text:
Omafatululo oitya
1 JEHOVA
Edina laKalunga oJehova, notali ti kutya ota dulu okuningifa. Jehova oKalunga omunaenghono adishe nokwa shita oinima aishe. Oku na eenghono dokuninga keshe osho a hala okuninga.
MOshiheberi, edina laKalunga ola shangwa neendada nhe odo di lilwe po kouwedwa ava YHWH ile JHVH. Ola holoka mOmbiibeli momishangwa dOshiheberi dopehovelo lwoikando 7 000 lwaapo. Ovanhu mounyuni aushe ohava tumbula edina laJehova she likolelela komushingo womalaka avo.
2 OMBIIBELI OYA ‘YANDJWA KEENGHONO DAKALUNGA’
Kalunga oye omushangi wOmbiibeli, ndele okwa longifa ovanhu ve i shange. Osho otashi dulu okufaafanifwa nomushamane omunamido ta lombwele omonamati waye e mu shangele ko konhumwafo. Kalunga okwa longifa omhepo yaye iyapuki a wilike ovashangi vOmbiibeli va shange omadiladilo aye. Omhepo yaKalunga oye va wilika meenghedi di lili noku lili, omafimbo amwe oye va ningifa va shange oinima oyo va mona momamoniko ile meendjodi.
3 OMAFINAMHANGO
Oo omahongo Ombiibeli oo tae tu kwafele tu ninge omatokolo opandunge. Pashihopaenenwa, efinamhango olo kutya “ookaume [vai] otava nyono po eenghedi diwa” otali tu hongo kutya ovanhu ovo hatu endafana navo otava dulu oku tu nwefa mo nawa ile nai. (1 Ovakorinto 15:33) Natango, efinamhango “eshi omunhu te shi kunu, osho tuu te shi teya yo” otali tu hongo kutya itatu dulu okuhenuka oilanduliko yeenghatu detu. — Ovagalati 6:7.
4 EXUNGANEKO
Olo etumwalaka la dja kuKalunga, olo tali popi kombinga yehalo laYe, omahongo e na sha nanghee tu na okulihumbata, elombwelo ile etokolo. Otali dulu yo okukala etumwalaka kombinga yaasho tashi ka ningwa monakwiiwa. Ope na omaxunganeko mahapu oo e li mOmbiibeli a wanifwa nale.
5 OMAXUNGANEKO E NA SHA NAMESSIAS
Jesus oye a wanifilwa omaxunganeko mahapu Ombiibeli e na sha naMessias. Tala oshimhungu “ Omaxunganeko e na sha naMessias.”
▸ Etuk. 2, okat. 17, eshangelo lopedu.
6 ELALAKANO LAJEHOVA LI NA SHA NEDU
Jehova okwa li a shita edu li kale oparadisa yovanhu ovo ve mu hole. Natango elalakano laye inali lunduluka. Mafiku, Kalunga ota ka xulifa po oukolokoshi aushe nota ka pa ovo hava dulika kuye omwenyo waalushe.
7 SATANA ONDIABOLI
Satana omweengeli oo a hoolola okuhadulika kuJehova. Ota ifanwa Satana, olo tali ti “Omupataneki,” molwaashi okwa li a kondjifa Jehova. Ota ifanwa yo Ondiaboli olo tali ti “Omulundili.” Okwa lukwa omadina oo molwaashi oha popi oipupulu kombinga yaKalunga noha pukifa ovanhu.
8 OVAENGELI
Jehova okwa shita ovaengeli pa pita efimbo, omanga ina shita edu. Ovaengeli ova shitwa va kale meulu. Meulu omu na ovaengeli ve dulife pomamiliyona omafele. (Daniel 7:10) Ove na omadina nosho yo omaukwatya a yoolokafana, novaengeli ovadiinini novalininipiki ohava anye okulongelwa kovanhu. Ove na eendodo da yoolokafana nova pewa oilonga ya yoolokafana. Oilonga imwe ongaashi okuyakula polukalwapangelo laKalunga, okutwala omatumwalaka aye, okwaamena nokuwilika ovapiya vaKalunga kombada yedu, okuwanifa po etokolo laKalunga nokuyambidida oilonga yokuudifa. (Epsalme 34:8; Ehololo 14:6; 22:8, 9) Monakwiiwa, otava ka lwa pamwe naJesus poita yaHarmagedon. — Ehololo 16:14, 16; 19:14, 15.
9 OULUNDE
Oulunde oo okukala to diladila ile okulonga osho shi li omhinge nehalo laJehova. Molwaashi oulunde owa nyona po ekwatafano letu naJehova, okwe tu pa eemhango nomafinamhango oo tae tu kwafele tu henuke okunyonena owina. Pehovelo, Jehova okwa li a shita oinima aishe ya wanenena, ashike Adam naEva ova li va hoolola okuhadulika kuJehova, kungaho ova nyona noinava kala vali va wanenena. Ova kulupa nokufya. Molwaashi otwa fyuulula oulunde kuAdam, nafye ohatu kulupa nohatu fi.
10 HARMAGEDON
Harmagedon oita yaKalunga eshi ta ka hanauna po ounyuni waSatana noukolokoshi aushe.
11 OUHAMBA WAKALUNGA
Ouhamba waKalunga oo epangelo olo Jehova a dika po meulu. Jesus Kristus oye ta pangele e li Ohamba yao. Monakwiiwa, Jehova ota ka longifa Ouhamba oo a xulife po oukolokoshi aushe. Ouhamba waKalunga otau ka pangela kombada yedu.
12 JESUS KRISTUS
Kalunga okwa shita Jesus ofimbo ina shita oinima aishe. Jehova okwa li a tuma Jesus kombada yedu a file ovanhu aveshe. Konima eshi Jesus a dipawa, Jehova okwe mu nyumuna. Paife Jesus ota pangele meulu e li Ohamba yOuhamba waKalunga.
13 EXUNGANEKO LOIVIKE 70
Ombiibeli oya li ya xunganeka kutya Messias ota ka holoka naini. Osho osha li tashi ka ningwa pexulilo lefimbo olo hali ifanwa oivike 69, olo la li la hovela momudo 455 K.O.P. nola xula momudo 29 O.P.
Otu shi shii ngahelipi kutya oya xula mo 29 O.P.? Oivike 69 oya hovela momudo 455 K.O.P. eshi Nehemia a li a ya kuJerusalem nokuhovela okutungulula oshilando. (Daniel 9:25; Nehemia 2:1, 5-8) Oshitya “oshivike” otashi tu dimbulukifa omafiku 7, okudja Omaandaxa fiyo Osoondaxa. Oivike mexunganeko olo itai ulike komafiku 7, ndele otai ulike koivike yomido 7 metwokumwe nanghee omafiku a li haa valulwa pefimbo lOmbiibeli, “efiku limwe tali yeleke omudo umwe.” (Numeri 14:34; Hesekiel 4:6) Osho osha hala kutya oshivike shimwe oshi fike poule womido 7, naasho osha hala kutya oivike 69 ya hapupalifwa luheyali otai tu pe omido 483 (69 x 7). Ngeenge otwa valula omido 483 okudja momudo 455 ohatu ka mona omudo 29. Momudo oo omo Jesus a ninginifwa nokwa ninga Messias. — Lukas 3:1, 2, 21, 22.
Exunganeko olo tuu olo, ola xunganeka kombinga yoshivike shimwe vali osho shi lile po omido heyali da wedwa po. Momukokomoko wefimbo olo, Messias okwa li ta ka dipawa momudo 33 O.P., nopehovelo lomudo 36 onghundana iwa yOuhamba waKalunga oya li ya hovela okuudifilwa ovanhu vomoiwana aishe, ndele havaJuda ashike. — Daniel 9:24-27.
14 EHONGO LOIPUPULU LOUKWATATU
Ombiibeli otai hongo kutya Jehova Kalunga oye Omushiti nosho yo kutya okwa shita Jesus komesho yoinima aishe. (Ovakolossi 1:15, 16) Jesus ke fi Kalunga Omunaenghono adishe. Ke na apa a popya kutya oku fike puKalunga. Ponhele yaasho, okwa ti: “Tate oku dule nge.” (Johannes 14:28; 1 Ovakorinto 15:28) Oshitya Oukwatatu kashi mo mOmbiibeli, ashike omalongelokalunga amwe ohaa hongo kutya Kalunga ovanhu vatatu muumwe: Xe, Omona nosho yo omhepo iyapuki. Ehongo olo oloipupulu.
Omhepo iyapuki kai fi omunhu, ndele oyo eenghono daKalunga dihe wetike odo ha longifa okuwanifa po ehalo laye. Pashihopaenenwa, Ovakriste votete ova li va “yadifwa Omhepo Iyapuki,” na Jehova okwa ti: “Ame ohandi tilile kombada yombelela aishe Omhepo yomOmhepo yange.” — Oilonga 2:1-4, 17.
15 OMUSHIYAKANO
Omolwashike Ovakriste vashili ihava longifa omushiyakano eshi tava longele Kalunga?
Omushiyakano owa kala hau longifwa momalongelokalunga oipupulu oule wefimbo lile. Mefimbo lonale owa li hau longifwa melongelokalunga lokwiilikana eshito nosho yo shi na sha neenghedi doshipaani da kwatela mo omilele. Momukokomoko womido 300 konima yefyo laJesus, Ovakriste kava li hava longifa omushiyakano melongelokalunga lavo. Ashike omupangeli waRoma Constantine okwa li a ningifa omushiyakano u ninge edidiliko lOukriste. Edidiliko olo ola li la longifwa opo ngeno li ningife Oukriste u tambulwe ko kuvahapu. Omushiyakano inau pambafana naJesus Kristus nandenande. O-New Catholic Encyclopedia oya ti: “Omushiyakano owa li hau longifwa momaputuko aavo va tetekela efimbo lOukriste nosho yo ovo vehe fi Ovakriste.”
Jesus ina fila komushiyakano. Oshitya shOshigreka osho sha tolokwa “omushiyakano” otashi ti “oshiti sha yukilila,” “opala” ile “omuti.” O-The Companion Bible oya ti: “MOmishangwa dOshigreka [Etestamenti Lipe] kamu na sha osho tashi ulike keepala mbali da indakana.” Jesus okwa fila komuti, ile tu tye kopala.
Jehova ina hala tu longife oihongwafano ile omadidiliko eshi hatu mu longele. — Exodus 20:4, 5; 1 Ovakorinto 10:14.
16 EDIMBULUKO
Jesus okwa lombwela ovahongwa vaye va dane Edimbuluko lefyo laye. Ohava ningi ngaho omudo keshe mo 14 omwedi Nisan, efiku omo Ovaisrael va li hava dana Opaasa. Omungome nomaviinyu, oo taa faneke olutu nohonde yaJesus, ohae litaambekidwa pEdimbuluko. Ovo tava ka pangela pamwe naJesus meulu ohava li omungome nokunwa omaviinyu. Ovo ve na eteelelo lokukala nomwenyo fiyo alushe kombada yedu ohava kala po pEdimbuluko, ndele ihava li omungome ile va nwe omaviinyu.
17 OMWENYO
Ombiibeli oya longifa oshitya omwenyo okuulika (1) komunhu, (2) koshinamwenyo, ile (3) konghalamwenyo yomunhu ile yoshinamwenyo. Apa otapa landula oihopaenenwa imwe:
Omunhu. Ombiibeli oya ti: “Taleni, eemwenyo adishe odange. Omwenyo waxe nosho yo omwenyo womona omumati, do odange. Omwenyo tau nyono u nokufya.” (Hesekiel 18:4) Momushangwa oo oshitya omwenyo otashi ulike komunhu, molwaashi omunhu oye ashike ha nyono ile a longe osho inashi yuka.
Oinamwenyo. Kalunga okwa ti: ‘Omeva naa nyangadalifwe oinamwenyo yomomeva, needila nadi tuke kombada yedu mevalelwa leulu.’ Opo nee Kalunga okwa ti vali: “Edu nali ete oinamwenyo paludi layo: oimuna noyaalangati noifitukuti pamaludi ayo. Ndele osho sha ningwa.” (Genesis 1:20, 24) Momushangwa oo oshitya “oinamwenyo” otashi toloka oshitya shOshiheberi ne’phesh osho pauhapu tashi ti omwenyo.
Onghalamwenyo yomunhu ile yoshinamwenyo. Jehova okwa li a lombwela Baruk okupitila muJeremia a ti: ‘Ombelela aishe ohandi i etele omupya ndelenee ove ohandi ku pe omwenyo woye oshihakanwa.’ (Jeremia 45:5) Eshi Jesus a li kombada yedu okwa ti: “Aame omufita ou muwa. Omufita ou muwa ota yandjele eedi omwenyo waye.” — Johannes 10:11.
Kakele kaasho, ngeenge omunhu ta longo oshinima shonhumba ‘nomwenyo aushe,’ osha hala kutya ote shi longo nehalo liwa noshi fike pokudula kwaye. (Mateus 22:37; Deuteronomion 6:5) Oshitya “omwenyo” ohashi longifwa yo momautumbulilo oo taa ulike kutya omunhu oku li pokufya ile a fya. — Job 33:22.
18 OMHEPO
Oshitya shOshiheberi noshOshigreka osho sha tolokwa “omhepo” mOmbiibeli otashi ulike koinima i lili noku lili. Ashike ohashi ulike alushe koinima oyo ihai monika, ngaashi omhepo oyo hai pepe ile omufudo womunhu noshinamwenyo. Otashi dulu yo okuulika koishitwa yopamhepo nosho yo komhepo iyapuki, oyo i li eenghono daKalunga. Ombiibeli itai hongo kutya momunhu omu na sha osho hashi twikile okukala nomwenyo konima ngeenge a fi. — Exodus 35:21; Epsalme 104:29; Mateus 12:43; Lukas 11:13.
19 GEHENNA
Oshitya shOshigreka ‘Gehenna’ osha tolokwa ‘oheli’ mOmbiibeli yOshikwanyama. Gehenna edina lefilu olo la li popepi naJerusalem omo mwa li hamu xwikilwa oimbodi. Kape na oumbangi oo tau ulike kutya pefimbo laJesus ovanhu ile oinamwenyo oya li hai hepekwa mefilu olo ile i xwikwe i na omwenyo. Onghee hano, Gehenna itashi faneke onhele ihe wetike omo hamu hepekelwa nokuxwikilwa fiyo alushe ovanhu ovo va fya. Eshi Jesus a popya kombinga yaavo tava ka ekelwa muGehenna, okwa li ta popi kombinga yehanauno laalushe. — Mateus 5:22; 10:28.
20 EILIKANO LOMWENE WETU
Eilikano olo Jesus a li a honga ovahongwa vaye eshi a li te va hongo nghee ve na okwiilikana. Ohali ifanwa yo Tate yetu u li meulu ile oshihopaenenwa sheilikano. Pashihopaenenwa, Jesus okwe tu honga tu ilikane ngaha:
“Edina loye nali yapulwe”
Ohatu ilikana opo Jehova a koshole edina laye koipupulu aishe. Ngeenge osho osha ningwa, keshe umwe meulu nokombada yedu ota ka fimaneka edina laKalunga.
“Ouhamba woye nau uye”
Ohatu ilikana epangelo laKalunga li uye li hanaune po ounyuni waSatana woukolokoshi, li pangele kombada yedu noli ninge edu oparadisa.
“Ehalo loye nali wanifwe kombada yedu”
Ohatu ilikana opo elalakano laKalunga li na sha nedu li wanifwe po opo ovanhu ovaduliki nova wanenena va ka kale mOparadisa fiyo alushe, ngaashi naanaa Kalunga a li a hala eshi a shita ovanhu.
21 EKULILO
Jehova okwa yandja ekulilo opo a xupife ovanhu moulunde nefyo. Ekulilo ondado oyo ya li i na okufutwa opo ku futilwe po omwenyo wa wanenena oo wa kanifwa kuAdam nokutungulula vali ekwatafano lovanhu naKalunga olo la nyonwa po. Kalunga okwa tuma Jesus kombada yedu opo a file ovanhu aveshe ovalunde. Efyo laJesus ola yeululila ovanhu aveshe omhito yoku ka kala nomwenyo fiyo alushe va wanenena.
22 OMOLWASHIKE OMUDO 1914 WA FIMANENENA MONDJOKONONA?
Exunganeko olo li li muDaniel etukulwa 4 otali tu hongo kutya Kalunga okwa dika po Ouhamba waye mo 1914.
Exunganeko: Jehova okwa li a ningifa ohamba Nebukadnesar i twe ondjodi yopaxunganeko kombinga yomuti munene oo wa li tau ka kewa po. Mondjodi oyo, oshifidi shomuti osha li shi na okumangwa nomalyenge oivela opo omuti oo uha tutume fiyo ‘omafimbo a-7’ a pita po. Konima yaasho, omuti owa li tau ka kula vali. — Daniel 4:1, 10-16.
Osho hatu lihongo mexunganeko olo: Omuti otau faneke epangelo laKalunga. Oule womido dihapu, Jehova okwa kala ta longifa eehamba muJerusalem di pangele oshiwana shaIsrael. (1 Omafimbo 29:23) Ndele eehamba odo oda ka kala dihe fi didiinini, nepangelo lado ola li la xula po. Jerusalem osha li sha hanaunwa po mo 607 K.O.P., omo mwa li mwa hovela ‘omafimbo a-7.’ (2 Eehamba 25:1, 8-10; Hesekiel 21:25-27) Eshi Jesus a ti: “Jerusalem tashi ka lyataulwa kovapaani fiyo omafimbo ovapaani taa wana,” okwa li ta popi kombinga ‘yomafimbo a-7.’ (Lukas 21:24) Onghee hano, ‘omafimbo a-7’ kaa li a xula po eshi Jesus a li kombada yedu. Jehova okwa li a udaneka kutya ota ka nangeka po Ohamba ngeenge ‘omafimbo a-7’ a xulu po. Epangelo lOhamba ipe, Jesus, otali ka nangeka noupuna ovapiya vaKalunga aveshe ovo tava ka kala kombada yedu fiyo alushe. — Lukas 1:30-33.
‘Omafimbo a-7’: ‘Omafimbo a-7’ oku fike pomido 2 520. Ngeenge otwa valula omido 2 520 okudja momudo 607 K.O.P., otadi tu twala fiyo opomudo wo 1914. Momudo omo omo Jesus a nangekwa po kuJehova e li Messias, Ohamba yOuhamba waKalunga meulu.
Osha enda ngahelipi opo tu mone omuvalu 2 520? Ombiibeli oya ti kutya omafimbo atatu netata oku fike pomafiku 1 260. (Ehololo 12:6, 14) Onghee hano, omafimbo a-7 oku fike pomafiku 1 260 a hapupalifwa luvali, osho tashi tu pe omafiku 2 520. Omafiku 2 520 oku fike pomido 2 520 molwaashi paMbiibeli ‘efiku limwe otali yelekwa nomudo umwe.’ — Numeri 14:34; Hesekiel 4:6.
23 MIKAEL OMWEENGELI OMUKULUNHU
Ombiibeli oya popya ashike omweengeli omukulunhu umwe, nedina laye oMikael. — Daniel 12:1; Judas 9.
Mikael oye Omuwiliki wetangakwaita laKalunga lovaengeli ovadiinini. Ehololo 12:7 ola ti: “Mikael novaengeli vaye va lwifa ongadu . . . novaengeli vaye.” Ehololo ola ti kutya Omuwiliki wetangakwaita laKalunga oJesus, onghee hano, Mikael edina limwe laJesus. — Ehololo 19:14-16.
24 OMAFIKU AXUUNINWA
Omafiku axuuninwa otaa ulike kefimbo olo oiningwanima inene tai ka ningwa kombada yedu ofimbo Ouhamba waKalunga inau hanauna po ounyuni waSatana. Omautumbulilo amwe oo haa longifwa mOmbiibeli okuulika komafiku axuuninwa, ongaashi ‘exulilo lefimbo lounyuni’ nosho yo ‘okuuya kwOmona wOmunhu.’ (Mateus 24:3, 27, 37) ‘Omafiku axuuninwa’ okwa hovela eshi Ouhamba waKalunga wa hovela okupangela mo 1914 notaa ka xula ashike eshi ounyuni waSatana tau ka hanaunwa po puHarmagedon. — 2 Timoteus 3:1; 2 Petrus 3:3.
25 ENYUMUKO
Enyumuko ongeenge omunhu oo a fya a alulilwa momwenyo kuKalunga. MOmbiibeli omwa tumbulwa omanyumuko omuwoi. Ovo va nyumuna ovanhu ongaashi Elia, Elisha, Jesus, Petrus nosho yo Paulus. Ovalumenhu ovo ova li ashike va dula okulonga oikumwifilonga oyo keenghono daKalunga. Kalunga okwa udaneka kutya ota ka nyumunina ‘ovayuki novalunde’ kombada yedu. (Oilonga 24:15) Ombiibeli oya popya yo kombinga yenyumuko laavo tava i meulu. Ovo va hoololwa ile va vaekwa ohava nyumunwa kuKalunga opo va ka kale pamwe naJesus meulu. — Johannes 5:28, 29; 11:25; Ovafilippi 3:11; Ehololo 20:5, 6.
26 OUMHULILE
Oumhulile oo okukendabala okukwatafana neemhepo, to shi ningi sha yukilila ile to pitile momunhu umwe ngaashi meendudu nomovapopi neemhepo. Ovanhu ovo hava kufa ombinga moumhulile ova pukifwa va itavele kutya momunhu omu na omhepo oyo hai twikile okukala nomwenyo ngeenge a fi nohai ningi oshilulu. Eendemoni ohadi kendabala yo okuningifa ovanhu va kale itava dulika kuKalunga. Oinima ngaashi okunyanekela, oundudu, oidila, okutala momukonda, okutongolola omifinda dopeke nokufatulula okukwena kwoinamwenyo nayo oi li oshitukulwa shoumhulile. Omambo mahapu, oifo, eefilima nomaimbilo nokuli, ohai ningifa oumhulile u kale tau monika wa fa inau nyika oshiponga nouhafifa. Oinima ihapu oyo hai ningwa pomafudiko, ngaashi okudana oivilo yomafudiko, oivilo yokudimbuluka oonakufya omudo nomudo, okufiyawila (ile okuyambela oonakufya oikulya noikunwa), oinima yopamifyuululwakalo oyo hai ningilwa ovafiyekadi peefya ile okukufa ombinga meenghulunghedi odo hadi ningwa meefya, nayo oya kwatelwa mokukwatafana neendemoni. Ovanhu luhapu ohava longifa oingangamifi ngeenge tava kendabala okulongifa eenghono deendemoni. — Ovagalati 5:20; Ehololo 21:8.
27 OUNAMAPANGELO WAJEHOVA
Jehova oKalunga Omunaenghono adishe noye a shita oinima aishe. (Ehololo 15:3) Oinima aishe oyaye noku na eenghonopangelo dokupangela eshito laye. (Epsalme 24:1; Jesaja 40:21-23; Ehololo 4:11) Oinima aishe oyo a shita okwe i tulila po eemhango. Oku na yo eenghonopangelo dokunangeka po vamwe va pangele. Ngeenge otu hole Kalunga nohatu dulika kuye, kungaho ohatu yambidida ounamapangelo waye. — 1 Omafimbo 29:11.
28 OKULIKUFA EDIMO
Okulikufa edimo oko okudipaa owina okaana inaka dalwa. Itashi ulike keteelelo la dja mo omolwoshiponga shonhumba ile molwounghundi wopalutu. Okudja pefimbapalo, okaana kake fi ashike oshitukulwa shimwe shaina, ndele oke li omunhu e lifikamena po.
29 OKUTULWA OHONDE
Okutulwa ohonde oko omulandu wopaunamiti wokutulwa ohonde ye lixwapo ile shimwe shomoitukulwa yayo inhe, kutya nee oya kufwa momunhu pefimbo opo ile oya kala ya tuvikilwa. Oitukulwa oyo inhe yohonde ongaashi oshikunguluki osho hashi ifanwa plasma, eesele ditilyana, eesele ditoka nosho yo oyookifi oyo hai ifanwa platelets.
30 OUTEKUDULIKO
PaMbiibeli, oshitya “outekuduliko” inashi kwatela mo ashike okuyandja ehandukilo. Okupewa outekuduliko okwa kwatela mo okupewa omayele, okuhongwa nokupukululwa. Jehova iha yandje nandenande outekuduliko nonyanya. (Omayeletumbulo 4:1, 2) Okwa tulila po ovadali oshihopaenenwa shiwa. Outekuduliko oo ha yandje ohau kwafa, nohau ningifa omunhu oo te u pewa a kale e u hole. (Omayeletumbulo 12:1) Jehova oku hole oshiwana shaye nohe shi deula. Ohe shi pe omayele oo tae shi kwafele shi lundulule etaleko lasho noshi lihonge okudiladila nokukatuka monghedi oyo tai mu hafifa. Ovadali, okuyandja outekuduliko kovana veni okwa kwatela mo oku va kwafela va ude ko kutya omolwashike va pumbwa okudulika. Okwa kwatela mo yo oku va honga va kale ve hole Jehova, ve hole Eendjovo daye Ombiibeli nove udite ko omafinamhango ado.
31 EENDEMONI
Eendemoni oishitwa yopamhepo ikolokoshi ihai monika noina eenghono di dule dovanhu. Noitya imwe, eendemoni ovaengeli ovakolokoshi. Ova ninga ovakolokoshi eshi ve lininga vo vene ovatondi vaKalunga mokukala ihava dulika kuye. (Genesis 6:2; Judas 6) Ova waimina Satana mokukala ihava dulika kuKalunga. — Deuteronomion 32:17; Lukas 8:30; Oilonga 16:16; Jakob 2:19.


c: text/html

text:
Okulongekidila oiwana ‘ehongo lOmwene’
‘Omupangeli okwa itavela ndele a kuminwa omahongo Omwene.’ — OILONGA 13:12.
1-3. Omolwashike sha li shihe fi shipu kovahongwa vaJesus okuudifila “ounyuni aushe” onghundana iwa?
JESUS KRISTUS okwa pa ovashikuli vaye oilonga ihapu. Okwe va lombwela va ‘ninge ovanhu aveshe ovahongwa.’ Ova li ve na okuudifila ovanhu “evangeli louhamba” opo “li ningile oiwana aishe ondombwedi.” — Mateus 24:14; 28:19.
2 Ovahongwa ova li ve hole Jesus nosho yo onghundana iwa. Ndele nande ongaho, otashi dulika va li tave lipula kutya, ‘Ongahelipi hatu dulu okuninga osho Jesus e tu lombwela?’ Pehovelo, ova li ashike vanini. Natango, ova li tava hongo ovanhu kutya Jesus Omona waKalunga, ashike ovanhu ova li ve shii kutya Jesus okwa dipawa. Shikwao vali, ovanhu vahapu ova li tava diladila kutya ovahongwa vaJesus “ovanhu vongaho, inava longwa.” (Oilonga 4:13) Ovawiliki velongelokalunga lOshijuda ova li va mona edeulo keefikola dopalongelokalunga, ndele ovahongwa vaJesus kava li va mona edeulo la tya ngaho. Ashike etumwalaka olo va li tava udifa kala li tali tu kumwe neenghulunghedi dOshijuda odo ovawiliki vomalongelokalunga va honga ovanhu oule womido omafele. Molwaashi ovahongwa kava li va fimanekwa muIsrael, otashi dulika va li tave lipula ngeenge ovanhu vomOuhamba waRoma unaenghono otave ke va pwilikina ngoo.
3 Jesus okwa li a londwela ovahongwa vaye kutya otava ka tondwa nokuhepekwa ile nokuli vamwe va dipawe. (Lukas 21:16, 17) Ookaume kavo nosho yo ovapambele otave ke va kengelela. Shikwao vali, ovanhu vamwe ovo tave liti ovahongwa vaKristus ova li tava hongo oipupulu. Ovahongwa ova li ve na okuudifila moitukulwa oyo i yadi ominyonena nelongifo leenghono. (Mateus 24:10-12) Ndele mbela ongahelipi va li tava dulu okuudifa ‘fiyo okominghulo dounyuni’? (Oilonga 1:8) Ovahongwa ova li tave lipula kutya ongahelipi tava ka dula okuwanifa po oshilonga osho meenghalo adishe odo didjuu.
4. Oilonga yokuudifa oya li ya etifa oidjemo ilipi?
4 Nonande ovahongwa ova li ve shii kutya oshilonga osho itashi ka kala shipu, ova li va dulika kelombwelo laJesus nokuudifa muJerusalem, muSamaria nosho yo moilongo imwe. Konima yomido 30 lwaapo, ova li va enda nokuya koitukulwa ihapu, nomuyapostoli Paulus okwa li a dula okupopya kutya ova ‘udifila ovashitwa aveshe vokoshi yeulu.’ Novanhu va dja moiwana ihapu ya yoolokafana ova li va ninga ovahongwa. (Ovakolossi 1:6, 23) Pashihopaenenwa, eshi Paulus a udifila konhunhu yaKipro, nokuli nomupangeli waRoma okwa ninga omuhongwa molwaashi okwa li “a kuminwa omalongo Omwene.” — Lesha Oilonga 13:6-12.
Jesus okwa udaneka kutya ota ka kala pamwe novahongwa vaye nomhepo iyapuki otai ke va kwafela va udife
5. (a) Jesus okwa li a udanekela shike ovahongwa vaye? (b) Embo limwe londjokonona ola popya shike shi na sha nefelemudo lotete?
5 Ovahongwa ova li ve shii kutya itava dulu okuudifila ovanhu aveshe kombada yedu keenghono davo vene. Ashike ova li yo ve shii kutya Jesus okwe va udanekela kutya ota ka kala pamwe navo nosho yo kutya omhepo iyapuki otai ke va kwafela. (Mateus 28:20) Eenghalo dimwe dopefimbo opo otashi dulika yo da li de va kwafela. Embo limwe londjokonona ola yelifa kutya efelemudo lotete ola li efimbo liwa kOvakriste okuhovela okuudifa, nokonima ova ka didilika kutya Kalunga okwe va longekidila ondjila.
6. (a) Oshike hatu ka kundafana moshitukulwa eshi? (b) Oshike hatu ka kundafana moshitukulwa tashi landula?
6 Mbela Jehova okwa li a lundulula oiningwanima younyuni mefelemudo lotete opo Ovakriste va dule okuudifa? Ombibeli inai shi popya. Ashike otu shii kutya Jehova okwa li a hala ovanhu vaye va udife onghundana iwa, naSatana ka li ta dulu oku va ya moshipala. Moshitukulwa eshi, ohatu ka konakona oinima imwe oyo tashi dulika ya li ye shi ningifa shipu mefelemudo lotete kovahongwa va dule okuudifa. Moshitukulwa tashi landula, ohatu ka kundafana oinima imwe oyo ye tu kwafela omafimbo opo a di ko, tu dule okuudifa onghundana iwa mounyuni aushe.
OMBILI YAROMA
7. Efimbo lombili yaRoma oshike, noshike she li ningifa li kale la yooloka ko komafimbo makwao?
7 Ombili oyo ya li mOuhamba waRoma mefelemudo lotete, oya li ye shi ningifa shipu kovahongwa va dule okuudifa. Efimbo olo ola li hali ifanwa Ombili yaRoma ile o-Pax Romana mOshilatin. Pefimbo opo, epangelo laRoma ola li la kelela ounashibofa keshe. Oshoshili kutya opa li ngoo oita ngaashi Jesus a xunganeka. (Mateus 24:6) Ovaroma ova li va hanauna po Jerusalem mo 70, nova li yo va lwa vali omalwoodi manini popepi neengaba douhamba wavo. Ashike nande ongaho, ombili oya li ye lihanena mouhamba oo, novahongwa ova li tava dulu okuya momalweendo noupu nokuudifa. Ombili oya kala po oule weedula 200 lwaapo. Embo limwe ola ti kutya mondjokonona aishe yovanhu, inapa kala nande onale ombili oule wefimbo lile ngaho oyo ya kuma ovanhu vahapu.
8. Ombili yaRoma oya li ya kwafela ngahelipi ovahongwa?
8 Oule womido 250 lwaapo konima yefyo laKristus, omuhongwanhu umwe wedina Origen okwa shanga shi na sha nefimbo olo lombili. Okwa popya kutya molwaashi Roma okwa li ta pangele oilongo ihapu, osha li shipu kovahongwa okuudifila moilongo aishe oyo. Ovanhu kava li tava lu va amene oshilongo shavo, ashike ova li nombili momikunda davo. Origen okwa li a mona kutya molwaashi osho shi li ngaho, ovanhu vahapu ova li va dula okupwilikina kovahongwa ovo va li tava udifa kombinga yohole nombili. Nonande ovahongwa ova li va hepekwa, ova li va longifa efimbo olo lombili ngaashi tava dulu va udife onghundana iwa keshe pamwe. — Lesha Ovaroma 12:18-21.
OMALWEENDO OKWA LI A NINGA MAPU
9, 10. Oinima imwe ilipi ya li ya ningifa omalweendo a kale mapu kovahongwa?
9 Ovaroma ova li va tunga eepate doule weekilometa di dulife 80 000 (eemaila 50 000) odo da li da kwatakanifa hanga oshitukulwa keshe shouhamba wavo. Ovakwaita vomouhamba unaenghono waRoma ova li hava dulu okuya meendelelo neepate odo opo va ka amene oitukulwa yavo nokukala yo tava pashukile ovanhu. Ovakriste ova li hava longifa eepate odo da tavakana meefuka, meembuwa nosho yo keemhunda opo va ka udife koitukulwa ihapu.
Eepate odo da li da tungwa kOvaroma ode shi ningifa shipu kovahongwa va udife moitukulwa ihapu
10 Kakele keepate odo, Ovaroma ova li yo hava ende meebautu. Ova li hava shingi eebautu va lambalala omilonga nounala ile mefuta tava i komatuliloshikepa omafele mouhamba aushe. Ovaroma ova kala hava longifa eendjila domefuta di dulife 900. Onghee hano, Ovakriste navo ova kala hava i keenhele dihapu tava longifa eebautu. Kava li va teelelwa va kale ve na omaufemba onhumba ngaashi ee-passport opo vaye koilongo i lili noku lili. Shikwao vali, meendjila omwa li ashike ovanyeki vanini molwaashi ova li ve shii kutya Ovaroma ova li hava katukile onghatu nonyanya ovalongi vominyonena. Ovaendi vomefuta kava li hava kala va tila okuponokelwa kovalunga ovo hava kala mefuta molwaashi omwa li hamu kala eeshikepa dihapu dovakwaita vaRoma. Nonande Ombibeli oya popya kutya Paulus okwa enda moshikepa ya teka nosho yo kutya omafimbo amwe okwa li moshiponga omolwomakukikufi efuta, inai popya nande kutya okwa li a ponokelwa kovalunga vomefuta. Onghee hano, kasha li sha nyika oshiponga okweenda meepate nosho yo meebautu. — 2 Ovakorinto 11:25, 26.
ELAKA LOSHIGREKA
11. Omolwashike ovahongwa va li va longifa elaka lOshigreka?
11 Oitukulwa ihapu oyo ya li tai pangelwa kuRoma, oya li ya kwatwa ko nale omido donhumba da pita komupangeli Omugreka Alexander munene. Onghee hano, ovanhu ovo va li moitukulwa oyo ova li ve lihonga okupopya elaka la nyama kOshigreka hali ifanwa Koine. Oshidjemo, ovahongwa ova li va dula oku va udifila melaka olo. Ova li va dula nokuli oku va tofela mOmishangwa doshiheberi molwaashi oda li da tolokwa mOshigreka. Ovanhu vahapu ova li ve shii etoloko olo hali ifanwa o-Septuagint, olo la li la tolokwa kOvajuda ovo va li muEgipti. Ovashangi vOmbibeli ova li yo va longifa Oshigreka va shange oshixupe shayo. Molwaashi elaka lOshigreka oli na oitya ihapu, ola li elaka liwa okuyelifa oshili yOmbibeli yomoule. Natango, elaka lOshigreka ola kwafela omaongalo a kale haa kwatafana noku kale moukumwe.
12. (a) Embo lomanenge oshike, nomolwashike la li lipu okulongifa shi dulife omushangwatonywa? (b) Onaini Ovakriste vahapu va li va hovela okulongifa omambo?
12 Ovakriste mefelemudo lotete ova li hava longifa shike ngeenge tava hongo Ombibeli? Potete, ova li hava longifa omishangwatonywa. Ashike omishangwatonywa kada li dipu okulongifa ile okuhumbata. Alushe ngeenge va li va hala okukonga mo omushangwa, ova li ve na oku u tonyununa noku u tonya vali. Omishangwatonywa luhapu oda li ashike da shangwa kombinga imwe. Embo lEvangeli laMateus ola li omushangwatonywa umwe we lifikamena. Opo nee ovanhu ova li va hovela okulongifa embo lomanenge (codex), embo olo la li la ndulukwa tete. Ovaleshi ova li tava dulu okupenuna embo nosha li shipu okupandja omapandja nokumona omushangwa. Ovanandjokonona ova ti kutya Ovakriste ova li va hovela diva okulongifa omambo, nokonima yeedula 100, vahapu ova ka kala hava longifa omambo.
OMHANGO YAROMA
13, 14. (a) Paulus okwa li a amenwa ngahelipi omolwokukala omukwashiwana waRoma? (b) Ongahelipi Ovakriste va li va mona ouwa momhango yaRoma?
13 Ovakriste vomefelemudo lotete ova li va mona ouwa momhango yaRoma. Pashihopaenenwa, molwaashi Paulus okwa li Omuroma, okwa li ha amenwa luhapu komhango ngeenge e li molweendo. Eshi ovakwaita vaRoma va li va kwata Paulus muJerusalem, nova li nokuli poku mu denga, okwa li e va lombwela kutya ye omukwashiwana waRoma. Okwa li a dimbulukifa omuwiliki wetangakwaita kutya ovakwashiwana vaRoma kave na okudengwa ofimbo inava pangulwa paveta. Hano “venya va li va hala, ve mu denge, ove mu efa diva. Omuneyovi yo eshi a uda oye Omuroma, a tila, eshi e mu mangifa.” — Oilonga 22:25-29.
Ovakriste ova li va longifa omhango yaRoma opo va ‘popile nokupameka’ paveta oufemba wavo wokuudifa
14 Molwaashi Paulus okwa li omukwashiwana waRoma, osha li sha kuma onghedi omo a li a ungaungwa naye muFilippi. (Oilonga 16:35-40) Eshi ongudu yovanhu va handuka muEfeso ya li ya hala okumonifa oshiponga Ovakriste vamwe, ovakwanepangelo ova li ve va mweneka noku va londwela kutya otava nyono omhango yaRoma. (Oilonga 19:35-41) Lwanima, eshi Paulus a li muKesarea okwa li a longifa oufemba waye mokupula a ka tokolwe komukesari (omupangeli) waRoma. Okwa li a popila onghundana iwa eshi a li a ya komukesari. (Oilonga 25:8-12) Onghee hano, Ovakriste ova longifa omhango yaRoma opo va ‘popile nokupameka’ paveta oufemba wavo wokuudifa. — Ovafilippi 1:7.
OVAJUDA OVA LI MOILONGO IHAPU
15. Ovajuda vahapu ova li peni mefelemudo lotete?
15 Ope na oshinima shimwe vali osho tashi dulika sha li sha kwafela Ovakriste vomefelemudo lotete va udifile ovanhu aveshe kombada yedu. Pefimbo opo, Ovajuda ova li moilongo ihapu, ndele hamuIsrael amuke. Omolwashike mbela? Omido omafele da tetekela, Ovajuda ova li va kwatwa po nokutwalwa kuAssiria (Assur), ndele konima yeedula, vamwe ova li va twalwa kuBabilon. Lwanima, eshi Ovapersia va li tava pangele Babilon, opa li Ovajuda ovo va li ve lihanena mOuhamba waPersia. (Ester 9:30) Mefelemudo lotete, eshi Jesus a li kombada yedu, Ovajuda ova li ve lihanena mOuhamba waRoma, ngaashi muEgipti nomoitukulwa ikwao yokolundume laAfrika nosho yo muGreka, muAsia Linini (Turkey) nomuMesopotamia (Iraq). Okwa tengenekwa kutya movanhu omamiliyona 60 ovo va li mouhamba waRoma, omamiliyona e dulife pwaane ova li Ovajuda. Nonande Ovajuda ova li ve lihanena moilongo ihapu ngaho, ova kala va diinina elongelokalunga lavo. — Mateus 23:15.
16, 17. (a) Molwaashi Ovajuda ova li moilongo ihapu, ongahelipi ovo vehe fi Ovajuda va li va mona ouwa? (b) Omeenghedi dilipi Ovakriste hava shikula oshihopaenenwa shOvajuda?
16 Molwaashi moilongo ihapu omwa li Ovajuda, ovanhu vahapu ovo vehe fi Ovajuda ova li ve shii Omishangwa dOshiheberi nova li ve lihonga osho Ovajuda va itavela. Pashihopaenenwa, ova li ve lihonga kutya oku na ashike Kalunga kashili umwe, naavo tave mu longele ove na okudulika keemhango daye. Ova li ve lihonga kutya Omishangwa dOshiheberi oda dja kuKalunga nodi na yo omaxunganeko mahapu e na sha naMessias. (Lukas 24:44) Onghee hano, eshi Ovakriste va li tava udifa onghundana iwa, Ovajuda naavo va li vehe fi Ovajuda, ova hangwa nale ve shii oinima imwe oyo Ovakriste va li tava udifa. Paulus okwa li a hala okumona ovanhu ovo tava pwilikine konghundana iwa. Luhapu okwa li ha i meeshinagoga, omo Ovajuda va li hava ningile elongelokalunga, nokwa li ha longifa Omishangwa a tomhafane navo. — Lesha Oilonga 17:1, 2.
17 Ovajuda ova li hava ongala pamwe pandjikilile opo va longele Kalunga, kutya nee omeeshinagoga ile opoluhaela. Ova li hava imbi omaimbilo, hava ilikana, nokukundafana Omishangwa. Ovakriste ova landula oshihopaenenwa shavo, nokunena ohatu ningi sha faafana momaongalo etu.
JEHOVA OKWE VA KWAFELA VA UDIFE
18, 19. (a) Eenghalo domefelemudo lotete oda kwafela Ovakriste va ninge shike? (b) Oshitukulwa eshi oshe ku ningifa u kale udite ngahelipi kombinga yaJehova?
18 Efelemudo lotete ola li efimbo le likalekelwa mondjokonona. MOuhamba waRoma omwa li ombili, novanhu vahapu ova li hava popi elaka limwe nomhango oya li ya amena ovanhu. Osha li shipu okuya momalweendo, novanhu vomoilongo ihapu ova li ve shii kombinga yOvajuda nosho yo Omishangwa dOshiheberi. Oinima aishe oyo oya li ya kwafela Ovakriste va twikile okulonga oshilonga osho va pewa kuKalunga.
19 Omido 400 lwaapo manga Jesus a li ine uya kombada yedu, omufilosofi Omugreka wedina Plato okwa shanga kutya oshidjuu kovanhu okushiiva kombinga yOmushiti nonokutya itashi shiiva okulombwela ovanhu aveshe mounyuni kombinga yaye. Ashike Jesus okwa ti: “Eshi tashi nyenge ovanhu, itashi nyenge Kalunga.” (Lukas 18:27) Osha yela kutya oilonga yokuudifa oya li tai ka pondola omolwekwafo laJehova. Okwa hala ‘ovanhu aveshe’ va ude onghundana iwa nove mu shiive. (Mateus 28:19) Oshitukulwa tashi landula otashi ka yelifa nghee onghundana iwa tai udifwa mounyuni aushe kunena.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Natu twikileni ‘okukala tu hole ovamwatate’
“Kaleni mu hole ovamwaxo.” — OVAHEBERI 13:1
OMAIMBILO: 72, 119
1, 2. Omolwashike Paulus a li a shangela Ovakriste Ovaheberi?
MOMUDO 61, omaongalo muIsrael ashishe okwa li e na ombili. Nonande pefimbo opo omuyapostoli Paulus okwa li modolongo muRoma, okwa li e na elineekelo kutya oku li poku ka mangululwa. Omweendi pamwe naye Timoteus okwa hangwa ashike opo a mangululwa modolongo, nova li va hala oku ka talela po ovamwaxe kuJudea. (Ovaheberi 13:23) Ndele nande ongaho, moule ashike womido nhano Ovakriste vomuJudea nosho yo ovo unene tuu va li muJerusalem ova li ve na okukatuka eenghatu meendelelo. Omolwashike? Omolwaashi Jesus okwa hangwa nale a lombwela ovashikuli vaye kutya shimha ashike va mono Jerusalem sha kondekwa komatanga ovakwaita, nava dje mo onhapo. — Lukas 21:20-24.
2 Okudja eshi Jesus a londwela ovashikuli vaye, opa ka pita omido 28. Oule wefimbo olo, Ovakriste vomuIsrael ova kala ovadiinini nonande opa li omahepeko nomashongo mahapu. (Ovaheberi 10:32-34) Ashike Paulus okwa li a hala oku va kwafela ve lilongekidile osho sha li tashi ka ningwa monakwiiwa. Ova li ve li poku ka taalela eyeleko linene leitavelo lavo. (Mateus 24:20, 21; Ovaheberi 12:4) Ova li va pumbwa okukala ve na elididimiko nosho yo eitavelo la pama shi dulife nale va dule okudulika kelombwelo laJesus lokuya onhapo opo va xupifwe. (Lesha Ovaheberi 10:36-39.) Onghee hano, Paulus okwa li a nwefwa mo a shangele ovamwatate ovo ovaholike. Onhumwafo oyo paife i li embo lOvaheberi, oya li ya shangwa nelalakano loku va pameka omolwonghalo oyo ya li tai ke va hanga.
3. Omolwashike tu na okukala tu na ohokwe membo lOvaheberi?
3 Tu li oshiwana shaKalunga kunena, otu na okukala tu na ohokwe membo lOvaheberi. Omolwashike mbela? Omolwaashi onghalo yetu oya faafana naayo yOvakriste vomuJudea. Otu li “momafimbo madjuu,” navahapu otave lididimikile omayeleko manene ile omahepeko. (2 Timoteus 3:1, 12) Ashike vahapu vomufye otu na ombili yoshiyeleke noitatu hepekwa. Onghee hano, ngaashi ashike Ovakriste vopefimbo laPaulus, nafye otwa pumbwa okukala oupafi. Omolwashike mbela? Omolwaashi mafiku eitavelo letu otali ka yelekwa neyeleko linene. — Lesha Lukas 21:34-36.
4. Omushangwa womudo 2016 otau ti shike, nomolwashike tau wapalele?
4 Oshike tashi ke tu kwafela tu lilongekidile oiningwanima yomonakwiiwa? Paulus okwa popya oinima ihapu membo lOvaheberi oyo tai pameke eitavelo letu. Edimbulukifo limwe la fimana oli li mOvaheberi 13:1. Ovelishe oyo otai tu ladipike tu ‘kale tu hole ovamwatate.’ Oyo yo ya hoololwa i ninge omushangwa womudo 2016.
Omushangwa wetu womudo 2016: “Kaleni mu hole ovamwaxo.” — Ovaheberi 13:1
OHOLE YOUMWAINAFANA OSHIKE?
5. Ohole youmwainafana oshike?
5 Ohole youmwainafana oshike? Oyo ohole yashili hai di komutima, nohai kala pokati koilyo youkwaneumbo ile ookaume kopofingo. (Johannes 11:36) Oumwainafana wetu kau fi ashike omupopyo womokanya, ndele oshinima sholela. (Mateus 23:8) Paulus okwa ti: “Mokuhola ovamwaxo filafaneni olukeno, mokufimanekafana pafaneni oshihopaelelwa.” (Ovaroma 12:10) Eendjovo odo otadi ulike kohole oyo tu hole ovamwatate kutya oyashili. Ohole youmwainafana nosho yo yopaKriste, ohai kwafele oshiwana shaKalunga shi kale noukaume wopofingo noshi kale sha hangana.
6. Ovakriste vashili ove udite ko ngahelipi ohole youmwainafana?
6 Outumbulilo ‘okuhola ovamwaxo’ ohau hangika unene moileshomwa yetu. Ovajuda ova kala hava longifa outumbulilo “omumwatate” tashi ulike komupambele wavo ile omafimbo amwe kwaao ine va pamba. Ashike osho inashi kwatela mo ovanhu ovo vehe fi Ovajuda. Ndele tu li Ovakriste, ‘omumwatate’ Omukriste mukwetu keshe washili kashi na nee mbudi kutya okwa dja koshilongo shilipi. (Ovaroma 10:12) Jehova okwe tu honga tu kale tu holafane ngaashi ovamwainafana. (1 Ovatessaloniki 4:9) Ndele mbela omolwashike sha fimana okutwikila okukala tu hole ovamwatate?
OMOLWASHIKE SHA FIMANENENA OKUTWIKILA OKUKALA TU NA OHOLE YOUMWAINAFANA?
7. (a) Etomheno la fimana lilipi tu na lokuulikilafana ohole youmwainafana? (b) Yandja etomheno likwao kutya omolwashike sha fimana okuxwameka ohole yetu yokuhola ovamwatate.
7 Etomheno limwe la fimanenena lokukala tu hole ovamwatate omolwaashi Jehova osho e tu lombwela tu ninge. Itatu dulu okukala tu hole Jehova ngeenge katu hole ovamwatate. (1 Johannes 4:7, 20, 21) Etomheno limwe vali omolwaashi otwa pumbwafana unene tuu pomafimbo madjuu. Eshi Paulus a shangela Ovakriste Ovaheberi onhumwafo oyo, okwa li e shii kutya vamwe ova li tava ka fiya po omaumbo noinima yavo. Jesus okwa li a yelifa kutya efimbo olo otali ka kala lidjuu. (Markus 13:14-18; Lukas 21:21-23) Onghee hano, Ovakriste ovo ova li va pumbwa okuxwameka ohole yavo manga efimbo olo inali fika. — Ovaroma 12:9.
Otwa pumbwa okupameka ohole yetu youmwainafana paife molwaashi otai ke tu kwafela tu lididimikile eyeleko keshe olo tashi dulika tu ka shakeneke monakwiiwa
8. Oshike tu na okuninga paife fimbo oudjuu munene inau hovela?
8 Oudjuu munene inau holoka nale mondjokonona yovanhu ou li popepi. (Markus 13:19; Ehololo 7:1-3) Otu na oku ka dulika komayele aa taa ti: “Hano oove, oshiwana shange, liidilila monduda yoye, u ka hondame okafimbo kanini, fimbo oupyuhandu tau pitilile po.” (Jesaja 26:20) ‘Onduda’ oyo otashi dulika tai ulike keenhele detu dokwoongalela. Peenhele da tya ngaho opo hatu longele Jehova pamwe novamwatate. Ndele otu na okuninga shihapu shihe fi ashike okwoongala pamwe pandjikilile. Paulus okwa li a ladipika Ovakriste Ovaheberi va kale ve holafane nokuningilafana ouwa. (Ovaheberi 10:24, 25) Otwa pumbwa okupameka ohole yetu youmwainafana paife molwaashi otai ke tu kwafela tu lididimikile eyeleko keshe olo tashi dulika tu ka shakeneke monakwiiwa.
9. (a) Otu na eemhito dilipi dokuulikilafana ohole youmwainafana kunena? (b) Yandja oihopaenenwa yanghee oshiwana shaJehova hashi ulikilafana ohole youmwainafana.
9 Otu na eemhito dihapu omo hatu dulu okuulikilafana ohole youmwainafana kunena, fimbo oudjuu munene inau hovela. Ovamwatate vahapu ohava mono oixuna omolwomakakamo edu, omafundja, oikungulu, oikungulu oyo hai etifwa kekakamo ledu lomefuta nosho yo oiponga imwe vali yopaushitwe. Ovamwatate vamwe otave lididimikile omahepeko. (Mateus 24:6-9) Molwaashi otu li mounyuni wa nyonauka, ope na yo omaupyakadi e na sha nouxupilo. (Ehololo 6:5, 6) Ndele ngeenge ovamwatate tava hangwa komaupyakadi mahapu, otashi tu pe omhito yokuulika kutya otu va hole shili. Nonande ounyuni ou ihau ulikilafana ohole youmwainafana, fye otwa pumbwa okutwikila oku i ulika. (Mateus 24:12) [1] — Tala eshangelo pexulilo loshitukulwa.
NGHEE TU NA OKU SHI ENDA OPO OHOLE YETU YOUMWAINAFANA I TWIKILE
10. Oshike hatu ka kundafaneni paife?
10 Nonande otu na omaupyakadi, oshike tashi ke tu kwafela tuha efe okuulikilafana ohole youmwainafana? Ongahelipi hatu dulu okulika kutya otu na shili ohole youmwainafana? Konima eshi omuyapostoli Paulus a popya kutya “kaleni mu hole ovamwaxo,” okwa ka popya omusholondodo weenghedi di lili noku lili omo Ovakriste tava dulu okuninga ngaho. Paife natu ka kundafaneni eenghedi hamano domudo.
11, 12. Okuyakula ovaenda osha hala okutya shike? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
11 “Okuyakula ovaenda inamu ku dimbwa.” (Lesha Ovaheberi 13:2.) Outumbulilo “okuyakula ovaenda” owa hala okutya shike? Outumbulilo oo Paulus a longifa paulelalela otau ti “okuungaunga novaendanandjila nolune.” Outumbulilo oo otashi dulika tau tu dimbulukifa kombinga yaAbraham naLot. Ovalumenhu ovo vavali ova li hava ungaunga nolune novatalelipo nokuli naavo vehe shii. Lwanima Abraham naLot ova ka shiiva kutya ovaendanandjila ovo ova li ovaengeli. (Genesis 18:2-5; 19:1-3) Oihopaenenwa oyo oya li ya ladipika Ovakriste Ovaheberi va ulike ohole youmwainafana mokukala hava yakulafana.
12 Ongahelipi hatu dulu okuyakula vakwetu? Ohatu dulu okushiva ovamwatate komaumbo etu tashi dulika tu lye navo ile tu twaafane ashike omukumo. Nonande otashi dulika inatu shiiva naanaa omupashukilishikandjo wetu nomukulukadi waye, ohatu dulu oku va shiva keumbo letu pefimbo opo tava talele po eongalo letu. (3 Johannes 5-8) Inatu pumbwa okuninga oitendele ile okulanda oinima ihapu. Elalakano letu okutungafana, ndele haku va fuula noinima oyo tu na. Nokatu na ashike okushiva ovo tu wete kutya navo otava dulu oku tu pa sha komongula. (Lukas 10:42; 14:12-14) Osho sha fimanenena oshosho kutya katu na okweefa okuyakulafana omolwomalipyakidilo.
13, 14. Ongahelipi hatu dulu ‘okudimbuluka eenghwate’?
13 “Dimbulukweni eenghwate.” (Lesha Ovaheberi 13:3.) Eshi Paulus a shanga eendjovo odo okwa li ta ulike kovamwatate ovo va li modolongo omolweitavelo lavo. Paulus okwa li a pandula eongalo molwaashi ola li la udila ‘ouyahame eenghwate.’ (Ovaheberi 10:34) Ovamwatate vamwe ova li va yambidida Paulus moule womido nhe odo a kala modolongo, ashike vamwe ova li keenhele dokokule. Ongahelipi va li tava dulu okukwafela Paulus? Ova li tava dulu oku mu ilikanena nopehe na edimbuko. — Ovafilippi 1:12-14; Ovaheberi 13:18, 19.
Ohatu dulu okwiilikanena ovamwatate nosho yo ounona ovo ve li modolongo muEritrea
14 Kunena, Eendombwedi dihapu oda idililwa meedolongo omolweitavelo lado. Ovamwatate ovo ve li popepi nado otava dulu oku di kwafela. Ndele mbela ongahelipi vahapu ava tu li kokule novamwatate ovo ve li meedolongo hatu dulu okukala ihatu va dimbwa noku va kwafela? Ohole youmwainafana otai ke tu linyengifa tu kale hatu va ilikanene. Pashihopaenenwa, ohatu dulu okwiilikanena ovamwatate nosho yo ounona ovo ve li modolongo muEritrea, mwa kwatelwa ovamwatate ngaashi Paulos Eyassu, Isaac Mogos, naNegede Teklemariam ovo ve li natango modolongo oule womido 20 nasha.
15. Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya otwa fimaneka ohombo?
15 “Ohombo nai fimanekwe kuaveshe.” (Lesha Ovaheberi 13:4.) Ohatu dulu yo okuulika ohole youmwainafana mokukala tu na elihumbato la koshoka. (1 Timoteus 5: 1, 2) Pashihopaenenwa, ngeenge umwe okwa i moluhaelo nomumwatate ile nomumwameme, ota ka yahameka omunhu oo nosho yo vambulaye. Elineekelo olo tu na movamwatate itali ka kala po vali. (1 Ovatessaloniki 4:3-8) Diladila ashike nghee omukulukadi ta ka kala e udite ngeenge okwa didilike kutya omushamane waye oha tale omafano oipala. Omukulukadi ota ka kala ngoo e udite kutya omushamane waye oku mu hole shili nokwa fimaneka elongekido lohombo? — Mateus 5:28.
16. Ongahelipi okukala twa wanenwa taku tu kwafele tu ulike ohole youmwainafana?
16 “Eshi mu shi kwete nashi mu wanene.” (Lesha Ovaheberi 13:5.) Okulineekela muJehova otaku ke tu kwafela tu kale twa wanenwa kwaasho tu na. Osho otashi tu kwafele ngahelipi tu ulike ohole youmwainafana? Ngeenge otwa kala twa wanenwa, ohatu ka dimbuluka kutya ovamwatate ova fimana ve dulife omaliko ile oimaliwa. (1 Timoteus 6:6-8) Itatu ka kala hatu konenene omapuko ovamwatate ile hatu ngongota kombinga yeenghalo detu monghalamwenyo. Itatu ke va twila yo ondubo ile tu kale tu na olwisho. Ponhele yaasho, ngeenge otwa wanenwa ohatu ka kala hatu yandje. — 1 Timoteus 6:17-19.
17. Ongahelipi okukala tu “nelineekelo” ile ouladi taku tu kwafele tu ulikilafane ohole youmwainafana?
17 Kala u “nelineekelo” ile ouladi. (Lesha Ovaheberi 13:6.) Okulineekela Jehova ohaku tu ladipike tu lididimikile omayeleko. Ouladi wa tya ngaho otau tu kwafele tu kale tu na etaleko liwa. Nongeenge otu na etaleko liwa, ohatu dulu okuulika ohole youmwainafana mokutwa ovamwatate omukumo noku va hekeleka. (1 Ovatessaloniki 5: 14, 15) Nokuli nopefimbo loudjuu munene, ohatu dulu okukala tu na ouladi, tu shii kutya exupifo letu oli li popepi. — Lukas 21:25-28.
Ohatu dulu okukala tu na ouladi, tu shii kutya exupifo letu oli li popepi
18. Ongahelipi hatu dulu okupameka ohole yetu yokuhola ovakulunhuongalo?
18 “Dimbulukweni ovakwatelikomesho veni.” (Lesha Ovaheberi 13:7, 17.) Ovakulunhuongalo ohava longifa efimbo lavo opo va longe noudiinini omolwetu. Ngeenge otwa diladila kwaashishe osho hava longo, ohatu ka kala tu va hole notwe va pandula neenghono. Inatu hala nandenande va kanife ehafo lavo ile va kale va nyemata omolwoshinima shonhumba osho twa ninga. Ponhele yaasho, otu na okukala twa halelela okudulika. Kungaho ohatu ka ulika kutya otwe “va [fimaneka] noku va hola shili molwoshilonga shavo.” — 1 Ovatessaloniki 5:13.
NATU TWIKILENI OKUNINGA NGAHO SHI DULIFE NALE
19, 20. Ongahelipi hatu dulu okutwikila okuulika ohole youmwainafana shi dulife nale?
19 Oshiwana shaJehova oshi shiivikile ohole yasho youmwainafana. Nopefimbo laPaulus osho sha li ngaho. Ashike nande ongaho, Paulus okwa li a ladipika ovamwatate ovo va ulike ohole youmwainafana shi dulife shito. Okwe va lombwela va “kule muyo natango.” (1 Ovatessaloniki 4:9, 10) Osho otashi ulike kutya ohatu dulu alushe okuninga omalunduluko.
20 Ngeenge hatu tale komushangwa wetu womudo mOlupale lOuhamba neudo, natu lipule kutya: Mbela itandi dulu okuyakula vakwetu shi dulife shito? Ongahelipi handi dulu okukwafela ovamwatate ovo ve li meedolongo? Onda fimaneka ngoo elongekido laKalunga lohombo? Oshike tashi ka kwafela nge ndi kale nda wanenwa? Ongahelipi handi dulu okukala nde lineekela Jehova shi dulife nale? Ongahelipi handi dulu okuulika kutya ohandi dulika kwaavo tava kwatele komesho meongalo shi dulife nale? Ngeenge otwa xwepopala moinima oyo ihamano, ohatu ka mona kutya omushangwa womudo kau li ashike edidiliko lokukala kekuma ngahenya, ndele otau tu dimbulukifa eendjovo daPaulus edi tadi ti: “Kaleni mu hole ovamwaxo.” — Ovaheberi 13:1.
^ [1](okatendo 9) Opo u mone oihopaenenwa yanghee Eendombwedi daJehova hadi ulikilafana ohole youmwainafana pomafimbo oudjuu, tala okavidio Oumwainafana wetu womounyuni aushe.


text:
Longifa Eendjovo daKalunga u likwafe nokukwafela vamwe
“Ondi wete omalombwelo oye aeshe okwa yuka.” — EPS. 119:128.
1. Omolwashike tu na okukala twe lineekela filufilu Eendjovo daKalunga?
OFIMBO omukonakonimbibeli ina hovela okukufa ombinga moukalele, ovakulunhuongalo ove na okushilipaleka tete ngeenge okwa itavela ngoo shili kutya Ombibeli Eendjovo daKalunga. * Ovapiya vaKalunga aveshe ove na okuulika okupitila mwaasho tava ningi nosho yo mwaasho tava popi kutya ove lineekela Ombibeli. Omolwashike mbela? Ngeenge otwe lineekela filufilu Eendjovo daKalunga nokukala tu shii oku di longifa nawa moukalele, ohatu ka dula okukwafela vamwe va shiive Jehova nova ka mone omwenyo waalushe.
2. Omolwashike tu na okudiinina oinima oyo twe lihonga?
2 Omuyapostoli Paulus okwa divilika efimano lEendjovo daKalunga eshi a li a shangela Timoteus ta ti: “Kala muei we i longwa ndele u i shii shili.” Oinima oyo Paulus a li ta popi eshi a ti “muei,” oyo oshili yOmbibeli oyo ya li ye linyengifa Timoteus a tambule ko onghundana iwa. Oshili yOmbibeli nafye otai dulu oku tu kwafela tu kale tu na eitavelo la kola noku tu longa ‘eendunge tu xupifwe.’ (2 Tim. 3:14, 15) Luhapu ohatu longifa eendjovo odo Paulus a popya mu 2 Timoteus 3:16 tu ulikile ovanhu kutya Ombibeli oya dja kuKalunga, ndele nafye ohatu dulu okumona mo ouwa pauhandimwe meendjovo odo. (Lesha 2 Timoteus 3:16.) Natu ka kundafaneni ovelishe oyo moule. Okuninga ngaho otashi ke tu kwafela tu kale twe lineekela filufilu kutya omahongo aeshe aJehova okwa “yuka.” — Eps. 119:128.
“ODI SHII KULONGA”
3-5. (a) Eemhunga dovanhu oda li de linyenga ngahelipi konima yoshipopiwa osho Petrus a yandja pOpentekoste, nomolwashike? (b) Omolwashike Ovatessaloniki vahapu va li va tambula ko oshili? (c) Oshike hashi kumwifa ovanhu kunena shi na sha noukalele wetu?
3 Jesus okwa li a lombwela Ovaisrael ta ti: “Ohandi tumu kunye ovaprofeti novanaendunge novanongo vomishangwa.” (Mat. 23:34) Jesus okwa li ta popi kombinga yovahongwa vaye, ovo a li a honga nghee ve na okulongifa Omishangwa moukalele. POpentekoste yomo 33 O.P., omuyapostoli Petrus okwa li a yandja oshipopiwa keemhunga dovanhu ovo va li muJerusalem nokwa li a tofa lwoikando mOmishangwa dOshiheberi. Eshi ovanhu va uda Petrus ta yelifa eendjovo odo, vahapu vomuvo “ode va twa komitima,” nova li ve livela ombedi omolwomanyono avo. Ovanhu omayovi atatu lwaapo vomuvo ova li va pula Kalunga e va dimine po nova ninga Ovakriste. — Oil. 2:37-41.
4 Ohatu dulu yo okulihonga komuyapostoli Paulus oo a li a udifa onghundana iwa kondje yaJerusalem. Pashihopaenenwa, okwa li a udifila ovo va li hava ongalele moshinagoga moshilando Tessalonika shomuMakedonia. Paulus okwa ‘kundafana navo omishangwa momashabata atatu, nokwe di va fatululila ndee te va ulikile mudo Kristus nhumbi kwa li e nokuhepekwa nokunyumuka koufi.’ Oshidjemo? Ovajuda vamwe ova ninga ovaitaveli nosho yo ongudu inene yOvagreka. — Oil. 17:1-4.
5 Kunena ovanhu vahapu ohava kala va kuminwa onghedi omo ovapiya vaKalunga hava longifa Ombibeli. Konima eshi omuneumbo umwe wokoSwitzerland a leshelwa omushangwa wonhumba komumwameme, okwe mu pula ta ti: “Owa dja kongeleka ilipi?” Omumwameme okwa nyamukula ta ti: “Fye namukwetu ou ndi li naye otu li Eendombwedi daJehova.” Omuneumbo okwa ti: “Onda li ndi na okukala ndi shi shii, molwaashi oolyelye vali vokuuya meumbo lange tava lesha Ombibeli vehe fi ashike Eendombwedi daJehova?”
6, 7. (a) Ovo hava yandje oipopiwa meongalo ove na okulongifa ngahelipi Ombibeli? (b) Omolwashike sha fimana okulongifa nawa Omishangwa ngeenge to kwatele komesho ekonakonombibeli?
6 Ongahelipi hatu dulu okulongifa nawa Ombibeli ngeenge hatu hongo vamwe? Ngeenge owa pewa oufembanghenda wokuyandja oshipopiwa pokwoongala, longifa omishangwa dokondadalunde. Ponhele yokungonga ashike omishangwa denenediladilo loshipopiwa shoye ile oku di lesha mombapila oyo wa pilinda ile koshinima shopaelekitronika, di konga mOmbibeli yo venevene noku di lesha, nokuladipika ovapwilikini navo va ninge sha faafana. Yelifa yo nefimbo etulomoilonga lomushangwa, to shi ningi monghedi oyo tai kwafele ovapwilikini va ehene popepi elela naJehova. Ino mana po efimbo mokulongifa omafaneko a kitakana nosho yo oimoniwa oyo tai yolifa ashike ovanhu, ndele li longifa mokuyelifa Eendjovo daKalunga.
7 Oshike twa pumbwa okukaleka momadiladilo ngeenge hatu kwatele komesho ekonakonombibeli? Eshi hatu longifa oishangomwa yetu yopaKriste, otu na okulungama tuha fiye po omishangwa odo di li mo. Otu na okuladipika omukonakonimbibeli a leshe omishangwa odo da etwa mo ndele inadi tofwa mo noku mu kwafela a ude ko eityo lado. Ngahelipi mbela? Otu na oku mu ladipika a popye omaliudo aye ndele katu na oku mu yelifila oinima ihapu, twa fa hatu mu pe oshipopiwa. Ponhele yokulombwela omukonakoni kutya oshike e na okwiitavela ile nghee e na okukatuka, otu na oku mu pula omapulo a diladilwa nawa oo tae ke mu kwafela a fike pexulifodiladilo li li mondjila. *
‘ODI SHII OKUKUMAIDA’
8. Paulus okwa li ha kondjo noupyakadi ulipi?
8 Luhapu ohatu diladila kutya ovakulunhuongalo Ovakriste ovo ashike ve na oshinakuwanifwa ‘shokukumaida.’ Oshoshili kutya ovapashukili ove na oshinakuwanifwa ‘shokuhanyena ava hava nyono.’ (1 Tim. 5:20; Tit. 1:13) Ndele osha fimana yo okukala hatu lihanyene fye vene. Paulus okwa li ha kala e na eliudo la koshoka noku shii okuhopaenenwa. (2 Tim. 1:3) Ashike nande ongaho, okwa shanga a ti: “Ndele moinhimbu yange ondi wete omhango ikwao tai kondjifa omhango yomadiladilo ange, ndele otai pikile nge momhango youlunde.” Ngeenge otwa konakona oshikalimo sheendjovo odo, ohatu ka uda ko osho Paulus a li e na okuninga opo a kondjife eamo loulunde. — Lesha Ovaroma 7:21-25.
9, 10. (a) Paulus otashi dulika a li e na ounghundi umwe ulipi? (b) Ongahelipi Paulus a kala nokukondjifa ounghundi oo a li e na?
9 Paulus okwa li ha kondjo opo a finde ounghundi ulipi? Nonande ounghundi oo ine u tumbula, okwa li a shangela Timoteus kutya okwa kala ‘omuhepeki.’ (1 Tim. 1:13) Fimbo a li ina ninga Omukriste, Paulus okwa li omuhepeki wOvakriste. Okwa li a popya omaliudo aye e livela ombedi e na sha novashikuli vaKristus a ti: ‘Moupyuhandu wange, onde va hepeka.’ (Oil. 26:11) Paulus okwa li e na okulihonga okupangela ehandu laye, nomafimbo amwe okwa li yo e na okupangela omaliudo aye nosho yo onghedi yaye yokupopya. (Oil. 15:36-39) Oshike sha li she mu kwafela a pondole?
10 Eshi a li a shangela Ovakriste vokuKorinto, Paulus okwa li a yelifa onghedi oyo a li ha longifa opo e lihanyene. (Lesha 1 Ovakorinto 9:26, 27.) Okwa li ha katuka eenghatu da kwata moiti opo a kondjife ounghundi waye. Nopehe na omalimbililo, okwa li ha kongo omayele mOmishangwa, ha indile Jehova e mu kwafele e a tule moilongo nokulonga noudiinini opo a xwepopale. * Nafye ohatu dulu okumona ouwa moshihopaenenwa shaye molwaashi nafye ohatu kondjifa eamo loulunde.
11. Ongahelipi hatu dulu ‘okuliyeleka’ fye vene tu tale ngeenge ohatu ende mondjila yoshili?
11 Inatu efa nande okukondjifa omaunghundi etu. Ponhele yaasho, otwa pumbwa okukala hatu ‘liyeleke’ fye vene tu shilipaleke kutya ohatu ende ngoo shili mondjila yoshili. (2 Kor. 13:5) Ngeenge hatu lesha omishangwa ngaashi Ovakolossi 3:5-10, ohatu dulu okulipula kutya: ‘Mbela ohandi longo ngoo noudiinini opo ndi dipae eamo lange loulunde ile eenghedi dange otadi ende tadi xutuka? Ngeenge onde lihange konhele oko ku na omauyelele inaa koshoka eshi handi longifa ointaneta, mbela ohandi ka dja ko meendelelo ile ohandi ka kala handi talaatala ko?’ Okukala hatu diladila nghee tu na okutula moilonga omayele Eendjovo daKalunga monghalamwenyo yetu otashi ke tu kwafela tu ‘kale twa pashuka notu li ovalidiliki.’ — 1 Tes. 5:6-8.
‘ODI SHII OKUPUKULULA’
12, 13. (a) Okupukulula, ile tu tye, okuyukifa oinima otashi ti shike, nongahelipi hatu dulu okuhopaenena Jesus moshinima osho? (b) Okupopya kulipi tu na okuhenuka ngeenge hatu yukifa oinima naumwe?
12 Oshitya shOshigreka osho sha tolokwa ‘okupukulula’ otashi ti okuninga osho shiwa ile oku shi yukifa. Omafimbo amwe, otwa pumbwa okuyukifa oinima ngeenge vamwe va uda ko papuko osho twa popya ile osho twa ninga. Pashihopaenenwa, ovawiliki velongelokalunga lOshijuda ova li tava ngongota kutya Jesus oku hole “ovafutifi novalunde.” Jesus okwa tya kuvo: “Ava va pama, ihava pumbwa omuveluli, ndelenee ovanaudu ovo tuu aveke. Ndelenee indeni mu ke lilonge kutya, eshi otashi ti shike: Efilonghenda nda hala, haeyambo.” (Mat. 9:11-13) Okwa li a fatululila aveshe Eendjovo daKalunga pahole nonelidiiniko. Onghee ovalininipiki ova li va shiiva Jehova e li ‘Kalunga omunefilonghenda, omunanghenda, omunanheni nomunene mouwanghenda.’ (Ex. 34:6) Omona waKalunga okwa li a ninga eenghendabala a ‘pukulule’ vamwe, navahapu ova li va tambula ko onghundana iwa.
13 Oshihopaenenwa shaJesus otashi tu hongo nghee tu na okukwafela vamwe. Omayele oo e li mu 2 Timoteus 3:16 inaa hala okutya otu na okupopya navamwe nehandu opo tu yukife oinima. Omishangwa inadi tu pa oufemba wokukala hatu popi navamwe nopehe na okuyavelela omaliudo avo. Ngeenge otwa kala hatu kembaula vamwe, eendjovo detu otadi ke va twa ngaashi “eongamukonda.” Osho otashi ke va yahameka noshi na oupu eendjovo detu dihe va kwafele sha nokuli. — Omayel. 12:18.
14-16. (a) Ongahelipi ovakulunhuongalo tava dulu okuyukifa oinima monghedi oyo tai kwafele vamwe va kandule po omaupyakadi avo? (b) Omolwashike okuyukifa oinima hatu longifa Omishangwa sha fimanenena mokutekula ounona?
14 Ongahelipi hatu dulu okuyukifa oinima hatu shi ningi pahole noneyavelelo? Natu tye nee ovalihomboli ova pula omukulunhuongalo e va kwafele vaha kale vali hava tanguna alushe. Mbela omukulunhuongalo oo ota ka ninga po shike? Ota dulu okutomhafana novalihomboli ovo nopehe na olwaamambinga, ta longifa omafinamhango Ombibeli ngaashi oo a kundafanwa metukulwa eti-3 lembo, Osho tashi dulu okukwafela oukwaneumbo u kale wa hafa shili. Eshi tava kundafana omafinamhango oo, ovalihomboli ovo otava ka mona kutya omayele elipi keshe umwe pauhandimwe e na okutula moilonga. Lwanima, omukulunhuongalo ota dulu oku va pula kutya oinima otai ende ngahelipi moukwaneumbo noku va wedela ko omayele vali ngeenge osha pumbiwa.
15 Ongahelipi ovadali tava dulu okuyukifa oinima monghedi oyo tai dulu okupameka ounona vavo pamhepo? Natu tye nee ngeno owa hala okukwafela okamonakadona koye keedula omulongo nasha ka henuke ookaume ovo tava limbilike. Tete, shilipaleka kutya ookaume vako ova tya ngahelipi. Opo nee, ngeenge ou na omalimbililo natango omolwokamonakadona koye, oto dulu okupopya nako to longifa oitwa oyo i li membo Questions Young People Ask — Answers That Work, embo eti-2. Okudja opo, oto dulu okukala ho kala nako efimbo la wedwa po. Kala to tale kutya ota ke lihumbata ngahelipi ngeenge ke li moukalele ile ngeenge oukwaneumbo tau hafele pamwe. Ngeenge owa kala u na onheni nonghenda nokamonakadona koye, ota ke ke shi mona mo kutya ou na ko nasha nako nou ka hole. Otashi ke ke linyengifa ka dulike komayele oye notaka ka henuka okuninga omahoololo a puka monghalamwenyo yako.
16 Nafye otu na okuninga sha faafana ngeenge hatu ladipike ovo tave lipula shi na sha noukolele wavo, va wililwa po omolwokukanifa oilonga ile vehe udite ko omahongo onhumba Ombibeli. Okuyukifa oinima hatu longifa Eendjovo daKalunga ohashi etele ovapiya vaJehova omauwa mahapu.
‘ODI SHII OKUTEKULA MOUYUKI’
17. Omolwashike tu na okutambula ko outekuduliko nolupandu?
17 Ombibeli oya ti: “Edengo keshe pefimbo lalo katu li wete olo ehafo, ndelenee olo oluhodi, ndele komesho otali imikile ava va tekulwa kulo oshiimati shombili oshomouyuki.” (Heb. 12:11) Ovakriste ovakulunhu vahapu otava dimine kutya outekuduliko oo va li va pewa kovadali vavo Ovakriste owe va kwafela. Okutambula ko omayele oo hatu pewa kuJehova okupitila movakulunhuongalo Ovakriste ohashi tu kwafele tu kale mondjila oyo tai twala komwenyo. — Omayel. 4:13.
18, 19. (a) Omolwashike omayele oo taa hangwa mOmayeletumbulo 18:13 a fimanenena ‘mokutekula mouyuki’? (b) Ngeenge ovakulunhuongalo ova ungaunga nombili nonohole novanyoni, luhapu ohashi eta oidjemo ilipi?
18 Ongahelipi ovakulunhuongalo novadali tava dulu okulihonga nghee ve na okuyandja outekuduliko? Jehova okwa lombwela Ovakriste va yandje outekuduliko “mouyuki.” (2 Tim. 3:16) Ndele otu na okulongifa omafinamhango Ombibeli e tu wilike. Limwe lomomafinamhango oo otali hangwa mOmayeletumbulo 18:13, oo ta ti: “Ou ta nyamukula fimbo ina uda ko, osho oulai waye ndee tashi mu fifa ohoni.” Onghee hano, ngeenge ovakulunhuongalo tava ka popya naumwe oo va uda kutya okwa nyona enyono la kwata moiti, ove na okukonakona tete nawanawa oshinima osho opo va mone ouyelele we lixwa po. (Deut. 13:14) Kungaho opo ashike tava ka dula okupukulula omunhu oo “mouyuki.”
19 Shikwao vali, Eendjovo daKalunga oda lombwela ovakulunhuongalo va kale hava pukulula vamwe “nombili.” (Lesha 2 Timoteus 2:24-26.) Oshoshili kutya omunhu ota dulu okushekifa Jehova nokuyahameka ovo vehe na ondjo. Ndele ngeenge omukulunhuongalo okwa handuka eshi ta pukulula omunhu a tya ngaho, ita ka dula vali oku mu kwafela. Kakele kaasho, ngeenge ovakulunhuongalo ova kala hava hopaenene “ouwa waKalunga” otashi dulika shi kwafele omunyoni e livele ombedi. — Rom. 2:4.
20. Ovadali ove na okutula moilonga omafinamhango elipi ngeenge tava pukulula ovana vavo?
20 Ovadali ove na okukala hava dulika komafinamhango Ombibeli eshi tava tekula ovana vavo “meduliko nomekumaido lOmwene.” (Ef. 6:4) Pashihopaenenwa, omushamane ota ka ninga po shike ngeenge okwa lombwelwa kutya okamonamati oka ninga sha sha puka? Oku na okushilipaleka kutya oku na oushili we lixwa po fimbo ina handukila okamonamati. Moukwaneumbo wopaKriste kamu na okukala mu na elongifo leenghono nehandu. “Omwene Oye omunalukeno nomunamutimanghenda,” onghee hano, ovo ve na oshinakuwanifwa shokupukulula ovanyasha ove na okukendabala va ulike omaukwatya opahole a fa aye. — Jak. 5:11.
OMBIBELI OI LI OSHALI I NA ONDILO YANDJA KUJEHOVA
21, 22. Outumbulilo ulipi hau holola etaleko loye li na sha nEendjovo daJehova ngeenge to lesha Epsalme 119:97-104?
21 Omupiya waKalunga umwe okwa li a ulika nghee a li e hole omhango yaJehova. (Lesha Epsalme 119:97-104.) Eshi a li a konakona Ombibeli, okwa li a mona ounongo, eshiivo neudeko. Okudulika komayele ayo okwe mu kwafela a henuke eendjila da puka odo tadi dulu okweetela vamwe oshiponga. Okukonakona Omishangwa okwa li he ku hafele nokwa li haku mu etele ouwa. Okwa li a tokola toko a kale ha dulika kuKalunga molwaashi omalombwelo aye okwa li e mu etela omauwa mahapu monghalamwenyo yaye.
22 Owa lenga ngoo “Omishangwa adishe”? Omishangwa odo odo tadi ku kwafele u kale wa itavela filufilu kutya Kalunga ota ka wanifa po elalakano laye. Omayele ado a nwefwa mo otae ku amene uha longe oulunde oo tau twala mefyo. Nongeenge to a hepaululile vamwe otae ke va kwafela va mone ondjila yexupifo nova kale mo. Otu na okutwikila okulongifa Ombibeli meenghedi adishe odo eshi hatu longele Jehova Kalunga omunaendunge nomunahole.
^ okat. 1 Tala embo Organized to Do Jehovah’s Will, epandja 79.
^ okat. 7 Luhapu ngeenge Jesus a li ta hongo vamwe, okwa li he va pula ta ti: “Otamu ti ngahelipi?” Opo nee, ta teelele va nyamukule. — Mat. 18:12; 21:28; 22:42.
^ okat. 10 Eenhumwafo daPaulus otadi tu ladipike unene shi na sha nokufinda eamo loulunde. (Rom. 6:12; Gal. 5:16-18) Ohatu dulu okufika pexulifodiladilo kutya naye okwa li a tula moilonga omayele oo a yandja kuvamwe. — Rom. 2:21.


text:
Etwomukumo tali di “momakanya ounona”
MuDesemba 2009, oilonga yEendombwedi daJehova moTaganrog moRusia oya li ya shilikwa, Olupale lOuhamba ola li la nyekwa ko noileshomwa yetu 34 oya li ya talwa ko kutya oya nyika oshiponga koshiwana, sha li sha etifwa ketokolo olo la li la yambididwa kOmhangu yoPombada yaRusia. Ehokololo li na sha naasho ola li la tulwa ko-Web site yopambelewa yEendombwedi daJehova nosho yo omafano Eendombwedi odo da li da kumwa ketokolo olo, mwa kwatelwa ounona.
Eemwedi dinini konima yaasho, ombelewa yEendombwedi daJehova moRusia oya li ya yakula okapakete nonhumwafo ya dja koukwaneumbo umwe wEendombwedi daJehova moQueensland moAustralia oo wa li wa mona ehokololo li na sha netokolo lOmhangu. Onhumwafo oyo oya hovela ngaha: “Ovamwatate ovaholike, ounona vetu, Cody naLarissa ova li va kumwa neenghono keitavelo nosho yo komayeleko oo ookaume kavo moRusia ve li muo. Ounona ova shanga oukalata neenhumwafo, ndele fye hatu longekida omaano tu tumine ounona moTaganrog, oku va ulikila ashike kutya ope na ounona vakwao ovo navo tava longele Jehova noudiinini nove na ko nasha navo nonande ove li kokule. Ove va tumina yo omakundo opahole.”
Eshi ounona vomoTaganrog va yakula omaano oo va tuminwa, ova li va shangela oukwaneumbo oo wokoAustralia opo ve u pandule. Molwaashi omumwatate umwe oo ta longo koshitaimbelewa shaRusia okwa li a kumwa ketwomukumo tali di “momakanya ounona,” okwa li a shangela Cody naLarissa a ti: “Oshinima shii shili kounona novakulunhu ngeenge tava hepekelwa osho inave shi ninga. Ovamwatate novamwameme vomoTaganrog inava nyona sha, ndele ova kufwa Olupale lOuhamba lavo. Osho oshe va nyemateka neenghono. Otava ka tuwa omukumo okuuda kutya ope na vamwe ovo ve na ko nasha navo nonande ove li koilongo imwe i lili. Onda pandula omolwohole yeni nomhepo yeni yokuyandja nehalo liwa.” — Eps. 8:3.
Otu li shili oshitukulwa shoumwainafana womounyuni aushe nohole yetu yokuholafana ohai tu kwafele tu lididimikile omayeleko nomaupyakadi monghalamwenyo. Ofimbo eemhangu tadi ti kutya oishangomwa yEendombwedi daJehova otai ladipike ovanhu va kale ve tondafane, ounona vetu ohava ulike kutya ove na ko nasha nonghalo nawa yavakwao, kashi na nee mbudi kutya ove li moshilongo shilipi ile ovomeputuko lilipi, nokungaho otava ulike oushili weendjovo daJesus odo tadi ti: “Opo tuu opo aveshe tave mu koneke kutya, nye ovalongwa vange, ngenge mu holafane.” — Joh. 13:35.


text:
Ekuliloyambo oli li ‘oshali ya wanenena’ ya dja kuJehova
“Keshe oshipewa shiwa, nokeshe oshali sha wanenena oya dja . . . kuXe.” — JAK. 1:17.
OMAIMBILO: 148, 109
1. Omanangeko noupuna elipi hatu ka mona omolwelongekido lekuliloyambo?
EKULILOYAMBO laJesus Kristus ole shi ninga tashi shiiva opo tu ka mone omanangekonoupuna mahapu. Ola yeululila omhito oludalo laAdam alishe olo li hole ouyuki li ninge oshitukulwa shoukwaneumbo waKalunga. Ekuliloyambo ole shi ninga yo tashi shiiva opo tu dule oku ka kala nomwenyo fiyo alushe. Natango, ekuliloyambo laKristus ola ninga shihapu shihe fi ashike omanangekonoupuna oo a udanekelwa ovo hava dulika. Mondjokonona aishe Jesus okwa ulika kutya okwe liyandja nehalo liwa nokwa fya e li omudiinini kuJehova. — Heb. 1:8, 9.
2. (a) Oitwa ya fimana ilipi tai hangika meilikano laJesus? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.) (b) Oshike hatu ka kundafana moshitukulwa eshi?
2 Momukokomoko womido mbali fimbo Jesus ina fya a yandje ekuliloyambo, okwa li a honga ovashikuli vaye va ilikane tava ti: “Tate yetu ou u li meulu! Edina loye nali yapulwe; Ouhamba woye nau uye; ehalo loye nali wanifwe kombada yedu ngaashi yo meulu.” (Mat. 6:9, 10) Opo tu ulike olupandu letu li na sha nekulilo, natu ka konakoneni kutya ola pambafana ngahelipi nokuyapulifwa kwedina laKalunga, nokupangela kwOuhamba waKalunga nosho yo okuwanifwa po kwelalakano laKalunga.
“EDINA LOYE NALI YAPULWE”
3. Edina laJehova ola kwatela mo shike, nongahelipi Satana a nyateka edina olo liyapuki?
3 Jesus okwa tumbula okuyapulifwa kwedina laKalunga tete moshihopaenenwa sheilikano laye. Edina laJehova ola kwatela mo ounamapangelo waye, efimano laye nosho yo ouyuki waye. Meilikano limwe vali, Jesus okwa tumbula Jehova e li “Tate omuyapuki.” (Joh. 17:11) Molwaashi Jehova omuyapuki, omafinamhango neemhango daye adishe odiyapuki. Kakele kaasho, moshikunino shaEden, Satana okwa li a tula momalimbililo ounamapangelo waKalunga. Satana okwa nyateka edina laJehova liyapuki eshi e mu lundila. — Gen. 3:1-5.
4. Omonghedi ilipi Jesus a li a yapulifa edina laKalunga?
4 Jesus okwa kala shili e hole edina laJehova. (Joh. 17:25, 26) Okwa li ha kufa ombinga mokutumbalekifa edina laKalunga. (Lesha Epsalme 40:8-10.) Momukokomoko womido adishe odo Jesus a kala kombada yedu e li omunhu a wanenena, okwa li a ulika kutya oshi li pauyuki Jehova a tulile po oishitwa yaye inaendunge omifikamhango. Nonande Satana okwa li a dipaifa Jesus efyo linyanyalifa, Jesus okwa kala a kanyatela oudiinini waye filufilu kuXe womeulu. Oudiinini waJesus owa ulika kutya omunhu a wanenena ota dulu okukala ha dulika komifikamhango daKalunga douyuki.
5. Ongahelipi hatu dulu okuyapulifa edina laJehova?
5 Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya otu hole edina laJehova? Ohatu dulu oku shi ulika okupitila melihumbato letu. Jehova okwa teelela tu kale ovayapuki. (Lesha 1 Petrus 1:15, 16.) Osho osha hala kutya otu na okulongela Jehova oye aeke nokukala hatu dulika kuye nomutima wetu aushe. Nonande ohatu yelekwa, otu na okuninga eenghendabala da mana mo opo tu kale metwokumwe nomifikamhango daye diyapuki nosho yo eemhango daye. Ngeenge otwa kala hatu longo osho sha yuka, ohatu ka efa ouyelele wetu u minikile nokungaho ohatu ka tumbalekifa edina laJehova. (Mat. 5:14-16) Onghedi yetu yokukalamwenyo otai ka ulika kutya eemhango daJehova odiwa nonokutya Satana omunaipupulu. Ngeenge twa ninga epuko ohatu livele ombedi nokweefa po okulonga osho tashi shekifa Jehova. — Eps. 79:9.
6. Omolwashike Jehova he tu tale ko tu li ovayuki, nonande inatu wanenena?
6 Pakanghameno lekuliloyambo laKristus, Jehova oha dimine po ovo ve na eitavelo. Oha tambula ko yo ovapiya vaye ovo ve mu liyapulila. Jehova okwa tala ko Ovakriste ovavaekwa ve li ovana vaye naavo ve li ‘eedi dimwe’ onga ookaume kaye. (Joh. 10:16; Rom. 5:1, 2; Jak. 2:21-25) Nokunena, ekuliloyambo ole shi ninga tashi shiiva opo tu kale tu na ekwatafano naTate yetu notu yapulife edina laye.
“OUHAMBA WOYE NAU UYE”
7. Omolwekuliloyambo, ohatu ka mona omanangekonoupuna elipi koshi yepangelo lOuhamba waKalunga?
7 Moshihopaenenwa sheilikano, Jesus okwa indila Kalunga a ti: “Ouhamba woye nau uye.” Ekuliloyambo ola pambafana ngahelipi nOuhamba waKalunga? Ekuliloyambo ole shi ninga tashi shiiva opo ku ongelwe ovanhu 144 000 va ka kale eehamba novapristeli pamwe naKristus meulu. (Eh. 5:9, 10; 14:1) Omolwekuliloyambo, Jesus naavo tava ka pangela pamwe naye, otava ka etela ovanhu ovaduliki omanangekonoupuna momukokomoko womido eyovi. Edu alishe otali ka ninga oparadisa, ovanhu aveshe ovadiinini otava kaya mewaneneno noshitukulwa shoukwaneumbo waKalunga shomeulu nosho kombada yedu otai ka hangana. (Eh. 5:13; 20:6) Jesus ota ka nyanyaula omutwe weyoka nokuxulifa po ounashibofa waSatana kombada yedu alishe. — Gen. 3:15.
8. (a) Ongahelipi Jesus a li a kwafela ovahongwa vaye va mone efimano lOuhamba waKalunga? (b) Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya ohatu yambidida Ouhamba kunena?
8 Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li a kwafela ovahongwa vaye va ude ko efimano lOuhamba waKalunga. Diva konima eshi a ninginifwa, okwa kala ta udifa ‘onghundana iwa yOuhamba waKalunga’ mounyuni aushe. (Luk. 4:43) Fimbo ina ya meulu, okwa li a lombwela ovahongwa vaye kutya nava udife kombinga yaye fiyo “okominghulo dounyuni.” (Oil. 1:6-8) Omolwoilonga yokuudifa Ouhamba, ovanhu aveshe ove na omhito yokulihonga kombinga yekuliloyambo nokukala ve li oshitukulwa shOuhamba waKalunga. Kunena, ohatu yambidida Ouhamba eshi hatu kwafele ovamwaxe vaKristus ovo ve li kombada yedu mokuudifa onghundana iwa yOuhamba mounyuni aushe. — Mat. 24:14; 25:40.
“EHALO LOYE NALI WANIFWE”
9. Omolwashike hatu dulu okukala nelineekelo kutya Jehova ota ka wanifa po elalakano laye li na sha novanhu?
9 Mbela Jesus okwa li a hala okutya ngahelipi eshi a ti: “Ehalo loye nali wanifwe”? Jehova oye Omushiti, nongeenge okwa yandje elombwelo kombinga yoshinima shonhumba shi ningwe, ohashi wanifwa po. (Jes. 55:11) Ita ka efa ounashibofa waSatana uye moshipala elalakano laye li na sha novanhu. Okudja pehovelo, Jehova okwa li a lalakanena edu li kale liyadi ovana vaAdam naEva va wanenena. (Gen. 1:28) Ngeno Adam naEva ova file vehe na ounona, ngeno elalakano laKalunga lokuyadifa edu noludalo lavo ngeno inali wanifwa. Nomolwaasho, konima eshi Adam naEva va nyona, Jehova okwa li e va efa va dale ounona. Okupitila mekuliloyambo, Kalunga okwa pa aveshe ovo ve na eitavelo omhito yoku ka mona omwenyo wa wanenena fiyo alushe. Jehova okuhole ovanhu, noshi li elalakano laye ovanhu ovaduliki va kale nonghalamwenyo ngaashi a li a lalakanena.
10. Oonakufya otava ka mona ouwa ulipi okupitila mekuliloyambo?
10 Ongahelipi kombinga yovanhu omabiliyona ovo va fya inava mona omhito yokushiiva nokulongela Jehova? Ekuliloyambo ole shi ninga tashi shiiva opo oonakufya va ka nyumunwe. Tate yetu omunahole ote ke va nyumuna note ke va pa omhito ve lihonge kombinga yelalakano laye nova ka mone omwenyo waalushe. (Oil. 24:15) Jehova okwa hala ovanhu va kale nomwenyo. E li odjo yomwenyo, ota ka ninga Xe yaaveshe ovo tava ka nyumuka. (Eps. 36:9) Nomolwaasho, osha yuka eshi Jesus e tu honga tu ilikane hatu ti: “Tate yetu ou u li meulu!” (Mat. 6:9) Jehova okwa pa Jesus oshinakuwanifwa sha fimana shokunyumuna ovafi. (Joh. 6:40, 44) Moparadisa, Jesus ota ka wanifa po oshinakuwanifwa shaye e li “enyumuko nomwenyo.” — Joh. 11:25.
11. Elalakano laKalunga olashike li na sha ‘nongudu inene’?
11 Ouwanghenda waJehova inau ngabekelwa ashike ovanhu vonhumba, nomolwaasho Jesus a popya a ti: “Ou ta wanifa ehalo laKalunga, oye omumwatate nomumwameme nameme.” (Mark. 3:35) Oshi li ehalo laKalunga eshi “ongudu inene” ya nyengana okuvalwa ya dja moiwana, momaludi nomomalaka aeshe ya ninga ovalongeli vaye. Ovo ve na eitavelo mekuliloyambo laKristus naavo hava longo ehalo laKalunga otava ka dula okwiingida tava ti: “Exupifo olaKalunga ketu nolOdjona, ou e li omutumba kolukalwapangelo.” — Eh. 7:9, 10.
12. Elalakano laJehova li na sha novanhu ovaduliki ola hololwa ngahelipi moshihopaenenwa shaJesus sheilikano?
12 Elalakano laJehova li na sha novanhu ovaduliki oli li wetikile meindilo olo tali hangika moshihopaenenwa shaJesus sheilikano. Metwokumwe neilikano olo, otwa hala okuninga ngaashi hatu dulu opo tu yapulife ile tu kale twa tala ko edina laJehova liyapuki. (Jes. 8:13) Edina laJesus otali ti “Jehova oye exupifo,” nexupifo letu okupitila mekuliloyambo otali tumbalekifa nokufimanekifa edina laJehova. Omolwekuliloyambo, Ouhamba waKalunga otau ka etela ovanhu aveshe ovaduliki omanangekonoupuna. Onghee hano, oshihopaenenwa shaJesus sheilikano otashi tu shilipaleke kutya kape na osho tashi dulu okuya moshipala ehalo laKalunga liha wanifwe. — Eps. 135:6; Jes. 46:9, 10.
ULIKA OLUPANDU LOYE OMOLWEKULILOYAMBO
13. Ohatu ulike shike ngeenge hatu ninginifwa?
13 Onghedi imwe omo hatu dulu okuulika olupandu letu li na sha nekuliloyambo omokuliyapulila Jehova hatu shi ningi pakanghameno lekuliloyambo nokuninginifwa. Eninginifo letu olo hali ulike kutya ‘fye ovOmwene.’ (Rom. 14:8) Osha kwatela mo eindilo letu kuKalunga tu kale tu na eliudo liwa. (1 Pet. 3:21) Jehova okwa nyamukula eindilo olo eshi a yandja omona waye etu kulile. Otu na elineekelo kutya ote ke tu pa ashishe osho e tu udanekela. — Rom. 8:32.
14. Omolwashike hatu ladipikwa tu kale tu hole ovanhu vakwetu?
14 Onghedi imwe ilipi hatu dulu okuulika olupandu letu omolwekuliloyambo? Molwaashi Jehova oha ningi oinima aishe pahole, okwa hala ovalongeli vaye aveshe va kale hava ulike ohole oyo i li oukwatya wa fimana. (1 Joh. 4:8-11) Ohatu ulike kutya otwa hala ‘okuninga ovana vaTate yetu womeulu’ mokukala tu hole vakwetu. (Mat. 5:43-48) Oshipango shokukala tu hole vakwetu oshitivali ashike koshipango shokukala tu hole Jehova. (Mat. 22:37-40) Onghedi imwe hatu dulu okuulikila vakwetu ohole omokukala hatu dulika koshipango shokuudifa onghundana iwa yOuhamba waKalunga. Ohatu tumbalekifa Kalunga ngeenge hatu ulikile ovanhu vakwetu ohole. Oshoshili kutya ohole yaKalunga ‘oya wanenena mufye’ ngeenge ohatu dulika koshipango shaye shokuhola ovanhu vakwetu unene tuu ovamwatate. — 1 Joh. 4:12, 20.
EKULILOYAMBO OHALI E TA “OMAFIMBO OMAHEKELEKO” OKUDJA KUJEHOVA
15. (a) Paife Jehova ohe tu pe omanangekonoupuna elipi? (b) Omanangekonoupuna elipi hatu ka pewa monakwiiwa?
15 Ngeenge otu na eitavelo mekuliloyambo, ohatu ka diminwa po filufilu omatimba etu. Eendjovo daKalunga ode tu shilipaleka kutya ohatu dulu ‘okudimwa po.’ (Lesha Oilonga 3:19-21.) Ngaashi twa kundafana metetekelo, pakanghameno lekuliloyambo Jehova okwa hoolola ovapiya vaye ovo va vaekwa nomhepo iyapuki ve li ovana vaye. (Rom. 8:15-17) Shi na sha ‘needi dimwe,’ Jehova okwa fa omudali oo a kufa po okaana nelalakano loku ka ningila odjapo te ka shangifa kedina laye. Konima ngeenge twa fiki mewaneneno notwa pita meyeleko laxuuninwa, Jehova ota ka kala a hafa okushaina odjapo oyo oku shi popya pafaneko, nota ka kala e tu tala ko ngaashi ovana vaye ovaholike vokombada yedu. (Rom. 8:20, 21; Eh. 20:7-9) Jehova oku hole ovana vaye nohole yaalushe. Nomauwa oo hatu ka mona omolwekuliloyambo otaa kalelele. (Heb. 9:12) Oshali yekulilo kai na efiku i ka dje ongushu navali kape na ou ta dulu oku i tu kufa.
16. Ongahelipi ekulilo le shi ninga tashi shiiva opo tu kale twa manguluka shili?
16 Satana ita dulu nande okukelela aveshe ovo ve livela ombedi shili va ninge oshitukulwa shoukwaneumbo waJehova. Jesus okwa li e uya kombada yedu nokwa fya “lumwe aluke.” Nomolwaasho ekulilo oli li oshali tai kalelele. (Heb. 9:24-26) Ola tuvikila okuhawanenena akushe oko twa fyuulula kuAdam. Otu na okukala tu na olupandu omolwekulilo, molwaashi otwa mangululwa moupika wounyuni ou u li koshi yepangelo laSatana, nokatu na va li oumbada wokutila efyo. — Heb. 2:14, 15.
17. Ohole yaJehova otai tu linyengifa tu ninge shike?
17 Omaudaneko aKalunga oku shii okulineekelwa filufilu. Ngaashi ashike eemhango daye domeshito ihadi lunduluka, Jehova ke na efiku a ka lundulule omadiladilo aye molwaashi iha lunduluka. (Mal. 3:6) Kakele koshali yomwenyo, Jehova okwe tu pa oinima ihapu. Okwe tu ulikila ohole yaye. “Fye otwa longwa okushiiva nokwiitavela ohole ei Kalunga e i kwete noku tu hola. Kalunga Oye ohole.” (1 Joh. 4:16) Edu alishe otali ka ningwa oparadisa iwa, novanhu aveshe otava ka kala ve na ohole yaKalunga. Natu waimine oishitwa idiinini yaKalunga yomeulu eshi tai ti: “Ehambelelo nefimano nounongo nepandulo nefimaneko nepangelo neenghono odaKalunga ketu alushe fiyo alushe! Amen.” — Eh. 7:12.


text:
ETUKULWA 22
Okwa kala omudiinini nomomayeleko
1, 2. Petrus okwa li e na elineekelo la shike eshi Jesus a li ta popi muKapernaum, ndele ponhele yaasho oshike sha li sha ningwa po?
PETRUS okwa li ta talaatala a limbililwa moipafi yovapwilikini vaJesus. Pefimbo opo ova li moshinagoga muKapernaum. Eumbo laye, ookaume, ovapambele, ovanailonga pamwe naye nongeshefa yeeshi oyo ya li kolundume lomunghulofuta wEfuta laGalilea, oya li moshilando osho. Nopehe na omalimbililo, Petrus okwa li e lineekela kutya ovanhu vomoshilando navo otava ka didilika mo Jesus e li Messias ngaashi ye, notava ka hafela okulihonga shi na sha nOuhamba waKalunga komuhongi oo munene. Ndele osho hasho sha li sha ningwa.
2 Ovanhu vahapu kava li va hala okupwilikina. Vamwe ova li tava ngongota nova li ve li omhinge netumwalaka laJesus. Petrus okwa li a uda nai unene tuu kunghee vamwe vomovahongwa vaJesus va li ve linyenga. Ovahongwa ovo oipala yavo kaya li vali tai ulike ehafo omolwouyelele woshili nomolwoinima ipe noikumwifi oyo vali va hongwa kuJesus. Ova li va nyemata nova handuka nokuli. Vamwe ova li va ula Jesus kutya eendjovo daye odikukutu, va anya okupwilikina nova li va fiya po oshinagoga ndele tava efa po oku mu shikula. — Lesha Johannes 6:60, 66.
3. Eitavelo laPetrus ola li le mu kwafela a ninge shike peemhito dihapu?
3 Kasha li shipu kuPetrus nokovayapostoli vakwao pefimbo opo. Efiku olo Petrus ka li e udite ko filufilu osho Jesus a popya. Nopehe na omalimbililo, okwa li a mona kutya omolwashike eendjovo daJesus tashi dulika di handukife vamwe ngeenge inave di fatululilwa nawa. Mbela Petrus okwa li ta ka ninga po shike? Osho kasha li oshikando shotete oudiinini waye kOmwene waye tau yelekwa, nokasha li sha xuuninwa. Natu ka taleni nghee eitavelo laye la li le mu kwafela a dule okufinda omashongo nokukala omudiinini.
Okwa kala omudiinini nonande vakwao ova li va shuna monima
4, 5. Jesus okwa li a katuka ngahelipi mepingafano naasho ovanhu va li va teelela shi na sha naye?
4 Luhapu Petrus okwa li ha kala a kuminwa oilonga neendjovo daJesus. Omafimbo amwe Omwene waye okwa li ha popi noha katuka monghedi ya yooloka ko kwaasho ovanhu va li hava kala va teelela shi na sha naYe. Konima ashike yefiku limwe, Jesus okwa li a kutifa pashikumwifilonga eemhunga dovanhu omayovi. Omolwoshikumwifilonga osho, ova li va hala oku mu ninga ohamba. Okwa li yo a kumwifa vahapu eshi a dja po puvo ndele ta lombwele ovahongwa vaye va shinge owato yavo va ye kuKapernaum. Eshi ovahongwa vaye va li molweendo lomomeva oufiku, Jesus okwa li e va kumwifa natango eshi a li ta ende kombada yomeva Efuta laGalilea olo la li li na oshikungulu nokwa li a honga Petrus oshilihongomwa sha fimana sheitavelo.
5 Efimbo longula ova li va mona kutya eemhunga dovanhu odo oda li de va shikula mefuta. Ovanhu ovo ova li ashike va shikula Jesus netomheno opo e va pe eendja dihapu pashikumwifilonga ndele kava li ve na ondjala yeendja dopamhepo. Jesus okwa li e va hanyena omolwokukala va lenga oinima yopambelela. (Joh. 6:25-27) Eenghundafana odo oda ka twikila vali moshinagoga muKapernaum, omo Jesus a li yo a popya oinima oyo ovanhu va li inava teelela opo e va honge oshili ya fimana oyo va li va mona idjuu okuuda ko.
6. Jesus okwa li a yandja efaneko lashike, novapwilikini vaye ova li ve linyenga ngahelipi?
6 Jesus ka li a hala ovanhu ovo ve mu tale ko ashike kutya ota dulu okupalula ovanhu neendja dopalutu, ndele ongaashi efiloshisho lopamhepo la dja kuKalunga, oo okupitila mefyo laye tava ka mona omhito yokukala nomwenyo fiyo alushe. Okwa li a yandja oshihopaenenwa eshi e liyeleka nomanna, omingome da li da dja keulu pefimbo laMoses. Vamwe eshi va li inava hala okwiitavela, okwa li a longifa efaneko la yela, ta yelifa kutya osha li sha pumbiwa okulya ombelela nokunwa ohonde yaye opo omunhu a ka mone omwenyo. Hano eshi a popya eendjovo odo, ova li va handuka neenghono. Vamwe ova popya kutya: ‘Eendjovo edi odikukutu, olyelye ta dulu oku di pwilikina?’ Vahapu vomovahongwa vaJesus ova li va efa po oku mu shikula. * — Joh. 6:48-60, 66.
7, 8. (a) Oshike osho Petrus a li ehe udite ko natango? (b) Petrus okwa li a nyamukula ngahelipi epulo laJesus olo a li a pula ovayapostoli?
7 Mbela Petrus okwa li ta ka ninga po shike? Naye oku na okukala a li a lyalyakana keendjovo daJesus. Ka li e udite ko natango kutya Jesus okwa li e na oku ka fya opo a wanife po ehalo laKalunga. Mbela Petrus okwa li a yelekwa a ha shikule vali Jesus ngaashi ovahongwa ovo va li va shuna monima ndele tava fiye po Jesus efiku olo? Hasho; Petrus okwa li e na oukwatya wa fimana oo we mu ningifa a kale a yooloka ko kovalumenhu ovo.
8 Jesus okwa li a pula ovahongwa vaye a ti: ‘Nanye yo omwa hala okuya?’ (Joh. 6:67) Okwa li a pula ovo 12, ashike Petrus oye a li a nyamukula tete molwaashi luhapu oye a li ha popile ko vakwao. Otashi dulika oye a li omukulunhu kuvo. Kashi na nee mbudi kutya omolwaashi oye a li omukulunhu ile hasho, Petrus okwa li a ndjanga e dule vakwao; otashi ulike kutya ka li ha ongaonga okupopya omadiladilo aye. Pomhito oyo osho sha li momadiladilo aye eendjovo odo dididilikwedi odo tadi ti: “Omwene, otu ye kulyelye ngeno? Ove u neendjovo domwenyo waalushe.” — Joh. 6:68.
9. Petrus okwa li a ulika ngahelipi oudiinini waye muJesus?
9 Mbela eendjovo odo inadi kuma omutima woye? Eitavelo laPetrus muJesus ola li le mu kwafela a kulike oukwatya wa fimanenena, oudiinini. Petrus okwa li a mona filufilu kutya Jesus oye aeke a li Omuxupifi oo Jehova a longekida nonokutya Jesus okwa li a xupifa okupitila meendjovo daye eshi a udifa kombinga yOuhamba waKalunga. Okwa li yo e shii kutya nonande opa li oinima imwe oyo a li ehe udite ko, ke na vali apa ta dulu okuya ngeenge okwa hala okukala a hokiwa kuKalunga noku ka mone omwenyo waalushe.
Otwa pumbwa okukala ovadiinini komahongo a Jesus nonande otashi dulika ehe li metwokumwe nomahalo etu
10. Kunena ongahelipi hatu dulu okuhopaenena eitavelo laPetrus?
10 Mbela naave osho u udite ngaho? Shi nyikifa oluhodi, ovanhu vahapu kunena ohava ti ove hole Jesus ashike kave fi ovadiinini kuye. Opo tu kale ovadiinini kuKristus otwa pumbwa okukala tu hole omahongo aye ngaashi Petrus. Otwa pumbwa okulihonga omahongo oo, okuuda ko eityo lao nokukala metwokumwe nao nonande otashi dulika tu kale tuhe a udite ko ile ehe li metwokumwe nomahalo etu. Ngeenge otwa kala ovadiinini opo ashike hatu dulu okukala neteelelo loku ka mona omwenyo waalushe oo Jesus e tu halela. — Lesha Epsalme 97:10.
Ka li a efa po oudiinini waye eshi a pukululwa
11. Openi Jesus a li a twala ovahongwa vaye?
11 Konima ashike yefimbo lixupi okudja opo, Jesus okwa li a lekela ovayapostoli navamwe vomovahongwa vaye, va ye molweendo lile va yuka kolundume. Oxulo yOmhunda yaHermon oyo hai kala ya uvikwa kolumi i li kolundume elela lEdu lEudaneko oya li tai dulu okumonika nokuli nokomunhu e li kEfuta laGalilea. Jesus novahongwa vaye ova li tava i komikunda dopopepi naKesarea Filippi nova li tava ehene popepi nOmhunda yaHermon. Eshi va li tava dulu okumona Edu lEudaneko olo la li kolukadi, Jesus okwa li a pula ovashikuli vaye epulo la fimana.
12, 13. (a) Omolwashike Jesus a li a pula kutya ovanhu otava ti oye lyelye? (b) Ongahelipi Petrus a li a ulika eitavelo lashili muJesus okupitila meendjovo daye?
12 ‘Ovanhu otava ti Aame lyelye?’ Diladila nee kuPetrus nghee a li ta tale Jesus momesho, te lipula natango shi na sha nonghenda, eenghono nosho yo eendunge dOmwene waye. Jesus okwa li a hala okushiiva kutya ovanhu ove uya pexulifodiladilo lilipi kwaasho va mona naasho va uda kuye. Ovahongwa ova li va nyamukula epulo olo tava endulula omaudeko a puka oo tashi dulika hava udu luhapu e na sha naye. Ashike Jesus okwa li a hala okuuda shihapu. Mbela ovashikuli vaye ovo navo ova li tava ningi epuko la faafana? Okwa li e va pula a ti: “Nye otamu ti Aame lyelye?” — Luk. 9:18-20.
13 Natango Petrus okwa li a nyamukula meendelelo. Okwa li a popya eendjovo da yela, odo da li da kuma omitima da vahapu ovo va li po. Okwa ti: “Oove Kristus, Omona waKalunga omunamwenyo.” Kala nee wa fa u wete Jesus te limemesha eshi ta tale Petrus nohokwe noku mu pandula. Jesus okwa li a dimbulukifa Petrus kutya Jehova Kalunga oye a li a hololela ovo ve na eitavelo lashili, oshili oyo ya fimana, ndele hamunhu. Petrus okwa li a kwafelwa a ude ko imwe yomeeshili da fimanenena oyo Jehova a li a holola, eshi a li a dula okudidilika mo Messias ile Kristus oo a li a xunganekwa oule wefimbo. — Lesha Mateus 16:16, 17.
14. Petrus okwa li a pewa omaufembanghenda a fimana elipi kuJesus?
14 Kristus oye a li a popiwa nale mexunganeko e li emanya olo ovatungi tave ke li ekelashi. (Eps. 118:22; Luk. 20:17) Jesus okwa li ta ulike kexunganeko olo eshi a popya kutya Jehova ota ka tungila eongalo kemanya olo Petrus a li a didilika mo li li Kristus. Okwa li a pa Petrus omaufembanghenda a fimana meongalo olo. Ka li a tumbaleka Petrus shi dulife vakwao ngaashi vamwe hava ti, ndele ponhele yaasho okwa li ashike e mu pa oinakuwanifwa. Okwa li a pa Petrus “eeshapi douhamba.” (Mat. 16:19) Osha li tashi ka kala oufembanghenda kuPetrus okuyeululila eengudu dovanhu dopatatu eteelelo lokuya mOuhamba waKalunga, tete Ovajuda, opo nee Ovasamaria naxuuninwa ovanhu vomoiwana imwe.
15. Petrus okwa li a hanyena Jesus neendjovo dilipi, noshike sha li she mu linyengifa?
15 Jesus okwa ka popya lwanima kutya ovo va pewa shihapu otava ka pulwa yo shihapu, neendjovo odo oda li tadi longo yo kuPetrus. (Luk. 12:48) Jesus okwa li a twikila okuholola eeshili da fimana di na sha naMessias, mwa kwatelwa omahepeko oo a li tae ke mu hanga nonokutya okwa li ta ka fila muJerusalem. Petrus okwa li a uda nai konghundana ya tya ngaho. Okwa li a kufa po Jesus ndele te mu hanyene ta ti: “Omwene, osho nashi ku kale kokule u ha ningwe ngaha.” — Mat. 16:21, 22.
16. Ongahelipi Jesus a li a kwafela Petrus, nomayele elipi atusheni hatu dulu okumona meendjovo daye?
16 Petrus okwa li e shii ota amene Jesus, ashike enyamukulo laJesus ola li le mu kumwifa. Okwe mu pilamena ndele ta tale kovahongwa vakwao ovo tashi dulika va li tava diladila ngaashi Petrus, ndele ta ti: “Inda konima yange, Satana, osheshi ove ito diladila eshi shaKalunga, ndelenee osheshi shovanhu.” (Mat. 16:23; Mark. 8:32, 33) Eendjovo daJesus odi na omayele oo taa longo kufye atusheni. Oshipu okupitifa komesho omadiladilo opanhu shi dulife opakalunga. Ngeenge osho twa ningi ngaho, nonande otwa hala okukwafela vamwe, otashi dulika tu va ladipike va ninge osho tashi hafifa Satana ponhele yokuhafifa Kalunga. Mbela Petrus okwa li e linyenga ngahelipi?
17. Jesus okwa li a hala okutya shike eshi a ula Petrus kutya “inda konima yange”?
17 Petrus oku na okukala a li eshi didilika mo kutya Jesus ka li a hala okutya ye omunawii ngaashi Satana Ondiaboli. Jesus ka li a popya naPetrus monghedi oyo a li a ula Satana. KuSatana Jesus okwa ti: “Dja po”; ofimbo kuPetrus okwa ti: “Inda konima yange.” (Mat. 4:10) Ka li a taataa po omuhongwa waye oo a li a mona muye omaukwatya mawa, ndele ponhele yaasho okwa li e mu pukulula a henuke omadiladilo a puka moshinima osho. Petrus okwa li a pumbwa okuyambidida Jesus ponhele yokukala e li endangalati mondjila yaye.
Ngeenge otwa tambula ko omapukululo nelininipiko nokulihonga kuo, opo ashike hatu dulu okukulika ekwatafano letu naJesus Kristus nosho yo Xe, Jehova Kalunga
18. Ongahelipi Petrus a li a ulika oudiinini, nongahelipi hatu dulu oku mu hopaenena?
18 Mbela Petrus okwa li a twa eemhata ile a handuka? Hasho, okwa li a tambula ko nelininipiko epukululo. Kungaho okwa li a ulika oudiinini. Ovashikuli vaKristus aveshe ova pumbwa okupukululwa efimbo nefimbo. Ngeenge otwa tambula ko omapukululo nelininipiko nokulihonga kuo, opo ashike hatu dulu okukulika ekwatafano letu naJesus Kristus nosho yo Xe, Jehova Kalunga. — Lesha Omayeletumbulo 4:13.
Okwa li a pewa ondjabi omolwoudiinini waye
19. Jesus okwa li a popya eendjovo dididilikwedi dilipi, naPetrus otashi dulika a li te lipula nashike?
19 Jesus okwa li a popya vali eendjovo dimwe didilikwedi a ti: “Oshili handi mu lombwele: ope na vamwe mokati kaava ve li ofika apa, itava makele efyo, fiyo tava mono okuuya kwOmona wOmunhu mouhamba waye.” (Mat. 16:28). Kape na omalimbililo, Petrus okwa li e na ohokwe meendjovo odo. Jesus otashi dulika a li a hala okutya shike? Otashi dulika Petrus a li te lipula kutya eshi a li a pewa epukululo olo, pamwe osha hala kutya ita ka mona omaufembanghenda oo e likalekelwa.
20, 21. (a) Hokolola emoniko olo Petrus a li a mona. (b) Ongahelipi eenghundafana dovalumenhu vomemoniko da kwafela Petrus?
20 Konima yoshivike shimwe, Jesus okwa li a kufa Jakob, Johannes naPetrus va ye pamwe naye “komhunda ile unene,” tashi dulika kOmhunda yaHermon oyo ya li kokule neekilometa 25. Otashi dulika sha li efimbo lokonguloshi molwaashi ovalumenhu ovo vatatu ova li tava nyengwa okukala oupafi. Ndele eshi Jesus a ilikana, opa li pa ningwa sha osho sha taataa po eemhofi. — Mat. 17:1; Luk. 9:28, 29, 32.
21 Jesus okwa li a hovela okulunduluka moipafi yavo. Oshipala shaye osha li sha hovela okuvema tashi taima fiyo osheshi sha yela sha fa etango. Oikutu yaye nayo oya li ya vilima. Puye opa li pa holoka ovalumenhu vavali, umwe oku lile po Moses namukwao oElia. Ova kundafana naye shi na sha ‘nokudja po kwaye, nhumbi te ke ku wanifa muJerusalem,’ sha hala kutya efyo nosho yo enyumuko laye. Petrus okwa li a mona kutya okwa li a puka eshi a li ta diladila kutya Jesus ka li ta ka mona oixuna noku ka fya. — Luk. 9:30, 31.
22, 23. (a) Petrus okwa li a ulika ngahelipi ouladi nomhepo yolune? (b) Enangeko noupuna limwe vali lilipi Petrus, Jakob naJohannes va li va mona onguloshi oyo?
22 Petrus okwa li e udite e na oshinakuwanifwa okukufa ombinga memoniko olo li kumwifi, noku li lelepeka. Moses naElia ova li tava monika va fa tave litukauka naJesus. Onghee hano Petrus okwa li a popya a ti: “Omuhongi, apa ope tu wapalela okukala, natu dikeni omatwali atatu, limwe oloye, limwe laMoses nalimwe laElia.” Oshoshili kutya emoniko olo li lile po ovapiya vaJehova vavali ovo va fya nale kala li la pumbwa omatwali. Paulelalela Petrus ka li e shii eshi ta popi. Mbela ina tu nanenwa komulumenhu a tya ngaho omolwouladi nolune laye? — Luk. 9:33.
23 Petrus, Jakob naJohannes ova li va mona enangeko noupuna limwe vali onguloshi oyo. Komhunda okwa li kwa holoka oshilemo osho sha li she va tuvikila. Musho omwa li mwa dja ondaka yaJehova Kalunga, tai ti: “Ou Omona wange omuhoololwa, mu udeni.” Opo nee emoniko ola li la xulila opo, ndele ova kala ko ovo aveke naJesus komhunda. — Luk. 9:34-36.
24. (a) Ongahelipi eshitululo lomemoniko la li la etela Petrus ouwa? (b) Ongahelipi eshitululo lomemoniko tali dulu oku tu kwafela kunena?
24 Eshituluko lomemoniko olo kala li tuu omaano kuPetrus nosho yo kufye kunena! Konima yomido omulongo okwa li a shanga shi na sha noufembanghenda eshi a li a mona Jesus moshinge e li Ohamba yomeulu onguloshi oyo nokwa li umwe womwaavo va ‘tala nomesho avo vene oshinge shaye shinene.’ Emoniko olo ola li la koleka omaxunganeko mahapu omEendjovo daKalunga nola pameka eitavelo laPetrus opo a dule oku lididimikila omashongo oo a li tae ke mu hanga. (Lesha 2 Petrus 1:16-19.) Otali dulu yo okupameka eitavelo letu ngeenge otwa kala ovadiinini kOmwene wetu oo Jehova a nangeka po, hatu lihongo kuye, hatu tambula ko outekuduliko nepukululo laye noku mu shikula alushe ngaashi Petrus.
^ okat. 6 Ngeenge otwa yelekanifa nghee ovanhu va li ve linyenga keudifo laJesus moshinagoga, nanghee va li ve linyenga eshi va li ve mu popya nehafo e li omuprofeti waKalunga konima ashike yefiku limwe, ohatu dulu okumona kutya ova li ovatengauki. — Joh. 6:14.