va lomboluile ciwa ondaka yaco. Oku kũlĩha alomboluilo akuavo nda ca va kuatisa oku kuata elomboloko liwa liondaka yaco. Cimuamue haico, oco tu kuate elomboloko liwa lieci ca sonehiwa kelivulu lia Yoano 1:1, tu sukila oku konomuisa ovinimbu vikuavo Vievanjeliu lia Yoano oco tu kũlĩhe ocikele ca Yesu. Oku kũlĩha alomboluilo akuavo atiamẽla kondaka eyi, cika ku kuatisa oku kuata elomboloko liwa.
Tu kũlĩhĩsi eci ca sonehiwa kocipama 1, ocinimbu 18 celivulu lia Yoano. Kocinimbu caco tu tangako hati: “Lomue wa la mola Suku [Ukuonenewosi].” Pole, omanu va mõla Yesu, una Yoano a tukula hati: “Ndaka wa linga omunu, kuenje wa tunga pokati ketu…tua mola ulamba waye.” (Yoano 1:14) Oco hẽ, ci tava ndati okuti Omõla o litokeka la Suku Ukuonenewosi? Upostolo Yoano wa popiavo hati Ndaka wa “kala kumue la Suku.” Ci tava ndati omunu oku kala la umue ukuavo, pole omunu waco haeye umuamue? Handi kelivulu lia Yoano 17:3 tu sangako olondaka via Yesu vi lekisa okuti eye la Isiaye havamuamueko. Eye o tukula Isiaye hati “ove lika vu Suku yocili.” Noke kesulilo Lievanjeliu liaye, Yoano o sulako loku popia hati: “Ovina evi via sonehiwila okuti vu kolela okuti Yesu eye Kristu, haeye Mõla a Suku.” (Yoano 20:31) Kũlĩhisa okuti Yesu o tukuiwa hati Omõla a Suku, ka tukuiwa hati Suku. Alomboluilo a sangiwa ndeti vovinimbu evi Vievanjeliu lia Yoano, a lekisa ciwa eci olondaka via sonehiwa kelivulu lia Yoano 1:1, vi lomboloka. Yesu, okuti haeye Ndaka, otukuiwa hati “suku” omo okuti okuete ocikele cinene. Pole, ocikele caye ka ca lisokele leci ca Suku Ukuonenewosi.
KONOMUISA UVANGI WACO
Sokolola handi ocindekaise culongisi wa tukuiwa konano. Ndaño lelomboluilo lia eciwa lulongisi, lopo handi vamue pokati kolondonge va kueta atatahãi. Oco hẽ nye vali va sukila oku linga? Ovo va sukila oku sandiliya ulongisi umue ukuavo oco a va ĩhe vali alomboluilo akuavo. Nda ulongisi ukuavo eci a lombolola cimuamue leci ca lombolola ulongisi watete, olondonge ka vi kuata vali atatahãi. Cimuamue haico nda okuete atatahãi eci Yoano a yonguile oku popia catiamẽla ku Yesu kuenda ku Suku Ukuonenewosi, ci tava oku konomuisa eci asonehi vakuavo Vembimbiliya va soneha. Konomuisa ño handi eci ca sonehiwa la Mateo, catiamẽla kesulilo lioluali lulo eye wa tukula olondaka via Yesu poku popia hati: “Eteke liaco lola yaco lomue wa yi kũlĩha, ndaño ovangelo vokilu, ndaño Omõla, te Isia lika.” (Mateo 24:36) Olondaka evi vi lekisa ciwa okuti Yesu hayeko Suku Ukuonenewosi.
Yesu wa popia hati, Isiaye wa kũlĩha vali calua okuti eye muẽle ci sule. Nda Yesu la Suku Ukuonenewosi va lisokele, eye nda wa kũlĩhavo eci Isiaye a kũlĩha. Eci ci lekisa okuti Omõla la Isia havamuamueko. Pole lopo umue pamue o popia hati: ‘olondaka evi via popiwa la Yesu eci a kala omunu.’ Oco hẽ nye ci popiwa catiamẽla kespiritu sandu? Nda espiritu sandu lia lisokele la Suku Isia, momo lie Yesu ka popelele hati olio lia kũlĩha eci Isiaye a kũlĩha?
Osimbu wamamako oku lilongisa Embimbiliya, oka kũlĩha ovinimbu vialua vi lombolola ondaka eyi. Ovio vi lombolola ocili catiamẽla ku Isia, Komõla, kuenda kespiritu sandu.—Osamo 90:2; Ovilinga 7:55; Va Kolosai 1:15.
* Oco o konomuise ocihandeleko co gramatika yo Helasi ya sonehiwa kelivulu lia Yoano 1:1, tala okalivulu Deve-se Crer na Trindade? ka sandekiwa Lolombangi via Yehova.


text:
Anga hẽ oku kuela oluvale ca sunguluka?
Etambululo Liembimbiliya
Vokuenda kuotembo yimue kosimbu, Suku wa ecelele okuti ulume o kuata akãi valua. (Efetikilo 4:19; 16:
Suku wa eca omoko ku Yesu Kristu yoku tumbulula ocihandeleko caye catete catiamẽla koku kuata lika ukãi umosi. (Yoano 8:
Eci Yesu vo pula catiamẽla kolohuela, wa popia hati: “Ka wa tangeli okuti kefetikilo usovoli wa va lulika ulume lukãi? Kuenda wamisako vali hati, Oco ulume o sia isiaye la inaye, o likakatela lukãi waye, kuenje kavali kavo va linga etimba limuamue.”
Noke umue pokati kolondonge via Yesu, wa vetiyiwa la Suku oku soneha hati: “Ulume a kale lukãi waye muele, kuenda ukãi a kale la veyaye muẽle.” (1 Va Korindo 7:2)
Embimbiliya li lombololavo okuti, ulume wosi ohueli okuti wa tambula ovikele vekongelo Liakristão, o sukila oku kuata lika ‘ukãi umuamue.’


text:
Anga hẽ Embimbiliya Elivulu Liolondunge Viomanu?
Etambululo Liembimbiliya
Embimbiliya, lia kũlĩhĩwavo okuti, Ovisonehua vi Kola, momo mu sangiwa olondaka vialua violondunge.
Kũlĩhĩsa eci Embimbiliya li popia catiamẽla kokualio okuti: ‘Ovisonehua vi kola viosi via tunda ku Suku.’ (2 Tim. 3:16) Kuli ovovangi alua a tõlisa ondaka eyi. Kũlĩhĩsa olondaka vi kuãimo:
- Lomue wa tẽla oku patãla okuti, ovolandu a sangiwa Vembimbiliya ka a suilepo.
- Asonehi Vembimbiliya va kala vakuacili kuenda va ci linga lesunguluko. Esunguluko liavo, li lekisa okuti, ovina va soneha viocili.
- Embimbiliya li kuete osapi ya velapo okuti: Oku teyuila omoko ya Suku yoku viala omanu, kuenda oku tẽlisa ocipango caye vonduko Yusoma wokilu.
- Ndaño okuti Embimbiliya lia sonehiwa kosimbu, ka mu sangiwa ovisimĩlo vina via taviwile lolonoño vio kosimbu.
- Kuli ovolandu lasapulo a lekisa ndomo ovitumasuku vi sangiwa Vembimbiliya via tẽlisiwa.


text:
Eendombwedi daJehova odo oolyelye?
Otwa dja momaputuko nomomihoko di lili naku lili, ndele otwa hangana molwaashi otu na omalalakano a faafana. Komesho yaaishe, otwa hala okufimanekifa Jehova, Kalunga oo a popiwa mOmbibeli noku li Omushiti woinima aishe. Ohatu kendabala ngaashi hatu dulu okuhopaenena Jesus Kristus notu udite etumba eshi tu li Ovakriste. Keshe umwe womufye ohe liyambe, ta longifa efimbo laye mwene, opo a kwafele ovanhu ve lihonge kombinga yOmbibeli nosho yo Ouhamba waKalunga. Ohatu ifanwa Eendombwedi daJehova molwaashi ohatu yandje oundombwedi, ile tu tye, ohatu popi kombinga yaJehova Kalunga nosho yo Ouhamba waye.
Kala wa manguluka okukonga ouyelele konhele yetu yokointaneta. Oto dulu okulesha ko Ombibeli. Oto dulu yo okulihonga shihapu kombinga yetu nosho yo yeitavelo letu konhele yetu yokointaneta.


text:
Mbela owa hala okushiiva oshili?
OSHILI kombinga yashike? Oshili kombinga yomapulo a fimanenena oo ovanhu vahapu have lipula nao. Otashi dulika naave we lipula omapulo a tya ngaha:
- Mbela Kalunga oku na ko ngoo nasha nafye shili?
- Mbela oita nokumona oixuna oku na ngoo efiku ku ka xule po?
- Oshike hashi tu ningilwa ngeenge otwa fi?
- Mbela oonakufya ove na ngoo eteelelo lasha?
- Ondi na okwiilikana ngahelipi opo Kalunga a pwilikine komailikano ange?
- Ongahelipi handi dulu okumona ehafo lashili monghalamwenyo?
Openi mbela to ka hanga omanyamukulo komapulo a tya ngaho? Ngeenge owa pula ovanhu ve lili noku lili, otave ke ku pa omanyamukulo a yoolokafana. Nokuli nonande owa pula ovo hava i keengeleka ile ovafita veengeleka, otave ke ku pa omanyamukulo taa kondjifafana. Omanyamukulo amwe otashi dulika a kale a fa taa ti sha pefimbo opo, ndele konima yefimbo oto ka mona kutya kae na ongushu yasha.
Ndelenee ope na embo limwe olo li na omanyamukulo e shii okulineekelwa. Embo olo ohali popi alushe oshili. Jesus Kristus okwa popya shi na sha neendjovo odo di li membo olo eshi a li ta ilikana kuKalunga pomhito imwe, a ti: “Eendjovo doye odo oshili.” (Johannes 17:17) Embo olo ohali ifanwa Ombibeli Iyapuki. Okafo aka otaka yandje omanyamukulo a kanghamena kOmbibeli komapulo oo. Omanyamukulo oo okwa yela noku li paushili.
Mbela Kalunga oku na ko ngoo nasha nafye shili?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Otu li mounyuni u yadi ominyonena nouhenouyuki. Omalongelokalunga mahapu ohaa hongo ovanhu kutya oshi li ehalo laKalunga eshi ovanhu tava mono oixuna.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Kalunga haye ha etifa owii. Job 34:10 okwa ti: “Kalunga oku li kokule nouhenakalunga, nOmunamapangelo aeshe [oku] li kokule nowii!” Kalunga oku hole ovanhu nokwa hala va ka hafele onghalamwenyo iwa monakwiiwa. Nomolwaasho Jesus okwe tu honga tu kale hatu ilikana hatu ti: “Tate yetu ou u li meulu!…Ouhamba woye nau uye; ehalo loye nali wanifwe kombada yedu yo ngaashi meulu.” (Mateus 6:9, 10) Molwaashi Kalunga oku na ko nasha nafye shili, okwa ninga eyambo linene opo a wanife po elalakano laye li na sha novanhu. — Johannes 3:16.
Tala yo Genesis 1:26-28; Jakob 1:13 nosho yo 1 Petrus 5:6, 7.
Mbela oita nokumona oixuna oku na ngoo efiku ku ka xule po?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Ope na ovanhu vahapu ovo hava file moita. Atusheni ohatu udu nai omolwokumona oixuna kwovanhu.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Kalunga okwa udaneka kutya otape ke uya efimbo eshi kombada yedu alishe taku ka kala ku na ombili. Eshi Ouhamba waKalunga, oo u li epangelo lomeulu, tau ka pangela kombada yedu, ovanhu itave ke “lilonga vali oukwaita.” Ponhele yaasho, otava ka “hambula omaongamukonda omatemo.” (Jesaja 2:4) Kalunga ota ka xulifa po ouhenouyuki aushe nosho yo okumona oixuna akushe. Ombibeli oya udaneka ya ti: “[Kalunga ota ka] feta po omahodi momesho avo, nefyo itali kala po vali ile oluhodi ile okulila ile ouyahame itau kala po vali, osheshi eshi shotete osha xula po,” mwa kwatelwa ouhenouyuki nokumona oixuna oko ku li ko kunena. — Ehololo 21:3, 4.
Tala yo Epsalme 37:10, 11; 46:10 nosho yo Mika 4:1-4.
Oshike hashi tu ningilwa ngeenge otwa fi?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Omalongelokalunga mahapu mounyuni ohaa hongo ovanhu kutya ope na sha osho hashi xupu po ngeenge omunhu okwa fi. Vamwe ova itavela kutya oonakufya otava dulu okweetela ovanamwenyo oshiponga. Vamwe ova itavela kutya Kalunga oha handukile ovakolokoshi moku va ekela momundilo woheli va kale tava pi fiyo alushe.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Ombibeli otai hongo kutya ngeenge omunhu okwa fi, iha twikile okukala nomwenyo pamwe pe lili. Pashihopaenenwa, Omuudifi 9:5 ota ti: ‘Oonakufya inava shiiva nande osha.’ Molwaashi oonakufya kave na eshi ve shii nokave na omaliudo asha noitava dulu okulonga sha, osha yela kutya itava dulu okweetela ovanamwenyo oshiponga ile oku va kwafela. — Epsalme 146:3, 4.
Tala yo Genesis 3:19 nosho yo Omuudifi 9:6, 10.
Mbela oonakufya ove na ngoo eteelelo lasha?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Kape na omunhu ha kala a hala okufya. Atusheni ohatu kala twa hala okushambukila onghalamwenyo pamwe novaholike vetu. Nomolwaasho oshi li paushitwe eshi hatu kala twa halelela okumona vali oonakufya vetu ovaholike.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Ovanhu vahapu ovo va fya otava ka nyumunwa. Jesus okwa udaneka a ti: ‘Aveshe ava va kala meembiladimbuluko otava ka holoka mo.’ (Johannes 5:28, 29, yelekanifa NW.) Ovo tava ka nyumunwa nomalutu opambelela otava ka kala ve na omhito yokukala nomwenyo fiyo alushe moparadisa kombada yedu. (Lukas 23:43) Kakele kaasho, ovanhu ovaduliki ovo tava ka kala meduparadisa otava ka kala ve na oukolele muwa fiyo alushe. Osho osho naanaa Kalunga a li a lalakanena shi na sha novanhu pehovelo leshito. Ombibeli otai ti: “Ovayuki, vo otava ka fyuulula [edu], ndee tava kala mo alushe.” — Epsalme 37:29, yelekanifa OB-1986.
Tala yo Job 14:14, 15; Lukas 7:11-17 nosho yo Oilonga 24:15.
Ondi na okwiilikana ngahelipi opo Kalunga a pwilikine komailikano ange?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Ovanhu vomalongelokalunga aeshe konyala ohava ilikana. Ndele ovanhu vahapu ohava kala ve udite kutya Kalunga iha udu omailikano avo.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Jesus okwa ti kutya ovahongwa vaye kave na okukala hava ilikana tava endulula omailikano ngaashi okatevo. Okwa ti: “Ngenge tamu ilikana, inamu popyaana [“inamu endulula oinima ya faafana,” NW].” (Mateus 6:7) Ngeenge otwa hala Kalunga a kale ta pwilikine komailikano etu, otu na okwiilikana monghedi oyo ta hokwa. Ndele opo tu dule oku shi ninga, otu na okulihonga kutya ehalo laKalunga olilipi notu na nee okwiilikana metwokumwe nehalo laye. Epistoli lo-1 Johannes 5:14 ola ti kutya: “Ngenge hatu mu indile sha pahalo laye, ote tu udu.”
Tala yo Epsalme 65:3; Johannes 14:6, 14 nosho yo 1 Johannes 3:22.
Ongahelipi handi dulu okumona ehafo lashili monghalamwenyo?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Ovanhu vahapu ohava diladila kutya ngeenge omunhu oku na oimaliwa ihapu nefimano ile oku na ondjelo iwa ota ka kala a hafa. Nomolwaasho ohava lalakanene oinima ya tya ngaho, ndele ohave ke shi mona mo lwanima kutya oinima ya tya ngaho ihai etele ovanhu ehafo lashili.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Jesus okwa tumbula oshinima sha fimanenena osho hashi etele ovanhu ehafo lashili, eshi a ti: “Ovanelao ovava tava udu eendjovo daKalunga ndee tave di diinine.” (Lukas 11:28) Onghee hano, ohatu ka mona ashike ehafo lashili monghalamwenyo ngeenge otwa file oshisho omhumbwe yetu ya fimanenena, omhumbwe yokushiiva oshili kombinga yaKalunga nosho yo omalalakano aye e na sha novanhu. Oshili oyo otai hangwa mOmbibeli. Ngeenge otwa shiiva oshili ya tya ngaho, ohatu ka dula okutongola pokati koinima oyo ya fimana shili monghalamwenyo naayo inai fimana. Ngeenge otwa efa oshili yOmbibeli i kale tai nwefa mo omatokolo oo hatu ningi neenghatu odo hatu katuka, ohatu ka kala nonghalamwenyo tai ti sha lela.
Tala yo Omayeletumbulo 3:5, 6, 13-18 nosho yo 1 Timoteus 6:9, 10.
Otwa tala pauxupi nghee Ombibeli ya nyamukula omapulo ahamano oo twa dja nokukundafana. Mbela owa hala okulihonga shihapu shi na sha noshili yOmbibeli? Ngeenge owa fya enota loshili, oto ka kala wa hala okulihonga shihapu. Otashi dulika ho lipula yo omapulo ngaashi aa: ‘Ngeenge Kalunga oku na ko na sha nafye shili, omolwashike a efa owii nokumona oixuna ku kale po efimbo alishe olo? Ongahelipi handi dulu okuxwepopaleka onghalamwenyo youkwaneumbo wetu?’ Ombibeli otai yandje omanyamukulo a yela notaa mbilipaleke komapulo oo nosho yo makwao mahapu.
Mupya munene, ovanhu vahapu ihava konakona Ombibeli. Ove i tala ko kutya oi li embo la kula nonokutya oidjuu okuudiwa ko. Ndele mbela owa hala yo okumona omanyamukulo komapulo oo? Eendombwedi daJehova otadi dulu oku ku kwafela u mone omanyamukulo komapulo a tya ngaho nosho yo makwao mahapu.
Shotete, otadi dulu oku ku pa ile oku ku tumina embo olo li na oshipalanyole Ombibeli otai hongo lela shike? Embo olo ola nyanyangidwa nelalakano lokukwafela ovanhu opo va dule okukonakona Ombibeli nokumona omanyamukulo a yela okudja mOmbibeli komapulo oo a fimanenena, nonande ove na omalipyakidilo mahapu monghalamwenyo. Oshitivali, Eendombwedi daJehova otadi dulu okukonakona naave Ombibeli oshali. Otadi dulu okukala hadi uya di konakone naave peumbo leni ile ponhele oyo tai wapalele. Ekonakono la tya ngaho ohali kwata ashike oule wominute donhumba ile ovili lwaapo oshivike keshe. Ope na ovanhu omamiliyona mounyuni aushe ovo va mona ouwa nale mehongo la tya ngaho. Vahapu eshi va konakona Ombibeli, ove linyengifwa va dimine nehafo kutya: “Ei oyo oshili!”
Kape na nande emona li na ondilo tali dulu okuyelekwa noshili yOmbibeli. Oshili yOmbibeli otai tu kufa momalimbililo notai tu mangulula koinima ngaashi oidila noutile wa pitilila. Otai tu pe yo eteelelo, otai tu etele ehafo notai ningifa onghalamwenyo yetu i kale i na elalakano. Jesus okwa ti: “Tamu ka shiiva oshili, noshili otai mu mangulula.” — Johannes 8:32.


text:
Eendombwedi daJehova oda fimaneka ngoo omalongelokalunga amwe?
Ohatu shikula omayele Ombibeli oo kutya otu na ‘
okufimaneka aveshe,’ kashi nee mbudi kutya ove li melongelokalunga lilipi. (1 Petrus 2:17) Pashihopaenenwa, moilongo imwe omu na Eendombwedi daJehova omayovi omafele. Ndele nande ongaho, ihatu fininike ovanapolitika ile ovatotimhango va tulile po eendjidikila ile va xulife po oilonga yomalongelokalunga amwe. Ihatu ningi yo oikonga opo pa totwe eemhango odo tadi fininike ovanhu vomoshitukulwa va shikule eenghedi ile osho twa itavela. Ponhele yaasho, nafye ohatu kala twa hala omalongelokalunga amwe nao a kale e tu fimaneka.—Mateus 7:12.


text:
Suku o Kuete Onduko?
Etambululo Liembimbiliya
Omanu vosi va kuete onduko. Ka ca sungulukile hẽ okuti Suku o kuatavo onduko? Oku kuata onduko, ocina cimue ca velapo voku linga ukamba lomanu umue. Anga hẽ oku kuata ukamba la Suku ca litepa?
Vembimbiliya Suku wa popia hati: “Ame Yehova, oyo onduko yange.” (Isaya 42:8) Ndaño okuti Suku o kuete olonduko vialua viekemãlo, ndeci: “Suku Ukuonenewosi,” “Ombiali Yoluali luosi” kuenda “Ululiki”, eye wa kapako afendeli vaye poku va vetiya oku tukula onduko yaye.—Efetikilo 17:1; Ovilinga 4:24; 1 Petulu 4:19.
Vambimbiliya alua kelivulu Lietundilo 6:3, ku sangiwa onduko ya Suku.
Ocinimbu eci ci popia ndoco: “Nda tukuluka ku Avirahama kuenda ku Isake lo ku Yakoba nda Suku Ukuonenewosi. Puãi sia lisituluile kokuavo londuko yange Yehova.”
Yehova, oyo onduko ya Suku yina ya siata oku tukuiwa kelimi Liumbundu tunde kosimbu. Ndaño okuti olonoño vialua via nõlapo oku tukula viti “Yawe,” Yehova oyo onduko ya kũlĩhĩwa vali calua. Embimbiliya liatete ka lia sonehĩwile kelimi Liumbundu, olio lia sonehĩwa kelimi lio Heveru. Kelimi liaco onduko ya Suku ya sonehĩwile lolondimbukiso evi, יהוה. Olondimbukiso viaco vikuãla vi lomboloka okuti, YHWH kuenda via kũlĩhĩwa okuti, o Tetragrama.


text:
Anga hẽ Ene Wakristão?
Oco. Etu tu tukuiwa okuti, Tuakristão omo liatosi a kuãimo:
- Etu tu kuãi alongiso kuenda ovilinga via Yesu Kristu.—1 Petulu 2:21.
Tua kolela okuti, Yesu eye ono yepopelo, kuenda ka kuli vali “onduko yikuavo ya eciwa komanu okuti tu popeliwa layo.”—Ovilinga 4:12.
- Eci omanu va linga Olombangi Via Yehova, va papatisiwila vonduko ya Yesu.—Mateo 28:18, 19.
- Tua siata oku likutilila vonduko ya Yesu.—Yoano 15:16.
- Tu tava okuti Yesu eye Utue wekongelo, kuenda eye wa ĩhiwa omoko yoku songuila omanu vosi.—1 Va Korindo 11:3.
Pole, kuli ovina vialua, vi lekisa okuti tua litepa latavo akuavo a tukuiwa vati Aristão. Etu, tu tava okuti Embimbiliya li longisa okuti Yesu Omõla wa Suku, ka pangi onepa ku Suku mu Vatatu. (Marko 12:29) Ka tu tava okuti, ocilelembia ka ci fi. Kuenda Ovisonehua ka vi longisa okuti, Suku o kangisa omanu vifelu viondalu otembo ka yi pui. Kuenda ka tu tavavo okuti vana va songuila upange wetavo va sesamẽla oku tukuiwa lolonduko via kemãla okuti vakuavo ci sule.—Ukundi 9:5; Esekiele 18:4; Mateo 23:8-10.


text:
APENDISE
Okuti Tyaviuka Ovakristau okulinga Ovipito Viomouye?
OVIPITO vikahi nokulingwa novanthu mouye hono, kaviatundile mo Mbimbiliya. Naina opi kuatuka ovipito viatyo ovio? Inkha utala nawa momikanda vimwe, mohuvu okutala etyi vipopia konthele yovipito vilingwa motyilongo tyenyi. Tala onongeleka mbumue.
Opasikwa. Omukanda The Encyclopædia Britannica wati: “Mombimbiliya mo Testamendu Omphe, mutupu natyike tyilekesa ovipito vio Pasikwa [ngetyi vikahi nokulingwa hono]”. Iya oñgeni viahimbika ovipito vio Pasikwa vilingwa hono? Viatuka kefendelo liomatutu. Namphila ovanthu vati o Pasikwa otyipito tyetutilo lia Jesus, oviso vilingwa potyipito otyo, havio Vakristau. Konthele ‘yotyindimba tyo Pasikwa,’ omukanda The Catholic Encyclopedia wati: “Otyindimba otyilekeso tyefendelo liomatutu, enyingilikilo lio huku yavo yolutyito.”
Otyipito Tyombowanu. Onthiki noviso viotyipito Tyombowanu vielikalaila kese tyilongo. Omukanda The World Book Encyclopedia upopia opi kuatuka otyipito Tyombowanu. Wati: ‘Omutumini wo Roma Júlio César, menima 46 P.K.E., waholovona onthiki 1 ya Kupupu, opo ikale yotyipito Tyombowanu.” Ova Roma, ankho vaholovona onthiki oyo, opo vafende Janu, huku yonombundi no mahimbikilo. Ohanyi ya Kupupu yapolwa menyina lia Janu, o huku imue ankho yokuna ovipala vivali. Otyipala tyimwe tyitala komutwe, otyikuavo tyitala konyima. Otyo, tyilekesa okuti otyipito Tyombowanu, tyatuka koviso viefendelo liomatutu.
Onthiki yokuhinangela Vokuankhia. Omukanda The Encyclopedia Americana wati: “Oviso vilingwa monthiki oyo, viahimbika kohale. Vana ankho valinga otyipito otyo, ankho vetyilingila ono huku onombali ononene. Ankho vetyilingila huku ekumbi, na huku ya vana vokuankhia. Otyipito tya huku ya vana vokuankhia, ankho tyilingwa monthiki 1 ya Kuhuhu. Otyipito otyo tyokuhinangela vokuankhia, katutu-katutu tyeya okupakwa mefendelo liovakristau vomatutu.
Ovipito Ovikuavo. Katyivilwa okumana okupopia ovipito aviho, vilingwa mouye auho hono. Mahi, ovipito vinkhimaneka ovanthu nomaongano ovanthu, kaviapandelwe na Jeova Huku. (Jeremias 17:5-7; Atos 10:25, 26) Tupu, hinangela okuti okunoñgonoka opi kuatuka ovipito vionongeleya, matyitukuatesako okutala inkha vihambukiswa Huku ine vimunumanesa. (Isaías 52:11; Revelação [Apocalipse] 18:4) Ovitumino Viombimbiliya viapopiwa Mokapitulu 16 komukanda ou, mavikukuatesako okunoñgonoka oñgeni Huku atala omunthu ulinga ovipito viomouye.


text:
Ombembua yi Keya Ndati Kilu Lieve?
Atambululo Embimbiliya
Ombembua yina yi keya kilu lieve, ka yi ka neniwa lomanu. Oyo yi keya Lusoma wa Suku, uviali wokilu una okuti Yesu Kristu eye ombiali yaco. Kũlĩhĩsa eci Embimbiliya li longisa catiamẽla kelavoko li komõhisa tu kuete.
-
‘imũla ovita toke kasukiyo ongongo.’Ohuminyo yaco yi ka tẽlisiwa oco a nene ’ombembua pokati komanu vana Suku a sanjukila.’—Osamo 46:9; Luka 2:14.
- Owo u ka malako olonepele violofeka, okuti ovio via siata oku koka ovoyaki.
-
-
- Poku lombolola onima yi tunda kelongiso liaco, Embimbiliya li popia ndoco: “Va tela olosipata viavo ha vi lingi atemo olosaluwa, kuenda ovonga avo ha a lingi otutana.
Olofeka ka vi likatukila vali losipata, ndaño ovita ka va vi lilongisa vali.”—Isaya 2:3, 4.
Cilo muẽle, olohuluwa Violombangi Via Yehova kolonepa viosi violuali vi kasi oku longisiwa la Suku ndomo va kala vakuambembua. ‘Ava va koka ombembua va sumũlũha, momo va tukuiwa hati, omãla va Suku.’ (Mateo 5:9) Ndaño okuti tua tunda kapata aiñi aiñi, kuenda tu sanguiwa kueci ci pitahãla 230 kolofeka, tu yuvula oku yakisa vamanjetu.
Koloneke vilo, Olombangi Via Yehova, vi kasi oku lilongisa oku kala vakuamabembua


text:
OCIPAMA CEKŨI LAKUÃLA
Ndomo Epata li Kuata Esanju
Nye ci sukiliwa oco ulume a songuile ciwa epata?
Ukãi o tẽlisa ndati ciwa ocikele caye?
Nye ca kongeliwa voku kala onjali yiwa?
Nye omãla va sesamẽla oku linga oco vepata mu kale esanju?
YEHOVA SUKU o yongola okuti epata liove li sanjuka. Vondaka Yaye, mu sangiwa olonumbi vialua via loña vepata. Olonumbi viaco vi lekisa eci Suku a yonguila komunu lomunu. Eci omunu lomunu vepata a tẽlisa ocikele caye loku kuama olonumbi viaco, ku iyilila asumũlũho alua. Yesu wa popia hati: “Ava va yeva ondaka ya Suku kuenje va yi pokola ovo va sumũlũha ca velapo.”—Luka 11:28.
2 Oco vepata mu kale esanju, tu sukila oku ivaluka okuti Yehova, una Yesu a tukula hati “Isietu,” eye usovoli walio. (Mateo 6:9) Apata osi o kilu lieve a kasiko omo okuti Isietu wokilu Eye wa linga eliangiliyo liaco tunde kefetikilo. Omo liaco, eye wa kũlĩha ciwa eci ci sanjuisa epata. (Va Efeso 3:14, 15) Oco hẽ, nye Embimbiliya li longisa catiamẽla kocikele comunu lomunu vepata?
SUKU EYE USOVOLI WEPATA
3 Eci Yehova a lulika Adama la Heva wa va tokekisa, kuenje va linga ulume lukãi waye. Noke wa va kapa vocumbo cimue ca posoka, ca tukuiwile hati ocumbo Cedene. Noke Yehova wa va sapuila hati: “Liciti, siati, yukisi oluali.” (Efetikilo 1:26-28; 2:18, 21-24) Esapulo eli liocili. Momo Yesu eci a kala palo posi, wa popele okuti eci ca sonehiwa kelivulu Liefetikilo catiamẽla koku sovuiwa kuepata, ocili. (Mateo 19:4, 5) Koloneke vilo, tua siata oku pita lovitangi vialua. Kuenda omuenyo ka u kasi ndeci Suku a yonguile. Pole, ci tẽliwa oku kuata esanju vepata.
4 Oco vepata mu kale esanju omunu lomunu o sesamẽla oku setukula Suku koku lekisa ocisola. (Va Efeso 5:1, 2) Etu ka tu pondola oku mõla Suku. Oco hẽ tu u setukula ndati? Tu tẽla oku ci linga poku setukula ovilinga Viaye vina via lekisiwa Lomõlaye wongunga una eye a tumĩle palo posi. (Yoano 1:14, 18) Eci Yesu Kristu a kala palo posi, wa setukula ciwa Isiaye okuti oku u mola kuenda oku u yevelela, ca kala ndoku mola loku yevelela Yehova. (Yoano 14:9) Omo liaco, nda tua lilongisa ndomo Yesu a lekisa ocisola kuenda tua kuama ongangu yaye, omunu lomunu pokati ketu oka vokiya esanju vepata.
ONGANGU ALUME VA SESAMELA OKU KUAMA
5 Embimbiliya li tu sapuila okuti, alume va sesamẽla oku tata akãi vavo ndeci Yesu a tata olondonge viaye. Olio li popia hati: “Ene alume, soli akãi vene ndeci Kristu a sola ekongelo, kuenje wa li liecela…Haico ca sesamẽla alume oku sola akãi vavo ndatimba avo muẽle. U o sole ukãi waye o lisole eye muẽle. Momo lomue wa la suvuka etimba liaye muẽle, puãi o li tekula loku li lava ndeci Kristu a lava ekongelo liaye.”—Va Efeso 5:23, 25-29.
6 Ocisola Yesu a lekisa kolondonge viaye, oco alume va sesamẽla oku lekisavo kakãi vavo. Yesu wa ‘sola olondonge viaye toke kefulilo.’ Kuenda wa va pesila omuenyo waye, ndaño okuti ovo ka va lipuile. (Yoano 13:1; 15:13) Alume va vetiyiwa hati: “Soli akãi vene. Ko ka kali lavo loviñali.” (Va Kolosai 3:19) Nye ci kuatisa ulume oku kapako onumbi eyi, ca piãla enene kapuluvi ana okuti ukãi waye wa lueya? Eye o sesamẽla oku ivaluka okuti wa siatavo oku lueya. Oco Suku o wecele, o sukila oku linga nye? Eye o sukila oku ecela ava vo lueyela. Pokati komanu va siata oku u lueyela pa kongelavo ukãi waye. Pole, ukãi o sukilavo oku ecela ava vo lueyela, kumosi loku ecelavo ulume waye. (Mateo 6:12, 14, 15) O tẽla oku limbuka esunga lieci omanu vamue va siatela oku popia okuti olohuela viwa elitokeko liomanu vavali vakuakuliecela?
7 Alume va sukilavo oku ivaluka okuti Yesu otembo yosi wa tata olondonge viaye lohenda. Eye wa limbokaile eci va kavaile kuenda ovina vikuavo va sukilile. Eteke limue, eci a limbuka okuti olondonge viaye via kava, eye wa va sapuila hati: “Enjui ene muẽle, tu endi lika lietu vekalasoko ho puyuka naito.” (Marko 6:30-32) Akãi lavovo va sukila oku tatiwa lohenda. Embimbiliya li va sokisa “ndocikuata ca leñela.” Kuenje alume va vetiyiwa oku va tata ‘lesumbilo.’ Momo lie? Momo ci kale alume ci kale akãi vosi ‘vakapiñala kumuamue kocali comuenyo.’ (1 Petulu 3:7) Alume va sukila oku ivaluka okuti ocina ca velapo ku Suku epokolo. Ci kale ulume ale ukãi, nda va pokola va kuete esilivilo kovaso a Suku.—Osamo 101:6.
8 Embimbiliya li tu sapuila okuti, ulume “o sole ukãi waye o lisole eye muẽle.” Momo ndomo Yesu a ci popia, ulume lukãi waye “ka va lingi vali omanu vavali, puãi va linga omunu umosi.” (Mateo 19:6) Eci ci lomboloka okuti lomue pokati kavo o kuatela onjongole komunu umue ukuavo. (Olosapo 5:15-21; Va Heveru 13:4) Olohueli vi tẽla oku ci linga nda omunu lomunu pokati kavo o sakalala loku tẽlisa onjongole yukuavo. (1 Va Korindo 7:3-5) Embimbiliya li tu sapuilavo hati: “Lomue [ulume] wa la suvuka etimba liaye muẽle, puãi o li tekula loku li lava.” Omo liaco, alume va sukila oku sola akãi vavo ndeci va lisole ovo muẽle. Ovo va sukila oku ivaluka okuti vaka tambulula ku Yesu Kristu, utue wavo ndomo va tata akãi vavo.—Va Efeso 5:29; 1 Va Korindo 11:3.
9 Upostolo Paulu wa popele hati, ‘ndu kueteli ocisola ndeci ca Yesu Kristu.’ (Va Filipoi 1:8) Yesu wa kala ukuacisola. Eci ca vetiya akãi vana va kala olondonge viaye oku kuata ukamba laye. (Yoano 20:1, 11-13, 16) Akãi va sole calua eci alume vavo va lekisa ocisola kokuavo.
ONGANGU AKÃI VA SESAMELA OKU KUAMA
10 Omo okuti epata li kasi ndocisoko, oco liendisiwe ciwa ci sukila okuti li kuata usongui. Yesu o kuetevo u a pokola okuti eye Utue waye. Embimbiliya li popia hati: “Utue wa Kristu Suku.” Cimuamue haico, “utue wukãi ulume waye.” (1 Va Korindo 11:3) Epokolo lia Yesu ku Suku lieca ongangu yiwa kokuetu. Momo vosi tu kuete utue wetu tu sesamẽla oku pokola.
11 Ocili okuti ulume ka lipuile. Omo liaco, olonjanja vimue o lueya koku tẽlisa ovikele viaye vioku kala usongui uwa wepata. Oco hẽ, nye ukãi a sukila oku linga? Eye o kuete oku yuvula oku sepula ulume waye ale oku seteka oku u tambula ocikele caye coku kala utue wepata. Ukãi o sukila oku ivaluka okuti oku kala embombe oco ci kuete esilivilo lia velapo kovaso a Suku. (1 Petulu 3:4) Poku kala embombe, cika leluka vali kokuaye oku lekisa epokolo li sanjuisa Suku, ndaño muẽle vekalo limue lia tĩla. Embimbiliya li popia hati: ‘Ukãi a sumbile veyaye.’ (Va Efeso 5:33) Oco hẽ nda ulume waye ka tava ku Kristu ndutue waye? Embimbiliya li vetiya akãi hati: “Ene akãi, pokoli ku vaveyene okuti vamue, ndaño ka va tava kondaka, kuenda ndaño ondaka yimosi ka yi popiwa, haimo va kokiwa lovilinga viakãi vavo, eci va mola ovilinga viene viesunga lesumbilo [liocili].”—1 Petulu 3:1, 2.
12 Ukãi o sukila oku lekisa esumbilo ku veyaye poku eca ocisimĩlo caye. Ci kale okuti ulume waye Ukristão ale hukristãoko. Ndaño okuti ocisimĩlo caye ca litepa leci culume waye, nda ca sunguluka kuenje ca taviwa cika kuatisa epata liosi. Avirahama kepuluvi limue, cotatamẽle oku tava kondaka yukãi waye Sarai yatiamẽlele koku tetulula ocitangi co vonjo yavo. Pole, Suku wa sapuila Avirahama hati: “Tava ño kondaka yaye.” (Efetikilo 21:9-12) Eci ulume a eca ocisimĩlo caye ca sulako, nda ocisimĩlo caco ka ca liyepele locihandeleko ca Suku, ukãi waye o lekisa epokolo kokuaye poku tava kocisimĩlo caco.—Ovilinga 5:29; Va Efeso 5:24.
13 Ukãi poku tẽlisa ocikele caye, o sukila oku likolisilako oku tata ciwa epata. Embimbiliya li vetiya akãi “oku sola vaveyavo lomãla vavo, loku lisuluvika, loku lipua, loku linga upange wolonjo viavo, loku unjuka loku pokola ku vaveyavo.” (Tito 2:4, 5) Ukãi wosi o tata ciwa ovikele viaye ndoco, oka soliwa kuenda oka sumbiwa calua lepata liaye. (Olosapo 31:10, 28) Pole, omo okuti olohuela etokekiso liomanu vavali ka va lipuile, pamue kuiya ovitangi via piãla okuti vi sulila voku litepa ale voku linyala. Embimbiliya liecelela olohueli oku litepa nda pali ekangiso. Pole, olohueli vi sukila oku ivaluka okuti, oku litepa hakoko onjila yoku tetulula ovitangi vitito. Momo Embimbiliya li lungula hati: “Ukãi ka ka nyuhe ku veyaye.…Haico ulume, ka ka nyale ukãi waye.” (1 Va Korindo 7:10, 11) Ovisonehua vi ecelela lika olohueli oku linyãla nda umue pokati kavo wa linga ukahonga.—Mateo 19:9.
ONGANGU OLONJALI VI SESAMELA OKU KUAMA
14 Yesu wa sila olonjali ongangu yiwa poku tata ciwa omãla. Kepuluvi limue olondonge via setekele oku tateka omãla oco ka va keye ku Yesu. Pole, eye wa va sapuila hati: “Omãla veye ño kokuange, ko ka va tutuiyi.” Embimbiliya li popia hati: “[Noke] wa va angata, kuenje oku va kapa ovaka aye, wa va sumũlũisa.” (Marko 10:13-16) Yesu wa limuisa otembo yoku angata omãla. Eci hẽ ka ci ku vetiyivo ene ulonjali oku sanda otembo yoku papala lomãla vene? Oku kala lavo okatembo kamue katito ka ci tẽla. Ciwa oku sanda otembo yoku kala lavo olonjanja vialua. Ene u sukila oku sanda otembo yoku va longisa. Momo eci oco Yehova a handeleka kolonjali.—Esinumuĩlo 6:4-9.
15 Omo okuti voluali lulo ũvi u kasi oku livokiya, omãla va sukila olonjali vi va teyuila komanu vana va yongola oku va linga eci cĩvi. Ca piãla enene ku vana va siata oku linga ukahonga lomãla. Tu konomuisi ndomo Yesu a teyuila olondonge viaye, vina eye a tukula hati “amãla vange.” Eci Yesu vo kuata oco a pondiwe, wa sanda evelo lioku ecelela olondonge viaye oco vi tile. (Yoano 13:33; 18:7-9) Ene ulonjali u sukila oku lavulula ciwa olonjanjo via Satana vina vi nyõla omãla vene. U sukila oku va imba onumbi oco va kapeleko.* (1 Petulu 5:8) Koloneke vilo, kuli esukila lialua lioku teyuila omãla ketimba, kespiritu, kuenda kovituwa.
16 Vuteke wa sulako womuenyo wa Yesu palo posi, olondonge viaye via li hoyisa nda helie wa velelepo pokati kavo. Pole Yesu ka temẽle lavo, puãi, wamamako locisola oku va longisa lolondaka kuenda lovilinga. (Luka 22:24-27; Yoano 13:3-8) Nda unjali, o tẽla oku limbuka ndomo o kuama ongangu ya Yesu poku pindisa omãla vove? Ocili okuti, omãla va sukila oku pindisiwa. Pole, epindiso liaco te ka lia pitãhalele vonjongo. Ocili okuti ove ku yongola oku vangula lomõlove ‘olondaka viukãlu via soka ndokutoma kuosipata.’ (Yeremiya 30:11; Olosapo 12:18) Epindiso li sukila oku eciwa lonjila yimue okuti omõla o limbuka esilivilo lialio.—Va Efeso 6:4; Va Heveru 12:9-11.
ONGANGU OMÃLA VA SESAMELA OKU KUAMA
17 Anga omãla vakuetevo eci va lilongisila ku Yesu? Oco muẽle, va kuete. Yesu wa sia ongangu yiwa komãla yoku pokola kolonjali viavo. Eye wa popele hati: “Mopia ovina evi ndomo Isia a ndongisa.” Kuenje wamisako vali hati: “ndingainga ño-o ovina viu sanjuisa.” (Yoano 8:28, 29) Yesu wa pokuile ku Isiaye wokilu. Kuenje Embimbiliya li vetiyavo omãla oku pokola kolonjali viavo. (Va Efeso 6:1-3) Yesu wa kala omõla umue wa lipua. Pole, wa pokuile kolonjali viaye, Yosefe la Maria okuti ka va lipuile. Epokolo Yesu a lekisa lia kuatisa vosi vepata oku kuata esanju.—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Anga omãla va tẽla oku limbuka kolonepa vimue va sukila oku setukula Yesu oco va sanjuise olonjali viavo? Omãla pamue ci va tĩlila oku pokola kolonjali viavo. Pole, Suku oyongola okuti oco muẽle omãla va linga. (Olosapo 1:8; 6:20) Yesu wa enda oku pokola ku Isiaye, ndaño muẽle kapuluvi a tĩla. Onjanja yimue, Suku wa pingile ku Yesu oku linga ocina cimue ca tĩla. Yesu wa likutilila hati: “A Tate, nda o ci panga, njupe okopo eyi [ale ekisika eli].” Pole, Yesu wa pokola ku Suku, momo wa kũlĩhĩle okuti Isiaye o tẽla vali okuti eye ci sule. (Luka 22:42) Omãla poku pokola kolonjali viavo, vaka vi sanjuisa kuenda vaka sanjuisavo Isiavo wokilu.#—Olosapo 23:22-25.
19 Eliapu lia yonjele Yesu. Koloneke vilo olio li pondolavo yonja omãla vetu oco va linge eci cĩvi. (Mateo 4:1-10) Satana pamue o vetiya akamba oco va sindiliye amalẽhe oku linga eci ka ca sungulukile. Olonjanja vimue ka ca lelukile oku tamalãla kayonjo aco. Omo liaco, ciwa okuti amalẽhe ka va livali ukamba lolondingãivi. (1 Va Korindo 15:33) Omõla a Yakoba Dina, wa livalele ukamba la vana ka va fendela Yehova. Kuenje co nenelele ovitangi. (Efetikilo 34:1, 2) Sokolola ño handi ndomo epata li sumua nda umue pokati kavo wa linga ukahonga.—Olosapo 17:21, 25.
CECI CI NENA ESANJU VEPATA
20 Ovitangi vepata vi leluka vali oku vi potolola nda tua kapako olonumbi Viembimbiliya. Oku kapako olonumbi viaco, oyo osapi yoku kuata epata lia sanjuka. Omo liaco, ene alume soli akãi vene. Kuenda va tati ndeci Yesu a tata ekongelo liaye. Ene akãi pokoli ku vaveyene. Kuenda kuami ongangu yukãi wa sunguluka wa sonehiwa kelivulu Liolosapo 31:10-31. Alonjali pindisi omãla vene. (Olosapo 22:6) Ene a lonjali vialume, ‘songuili ciwa vakuanjo yene.’ (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8; Va Kolosai 3:20) Ene amãla, pokoli kolonjali viene. Lomue vepata wa lipua, okuti ka lueya. Omo liaco, lekisi umbombe woku pinga ongecelo kuenda oku liecela pokati.
21 Vembimbiliya mu sangiwa olonumbi vialua viatiamẽla kepata. Pole, olio li tu sapuilavo eci catiamẽla koluali luokaliye luesanju, muna mu ka kala lika omanu va fendela Yehova. (Esituluilo 21:3, 4) Hasumũlũhokuovo tuka kuata kovaso! Pole, ndaño muẽle cilo, ci tava okuti tu kuata epata lia sanjuka nda tua kapako olonumbi vi sangiwa Vembimbiliya.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Alume va sesamẽla oku sola akãi vavo ndeci va lisole ovo muẽle.—Va Efeso 5:25-29.
- Akãi va sesamẽla oku lekisa ocisola ku vakuepata liavo kuenda oku sumbila vaveyavo. —Tito 2:4, 5.
- Olonjali vi sukila oku sola, loku longisa, kuenda oku pindisa omãla vavo.—Esinumuĩlo 6:4-9.
- Omãla va sesamẽla oku pokola kolonjali viavo.—Va Efeso 6:1-3.
* Ekuatiso likuavo lioku teyuila omãla li sangiwa kocipama 32 celivulu Aprenda do Grande Instrutor, lia sandekiwa Lolombangi via Yehova.
# Omãla va likala lika oku pokola nda olonjali viavo via va tuma oku linga cimue ci pisiwa vocihandeleko ca Suku.—Ovilinga 5:29.
Apulilo Elilongiso
1. Nye ci nena esanju vepata?
2. Oco vepata mu kale esanju tu sukila oku ivaluka nye?
3. Embimbiliya li lekisa ndati ndomo epata lia sovuiwa? Kuenda tua kũlĩha ndati okuti eci Embimbiliya li popia catiamẽla kepata ocili?
4. (a) Omunu lomunu o vokiya ndati esanju vepata? (b) Momo lie oku lilongisa eci catiamẽla komuenyo wa Yesu ci kuetele esilivilo vepata?
5, 6. (a) Ongangu yipi alume vopa ku Yesu ndomo a tata ekongelo? (b) Nye olohueli vi sukila oku ivaluka catiamẽla koku liecela pokati?
7. Yesu wa limbokaile nye kolondonge viaye? Poku ci linga ongangu yipi a sila alume?
8. (a) Ulume “o sole ukãi waye o lisole eye muẽle.” Olondaka evi vi lomboloka nye? (b) Oku “linga omunu umosi” ci lomboloka nye kulume lukãi waye?
9. Ocituwa cipi ca Yesu ca tukuiwa kelivulu lia Va Filipoi 1:8? Kuenda momo lie alume va sukilila oku lekisa ocisola kakãi vavo?
10. Ongangu yipi yiwa Yesu a sila akãi?
11. Ukãi o sukila oku kala ndati la veyaye? Kuenda ovilinga viaye vi vetiya ndati ulume waye?
12. Momo lie tu popela okuti ka cĩviko ukãi oku lekisa ocisimĩlo caye lesumbilo?
13. (a) Elivulu lia Tito 2:4, 5 li vetiya akãi vana va kuela oku linga nye? (b) Nye Embimbiliya li popia catiamẽla koku litepa kuolohueli kuenda koku linyãla?
14. Yesu wa tata ndati omãla? Kuenda olonjali vi sukilavo oku tata ndati omãla vavo?
15. Nye olonjali vi sukila oku linga oco vi teyuile omãla vavo?
16. Ongangu yipi olonjali vi lilongisila ku Yesu ndomo a tata olondonge viaye eci via lueyaile?
17. Ongangu yipi yiwa Yesu a sila omãla?
18. Momo lie Yesu a pokuila olonjanja viosi ku Isiaye wokilu? Kuenda helie o sanjuka eci omãla va pokola kolonjali viavo?
19. (a) Satana wa siata oku yonja ndati omãla? (b) Nda omõla wa linga eci ka ca sungulukile olonjali vi li yeva ndati?
20. Oco vepata mu kale esanju, nye omunu lomunu a sukila oku linga?
21. Asumũlũho api tu lavoka kovaso? Kuenda tu kuata ndati esanju vepata cilo muẽle?


text:
Momo Lie wa Siateli Oku Kundila Omanu Vana va Kuete Ale Etavo?
Etu tua limbuka okuti, omanu vana va kuete ale etavo va sole oku vangula atosi amue Embimbiliya. Pole, tua sumbila omanu vana va kuete etavo lia litepa leli lietu, kuenda ka tu va kisika oku tava kesapulo tu va kundila.
Poku vangula ovina viatiamẽla ketavo, tu kapako elungulo Liembimbiliya lioku lekisa ‘umbombe kuenda esumbilo komanu vosi.’ (1 Petulu 3:15) Tu kũlĩha okuti, kuli omanu vamue ka va tava kesapulo lietu. (Mateo 10:14) Pole, nda ka tu sapela lomanu, ka tu kũlĩha nda va tava kesapulo tu va kundila, nda ndati. Tua kolelavo okuti ekalo liomanu li pongoloka.
Olonjanja vimue, citava okuti tu sanga omunu umue ka kuete otembo yoku sapela letu, pole o yongola oku vangula konjanja yikuavo. Pamue omanu va pita locitangi cimue ci va vetiya oku kuata onjongole kesapulo Liembimbiliya. Omo liaco, tu likolisilako oku vangula lomanu olonjanja vialua.


text:
OKAPITULU 3
Olipi ehando lia Huku pala o Ohi?
Olipi ehando lia Huku pala ovanthu?
Oñgeni Huku atyitukiluapo?
Komutue wandyila omuenyo pano pohi maukakala ñgeni?
HUKU uhanda o ohi ino ikale omphangu ongwa. Jeova Huku uhanda o ohi iyule ovanthu vokuna ehambu, nekongoko. Ombimbiliya yati ‘Huku wakunine otyikunino mo Endene’. Iya ‘atuikimo…omiti aviho viima ovinyango oviwa kokuvitala, no kokuvilia.’ Etyi Huku alinga omulume nomukai votete, Andau na Eva, Huku wevepakele motyikunino otyo otyiwa iya evetolela okuti: “Lityitei, amukala ovanyingi iya amuyulisa o ohi.” (Gênesis 1:28; 2:8, 9, 15) Huku wahandele ovanthu vakale novana, avayandyanesa otyikunino otyo otyiwa kononthele ambuho mbo ohi. Tupu, wahandele vatekule nawa ovinyama.
2 Jeova Huku uhanda ovanthu vakale mouye omupe pano pohi. Ove utavela okuti otyo matyikafuiswapo? Huku wati: ‘Ame netyipopia, tupu mandyityilingi.’ (Isaías 46:9-11; 55:11) Huku tyotyili makafuisapo ehando liae! Oe, wati ‘kalingile o ohi opo ikale vala ngotyo’, mahi ‘weilinga opo mukale ovanthu.’ (Isaías 45:18) Ovanthu patyi Huku ahandele vakale pano pohi? Iya ankho uhanda vakalemo omanima eñgapi? Ombimbiliya ikumbulula okuti: “Ovaviuki mavapiñgana o ohi, avakakalamo apeho.”—Salmo 37:29; Revelação [Apocalipse] 21:3, 4.
3 Tyotyili, otyo nkhele katyinefuiswepo. Ovanthu vekahi nokuvela nokunkhia. Tupu, vekahi nokulwa nokuliipaa. Pena otyipuka tyimue tyaenda omapita. Mahi, Huku ankho kahandele o ohi ikale ngetyi ikahi hono. Iya oityi tyaendapo? Omokonda yatyi ehando lia Huku kaliafuisilwepo? Petupu omukanda wahonekua novanthu upondola ukukumbulula omapulo oo. Mokonda ovitateka viahimbikila keulu.
OPI KUATUKA ONDYALE
4 Omukanda wotete wo Mbimbiliya ututolela konthele yondyale ya Huku yatumbukila motyikunino tyo Endene. Ondyale oyo iihanwa okuti ‘onyoka’. Mahi, oe hanyokako yotyotyili. Omukanda wahulililako wo Mbimbiliya wihana ondyale oyo okuti o ‘Satanasi Eliapu, una ukahi nokuyapula ovanthu ouye auho.’ Tupu iihanwa okuti ‘onyoka yokonthuko’. (Gênesis 3:1; Revelação [Apocalipse] 12:9) Oandyu oyo yokuna epondolo yaundapesa onyoka opo ipopie na Eva. Yalinga ngatyina omunthu omunongo apopila motyilolo ponthele yae, iya atyilingi ngoti otyo tyikahi nokupopia. Oandyu oyo, ankho oko ikahi etyi Huku atunga o ohi pala ovanthu.—Jó 38:4, 7.
5 Ovipuka aviho Jeova alinga ankho viafuapo. Muaina, olie walinga “Satanasi Eliapu”? Okutyipopia monodaka mbayandyuluka tuti, oandyu imue ya Huku keulu oyo muene yelilinga Eliapu. Otyo tyaenda ñgeni? Hono, omunthu ondalawa upondola okukala otyimphulu. Ñgeni ngotyo? Omunthu oo, hamue uyeka omahando omavi ekule momutima wae. Inkha atualako okusoka kovipuka ovio ovivi, ehando liae malikala enene. Moluotyo, tyina pamamoneka omphitilo, oe upondola okulinga otyipuka otyo otyivi.—Tiago 1:13-15.
6 Tupu, otyo tyaenda na Satanasi Eliapu. Satanasi weiva etyi Huku atolela Andau na Eva okuti tyitei ovana iya amuyulisa o ohi. (Gênesis 1:27, 28) Moluotyo, Satanasi wahimbika okusoka okuti: Ovanthu ava aveho vapondola okufenda ame tyipona okufenda Huku. Ngotyo, ehando olio eevi liahimbika okukula momutima wa Satanasi. Moluotyo, wakayondya Eva okumutolela ounkhembi konthele ya Huku. (Gênesis 3:1-5) Tunde opo, oe walinga ‘Eliapu’, tyihangununa okuti omunthu wokutendeleya vakuavo. Tupu, wakala ‘Satanasi’ tyihangununa okuti ‘Ondyale’.
7 Satanasi Eliapu waundapesa ounkhembi, ahindila Andau na Eva okuhetavela ku Huku. (Gênesis 2:17; 3:6) Moluotyo, vahimbika okunkhia, ngetyi Huku evepopilile okuti inkha kamutavela kondaka yange mamunkhi. (Gênesis 3:17-19) Mokonda Andau wakala omukuankhali, ovana vae aveho navo vapiñgana onkhali. (Romanos 5:12) Onkhalelo yae ipondola okuelekwa nomunthu ulinga onondopio. Inkha ofoloma aundapesa yapenga, okuti onondopio mambutundu nawa? Au, ambuho mambupenge. Tupu, ovanthu aveho vapiñgana ‘onkhali’ ku Andau. Otyo, aveho vakulupila nokunkhia.—Romanos 3:23.
8 Etyi Satanasi alingisa Andau na Eva onkhali ku Huku, ankho ukahi nokuvehongiliya opo vatyitukilepo Huku. Ankho ukahi nokupatana onkhalelo ya Jeova yokutumina. Satanasi ankho ukahi nokupopia okuti: ‘Huku utumina omapita. Upopia omatutu, tupu utyilika ovanthu vae kovipuka oviwa. Ovanthu kavesukisa okutuminwa na Huku. Ovo muene vapondola okutokola etyi tyaviuka netyi tyahaviukile. Satanasi wati, ovanthu mavakala vali nawa inkha ndyivetumina.’ Oñgeni ankho Huku matetulula ounkhembi watyo oo unumanesa? Vamue vapopia okuti Huku ñgeno waipaele vala onondingavivi ombo. Mahi, okuti otyo ñgeno tyaavela ekumbululo kounkhembi wa Satanasi? Okuti otyo ñgeno tyalekesa okuti onkhalelo ya Huku yokutumina yaviuka?
9 Mokonda ouviuki wa Jeova wafuapo, kaipaele liwa-liwa onondingavivi ombo. Huku wamona okuti ankho tyesukisa omuwo opo akumbulule monkhalelo yaviuka omatutu Eliapu. Nokulekesa okuti Satanasi onkhembi. Moluotyo, Huku wayeka ovanthu velitumine ovo muene nombatelo ya Satanasi. Omokonda yatyi Jeova alingila ngotyo? Omokonda yatyi Jeova ayekela palambe omuvo omunyingi pala okutetulula ovitateka ovio? Omapulo oo, maakakumbululwa mo Kapitulu 11 komukanda ou. Pahe, sokolola nawa komapulo aa: Okuti Andau na Eva valinga nawa etyi vetavela ku Satanasi, wehevelingilile natyimue otyiwa? Ankho tyaviuka okutavela okuti Jeova wokuevepa ovipuka aviho, onkhembi? Inkha ove, ñgeno walinga ñgeni?
10 Otyiwa okusoka nawa komapulo oo, mokonda kese umue puonthue hono, wakutikinyua motyitateka otyo. Ove upondola okukala konthele ya Jeova opo ukuateseko okuava ekumbululo kounkhembi wa Satanasi. Tavela Jeova akale Omutumini wove, opo ulekese okuti Satanasi onkhembi. (Salmo 73:28; Provérbios 27:11) Mahi, kavehi ovanthu vaholovona okukala konthele ya Jeova. Otyo tyitutuala kepulo limue liakolela. Okuti Ombimbiliya tyili ilongesa okuti Satanasi oe ukahi nokutumina ouye uno?
OLIE UTUMINA OUYE UNO?
11 Jesus ankho utyii okuti Satanasi oe omutumini wouye uno. Onthiki imue, Satanasi walekesile Jesus “omauhamba aeho ouye nenkhimano liao.” Iya apopila Jesus okuti: “Ovipuka evi aviho mandyikupevio inkha utuika konongolo ofende kuame.” (Mateus 4:8, 9; Lucas 4:5, 6) Nkhele sokolola vala. Inkha Satanasi haeko omutimini wouye uno, okuti ñgeno wayondya Jesus nomauhamba ouye? Jesus katile Satanasi haeko utumina ouye ou. Mokonda inkha Satanasi haeko utumina ouye ou, Jesus ñgeno wetyipopia.
12 Jeova tyili oe Omukulami, Omutungi wovipuka aviho. (Revelação [Apocalipse] 4:11) Petupu onthele naike Mombimbiliya ipopia okuti Jeova Huku ine o Jesus Kristu, ovo vekahi nokutumina ouye uno. Motyinthiki tyahulililako tya Jesus pano pohi, oe wapopia okuti Satanasi “omutumini wouye uno.” (João 12:31; 14:30; 16:11) Tupu, Ombimbiliya ipopia okuti Satanasi Eliapu o “huku youye uno.” (2 Coríntios 4:3, 4) Apostolu João tupu wahoneka okuti: “Ouye auho ukahi pomaoko Eliapu.”—1 João 5:19.
OÑGENI OUYE WA SATANASI MAUHANYAUNUAKO
13 Kese enima, ovivi mouye vikahi nokuliyawisa. Ouye auho weyula omafualali nomauta. Weyula ovatumini ovakalavi, no nonkhalamutue mbo nongeleya ononkhembi, no makongombanda. Okupilulula ouye uno tyepuiya unene. Ombimbiliya itutolela okuti Huku makamanako onondingavivi ambuho, movita viae vio Armagedon. Otyo, matyikaikula ondyila youye omupe.—Revelação [Apocalipse] 16:14-16.
14 Jeova Huku waholovona Jesus Kristu opo akale Omutumini Wouhamba Wae keulu. Ombimbiliya ankho yapopiale okuti: “Tuatyitilwa omona, tuapewa omona, outumini maukala komapepe ae. Iya enyina liae maihanwa okuti…Omutumini Wombembua. Outumini wae maukatualako apeho iya ombembwa kamaikapwa.” (Isaías 9:6, 7) Jesus walongesa ovalongwa vae velikuambele konthele youtumini oo, okuti: “Ouhamba wove uye. Ehando liove lilingwe pano pohi, ngetyi lilingwa keulu.” (Mateus 6:10) Ngetyi matukelilongesa vali komutue momukanda uno, Ouhamba wa Huku apa katutu maukamanako omautumini aeho omouye. (Daniel 2:44) Iya Ouhamba wa Huku, oo maukapinga koutumini. Okuhulako, Ouhamba wa Huku maukapilulula o ohi ino opo ikale omphangu yombembwa.
OUYE OMUPE UKAHI POPEPI
15 Ombimbiliya itutolela okuti: “Kuna eulu eepe, no ohi omphe tukahi nokukevelela ngetyi [Huku] alaa, muna mamukakala ovaviuki.” (2 Pedro 3:13; Isaías 65:17) Ovikando vimue tyina Ombimbiliya ipopia o “ohi”, ikahi nokupopia ovanthu vakala pano pohi. (Gênesis 11:1) Moluotyo, o ‘ohi omphe’, ovanthu aveho vana vapandwa na Huku.
16 Jesus walaa okuti mouye omupe, aveho vapandwa na Huku mavakapewa “omuenyo wahapu.” (Marcos 10:30) Mbambavo ikula Ombimbiliya yove mu João 3:16 no mo 17:3, opo utale oityi tuna yokulinga opo tukatambule omuenyo wahapu. Pahe, tala mo Mbimbiliya ononkhano onongwa Huku makaavela vana mavakanyingila Mouye omupe.
17Ovivi, novita, noungangala, kamavikakalako vali. ‘Onondingavivi kambukakalako vali. Mahi, onondalawa mavakapiñgana o ohi.’ (Salmo 37:10, 11) Makukakala ombembwa, mokonda ‘Huku makamanako ovita alo kuna kuaoyela o ohi.’ (Salmo 46:9; Isaías 2:4) Okutundilila opo, ouviuki nombembwa, mavikatualako apeho.—Salmo 72:7.
18Ovafendeli va Jeova mavakakala tyapama. Kohale, Ovaisilayeli tyina ankho vetavela ku Huku, ankho vakala tyapama. (Levítico 25:18, 19) Tyihambukiswa unene okukakala nombembwa ngoyo mouye omupe!—Isaías 32:18; Miquéias 4:4.
19Kamakukakala vali ondyala. Omuhoneki wo salmu, waimba okuti: “Makukakala ovilia ovinyingi kombanda yo ohi. Alo kombanda yonomphunda makukakala ovikulia ovinyingi.” (Salmo 72:16) Jeova Huku makaavela ononkhano onongwa ovanthu vae ovaviuki. Iya o ohi maikaavela okulia okunyingi.—Salmo 67:6.
20O ohi aiho maikakala opalaisu. Ponomphangu mbuna mbahanyaunwa nonondingavivi, mapakakala onondyuo onongwa novikunino viehiwa nawa. (Isaías 65:21-24; Revelação [Apocalipse] 11:18) Mokueenda kuomuvo, o ohi aiho maikakala tyehiwa nawa ngetyi ankho tyali otyikunino tyo Endene. Iya Huku ‘makaikula eke liae opo ahambukiswe ovipuka aviho viokuna omuenyo’.—Salmo 145:16.
21Pokati kovanthu novinyama mapakakala ombembwa. Ovinyama viomofika no viomeumbo, mavikalia kumue. Alo umue omona omututu, kamakakala nowoma wovinyama vina viokulia ovanthu hono.—Isaías 11:6-9; 65:25.
22Kamakukakala vali omauvela. Jesus Omutumini Wouhamba wa Huku keulu, makavelula ovavei aveho, tyipona tyina alingile puetyi ankho ali pano pohi. (Mateus 9:35; Marcos 1:40-42; João 5:5-9) Pomuwo watyo opo, “nawike omunthu kombanda yo ohi makati: ‘Ame ndyivela’”.—Isaías 33:24; 35:5, 6.
23Vokuankhia mavakatutiliswa, nekevelelo liokuhankhi vali. Aveho vokuankhia mahi, vekahi mehinangelo lia Jeova, mekevepindulapo. Moluotyo, “makukakala etutilo liovaviuki na vana vehevaviuki.”—Atos 24:15; João 5:28, 29.
24 Aveho vaholovona okulilongesa konthele Yomupakeko wetu Omunene Jeova Huku nokumuumbila, vakevelela omuenyo omuwa komutue. Etyi Jesus alaa ondingavivi ina yankhila ponthele yae okuti, ‘Mokakala naame mo Palaisu’, ankho ukahi nokupopia Opalaisu mouye omupe. (Lucas 23:43) Tyakolela unene tulilongese vali konthele ya Jesus Kristu. Mokonda matukatambula ononkhano ombo onongwa menyina liae.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Ehando lia Huku liokupilulula o ohi opo ikale omphangu yombembwa malikafuisuapo.—Isaías 45:18; 55:11.
- Ouye uno nkhele ukahi nokutuminwa na Satanasi.—João 12:31; 1 João 5:19.
- Mouye omupe, Huku makaavela ovanthu ovipuka oviwa.—Salmo 37:10, 11, 29.
Omapuko Elongeso
1. Olipi ehando lia Huku pala o ohi?
2. (a) Oñgeni tutyii okuti ehando lia Huku pala o ohi malifuiswapo? (b) Oityi Ombimbiliya ipopia konthele yovanthu okukalako apeho?
3. Ovipuka patyi ovivi tuluete hono pano pohi? Iya otyo tyikatula omapulo patyi?
4, 5. (a) Olie waundapesa onyoka pala okupopia na Eva? (b) Oñgeni omunthu ondalawa apondola okukala otyimphulu?
6. Oñgeni oandyu ya Huku yakala Satanasi Eliapu?
7. (a) Omokonda yatyi Andau na Eva vankhila? (b) Omokonda yatyi ovana aveho va Andau vakulupila nokunkhia?
8, 9. (a) Ounkhembi patyi Satanasi apopia konthele ya Huku? (b) Omokonda yatyi Huku kaipaelele onondingavivi ombo?
10. Oñgeni molekesa okuti ukahi konthele ya Jeova mounkhembi wakatulua na Satanasi?
11, 12. (a) Oityi Satanasi aavelele Jesus, tyilekesa okuti oe omutumini wouye uno? (b) Oityi vali tyilekesa okuti Satanasi oe omutumini wouye uno?
13. Omokonda yatyi tuesukisila ouye omupe?
14. Olie Huku aholovona opo akale Omutumini Wouhamba Wae? Iya oñgeni otyo tyapopiluale mo Mbimbiliya?
15. O “ohi omphe” oityi?
16. Vana vapandwa na Huku mavakapewa ondyambi patyi? Iya oityi tuna yokulinga opo tukatambule ondyambi oyo?
17, 18. Oityi tyitukalesa nonthumbi yokuti mouye omupe mamukakala ombembwa nepameko?
19. Oñgeni tutyii okuti mouye omupe mamukakala okulia okunyingi?
20. Oityi tyitukalesa nonthumbi yokuti o ohi aiho maikakala opalaisu?
21. Oityi tyilekesa okuti pokati kovanthu novinyama mapakakala ombembwa?
22. Omauvela maakalingwa ñgeni?
23. Etutilo malikahambukiswa omitima vietu mokonda yatyi?
24. Tyina usoka okukala mouye omupe omutima wove ukala ñgeni?


text:
Anga hẽ Ohali yi ka Pua?
O pondola hẽ oku popia hati . . .
yi ka pua?
ka yi ka pua?
pamue yi ka pua?
CECI EMBIMBILIYA LI POPIA
“Suku . . . o ka puenya asuelẽla osi vovaso omanu. Oku fa ka ku ka kalako vali, ndaño oku lila loku liyula lupongo laviovo ka vi ka kalako vali. Momo ovina viatete vi ka pita.”—Esituluilo 21:3, 4, NW.
CECI OHUMINYO EYI YI LOMBOLOKA KOKUOVE
Ivaluka okuti, Suku hayeko wa siata oku tu kokela ovitangi.—Tiago 1:13.
Tu sanjuka calua poku limbuka okuti, Suku wa kũlĩha evalo lietu eci tu liyaka lovitangi.—Sakariya 2:8.
Ivaluka okuti, ohali yosi yi ka puako.—Osamo 37:9-11.
TU TAVA HẼ KOVINA EMBIMBILIYA LI POPIA?
Tu tava omo liasunga avali a kuãimo ndeci:
Suku o nyãle ungangala. Kũlĩhĩsa esumuo Yehova Suku a kuata, eci afendeli vaye kosimbu va talisiwa ohali. Embimbiliya li popia hati, Yehova wa sumuile calua omo liafendeli vaye ‘va talisiwa ohali.’—Olonganji 2:18.
Koloneke vilo, Yehova Suku wa siatavo oku sumua omo lia vana va siata oku talisa ohali vakuavo. Embimbiliya li popia hati, Yehova o ‘nyãle vana va pesela osonde yomanu ka va kuete eko.’—Olosapo 6:16, 17.
Suku wa kapako omanu vosi. Omunu hayeko lika wa ‘kũlĩha ovitangi a liyaka lavio kuenda evalo liaye,’ pole, Yehova o vi lete!—2 Asapulo 6:29, 30.
Yehova lekuatiso liusoma waye, o ka malako ovitangi omanu va siata oku liyaka lavio. (Mateo 6:9, 10) Ndopo Yehova o ka lembeleka omanu vana vo kolela.—Ovilinga 17:27; 2 Va Korindo 1:3, 4.
SOKOLOLA EPULILO ELI
Momo lie Suku a kasilili oku ecelela ohali?
Embimbiliya li tambulula epulilo eli kelivulu lia VA ROMA 5:12, kuenda 2 PETULU 3:9.


text:
Omolwashike Eendombwedi daJehova hadi udifa eumbo neumbo?
Jesus okwa li a lombwela ovashikuli vaye va ‘
ka ninge ovanhu aveshe ovalongwa.’ (Mateus 28:19, 20) Eshi Jesus a li a tuma ovahongwa vaye vonale, okwa li e va lombwela va ye komaumbo ovanhu. (Mateus 10:7, 11-13) Konima yefyo laJesus, Ovakriste vomefelemudo lotete ova li va twikila okuudifa etumwalaka lavo ‘
povanhu nomomaumbo.’ (Oilonga 5:42; 20:20) Nafye ohatu landula oshihopaenenwa shOvakriste ovo vonale nohatu mono okuudifa eumbo neumbo shi li onghedi iwa yokuya kovanhu.


text:
APENDISE
Ondalelo ya Tatekulu—Otyipito Tyimue Tyinkhimaneka Huku
OVAKRISTAU vatumwa okuhinangela ononkhia mba Kristu. Otyipito otyo, tupu tyiihanwa okuti ‘Ondalelo ya Tatekulu’. (1 Coríntios 11:20) Omokonda yatyi otyipito otyo tyakolela unene? Onalupi tyina yokulingwa? Iya oñgeni tyina yokulingwa?
Jesus Kristu wahimbika otyipito otyo, kounthiki wo Pasikwa yova Judeu menima 33 Pomuvo wa Kristu. O Pasikwa yo va Judeu ankho ilingwa vala like menima, monthiki 14 mohanyi yo Nisan. Pala okuholovona onthiki oyo, ova Judeu ankho vakevelela omuvo una otyinthiki notyitenya vikala no noola mbulifwe. Onthiki oyo, otyitenya tyikala no noola 12, iya otyinthiki natyo tyikala no noola 12. Tyina ohanyi iviala, monthiki oyo, otyo ohanyi yo Nisan ihimbika. Iya tyina pamalambe ononthiki 14, otyo ankho valia o Pasikwa, putyina ekumbi liamanyingila.
Jesus walia o Pasikwa nono apostolu mbae. Konyima, walekela Judas Iskariote iya ahimbika Ondalelo ya Tatekulu. Ondalelo oyo yapinga po Pasikwa yova Judeu. Moluotyo, Ondalelo oyo, ina yokulingwa vala like menima.
Omukanda wa Mateusi utupopila okuti: “Jesus wapola ombolo elikuambela, iya eivembaula eiyavela ovalongwa vae ati: ‘Tambulei, liei. Etyi tyilekesa olutu luange’. Tupu, Jesus wapola okopo, alingi elikuambelo, iya eiyavela ovalongwa, ati: ‘Nueiko amuho, mokonda etyi tyilekesa ohonde yange yomphango, maimomeswa pala ovanthu ovanyingi, opo vaevelwe ononkhali mbavo’”.—Mateus 26:26-28.
Vamue vati, Jesus wapilululile ombolo ohitu yae, iya ovinyu eipilulula ohonde yae. Mahi, puetyi Jesus aava ombolo oyo, olutu lwae ankho unalo aluho. Okuti ono apostolu mba Jesus valile umue ohitu ya Jesus no kunwa ohonde yae? Au, mokonda inkha vetyilingile ñgeno valinga onkhali movitumino via Huku. (Gênesis 9:3, 4; Levítico 17:10) Momukanda wa Lucas 22:20, Jesus wati: “Okopo ei ilekesa omphango omphe mailingwa nohonde yange maimomeswa mokonda yenyi”. Okuti okopo yatyo oyo, ankho oyo yakala umue ‘omphango omphe’? Au, otyo katyitavela, mokonda omphango omulao omunthu alinga namukuavo. Hatyipuka tyimue tyipondola okukuatwa.
Ngotyo, ombolo novinyu ankho ovilekeso vala. Ombolo otyilekeso tyolutu lua Kristu luhena onkhali. Jesus waundapesile ombolo yahupile ko Pasikwa. Ombolo oyo ankho ilingwa tyihena onkhiso. (Êxodo 12:8) Ombimbiliya yundapesa onkhiso ngotyilekeso tyonkhali. Moluotyo, ombolo ilekesa olutu luafwapo Jesus aava ngotyilikutila. Olutu olo, ankho lutupu onkhali.—Mateus 16:11, 12; 1 Coríntios 5:6, 7; 1 Pedro 2:22; 1 João 2:1, 2.
Ovinyu yotindu ilekesa ohonde ya Jesus. Ohonde oyo, yaavela esilivilo omphango omphe. Jesus wapopia okuti ohonde yae yamomeswa ‘pala eevelo liononkhali’. Mokonda yohonde ya Jesus, ovanthu vapondola okukala vasukuka komaiho a Huku, nokunyingila momphango omphe na Jeova. (Hebreus 9:14; 10:16, 17) Omphango oyo, yaikula ondyila opo Ovakristau 144.000 vaye keulu. Keulu mavakaundapa ngo nohamba no no saserdote, opo vakaavele ononkhano onongwa ovanthu aveho vokuetavela Huku pano pohi.—Gênesis 22:18; Jeremias 31:31-33; 1 Pedro 2:9; Revelação [Apocalipse] 5:9, 10; 14:1-3.
Ovalie vapondola okulia kombolo no kunwa kovinyu pehinangelo liononkhia mba Jesus? Ovovana vala valinga onthele momphango omphe, vokuna ekevelelo liokuenda keulu. Ovo vala vapondola okulia ombolo nokunwa ovinyu. Ospilitu sandu ya Huku iveavela oumbangi wokuti vaholovonwa pala okukakala onohamba keulu. (Romanos 8:16) Tupu, vekahi momphango Youhamba kumue na Jesus.—Lucas 22:29.
Okuti vokuna ekevelelo liomuenyo wahapu mouye omupe pano pohi, navo valia kombolo novinyu? Au, Ovakristau ovo vatavela otyitumino tya Jesus tyokukala Pehinangelo Liondalelo ya Tatekulu. Mahi, kavali ombolo tupu kavanu ovinyu. Onombangi mba Jeova, valinga Ondalelo ya Tatekulu like menima, mo 14 yo Nisan putyina ekumbi liamanyingila. Namphila mouye auho muna vala Ovakristau vehehi vokuna ekevelelo liokuenda keulu, mahi, otyipito otyo, tyakolela pala Ovakristau aveho. Mokonda oo, omuvo pala Ovakristau aveho vahinangele oluembia olunene lua Jeova Huku no lua Jesus Kristu.—João 3:16.


text:
O yongola oku tanga ocipama eci %%?
Oco
Sio
Tanga vo Internet, ale tapa atendelo okaliye olorevista Utala Wondavululi, lo Despertai! kuenda alivulu akuavo a sangiwa vombuelo.
OLOREVISTA
MBALAVIPEMBE 2014 UTALA WONDAVULULI
MBALAVIPEMBE 2014 UTALA WONDAVULULI (WELILONGISO)
ALIVULU AKUAVO
Pi tu pondola oku sanga atambululo a velapo atiamẽla komuenyo?
Kuata Ukamba Wocili la Yehova
“Seek Peace and Pursue It”—1 Pet. 3:11
Keep Seeking Jehovah’s Righteousness!—Matt. 6:33
O Tenda ndati oloneke vi keya kovaso?
Nye ci kuatisa epata oku kuata esanju?
Jehovah's Witnesses--Organized to Share the Good News
Elaleko Liohongele Yofeka Yunyamo wo 2014
Tu Imbili Yehova Ovisungo
Apongoloko a lingiwa valivulu, citava okuti ka a kapiwile handi valivulu a sandekiwa.


text:
Olyelye a tota po ehangano lEendombwedi daJehova?
Ehangano lokunena lEendombwedi daJehova ola hovela pexulilo lefelemudo 19. Pefimbo opo, ongudu inini yOvakonakonimbibeli ovo va li popepi naPittsburgh, Pennsylvania mOilongo ya Hangana, ova li va hovela okukonakona nawanawa Ombibeli. Ova li va yelekanifa omahongo oo a li taa hongwa keengeleka naasho Ombibeli tai hongo shili. Oinima oyo va li ve lihonga ova li va hovela oku i nyanyangida momambo, moifokundaneki nosho yo moshifo osho hashi ifanwa kunena Oshungonangelo tai shiivifa Ouhamba waJehova.
Mokati kongudu oyo yOvakonakonimbibeli vashili omwa li omulumenhu wedina Charles Taze Russell. Nonande Russell okwa li a kwatela komesho moilonga yokuhonga Ombibeli pefimbo opo nokwa shanga oshikando shotete Oshungonangelo, ka li a tota po elongelokalunga lipe. Elalakano laRussell nOvakonakonimbibeli vakwao, ngaashi va li va shiivika pefimbo opo, ola li okuxumifa komesho omahongo aJesus Kristus nokulandula onghedi yeongalo lopaKriste lomefelemudo lotete. Molwaashi Jesus oye Omutoti wOukriste, otwe mu tala ko kutya oye omutoti wehangano letu.—Ovakolossi 1:18-20.


text:
O Tava hẽ wa Tiamẽla Ketavo Liocili?
Vana va kapako calua etavo, va sima okuti onjila ovo va nõla yi taviwa la Suku kuenda la Yesu. Nda onjila yaco ka yi taviwa, oku tiamẽla ketavo liaco ci kuete hẽ esilivilo lie?
Yesu Kristu ka kuatele ovisimĩlo viokuti, atavo osi, kuenda olonjila vialua, vi tuala kepopelo.
Omo liaco, wa popia hati: “Ombundi yoku iñila komuenyo ya sukatela, lonjila yaco ya tĩla, kuenje vañamiñami va yi sanga.” (Mateo 7:14) Olombangi Via Yehova vi tava okuti via sanga onjila yaco. Nda ka via kuatele ovisimĩlo viaco, nda via sandiliya etavo likuavo.


text:
OSHIWEDELWAKO
Efiku lEtokolo oshike?
MBELA oto diladila kutya Efiku lEtokolo oshike? Ovanhu vahapu ohava diladila kutya omamiliyona omayovi ovanhu otava ka kala momukweyo tava i kooumwe nooumwe komesho yolukalwapangelo laKalunga. Opo nee vati keshe umwe ta tokolwa pauhandimwe. Vamwe vati otava ka pewa ondjabi yokukala moparadisa meulu, ofimbo vamwe tava ka tokolelwa okuhepekwa kwaalushe. Ndele Ombibeli otai ulike kutya Efiku lEtokolo hasho tali ka kala ngaho. Eendjovo daKalunga otadi ulike kutya itali ka kala efimbo litilifi, ndele otali ka kala efimbo leteelelo noletungululo.
MEhololo 20:11, 12, ohatu lesha mo eendjovo domuyapostoli Johannes di na sha nEfiku lEtokolo, tadi ti: “Onda mona olukalwapangelo linene litoka nomukalimutumba mulo, Oye ou edu neulu la ya onhapo oshipala shaye, ndele inaa monikila vali onhele. Ndele nda mona oonakufya, vanini novanene, ve li ofika moipafi yolukalwapangelo; nomambo a nyanunwa; nembo likwao la nyanunwa, olo lomwenyo. Noonakufya ova tokolelwa ei ya shangwa momambo pailonga yavo.” Omutokoli oo a hokololwa opo oye lyelye?
Jehova Kalunga oye Omutokoli wovanhu munenenene. Ndele ope na oo a pa a tokole ko. PaIlonga 17:31, omuyapostoli Paulus okwa ti kutya Kalunga okwa “yukifila efiku lokutokola ounyuni, eshi te u tokolifa ouyuki komulumenhu tuu oo, Ye mwene okwe mu hoolola.” Omutokoli oo a tulwa po oye omunyumunwa Jesus Kristus. (Johannes 5:22) Efiku lEtokolo otali ka hovela naini? Otali ka kufa oule wefimbo li fike peni?
Embo lEhololo otali ulike kutya Efiku lEtokolo otali hovele konima yoita yaHarmagedon, eshi onghalelo yaSatana kombada yedu tai ka hanaunwa po. * (Ehololo 16:14, 16; 19:19–20:3) Konima yaHarmagedon, Satana neendemoni daye otava ka idililwa mombwili oule womido eyovi. Pefimbo olo, ovafyuululi pamwe naKristus 144 000 otava ka kala ovatokoli notava ka pangela ‘pamwe naye omido eyovi.’ (Ehololo 14:1-3; 20:1-4; Ovaroma 8:17) Efiku lEtokolo kali fi oshinima osho tashi ka kufa efimbo lixupi, eevili ashike 24, ndele otali ka kufa oule womido eyovi.
Pefimbo lomido odo eyovi, Jesus Kristus ota ka ‘tokola ovanamwenyo novafi.’ (2 Timoteus 4:1) “Ovanamwenyo” otava ka kala “ongudu inene” oyo tai ka xupa puHarmagedon. (Ehololo 7:9-17) Omuyapostoli Johannes okwa mona yo ‘oonakufya ve li ofika moipafi yolukalwapangelo’ letokolo. Ngaashi Jesus a udaneka, “ava va kala meembila otava udu ondaka yaye. Ndee tava holoka mo” okupitila menyumuko. (Johannes 5:28, 29; Oilonga 24:15) Ndele mbela ovanhu aveshe otava ka tokolwa she likolelela kushike?
Omuyapostoli Johannes okwa li a mona memoniko, ‘omambo a nyanunwa noonakufya ova tokolelwa ei ya shangwa momambo pailonga yavo.’ Mbela omambo oo okwa shangwa oilonga yovanhu yonale? Hasho, etokolo itali ka kala le likolelela kwaasho ovanhu va ningile fimbo inava fya. Otu shi shii ngahelipi? Ombibeli otai ti: “Ou a fya, oye okwa manguluka moulunde.” (Ovaroma 6:7) Onghee hano, ovo tava ka nyumunwa itava ka valulilwa omanyono avo onale. Hano omambo oo oku lile po oiteelelwa yaKalunga yokonahiya. Opo va kale nomwenyo fiyo alushe, ovaxupipo puHarmagedon novanyumunwa ove na okudulika koipango yaKalunga, mwa kwatelwa keshe oshiteelelwa shipe osho Kalunga ta ka yandja pefimbo lomido eyovi. Onghee hano, oohandimwe otava ka tokolwa she likolelela kwaasho tava ningi momukokomoko wEfiku lEtokolo.
Pefimbo lEfiku lEtokolo, ovanhu omamiliyona omayovi otava ka mona omhito yavo yotete yokulihonga shi na sha nehalo laKalunga nokutwa kumwe nalo. Osho osha hala okutya otapa ka kala oilonga yokuhonga ovanhu inenenene. Doshili, “ovakwaunyuni otave [ke lihonga] ouyuki.” (Jesaja 26:9) Ndelenee havanhu aveshe tava ka kala va hala okutwa kumwe nehalo laKalunga. Jesaja 26:10 ota ti: “Ou e he na Kalunga nande na filwe onghenda, ite lilongo okushiiva ouyuki, medu louyuki oha kolokosha, ndele iha mono oshinge shOmwene.” Ovakolokoshi ovo otava ka hanaunwa po fiyo alushe mEfiku lEtokolo. — Jesaja 65:20.
Pexulilo lEfiku lEtokolo, ovanhu ovo tava ka xupa po otava ka “ninga omwenyo,” meityo lolela, ve li ovanhu va wanenena. (Ehololo 20:5) Onghee hano, mEfiku lEtokolo, ovanhu otava ka alulilwa mewaneneno. (1 Ovakorinto 15:24-28) Opo nee otapa ka ningwa eyeleko laxuuninwa. Satana ota ka mangululwa mo mombwili nota ka efuwa a kendabale okupukifa ovanhu lwaxuuninwa. (Ehololo 20:3, 7-10) Ovo tave mu kondjifa otava ka wanifilwa pauyadi eudaneko lOmbibeli, olo tali ti: “Ovayuki, vo otava ka fyuulula [edu, OB-1986], ndee tava kala mo alushe.” (Epsalme 37:29) Heeno, Efiku lEtokolo otali ka etela ovanhu ovadiinini omanangeko noupuna!
^ okat. 1 Shi na sha naHarmagedon, tala Insight on the Scriptures, Embo 1, epandja 594-595, 1037-1038, nosho yo etukulwa eti-20 lembo Longela Kalunga aeke kashili, a nyanyangidwa kEendombwedi daJehova.


text:
Nda Ulume Lukãi va Lisole, ca Sunguluka hẽ Oku Kala Pamosi Osimbu ka va Tokekisile Olohuela?
Etambululo Liembimbiliya
Embimbiliya li situlula ciwa okuti, ‘Suku o ka sombisa vakahonga la vakahokolo.’ (Va Heveru 13:4) Kelimi lio Helasi vondaka por·nei′a, okuti, ‘ukahonga’ mua kongela oku lipekela kuomanu vana ka va tokekisile handi olohuela viavo. Omo liaco, ka ca sungulukile kovaso a Suku okuti, ulume lukãi va kala pasomi osimbu ka va tokekisile olohuela viavo.
Oco hẽ, nye ci popiwa nda nda ulume lukãi va lisole calua? Suku o kisika okuti te va tokekisa muẽle olohuela viavo osimbu ka va lipekelele. Suku eye wa tu lulika lonjongole yoku kuatela ocisola vakuetu. Ocisola oco ocituwa ca velapo ca Suku. (1 Yoano 4:8) Omo liaco, Yehova o kuete esunga lioku kisika okuti omanu va likuele, ovo lika va kuete omoko yoku lipekela.


text:
OKAPITULU 6
Vokuankhia Opi Vekahi?
Oityi tyipita nonthue putyina tunkhia?
Omokonda yatyi tunkhila?
Okunoñgonoka otyili konthele yononkhia tyitulisa omutima mokonda yatyi?
OVANTHU vehole okulinga omapulo oo, tunde kohale. Omapulo oo, akolela unene. Kese munthu kombanda yo ohi wesukisa okunoñgonoka omakumbululo omapulo oo.
2 Mokapitulu katano, tuelilongesa oñgeni otyilikutila tya Jesus Kristu tyaikula ondyila yomuenyo wahapu. Tupu, Tuelilongesa okuti kamakukakala vali ononkhia.’ (Revelação [Apocalipse] 21:4) Mahi, putyina nkhele omuvo oo wehenehikepo, atuho tunkhia. Ohamba Salomau wati: ‘Ovanthu vokuna omuenyo vetyii okuti mavankhi.’ (Eclesiastes 9:5) Onthue tuovola okulinga atyiho opo tukale nomuenyo omanima omanyingi. Mahi, nkhele tulipula okuti oityi matyipiti no onthue putyina tuamankhi.
3 Putyina umue mombunga ine omunthu tuhole amankhi, tusala nokulila. Iya pamwe tulipula okuti: ‘Oityi tyapita nae? Okuti ukahi nokumona ononkhumbi? Okuti utueete? Tupondola okumukuatesako? Okuti onthiki imue matukelimona vali nae?’ Onongeleya mbo mouye mbuava omakumbululo elikalaila komapulo oo. Onongeleya mbumue mbulongesa okuti inkha omunthu alinga ovipuka oviwa, tyina ankhia wenda keulu. Mahi, inkha alinga ovivi, wenda mo pulukatoliu ine omo ifelunu yotupia. Onongeleya ononkhuavo mbulongesa okuti, pononkhia ovanthu vaya kouye wopamphepo opo vekelivase novakuaukulu vavo. Nkhele onongeleya mbumue mbulongesa okuti vokuankhia vaya komphangu imwe opo vakakoyeswe, iya konyima avakatyitwa vali molutu olukuavo.
4 Omalongeso oo aeho onongeleya, ena olusoke lwike vala, luokuti molutu luetu muna otyipuka tyihupa putyina omunthu ankhia. Onongeleya ombo, tunde kohale mbulongesa okuti tyina omunthu amankhi, nkhele utyivila okutala, no kutehelela nokusoka. Mahi, okuti otyo otyili umwe? Okutala, nokutehelela nomalusoke etu viundapeswa nowongo. Iya pononkhia, owongo wetu kauundapa vali. Omalusoke etu nonondunge mbetu, vitupu ounongo wokuundapa tyihena owongo.
OITYI TYILI TYIPITA PONONKHIA?
5 Etyi tyipita pononkhia ku Jeova Wokuatunga owongo heelemako. Jeova wii otyili konthele yononkhia. Mondaka yae Ombimbiliya, Oe uhangununa onkhalelo ya vana vokuankhia. Ombimbiliya ilongesa okuti: Tyina omunthu ankhia, wanyima, keko vali. Ononkhia, okuhena omuenyo. Omunthu wankhia ketyivili vali okutala, katehelela, tupu kasoko vali. Molutu luomunthu mutupu natyike tyihupa nomuenyo putyina ankhia. Tutupu ohande ine ospilitu yahankhi.*
6 Etyi Salomau amana okupopia okuti ovanthu vokuna omuenyo vetyii okuti mavankhi, iya ahoneka okuti: “Mahi, vokuankhia kavei vali natyike.” Wayandyulula nawa otyili otyo, okuti vokuankhia vetupu vali oluembia ine oundyale. Mokonda ‘melangalo mutupu ovilinga, nomalusoke, nenoñgonoko, nonondunge’. (Eclesiastes 9:5, 6, 10) Tupu, Salmo 146:4 ipopia okuti tyina omunthu ankhia, omalusoke ae anyima’. Onthue tunkhia, iya petupu natyike tyitunda molutu luetu atyikakala nomuenyo komphangu imue vali. Omuenyo tuna, welifua nomutemo wokandiyelo. Putyina okandiyelo kanyima, omutemo watyo kawende nakumue, unyima.
OITYI JESUS APOPIA KONTHELE YONONKHIA
7 Jesus wapopia konthele yonkhalelo ya vana vokuankhia. Onthiki imue weiva okuti Lasalu epanga liae, wankhia. Iya Jesus apopila ovalongwa vae okuti: ‘Epanga lietu Lasalu wakapululukuapo.’ Ovalongwa ankho vasoka okuti Lasalu uvela pahe ulele okupululukwapo vala opo akale nawa. Mahi, ankho otyo hatyoko Jesus ekahi nokupopia. Jesus evepopila okuti: ‘Lasalu wankhia.’ (João 11:11-14) Tala okuti Jesus waeleka ononkhia notumphoki. Lasalu ankho kaile keulu ine o moifelunu yotupia. Kelivasile no noandyu ine o novakuaukulu vae. Lasalu ankho kekahi nokutyitwa vali opo akale omunthu omukuavo. Anthi, Lasalu ankho ukahi nokupululukwapo mononkhia, ngatyina omunthu ekahi kotumphoki otunene tuhena onondyoi. Tupu, onoversikulu mbumue mbo Mbimbiliya, mbueleka ononkhia notumphoki. Ngo ngeleka, etyi Estevau aipawa nomamanya, Ombimbiliya yati, ‘iya alala mononkhia’. (Atos 7:60) Tupu, apostolu Paulu wahoneka konthele yovanthu vamue kononthiki mbae okuti, ‘velele mononkhia’.—1 Coríntios 15:6.
8 Okuti Huku ankho uhanda ovanthu vankhie? Au! Jeova watunga ovanthu opo vakale apeho nomuenyo kombanda yo ohi. Ngetyi tuelilongesale konyima momukanda uno, Huku wapakele omulume wotete nomukai wotete, momphangu ongwa yombembwa. Iya eveavela ekongoko liafuapo. Jeova ankho wevehandelele vala omuenyo omuwa. Okuti kuna he ine oina wokuna oluembia, uhanda ovana vae vamone ononkhumbi mbokukulupa iya avankhi? Au, kutupu nawike. Iya Jeova una oluembia no vana vae. Uhanda vakale nombembwa yahapu. Ombimbiliya ipopia konthele yovanthu okuti: ‘Jeova wapaka momutima wavo ehando liokukala nomuenyo wahapu.’ (Eclesiastes 3:11) Huku wetutunga nehando liokukala nomuenyo apeho tyahankhi. Iya Oe waikula ondyila opo afuisepo ehando olio.
OMOKONDA YATYI OVANTHU VANKHILA
9 Omokonda yatyi ovanthu vankhila? Opo tuvase ekumbululo liepulo olio, tutalei etyi tyapita pano pohi, puetyi ankho kuna vala omulume wike nomukai wike. Ombimbiliya yati: Jeova wamenesa pohi omiti omiwa viima ovinyango pala okulia. (Gênesis 2:9) Mahi, ankho muna omuti umwe wailikua. Jeova wapopila Andau okuti: ‘Komiti aviho vio motyikunino upondola okulia ngetyi uhanda. Mahi, komuti wokunoñgonoka otyiwa notyivi, wahalieko. Mokonda onthiki uliako, monkhi.’ (Gênesis 2:16, 17) Otyitumino otyo, ankho katyipuiya okutyitavela. Mokonda motyikunino ankho muna omiti ominyingi Andau na Eva ankho vapondola okulia. Otyitumino otyo, ankho tyivepa omuvo wokupandula Huku, una weveavela ovipuka aviho nomuenyo wafuapo. Inkha vetavelele, ñgeno valekesa okuti vena onthilo noutumini wa Tate yavo keulu. Tupu, ñgeno valekesa okuti vahanda okuhongolelwa na Huku.
10 Mahi, omulume wotete nomukai wotete, vaholovona okuhetavela ku Jeova. Satanasi waundapesa onyoka, apulu Eva okuti: ‘Otyili otyo Huku emupopila okuti muhaliei komiti aviho vikahi motyikunino?’ Iya Eva akumbulula okuti: “Ovinyango viomiti vio motyikunino tupondola okulia. Mahi, otyinyango tyomuti ukahi pokati kotyikunino Huku wati, ‘Muahalieiko, tupu muahakuateiko, opo muhankhie’ ”.—Gênesis 3:1-3.
11 Satanasi wapopila omukai ati, ‘Kamamunkhi tyotyili.’ Huku utyii okuti onthiki muliako omaiho enyi maikuka, iya amukala nga Huku, amunoñgonoka otyiwa notyivi. (Gênesis 3:4, 5) Satanasi wahandele Eva etavele okuti okulia otyinyango otyo tyailikwa, matyimuetela onkhalelo ongwa vali. Ngotyo, Satanasi walekesa okuti Eva ankho upondola okuholovona oe muene etyi tyaviuka netyi tyapenga. Upondola okulinga etyi oe muene ahanda. Tupu, Satanasi walekesa okuti etyi Jeova ati inkha valia otyinyango otyo mavankhi, kapopile otyili. Iya Eva etavela ku Satanasi. Moluotyo, watokolako otyinyango tyike ali. Iya etyi omulume wae eya, emupe, tupu nae ali. Valingila tyawina. Mokonda ankho vetyii nawa okuti vekahi nokulinga tyina Huku evetolela okuti muhetyilingei. Iya mokualia otyinyango otyo, vaanya tyawina otyitumino tyimue tyapepuka nokuaviuka. Valekesa okuti vetupu onthilo na Tate yavo keulu, novitumino viae. Iya mokonda kavakalele nonthilo no Mupakeko wavo, valinga onkhali onene yahaevelwa.
12 Nkhele soka: Ñgeno una omona wove watekula nawa-nawa. Mahi pahe kekutavela. Okulekesa okuti utupu onthilo nohole noove. Mokala ñgeni? Ñgeno tyekuihama unene komutima. Jeova nae tyemuihama unene komutima, etyi Andau na Eva vaholovona okukala onondyale mbae.
13 Jeova ankho utupu vali ehunga liokuyeka Andau na Eva vakale nomuenyo wahapu. Mokonda valinga tyina eveilikile. Moluotyo, Andau na Eva vankhia. Kavaile kouye wo keulu. Otyo, tutyii mokonda yonondaka Jeova apopila Andau na Eva pokuvekoyesa. Huku wati: Mokondoka keheke, tyetyi keheke oko wapolua. Mokonda ove uheke iya keheke oko mokondoka.’ (Gênesis 3:19) Huku watungile Andau nonthata. (Gênesis 2:7) Puetyi nkhele Andau ehenetungwe ankho kouye keko. Iya etyi Jeova ati Andau makondoka keheke, walekesa okuti Andau kamakala vali kouye. Makala tyihena omuenyo, ngeheke oku apolelwe.
14 Andau na Eva hono ñgeno vena omuenyo. Mahi pahe vankhia. Mokonda kavetavelele ku Huku, valinga onkhali. Iya hono nonthue tunkhia. Mokonda Andau watambulisa ovana vae onkhali yae nononkhia. (Romanos 5:12) Onkhali ikahi ngouvela umue omuvi ovanthu aveho vapiñgana. Iya ononkhia ehingano liaetwa nonkhali. Ononkhia ondyale, hepangako. (1 Coríntios 15:26) Mahi, onthue tupondola okupandula unene Jeova, wetuavela otyilikutila tyeyovo opo tuyovoke kondyale oyo ononkhia!
OTYIWA OKUNOÑGONOKA OTYILI KONTHELE YONONKHIA
15 Etyi Ombimbiliya ilongesa konthele ya vana vokuankhia, tyitulisa omutima. Ngetyi tuelilongesale, vokuankhia vetupu vali onongembia. Katusukisa okukala nowoma navo. Mokonda kavapondola okutulinga omapita. Onthue katupondola okuvekuatesako. Iya navo kavapondola okutukuatesako. Katupondola okupopia navo. Iya navo kavapondola okupopia no onthue. Mahi, ononkhalamutue ononyingi mbonongeleya, vapopia okuti vapondola okukuatesako vokuankhia. Iya ovanthu vetavela kononkhalamutue mbatyo ombo, nokuvefeta onombongo. Anthi, okunoñgonoka otyili konthele yononkhia tyituamena opo tuhayondyue novanthu vatyo ovo vokulongesa ounkhembi.
16 Okuti ongeleya yove itavela etyi Ombimbiliya ilongesa konthele ya vana vokuankhia? Onongeleya ononyingi kambutavela. Omokonda yatyi? Omokonda Satanasi ukahi nokuhongiliya omalongeso avo. Onongeleya ononyingi, mbulongesa okuti ovanthu kavankhi tyotyili. Putyina olutu luavo lunkhia, vakatualako okukala nomuenyo komphangu imue yahamoneka keulu. Satanasi uundapesa omatutu oo nomakuavo vali, opo ayapule ovanthu ku Jeova Huku. Ñgeni ngotyo?
17 Ngetyi tuelilongesale, onongeleya mbumue mbulongesa okuti omunthu una ulinga ovivi, putyina ankhia makayumbwa moifelunu yotupia akamona ononkhumbi apeho. Mokonda yelongeso olio, ovanthu kavahumbu Huku. Jeova o Huku yoluembia. Kapondola okumonesa ovanthu ononkhumbi ngoombo. (1 João 4:8) Inkha omunthu umue una omona wehetavela, iya pahe apake omaoko omona oo motupia, ove mokala ñgeni? Okuti ove mohumbu omunthu ngoo uyoka omona wae? Ñgeno wakala nehando liokunoñgonoka omunthu watyo oo? Au! Ove ñgeno wasoka okuti omunthu oo, omukalavi unene. Tyotyili Satanasi uhanda tutavele okuti Jeova umonesa ovanthu ononkhumbi mbahapu moifelunu yotupia!
18 Tupu, Satanasi uundapesa onongeleya mbumue, pala okulongesa okuti tyina ovanthu vankhia, vakakala nomuenyo keulu. Moluotyo, vokuna omuenyo vena onthilo nehumbilo enene navo. Elongeso olio, lilekesa okuti ovanthu vokuankhia vapondola okukala omapanga okuna ononkhono ononene, ine onondyale mbuetesa unene owoma. Iya ovanthu ovanyingi vetavela kounkhembi watyo oo. Moluotyo, vena owoma na vana vokuankhia, tupu vevefenda. Mahi, Ombimbiliya ilongesa okuti vokuankhia velele. Tupu ilongesa okuti tuna okufenda vala Jeova Huku yotyotyili, Omupakeko wetu Utuavela atyiho.—Revelação [Apocalipse] 4:11.
19 Okunoñgonoka otyili konthele ya vana vokuankhia, matyikuamena opo wahayondyue nounkhembi wonongeleya. Tupu, matyikukuatesako okunoñgonoka omalongeso omakuavo Ombimbiliya. Ngo ngeleka, tuanoñgonoka okuti ovanthu vokuankhia kavaile kouye omukuavo wahamoneka. Moluotyo, omulao womuenyo wahapu mouye omupe pano pohi, una esilivilo liotyotyili.
20 Kohale, Jobe omulume umwe omuviuki walingile epulo eli: ‘Inkha omunthu ankhia, okuti upondola okukala vali nomuenyo?’ (Jó 14:14) Omunthu wokualangalapo mononkhia wehena omuenyo, okuti upondola okukondolwa komuenyo? Etyi Ombimbiliya ilongesa konthele yotyo, tyitulisa unene omutima, ngetyi okapitulu makalandulako makakalekesa.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Vokuankhia kavapondola vali okutala, nokutehelela, nokusoka.—Eclesiastes 9:5.
- Vokuankhia vekahi nokupululukuapo. Kavekahi nokumona ononkhumbi.—João 11:11.
- Onthue tunkhia mokonda tuapiñgana onkhali ku Andau.—Romanos 5:12.
* Opo unoñgonoke vali nawa etyi tyihangununa ‘ohande’ ‘nospilitu’, mbambavo tala o Apendise.
Omapuko Elongeso
1-3. Omapulo patyi ovanthu vehole okulinga konthele yononkhia? Iya onongeleya mbuava omakumbululo patyi?
4. Olusoke patyi onongeleya ononyingi mbuna konthele yononkhia?
5, 6. Oityi Ombimbiliya ilongesa konthele ya vana vokuankhia?
7. Jesus walekesa okuti ononkhia mbelifwa natyi?
8. Oñgeni onthue tuanoñgonoka okuti Huku ankho kahandele ovanthu vankhie?
9. Oityi Jeova ailikile Andau? Omokonda yatyi otyitumino otyo ankho katyipuiya okutyitavela?
10, 11. (a) Oñgeni omulume wotete nomukai wotete vaanya okutavela ku Huku? (b) Onkhali ya Andau na Eva onene unene mokonda yatyi?
12. Oityi tyitukuatesako okunoñgonoka oñgeni Jeova tyemukalesa, etyi Andau na Eva valinga onkhali?
13. Jeova wati tyina Andau amankhi maende napi? Iya otyo tyilekesa tyi?
14. Omokonda yatyi onthue tunkhila?
15. Omokonda yatyi okunoñgonoka otyili konthele yononkhia, tyitulisa omutima?
16. Olie ukahi nokuhongiliya omalongeso onongeleya mbomatutu? Iya oñgeni etyilinga?
17. Omokonda yatyi elongeso lio ifelunu yotupia kalietela Jeova ehumbilo?
18. Okufenda vokuankhia tyelikuata kumue nounkhembi patyi wonongeleya?
19. Okunoñgonoka otyili konthele ya vana vankhia, tyitukuatesako okunoñgonoka elongeso patyi lio Mbimbiliya?
20. Epulo patyi malikakumbululwa mokapitulu makalandulako?


text:
Oñgeni Utala Ombimbiliya?
Usoka okuti . . .
omukanda una ounongo wovanthu?
omukanda wonoñgano?
Ondaka ya Huku?
OITYI OMBIMBILIYA IPOPIA
“Ovihonekwa aviho viatumwa okuhonekwa na Huku.”
OÑGENI OKUTAVELA KUOTYO TYIKUETELA OUWA
Tyikumbulula nawa omapulo akolela vali momuenyo.
Tyiava ehongolelo liafuapo konthele yetyi tulinga ononthiki ambuho.
Tyikalesa nekevelelo liotyotyili konthele yetyi matyikeya komutwe wandyila.
OKUTI TUPONDOLA UMWE OKUTAVELA KUETYI OMBIMBILIYA IPOPIA?
Eenga, mokonda yomahunga aa etatu:
Etyi ipopia tyelikuata kumwe. Ombimbiliya yahonekwa novalume 40 velikalela, mokueenda kuomanima 1.600. Ovanyingi puvo ankho kavelii. Mahi, atyiho tyikahi Mombimbiliya tyelikuata kumwe, nokupopia konthele yotyipuka tyike vala!
Ipopia omahipululo otyotyili. Ovahoneki vomouye, vaholeka oviponyo viovanthu vavo. Mahi, ovahoneki Vombimbiliya, vahoneka alo umwe oviponyo viavo no viovanthu vavo.
—2 Crônicas 36:15, 16; Salmo 51:1-4.
Omaulo Ombimbiliya apeho afuiswapo. Etyi ankho nkhele kuakambela omanima 200, Ombimbiliya yaulile okuti epundaumbo Liombambilonia malihanyuako. (Isaías 13:17-22) Kayapopile vala oñgeni Ombambilonia maihanyuako, mahi tupu yapopile enyina liou meihanyeko!
—Isaías 45:1-3.
Mombimbiliya muna omaulo omakuavo afuisiluepo umwe ngetyi apopilwe. Okuti otyo katyituavela ehunga liokutavela okuti Ombimbiliya yatumwa okuhonekwa na Huku?
SOKA KUETYI
Oñgeni Ondaka ya Huku ipondola okukalesa vali nawa omuenyo wove?
Ombimbiliya ikumbulula epulo olio mu ISAÍAS 48:17, 18; nomu 2 TIMÓTEO 3:16, 17.