text:
KAPITULU 18
Vuno nja Pande ku Lihana Kuli Njambi na ku nji Mbatiza ni?
1. Vika mu hasa ku singanieka mu nima ya ku lilongesa lino livulu?
MU NA lilongesa vusunga vua vuingi vua mu Mbimbiliya mu livulu lino, ngeci mua cikulaheso ca Njambi ca muono ka ue ku hua, cifua ca vatsi na lulavelelo lua cisangukilo. (Ekelesiaste 9:5; Luka 23:43; Yoano 5:28, 29; Ku-Solola 21:3, 4) Halumo mu na putuka laza ku likungulula na Vakaleho va Yehova kaha muli na vusunga nguenu ve ku lemesa mu vusunga. (Yoano 13:35) Halumo naua mu na putuka ku likuata vusamba na Yehova, kaha mu na hangula ku mu pangela. Vunoni halumo muli na ku lihula nguenu ‘Vika honi nja pande ku linga vuovuno linga nji pangele Njambi?’
2. Omo lia vika umo yala ua ku Etiopia ua tondele ku mu mbatiza?
2 Vikevio via singaniekele umo yala ua ku Etiopia ua yoyele ku ntsimbu ya Yesu. Filipu ua kuasele uze yala ku tantekeya ngecize Yesu ikeye Mesiya. Via lilongesele uze yala via mu kuatele cikuma ku mutima ngeci haze vene ua handekele ngueni: “Tala, kuno ku li mema; vika vi ku nji vindika ku nji mbatiza?”—Vilinga 8:26-36.
3. (a) Lisiko lika Yesu ua hele ku vandongesi veni? (b) Vati ve ku mbatiza muntu?
3 Mbimbiliya i longesa ngecize nga mu tonda ku pangela Yehova, va na pande ku mi mbatiza. Yesu ua lekele vandongesi veni ngueni: “Puisenu vantu vose vandongesi vange na ku va mbatiza.” (Mateo 28:19) Yesu ua sile naua lungano muomu neni va mu mbatizile. Ka va mu sampuilile tumema ha mutue, vunoni va mu mbuitikile uose mu mema. (Mateo 3:16) Na lelo lino nkala Mukua Kilistu u va mbatiza, na pande ku mu mbuitika muvila uose mu mema.
4. Vika mu ka muesa ku vakuenu nga va mi mbatiza?
4 Nga va mi mbatiza mu ka muesa ku vakuenu nguenu mu tonda mpundu ku pua kavusamba ka Njambi na ku mu pangela. (Visamo 40:7, 8) Vunoni halumo muli na ku lihula nguenu ‘Vika nja pande ku panga linga va nji mbatize?’
VUSUNGA NA LUTSILIELO
5. (a) Vika mua pande ku linga ntsimbu kanda va mi mbatize? (b) Vika ca puila ca seho ku kunguluka ntsimbu yose?
5 Ntsimbu kanda va mi mbatize mua pande ku tantekeya Yehova na Yesu. Kaha mu na putuka laza ku lingamo mu ku lilongesa Mbimbiliya. (Tandenu Yoano 17: 3.) Vunoni kuli vikuavo naua vi mua pande ku linga. Mbimbiliya nguayo mua pande ku ‘sula na ku tantekeya cizango’ ca Yehova. (Kolose 1:9) Ku likungulula na Vakaleho va Yehova ci ka mi kuasa ku likuata vusamba vua kama na Yehova. Eci cikeco cimo ca viuma via seho via pande ku mi lingisa ku kunguluka ntsimbu yose.—VaHevelu 10:24, 25.
6. Viuma vingahi mua pande ku tantekeya mu Mbimbiliya ntsimbu kanda va mi mbatize?
6 Vutumbe vua Yehova kati ku mi kakateya ku tantekeya viose vi va soneka mu Mbimbiliya linga va mi mbatize houe. Vulukenu uze yala ua ku Etiopia, Yehova ka mu kakateyele ku tantekeya viose amba va mu mbatize. (Vilinga 8:30, 31) Muomu ku lilongesa via Njambi ka ca kele na ntsongo. (Ekelesiaste 3:11) Vunoni linga va mi mbatize, ha katete mua pande ku tantekeya na ku tava vilongesa via ku putukila via mu Mbimbiliya.—VaHevelu 5:12.
7. Vukuasi vuka mu na uana mu ku lilongesa Mbimbiliya?
7 Mbimbiliya nguayo: “Nga ku tsiliela cahi ka tu hasa ku mu ya [Njambi] ku mutima.” (VaHevelu 11:6) Ngeci mukemuo, ntsimbu kanda va mi mbatize mua pande ku kala na lutsilielo. Mbimbiliya nguayo vamo vantu va kele mu mbonge ya laza ya Kolintu, vevuile muzimbu u va ambuluile vandongesi va Yesu ngeci ‘va tsilielele, kaha va va mbatizile.’ (Vilinga 18:8) Nenu naua, ku lilongesa Mbimbiliya ci na mi kuasa ku tsiliela mu vikulaheso via Njambi na mu ngolo ya cikombelo ca Yesu, cize ci hasa ku tu kula ku vupi na ku ku-tsa.—Yehosua 23:14; Vilinga 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17.
LEKENUKO VAKUENU VIA VUSUNGA VUA MU MBIMBILIYA
8. Vika vi ka mi sindiya ku lekako vakuenu viuma vi muli na ku lilongesa?
8 Omo mu tualelelaho ku lilongesa Mbimbiliya na ku mona vukuasi vu i mi hana mu muono, lutsilielo luenu lu ka kola. Kaha mu ka tonda ku lekako vakuenu viuma vi muli na ku lilongesa. (Yelemiya 20:9; 2 Kolintu 4: 13) Vunoni iya mua pande ku lekako?
9, 10. (a) Veya mu hasa ku putukila ku leka vi muli na ku lilongesa? (b) Vika mua pande ku linga nga mu tonda ku ambuluila hamo na cikungulukilo?
9 Halumo mu tonda ku lekako vi muli na ku lilongesa ku vavusoko vuenu, vavusamba, vaze va mua lihata navo na vakuenu ku vipanga. Vutuhu ca cili ku lingamo, vunoni mua pande ku handeka navo na ngozi na cilemo. Mu nima ya ntsimbu mu ka hasa ku ambuluila hamo lika na cikungulukilo. Nga mu tonda ku lingamo, citava mu handeke na Mukaleho ue ku mi longesa Mbimbiliya nguenu mu tonda ku ambulula na cikungulukilo. Kaha nga ikeye a mona ngecize mu na puisamo kaha mu li na ku kava vitume via Mbimbiliya mu ku yoya cenu, nenu na mulongisi uenu mu ka kala na cimo ciuano na vakuluntu vavali va mu cikungulukilo.
10 Vati ci ka fua ciuano caco? Vakuluntu va ka simutuila nenu linga va mone nga mu nevuisisa vilongesa via ku putukila via mu Mbimbiliya kaha mua vi tsiliela. Cikuavo naua na ku mona nga mue ku ononoka vi ya handeka Mbimbiliya mu muono kaha nga mu tonda ku pua mpundu Mukaleho ua Yehova. (Vilinga 20:28; 1 Petulu 5:2, 3) Mu nima yeci ciuano, vakuluntu va ka mi leka nga citava mu putuke ku ambulula hamo lika na cikungulukilo.
11. Vika ca puila ca seho ku sungamesa muono uenu ntsimbu kanda mu putuke ku ambuluila hamo lika na cikungulukilo?
11 Halumo vakuluntu va ka mi leka nguavo kuli vimo vi mua pande ku alulula mu ku yoya cenu ntsimbu kanda mu putuke ku ambuluila hamo lika na cikungulukilo. Vika ca puila ca seho ku sungamesa muono uenu? Muomu mu tue ku lekako vakuetu via Mbimbiliya, tue ku imanena Njambi, ngeci mukemuo tua pande ku yoya mu cifua ce ku muesa kavumbi kuli ikeye.—1 Kolintu 6:9, 10; Ngalata 5:19-21.
KU ALULUKA NA KU HILUKA
12. Omo lia vika vantu vose va na pande ku liveya?
12 Kuli vikuavo vi mua pande ku puisamo ntsimbu kanda va mi mbatize. Kapostolo Petulu ua handekele ngueni: “Alulukenu . . . hilukenu naua, linga va zimangane vipi vienu.” (Vilinga 3:19) Ku aluluka ca lomboloka vika? Ca lomboloka ku liveya omo lia viuma via vipi vi tua lingile ku nima. Ca ku muenako nga laza mua kele na ku linga vukoyi ni vupangala, mua pande ku liveya. Ambe nga mu muono uenu uose mua lihakela kapandi ka ku linga vize via cili, kasi mua pande ku aluluka muomu tu vose tue ku vulumuna kuli Njambi kaha tua pande ku mu vundila linga a tu ecele.—Loma 3:23; 5:12.
13. ‘Ku hiluka’ ca lomboloka vika?
13 Vuno ku aluluka ni nguetu ku liveya cikeco lika ca tondeka ni? Houe. Petulu ua handekele ngueni mua pande naua ‘ku hiluka.’ Eci ca lomboloka ngecize mua pande ku likela nkala vilinga via ku pihia vi mua kele na ku linga, na ku putuka ku linga via cili. Ca ku muenako, a ci singaniekenu nga muya vungendzi ku cihela ka mu tantekeya. Kaha mu nima ya ntsimbu mu mona ngecize mu na ila mu njila yeka. Vati mu linga? Mua vusunga mu ka mana, ku tenguluka na ku hiluka linga muye mu njila ya cili. Na vuno vene, omo mu lilongesa Mbimbiliya mu hasa ku mona ngecize kuli vimo viuma vi mua pande ku likela. Ngeci mukemuo, kalenu na cizango ca ku ‘hiluka’ ni nguetu ku sungamesa muono uenu na ku putuka ku linga via cili.
LIHANENU KULI YEHOVA
14. Vati ve ku lihana kuli Yehova?
14 Cinanga cikuavo ci mua pande ku puisamo ntsimbu kanda va mi mbatize ca pua ku lihana kuli Yehova. Ku lihana kuli Yehova, ca pua ku vundila kuli ikeye linga mu mu leke nguenu mu na likuminia ku lemesa lika ikeye kaha mu tuameka cizango ceni ku lutue lua viose mu muono uenu.—Ndeutelonomi 6:15.
15, 16. Vika vie ku sindiya muntu ku lihana kuli Njambi?
15 Ku likuminia ku pangela lika Yehova ca pua ngue likuminia ku yoya na muntu u mua lema. A ci singaniekenu nga umo yala na mpuevo va li na ku litantekeya. Omo yala a putuka ku tantekeya vuino mpuevo, ue ku putuka ku mu lema kaha amba vuose a mu ambate. Vutuhu ku ambata ca pua citeli ca kama, vunoni yala a litavelaco muomu na leme mpuevo uaco.
16 Omo mu lilongesa via Yehova, mu ka putuka ku mu lema na ku tonda ku mu pangela na ngolo yenu yose. Eci ci ka mi lingisa ku vundila kuli Yehova linga mu likuminie ku mu pangela. Mbimbiliya nguayo uose a tonda ku kava Yesu na pande “a liviane ivene.” (Mako 8:34) Vika ca lomboloka? Ca lomboloka ku ononoka Yehova mu viuma viose. Via tonda Yehova via pande ku kala na seho ya kama kuli yenu ku hiana vizango vienu na vutumbe vuenu vuose.—Tandenu 1 Petulu 4:2.
KATI MU KALE NA VUOMA VUA KU SEVUKA
17. Omo lia vika vamo ka ve ku lihana kuli Yehova?
17 Vamo ka ve ku lihana kuli Yehova muomu ve ku ivua vuoma vua ku hona ku puisamo ku mu pangela. Ka va tondo ku vuisa Yehova vusiua, ni ve ku singanieka nguavo nga ka va lihana kuli Yehova, kaha ikeye ka ka va sompesa omo lia viuma vi ve ku linga.
18. Vika vi mi kuasa ku tundisa nkala vuoma vua ku vuisa Yehova vusiua?
18 Ku lema Yehova ci ka mi lingisa ku tundisa nkala vuoma vua ku mu vuisa vusiua. Kaha omo lia ku mu lema mu ka lihakela kapandi ka ku puisamo ku mu pangela. (Ekelesiaste 5: 4; Kolose 1:10) Ka mu ka singanieka nguenu ca cikalu cikuma ku linga cizango ca Yehova. Kapostolo Yoano ua handekele ngueni: “Muomu eci cikeco cilemo ca Njambi ngecize tu niunge mezi a lisiko eni. Na mezi a lisiko eni kati a akalu.”—1 Yoano 5:3.
19. Vika ka mua pandele ku vuila vuoma vua ku lihana kuli Yehova?
19 Ka ci tondeka mu pue va ku tantuluka amba vuose mu lihane kuli Yehova. Kaha na limo litangua liahi Yehova a ka tu vundila ku linga vize ka tu hasa. (Visamo 103:14) A ka mi kuasa ku linga via cili. (Isaya 41:10) Tsilielenu Yehova na mutima uenu uose kaha a mi ‘inikila zinjila zienu.’—Visimo 3:5, 6.
KU LITAVELA KU LIHANA CENU HA MBUNGA
20. Mu nima ya ku lihana kuli Njambi, cinanga cika ci na hatako?
20 Vati ku tala, mu na puho ha ku lihana kuli Yehova ni? Mu nima ya ku lihana kuli Yehova, citava muye mu cinanga cikuavo ni na hatako. Va na pande ku mi mbatiza.
21, 22. Vati mu hasa ku “tava na kanua” lutsilielo luenu?
21 Handekenu na ntuama ua civunga ca vakuluntu va cikungulukilo nguenu mu na lihana laza kuli Yehova kaha mu tonda ku mi mbatiza. Kaha ikeye a ka vundila vamo vakuluntu va cikungulukilo linga va ka hituluke nenu mu vilongesa via katete via Mbimbiliya. Nga ha kati kavo va ka mona nguavo mu na puisamo, va ka mi leka nguavo citava va ka mi mbatize mu ciuano ca kama ca Vakaleho va Yehova ci hatako. Ku ciuano caco ku ka kala cimpande ca lombolola mbatizimu. Kaha mukua ku hana cimpande caco a ka hula vose va na puisamo ku va mbatiza vihula vivali via viasi. Ku kumbulula vihula viaco, cikeco ku “tava na kanua” lutsilielo luenu.—Loma 10:10.
22 Kaha va ka mi mbatiza. Va ka mi mbuitika muvila uose mu mema. Mbatizimu yenu i ka muesa ku mbunga ngecize mua lihana kuli Yehova kaha mu na pu Mukaleho ua Yehova.
VI YA LOMBOLOKA MBATIZIMU YENU
23. Vika ca lomboloka ku mbatiza muntu “mu lizina lia Ise na Muana na sipilitu santu”?
23 Yesu ua handekele ngueni vandongesi veni va ka va mbatiza “mu lizina lia Ise na Muana na sipilitu santu.” (Tandenu Mateo 28:19.) Vika ca lomboloka? Ca lomboloka ngecize mua tantekeya vukama vua Yehova na vipanga via kala navio Yesu mu vutumbe vua Njambi, na vati Yehova ue pangesa sipilitu santu yeni mu ku puisamo cizango ceni.—Visamo 83:18; Mateo 28:18; Ngalata 5:22, 23; 2 Petulu 1: 21.
24, 25. (a) Vika yemanena Mbatizimu? (b) Vika tu ka lilongesa mu kapitulu ka ku manusuila?
24 Vunoni, mbatizimu yemanena cuma ca seho ya kama. Ku mi mbuitika ca lomboloka ngecize mu na tsi ku ku yoya cenu ca laza. Kaha omo mu zavuluka mu mema, mu ka putuka muono ua uha ua ku linga cizango ca Njambi. Ca pua ku muesa naua ngecize mu ka pangela Yehova tunde ha ntsimbu yaco. Vulukenu ngecize ka mua lihanene ku muntu, ku civunga ni ku vipanga vimo. Vunoni mua lihana kuli Yehova Njambi.
25 Ku lihana ci ka mi kuasa ku kolesa vusamba vuenu na Njambi. (Visamo 25:14) Eci ka ca lombolokele ngecize muntu a kovoka lika omo lia ku mu mbatiza houe. Kapostolo Paulu ua sonekele ngueni, ‘Pangelenu ku vuovoke vuenu na vuoma na ku zaza.’ (Filipu 2:12) Mbatizimu ya pua lika vuputukilo. Vunoni vati mu hasa ku tualelelaho ku pua kavusamba ka Yehova? Eci cihula va ka ci kumbulula mu kapitulu ka ku manusuila ka lino livulu.


c: text/html

text:
ETUKULWA 13
Etaleko lopakalunga li na sha nomwenyo
Kalunga oha tale ko ngahelipi omwenyo?
Kalunga oha tale ko ngahelipi okulikufa edimo?
Ohatu ulike ngahelipi kutya otwa fimaneka omwenyo?
1. Olyelye a shita oinima aishe i na omwenyo?
OMUPROFETI Jeremia okwa ti: “[Jehova, NW] Oye Kalunga kashili, Oye Kalunga omunamwenyo.” (Jeremia 10:10) Natango, Jehova Kalunga oye Omushiti woinima aishe i na omwenyo. Oishitwa yomeulu oya ti kuye: “Ove wa shita oinima aishe, ndele kehalo loye i li po noya shitwa.” (Ehololo 4:11) Ohamba David oya popya meimbilo layo lokuhambelela Kalunga, ya ti: “Muove, omo omu nofifiya yomwenyo.” (Epsalme 36:10) Onghee hano, omwenyo oo oshali ya dja kuKalunga.
2. Kalunga oha ningi shike opo e tu kaleke nomwenyo?
2 Jehova ohe tu kaleke yo nomwenyo. (Oilonga 17:28) Ohe tu pe oikulya oyo hatu li, omeva oo hatu nu, omhepo oyo hatu fudile mo nokwe tu pa yo edu olo tu li kulo. (Oilonga 14:15-17) Jehova okwa ninga oinima oyo monghedi oyo tai tu dulifa tu hafele onghalamwenyo. Ndele opo tu hafele onghalamwenyo pauyadi, otwa pumbwa okulihonga eemhango daKalunga nokudulika kudo. — Jesaja 48:17, 18.
FIMANEKA OMWENYO
3. Kalunga okwa li a tala ko ngahelipi okudipawa kwaAbel?
3 Kalunga okwa hala tu kale twa fimaneka omwenyo — oo wetu nosho yo wavamwe. Pashihopaenenwa, nale, pefimbo laAdam naEva, omonamati wavo Kain okwa li a handukila neenghono ondenge yaye Abel. Jehova okwa li a londwela Kain kutya ehandu laye otali dulu oku mu twala menyono la kwata moiti. Kain okwa li e lipwililikila elondwelo olo. Onghee okwa “nukila Abel ndee te mu dipaa.” (Genesis 4:3-8) Jehova okwa li a handukila Kain eshi a dipaa omumwaxe. — Genesis 4:9-11.
4. MOmhango yaMoses, Kalunga okwa divilika ngahelipi etaleko la yuka li na sha nomwenyo?
4 Omido omayovi konima yaasho, Jehova okwa pele oshiwana shaIsrael eemhango di shi kwafele opo shi mu longele pahalo laye. Ndele molwaashi eemhango odo oda li da yandjwa okupitila momuprofeti Moses, omafimbo amwe ohadi ifanwa Omhango yaMoses. Oshipango shimwe shomOmhango yaMoses osha ti: “Ino dipaa.” (Deuteronomion 5:17) Osho okwa li sha ulikila Ovaisrael kutya Kalunga oha tale ko omwenyo womunhu u na ongushu nonokutya ovanhu ove na okutala ko eemwenyo davakwao di na ongushu.
5. Otu na okutala ko ngahelipi okulikufa edimo?
5 Ongahelipi shi na sha nomwenyo wokaana inaka dalwa? PaMhango yaMoses, okweetifa efyo lokaana oko ke li moshidalelo shaina osha li sha puka. Heeno, nomwenyo wa tya ngaho ou na ondilo kuJehova. (Exodus 21:22, 23; Epsalme 127:3) Osho osha hala okutya okulikufa edimo osha puka.
6. Omolwashike tu he na okukala tu tonde ovanhu vakwetu?
6 Okukala hatu fimaneke omwenyo osha kwatela mo okukala netaleko la yuka shi na sha novanhu vakwetu. Ombibeli otai ti: “Keshe ou ta tondo omumwaxe oye omudipai; ndele mu shi shii, kape nomudipai e nomwenyo waalushe tau kala muye.” (1 Johannes 3:15) Ngeenge otwa hala omwenyo waalushe, otwa pumbwa okukufa mo filufilu momitima detu outondwe keshe wokutonda ovanhu vakwetu, molwaashi outondwe oo ohau etifa luhapu elongifo leenghono. (1 Johannes 3:11, 12) Osha fimanenena okulihonga okukala tu holafane.
7. Eenghedi dimwe dilipi odo tadi ulike kutya omunhu ina fimaneka omwenyo?
7 Ongahelipi shi na sha nokufimaneka omwenyo wetu vene? Ovanhu paushitwe ihava kala va hala okufya, ndele vamwe ohava tula eemwenyo davo moshiponga omolwokulihafifa. Pashihopaenenwa, vahapu ohava shili omakaya, epangwe ile hava nu oingangamifi omolwokulihafifa. Oinima ya tya ngaho ohai yahameke olutu, naluhapu ohai dipaa ovo have i longifa. Omunhu oo ha longifa oinima ya tya ngaho iha tale ko omwenyo u li uyapuki. Okulongifa oinima ya tya ngaho inaku koshoka momesho aKalunga. (Ovaroma 6:19; 12:1; 2 Ovakorinto 7:1) Opo tu longele Kalunga pahalo laye, otu na okweefa po eenghedi da tya ngaho. Nonande okuninga ngaho otashi dulika ku kale kudjuu, Jehova ota dulu oku tu pa ekwafo olo twa pumbwa. Okwa lenga yo eenghendabala odo hatu ningi di na sha nokutala ko omwenyo wetu u li oshali i na ondilo oyo ya dja kuye.
8. Omolwashike tu na okukala alushe tu na ko nasha neameno?
8 Ngeenge otwa fimaneka omwenyo, ohatu ka kala alushe tu na ko nasha neameno. Itatu ka kala tu he na ko nasha noitatu ka tula eemwenyo detu moshiponga omolwokulihafifa. Ohatu ka henuka okushinga oihauto nouhasha, elongifo leenghono ile omaudano oo a nyika oshiponga. (Epsalme 11:5, NW) Omhango yaKalunga oyo kwa li a pa Israel shonale oya ti: “Ove ngenge ho tungu ongulu ipe [i na onduda ya lalakana], u nokutunga konduda yayo oshikelelifongubu [ile ekuma lixupi], opo u ha kwatifile ongulu yoye etimba lohonde, umwe ngenge ta u ko.” (Deuteronomion 22:8) Metwokumwe nefinamhango olo li li momhango oyo, kaleka oinima monghalo iwa meumbo loye, ngaashi eetalapa, opo ovanhu va ha punduke ile va we ko ndele tava yahamekwa neenghono. Ngeenge ou na ohauto, shilipaleka kutya oi li monghalo iwa nokushinga. Ino efa eumbo loye ile ohauto yoye i kale ya nyika oshiponga kwoove ile kuvamwe.
9. Ngeenge otwa fimaneka omwenyo, ohatu ka ungaunga ngahelipi noinamwenyo?
9 Ongahelipi shi na sha nomwenyo woinamwenyo? Nao ouyapuki kOmushiti. Kalunga okwa pitika ovanhu va dipae oinamwenyo opo va mone oikulya noikutu ile ve liamene koiponga. (Genesis 3:21; 9:3; Exodus 21:28) Ndelenee okuninga oinamwenyo onyanya ile oku i dipaa ashike omolwomalihafifo osha puka notashi ulike filufilu odino yokudina ouyapuki womwenyo. — Omayeletumbulo 12:10.
FIMANEKA OHONDE
10. Kalunga okwa ulika ngahelipi kutya ope na ekwatafano pokati komwenyo nohonde?
10 Konima eshi Kain a dipaa omumwaxe Abel, Jehova okwa li e mu lombwela a ti: “Ondaka yohonde yondenge yoye tai kuwile nge onghuwo medu.” (Genesis 4:10) Eshi Kalunga a li a popya shi na sha nohonde yaAbel, okwa li ta popi shi na sha nomwenyo waAbel. Kain okwa kufa mo omwenyo waAbel, nokungaha Kain okwa li e na okuhandukilwa. Osha li sha fa ohonde ile omwenyo waAbel tau pula u ningilwe ouyuki kuJehova. Ekwatafano lomwenyo nohonde ola li yo la ulikwa konima yEyelu lopefimbo laNoa. Fimbo Eyelu la li inali uya, ovanhu ova li ashike hava li oiimati, oikwambidi, oilya nosho yo omaxuku. Konima yEyelu, Jehova okwa li a lombwela Noa nosho yo ovanamati vaye, a ti: “Aishe ei tai linyenge i nomwenyo nai ninge eendya deni. Nosho yo oimeno aishe italala Ame ohandi i yandje aishe kunye.” Ndele Kalunga okwa li a tula po engabeko eli tali ti: “Ashike ombelela i nomwenyo nokutya, i nohonde, inamu i lya.” (Genesis 1:29; 9:3, 4) Osha yela kutya Jehova okwa kwatakanifa filufilu omwenyo nohonde yoishitwa.
11. Okulongifa ohonde kwoludi lilipi Kalunga a dilika okudja pefimbo laNoa?
11 Ohatu ulike kutya otwa fimaneka ohonde moku he i lya. MOmhango oyo Jehova a li a pa Ovaisrael, okwa li e va lombwela a ti: “Nakeshe umwe . . . ou ta kwata oshifitukuti ile odila tai liwa, ye e nokutilashi ohonde yayo noku i fufila nedu. . . . Nda lombwela ovana vaIsrael: Inamu lya ohonde yombelela.” (Leviticus 17:13, 14) Oshipango shaKalunga shokuhalya ohonde yoinamwenyo osho sha li sha yandjwa tete kuNoa omido 800 da pita, osha li tashi longo natango. Etaleko laJehova ola li la yela kutya: Ovapiya vaye ova li tava dulu okulya ombelela yoinamwenyo ndele hahonde. Ova li ve na oku i tilashi medu — nokungaha ova li tava alulile omwenyo woshishitwa kuKalunga.
12. Oshipango shilipi shi na sha nohonde sha li sha yandjwa komhepo iyapuki mefelemudo lotete notashi longo natango kunena?
12 Oshipango osho tuu osho otashi longo yo nokOvakriste. Ovayapostoli nosho yo ovalumenhu vamwe ovo va li tava kwatele komesho mokati kovashikuli vaJesus vomefelemudo lotete ova li va ongala opo va tokole kutya Ovakriste aveshe momaongalo ova li ve na okudulika koipango ilipi. Ova li va fika pexulifodiladilo eli kutya: “Omhangela yOmhepo Iyapuki noyetu yo oyo ei mu ha twikwe nande omutengi umwe. Oyo tuu ei aike i he shii kweefiwa: Nye mu lidilike keshe eshi sha yambelwa oikalunga, nohonde nombelela ya fya oshunguungu [ombelela inai dja ohonde], nohole yoipala.” (Oilonga 15:28, 29; 21:25) Onghee hano, otu na ‘okulidilika ohonde.’ Momesho aKalunga, okuninga ngaho osha fimana naanaa ngaashi okulidilika okulongela oikalunga nosho yo oluhaelo.
13. Yelifa nghee oshipango shi na sha nokulidilika ohonde sha kwatela mo okuhatulwa ohonde.
13 Mbela oshipango shi na sha nokulidilika ohonde osha kwatela mo okuhatulwa ohonde? Osho. Oku shi faneka: Natu tye nee ndokotola okwe ku lombwela u lidilike oikolwifa. Mbela osho otashi ti ashike ku na okunwa oikolwifa, ndele oto dulu oku i vendela molutu loye? Hasho nandenande! Sha faafana, okulidilika ohonde otashi ti oku he i tula nandenande momalutu etu. Onghee hano, oshipango shi na sha nokulidilika ohonde otashi ti kutya itatu ka efa nande oumwe e tu tule ohonde.
14, 15. Ngeenge eendokotola otadi ti kutya Omukriste oku na okutulwa ohonde, oku na okulinyenga ngahelipi, nomolwashike?
14 Ongahelipi ngeenge Omukriste okwa mona oshiponga sha kwata moiti ile a pumbwa etando linene? Eendokotola otadi ti kutya oku na okutulwa ohonde, nongeenge hasho ota fi. Doshili, Omukriste ita ka kala a hala okufya. Mokuninga eenghendabala opo a xupife oshali yomwenyo oyo i na ondilo ya dja kuKalunga, ota ka tambula ko ouhaku umwe u lili oo inau kwatela mo elongifo lohonde. Onghee hano, ota ka konga ouhaku wa tya ngaho ngeenge otau dulu okumonika nota ka tambula ko omauhaku e lili noku lili oo inaa kwatela mo elongifo lohonde.
15 Mbela Omukriste ota ka teya omhango yaKalunga opo a kale nomwenyo natango efimbo lile monghalelo ei yoinima? Jesus okwa ti: “Ou a hala okuxupifa omwenyo waye, oye te u kanifa po, ndele ou ta kanifile nge omwenyo waye, oye ote u limonene.” (Mateus 16:25) Inatu hala okufya. Ndele ngeenge otwa kendabala okuxupifa eemwenyo detu mokuteya omhango yaKalunga, ohatu ka kala moshiponga shokukanifa omwenyo waalushe. Onghee hano, oshi li pandunge okukala twe lineekela mouyuki womhango yaKalunga, tu na elineekelo filufilu kutya ngeenge otwa fi, kashi na nee mbudi kutya okushike, Omuyandjimwenyo wetu ote ke tu dimbuluka menyumuko noku tu alulila oshali i na ondilo yomwenyo. — Johannes 5:28, 29; Ovaheberi 11:6.
16. Ovapiya vaKalunga ova tokola toko okuninga shike shi na sha nohonde?
16 Kunena, ovapiya vaKalunga ovadiinini ova tokola toko okulandula ewiliko laye li na sha nokulidilika ohonde. Itave ke i lya nande monghedi yonhumba noitave ke i tambula yo omolwomatomheno opaunamiti. * Ove na oushili kutya Omushiti wohonde oku shii osho sha denga mbada kuvo. Mbela owe shi itavela?
ELONGIFO LOHONDE OLO ALIKE LA YUKA
17. MuIsrael shonale, elongifo alike lohonde olo la li la tambulwa ko kuJehova Kalunga olilipi?
17 Omhango yaMoses oya li ya divilika elongifo lohonde olo alike la yuka. Jehova okwa popya shi na sha nokulongelwa kwaye kOvaisrael vonale, a ti: “Omwenyo wombelela u li mohonde, ndele Ame onde i mu pa koaltari i ninge ekwatafano leemwenyo deni, shaashi ohonde tai kwatakanifa.” (Leviticus 17:11) Ngeenge Ovaisrael va li va nyona, ova li tava dulu okudiminwa po mokuyamba oshinamwenyo shonhumba osho sha li hashi kufwa ohonde oyo imwe yomuyo kwa li hai tilwa koaltari metwali, ndele konima yefimbo oya ka kala hai tilwa koaltari motembeli yaKalunga. Elongifo alike la yuka lohonde ola li ashike li na sha nokuninga omayambo a tya ngaho.
18. Omauwa nomanangeko noupuna elipi hatu dulu okumona mohonde yaJesus ya tika?
18 Ovakriste vashili kave li koshi yOmhango yaMoses, nonghee ihava yambe omayambo oinamwenyo nokutila ohonde yoinamwenyo koaltari. (Ovaheberi 10:1) Ndelenee okulongifwa kwohonde koaltari mefimbo laIsrael shonale okwa li taku faneke eyambo li na ondilo lOmona waKalunga, Jesus Kristus. Ngaashi twe lihonga mEtukulwa eti-5 lembo eli, Jesus okwa li a yandja omwenyo waye wopanhu omolwetu mokweefa ohonde yaye i tilweshi i li eyambo. Opo nee okwa londa a ya meulu nokwa yandja kuKalunga lumwe aluke nofiyo alushe ongushu yohonde yaye ya tika. (Ovaheberi 9:11, 12) Osho osha dika po ekanghameno lokudiminwa po omatimba etu noshe tu yeululila omhito yokumona omwenyo waalushe. (Mateus 20:28; Johannes 3:16) Okulongifa ohonde monghedi oyo inaku fimanenena tuu! (1 Petrus 1:18, 19) Okupitila ashike mokukala neitavelo mohonde yaJesus ya tika hatu dulu okuxupifwa.
19. Otu na okuninga shike opo tu kale tu ‘he na etimba nande lohonde yomunhu’?
19 Inatu hafa tuu neenghono eshi Jehova Kalunga a yandja oshali yopahole yomwenyo! Naasho mbela kashi na oku tu linyengifa tu shiivifile vamwe shi na sha nomhito yokumona omwenyo waalushe mokukala neitavelo meyambo laJesus? Okunakonasha neemwenyo davamwe ngaashi kwaJehova, otaku ke tu linyengifa tu shi ninge nehalo liwa nonouladi. (Hesekiel 3:17-21) Ngeenge ohatu wanifa po oshinakuwanifwa osho nouladi, ohatu ka dula okupopya ngaashi omuyapostoli Paulus a popya a ti: “Ame ndi he netimba nande olohonde yomunhu. Osheshi ame inandi fiya po sha, ndelenee onde mu udifila omhangela aishe yexupifo laKalunga.” (Oilonga 20:26, 27) Mokulombwela ovanhu shi na sha naKalunga nosho yo omalalakano aye oyo onghedi ya denga mbada okuulika kutya otwa fimaneka lela omwenyo nohonde.
^ okat. 16 Omolwouyelele u na sha neenghedi dopauhaku odo inadi kwatela mo okutulwa ohonde, tala epandja 13-17 loshileshomwa How Can Blood Save Your Life?, sha nyanyangidwa kEendombwedi daJehova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
‘Tala, ame ondi li pamwe nanye omafiku aeshe’
‘Tala, Ame ondi li pamwe nanye omafiku aeshe fiyo okexulilo lefimbo lounyuni.’ — MAT. 28:20.
1. (a) Ngonga pauxupi efaneko loilya neu. (b) Jesus okwa li a yelifa ngahelipi eityo lefaneko olo?
LIMWE lomomafaneko aJesus e na sha nOuhamba ola popya shi na sha nomunepya oo a kuna eembuto diwa mepya laye nosho yo omutondi oo a kuna mo eu. Eu ola li tali kulilile li dule oilya, nomunepya okwa lombwela ovapiya vaye va ‘efe aishe ivali i kale po i kule mumwe fiyo efiku leteyo.’ Eshi efimbo leteyo la fika, eu ola xwikwa po ndele oilya oya ongelwa. Jesus okwa li a yelifa eityo lefaneko olo. (Lesha Mateus 13:24-30, 37-43.) Mbela efaneko olo ola hala okutya shike? (Tala oshimhungu “Oilya neu.”)
2. (a) Oshike tashi fanekwa koiningwanima oyo tai ningwa mepya lomunepya? (b) Oshitukulwa shefaneko shilipi hatu ka kundafana?
2 Oiningwanima oyo ya ningwa mepya lomunepya oo otai ulike kutya ongahelipi nonaini Jesus a li ta ka ongela ongudu aishe yovanhu ovo tava fanekwa koilya, sha hala okutya, Ovakriste ovavaekwa, ovo tava ka pangela pamwe naye mOuhamba waye. Okukuna eembuto okwa hovela pOpentekoste 33 O.P. Okwoongelwa otaku ka pwa ashike ngeenge ovavaekwa ovo tava hangwa kombada yedu eshi exulilo lounyuni tali uya ova didilikwa lwaxuuninwa nokuya meulu. (Mat. 24:31; Eh. 7:1-4) Ngaashi ashike omunhu ha dulu okumona nawa osho shi li momudingonoko waye ngeenge okwa londo komhunda, efaneko olo otali tu kwafele tu ude ko nawa oinima oyo tai ningwa momukokomoko womido 2 000 lwaapo. Ndele mbela otali tu kwafele tu ude ko shike shi na sha nOuhamba? Mefaneko olo omwa popiwa shi na sha nefimbo lokukuna, lokukula nolokuteya. Oshitukulwa eshi otashi ka yelifa unene shi na sha nefimbo leteyo. *
MEPASHUKILO NOMEFILOSHISHO LA-JESUS
3. (a) Onghalo ilipi ya li ya holoka po konima yefelemudo lotete? (b) PaMateus 13:28, epulo lilipi la li la holoka po, noolyelye va li ve li pula? (Tala yo oitwa yopexulilo.)
3 Lwopexulilo lefelemudo etivali O.P., ‘eu ola holoka’ eshi vamwe ovo have liti Ovakriste va li va holoka mounyuni. (Mat. 13:26) Mefelemudo etine, Ovakriste ovo va fa eu ova li va hapupala ve dule Ovakriste ovavaekwa. Dimbuluka kutya mefaneko, ovapiya ova li va pula omwene wavo epitikilo va dude mo eu. * (Mat. 13:28) Ndele mbela omwene wavo okwa li e va nyamukula ngahelipi?
4. (a) Oshike tashi hololwa kenyamukulo lOmwene, Jesus? (b) Onaini Ovakriste ovo tava fanekwa koilya va li va didilikwa mo?
4 Eshi Jesus a li ta popi shi na sha noilya nosho yo eu, okwa ti: “Efeni, aishe ivali i kale po i kule mumwe fiyo efiku leteyo.” Elombwelo olo otali ulike kutya, okudja ashike mefelemudo lotete fiyo okunena, kombada yedu okwa kala alushe Ovakriste ovavaekwa ovo tava fanekwa koilya. Exulifodiladilo olo ola kolekwa kwaasho Jesus lwanima a li a lombwela ovahongwa vaye ta ti: ‘Ame ondi li pamwe nanye omafiku aeshe fiyo okexulilo lefimbo lounyuni.’ (Mat. 28:20) Onghee hano, Ovakriste ovavaekwa ova li tava ka amenwa kuJesus omafiku aeshe fiyo okexulilo. Ashike molwaashi ova kala ve dulike momuvalu kOvakriste ovo va fa eu, oule wefimbo lile inaku kala ku shiivike kutya ongudu oyo tai fanekwa koilya oya fikama po moolyelye. Ndele fimbo kwa li ku na omido donhumba efimbo leteyo li hovele, ongudu oyo tai fanekwa koilya oya ka didilikwa mo. Osho osha li sha enda ngahelipi?
OMUTUMWA TA ‘KOKOLA ONDJILA’
5. Ongahelipi exunganeko laMalakia la li la wanifwa mefelemudo lotete?
5 Omafelemido onhumba fimbo Jesus ina popya efaneko olo li na sha noilya neu, Jehova okwa li a nwefa mo omuprofeti Malakia a xunganeke oiningwanima tai tu kumwe nefaneko olo laJesus. (Lesha Malakia 3:1-4.) Johannes Omuninginifi oye a li ‘omutumwa oo a longekida ondjila.’ (Mat. 11:10, 11) Mo 29 O.P., efimbo lokutokola oshiwana shaIsrael ola li la ehena popepi. Jesus oye a li omutumwa omutivali. Okwa li a koshola otembeli yaJerusalem lwoikando ivali. Oshikando shotete osheshi opo a hovele oukalele waye, noshitivali, olwopexulilo loukalele waye. (Mat. 21:12, 13; Joh. 2:14-17) Osha yela kutya, oilonga yaJesus yokukoshola oya li ya kwata oule wefimbo.
6. (a) Ewanifo linene lexunganeko laMalakia olilipi? (b) Opefimbo lilipi Jesus a li a konakona otembeli yopamhepo? (Tala oitwa yopexulilo.)
6 Ewanifo linene lexunganeko laMalakia olilipi? Oule womido dihapu fiyo omo 1914, C. T. Russell novalongi pamwe naye ova longa oshilonga sha fa shaJohannes Omuninginifi. Oshilonga osho sha fimanenena osha li sha kwatela mo okuhonga ovanhu oshili yOmbibeli. Ovakonakoni vOmbibeli ova honga ovanhu eityo li li mondjila lekuliloyambo laKristus, va nyaneka pomutenya ehongo loipupulu loheli nokushiivifa exulilo lOmafimbo Ovapaani. Ashike opa li eengudu dihapu domalongelokalunga odo tadi liti odi li ovashikuli vaKristus. Onghee hano, opa li pa holoka epulo la fimanenena nola li la pumbwa okunyamukulwa, olo kutya, Oolyelye vomeengudu odo va fa oilya? Opo ku nyamukulwe epulo olo, Jesus okwa li a hovela okukonakona otembeli yopamhepo mo 1914. Oilonga oyo yokukonakona nokukoshola oya li ya kwata oule wefimbo, okudja mo 1914 fiyo olwopehovelo lo 1919. *
OMIDO DOKUKONAKONA NOKUKOSHOLA
7. Jesus okwa li a mona shike eshi a hovela okukonakona mo 1914?
7 Mbela Jesus okwa li a mona shike eshi a hovela okukonakona? Okwa li a mona okangudu kanini kOvakonakoni vOmbibeli ovaladi, oko ka kala taka longo noudiinini oule womido di dulife 30 moikonga yokuudifa. * Kasha li tuu sha hafifa Jesus novaengeli okumona kutya okangudu oko taka fanekwa koilya oka kala ka pama noinaka fininikwa keu laSatana! Ashike nande ongaho, “ovana ovamati vaLevi,” ovavaekwa, ova li va pumbwa okukosholwa. (Mal. 3:2, 3; 1 Pet. 4:17) Omolwashike mbela?
8. Oshike sha li sha ningwa po konima yo 1914?
8 Lwopexulilo lo 1914, Ovakonakoni vOmbibeli vamwe ova li va uda nai eshi inava ya meulu. Mo 1915 nosho yo 1916, omapataneko oo a li taa dilile pondje yehangano okwa li a shunifa monima oilonga yokuudifa. Ndele eshi omumwatate Russell a fya muOktoba 1916, onghalo oya ka naipala neenghono eshi omapataneko a ka dilila mehangano. Vane vomovawiliki vaheyali voWatch Tower Bible and Tract Society ova li va ninga ovanashibofa nova li ve li omhinge netokolo lokunangeka po omumwatate Rutherford oye a ninge omukwatelikomesho wehangano. Ova li tava kendabala okweeta etukauko mokati kovamwatate, ashike muAuguste 1917 ova li va fiya po Obetel, nokungaho, ehangano ola li la kosholwa. Shimwe vali, Ovakonakoni vOmbibeli vamwe ova li va sholola omolwoumbada wokutila ovanhu. Ashike vahapu vomuvo ova li va ninga omalunduluko nehalo liwa opo va kale va koshoka pataleko laKalunga. Onghee hano, Jesus okwa li e va tokola kutya ove li Ovakriste vashili ovo tava fanekwa koilya ndele ka li a hokwa ovo have liti Ovakriste, mwa kwatelwa aveshe ovo ve li meengeleka dOukwakriste. (Mal. 3:5; 2 Tim. 2:19) Oshike vali sha li sha ningwa po? Opo tu mone enyamukulo lepulo olo, natu ka kundafaneni vali efaneko li na sha noilya nosho yo eu.
OSHIKE SHA LI TASHI KA NINGWA PO NGEENGE ETEYO OLA HOVELE?
9, 10. (a) Oshike hatu ka kundafana paife shi na sha nefimbo leteyo? (b) Oshike sha li sha ningwa po tete pefimbo leteyo?
9 Jesus okwa ti: “Eteyo olo exulilo lefimbo lounyuni.” (Mat. 13:39) Efimbo leteyo olo ola li la hovela mo 1914. Paife ohatu ka kundafana oinima itano i na sha nefimbo olo, oyo ya li ya xunganekwa kuJesus.
10 Shotete, okwoongelwa kweu. Jesus okwa ti: “Efiku leteyo ohandi lombwele ovateyi: Ongeleni manga eu, nye mu li mange oipandi.” Konima yo 1914, ovaengeli ova li va hovela ‘okwoongela’ Ovakriste ovo va fa eu moku va yoolola mo movavaekwa ovo ve li “ovanhu vOuhamba,” ile tu tye, ovana vOuhamba. — Mat. 13:30, 38, 41.
11. Oshike sha yoolola ko Ovakriste vashili kwaavo have liti Ovakriste?
11 Eyooloko pokati keengudu odo mbali oli liwetikile mo nawa eshi oilonga yokwoongela tai xumu komesho. (Eh. 18:1, 4) Mo 1919, oshe ke limonikila mo kutya Babilon Shinene osha teka po. Oshike unene sha yoolola ko Ovakriste vashili kwaavo have liti Ovakriste? Oilonga yokuudifa. Ovo va li hava kwatele komesho mokati kOvakonakoni vOmbibeli ova li va divilika kutya osha fimana keshe umwe a kale ha kufa ombinga moilonga yokuudifa Ouhamba. Pashihopaenenwa, mo 1919, opa li pa nyanyangidwa okambo To Whom the Work Is Entrusted oko ka li ka ladipika Ovakriste ovavaekwa aveshe va udife eumbo neumbo. Okafo oko oka ti: “Oilonga oihapu, ashike ohatu ka dula oku i wanifa po kekwafo lOmwene. Omu na oufembanghenda wokukufa ombinga moilonga oyo.” Mbela ova li ve linyenga ngahelipi? Oshungonangelo yOshiingilisha yomo 1922 oya ti kutya, okudja kefiku olo, Ovakonakoni vOmbibeli ova li va tamununa mo oilonga yavo yokuudifa. Konima yefimbo lixupi, oilonga yokuudifa eumbo neumbo oya li ya didilikifa mo Ovakriste ovo ovadiinini ngaashi naanaa shi li kunena.
12. Ongudu yoilya oya kala tai ongelwa okudja naini?
12 Oshitivali, okwoongelwa kwoilya. Jesus okwa li a lombwela ovaengeli vaye ta ti: “Oilya i tuvikileni momaanda ange.” (Mat. 13:30) Okudja mo 1919, ovavaekwa ova kala nokwoongelwa meongalo lopaKriste olo la kosholwa. Ovakriste ovavaekwa ovo tava ka hangika ve li kombada yedu pexulilo lounyuni otava ka ongelwa lwaxuuninwa eshi tava ka pewa ondjabi yavo meulu. — Dan. 7:18, 22, 27.
13. Ehololo 18:7 ola holola shike shi na sha nelihumbato lombwada ile laBabilon Shinene, mwa kwatelwa Oukwakriste?
13 Oshititatu, elilaano nomalikweshelo omayoo. Oshike sha li tashi ka ningwa po konima eshi ovaengeli va manga po oipandi yeu? Jesus okwa popya shi na sha nonghalo yongudu yeu a ti: “Omo hamu kala elilaano nomalikweshelo omayoo.” (Mat. 13:42) Mbela osho otashi ningwa paife? Hasho nandenande! Kunena, Oukwakriste oo u li oshitukulwa shombwada, natango onghee ngoo tau ti: “Ame [ondi] li apa omutumba ndi hambakainhu, ndele nghi fi omufiyekadi noitandi ka hangika koluhodi.” (Eh. 18:7) Oukwakriste ou udite u na eenghonopangelo eshi ‘u li omutumba ngaashi ohambakainhu’ kombada yovapangeli vopapolitika. Ovo tava fanekwa keu paife otave litade, ponhele yokukala va nyika oluhodi. Ashike ove li pokunyika oluhodi mafiku.
14. (a) Onaini nomolwashike ovo have liti Ovakriste, tave ke ‘likwesha komayoo’? (b) Ongahelipi eudeko letu li na sha naMateus 13:42 olo la pepalekwa tali tu kumwe nediladilo olo li li mEpsalme 112:10? (Tala oitwa yopexulilo.)
14 Konima eshi omalongelokalunga aeshe oipupulu a hanaunwa po pefimbo loudjuu munene, ovayambididi vao otava ka konga ouhondameno, ndele itave ke u mona. (Luk. 23:30; Eh. 6:15-17) Ndele eshi tava ka mona kutya kave na apa tava xupile, otava ka lilaana koumbada ‘nokulikwesha komayoo’ omolwehandu. Ngaashi Jesus a xunganeka shi na sha noudjuu munene, pokafimbo oko ka nyikifa oluhodi otava ka “lilaana.” * — Mat. 24:30; Eh 1:7.
15. Oshike tashi ka ningilwa eu, noshiningwanima osho otashi ka ningwa naini?
15 Oshitine, okweekelwa mediko la hanya. Oshike tashi ka ningilwa oipandi yeu? Ovaengeli otave ke i ‘ekela mediko la hanya.’ (Mat. 13:42) Naasho otashi ka tya ehanauno laalushe. Onghee hano, ovayambididi vomalongelokalunga oipupulu otava ka hanaunwa po pefimbo loshitukulwa shaxuuninwa shoudjuu munene, sha hala okutya, puHarmagedon. — Mal. 4:1.
16, 17. (a) Oshiningwanima shilipi Jesus a tumbula mefaneko laye osho tashi ka ningwa xuuninwa? (b) Omolwashike twa fika pexulifodiladilo kutya oshiningwanima osho inashi ningwa natango?
16 Oshititano, okuvilima. Jesus okwa li a xulifa exunganeko laye ta ti: “Opo nee ovayuki otava ka vilima ngaashi etango mouhamba waXe.” (Mat. 13:43) Osho otashi ka ningilwa peni nonaini? Eendjovo odo inadi wanifwa natango. Oshinima osho Jesus a xunganeka otashi ka ningwa monakwiiwa meulu, ndele itashi ningwa paife kombada yedu. * Natu ka kundafaneni omatomheno avali oo tae tu kwafele tu fike pexulifodiladilo olo.
17 Lotete, oli na sha nefimbo opo oshinima osho tashi ka ningwa. Jesus okwa ti: ‘Opo nee ovayuki otava ka vilima.’ Outumbulilo “opo nee” owa kwatakanifwa noshiningwanima osho Jesus a li a popya metetekelo, ‘okweekelwa mediko la hanya.’ Osho otashi ka ningwa pefimbo loshitukulwa shaxuuninwa shoudjuu munene. Onghee hano, ‘okuvilima’ kwovavaekwa otaku ka ningwa yo pefimbo opo monakwiiwa. Etomheno etivali, oli na sha naapo oshinima osho tashi ka ningilwa. Jesus okwa ti kutya ovayuki otava ka ‘vilima mouhamba.’ Mbela osho osha hala okutya shike? Ovavaekwa aveshe ovadiinini ovo tava hangwa kombada yedu konima yoshitukulwa shotete shoudjuu munene otava ka didilikwa lwaxuuninwa. Onghee hano, ngaashi sha popiwa mexunganeko laJesus li na sha noudjuu munene, ovavaekwa otava ka ongelwa meulu. (Mat. 24:31) Otava ka vilima “mouhamba waXe,” nokonima ashike yoita yaHarmagedon otava ka kala ve li omufuko “mehombolo lOdjona.” — Eh. 19:6-9.
NGHEE HATU DULU OKUMONA OUWA
18, 19. Omeenghedi dilipi eudeko lefaneko laJesus li na sha noilya neu tali tu etele ouwa pauhandimwe?
18 Ongahelipi hatu dulu okumona ouwa mwaasho twe lihonga mefaneko laJesus? Ohatu dulu okumona mo ouwa meenghedi nhatu. Yotete, ole tu kwafela tu mone eudeko lomoule. Efaneko ola holola etomheno la fimanenena kutya omolwashike Jehova a efa oukolokoshi u kale po. Okwe ‘lididimikila oitoo yehandukilo’ opo a longekide ‘oitoo yefilonghenda’ oyo tai fanekwa koilya. * (Rom. 9:22-24) Onhivali, otali tu kwafele tu kale tu na omukumo. Eshi exulilo tali ehene popepi, ovatondi vetu otave ke tu lwifa nonyanya ndele ‘itave tu dulu nande.’ (Lesha Jeremia 1:19.) Ngaashi ashike Jehova a li a amena ongudu oyo tai fanekwa koilya monakudiwa, natango Tate yetu womeulu ota ka longifa Jesus novaengeli opo e tu yambidide ‘momafiku aeshe’ oo e li komesho. — Mat. 28:20.
19 Onhinhatu, efaneko ole tu kwafela tu didilike mo ongudu yoilya. Omolwashike oshinima osho sha fimanenena? Okumona kutya Ovakriste ovo va fa oilya ovo oolyelye osha fimana opo tu mone enyamukulo kepulo olo la li la pulwa kuJesus mexunganeko laye li na sha nomafiku axuuninwa. Okwa li a pula ta ti: “Olyelye hano omupiya omudiinini nomunaendunge”? (Mat. 24:45) Oitukulwa ivali oyo tai shikula ko otai ka nyamukula epulo olo monghedi tai mbilipaleke.
^ okat. 2 Okatendo 2: Opo u pepaleke eudeko loye li na sha neityo loitukulwa ikwao yefaneko, ohatu ku ladipike u leshe oshitukulwa, “Ovayuki otava ka vilima ngaashi etango” mOshungonangelo ye 1 Marsa 2010.
^ okat. 3 Okatendo 3: Osha yela kutya ovapiya otava faneke ovaengeli molwaashi ovayapostoli vaJesus ova fya, vo ovavaekwa ava ve li kombada yedu otava fanekwa koilya ndele hakovapiya. Lwanima osha ka yela mo nawa mefaneko kutya ovo va li tava ongele eu ovaengeli. — Mat. 13:39.
^ okat. 6 Okatendo 6: Eudeko louyelele oo ola pepalekwa. Nale, otwa li hatu diladila kutya Jesus okwa hovela oilonga yaye yokukonakona mo 1918.
^ okat. 7 Okatendo 7: Okudja mo 1910 fiyo 1914, Ovakonakoni vOmbibeli ova li va andjakaneka omambo hanga e fike po 4 000 000 nosho yo oufo noumbo ve dulife po 200 000 000.
^ okat. 14 Okatendo 14: Eudeko letu li na sha naMateus 13:42 ola pepalekwa. Nale, oishangomwa yetu oya li ya popya kutya oule womido dihapu, ovo have liti Ovakriste ova kala tava ‘lilaana nokulikwesha komayoo’ eshi “ovanhu vouhamba,” ile tu tye, “ovana vOuhamba” have va nyaneke pomutenya kutya “ovanhu vomunawii.” (Mat. 13:38) Onghee hano, otu na okudidilika kutya ediladilo lokulikwesha komayoo ola yukifwa kehanauno. — Eps. 112:10.
^ okat. 16 Okatendo 16: Daniel 12:3 okwa ti: “Ovanaendunge [Ovakriste ovavaekwa] otava ka vilima ngaashi evalelwa leulu.” Fimbo ve li kombada yedu, ohava ningi ngaho mokukufa ombinga moilonga yokuudifa. Ashike Mateus 13:43 ota ulike kefimbo opo eshi tava ka vilima mOuhamba womeulu. Otwa li tu shii omishangwa odo mbali adishe otadi popi shi na sha noilonga yokuudifa.
^ okat. 18 Okatendo 18: [7] Tala embo Ehena popepi naJehova, epandja 288-289.


text:
OMALONGESO 13
Ombupi Onondaka Onongwa Konthele Yonongeleya?
1. Okuti Onongeleya Ambuho Onongwa?
Monongeleya ambuho muna ovanthu ovakuatyili. Okunoñgonoka okuti Huku wovola ovanthu ovo nokuesuka navo, onondaka onongwa. Mahi, onongeleya mbukahi nokuundapeswa pala okulinga ovivi. (2 Coríntios 4:3, 4; 11:13-15) Ngetyi tyikahi nokupopiwa motelevisau no nolaliu, onongeleya mbumwe mbelipaka kumwe no makongombanda, no mokuipaa, no movita, nokulala novana. Otyo tyinumanesa unene ovaumbili votyotyili va Huku!
Putyina ongeleya yotyotyili inkhimaneka Huku, onongeleya mbomatutu mbunumanesa Huku. Mbulongesa omalusoke ehekahi mo Mbimbiliya, kumwe nomalongeso omatutu konthele ya Huku no yovanthu vokuankhia. Mahi Jeova uhanda ovanthu vanoñgonoke otyili konthele yae.
2. Ombupi onondaka onongwa konthele yonongeleya?
Huku kakembwa nonongeleya mbupopia okuti vemuhole, mahi tyotyili vehole ouye wa Satanasi. (Tiago 4:4) Ondaka ya Huku iihana onongeleya ambuho mbomatutu okuti “Ombambilonia Onene.” Ombambilonia ankho epundaumbo ekulu, muahimbikila onongeleya mbomatutu, konyima Yombila onene kononthiki mba Noe. Apa katutu, Huku makanyimako onongeleya mbukahi nokukemba ovanthu nokuvemonesa ononkhumbi.
Kuna vali onondaka onongwa. Jeova kalimbwa ovanthu ovakuatyili vayandyana monongeleya mbomatutu ouye auho. Oe ukahi nokuongiya ovanthu ovo, mokuvelongesa otyili.
3. Oityi ovanthu ovakuatyili vesukisa okulinga?
Jeova wasuka novanthu vehole otyili novipuka oviwa. Oe uvelondola opo vatunde monongeleya mbomatutu. Ovanthu vehole Huku, vahanda okulinga omapiluluko opo vemuhambukiswe.
Pomuvo wo Vakristau votete, etyi ovanthu ovakuatyili veiva onondaka onongwa ankho mbupopiwa no noapostolu, avetavela nehambu. Valongeswa onkhalelo omphe yomuenyo itunda ku Jeova, onkhalelo yomuenyo wehambu, wokuna esilivilo nekevelelo. Ovanthu ovo, vaava ongeleka ongwa pala onthue hono, mokonda vetavela onondaka onongwa, mokupaka Jeova tete momienyo viavo.
Jeova uyakula ovanthu vana vatunda monongeleya mbomatutu, aveya mombunga yovafendi vae. Inkha utavela okukongwa na Jeova, mokala epanga liae, nokupewa ombunga omphe yokuna oluembia yovafendi va Jeova, nomuenyo uhapu.
4. Oñgeni Huku makaetela ehambu ovilongo aviho?
Okunoñgonoka okuti ekoyeso lionongeleya mbomatutu maliya, onondaka onongwa. Otyo, matyikayovola ouye auho mononkhumbi. Nalumwe onongeleya mbomatutu mambukakemba vali ovanthu nokuveyapaula. Aveho mavakakalako mavakawanekua mefendelo lia Huku wike vala wotyotyili.
LILONGESA VALI
Oityi Ombimbiliya Tyili-Tyili Ilongesa?
Efendelo Huku Etavela
Oityi Ombimbiliya Tyili-Tyili Ilongesa?


text:
ETUKULWA 30
Oshike tashi dulu oku tu kwafela tu finde oumbada
MBELA oho mono shipu okulongela Jehova? — Omuhongi Munene okwa ti kutya itashi ka kala shipu okulongela Jehova. Moufiku oo wa tetekela efyo laye, Jesus okwa li a lombwela ovayapostoli vaye a ti: “Ounyuni ngenge tau mu tondo, kaleni mu shi shii, owo wa tonda nge tete.” — Johannes 15:18.
Petrus okwa li e linoma kutya ita ka fiya po Jesus nandenande, ndele Jesus okwa li a popya kutya Petrus ote ke mu lidimbika lwoikando itatu oufiku oo tuu oo. Naasho osho naanaa Petrus a li a ninga shili. (Mateus 26:31-35, 69-75) Mbela oshike sha li sha ningifa Petrus e lidimbike Jesus? — Omolwaashi Petrus nosho yo ovayapostoli vakwao ova li va tila.
Mbela ou shi shii kutya omolwashike ovayapostoli va li va tila? — Ova li va dopa okuninga oshinima shimwe sha fimanenena. Ngeenge otwe lihongo kombinga yasho, otashi ke tu kwafela tu longele Jehova, kashi na nee mbudi kutya vamwe otava ti shike ile otave tu ningile shike. Ndele tete otwa pumbwa okushiiva kutya oshike sha li sha ningwa po moufiku waxuuninwa oo Jesus a li pamwe novayapostoli vaye.
Tete, Jesus novayapostoli vaye ova li va dana Opaasa pamwe. Opaasa oya li ouvalelo we likalekelwa oo wa li hau liwa omudo keshe okudimbulukifa oshiwana shaKalunga eshi sha li sha mangululwa moupika waEgipti. Opo nee konima yaasho, Jesus okwa li a tota po ouvalelo umwe vali we likalekelwa oo a li a lya pamwe navo. Metukulwa li li komesho, ohatu ka kundafana kombinga youvalelo oo nohatu ka yelifa nghee tau tu kwafele tu kale hatu dimbuluka Jesus. Konima eshi Jesus va lya ouvalelo oo ndele ta tu omukumo ovayapostoli vaye, Jesus okwa li e va twala koshikunino shaGetsemane, konhele oko va li ve hole okuya luhapu.
Jesus okwa li a dja po puvo oshinano opo a ka ilikane. Okwa li yo a lombwela Petrus, Jakob naJohannes va ilikane, ndele ova li va kofa. Oikando aishe itatu oyo Jesus a li a alukila puvo, okwa li a hanga Petrus navakwao va kofa. (Mateus 26:36-47) Mbela ou shii kutya omolwashike ovayapostoli va li ve na okukala oupafi nokwiilikana? — Natu ka kundafane shi na sha naasho.
Judas Iskariot okwa li yo pamwe naJesus novayapostoli vakwao konguloshi eshi va li tava dana Opaasa. Dimbuluka kutya Judas okwa li a ninga ombudi, ndele paife okwa ninga yo omukengeleledi. Okwa li e shii onhele moshikunino shaGetsemane oko Jesus a li ha i pamwe novayapostoli vaye. Onghee hano, Judas okwa li a twala ovakwaita konhele oko va ka kwate po Jesus. Eshi va fika po, Jesus okwa li e va pula a ti: ‘Olyelye tamu kongo?’
Ovakwaita ova li va nyamukula va ti: ‘OJesus.’ Jesus ka li a tila nomolwaasho okwa li e va nyamukula a ti: “Aame ou.” Ovakwaita ova li va kuminwa neenghono ouladi waJesus ndele tava shuna monima nokuwila poshi. Opo nee Jesus okwa ti vali: ‘Ngeenge Aame tamu kongo, efeni ovayapostoli vange va ye.’ — Johannes 18:1-9.
Eshi ovakwaita va li va kwata po Jesus ndele tave mu mange, ovayapostoli ova li va tila ndele tava i onhapo. Ndele Petrus naJohannes ova li va hala okutala kutya Jesus ota ka ningilwa shike, nomolwaasho ova li ve va landula ve li kokule. Xuuninwa, Jesus okwa li a twalwa keumbo laKajafas, omupristeri omukulunhu. Molwaashi Johannes okwa li e shiivike komupristeri omukulunhu, omukeleli wopomuvelo okwa li a efa Johannes nosho yo Petrus va ye moluumbo.
Ovapristeri ova li va hangwa va ongala nale keumbo laKajafas opo va pangule Jesus. Ova li va hala okudipaifa Jesus, nomolwaasho ova li va konga eendombwedi di lundile Jesus. Ovanhu ova li va denga Jesus neengonyo nosho yo nomanghava. Petrus okwa li popepi eshi oinima aishe oyo ya li tai ningwa.
Okakadona kokapiya oko ka li ka kelela poshivelo, oko ka li ka efela mo Petrus naJohannes moluumbo, oka li ka dimbuluka Petrus, ndele taka ti: “Naave yo owa li pamwe naJesus.” Petrus okwa li e lidimbika Jesus. Konima yefimbo, okakadona kamwe vali oka li ka dimbuluka Petrus, ndele taka ti: “Naau yo okwa li pamwe naJesus.” Natango Petrus okwa li e lidimbika Jesus. Konima yefimbo vali, ovanhu vamwe ova li va mona Petrus ndele tava ti: “Oshili naave yo umwe waavenya.” Petrus okwa li e lidimbika Jesus oshikando oshititatu a ti: “Omulumenhu ou nghi mu shii.” Petrus okwa li a ana kutya ota popi oshili, na Jesus okwa li a punguluka ndele ta tale kuye. — Mateus 26:57-75; Lukas 22:54-62; Johannes 18:15-27.
Mbela ou shi shii kutya omolwashike Petrus a li a popya oipupulu? — Omolwaashi okwa li a tila ovanhu. Mbela omolwashike nee kwa li a tila? Okwa li a dopa okuninga shike opo a kale e na ouladi? Diladila kombinga yaasho. Jesus okwa li a ninga po shike opo a kale e na ouladi? — Okwa li a ilikana kuKalunga, na Kalunga okwa li e mu kwafela a kale e na ouladi. Dimbuluka yo kutya Jesus okwa li a lombwela Petrus lwoikando itatu a ilikane noku kale oupafi. Ndele mbela oshike sha li sha ningwa po? —
Petrus okwa kala ashike a kofa, noka li a ilikana. Onghee hano, eshi Jesus a kwatwa po, Petrus ka li e lilongekida. Konima yefimbo eshi Jesus a li ta pangulwa, nokudengwa nosho yo eshi ovapristeri va li va pangela oku mu dipaifa, Petrus okwa li a tila. Ndele mbela Jesus okwa li a lombwela shike ovayapostoli vaye konima yeevili donhumba fimbo a li ina kwatwa po? — Okwa li e va lombwela kutya otava ka tondwa kounyuni ngaashi ashike u mu tonde.
Paife natu ka kundafaneni kombinga yoshinima osho tashi dulu oku tu ningilwa sha yukila kwaasho sha li sha ningilwa Petrus. Natu tye nee ngeno ou li mongudu yeni kofikola, ndele vamwe tava hovele okukembaula kombinga yovanhu ovo ihava shalutile epandela ile ihava dana Okrismesa. Mbela oto ka ninga po shike ngeenge umwe okwe ku pula ta ti: “Oshoshili ngoo kutya iho shalutile epandela?” Ile vamwe va tye: “Otwa uda kutya iho dana Okrismesa.” Mbela oto ka kala wa tila oku va lombwela oshili? — Mbela oto ka kendabala okupopya oipupulu, ngaashi Petrus a li a ninga? —
Konima yefimbo, Petrus okwa li a nyika oluhodi neenghono eshi e lidimbika Jesus. Eshi a li a didilika mo osho a ninga, okwa li a ya pondje ndele ta lili. Ndele nande ongaho, Petrus okwa li e livela ombedi ndele ta alukile kuJesus. (Lukas 22:32) Paife diladila kombinga yaasho. Oshike tashi dulu oku tu kwafela tuha kale twa tila neenghono ndele hatu ningi ngaashi Petrus a li a ninga? — Dimbuluka kutya Petrus okwa li a dopa okwiilikana nokukala oupafi. Mbela oto diladila kutya otwa pumbwa okuninga shike opo tu kale ovashikuli vOmuhongi Munene? —
Otwa pumbwa filufilu okwiilikana kuJehova opo e tu kwafele. Mbela eshi Jesus a li a ilikana ou shi shii kutya Kalunga okwa li e mu ningila shike? — Okwa li a tuma omweengeli waye e mu pameke. (Lukas 22:43) Mbela ovaengeli vaKalunga otava dulu oku tu kwafela kunena? — Ombibeli oya ti: “Omwengeli wOmwene ota ongo nokudingilila onhanda kuava have mu tila, ndee te va xupifa.” (Epsalme 34:8) Ndele opo Kalunga e tu kwafele, otwa pumbwa okuninga shihapu shihe fi ashike okwiilikana. Mbela ou shi shii kutya otwa pumbwa vali okuninga shike? — Jesus okwa li a lombwela ovashikuli vaye va kale oupafi. Mbela oshike tashi dulu oku tu kwafela tu kale oupafi? —
Otwa pumbwa okupwilikina nawa kwaasho hashi hongwa pokwoongala kwopaKriste nosho yo okuyandja elitulemo kwaasho hatu lesha mOmbibeli. Ndele otwa pumbwa yo okwiilikana kuJehova pandjikilile noku mu pula e tu kwafele tu mu longele. Ngeenge otwa ningi ngaho, ote ke tu kwafela tu finde oumbada wokutila ovanhu. Ohatu ka kala yo twa hafa ngeenge otwa mono omhito yokulombwela vamwe kombinga yOmuhongi Munene nosho yo Xe.
Omishangwa edi tadi landula apa otadi dulu oku tu kwafela tuha efe oumbada wokutila ovanhu u tu imbe okulonga osho sha yuka: Omayeletumbulo 29:25; Jeremia 26:12-15, 20-24; nosho yo Johannes 12:42, 43.


text:
APENDISE
Enima lio 1914 Liakolela Unene Momaulo Ombimbiliya
PUETYI ankho kuakamba omakwi omanima pala enima lio 1914, vana ankho vokulilongesa Ombimbiliya, ankho vapopila vakuavo okuti menima olio, makukaenda ovipuka vihuvisa unene. Ovipuka patyi ankho mavikaendako? Oityi tyilekesa okuti 1914 ankho enima liakolela unene?
Mu Lucas 21:24 Jesus wati: “Jelusalei maikaliatwa novanthu vovilongo, alo ‘omuvo wovanthu vomouye’ ufuisuapo.” O Jelusalei ankho ombala yelongo lio va Judeu. Ankho omo mukala otyipundi tyoutumini wo nohamba mbombuto Yohamba David. (Salmo 48:1,2) Onohamba ombo, ankho mbelikalela unene novatumini vomouye. Mokonda onohamba ombo, ankho mbukahi polukalo lwa Huku. Ankho mbupumphama ‘kotyipundi tyoutumini wa Jeova’. (1 Crônicas 29:23) O Jelusalei ankho otyilekeso tyoutumini wa Jeova.
Onalupi outumini wa Huku wahimbika ‘okuliatwa novanthu vovilongo’? Wahimbika mo 607 P.K.E.. Oñgeni waliatua? Waliatua puetyi o Jelusalei yahanyaunuapo no Vambambilonia. Tunde opo, nawike vali ankho upumphama ‘kotyipundi tyoutumini wa Jeova. Onohamba ankho mbokuatuka ku David, mbapolwa koutumini. (2 Reis 25:1-26) Okuti o Jelusalei ankho maitualako okuliatwa apeho novanthu ovo? Au. Ezekiele waula konthele ya Zedekia ohamba yahulililako yo Jelusalei okuti: ‘Polamo ombuya younene nekolowa.…Kamalikala liomunthu nawike, alo una watokala okulipewa eya, iya ngae ndyiliavela’. (Ezequiel 21:26, 27) Una ‘watokala’ okupewa ekolowa lia David o Kristu Jesus. (Lucas 1:32, 33) Ngotyo, ‘okuliatwa’ kuo Jelusalei ankho makupu tyina Jesus amakala Ohamba.
Ankho onalupi Jesus makalinga Ohamba? Jesus walekesa okuti outumini Wovanthu ovo vomouye, ankho maukapwa. Onondaka mbuvasiwa mu Daniel kapitulu 4, mbutukuatesako okunoñgonoka onalupi omuvo oo ankho maupu. Kapopia konthele yondyoi yo Hamba yo Mbambilonia Nambukondonosole. Ohamba oyo, yamona omuti umue omunene watetuapo. Iya otyihingi tyatyo ankho katyipondola okuyova mokonda tyakutwa no maualuku ovivela. Iya oandyu imue aiti: ‘Omivo epanduvali vimulambe’.—Daniel 4:10-16
Mombimbiliya pamue omiti vilekesa outumini. (Ezequiel 17:22-24; 31:2-5) Ngotyo, okutetwapo kuomuti mondyoi ya Nambukondonosole, tyilekesa okuti outumini wa Huku ankho utuminwa na vana vakalelapo Jeova mo Jelusalei, mautetuako. Mahi, ondyoi oyo yalekesa okuti ‘okuliatwa kuo Jelusalei’ kamakukala ehimbwe, makukala vala ‘omivo epanduvali.’ Iya omivo viatyo ovio, ankho omanima eñgapi?
Omukanda wa Revelação [Apocalipse] 12:6, 14 ulekesa okuti omivo vitatu nomeya, ononthiki 1.260. Ngotyo, ‘omivo epanduvali’ tupaka kumue o 1.260 + 1.260 tyituuka ononthiki 2.520. Mahi, Ovanthu vomouye kavamanene ‘okuliata’ outumini wa Huku mononthiki 2.520 konyima yehanyauno lio Jelusalei. Otyo, tyilekesa okuti eulo olio ankho lipopia omuvo omunyingi vali. Omukanda wa Números 14:34 no wa Ezequiel 4:6, vipopia okuti kese ‘nthiki enima,’ otyo tyitukuatesako okunoñgonoka okuti ‘omivo epanduvali’, omanima 2.520.
Omanima 2.520 ahimbika mohanyi ya Kulindi yo 607 P.K.E., puetyi o Jelusalei yahanyaunuapo no Vambambilonia. Tunde opo onohamba mbombuto ya David mbapolwa koutumini. Iya omuvo oo, wapua vala mohanyi ya Kulindi yenima 1914. Menima olio, otyo ‘omuvo Wovanthu vomouye’ wapua, iya Jesus Kristu avialekwa Kouhamba wa Huku keulu.*—Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14.
Ngetyi Jesus etyipopile, ‘okuya’ kuae ankho makuimbukilwa kovitateka ovinene. Ovita, nondyala, novinimawe, nomauvela omanene. (Mateus 24:3-8; Lucas 21:11) Ovipuka viatyo ovio, viava oumbangi omunene wokuti menima lio 1914, opo tyili Ouhamba wa Huku keulu wahimbika okutumina. Tupu, menima olio otyo tyahimbika ‘ononthiki mbahulako’ mbouye uno.—2 Timóteo 3:1-5.
* Tunde mohanyi ya Kulindi yo 607, alo mu Kulindi yenima 1 Puetyi Kristu Eheneye, papita omanima 606. Okutunda mu Kulindi yenima 1, alo mu Kulindi yenima 1914, papita omanima 2.520. Iya okupaka kumue omanima 606 + 1914, tyituuka omanima 2.520. Opo unoñgonoke vali nawa konthele yehanyauno lio Jelusalei, tala posapi “Cronologia” momukanda Estudo Perspicaz das Escrituras, walingua no Nombangi mba Jeova.


text:
‘Eendunge doye nadi nangekwe noupuna’
DAVID womuIsrael shonale okwa li a popya eendjovo odo da tumbulwa metetekelo ta tange omukainhu oo a li a shakeneka. Edina laye okwa li Abigail. Mbela oshike sha li she linyengifa David e mu tange, nongahelipi hatu dulu okumona ouwa moshihopaenenwa shaye?
David okwa li a shakena nomukainhu oo a hombolwa eshi a li ta faduka po ohamba Saul. Abigail okwa li a hombolwa kuNabal, omulumenhu oshipuna oo a li e na oufita muhapu moshitukulwalongo sheemhunda daJuda. David novalumenhu vaye ‘ova li ohotekuma’ youfita waNabal. Lwanima David okwa li a tuma ovapiya kuNabal, vaka pule ‘e va pe osho e shi na’ ngaashi oikulya. (1 Sam. 25:8, 15, 16) Okutala kunghee David novapiya vaye va kala tava amene omaliko aNabal, eindilo laye ola li li shii okuudiwa ko.
Ashike Nabal, oo edina laye tali ti “elai”, okwa kala ha katuka metwokumwe nedina laye. Okwa li a nyamukula a handuka nokutukana, eshi a anya eindilo laDavid. David okwa li a ninga omhangela opo a katukile Nabal onghatu omolweenghatu odo a li a katuka dihe li pandunge. Nabal noukwaneumbo waye ova li tava ka kanifa eemwenyo davo omolwoulai waye. — 1 Sam. 25:2-13, 21, 22.
Omolwoilanduliko oyo va li va taalela inyikifa oluhodi, Abigail okwa li a ya mo olunyala. Okwa li a ka yandja ombili kuDavid nelininipiko opo a kaleke po ekwatafano laye naJehova. Ndele te mu longekidile oikulya ya wana, noye a li ta ka ninga ohamba ya shikula ko, nokovalumenhu vaye. Lwanima, David okwa ka didilika kutya Jehova okwa longifa Abigail e mu kelele aha ninge oshinima osho sha li tashi ke mu ningifa a kale e na ondjo kuKalunga. David okwa li a lombwela Abigail a ti: “Neendunge doye nadi nangekwe noupuna, naave mwene u nangekwe noupuna, eshi wa kelela nge nena okutula etimba lohonde.” — 1 Sam. 25:18, 19, 23-35.
Inatu hala nande okukala twa fa Nabal, mokukala tuhe na olupandu omolwoinima iwa oyo twa ningilwa. Shimwe vali, ngeenge opa holoka oupyakadi, ohatu dulu okuninga ngaashi hatu dulu opo tu u pongolole po. Kungaho ohatu ka dula okupopya twa fa omupsalme oo a li a lombwela Kalunga a ti: “Longe nge omayele neendunge.” — Eps. 119:66.
Vamwe otava ka dula okudidilika mo ounongo, ile eendunge detu okupitila meenghatu detu. Kutya nee ohave shi popi ile hasho, otashi dulika va kale ve udite ngaashi David eshi a li a popya, a ti: “Neendunge doye nadi nangekwe noupuna.”


text:
ALOMBOLUILO A VOKIYIWAKO
Elomboloko Lionduko ya Suku
—Kuenda Ndomo yi Tukuiwa
VEMBIMBILIYA liove Kosamo 83:18 kua sonehiwa ndati? Vembimbiliya li Kola Kosamo eyi tu tangako hati: “Oco va limbuka okuti ove, onduko yove Yehova, ove, lika wove, Tõlo koluali luosi.” Vambimbiliya amue Osamo eyi ya pongoluiwavo ndoco. Pole, kuli Ambimbiliya alua okuti ka mu sangiwa onduko Yehova. Apa pa sesamẽla onduko Yehova va piñainyapo olonduko viesumbilo, hati “Ñala” ale “Suku.” Oco hẽ vovisonehua viatete pocinimbu eci pa sangiwa hati Ñala, ale Yehova?
Ocinimbu eci ci tukula onduko. Kelimi lia va Heveru okuti oko Ambimbiliya alua opiwa, pocinimbu eci pa sangiwa onduko. Oyo ya sonehiwa lolomalaka evi יהוה (YHWH). Kelimi Liumbundu onduko yaco ya siata oku tukuiwa hati “Yehova.” Anga hẽ onduko eyi yi sangiwa lika vocinimbu cimosi Cembimbiliya? Sio. Konepa yovisonehua via va Heveru, onduko yaco yi sangiwako ci soka 7.000 kolonjanja!
Ci kuete hẽ esilivilo oku tukula onduko ya Suku? Tu kũlĩhĩsi ohutililo Yesu Kristu a longisa. Oyo yi fetika hati: “A Isietu o kasi kilu. Onduko yove yi sumbiwe.” (Mateo 6:9) Onjanja yimue Yesu wa likutililile hati: “A Tate, muisa onduko yove ulamba.” Suku wa tambulula hati: “Nda yi muisa ale ulamba, kuenje ndi yi muisa vali ulamba.” (Yoano 12:28) Cosi eci ci lekisa okuti onduko ya Suku yi kuete esilivilo linene. Oco hẽ, momo lie asonehi vamue Vembimbiliya apa pa kala onduko ya Suku va kapelapo hati, Ñala?
Ci mõleha soketi kuli esunga lieci va ci lingila. Catete, vamue va siata oku popia hati ka ci tava oku tukula onduko yaco. Momo ka tua kũlĩhĩle ndomo va enda loku yi tukula kosimbu. Elimi lia va Heveru kosimbu lia enda oku sonehiwa lonjila yimue okuti ka mu iñila ololetala ndeci: a, e, i, o, u. Omo liaco, lomue koloneke vilo wa kũlĩha ndomo ololetala evi YHWH via enda loku tukuiwa. Pole, eci ka ci tu tateka oku tukula onduko ya Suku. Onduko ya Yesu kosimbu va enda loku yi tukula hati, Yeshua ale Yehoshua. Lomue wa kũlĩha ciwa ndomo ya enda loku tukuiwa. Pole, omanu koluali luosi va siata oku tukula onduko ya Yesu ndomo ya sunguluka velimi liavo. Ovo ka va liwekapo oku yi tukula omo ño okuti ka va kũlĩhĩle ndomo va enda loku yi tukula kosimbu. Nda wa enda kofeka yimue yiñi, oka limbuka okuti onduko yove yi tukuiwa mumue muiñi velimi lio kofeka yaco. Cosi eci ci lekisa okuti ndaño ka tua kũlĩhĩle ndomo onduko ya Suku ya enda loku tukuiwa kosimbu, ka ci tu tateka oku yi tukula.
Esunga liavali lieci vamue va siatela oku upa onduko ya Suku Vambimbiliya avo, liatiamẽla kovihilahila viosimbu via va Yudea. Valua pokati kavo va simaile okuti ka ci tava oku tukula onduko ya Suku, momo yi kola. Ocisimĩlo caco eci va ci tiamisilile kocihandeleko Cembimbiliya ca linga hati: “Ku ka tukule onduko ya Yehova Suku yove lesanda, omo Yehova ka yowisa u o tukula onduko Yaye lesanda.”
Ocihandeleko eci ci pisa oku tukula onduko ya Suku lesanda. Pole, ka ci pisa oku yi tukula lesumbilo. Asonehi vonepa Yembimbiliya yi tukuiwa hati ovisonehua vio Heveru (ale “Otestamentu Yale”) va kala vakuacili kuenda va pokuile Kocihandeleko Suku a ecele ku va Isareli. Pole, va tukola onduko ya Suku olonjanja vialua. Ovo va kongela onduko yaco volosamo via enda loku imbiwa lowiñi kefendelo. Yehova o vetiya afendeli vaye oku vilikiya onduko yaye. Kuenje vakuepokolo va ci linga muẽle. (Yoeli 2:32; Ovilinga 2:21) Omo liaco, Akristão koloneke vilo ka va kuete ohele yoku tukula onduko ya Suku. Pole, va sukila oku ci linga lesumbilo ndeci Yesu a linga.
Asonehi Vembimbiliya va lueya calua poku piñainya onduko ya Suku lolonduko viesumbilo. Poku ci linga, ovo va mõlehisa ndu okuti Suku o kasi ocipãla kuenda hamunuko. Pole, Embimbiliya li vetiya omanu oku livala ‘ukamba la Yehova.’ (Osamo 25:14) Sokolola handi eci catiamẽla koku livala ukamba lomunu umue. Anga hẽ ukamba wene u kala wocili nda kua kũlĩhĩle onduko yaye? Cimuamue haico, nda omanu ka va kũlĩhĩle onduko ya Suku, Yehova, va tẽla ndati oku livala ukamba laye? Nda omanu ka va kũlĩhĩle onduko ya Suku, va kuata ndati elomboloko liayo? Onduko ya Suku yi lomboloka nye?
Suku wa sapuile elomboloko lionduko yaye ku Mose. Eci Mose a pula ku Suku elomboloko lionduko yaye, Yehova wa tambulula hati: “Ame muẽle Ame.” (Etundilo 3:14) Embimbiliya limue li tukuiwa hati, Roterdã, pocinimbu eci li popia hati: “Ame ndi linga cosi nda panga.” Eci ci lekisa okuti Yehova o linga cosi a yongola, catiamẽla kovina a lulika oco a tẽlise ocipango caye.
Sokolola ño handi nda ove wa tẽlele oku linga cosi wa panga. Nda wa linga nye oco o kuatise akamba vove? Nda umue pokati kavo wa kuatiwa loku vela kualua, ove hẽ nda kua lingile ondotolo oco u sakule? Nda umue pokati kavo wa kambela olombongo, ove hẽ nda kua lingile ohuasi oco u kuatise? Pole, ocili ceci okuti ove ku tẽla oku ci linga. Vosi yetu lomue o tẽla oku ci linga. Pole, poku lilongisa Embimbiliya oka limbuka okuti Yehova o tẽla oku linga cosi a panga oco a tẽlise olohuminyo viaye. Kuenda eye o sanjukila calua oku lekisa unene waye kuava vo kuetele ocisola. (2 Asapulo 16:9) Onepa eyi yekalo lia Yehova ka ya kũlĩhĩwile la vana ka va kũlĩhĩle onduko yaye.
Onduko Yehova yi sangiwa Vembimbiliya. Oku kũlĩha onduko ya Suku lelomboloko liayo kuenda oku yi tukula vefendelo lietu, ci kuatisa cocili koku kuata ukamba wocili la Isietu wokilu Yehova. *
^ tini. 12 Oco o sange alomboluilo akuavo atiamẽla konduko ya Suku, lelomboloko liayo, kuenda esunga lieci tu sukilila oku yi tukula vefendelo lietu, tala okalivulu ka kuete osapi ya linga hati, O Nome Divino Que Durará Para Sempre, ka sandekiwa Lolombangi via Yehova. Tangavo vo Tradução do Novo Mundo, yo 2013 Velomboluilo A4.


text:
OMBIIMBELI OHAYI LUNDULULA ONKALAMWENYO YAANTU
Onda li ndi hole unene uudhano wokatanga haka dhengwa noshiti (Baseball)!
OMUMVO A VALWA: 1928
OSHILONGO MOKA A VALELWA: KOSTA RIKA
ONDJOKONONA: ONDA LI NDI HOLE NAYI UUDHANO NOSHO WO OKUNDOMBOLA
ONAKUZIWA YANDJE
Onda putukila moPuerto Limón, oshilando shetulilosikepa shi li kuuzilo womunkulofuta gwaKosta Rika. Otwa valwa yahetatu, na ngame omutiheyali. Tate okwa si, sho ndi na omimvo hetatu. Onkene meme okwe tu putudha oye awike.
Onda kala ndi hole nayi uudhano wokatanga haka dhengwa noshiti (Baseball) okuza kuunona wandje. Sho ndi na omimvo omulongo nasha, onda wayimine okasipana kamwe kaamati mboka opo taya tameke. Sho ndi na omimvo 20 nasha, omudheuli gumwe okwa pula ndje ndi ye ndi ka dhanene osipana yimwe onene moNicaragua. Onda tindi, oshoka onda li tandi sile meme oshimpwiyu, ngoka a li a nika uunkundi pethimbo ndyoka. Onkee ano, kanda li nda hala okuya koNicaragua. Konima yethimbo, omudheuli gulwe okwa pula ndje ndi ye mosipana yopashigwana yobaseball yaKosta Rika, ndjoka ya thikama po maadhani ya hogololwa okuza muusipana mboka opo tawu tameke. Oshikando shino, onda zimine. Onda kala mosipana ndjoka okuza mo 1949-1952. Onda dhana omaudhano ogendji moKuba, moMeksiko nomoNicaragua. Uudhano mbono onda li nde wu funda nawa nonda dhana nokuli omaudhano 17, inaandi ninga okapuko kasha. Onda li handi kala ndu uvite uuntsa, uuna aantu tayi igidha edhina lyandje!
Oshinima shimwe, onda li ndi hole iipala. Onda li ndi na okakadhona kamwe, ihe hako akeke nda kala ndi na. Onda li wo handi nu nayi. Esiku limwe, onda li nda kolwa, naasho nda penduka, kegumbo ite dhimbulukwa kutya onde ya ko ngiini. Onda li natango ndi hole okundombola.
Pethimbo ndi li monkalamwenyo ya tya ngawo, meme okwa ningi Onzapo yaJehova. Okwa kambadhala okuuvithila ndje, ihe inashi za, oshoka onda li nda pwila thiluthilu muudhano. Ando onda li mokapale tandi idheula pethimbo lyomuha, ando nondjala itandi yi uvu nokuli. Onda li lela nda pwila muudhano, nonda li ndi wu hole shimwe to nyengwa.
Sho ndi na omimvo 29, onda mono oshiponga oshinene, nda adhika tandi kambadhala okukwata okatanga mokapale. Konima sho nda aluka, onde etha po okudhanena osipana yopashigwana. Onda kala handi dheula osipana yaamati mboka opo taya tameke, pokapale ke li popepi negumbo lyandje.
NKENE OMBIIMBELI YA LUNDULULA ONKALAMWENYO YANDJE
Mo 1957, onda yi koshigongi shoshitopolwa shOonzapo dhaJehova, sha li mokapale moka twa li hatu dhanene. Sho ndi li poshigongi, onda mono eyooloko enene pokati keihumbato lyOonzapo naandyoka lyaantu mboka haye ya okutala uudhano wobaseball. Shoka oshi inyengitha ndje ndi tameke okukonakona Ombiimbeli nOonzapo nokuya kokugongala kwadho.
Onda li nda kuminwa iinima oyindji mbyoka ndi ilongo mOmbiimbeli. Pashiholelwa, Jesus okwa hunganeke kutya momasiku gahugunina, aalongwa ye otaye ku uvitha onkundana ombwanawa muuyuni awuhe. (Mateus 24:14) Ondi ilongo wo kutya Aakriste yashili ihayu uvitha nelalakano lyokukonga oshimaliwa. Jesus okwa ti: “One mwa pewa oshindji omagano, gandjeni wo omagano.” — Mateus 10:8.
Sho nda tsikile nokukonakona Ombiimbeli, onda yelekanitha shoka tayi ti naashoka nda mono mokati kOonzapo dhaJehova. Onda li nda kuminwa oonkambadhala dhawo dha mana mo, dhokuuvitha onkundana ombwanawa yUukwaniilwa waKalunga muuyuni awuhe. Onda mono kutya odhi na ombepo yokugandja, ndjoka Jesus a ladhipikile Aakriste. Sho nda lesha oohapu dhaJesus muMarkus 10:21, ndhoka tadhi ti: ‘Ila, u landule ndje,’ onda kala nda hala okuninga Onzapo.
Osha pula ndje ethimbo, ndi ninge Onzapo. Pashiholelwa, uule womimvo odhindji, onda kala handi dhana onomola ndjoka hayi etele ndje elago aniwa, oshiwike kehe tandi ndombola. Ondi ilongo mOmbiimbeli kutya Kalunga oku tonde mboka haya simaneke “Gad [oshimenka shelago]” nosho wo aanalwiho. (Jesaja 65:11; Aakolossa 3:5) Onda ningi po shike? Onde etha po okundombola. Konima sho nde ku etha po, Osoondaha ya ka landula ko, onomola ndjoka hayi etele ndje elago aniwa, oya longithwa kugulwe e ta sindana. Aantu oya li ya yolo ndje, sho inaandi dhana oshiwike shoka. Oya kondjitha ndje ndi tameke okudhana ishewe, ihe onda tindi. Sigo onena, inandi yelekela we okundombola.
Konima sho nda zala “omuntu omupe,” sha hala okutya, esiku nda ninginithwa poshigongi shoshitopolwa shOonzapo dhaJehova, onda li nda taalela ishewe eshongo limwe. (Aaefeso 4:24) Kongulohi sho nde ya mohotela moka nda li, onda adha omukadhona ngoka a li gwandje, a tegelela ndje pomweelo gwondunda. Okwa ti: “Sammy, mentu ngweye, ila tu iyuvithe nawa!” Onde mu yamukula nziya nda ti: “Ahawe!” Onde mu dhimbulukitha kutya ngashingeyi onkalamwenyo yandje oyi li metsokumwe nomithikampango dhOmbiimbeli. (1 Aakorinto 6:18) Okwi igidha a ti: “Shike?” Okuza mpono, okwa sheke shoka Ombiimbeli tayi ti kombinga yiipala nokwa kondjitha ndje tu ishunine. Onda ningi po shike? Onda yi mondunda, e tandi i patele mo. Ondu uvite uuntsa okupopya kutya okuza ngaa sho nda ningi Onzapo mo 1958, kii na siku nda shunine kiinima mbyoka nde etha po.
UUWANAWA MBOKA NDA MONA
Onda mona omauwanawa ogendji, sho nda tameke okulandula omayele gOmbiimbeli! Omauwanawa gamwe ongaashi: Ookuume kashili oyendji, onkalamwenyo tayi ti sha nombili yashili.
Ondi hole natango obaseball, ihe hangaashi nale. Moku yi dhana onda li nda mono mo esimano niimaliwa, iinima mbyoka ihaayi kalelele. Ongiini kombinga yekwatathano lyandje naKalunga nosho wo naamwatate naamwameme muuyuni? Lyo otali kalelele. Ombiimbeli otayi ti: “Uuyuni niinima ayihe yi li mo mbyoka aantu ye yi hokwa, otayi hulu po. Ihe ngoka ta longo shoka Kalunga a hala, ota kala e na omwenyo aluhe.” (1 Johannes 2:17) Ngashingeyi ondi hole Jehova Kalunga noshigwana she, shi vulithe iinima ayihe!
Tseya oshindji
ONKUNDANA OMBWANAWA YA ZA KUKALUNGA
Omakotampango gOmbiimbeli ohage tu etele uuwanawa ngiini?
Jesus okwa li a yelitha kutya omolwashike twa pumbwa ewiliko nokwa popi kutya omakotampango gaali gOmbiimbeli geni ga simanenena.


text:
ELONGESO 15
Oñgeni Ovakulu Vewaneno Vakuatesako Ewaneno?
Meongano lietu ononkhala-mutwe kambufetwa. Mahi ngetyi ankho tyilingwa etyi ewaneno lio Vakristau liotete liahimbika, ovalume vafuapo vaholovonwa opo “vanthite ewaneno lia Huku.” (Atos 20:28) Ovakulu ovo, ovalume vokualongoka nawa vahongolela nokunthita ewaneno, “tyahakuluminyua, mahi nomutima welipakula, tupu ha nohole yokufunina-mo, mahi onombili.” (1 Pedro 5:1-3) Ovilinga patyi vetulingila vituetela ouwa?
Vetutekula nawa nokutuyunga. Ovakulu vewaneno vahongolela nokuamena ewaneno mopamphepo. Mokonda ovakulu vewaneno vetyii okuti otyilinga otyo tyakolela vetyipewa na Huku, kavatumina ovanthu vae, mahi vetukuatesako pala ouwa wetu, nehambu. (2 Coríntios 1:24) Ngetyi omunthita ayunga nombili kese imwe po nongi mbae, ovakulu vewaneno valinga ononkhono mbokunoñgonoka kese umwe mewaneno.—Provérbios 27:23.
Vetulongesa okulinga nawa ehando lia Huku. Kese simano ovakulu vewaneno valinga omaliongiyo mewaneno opo vapameke ekolelo lietu. (Atos 15:32) Ovalume ovo vombili tupu vahongolela ovilinga viokuivisa, okuundapa no onthue nokutulongesa ononkhalelo ambuho mbokuivisa.
Vapameka kese umwe puonthue. Opo vakuateseko kese umwe okupameka oupanga wae na Jeova, ovakulu vewaneno vetutalelapo momaumbo etu ine okutomphola no onthue Mondyuo Yomaliongiyo ine Youhamba, opo vetulondole nokutupameka Novihonekwa.—Tiago 5:14, 15.
Ovakulu vewaneno vetupu vala ovilinga mewaneno, mahi tupu vaundapa kukaputu, nokuna ovilinga mombunga yavo viesukisa omuvo omunyingi. Ovakuatate ovo vokuundapa nombili vatokala okuhumbwa. —1 Tessalonicenses 5:12, 13.
Otyilinga patyi ovakulu vewaneno vena?
Omononkhalelo patyi ovakulu vewaneno valekesa okuti vesuka na kese umwe puonthue?


text:
Ehipululo 110: Timoteo Omukuatesiko Omupe wa Paulu
OMUKUENDYE ou ukahi apa no apostolu Paulu o Timoteo. Timoteo ankho ukala ko Listra nombunga yae. Me yae ankho utiwa o Eunice, inakulu ankho utiwa o Loide.
Etyi ankho otyikando tyatatu Paulu eya okutalelapo otyilongo tyo Listra. Ankho papitale enima tunde etyi Paulu na Mbarnabe veile tete ko Listra okuivisa Ondaka ya Huku. Pahe otyikando etyi Paulu wakondoka nepanga liae Sila.
Utyii oityi Paulu ekahi nokupopila Timoteo? Ukahi nokumupula okuti: ‘Uhanda okuenda na ame na Sila? Upondola okutukuatesako okukaivisa Ondaka ya Huku kononthele ononkhuavo.’
Timoteo akumbulula okuti: ‘Enga, nahanda okuenda.’ Konyima, Timoteo wasapo ombunga yae iya aende na Paulu na Sila. Mahi, putyina nkhele tuhenelilongese kombinga youngendi wavo, tutalei etyi tyapita na Paulu. Ankho papita omanima 17 tunde etyi Yesu amonekela Paulu mondyila yoko Damasku.
Hinangela okuti Paulu ankho wenda ko Damasku pala okukamonesa emone ovalongwa va Yesu. Mahi pahe walinga omulongwa wa Yesu. Konyima, onondyale mbumue ankho vahanda okuipaa Paulu, mokonda ankho veyele omalongeso ae kombinga ya Yesu. Anthi, ovalongwa vakuatesako Paulu okutila. Vemupaka mo sestu imue onene iya avemutululila konyima yotyimato tyepundaumbo.
Konyima yotyo, Paulu akaivisa Ondaka ya Huku ko Antiokia. Iya ko Antiokia, oko ovalongwa va Yesu vaihanwa tete okuti ova Kristau. Paulu na Mbarnabe ankho vatumwa okukaivisa Ondaka ya Huku kovilongo ovikuavo. Epundaumbo limue vatalelapo o lio Listra, muna ankho mukala Timoteo.
Papita enima, iya pahe Paulu wakondoka ko Listra. Etyi Timoteo na Paulu na Sila vatunda mo Listra, utyii opi vaile nako? Tala pomapa ei, iya opo ulilongese onomphangu mbumue.
Tete, vaya ko Ikonio, iya avaende kepundaumbo lia vali litiwa Antiokia. Konyima yotyo, avalingi oungendi alo ko Troade, iya avaende ko Filipu, noko Tesalonika, noko Bereia. Ulwete pomapa apa, opi pekahi o Atena? Tupu nako Paulu waivisilako Ondaka ya Huku. Konyima yotyo, aivisila mo Korintu enima nomeya. Okuhulako, vakala okamuvo kehehi mo Efesu. Iya avakondoka nombapolo ko Sesareia, avaende alo ko Antiokia, kuna kwesala Paulu.
Ngotyo, Timoteo walinga omaungendi omanyingi okukuatesako Paulu okuivisa “onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku” no kuonganeka omawaneno omanyingi. Putyina ove wamekulu, mokala omuumbili wa Huku wekolelo nga Timoteo?
Atos 9:19-30; 11:19-26; okapitulu 13 alo 17; 18:1-22.
1. Roma ; 2. Malta ; 3. Bereia; 4. Tesalonika; 5. Korintu; 6. Filipu; 7. Atena; 8. Kreta; 9. Troade; 10. Efesu; 11. Miletu; 12. Kolosu; 13. Antiokia; 14. Ikonio; 15. Listra; 16. Chipre; 17. Antiokia; 18. Sesareia; 19. Jope; 20. Damasku; 21. Jelusalei; 22. ELUNGA ENENE (MEDITERRÂNIO)
Omapulo
- Olie omukuendye ou ukahi polutalatu apa? Ankho opi akala? Iya me yae na inakulu ankho vatiwa ovalie?
- Etyi Paulu apula Timoteo inkha ahanda okuenda nae na Sila, opo vakaivise Ondaka ya Huku kovilongo ovikuavo, oityi Timoteo apopia?
- Opi ovalanduli va Yesu vaihanwa tete okuti ova Kristau?
- Etyi Paulu na Mbarnabe vatunda mo Antiokia, vaile okukatalelapo omapundaumbo patyi?
- Oñgeni Timoteo akuatesileko Paulu? Iya omapulo patyi ovakuendye no vahikuena vesukisa okulipula hono?
Omapulo omakuavo
- Tanga Atos 9:19-30.
Oñgeni apostolu Paulu alekesile onondunge onongwa, puetyi apita momahetaiko pokuivisa onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku? (Atos 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16)
- Tanga Atos 11:19-26.
Ospilitu sandu ya Yehova ikahi nokuhongolela ovilinga viokuivisa. Oñgeni onondaka mbuvahiwa mu Atos 11:19-21, 26, mbetyilekesa?
- Tanga Atos 13:13-16, 42-52.
Oñgeni Atos 13:51, 52, yalekesa okuti ovalongwa kavayekele oundyale uvesoyese okuivisa? (Mat. 10:14; Atos 18:6; 1 Ped. 4:14)
- Tanga Atos 14:1-6, 19-28.
Oñgeni ondaka yokuati “velipakula ku Yehova” itukuatesako okuhakala notyiho tyina tukuatesako ovanthu ovape mewaneno? (Atos 14:21-23; 20:32; João 6:44)
- Tanga Atos 16:1-5.
Timoteo ankho una ehando liokutavela okupita ekuendye. Oñgeni otyo tyitukuatesako okukala nesuko liokulinga “ovipuka aviho pala okuivisa onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku?” (Atos 16:3; 1 Cor. 9:23; 1 Tes. 2:8)
- Tanga Atos 18:1-11, 18-22.
Oñgeni omukanda wa Atos 18:9, 10, ulekesa okuti Yesu ukahi nokuhongolela ovilinga viokuivisa? Iya otyo tyituavela onthumbi patyi hono? (Mat. 28:20)


text:
ETUKULWA 6
Oonakufya ove li peni?
Oshike hashi tu ningilwa ngeenge twa fi?
Omolwashike hatu fi?
Otashi ke tu hekeleka ngoo okushiiva oshili kombinga yoonakufya?
1-3. Omapulo elipi ovanhu hava pula shi na sha nefyo, nomanyamukulo elipi a yandjwa komalongelokalunga e lili noku lili?
OMAPULO oo okwa pulwa kovanhu oule womido omayovi, noku li omapulo a fimana. Kashi na nee mbudi kutya ofye oolyelye ile ohatu kala peni, omanyamukulo komapulo oo otaa ti sha kufye atusheni.
2 etukulwa la tetekela, otwa kundafana nghee ekuliloyambo laJesus Kristus la yeulula ondjila oyo tai twala komwenyo waalushe. Otwe lihonga yo kutya Ombibeli oya xunganeka shi na sha nefimbo olo eshi ‘efyo itali ka kala po vali.’ (Ehololo 21:4) Ndele paife atusheni ohatu fi. Ohamba inaendunge Salomo oya ti: “Ovanamwenyo ve shi shii nokutya, ve nokufya.” (Omuudifi 9:5) Ohatu kendabala okukala nomwenyo efimbo lile ngaashi tashi dulika. Natango, ohatu lipula kutya oshike tashi ke tu ningilwa ngeenge twa fi.
3 Ngeenge ovaholike vetu va fya, ohatu kala twa nyika oluhodi. Notashi dulika tu lipule kutya: ‘Oshike tashi va ningilwa? Mbela otava mono oixuna? Mbela ohave tu file oshisho? Mbela ohatu dulu oku va kwafela? Mbela ohatu ke va mona ngoo vali?’ Omalongelokalunga omounyuni otaa yandje omanyamukulo e lili noku lili komapulo oo. Amwe otaa hongo kutya ngeenge owa kala nonghalamwenyo i li pauyuki, oto i meulu, ndele ngeenge owa li u na onghalamwenyo ya nyika oukolokoshi, oto ka pya monhele yomahepeko. Omalongelokalunga amwe otaa hongo kutya pefyo, ovanhu ohava i konhele oko haku kala oishitwa yopamhepo, va ka kale pamwe nooxekulululwa. Natango, omalongelokalunga amwe otaa hongo kutya oonakufya ohava i medu va ka pangulwe, opo nee tava dalululwa ve na omalutu e lili.
4. Ediladilo la faafana lilipi omalongelokalunga mahapu haa hongo shi na nefyo?
4 Omahongo omalongelokalunga a tya ngaho aeshe oku na ediladilo la faafana — kutya oshitukulwa shetu shonhumba ohashi xupu po pefyo lolutu. Hanga omalongelokalunga aeshe, kutya nee oonale ile ookunena, ohaa hongo kutya ohatu kala nomwenyo fiyo alushe monghedi yonhumba, hatu dulu okumona ko, okuuda ko nosho yo okudiladila. Ndele osho otashi dulika ngahelipi? Oyuuditifi yetu nomadiladilo etu, ohai longele kumwe nouluvi wetu. Pefyo, ouluvi ihau longo vali. Omadiladilo etu nomaliudo etu ihaa twikile okukala taa longo monghedi yonhumba ikumwifi, a manguluka ko kouluvi. Ihaa kala e na omwenyo ngeenge ouluvi wetu owa fya.
OSHIKE NAANAA HASHI NINGWA PO PEFYO?
5, 6. Ombibeli otai hongo shike shi na sha nonghalo yoonakufya?
5 Osho hashi ningwa pefyo kashi fi oshiholekwa kuJehova, Omushiti wouluvi. Oku shii oshili, nokwa yelifa onghalo yoonakufya mEendjovo daye, Ombibeli. Ehongo layo la yela ololo kutya: Ngeenge omunhu a fya, iha kala po vali. Efyo olo okukala u he na omwenyo. Oonakufya ihava mono ko, ihava udu ko noihava diladila. Kape na nokuli nande oshimwe shomoitukulwa yetu hashi xupu po shi na omwenyo ngeenge olutu ola fi. Katu na omwenyo ihau fi ile omhepo ihai fi. *
6 Eshi Salomo a mona kutya ovanamwenyo ove shi shii kutya otava ka fya, okwa shanga a ti: ‘Oonakufya inava shiiva nande sha.’ Opo nee okwa yelifa metwokumwe noshili oyo mokupopya kutya oonakufya itava dulu okukala ve na ohole ile outondwe nosho yo kutya meembila “kamu na nande oshilonga, ediladilo neshiivo ile ounongo.” (Omuudifi 9:5, 6, 10) Sha faafana, Epsalme 146:4 otali ti kutya ngeenge omunhu a fya, “omadiladilo [aye] kae po vali.” Fye ohatu fi nokape na osho hashi xupu po shi na omwenyo ngeenge omalutu etu a fya. Omwenyo oo tu na owa fa omutemo wokalexita. Ngeenge omutemo owa dimwa, kau na apa hau i. Ohau xulu po ashike.
OSHO JESUS A POPYA SHI NA SHA NEFYO
7. Jesus okwa faafanifa efyo nashike?
7 Jesus Kristus okwa popya shi na sha nonghalo yoonakufya. Okwe shi popya shi na sha naLasarus, omulumenhu oo kwa li e shii nawa nokwa li a fya. Jesus okwa lombwela ovahongwa vaye a ti: “Lasarus, kaume ketu okwa kofa [“ota tulumukwa,” NW].” Ovahongwa ova li tava diladila kutya Jesus okwa li a hala okutya Lasarus okwa li a kofa ta tulumukwa po opo a veluke koudu waye. Ndele ova li va puka. Jesus okwa yelifa a ti: “Lasarus okwa fya.” (Johannes 11:11-14) Didilika kutya Jesus okwa faafanifa efyo nokutulumukwa nosho yo neemhofi. Lasarus ka li e li meulu noka li ta pi moheli. Ka li a ka shakeneka ovaengeli ile ooxekulululwa. Ka li a dalululwa e li omunhu umwe. Okwa li ta tulumukwa mefyo, ngaashi omunhu a kofa eemhofi didjuu ita tu eendjodi. Ope na yo omishangwa dimwe odo tadi faafanifa efyo neemhofi. Pashihopaenenwa, eshi omuhongwa Stefanus a dipawa nomamanya, Ombibeli oya ti kutya “okwa kofa po.” (Oilonga 7:60) Sha faafana, omuyapostoli Paulus okwa shanga kombinga yavamwe ovo va li va “kofa” mefyo pefimbo laye. — 1 Ovakorinto 15:6.
8. Otu shi shii ngahelipi kutya kasha li elalakano laKalunga ovanhu va kale hava fi?
8 Mbela osha li elalakano laKalunga lopehovelo opo ovanhu va kale hava fi? Hasho nandenande! Jehova okwa li a shita ovanhu va kale nomwenyo fiyo alushe kombada yedu. Ngaashi twe lihonga nale membo eli, Kalunga okwa li a tula ovalihomboli votete vopanhu moparadisa ihafifa. Okwa li e va punika noukolele wa wanenena. Jehova okwa li e va halela ashike ouwa. Mbela ope na ngoo omudali omunahole a hala ounona vaye va mone oixuna kouyahame oo hau etwa koukulupe nova fye? Hasho nandenande! Jehova okwa li e hole ovana vaye nokwa li a hala va kale ve na ehafo laalushe kombada yedu. Shi na sha novanhu, Ombibeli otai ti: “[Jehova okwa] tula momutima wavo oukwaalushe.” (Omuudifi 3:11) Kalunga okwe tu shita tu na ehalo lokukala nomwenyo fiyo alushe, nokwa ninga yo omalongekido opo ehalo olo li wanifwe po.
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA FI
9. Engabeko lilipi Jehova kwa li a pa Adam, nomolwashike elombwelo olo la li li he fi lidjuu okudulika kulo?
9 Omolwashike nee ovanhu hava fi? Opo tu mone enyamukulo, otu na okukonakona osho sha ningilwe po eshi kwa li ashike omulumenhu nomukainhu umwe kombada yedu. Ombibeli otai yelifa tai ti: “Omwene Kalunga okwa menifa medu omiti dilili da wapala okutala nodinyenye okuliwa.” (Genesis 2:9) Ndele opa li engabeko limwe. Jehova okwa li a lombwela Adam kutya: “Lya komiti adishe domoshikunino ngaashi wa hala, ndelenee komuti wokushiiva ouwa nowii, ino u lya. Osheshi efiku tuu olo to li kuwo, ove u noku ka fya shili.” (Genesis 2:16, 17) Elombwelo olo kala li lidjuu okudulika kulo. Opa li omiti dimwe dihapu oko Adam naEva vali tava dulu okulya. Ndele ova li va pewa omhito ye likalekelwa va ulike olupandu lavo kwaao e va pa keshe shimwe, mwa kwatelwa omwenyo wa wanenena. Okudulika kwavo okwa li taku ka ulika yo kutya ova fimaneka eenghonopangelo daXe yavo womeulu nosho yo kutya ova li va hala ewiliko laye lopahole.
10, 11. (a) Ongahelipi ovalihomboli votete vopanhu va li inava dulika kuKalunga? (b) Omolwashike okuhadulika kwaAdam naEva kwa li oshinima sha kwata moiti?
10 Shinyikifa oluhodi, ovalihomboli votete vopanhu ova li va hoolola okuhadulika kuJehova. Satana okwa popya naEva okupitila meyoka, e mu pula a ti: “Kalunga okwa tile tuu shili: nye inamu lya komiti adishe domoshikunino?” Eva okwa nyamukula a ti: “Ohatu li oiimati yomiti domoshikunino, ndelenee koiimati yomuti wopokati koshikunino Kalunga okwa tile: nye inamu lya oiimati yao, nye inamu u kuma, mu ha fye.” — Genesis 3:1-3.
11 Satana okwa ti: “Nye itamu ka fya shili. Ndelenee Kalunga oku shi shii nokutya, ngenge tamu li [kuo], omesho eni taa pashuka, opo mu shiive ngaashi Kalunga ouwa nowii.” (Genesis 3:4, 5) Satana okwa li a hala Eva a itavele kutya ota ka mona ouwa mokulya oiimati oyo ya li ya dilikwa. Satana okwa li ta ti kutya Eva ota dulu okutokola kuye mwene shi na sha naasho shi li mondjila nosho yo osho sha puka, sha hala okutya, okwa li ta dulu okuninga osho kwa li a hala. Satana okwa lundila yo Jehova kutya okwa popya oipupulu shi na sha noilanduliko oyo tai di mokulya oiimati oyo. Eva okwa itavela Satana. Opo nee okwa kufa imwe yomoiimati ndele tali. Okwa yandja yo imwe komulumenhu waye, ndele naye tali. Inave shi ninga omolwokuheneshiivo. Ova li ve shi shii kutya ova li naanaa tava ningi osho Kalunga e va lombwela va ha ninge. Mokulya oiimati oyo, ova nyonena owina elombwelo olo la li li he fi lidjuu nola li pandjele. Ova ulika odino yokudina Xe yavo womeulu nosho yo eenghonopangelo daye. Kava li ve na elipopilo omolwokuhafimaneka Omushiti wavo omunahole.
12. Oshike tashi dulu oku tu kwafela tu ude ko nghee Jehova a li e udite eshi Adam naEva ve mu tukululila oshibofa?
12 Oku shi faneka: Oto ka kala u udite ngahelipi ngeenge owa tekula nokufila oshisho omonamati ile omonakadona oo konima ina ka dulika kwoove monghedi oyo tai ulike kutya ine ku fimaneka ile kutya ke ku hole? Osho otashi ke ku yahameka neenghono. Diladila nee nghee Jehova a li a yahama eshi Adam naEva ve mu tukululila oshibofa.
13. Jehova okwa ti Adam ota ka ningilwa shike pefyo, naasho osha li sha hala okutya ngahelipi?
13 Jehova ka li e na etomheno okukaleka po oonakuhadulika Adam naEva fiyo alushe. Ova fya, ngaashi naanaa a popile kutya otava ka fya. Adam naEva inava kala po vali. Inava ya konhele oko haku kala oishitwa yopamhepo. Osho otu shi shii omolwaasho Jehova a lombwela Adam eshi e mu tokola omolwokuhadulika kwaye. Kalunga okwa ti: “Ove oto [ka] shuna medu, osheshi omo wa kufwa. Osheshi oove edu, ndee to ka ninga edu.” (Genesis 3:19) Kalunga okwa shitile Adam okudja mondwi yedu. (Genesis 2:7) Komesho yaasho, Adam ka li po. Onghee hano, eshi Jehova a ti kutya Adam okwa li ta ka shuna mondwi, okwa li ta ti kutya Adam ota ka shuna monghalo yokuhakala po vali. Adam okwa li ta ka kala e he na omwenyo ngaashi ondwi oyo kwa li a shitwa muyo.
14. Omolwashike hatu fi?
14 Adam naEva ova li ngeno tava dulu okukala nomwenyo fiyo okunena, ndele ova fya molwaashi ova hoolola okuhadulika kuKalunga, nokungaha ova nyona. Etomheno molwaashi hatu fi, omolwaashi onghalo yaAdam youlunde nosho yo efyo oya fyuululwa koludalo laye alishe. (Ovaroma 5:12) Oulunde oo owa fa omukifi omudipai wa fyuululwa, oo pe he na oo ta dulu oku u henuka. Oshilanduliko shao, efyo, oshi li oshidjemo shefingo. Efyo olo omutondi, ndele kali fi kaume. (1 Ovakorinto 15:26) Inatu hafa tuu eshi Jehova a yandja ekulilo oku tu xupifa komutondi oo mutilifa!
OKUSHIIVA OSHILI KOMBINGA YEFYO OSHI NA OUWA
15. Omolwashike tashi hekeleke okushiiva oshili kombinga yefyo?
15 Osho Ombibeli tai hongo shi na sha nonghalo yoonakufya otashi hekeleke. Ngaashi twe shi mona, oonakufya ihava kala tava yahama ile tava mono oixuna. Kape na etomheno lokukala twe va tila, omolwaashi itava dulu oku tu etela oshiponga. Inava pumbwa ekwafo letu, noitava dulu oku tu kwafela. Itatu dulu okupopya navo, noitava dulu okupopya nafye. Ovawiliki vomalongelokalunga vahapu ohava popi oipupulu kutya otava dulu okukwafela ovo va fya, novanhu ovo va itavela ovawiliki va tya ngaho ohave va pe oimaliwa. Ndele okushiiva oshili otaku tu amene tu ha pukifwe kwaavo hava hongo oipupulu ya tya ngaho.
16. Olyelye a nwefa mo omahongo omalongelokalunga mahapu, nomonghedi ilipi?
16 Mbela omalongelokalunga mahapu okwa dimina osho Ombibeli tai hongo shi na sha noonakufya? Mahapu inae shi dimina. Omolwashike mbela? Omolwaashi omahongo ao okwa nwefwa mo kuSatana. Oha longifa omalongelokalunga oipupulu a itavelife ovanhu kutya ngeenge omalutu avo a fi, otava ka twikila okukala nomwenyo monhele omo hamu kala oishitwa yopamhepo. Oyo, oyo oipupulu oyo Satana ha longifa pamwe noipupulu ikwao, opo a amune ko ovanhu kuJehova Kalunga. Ngahelipi mbela?
17. Omolwashike ehongo li na sha nokuhepeka ovanhu fiyo alushe itali fimanekifa Jehova?
17 Ngaashi sha popiwa nale, omalongelokalunga amwe ohaa hongo kutya ngeenge omunhu okwa li e na onghalamwenyo i he li pauyuki, konima yefyo ota ka hepekwa momundilo a ka mone oixuna fiyo alushe. Ehongo la tya ngaho itali fimanekifa Kalunga. Jehova oKalunga omunahole noita ka monifa nandenande ovanhu oixuna monghedi ya tya ngaho. (1 Johannes 4:8) Ngeno oto ka kala u uditile ngahelipi omulumenhu oo ta handukile okaana ihaka dulika mokutula omake ako momundilo? Mbela ngeno oto ka fimaneka ngoo omulumenhu oo? Doshili, ngeno mbela oto ka kala ngoo wa hala oku mu shiiva? Hasho nandenande! Otashi dulika ngeno to ka diladila kutya oku na onyanya neenghono. Ndele Satana okwa hala tu itavele kutya Jehova oha hepeke ovanhu momundilo fiyo alushe.
18. Okwiilikana oonakufya okwe likolelela koipupulu yomalongelokalunga ilipi?
18 Satana oha longifa yo omalongelokalunga amwe a honge kutya konima yefyo ovanhu ohava ningi ovakwamhungu ovo ve na okufimanekwa kovanamwenyo. Pahongo olo, ovakwamhungu otava dulu okuninga ookaume ovanaenghono ile ovatondi vatilifa. Ovanhu vahapu ova itavela oipupulu oyo. Ohava tila oonakufya nohave va fimaneke noku va ilikana. Mepingafano naasho, Ombibeli otai hongo kutya oonakufya ova kofa nosho yo kutya otu na ashike okwiilikana Kalunga kashili, Jehova, Omushiti wetu nOmufilishisho wetu. — Ehololo 4:11.
19. Okushiiva oshili kombinga yefyo otaku tu kwafele tu ude ko ehongo limwe lOmbibeli lilipi?
19 Okushiiva oshili kombinga yoonakufya otaku ku amene u ha pukifwe koipupulu yomalongelokalunga. Otaku ku kwafele yo u ude ko omahongo makwao Ombibeli. Pashihopaenenwa, ngeenge owa uda ko kutya ovanhu ihava i monhele omo hamu kala oishitwa yopamhepo pefyo, eudaneko lomwenyo waalushe moparadisa kombada yedu otali ka kala li na eityo lashili kwoove.
20. Epulo lilipi hatu ka kundafana metukulwa tali landula?
20 Nalenale, omulumenhu omuyuki Job okwa pulile epulo eli, a ti: “Omunhu ngenge ta fi, ota ka nyumuka tuu vali?” (Job 14:14) Mbela omunhu oo a fya ota dulu okwaalulilwa momwenyo? Osho Ombibeli tai hongo shi na sha naasho otashi hekeleke neenghono, ngaashi etukulwa tali landula tali ke shi ulika.
^ okat. 5 Omolweenghundafana di na sha noitya “omwenyo” nosho yo “omhepo,” tala Oshiwedelwako pepandja 208-211.