text:
OCIPAMA CECEA
Anga hẽ tu “Kasi Muẽle Koloneke Via Sulako”?
Ovina vipi vi kasi oku pita kotembo yetu via tukuiwile ale Vembimbiliya?
Embimbiliya lia popele okuti omanu ‘koloneke via sulako’ vaka kala lovituwa vipi?
Ovina vipi viwa Embimbiliya li tukuila ‘koloneke via sulako’?
1. Nye ci tu kuatisa oku kũlĩha eci ci keya kovaso?
ECI o tala asapulo vo televisão pamue o lipula okuti ‘Oluali lulo lu ka sulila pi?’ Ovitangi viya ño ocipikipiki okuti lomue o tẽla oku kũlĩha eci ci laika oku iya hẽla. (Tiago 4:14) Pole, Yehova wa kũlĩha eci ci keya kovaso. (Isaya 46:10) Tunde kosimbu, Embimbiliya lia popele ale ovina vĩvi vi kasi oku pita ndeti kotembo yetu yilo. Olio, li tukulavo ovina viwa vikeya kovaso.
2, 3. Epulilo lipi olondonge via linga ku Yesu? Kuenda eye wa va tambulula ndati?
2 Yesu Kristu wa tukowaile Usoma wa Suku okuti owo lika uka mãlako ũvi kuenda uka pongolola oluali lulo oco lu kale ocumbo ceposo. (Luka 4:43) Kosimbu omanu va yonguile oku kũlĩha otembo Usoma waco u keya. Eli olio esunga lieci olondonge via Yesu vio pulilile hati: “Ondimbukiso yokutukuluka kuove ye? Londimbukiso yesulilo lioluali ye?” (Mateo 24:3) Yesu wa va sapuila okuti, Yehova Suku eye lika wa kũlĩha eteke esulilo likeya. (Mateo 24:36) Pole, Yesu wa tukula ovina vimue nda vieya oku pita kulo kilu lieve osimbu handi Usoma ka wa nenele ombembua loku kolapo pokati komanu. Ovina eye a tukuile, cilo vi letiwe muẽle!
3 Osimbu handi ka tua konomuisile uvangi u lekisa okuti tu kasi ‘koloneke via sulako violuali lulo,’ tu konomuisi eci catiamẽla kuyaki umue wa pita kilu okuti ka wa muiwile lomanu. Pole, eci ceyililako ci letiwe palo posi.
UYAKI WA PITA KILU
4, 5. (a) Nye ca pita kilu eci Yesu a vialekiwa Kusoma? (b) Ndomo ca lomboluiwa kelivulu Liesituluilo 12:12, nye ceyilila kuyaki wa pita kilu?
4 Ocipama tua lilongisa konyima velivulu lilo, ca lekisa okuti Yesu Kristu wa vialekiwa kunyamo wo 1914. (Tanga Daniele 7:13, 14.) Eci Yesu a vialekiwa, haico a lekisa unene waye woku viala. Embimbiliya li tu sapuila hati: ‘Kilu kueya ovita. Mingeli [okuti Yesu] lovangelo vaye va liyaka locinyõha [Satana Eliapu]. Ocinyoha lovangelo vaye va tamalala, puãi va yuliwa, lapa va kala vali kilu ka pa molehele.’ * Satana lovangelo vaye vãvi va yuliwa, kuenje va takumuiwila ocipepi la kulo kilu lieve. Eci Satana lovangelo vaye va tundisiwa kilu, ovangelo va Suku va yolela calua. Oku tundisiwa kua Satana kilu kua nena hẽ esanju komanu palo posi? Sio, ka kua nenele. Embimbiliya li popia hati: “Ove a ngongo, love a kalunga, ngongo yene! Momo eliapu lia lokila kokuene lonyeño ya lua, omo lia limbuka okuti oloneke vialio vitito.”
5 Kũlĩhĩsa eci ceyilila kuyaki waco wa pita kilu. Satana omo lionyeño yoku tundisiwa kilu, wa tu kokela ongongo palo posi. Ndomo ove oka ci mola kovaso, etu tu kasi muẽle kotembo yaco yongongo. Pole, otembo yaco ‘yitito calua.’ Ndaño muẽle Satana, wa ci kũlĩhavo okuti oloneke viongongo yaco vitito. Embimbiliya li tukula otembo yaco hati, ‘oloneke via sulako.’ (2 Timoteo 3:1) Ci tu sanjuisa calua oku kũlĩha okuti Suku ndopo oka tundisavo Eliapu kulo kilu lieve. Tu konomuisi ovina vimue via tukuiwile Vembimbiliya okuti vi kasi oku tẽlisiwa koloneke vilo. Ovina viaco, vi eca uvangi wokuti tu kasi muẽle koloneke via sulako. Kuenda vi tu ĩhavo ekolelo liokuti Usoma wa Suku ndopo uka nena asumũlũho ku vana va pokola ku Yehova. Pole, tete tuka konomuisa ovina vikuãla Yesu a tukuile okuti ovio vika kala ondimbukiso yoloneke via sulako.
ONDIMBUKISO YOLONEKE VIA SULAKO
6, 7. Olondaka via Yesu viatiamẽla kuyaki kuenda konjala vi kasi oku tẽlisiwa ndati koloneke vilo?
6 “Ofeka yi katukila ofeka, lusoma u katukila usoma.” (Mateo 24:7) Olohuluwa vialua viomanu via pondiwa vuyaki vokuenda kuanyamo a pita. Umue ukuasapulo ko Grã-Bretanha wa soneha hati: ‘Vocita cakũi avali kanyamo mua pondiwa omanu valua okuti kotembo yikuavo ci sule. Vokuenda kuanyamo aco, uyaki wamamako kolonepa vialua violuali. Kua kala lika okambembua kolonepa vimue.’ Ocisoko cimue ca siata oku konomuisa eci ci pita voluali (Worldwatch Institute), ca popia hati: “Etendelo liomanu va pondiwa vuyaki vokuenda kuocita cakũi avali kanyamo, li pitãhala olonjanja vitatu etendelo liomanu va pondiwa vuyaki oku pisa kocita catete toke kunyamo wo 1899.’ Tunde kunyamo wo 1914, kua fa eci ci soka 100 kolohuluwa viomanu omo liuyaki. Nda wa yevele ale evalo lioku fisa umue ngandiove vuyaki, sokolola ño handi evalo lioku fisa olohuluwa viomanu vonjanja yimosi.
7 “Ku kala onjala.” (Mateo 24:7) Vakuakukonomuisa va sapula okuti oku pisa kunyamo wo 1930, oku ima kuokulia voluali kua livokiya. Pole, lopo omanu valua va kasi onjala. Momo ka va kuete olombongo vioku landa okulia kuaco ale vioku landa osi yoku lima. Kolofeka vina okuti uloño ka wameleko calua, ci pitãhala ohuluwa yomanu, va tẽla lika oku kuata olombongo vi soka ondolare yimosi veteke yoku landa okulia. Onepa yalua yomanu vaco, etimba liavo lia hongua omo lionjala. Ocisoko Cuhayele Voluali ca sapula okuti ekambo liokulia, lia siata oku koka olofa vieci ci pitãhala olohuluwa vitãlo komãla vunyamo.
8, 9. Nye ci lekisa okuti olondaka via Yesu viatiamẽla kovilemawe kuenda kafengi vi kasi oku tẽlisiwa?
8 “Ku kala ovilemawe vinene.” (Luka 21:11) Ko Estados Unidos, ocisoko cimue coku konomuisa ovina vio posi ca sapula okuti, tunde kunyamo wo 1990, oku ci tenda, vunyamo lunyamo kua pita eci ci soka 17 kovilemawe via nyõla olosapalalo kuenda via tola osi. Ovilemawe viaco vinene calua okuti via nyõla olosapalalo vialua. Ocisoko cimue cikuavo ca popia hati: “Ovilemawe via ponda olohuluwa lolohuluwa viomanu vokuenda kuotembo yi soka ocita canyamo. Oku amako kuovoloño kua tepululako ño kamue olofa viomanu.”
9 ‘Ku kala efengi.’ (Luka 21:11) Ndaño loku amako kuloño woku sakula, ovovei vosimbu lava vokaliye va kasi oku ponda omanu valua. Ekonomuiso limue lia lingiwa lia lekisa okuti ci soka 20 kovovei a kũlĩhĩwa ciwa ndeci, otumbe, o malaria lo kolera, a siata oku mõleha calua kanyamo a sulako ndeti. Kuenda amue pokati kovovei aco ci kasi oku tĩla calua oku a sakula lovihemba. Vanyamo a sulako ndeti kua moleha vali handi ci soka 30 kovovei okaliye. Amue pokati kovovei aco ka a kuete handi ovihemba, hao okuti a ponda.
OVITUWA VIOMANU KOLONEKE VIA SULAKO
10. Ovituwa vipi via tukuiwa kelivulu lia 2 Timoteo 3:1-5 ove wa siata oku mola komanu oloneke vilo?
10 Embimbiliya ka li tukula lika apongoloko kekalo lioluali. Pole, li lekisavo okuti koloneke via sulako, ku kala epongoloko kovituwa viomanu. Upostolo Paulu wa tukula ovituwa omanu nda veya oku lekisa koloneke vilo via sulako. Eye wa popia hati: “Koloneke via sulako kuiya otembo yohali.” (Tanga 2 Timoteo 3:1-5.) Upostolo Paulu wa popia hati:
omanu va linga vakuakulisola
vakuakusola olombongo
va siñaila olonjali viavo
vakualutukãi
ka va kuete ocikembe
ka va tẽla oku likandangiya
va linga olongangala
vakuakusola ca lua esanju, Suku ci sule
va limolehisa nda vakuekolelo lioku kolela Suku, puãi va likala unene walio
11. Osamo 92:7 yi lekisa ndati eci cika pita lolondigaĩvi?
11 Anga omanu vovimbo liene va siata oku lekisa ovituwa ndevi? Ocili okuti va siata. Kolonepa viosi omanu va siata oku lekisa ovituwa evi vĩvi. Eci ci lekisa okuti Suku ndopo oka malako ovituwa viaco. Momo Embimbiliya lipopia hati: “Ndaño olondingaĩvi vi yova ndowangu, lolondingakandu vi pama, haimo efulilo liavio oku nyõlẽha olumue.”
OKU TẼLISIWA KUOVINA VIWA
12, 13. ‘Kotembo yilo yesulilo ukũlĩhĩso wocili’ wa siata oku lua ndati?
12 Ocili okuti oloneke via sulako vieyuka ohali, ndeci Embimbiliya lia ci popele. Pole, kuli ovina viwa vi kasi oku tẽlisiwa pokati kafendeli va Yehova Suku koloneke vilo.
13 Embimbiliya kelivulu lia Daniele li tu sapuila okuti “kotembo yesulilo” ‘ukũlĩhĩso wocili u lua.’ (Daniele 12:4) Tunde kunyamo wo 1914, Yehova wa siata oku kuatisa vana va yongola oku u vumba muẽle ocili, oco va kuate elomboloko Liembimbiliya. Ovo va kuete ukũlĩhĩso watiamẽla konduko ya Suku kuenda kocipango caye. Vakuetevo ukũlĩhĩso wasuapo watiamẽla kocilumba cocisembi ca Yesu Kristu. Kuenda va kuete ukũlĩhĩso watiamẽla kuava va fa, lowu wepinduko. Handi vali, afendeli va Yehova va lilongisavo ndomo vambata omuenyo umue wesanju haiwo u nena esivayo Kokuaye. Ovo va kũlĩhavo eci Usoma u lomboloka kuenda ndomo uka tetulula ovitangi palo posi. Nye hẽ ovo va siata oku linga lukũlĩhĩso waco? Epulilo eli lika tu tuala kocitumasuku cikuavo ci kasi oku tẽlisiwa koloneke vilo.
14. Olondaka viwa Viusoma vi kasi oku kundiwila toke pi? Kuenda velie va kasi oku vi kunda?
14 Catiamẽla kondimbukiso yesulilo lioluali, Yesu Kristu wa popia hati:“Ondaka eyi yiwa yusoma yi kundilua kuoha koluali.” (Tanga Mateo 24:3, 14.) Voluali luosi olondaka viwa Viusoma vi kasi oku kundiwila kueci ci pitahãla 230 kolofeka. Kuenda kalimi osi. Volondaka viaco mua kongela oku kunda eci Usoma u lomboloka. Leci uka linga, kuenda ndomo tu pondola oku tambula asumũlũho a tunda kusoma waco. Olohuluwa vialua Violombangi via Yehova via litumbika koku kunda olondaka viwa Viusoma. Ovo va ‘tunda kolofeka viosi, kapata osi, kuenda kalimi osi.’ (Esituluilo 7:9) Olombangi via Yehova via siata oku songola alilongiso Embimbiliya lomanu valua va yongola oku kũlĩha eci Embimbiliya lilongisa. Ocitumasuku eci ci kasi oku tẽlisiwa. Ca piãla enene olondaka via Yesu vina a popele hati, Akristão vocili vaka ‘suvukiwa lomanu vosi.’
NYE OVE O SUKILA OKU LINGA?
15. (a) Ove o tava muẽle okuti tu kasi koloneke via sulako? Momo lie? (b) ‘Esulilo’ lika lomboloka nye ku vana ka va pokola ku Yehova? Kuenda lika lombolokavo nye ku vana va pokola Kusoma wa Suku?
15 Tua mola ale okuti ovitumasuku vialua Viembimbiliya vi kasi oku tẽlisiwa. Oco hẽ ku tava okuti tu kasi muẽle koloneke via sulako? Pana okuti olondaka viwa via kundiwa ale ndomo Yehova a yongola, ‘esulilo’ likeya muẽle. (Mateo 24:14) ‘Esulilo’ otembo yina Suku aka malako ũvi kulo kilu lieve. Votembo yaco, Yehova oka tuma Yesu lovangelo vaye va pama oco va nyõle vosi vana ka va tava oku pokola Kokuaye. (2 Va Tesalonike 1:6-9) Satana lolondele viaye ka vaka kemba vali omanu. Noke, Usoma wa Suku uka nena asumũlũho ku vosi va pokola kuviali wa Suku wesunga.
16. Nye o sukila oku linga?
16 Omo okuti esulilo lioluali lulo lua Satana li kasi ocipepi, tu sukila oku lipula okuti, Nye ndi sukila oku linga? Ciwa oku amamako oku lilongisa eci catiamẽla ku Yehova kuenda kovihandeleko viaye. (Yoano 17:3) Lilongisa Embimbiliya longusu. Kala locituwa coku likongela la vana va kasi oku likolisilako oku linga ocipango ca Yehova. (Tanga Va Heveru 10:24, 25.) Kũlĩha Yehova Suku poku li longisa ondaka yaye, kuenda linga apongoloko a sukiliwa komuenyo wove oco o taviwe la Suku.
17. Momo lie eteke lienyõleho lika kuatela omanu valua ocipikipiki?
17 Yesu wa popele hati, omanu valua vaka sepula uvangi wokuti tu kasi koloneke via sulako. Enyõleho liolondingaĩvi li keya ocipikipiki. Li keya ndacina ocimunu ciya kuteke. Kuenje omanu valua vaka kuatiwa ocipikipiki. (Tanga 1 Va Tesalonike 5:2.) Yesu wa lungula hati: “Ndeci ca kaile koloneke via Noha haico ci kala eci Mõlomanu a tukuluka. Momo koloneke viaco, osimbu etande ka lieyile, omanu va kala loku lia kuenda oku nyua, oku kuela loku kueliwa, toke keteke Noha a iñila vocimbaluku. Puãi ka va limbukile cimue, toke eci etande lieya kuenje lia va nyõla vosi. Haico ciya ketukuluko lia Mõlomanu.”
18. Olondaka vipi via Yesu tu sukila oku kapako?
18 Omo liaco, Yesu wa sapuila olonjeveleli viaye hati: “Lilavi sanga ovitima viene vi vulua lelelele luholua kuenda ovikele viokomuenyo wokilu lieve, kuenje eteke liaco liu wili ocipikipiki ndulivi. Momo liya komanu vosi va tunga kuosi kilu lieve. Puãi lavululi olonjanja viosi loku likutilila okuti vu kala longusu yoku puluka kovina evi viosi viya, ho talami kovaso a Mõlomanu.” (Luka 21:34-36) Ciwa oku kapako olondaka evi via Yesu. Momo lie? Momo vana va taviwa la Yehova Suku kuenda la “Mõlomanu” Yesu Kristu, va kuete elavoko lioku puluka kesulilo lioluali lulo lua Satana. Kuenje vaka kala voluali luokaliye otembo ka yi pui.
^ tini. 4 Oco o kuate elomboloko liokuti Mingeli onduko yikuavo ya Yesu Kristu, tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 218-219.
LILONGISA OVINA VIKUAVO
Elilongiso Liembimbiliya li Lingiwa Ocali
Momo lie ndi Lilongisila Embimbiliya?
Embimbiliya li kasi oku kuatisa owiñi wakahandagalala voluali luosi oku sanga atambululo kapulilo a velapo komuenyo. O yongola hẽ oku kala pokati kowiñi waco?


c: text/html

text:
Olondaka Viwa vi Tunda ku Suku!
Olondaka viwa Via tunda ku Suku vi lomboloka nye? Momo lie tu sukilila oku kolela kovina viaco? Ombrochura eyi yi tambulula apulilo alua omanu va siata oku linga.
Ndomo Tu Kuatisiwa Lombrochura Eyi
Ombrochura eyi yi ka ku kuatisa oku sanjukila oku llilongisa ondaka ya Suku, Embimbiliya. Tala ndomo o talavaya Lembimbiliya liove muẽle oco o sange ocisonehua.
Olondaka Viwa vi Lomboloka Nye?
Lilongisa eci ci lomboloka olondaka viwa vi tunda ku Suku, momo lie ci sukilila onjanga kuenda eci o sukila oku linga.
Suku Helie?
Anga Suku o kuete onduko yimue kuenda o tu tata?
Anga hẽ Olondaka Viwa Via Tunda Muẽle ku Suku?
Ndamupi tu kolela okuti Embimbiliya li vangula ocili?
Yesu Kristu Helie?
Lilongisa momo lie Yesu a fila, ocisembi nye kuenda eci eye a kasi oku linga cilo.
Cipi Ocipango ca Suku Catiamẽla Kongongo?
Embimbililya li lombolola esunga lieci Suku a lulikila ongongo, otembo ohali yi ka pua, kuenda ndomo ongongo yi ka kala kovaso yoloneke lomanu va ka kalamo.
Lipi Elavoko Liava va fa?
Nye ci pita letu eci tu fa? Anga hẽ etu tu ka mola vali vangandietu va fa?
Usoma wa Suku u Lomboloka Nye?
Helie Soma Yusoma wa Suku kuenda nye Usoma waco u ka linga?
Momo Lie Suku a Kasilili Oku Ecelela Evĩho Lohali?
Evĩho lia fetika ndati, kuenda momo lie Suku a kasilili oku ecelela okuti evĩho li amamako? Anga hẽ ohali lalimue eteke yi ka puako?
Ndamupi Epata Liove li Pondola Oku Kuata Esanju?
Yehova suku yesanju, o yongola okuti apata a kuata esanju. Kũlĩhĩsa alungulo a sunguluka Embimbiliya atiamẽla kalume va kuele, kakãi va kuele, kolonjali, kuenda komãla.
O Pondola Oku Limbuka Ndati Efendelo Liocili?
Anga hẽ kuli lika etavo limosi liocili? Konomuisa olondimbukiso vitãlo viafendeli vocili.
Ndamupi tu Kuatisiwa Lolonumbi Viembimbiliya?
Yesu wa lombolola esunga lieci tu sukilila lonumbi kuenda momo lie olonumbi vivali Viembimbiliya vi kuetele esilivilo lia velapo.
O Pondola Oku Kuata Ndati Ukamba la Suku?
Limbuka nda Suku o yevelela olohutililo viosi, ndomo tu sukila oku likutilila kuenda eci tu sukila oku linga oco tu kuate ukamba la Suku.
Vipi Olondaka Viwa Viatiamẽla Ketavo?
Anga hẽ lalimue eteke ku ka kala otembo yimue okuti omanu vosi va likongela pamosi poku fendela Suku yocili?
Momo Lie Suku a Kuetele Ocisoko Cimue?
Embimbiliya li tu sapuila esunga kuenda ndomo Akristão vocili va sokiyiwa.
Momo Lie o Sukilila Oku Amamako?
Ukũlĩhĩso wove watiamẽla ku Suku kuenda Kondaka yaye u pondola oku kuatisa ndati vakuene? Ukamba upi o pondola oku kuata la Suku?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OLUMONO LUKAHI MONDAKA YA HUKU | JEREMIAS 51-52
Ondaka ya Jeova Ifuiswapo Mononkhalelo Ambuho
Jeova utupopila ovipuka mavikamoneka komutwe wandyila
“Lipikei Omihongo”
51:11, 28
Ova Medo no va Persia ankho ovanthu vetyivila okuyaha nawa iya ankho vaundapesa ononkhondyi nomitunga ngoviti viakolela vali movilwa. Tyina ankho vaya kovilwa, vevilipika nawa opo tyina vayaha opo vinyingile kohi
“Omafualali Ombambilonia ayekelepo okulwa”
51:30
Crônica Nabunidos wati: “Omafualali a Siru anyingila mo Mbambilonia tyihalu.” Otyo ankho tyihangununa okuti vanyingila tyihaluile iya etavela etyi eulo lia Jeremia ankho liapopia
“O Mbambilonia maikala omphunda yononkhanda [iya] aihakakalwa vali apeho”
51:37, 62
Tunde menima 539 P.K.E., omunkhima wo Mbambilonia auhimbika okutepuluka. Alexandre Omunene ahande okulinga Ombambilonia epunda-umbo liae, mahi liwa-liwa ankhi. Pomuvo wo Vakristau votete, ova Judeu ankho nkhele omo vekahi iya otyo atyiavela apostolu Petulu ehunga liokukatalela-po ovakuatate mo Mbambilonia. Mahi motyita tya kuana P.K., epunda-umbo alihanyuapo iya alihakala-ko vali


text:
Outoi ukahi konthyulilo
1 JEOVA
Enyina lia Huku o Jeova iya lihangununa okuti “Ame ndyikala etyi nahanda okukala.” Jeova o Huku wepondolo aliho, iya watunga ovipuka aviho. Una epondolo liokulinga atyiho ahanda okulinga.
Melaka lio Hebreu enyina lia Huku lihonekwa nono letela ononkhuana. Mo lunyaneka omaletela oo YHWH ine JHVH. Movihonekwa vio Hebreu, enyina olio livasiwamo ovikando vihungi 7.000. Ovanthu mouye auho vatumbula enyina lia Jeova mo nonkhalelo mbelikalela, velitumbula ngetyi tyipopiwa melaka liavo.
2 OMBIMBILIYA “YATUMWA OKUHONEKWA NA HUKU”
Muene wo Mbimbiliya o Huku, mahi waundapesa ovanthu opo veihoneke. Otyo tyelifwa nomuhona upopila omuundapi wae opo ahoneke omukanda muna onondaka mbo muhona. Huku waundapesa ospilitu sandu ihongolele ovahoneki Vombimbiliya opo vahoneke etyi tyelikuata nomalusoke ae. Ospilitu ya Huku yevehongolela mononkhalelo ononyingi, ovikando vimwe yevelekesa omamonekelo ine onondyoi mbovipuka vahoneka.
3 OVITUMINO
Omalongeso Ombimbiliya ahangununa otyili tyo Mbimbiliya monkhalelo yapepuka. Mongeleka, otyitumino tyokuati “omapanga omavi anyona ovituwa oviwa” tyitulongesa okuti omapanga etu apondola okutuhindila okulinga otyivi ine otyiwa. (1 Coríntios 15:33) Iya otyitumino tyokuati “etyi omunthu akuna, tupu otyo makateya,” tyitulongesa okuti ovituwa vietu vipondola okutuetela ovitateka ine okutuetela ouwa.—Gálatas 6:7.
4 OMAULO
Onondaka mbutunda ku Huku. Pamwe ehangununo liehando lia Huku, omalongeso, ovitumino ine ekoyeso. Tupu onondaka mbuhangununa otyipuka tyimwe matyikamoneka komutwe wandyila. Kuna omaulo omanyingi Ombimbiliya afuiswapo-ale.
5 OMAULO KONTHELE YA MESIYA
Omaulo omanyingi Ombimbiliya konthele ya Mesiya afuiswapo mu Jesus. Tupu tala okakasa kati “ Omaulo Konthele ya Mesiya.”
▸ Kap. 2, pal. 17, okatoi.
6 EHANDO LIA JEOVA PALA OHI
Jeova watunga ohi opo ikale eumbo liovanthu vemuhole. Ehando liae kaliapilulukile. Apa katutu, Huku makahanyako ono ndingavivi iya aavela ovanthu vae omuenyo uhapu.
7 SATANASI ELIAPU
Satanasi oandyu yatyitukilapo Huku. Ihanwa okuti Satanasi, tyihangununa okuti “Ondyale” mokonda watyitukilapo Jeova. Tupu wiihanwa okuti Eliapu, tyihangununa “Omutendeleyi.” Enyina olio welipewa mokonda wakemba konthele ya Huku nokuyondya ovanthu.
8 ONOANDYU
Jeova watetekela okutunga onoandyu etyi nkhele ehenetunge ohi. Onoandyu mbatungwa opo mbukale keulu. Kuna onoandyu ononyingi. (Daniel 7:10) Onoandyu mbuna omanyina novituwa vielikalela, iya onoandyu mbekolelo nokueliola omutima mbulityilika okufendwa novanthu. Kuna ovikundyi vielikalela vio noandyu tupu mbuna ovilinga vielikalela. Povilinga ovio vimwe muakutikinya okukala ponthele yotyipundi tya Jeova tyoutumini, pala okutumwa onondaka, nokuamena nokuhongolela ovanthu va Huku pano pohi, nokutuala onondaka mbekoyeso, nokukuatesako ovilinga viokuivisa. (Salmos 34:7; Revelação 14:6; 22:8, 9) Apa katutu, mambukakuatesako Jesus movilwa vio Armagedom.—Revelação 16:14, 16; 19:14, 15.
9 ONKHALI
Onkhali onkhalelo tulitehelela, nokusoka ine okulinga otyipuka tyimwe Jeova eyele. Mokonda onkhali inyona oupanga wetu na Huku, Huku utuavela ovitumino no nondonga mbutukuatesako okulityilika okulinga onkhali. Ponthyimbi, walinga ovanthu tyehena onkhali, mahi Andau na Eva vaholovona okuhetavela ku Jeova, valinga onkhali iya avakala ovakuankhali. Vakulupa avankhi, iya mokonda yonkhali tuapiñgana ku Andau, nonthue tukulupa nokunkhia.
10 ARMAGEDOM
Ovilwa via Huku mavihanyeko ouye wa Satanasi novivi aviho.
11 OUHAMBA WA HUKU
Ouhamba wa Huku outumini wa Jeova ukala keulu. Jesus Kristu oe ukahi nokutumina Mouhamba oo. Komutwe wandyila, Jeova makaundapesa Ouhamba wae opo amaneko ovivi aviho. Ouhamba wa Huku maukatumina ohi aiho.
12 JESUS KRISTU
Huku watunga Jesus puetyi ehenetunge ovipuka ovikuavo. Jeova atumu Jesus pano pohi opo ankhie mokonda yovanthu aveho. Konyima Jesus aipawa, Jeova emututilisa. Jesus pehepano ukahi nokutumina keulu ngo Hamba Youhamba wa Huku.
13 EULO KONTHELE YO NOSIMANU 70
Ombimbiliya yaula ine yapopia onalupi Mesiya mamoneka. Mamoneka konthyulilo yomuvo umwe wiihanwa okuti ono simanu 69, wahimbika menima 455 P.K.E. iya aumanuhuka menima 29 P.K.
Oñgeni onthue tutyi okuti tyamanuhuka menima lio 29 P.K.? Ono simanu 69 mbahimbika menima 455 P.K.E. Neemias wahika ko Jelusalei iya ahimbika nokutunga epunda-umbo. (Daniel 9:25; Neemias 2:1,5-8) Ngetyi ondaka “ekwi navali” itusokesa kombalulu12, nongotyo ondaka “semanu” ituhinangelesa ombalulo 7. Ono simanu meulo olio ha nosimanu mbutyinda ononthiki epandu-vali, mahi omanima epandu-vali, ngetyi tyipopia eulo onthiki “ike enima like.” (Números 14:34; Ezequiel 4:6) Otyo tyihangununa okuti kese simanu tyilekesa omanima epandu-vali iya ono simanu 69 mbutuuka omanima 483 (69 x 7). Inkha tuvalula omanima 483 okupolelela menima 455 P.K.E., matuhiki menima 29 P.K. Menima olio, otyo Jesus ambatisalwa iya akala Mesiya.—Lucas 3:1, 2, 21, 22.
Amaulo omakuavo apopia osimanu epandu-vali, alekesa umwe okuti omanima epandu-vali. Mokueenda kuomuvo 33 P.K. Mesiya ankho wipawa iya okuhimbikila menima 36 P.K. onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku ankho mbuna okuiviswa komalongo aeho ha kova Judeu vala.—Daniel 9:24-27.
14 ELONGESO LIOMATUTU LIO UTATU UKOLA
Ombimbiliya ilongesa okuti Jeova Huku Omutungi, iya watetekela okutunga Jesus kovipuka viatyo aviho. (Colossenses 1:15, 16) Jesus ha Huku wepondolo aliho. Jesus kapopile okuti welifua na Huku. Mahi wapopia okuti: “Tate omunene vali kuame.” (João 14:28; 1 Coríntios 15:28) Mahi onongeleya mbumwe mbulongesa okuti Huku omunthu wike movanthu vetatu: He, Nomona nospilitu sandu. Elongeso olio omatutu. Ondaka “Outatu ukola” Mombimbiliya kaimo.
Ospilitu sandu ononkhono mba Huku mbahamonwa, Jeova aundapesa opo alinge ehando liae. Ngotyo hamunthu ko. Mongeleka, Ovakristau “votete vakalele tyeyula ospilitu,” iya Jeova ati: “mandyikauyulila ononkhono mbange kovanthu aveho.”—Atos 2:1-4, 17.
15 EKULUSU
Tyina o vakristau votyotyili vafenda Huku, kavaundapesa ekulusu. Omokonda yatyi?
Ekulusu liahimbika okuundapeswa monongeleya mbo matutu tunde kohale. Ankho liundapeswa pala okufenda ovipuka Huku atunga, noundalelapo ankho ulingwa no nonkhalamuthue mbo nonongeleya. Tunde etyi Jesus ankhia apalambe omanima 300, iya Ovakristau ankho kavaundapesa ekulusu mefendelo liavo. Konyima, Omutumini umwe wo Roma utiwa Constantino ehimbika okuundapesa ekulusu ngenyingilikilo liefendelo lio Vakristau. Enyingilikilo liaundapeswa opo ongeleya yavana veliti Ovakristau iliyandyane. Mahi, tyotyili, Jesus Kristu kankhililile mekulusu. Omukanda The New Catholic Encyclopedia wati: “Ekulusu ankho liundapesuale novanthu puetyi Kristu nkhele eheneye, iya liatualako okuundapeswa na vana vehe-vakristau.”
Jesus Kristu kankhililile mekulusu. Ondaka yo Gregu yapitiyua “ekulusu” ihangununa “evai” ine “emphundi,” ine “omuti.” Ombimbiliya itiwa The Companion Bible yati: “Movihonekwa vio Gregu o [Testamendu Omphe] mutupu onondaka mbupopia konthele yomiti vivali vielipingahana.” Jesus waipaelwa momuti.
Jeova kahande tuundapese ovilolo ine ovilekeso mefendelo lietu.—Êxodo 20:4, 5; 1 Coríntios 10:14.
16 ONDALELO YA TATEKULU
Jesus wapopila ovalongwa vae opo vahinangaile ononkhia mbae. Vetyilinga omanima aeho monthiki 14 yohanyi ya Nisan, onthiki ova Isilayeli ankho vahinangela Opasikwa. Ombolo novinyu vilekesa olutu nohonde ya Jesus vikuata pomaoko ovanthu aveho vekahi Pehinangelo. Vana vena ekevelelo liokukala nomuenyo wahapu pano pohi venda Pehinangelo mahi kavali kombolo nokunwa kovinyu.
17 OHANDE
Mombimbiliya Tradução do novo Mundo Moputu ondaka “ohande,” ipopia (1) omunthu, (2) otyinyama, (3) omuenyo womunthu ine omuenyo wotyinyama. Pombuelo pena onongeleka mbumwe:
Omunthu. “Ovanthu vehehi, onohande etyinana, avahupiswa komeva.” (1 Pedro 3:20) Mo testu ei ondaka “ohande” ipopia ovanthu—Noe nomukai wae, novana vae’ vetatu novakai vavo.
Otyinyama. “Huku apopi okuti: ‘Momeva muyule onohande mbuna omuenyo, oviila vinthanane meulu, pokati keulu noohi.’ Konyima Huku apopi okuti: ‘Kombanda yoohi kuye onohande mbuna omuenyo momihoko viavio, ovinyama viomeumbo, no viomofika, novinyama ovikuavo nomonokhalelo vielikalela viavio.’ Iya atyiende umwe ngotyo.”—Gênesis 1:20, 24.
Omuenyo womunthu ine omuenyo wotyinyama. Jeova wapopila Moisesi okuti: “Ovalume aveho vahanda okukuipaa [vaovola ohande yove] vankhia.” (Êxodo 4:19) Etyi Jesus ekahi pano pohi, wapopia okuti: “Ame ndyimunthita omuwa. Omunthita omuwa wava omuenyo wae [ohande yae] pala okuyovola onongi mbae.”—João 10:11.
Ngotyo, tyina omunthu umwe alinga otyipuka tyimwe “nohande yae aiho” otyo tyilekesa okuti wafuapo pala okuundapesa ounongo wae. (Mateus 22:37; Deuteronômio 6:5) Ondaka “ohande” ipondola okuundapeswa pala okupopia omahando ovipuka vina omuenyo. Omunthu wankhia ine otyivimbi tyipondola okupopiwa okuti ohande yankhia.—Números 6:6; Provérbios 23:2; Isaías 56:11; Ageu 2:13.
18 OSPILITU
Ondaka yo Hebreu nondaka yo Gregu yapitiyua “ospilitu” Mombimbiliya Tradução do novo Mundo ipondola okuhangununa ovipuka vielikalela. Apeho mbuhangununa otyipuka tyahamonwa novanthu, ngetyi omphepo ine omufimo wovanthu novinyama. Ondaka oyo ipondola okupopia ospilitu yo munthu, nospilitu Sandu ononkhono mba Huku. Ombimbiliya kailongesa okuti tyina omunthu amankhi mutunda otyipuka tyimwe tyikakala nomuenyo komphangu onkhuavo.—Êxodo 35:21; Salmo 104:29; Mateus 12:43; Lucas 11:13.
19 GEENA
Geena enyina lietoto ankho likala popepi no Jerusalei ankho muyumbwa nokuyokelwa ovipuka viasila. Petupu natyike tyilekesa okuti kononthiki mba Jesus, ovinyama ine ovanthu ankho vapakwa nomuenyo metoto opo vamoneswe ononkhumbi nokuyokwa. Ngotyo o Geena hatyilekeso tyomphangu yahamonwa, oku ovanthu vokuankhia mavakamoneswa ononkhumbi ine okuyokwa pala apeho. Etyi Jesus apopia konthele ya vana mavaende mo Geena, ankho ukahi nokupopia ehanyauno liapeho.—Mateus 5:22; 10:28.
20 ELIKUAMBELO LIA TATE KULU
Elikuambelo eli Jesus alinga etyi alongesa ovalongwa vae oñgeni tyilikuambelwa. Tupu liihanwa okuti elikuambelo lia Tate Yetu. Mongeleka, Jesus wetulongesa tulikuambele okuti:
“Enyina liove lisukukiswe”
Onthue tulikuambela ku Jeova opo enyina liae lisukukiswe komatutu aeho. Opo ovanthu aveho vekahi keulu na vana vekahi pano pohi vahivilike nokukala nonthilo nenyina lia Huku.
“Ouhamba wove uye”
Onthue tulikuambela opo outumini wa Huku uhanyeko ouye wovivi wa Satanasi, opo utumine ohi, nokuipilulula ikale omphangu yombembwa.
“Ehando liove lilingwe pano pohi”
Onthue tulikuambela opo ehando lia Huku liokuyulisa ohi novanthu vetavela nokuhena onkhali, vakale nomuenyo uhapu momphangu yombembwa, ngetyi Jeova ahandele etyi atunga ovanthu.
21 OTYILIKUTILA TYEYOVO
Jeova wava otyilikutila tyeyovo opo ayovole ovanthu konkhali nokononkhia. Otyilikutila tyeyovo tyalingwa opo apingiyepo omuenyo una ankho wokuhena onkhali etyi omulume wotete, Andau aombesa, noupanga wovanthu na Jeova wanyonwa. Huku atumu Jesus pano pohi, opo ankhie mokonda yononkhali mbetu. Mokonda Jesus wankhia, ovanthu aveho vena omphitilo yokukala no muenyo uhapu.
22 OMOKONDA YATYI ENIMA LIO 1914 LIA KOLELA UNENE?
Eulo lia Daniele mo kapitulu 4 litulongesa okuti ouhamba wa Huku wavialekua mo 1914.
Eulo: Jeova waavelele ondyoi yeulo Ohamba Nambukondonosole yomuti omunene watyokuapo. Mondyoi oyo, ehingi lio muti oo liakutua notyivela momuvo wono “simanu epandu-vali” opo lihekule. Konyima yotyo, omuti auhimbika okukula vali.—Daniel 4:1, 10-16.
Etyi eulo lihangununa kuonthue: Omuti ulekesa efendelo lia Huku. Mokueenda kuomanima omanyingi, Jeova waundapesa ovanthu ine onohamba, mo Jerusalei opo vatumine elongo lio Isilayeli. (1 Crônicas 29:23) Mahi ono hamba ombo kambatuaileko nekolelo mu Jeova iya avahatualako nokutumina. O Jerusalei yahanyuako menima 607 P.K.E. iya “omivo epandu-vali” avihimbika. (2 Reis 25:1, 8-10; Ezequiel 21:25-27) Etyi Jesus apopia okuti: “O Jelusalei maikaliatwa novanthu vovilongo, alo ononthiki mbalulikwa mbovilongo mbufuisuapo,” ankho ukahi nokupopia konthele “yomivo epandu-vali.” (Lucas 21:24) Ngoyo “omivo epandu-vali” kaviapuile etyi Jesus ekahi pano pohi. Jeova walaa okuvialeka Ohamba konthyulilo “yomivo epandu-vali.” Efendelo liotyotyili Liohamba omphe, Jesus, makaeta ononkhano onongwa pala ovanthu aveho va Huku vekahi kombanda yohi pala apeho.—Lucas 1:30-33.
Okufuisuapo kuomivo “epandu-vali”: Omivo epandu-vali viakala omanima 2.520. Inkha tuvalula okuhimbika menima 607 P.K.E, alo mo 1914 tyituuka omanima 2.520. Menima olio lio 1914 otyo Jeova avialeka Jesus, Mesiya, Ohamba Youhamba wa Huku keulu.
Opi kuatuka ombalulo yo 2.520? Ombimbiliya ipopia okuti omanima etatu notyihupe atuuka ononthiki 1.260. (Revelação 12:6, 14) Ngotyo “omivo epandu-vali” okuvalula tuvali ombalulo 1.260 tyituuka ononthiki 2.520. Ononthiki 2.520 otyilekeso tyomanima 2.520, mokonda eulo lipopia okuti ‘onthiki ike ilekesa enima.’—Números 14:34; Ezequiel 4:6.
23 MINGELI ARKANDYU
Ondaka “arkandyu” ihangununa okuti “onkhalamutwe yonoandyu.” Mombimbiliya ondaka arkandyu ipopia vala oandyu ike, iya enyina liae o Mingeli.—Daniel 12:1; Judas 9.
Mingeli Onkhalamutwe yembamba liovita lio noandyu mbekolelo mba Huku. Omukanda wa Revelação 12:7 wati: “Mingeli no noandyu mbae avalwisa enyoka . . . , no noandyu mbalio.” Omukanda wa Revelação upopia okuti Onkhalamutwe yembamba liovita via Huku o Jesus, ngotyo Mingeli enyina ekuavo lia Jesus.—Revelação 19:14-16.
24 ONONTHIKI MBO NTHYULILO
Onondaka ombo mbupopia omuvo makumoneka omanyingilikilo pano pohi tyina Ouhamba wa Huku uheneye okuhanyako ouye wa Satanasi. Onondaka mbelifua no mbokuati “onthyulilo youye” no mbokuati “okuya Kuomona womulume” mbapopiwa momaulo Ombimbiliya pala okupopia omuvo wike. (Mateus 24:3, 27, 37) “Ononthiki mbonthyulilo” mbahimbika etyi Ouhamba wa Huku wahimbika okutumina keulu mo 1914 iya mambupu tyina ouye wa Satanasi wamahayuako mo Armagedon.—2 Timóteo 3:1; 2 Pedro 3:3.
ETUTILO
Tyina Huku atutilisa omunthu wokuankhia emukondolela vali omuenyo tyitiwa etutilo. Ombimbiliya ipopia ovanthu etyive vatutilisilwe. Elia, na Eliseu, na Jesus, na Petulu, na Paulu aveho vatutilisile ovanthu. Omahuviso oo alingwa vala kepondolo lia Huku. Jeova walaa okututilisa “ovaviuki na vana vehevaviuki” pala okukala pano pohi (Atos 24:15) Ombimbiliya tupu ipopia etutilo lio vokuenda keulu. Ovo vana vaholovonwa ine valembulwa na Huku vatutiliswa opo vakakale nomuenyo keulu na Jesus.—João 5:28, 29; 11:25; Filipenses 3:11; Revelação 20:5, 6.
26 OUMBANDA (OWANGA)
Oumbanda ine owanga otyituwa tyimwe otyivi okuovola okupopia novanthu vokuankhia, tyilinge onthue muene ine okuovola ovimbanda ine ovitapi. Ovanthu valinga ovipuka ovio mokonda vetavela komalongeso omatutu okuti ohande yomunthu ikala nomuenyo tyina amankhi iya ipondola okulinga omapita ovanthu. Ovilulu tupu vihongiliya ovanthu okuhetavela ku Huku. Okutala ko nonthungululu, nokutapesa, nokuloa, nokupaka menthia, novikuavo vali vielikuata kumwe novilulu. Momikanda ominyingi, mo nosinema, no moviimbo nomo vipuka ovikuavo vielikuata novilulu. Oviso ovinyingi vilingwa pokupaka omunthu, okulingila otyilikutila otyivimbi, nokuhinangela onthiki omunthu ankhia, nokulula, noviso ovikuavo, tupu navio vielikuata kumwe noumbanda. Ovanthu ovanyingi vavala ominyela-yela no nohiva opo vaundapese epondolo liovilulu.—Gálatas 5:20; Revelação 21:8.
27 OUHAMBA WAVILAPO WA JEOVA
Jeova o Huku wepondolo aliho, iya watunga ohi aiho. (Revelação [Apocalipse] 15:3) Otyo Jeova akalela hekulu yovipuka aviho iya una epondolo liokutumina ovipuka aviho vina omuenyo. (Salmo 24:1; Isaías 40:21-23; Revelação [Apocalipse] 4:11) Walinga ovitumino pala ovipuka aviho atunga. Jeova tupu una epondolo liokuavela outumini ovanthu. Onthue tupondola okukuatesako outumini wavilapo wa Huku tyina tukala nohole nae nokumutavela.—1 Crônicas 29:11.
28 OKUPOLAPO EIMO
Okupolapo eimo okuipaa tyawina olukembe. Eimo olio kaliatundilepo alike mahi omunthu welipolapo. Tyina omunthu omulemi, omona kalingi onthele yaina. Mahi omona omunthu omukuavo.
29 OKUPAKUA OHONDE
Onondotolo mbuhakula nohonde ine ononthele ononkhuana mbohonde mbupolwa mo munthu ambupakwa molutu lwo munthu omukuavo ine okuhakulwa nohonde yapakwa nawa. Ononthele ononkhuana mbohonde onondotolo mbuundapesa ombombu, Plasma, Globulos brancos, Globulos vermelhos nono Plaquetas.
30 OKULONGA
Mombimbiliya ondaka “okulonga” kaihangununa okumonesa ononkhumbi. Tyina tulongwa tukahi nokulongeswa nokuviyulwa nokulondolwa. Jeova nalumwe alonga noonya. (Provérbios 4:1, 2) Jeova waavela ongeleka ongwa pala ovohe. Jeova ulonga monkhalelo ikahi nawa, konyima omunthu upanda onkhalelo alongwa. (Provérbios 12:1) Jeova uhole ovanthu, iya uvelongesa. Uvelongesa opo vaviukise omalusoke apenga, iya otyo tyivekuatesako okusoka nokulinga etyi tyi mu hambukiswa. Ovohe, okulongesa ovana tyakutikinya okuvekuatesako okunoñgonoka omokonda yatyi vena okutavela. Otyo tyihangununa okuvelongesa okukala nohole na Jeova, ngetyi apanda Ondaka yae Ombimbiliya, nokunoñgonoka ovitumino viayo.
31 OVILULU
Ovilulu kavimonwa novanthu vina epondolo liavilapo tyipona kovanthu. Ovilulu onoandyu onondingavivi. Mbakala onondingavivi puetyi mbatyitukilapo Huku a mbehetavela kwe. (Gênesis 6:2; Judas 6) Vieliwaneka moumphuki wa satanasi okutyitukilapo Jeova.—Deuteronômio 32:17; Lucas 8:30; Atos 16:16; Tiago 2:19.


text:
Esapulo 49: Ekumbi Lia Talama Vongunji
KŨLĨHISA Yehosua. Eye o kasi loku popia lekumbi hati: ‘Talama.’ Kuenje ekumbi lia talama. Ekumbi lia talama vongunji vokuenda kueteke liosi. Yehova eye wa linga ocikomo caco. Tu konomuisi esunga lieci Yehosua a pingila ocina caco.
Olosoma vitãlo viofeka yo Kanana via fetika oku liyaka la va Giveone. Eci va fetika oku liyaka, va Giveone va tuma alume vamue ku Yehosua oku pinga ekuatiso. Ovo va popia hati: ‘Enju lombili kulo! Tu popele! Momo olosoma viosi via tunga kolomunda via liongolola oku liyaka lakuenje vove.’
Yehosua lalume vaye va katuka oku enda kofeka yaco. Va pita uteke wosi loku enda. Eci va pitila ko Giveone, asualãli volosoma viaco vitãlo va fetika oku kuata usumba kuenje va tila. Noke Yehova wa tuma ociwe kuenje ca ponda asualãli valua okuti vana va pondiwa lasualãli va Yehosua va sule.
Yehosua wa limbuka okuti ekumbi li laika oku iñila. Eci ku tekãva asualãli volosoma viaco vitãlo va ka tila. Omo liaco, wa likutilila ku Yehova loku pinga hati: ‘Ekumbi li talame.’ Eci ekumbi lia talama va Isareli va kundula ovanyali vavo vosi.
Vofeka yo Kanana mua kala olosoma vialua via suvukile va Isareli. Omo liaco, Yehosua lolohoka viaye va pita eci ci soka akũi atatu lamosi kanyamo oco va kundule olosoma viaco. Noke lioku kundula olosoma viaco, Yehosua wa fetika oku tepa ofeka yaco vapata.
Eci pa pita anyamo alua, Yehosua wa fa. Eye wa fa leci ci soka ocita lekũi kanyamo. Osimbu eye a kala komuenyo lakamba vaye, va Isareli va enda oku pokola ku Yehova. Pole eci eye a fa, omanu va fetika oku linga eci cĩvi. Kuenje veya oku liyaka lovitangi vialua. Ovo va sukilile ekuatiso lia Suku.
Yehosua 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Olonganji 2:8-13.
Apulilo
- Ndomo o cilete vociluvialuvia nye Yehosua a kasi loku popia? Kuenda momo lie?
- Yehova wa kuatisa ndati Yehosua kumue lasualali vaye?
- Yehosua wa yula olosoma viñami? Kuenda cambata oloneke viñami?
- Yehosua wa tepisa ndati ofeka yo Kanana?
- Yehosua wa fa lanyamo añami? Noke nye ceya oku pita lomanu?
Apulilo akuavo
- Tanga Yehosua 10:6-15.
Oku kũlĩha okuti Yehova wa talamisa ekumbi losãi kovaso ya va Isareli, ci tu ĩha ekolelo lie koloneke vilo? (Yeh. 10:8, 10, 12, 13; Osa. 18:3; Olosap. 18:10)
- Tanga Yehosua 12:7-24.
Helie wa eca ongusu yoku yula olosoma akũi atatu lamosi vioko Kanana? Kuenda momo lie eci ci kuetele esilivilo kokuetu etaili? (Yeh. 12:7; 24:11-13; Esin. 31:8; Luka 21:9, 25-28)
- Tanga Yehosua 14:1-5.
Ofeka ya tepisiwilile ndati kapata a va Isareli? Kuenda eci ci lekisa nye catiamẽla koku piñala Oluali luokaliye? (Yeh. 14:2; Isa. 65:21; Esek. 47:21-23; 1 Va Kor. 14:33)
- Tanga Olonganji 2:8-13.
Ndomo Yehosua a lingaile ko Isareli, helie koloneke vilo wa siata oku kembulula ovohembi a vakuetavo liesanda? (Olong. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Va Tes. 2:3-6; Tito 1:7-9; Esit. 1:1; 2:1, 2)


text:
Okuti Ove Uhanda Okunoñgonoka Otyili?
OTYILI konthele yatyi? Otyili konthele yomapulo omanyingi akolela unene ovanthu vehole okulinga. Hamue uhole okulinga omapulo ngaa:
- Okuti Huku tyotyili wasuka umue nonthue?
- Okuti onthiki imue ovita nononkhumbi mavikapwako umue?
- Oityi tyipita nonthue tyina tuankhia?
- Okuti vokuankhia vena ekevelelo?
- Oñgeni mandyilikuambela opo Huku anthehelele?
- Oñgeni mandyivasi ombembwa momuenyo?
Opi upondola okukaovola omakumbululo omapulo oo? Inkha wenda monondyuo mupakwa omikanda ine muna vilandeswa, movasimo omikanda ominyingi vati vipondola okukumbulula omapulo oo. Mahi, omikanda ovio, kese umue upopia tyityatyo. Vimue visilivila vala pomuvo viahoneka, iya mononthiki mbehehi kavikala vali nesilivilo. Moluotyo, vipilululwa ine papinga vimue vali.
Anthi, kuna omukanda umue wokuna omakumbululo otyotyili. Omukanda oo, upopia vala otyili. Jesus Kristu wapopile na Huku melikuambelo okuti: “Ondaka yove otyili.” (João 17:17) Hono, tuanoñgonoka okuti Ondaka oyo, Ombimbiliya Ikola. Pomafo maalandulako, mokanoñgonoka nawa omakumbululo otyotyili ayandyuluka nawa Ombimbiliya yava konthele yomapulo oo.
Okuti Huku Tyotyili Wasuka Umue Nonthue?
OITYI TUPULILA NGOTYO: Tukahi mouye weyula ovivi unene novipuka vihaviukile. Onongeleya ononyingi mbulongesa okuti o Huku uhanda tumone ononkhumbi.
OITYI OMBIMBILIYA ILONGESA: Yati Huku nalumue aetele ovivi. Omukanda wa Jó 34:10 wati: “Huku yotyotyili kalingi ovivi. Wepondolo Aliho kalingi natyike tyihaviukile!” Huku moluembia luae una ehando ewa pala ovanthu. Otyo Jesus etulongesila tulikuambele okuti: “Tate yetu keulu…Ouhamba wove uye. Ehando liove lilingwe pano pohi, ngetyi lilingwa keulu.” (Mateus 6:9, 10) Mokonda Huku wasuka unene nonthue, ukahi nokulinga atyiho opo afuisepo ehando liae. —João 3:16.
Tupu tala Gênesis 1:26-28; Tiago 1:13; na 1 Pedro 5:6, 7
Okuti Onthiki Imue Ovita Nononkhumbi Mavikapwako Umue?
OITYI TUPULILA NGOTYO: Omokonda ovita vitualako okuipaa ovanthu ovanyingi unene. Atuho onthue tuapitale mononkhumbi.
OITYI OMBIMBILIYA ILONGESA: Yati Huku wapopia konthele yomuvo makaeta ombembwa kombanda yoohi aiho. Moutumini Wouhamba wae, outumini wo keulu, ovanthu “kamavekelilongesa vali ovita.” Anthi, “omitunga viavo mavekevinthila omatemo.” (Isaías 2:4) Huku makanyimako ovivi nononkhumbi ambuho. Ombimbiliya ilaa okuti: “[Huku] makasekuna ononkhuka momaiho avo, ononkhia, okulila, no nongembia kamavikakalako vali. Ovipuka ovio, [kumue novipuka vihaviukile nononkhumbi mbo hono], aviho mavikalamba.” —Revelação (Apocalipse) 21:3, 4.
Tupu tala Salmo 37:10, 11; 46:9; na Miquéias 4:1-4.
Oityi Tyipita Nonthue Tyina Tunkhia?
OITYI TUPULILA NGOTYO: Onongeleya ononyinyi mouye mbulongesa okuti, omunthu una otyipuka tyimue mokati kae, tyitualako nomuenyo tyina amankhi. Vamue vetavela okuti vokuankhia vapondola okulinga omapita ovanthu vokuna omuenyo. Tupu, vati Huku umonesa onondingavivi ononkhumbi mbahapu moifelunu yotupia.
OITYI OMBIMBILIYA ILONGESA: Yati pononkhia, ovanthu vanyima. Eclesiastes 9:5 yati: “Vokuankhia…kavei vali natyike.” Mokonda vokuankhia kavei vali natyike, kaveivite natyike, kavapondola vali okulinga omapita ine okukuatesako vokuna omuenyo. —Salmo 146:3, 4.
Tupu, tala Gênesis 3:19; na Eclesiastes 9:6, 10.
Okuti Vokuankhia Vena Ekevelelo?
OITYI TUPULILA NGOTYO: Omokonda onthue tuhanda okukala nomuenyo. Tupu, tuhanda okukala nomuenyo oo kumue na vana tuhole. Moluotyo, tuhanda okumona vali ononthyolwa mbetu vokuankhia.
OITYI OMBIMBILIYA ILONGESA: Yati ovanthu ovanyingi vankhia mavakapinduluapo. Jesus walaa okuti “vana vekahi mehinangelo lia Huku momalangalo…mavakatundamo.’ (João 5:28, 29) Ovanthu vana mavakatutila, mavakala nomuenyo momphangu yombembwa pano pohi, ngetyi Huku ahandele ponthyimbi. (Lucas 23:43) Omulao oo, tupu ulekesa okuti ovanthu vokutavela mavakakala nekongoko liafuapo nomuenyo wahapu. Ombimbiliya yati” “Ovaviuki mavapiñgana oohi, avakakalamo apeho.” —Salmo 37:29.
Tupu tala Jó 14:14, 15; Lucas 7:11-17; na Atos 24:15.
Oñgeni Mandyilikuambela opo Huku Anthehelele?
OITYI TUPULILA NGOTYO: Omokonda ovanthu monongeleya ambuho velikuambela. Mahi, ovanyingi velitehelela okuti omalikuambelo avo kaekahi nokukumbululwa.
OITYI OMBIMBILIYA ILONGESA: Jesus wetulongesa okuti tuna okulityilika okupitaulula monondaka apeho momalikuambelo etu. Jesus wati, “tyina ulikuambela, wahapalaukunune mondaka ike vala apeho.” (Mateus 6:7) Inkha tuhanda Huku atehelele omalikuambelo etu, tuna okulikuambela monkhalelo oe ahanda. Moluotyo, tuesukisa okunoñgonoka etyi Huku ahanda, iya atulikuambela konthele yotyo. Omukanda wa 1 João 5:14 wati: “Kese tyimue tuita inkha tyelikuata nehando lia [Huku], oe metutehelela.”
Tupu tala Salmo 65:2; João 14:6, 14; na 1 João 3:22.
Oñgeni Ndyipondola Okuvasa Ombembwa Momuenyo?
OITYI TUPULILA NGOTYO: Omokonda ovanthu vanyingi vetavela okuti onombongo, nenkhimano, ine ouwa, maviveetela ombembwa. Moluotyo, vatutumba nokuovola ovipuka viatyo ovio, mahi kavavasi ombembwa.
OITYI OMBIMBILIYA ILONGESA: Jesus waimbukile osapi yokuvasa ombembwa etyi ati: “Vana vaimbuka okuti vesukisa okunoñgonoka Huku vena ombembwa.” (Mateus 5:3) Matukala vala nombembwa yotyotyili inkha tulitekula nawa mopaspilitu, ine okunoñgonoka nawa otyili konthele ya Huku netyi ahanda pala onthue. Otyili otyo, tyivasiwa mo Mbimbiliya. Okunoñgonoka otyili otyo, matyitukuatesako okupunga oityi tyakolela vali, netyi tyahasilivila. Iya okuyeka otyili tyo Mbimbiliya tyituhongolele momatokolo etu nomuevi tulinga, matyituetela omuenyo omuwa unene. —Lucas 11:28.
Tupu tala Provérbios 3:5, 6, 13-18; na 1 Timóteo 6:9, 10.
Tuatala vala katutu omakumbululo Ombimbiliya konthele yomapulo oo epandu apopiwa pombanda. Okuti ove uhanda okunoñgonoka vali Ombimbiliya? Tyotyili mohande, inkha ukahi pokati ka vana “vaimbuka okuti vesukisa okunoñgonoka Huku.” Upondola okulinga omapulo omakuavo ngaa: ‘Inkha Huku wesuka nonthue, omokonda yatyi ayekela ononkhumbi novivi vikaleko ehimbwe? Oñgeni ndyipondola okuviukisa onkhalelo yomuenyo wombunga yange?’ Ombimbiliya yava omakumbululo afuapo nawa nokuaviuka konthele yomapulo omanyingi vali.
Anthi, ovanthu ovanyingi kavahande okulilongesa Ombimbiliya. Vasoka okuti omukanda oo omunene unene, nokuna ononthele mbepuiya okunoñgonoka. Okuti ove uhanda okukuatesuako okuvasa omakumbululo Mombimbiliya? Onombangi mba Jeova vena ovipuka vivali vipondola okukukuatesako.
Tyotete, vena omukanda Oityi Ombimbiliya Tyili Ilongesa? Walingua pala okukuatesako ovanthu vena ovilinga ovinyingi, opo vanoñgonoke omakumbululo ayandyuluka Ombimbiliya, konthele yomapulo akolela unene. Tyavali, mavekulongesa Ombimbiliya peumbo liove otyali. Moluotyo, Ombangi imue ya Jeova wafuapo pala okulongesa, upondola okuya peumbo liove ine opomphangu imue ove uhanda, opo mulilongese nae Ombimbiliya mokamuvo kehehi kese simano. Ovanthu ovanyingi ouye auho vekahi nokuvatelwa unene nondongeso oyo. Ovanyingi vanoñgonoka nawa Ombimbiliya, iya avati: “Ame navasa otyili!”
Kutupu olumono luakolela unene tupondola okuvasa. Otyili tyo Mbimbiliya tyituyovola moviso, no menguanguano, no mowoma. Ombimbiliya ituavela ekevelelo, nehambu, nokutulekesa esilivilo liomuenyo. Jesus wati: “Mamunoñgonoka otyili, iya otyili atyimuyovola.” —João 8: 32.
LILONGESA VALI
Ita Opo Ulongeswe Ombimbiliya Otyali
Oityi Wesukisila Okulilongesa Ombimbiliya?
Ombimbiliya yakumbulula omapulo akolela momuenyo, ovanthu ovanyingi valinga mouye auho?


text:
Ku Clemence Tashaya
EENHANA – Ovaholafani noshoyo ovanangeshefa mEenhana moshitukulwa sha Hangwena ina va dula okutyapula efiku lohole ile loValentine neudo omolwo omatomhelo eli li na ku li li.
Omido da djako osha kala ondjikilile eshi eemhunga do vanhu modoolopa ei da kala no ku djala oikutu itilyana ilo ilaula no sho yo itoka , na luhapu ova paafana omaano noushike penge yoo mefiku laValentine. Ndele nee efiku eli eshi la dimbulukiwa Etitano la djako mounyuni aushe, mEenhana osha fa ovanhu ina ve li dimbuluka. Ina ve shi ninga omolwa omatomheno a yoolokafana.
Kundana okwa ende momapandavanda moSoondaxa nomeefitola hadi landifa omaano opo a ude nghee ovanhu va landa no sho yo va landifa ile inaa va landifa. Eshi okwe shi ningi molwa shi omhepo yo ku dimbuluka efiku olo ka ya yi etifa eenghono.
Umwe womovanafitola , Trifine Namundjebo, ha landifa omaano , okwa ti ovanhu vahapu ina va landela ookaume kavo no sho yo ovaholike va vo omaano, nonando ofitola ya ye oya li ye li longekidila nawa efiku olo moku kala ya twilika omaano omaludi mahapu.
“Omalandifo okwa li taa ende kashona neudo oku yeleka nomido da djako. Ovalandi no va odoli vomesho ova ti ina va dula oku landa omaano molwefiku lohole oshe shi ova hangika opo ashike va landele ovana omidjalo dofikola no sho yo ve va futile eefikola,” osho Namundjebo a ti.
“Onghalo okwa li ya mwena neenghono neudo, i na i fa omafimbo oshito eshi ovanhu va kendabala oku landela ova holike va vo omaano ,”.
Namundjebo okwa ti kaimba omhepo oyo yo vanhu inaa va landa sha mefiku olo la Valentine otashi dulika i na ekwatafano no inakuwanifwa yeefikola no sho yo eshi omwedi u li mokati fiyo opapa.
“Oilandifomwa yetu oya li i na eendado di li nawa ndele nee ovalandi ina va dula oku i landa oshoka osha fa vehena oimaliva.
Ovanhu ova hoolola oku landa oufila wepungu ponhele yo ku landa omaano oValentine, omunangeshefa umwe a ti,”.
Omukalimo umwe mEenhana, Elizabeth Kampolo eshi a pulwa kombinga yefiku eli okwa nyamukula kutya opena oinima ya fimana oku tula momadilongo onghee ina dula oku dimbuluka efiku la Valentie.
“Ame onda loloka no handi yahama kombinga yefiku ha li ifanwa Valentine, molwa shi onda kanifa omukwanedimo lange oo a dipawa komulumentu waye oshivike sha djako moshikandjohoololo sha Tamanzi moshitukulwa Omusati.Shikwawo ame ondi na oinima ya fimana oku diladila ngaashi ouwa wofamili yange,” osho a ti.
Paulus Haufiku kombinga ya ye okwa ti ovakainhu paama ove na outile oku ya moihole omolwa omadipao no sho yo omahepeko oo taa ningilwa ovakainhu kovalumenhu ovo va ti ve na ohole navo. Unene tuu eshi ta va udu no ku lesha eelopota doikulumanene oyo moikundaneki.Ndele nee Haufiku okwa ti no nando omaano okwa li nondilo meefitola omwa li yoo oinima iwa no ta i hokwifa.
“Ame i na ndi dula oku enda no ku odola omesho moku tala ko i landifomwa oyo momakende, molwashi oinima oyo oya li i na ondilo neenghono kwaame,” osho a ti.
Omafimbo a pita ova holafani mEenhana okwa li ha va dimbuluka efiku la Valentine pa mu kalo muwa, eshi meemhito dihapu va monika ta va lande omaano no sho yo ta va ka lya ouvalelo keerestauranda ilo ta va yi keenhele oko kwa longekidwa omatyapulo no peenhele yo da yooloka.


text:
ETUKULWA 7
Otaku ka kala enyumuko
1-3. Ovanhu aveshe ove li moupika washike, na Jehova ote ke va mangulula mo ngahelipi?
DILADILA nee ngeno wa lundilwa kutya owa nyona, ndele to tokolelwa okukala modolongo onghalamwenyo yoye aishe. Oto ka kala u udite wa fa uhe na vali eteelelo la sha, nouhe na osho to dulu okuninga po. Ndele opo u li po, okwa dja omunhu oo e na eenghono doku ku mangulula mo nokwe ku udanekela kutya ote ke ku kwafela. Mbela oto ka kala u udite ngahelipi?
2 Ovanhu aveshe ove li moupika wefyo. Katu na osho hatu dulu okuninga opo tu li henuke. Ashike Jehova oku na eenghono doku tu xupifa mefyo. Okwe tu udanekela a ti: “Omutondi wahauxuuninwa ou ta hanaunwa po oye efyo.” — 1 Ovakorinto 15:26.
3 Itatu ka kala tuu twa pepelelwa neenghono eshi itatu ke lipula vali shi na sha nefyo! Kakele kokuxulifa po efyo, Jehova ota ka nyumuna yo oonakufya. Okwa udaneka kutya “ovafi” otava ka kala vali nomwenyo. Osho itashi ke tu etela tuu ehafo linene! (Jesaja 26:19) Ombiibeli oya ti kutya otaku ka kala enyumuko.
NGEENGE UMWE OO U HOLE A FYA
4. (a) Oshike tashi dulu oku tu hekeleka ngeenge umwe womovapambele vetu ile kaume ketu okwa fi? (b) Oolyelye va li va panga oukaume wopofingo naJesus?
4 Ohatu kala twa nyika oluhodi neenghono ngeenge umwe womovapambele vetu ile kaume ketu kopofingo a fya. Ohatu kala yo tu wete twa fa tuhe na ekwafo la sha molwaashi katu na eenghono doku mu alulila momwenyo. Ashike Ombiibeli otai dulu oku tu hekeleka. (Lesha 2 Ovakorinto 1:3, 4.) Natu ka taleni koshihopaenenwa shimwe osho tashi ulike kutya Jehova naJesus ova halelela okwaalulila ovaholike vetu ovo va fya momwenyo. Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa kala ha talele po Lasarus novamwaina Marta naMaria, nokwa li a panga oukaume wopofingo navo. Ombiibeli oya ti: “Jesus okwa li e hole Marta nomumwaina naLasarus.” Lwanima, Lasarus okwa ka fya. — Johannes 11:3-5.
5, 6. (a) Jesus okwa li a ninga po shike eshi a mona ovapambele nookaume kaLasarus tava lili? (b) Omolwashike okushiiva nghee Jesus a li e udite kombinga yefyo tashi tu hekeleke?
5 Eshi Jesus a uda kutya Lasarus okwa fya, okwa li a ya a ka hekeleke Marta naMaria. Ndele eshi Marta a uda kutya Jesus oku li mondjila, okwa dja mo moshilando e ke mu shakeneke. Okwa li a hafa okumona Jesus, ndele ta ti kuye: “Omwene, ngeno Ove wa li po, ngeno omumwameme ina fya.” Marta okwa li ta lili nokwa li ta diladila kutya Jesus ke na vali osho ta dulu okuninga po. Ndele eshi Jesus a mona Maria ta lili, osha li she mu nyikifa oluhodi, ndele naye ta lili. (Johannes 11:21, 33, 35) Jesus okwa li a nyika oluhodi ngaashi ashike hatu kala tu udite ngeenge twa filwa.
6 Itashi hekeleke tuu okushiiva kutya Jesus oha kala a nyika oluhodi ngaashi ashike fye ngeenge twa filwa! Xe Jehova naye osho ha kale e udite ngaho. (Johannes 14:9) Jehova oku na eenghono okuxulifa po efyo filufilu, naasho osho ta ka ninga mafiku.
“LASARUS, DJA MO!”
7, 8. Omolwashike Marta a li ina hala emanya li kufwe ko kombila yaLasarus, na Jesus okwa li a ninga po shike?
7 Kombila omo mwa li mwa pakwa Lasarus okwa li kwa idilwa nemanya la kula. Ndele Jesus eshi a ya ko, okwa lombwela ovo va li po a ti: “Kufeni ko emanya.” Ashike Marta ka li a hala emanya li kufwe ko molwaashi Lasarus mombila okwa hangwa a ninga mo omafiku ane. (Johannes 11:39) Marta ka li e shii kutya Jesus ota ka ninga po shike opo a kwafele mumwaina.
8 Jesus okwa ingida Lasarus a ti: “Dja mo!” Opo nee “nakufya okwa dja mo, eemhadi nomaoko a mangwa nomalapi.” Oshiningwanima osho osha li sha kumwifa Marta naMaria. (Johannes 11:43, 44) Kungaho, Lasarus okwa li a nyumunwa nokwa li a twikila okukala vali novapambele nosho yo ookaume kaye. Ova li va dula oku mu papatela, oku mu kuma nokupopya naye. Kashi fi tuu oshikumwifilonga shididilikwedi eshi Jesus a nyumuna Lasarus!
“OKAKADONA, OHANDI KU LOMBWELE, PENDUKA”
9, 10. (a) Olyelye a li a pa Jesus eenghono dokunyumuna ovanhu? (b) Omolwashike sha fimana okulesha omahokololo e na sha naavo va li va nyumunwa?
9 Mbela Jesus okwa li a longifa eenghono daye mwene eshi a nyumuna ovanhu? Ahowe. Fimbo Jesus ina nyumuna Lasarus, tete okwa ilikana kuJehova, ndele ta pewa eenghono odo a longifa. (Lesha Johannes 11:41, 42.) Lasarus haye aeke a li a nyumunwa. Ombiibeli oya popya yo shi na sha nokakadona ewifa laJairus komido 12, oko ka li taka vele unene. Jairus, xe yokakadona oko okwa li a nyika oluhodi neenghono, ndele ta pula Jesus e ka velule. Ofimbo Jairus a li ta popi naJesus, puvo ope uya omulumenhu, ndele ta ti: “Omumwoyekadona okwa fya, oshike to lolokifa vali omuhongi?” Ndele Jesus okwa tya kuJairus: “Ino tila, shimha wa itavela, ota xupifwa.” Opo nee ova ya pamwe keumbo laJairus. Fimbo ve li pokufika, Jesus okwa li a uda nokwa mona eshi ovanhu tava lili omolwefyo lokakadona. Ndele okwa tya kuvo: “Inamu lila, inaka fya, oka kofa po.” Xe naina yokaana otashi dulika va li va limbililwa kutya Jesus okwa li a hala okutya shike. Jesus okwa lombwela ovanhu va dje mo monduda omo mwa li mwa nangekwa okaana, ndele ta i mo naxe naina yako. Okwe ka kwata meke, ndele ta ti kuko: “Okakadona, ohandi ku lombwele, penduka.” Kungaho, Jesus okwa li a nyumuna okakadona oko. Nopehe nomalimbililo, xe naina yokakadona ove na okukala va li va hafa neenghono eshi omona wavo a penduka nokwa hovela okweenda. (Markus 5:22-24, 35-42; Lukas 8:49-56) Okudja efiku olo, otashi dulika va li hava dimbuluka alushe osho Jehova e va ningila okupitila muJesus, shimha va li tava tale okamona kavo. *
10 Ovanhu ovo Jesus a li a nyumuna ova ka fya natango. Ashike osha fimanenena okulesha kombinga yomanyumuko oo molwaashi ohashi tu pe eteelelo lashili. Jehova okwa halelela okunyumuna ovanhu note ke shi ninga mafiku.
OSHO HATU LIHONGO MOMAHOKOLOLO E NA SHA NENYUMUKO
11. Oshike hatu lihongo mOmuudifi 9:5 shi na sha naLasarus?
11 Ombiibeli oya popya kutya ‘oonakufya inava shiiva nande sha.’ Lasarus naye omo a li monghalo ya tya ngaho. (Omuudifi 9:5) Ngaashi ashike Jesus a li a popya, Lasarus okwa li a fa a kofa po. (Johannes 11:11) Eshi Lasarus a li mombila, ka li e na eshiivo la sha.
12. Otu shi shii ngahelipi kutya Lasarus okwa li a nyumunwa shili?
12 Lasarus okwa li a nyumunwa kuJesus moipafi yovanhu vahapu. Ovatondi vaJesus navo ova li va shiiva kutya okwa longa oshikumwifilonga sha tya ngaho. Konima eshi Lasarus a nyumunwa, okwa ka twikila okukala nomwenyo, naasho osha yandja oumbangi u na sha nenyumuko olo. (Johannes 11:47) Lasarus okwa li a talelwa po kovanhu vahapu, nolwanima ovanhu ovo ova li va hovela okwiitavela kutya Jesus okwa tumwa shili kuKalunga. Molwaashi ovatondi vaJesus kava li va hafela osho a ninga, ova li va tokola oku mu dipaa pamwe naLasarus. — Johannes 11:53; 12:9-11.
13. Omolwashike hatu dulu okukala noushili kutya Jehova ota ka nyumuna oonakufya?
13 Jesus okwa ti kutya “aveshe ava va kala meembila” otava ka nyumunwa. (Johannes 5:28) Osho osha hala okutya Jehova ota ka nyumuna shili aveshe ovo e wete kutya ova wana okunyumunwa. Ndele opo Jehova a nyumune omunhu wonhumba, oku na okukala ta dimbuluka okanima keshe ke na sha nomunhu oo. Mbela osho Jehova ota dulu ngoo oku shi ninga shili? Heeno. Keulu oku na eenyofi omabiliyona, ndele Ombiibeli oya ti kutya Jehova oku di shii adishe komadina. (Lesha Jesaja 40:26.) Ngeenge Jehova ota dulu okudimbuluka edina lonyofi keshe, osha yela kutya ita nyengwa okudimbuluka keshe shimwe kombinga yaavo ta ka nyumuna. Otu na oushili kutya Jehova oku na eenghono dokunyumuna oonakufya molwaashi oye a shita oinima aishe.
14, 15. Eendjovo odo Job a popya otadi tu hongo shike shi na sha nenyumuko?
14 Omulumenhu omudiinini Job okwa li a itavela menyumuko. Okwa li a pula a ti: “Omunhu ngenge ta fi, ota ka nyumuka tuu vali?” Okwa popya vali shi na sha naJehova a ti: “Ove ngeno u ifane, ame nohandi ku nyamukula, Ove ho djuulukwa oshilonga shomake oye.” Job okwa li e shii kutya Jehova okwa halelela efimbo li fike opo a nyumune oonakufya. — Job 14:13-15.
15 Mbela oho kala u udite ngahelipi shi na sha neteelelo lenyumuko olo tu na? Otashi dulika u lipule kutya: ‘Ongahelipi shi na sha novapambele nosho yo ookaume kange ovo va fya nale, mbela navo otava ka nyumuka ngoo?’ Ohashi tu hekeleke okushiiva kutya Jehova okwa hala okwaalulila oonakufya momwenyo. Oolyelye tava ka nyumunwa notava ka kala peni? Natu ka taleni osho Ombiibeli tai ti.
‘OTAVA UDU ONDAKA YAYE NDEE TAVA HOLOKA MO’
16. Ovo tava ka nyumunwa va kale kombada yedu otava ka hafela onghalamwenyo ya tya ngahelipi?
16 Ovo va li va nyumunwa mefimbo la pita, ova ka hangana vali nookaume nosho yo ovapambele vavo. Osho osho twa teelela shi ka ningwe mafiku, ashike ovo tava ka nyumunwa otava ka mona ouwa muhapu. Ngahelipi mbela? Otava ka kala ve na oufembanghenda wokukala nomwenyo fiyo alushe kombada yedu. Kakele kaasho, otava ka kala yo mounyuni wa yooloka ko filufilu kwaau tu li kunena. Mounyuni oo mupe itamu ka kala vali oita, ominyonena nosho yo omauyahame.
17. Ovanhu velipi tava ka nyumunwa?
17 Ovanhu velipi tava ka nyumunwa? Jesus okwa ti kutya ‘ava va kala meembila otava udu ondaka yaye ndee tava holoka mo.’ (Johannes 5:28, 29) Ehololo 20:13 ola ti: “Nefuta ola yandja ovafi ava va li mo, nefyo noshovafi oya yandja ovafi ava va li mo.” Osha yela kutya ovanhu omabiliyona otava ka nyumunwa. Omuyapostoli Paulus naye okwa popya kutya otaku ka kala enyumuko “lovayuki nolovalunde.” (Lesha Oilonga 24:15.) Ndele mbela osho osha hala okutya shike?
18. Oolyelye va kwatelwa mongudu ‘yovayuki’ ovo tava ka nyumunwa?
18 ‘Ovayuki’ ova kwatela mo ovapiya vaJehova ovadiinini ovo va li ko nale fimbo Jesus a li ine uya kombada yedu. Vamwe ovo tava ka nyumunwa va kale nomwenyo kombada yedu ongaashi Noa, Abraham, Sara, Moses, Rut nosho yo Ester. Oto dulu okulesha ouyelele u na sha novanhu ovo membo lOvaheberi etukulwa 11. Ndele ongahelipi shi na sha novapiya vaJehova ovadiinini ovo tava fi kunena? Navo otava ka nyumunwa molwaashi ove li mongudu ‘yovayuki.’
19. ‘Ovalunde’ ova kwatela mo oolyelye? Jehova ote ke va pa omhito yashike?
19 ‘Ovalunde’ ova kwatela mo ovanhu omabiliyona ovo inava mona omhito yokulihonga kombinga yaJehova. Nonande ova fya nale, Jehova ine va dimbwa. Ote ke va nyumuna va ka mone omhito yokulihonga kombinga yaye nove mu longele.
20. Omolwashike ovanhu vamwe itava ka nyumunwa?
20 Mbela osho sha kundafanwa metetekelo osha hala kutya ovanhu aveshe ovo va fya otava ka nyumunwa? Ahowe. Jesus okwa ti kutya ovanhu vamwe itava ka nyumunwa. (Lukas 12:5) Olyelye ta ka tokola kutya omunhu wonhumba ota nyumunwa ile hasho? Jehova oye omutokoli a shiya ko, ashike okwa pa yo Jesus oufemba wokukala “omutokoli wovanamwenyo nowovafi.” (Oilonga 10:42) Ovanawii ile ovahenakalunga aveshe ovo inave livela ombedi itava ka nyumunwa. — Tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 19.
ENYUMUKO LOKUNYUMUNINWA MEULU
21, 22. (a) Ovanhu ovo tava nyumunwa va ye meulu otava ka kala nomalutu a tya ngahelipi? (b) Olyelye wotete a nyumuninwa omwenyo womeulu?
21 Ombiibeli oya popya kutya ovanhu vamwe otava ka kala meulu. Ashike ovo tava i meulu itava nyumunwa ve na omalutu opanhu. Ponhele yaasho, otava nyumunwa ve na omalutu opamhepo.
22 Jesus oye wotete a nyumuninwa omwenyo womeulu. (Johannes 3:13) Konima yomafiku atatu eshi Jesus a li a dipawa, Jehova okwa li e mu nyumuna. (Epsalme 16:10; Oilonga 13:34, 35) Ka li a nyumunwa e na olutu lopanhu. Omuyapostoli Petrus okwa popya shi na sha nokunyumunwa kwaJesus a ti: “Okwa dipawa palutu nokwa tulwa omwenyo pamhepo.” (1 Petrus 3:18) Jesus okwa nyumunwa e li omunhu wopamhepo omunaenghono. (1 Ovakorinto 15:3-6) Ashike Ombiibeli oya popya kutya ope na vali vamwe ovo tava nyumunwa va ka kale pamwe naye meulu.
23, 24. Oolyelye ve li “okangudu” kanini oko ka popiwa kuJesus, nove li vangapi?
23 Fimbo Jesus ina fya, okwa lombwela ovahongwa vaye a ti: “Ohandi ke mu longela onhele.” (Johannes 14:2) Osho osha hala okutya vamwe vomovashikuli vaye otava ka nyumunwa va ka kale pamwe naye meulu. Mbela ove li vangapi? Jesus okwa ti kutya ove li “okangudu” kanini. (Lukas 12:32) Omuyapostoli Johannes okwa tumbula omuvalu wokangudu oko eshi a ti kutya okwa mona Jesus a “kala ofika komhunda yaSion [yomeulu] pamwe nomayovi efele nomilongo nhe nanhe.” — Ehololo 14:1.
24 Ovakriste ovo ve li 144 000 otava ka nyumunwa naini? Ombiibeli oya popya kutya osho osha li tashi ka ningwa diva ngeenge Jesus a hovele okupangela meulu. (1 Ovakorinto 15:23) Paife otu li pefimbo opo Jesus ta pangele meulu, navahapu vomokangudu kovanhu 144 000 ova nyumuninwa nale omwenyo womeulu. Ngeenge umwe womwaavo ve li momwenyo natango kombada yedu a fi, oha nyumuninwa omwenyo womeulu mepakumo leisho. Ndele monakwiiwa, ovanhu vahapu otava ka nyumunwa va ka kale nomwenyo mOparadisa kombada yedu.
25. Oshike hatu ke lihonga metukulwa tali landula?
25 Mafiku Jehova ota ka mangulula mo ovanhu mefyo note ke li xulifa po filufilu. (Lesha Jesaja 25:8.) Mbela ovo tava i meulu otava ka ninga mo shike? Ombiibeli oya ti kutya otava ka pangela pamwe naJesus mOuhamba waKalunga. Ohatu ke lihonga shihapu shi na sha nepangelo olo metukulwa tali landula.
^ okat. 9 MOmbiibeli omu na omahokololo amwe vali oo taa popi shi na sha novanhu ovo va nyumunwa kuJesus, mwa kwatelwa ounona, ovakulunhu, ovalumenhu, ovakainhu, Ovaisrael naavo vehe fi Ovaisrael. Oto dulu okulesha omahokololo oo momambo taa landula, 1 Eehamba 17:17-24; 2 Eehamba 4:32-37; 13:20, 21; Lukas 7:11-17; 8:40-56; Oilonga 9:36-42; 20:7-12.


text:
ETUKULWA 15
Elongelokalunga olo la hokiwa kuKalunga
Mbela omalongelokalunga aeshe okwa hokiwa kuKalunga?
Ongahelipi to dulu okumona mo elongelokalunga lashili?
Oolyelye ve li ovalongelikalunga vashili kombada yedu kunena?
1. Ohatu ka mona ouwa ngahelipi ngeenge ohatu longele Kalunga monghedi ya yuka?
JEHOVA KALUNGA oku na ko nasha nafye neenghono nokwa hala tu mone ouwa mewiliko laye lopahole. Ngeenge ohatu mu longele monghedi ya yuka, ohatu ka kala twa hafa nohatu ka henuka omaupyakadi mahapu monghalamwenyo. Ote ke tu nangeka yo noupuna note ke tu kwafela. (Jesaja 48:17) Ndele ope na omalongelokalunga omafele oo taa ti kutya otaa hongo oshili kombinga yaKalunga. Ndele okwa yooloka neenghono momahongo ao e na sha nokutya Kalunga oye lyelye nosho yo osho ta pula kufye.
2. Ongahelipi hatu dulu okulihonga onghedi ya yuka yokulongela Jehova, nefaneko lilipi tali tu kwafele tu ude ko onghedi omo hatu dulu oku shi ninga?
2 Ongahelipi to dulu okushiiva onghedi yokulongela Jehova oyo i li mondjila? Ino pumbwa okukonakona nokuyelekanifa omahongo omalongelokalunga aeshe. Owa pumbwa ashike okulihonga osho Ombibeli tai hongo lela shi na sha nelongelokalunga lashili. Oku shi faneka: Moilongo ihapu omu na oupyakadi u na sha noimaliwa yoikengelela. Ngeno ou pewe oilonga yokukwata mo oimaliwa ya tya ngaho yoikengelela, ngeno oto ke shi enda ngahelipi? Mbela oto ke lihonga momutwe omaukwatya aeshe oimaliwa yoikengelela? Hasho. Otashi ka kala pandunge okukonakona oimaliwa yo venevene. Ngeenge owa shiiva kutya oimaliwa yo venevene oi li ngahelipi, oto ka dula okukwata mo oyo yoikengelela. Sha faafana, ngeenge otwe lihongo kutya elongelokalunga lashili ola tya ngahelipi, ohatu ka dula okumona mo omalongelokalunga oo oipupulu.
3. Pakupopya kwaJesus, otu na okuninga shike ngeenge otwa hala okukala twa hokiwa kuKalunga?
3 Osha fimana okulongela Jehova monghedi oyo a hokwa. Ovanhu vahapu ova itavela kutya omalongelokalunga aeshe okwa hokiwa kuKalunga, ndele Ombibeli hasho tai hongo ngaho. Inashi wana nokuli okutya ashike kutya otu li Ovakriste. Jesus okwa ti: “Hakeshe ou ta ti kuame: Omwene, Omwene! ta i mouhamba womeulu, ndelenee oye tuu ou ha longo ehalo laTate womeulu.” Onghee hano, opo tu kale twa hokiwa kuKalunga, otu na okulihonga osho Kalunga ta pula kufye noku shi wanifa po. Jesus okwa ula ovo ihava longo ehalo laKalunga a ti kutya “ovakolokoshi.” (Mateus 7:21-23) Ngaashi oimaliwa yoikengelela, omalongelokalunga oipupulu kae na ongushu yasha. Osho shii unene nokuli, oshosho kutya omalongelokalunga a tya ngaho okwa nyika oshiponga filufilu.
4. Eendjovo daJesus di na sha neendjila mbali otadi ti shike, nondjila keshe otai twala peni?
4 Jehova okwa pa keshe umwe kombada yedu omhito yoku ka mona omwenyo waalushe. Ndele opo tu ka kale nomwenyo waalushe mOparadisa, otu na okulongela Kalunga monghedi ya yuka nokukala nonghedi yokukalamwenyo oyo ya hokiwa kuye. Shi nyikifa oluhodi, vahapu ohava anye oku shi ninga. Omolwaasho Jesus a popya a ti: “Indeni mu pite moshivelo sha finana. Osheshi oshivelo oshinene, nondjila oya mbwalangadja ei tai twala mekano, ndele ava tava i mo ovahapu; ndele oshivelo oshinini nondjila oya finana ei tai twala momwenyo, novanini vongaho ovo tave i mono.” (Mateus 7:13, 14) Elongelokalunga lashili otali twala komwenyo waalushe. Omalongelokalunga oipupulu otaa twala kehanauno. Jehova ina hala nande omunhu umwe a ka hanaunwe po, nomolwaasho ta yandje omhito kovanhu keshe pamwe ve lihonge kombinga yaye. (2 Petrus 3:9) Doshili, onghedi omo hatu longele Kalunga otai ti omwenyo ile efyo kufye.
NGHEE TO DULU OKUMONA MO ELONGELOKALUNGA LASHILI
5. Ongahelipi hatu dulu okudidilika mo ovo ve li melongelokalunga lashili?
5 Ongahelipi ‘ondjila oyo tai twala momwenyo’ tai dulu okumonika? Jesus okwa ti kutya elongelokalunga lashili otali ka kala li liwetikile mokukalamwenyo kwovanhu ovo ve li mulo. Okwa ti: “Otamu va koneke koiimati yavo. . . . Omuti keshe muwa ohau ima oiimati iwa.” (Mateus 7:16, 17) Noitya imwe, ovo ve li melongelokalunga lashili otava didilikwa mo omolwomahongo avo nosho yo elihumbato lavo. Nonande inava wanenena nohava ningi omapuko, ovalongelikalunga vashili ve li ongudu ohava kendabala okulonga ehalo laKalunga. Natu konakoneni oinima ihamano oyo tai didilikifa ovo ve li melongelokalunga lashili.
6, 7. Ovapiya vaKalunga ohava tale ko ngahelipi Ombibeli, na Jesus okwa tula po oshihopaenenwa shilipi shi na sha naasho?
6 Omahongo ovapiya vaKalunga okwa kanghamekelwa kOmbibeli. Ombibeli otai ti: “Omishangwa adishe da yandjwa keenghono dOmhepo yaKalunga odi shii kulonga nokukumaida nokupukulula nokutekula mouyuki, omunhu womuKalunga opo a kale a wana nokwa wanenena oshilonga keshe shiwa.” (2 Timoteus 3:16, 17) Omuyapostoli Paulus okwa li a shangela Ovakriste vakwao a ti: “Ondjovo yaKalunga mwe i uda kufye, mwe i tambula hangaashi ondjovo yovanhu, ndelenee ongaashi i li shili ondjovo yaKalunga.” (1 Ovatessaloniki 2:13) Onghee hano, omahongo neenghedi delongelokalunga lashili inae likolelela komataleko ile keenghulunghedi dovanhu. Oye likolelela kEendjovo daKalunga da nwefwa mo, Ombibeli.
7 Jesus Kristus okwa tula po oshihopaenenwa shiwa mokukanghamekela ehongo laye kEendjovo daKalunga. Okwa popya meilikano kuXe womeulu, a ti: “Eendjovo doye odo oshili.” (Johannes 17:17) Jesus okwa li a itavela Eendjovo daKalunga, nakeshe osho kwa li a honga okwa li shi li metwokumwe nado. Luhapu, Jesus okwa li ha ti: “Okwa shangwa.” (Mateus 4:4, 7, 10) Opo nee Jesus oha tofa mo omushangwa. Sha faafana, ovapiya vaKalunga vokunena ihava hongo omadiladilo avo vene. Ova itavela kutya Ombibeli oyo Eendjovo daKalunga, nova kanghamekela filufilu omahongo avo kwaasho tai ti.
8. Oshike sha kwatelwa mokulongela Jehova?
8 Ovo ve li melongelokalunga lashili ohava longele Jehova oye aeke, nohava shiivifa edina laye. Jesus okwa ti: “Omwene Kalunga koye u noku mu twila eengolo, noye aeke u noku mu kalela.” (Mateus 4:10) Onghee hano, ovapiya vaKalunga ohava longele Jehova aeke. Elongelokalunga olo ola kwatela mo okushiivifila ovanhu edina laKalunga kashili nosho yo omaukwatya aye. Exodus 15:3 (OB-1954), ota ti: “Jehova Ofule: edina laye Jehova.” Jesus okwa tula po oshihopaenenwa shi na sha nokukwafela vamwe va shiive Kalunga, ngaashi e shi popya meilikano a ti: “Edina loye onde li hololela ovanhu ava we va pa nge mounyuni.” (Johannes 17:6) Sha faafana, ovalongelikalunga vashili kunena ohava hongo vamwe shi na sha nedina laYe, omalalakano aye nosho yo omaukwatya aye.
9, 10. Omeenghedi dilipi Ovakriste vashili hava ulikilafana ohole?
9 Oshiwana shaKalunga ohashi ulikilafana ohole yashili, yokuhelihola mwene. Jesus okwa ti: “Opo tuu opo aveshe tave mu koneke kutya, nye ovalongwa vange, ngenge mu holafane.” (Johannes 13:35) Ovakriste vonale ova li ve holafane nohole ya tya ngaho. Ohole yopakalunga ohai pondola onhondo oyo hai etifwa keyooloko lopamihoko, lopanghalafano nosho yo lopashiwana nohai hanganifa ovanhu moumwainafana washili nowa kola. (Ovakolossi 3:14) Oilyo yomalongelokalunga oipupulu kai na ohole youmwainafana ya tya ngaho. Otu shi shii ngahelipi? Ohai dipaafana omolwomayooloko opashiwana noopamihoko. Ovakriste vashili ihava kufa ombinga moita va ka dipae ovamwaxe Ovakriste ile ovanhu vakwao. Ombibeli otai ti: “Opo tuu opo tapa shiivika ovana vaKalunga novana vaSatana. Keshe tuu ou iha longo ouyuki, oye ke fi womuKalunga, naau e he hole omumwaxe. . . . Fye otu nokuholafana, tu ha fe Kain, ou a dja momunawii nokwa dipaa ondenge yaye.” — 1 Johannes 3:10-12; 4:20, 21.
10 Doshili, ohole yashili oya kwatela mo shihapu shi he fi ashike okuhadipaa vamwe. Ovakriste vashili ohava longifa efimbo lavo, eenghono davo nosho yo oiniwe yavo nokuhelihola mwene mokukwafelafana nomokutwaafana omukumo. (Ovaheberi 10:24, 25) Ohava kwafelafana momafimbo madjuu, nohava ungaunga navamwe pauyuki. Doshili, ohava tula moilonga omayele Ombibeli e na sha ‘nokuningila aveshe ouwa.’ — Ovagalati 6:10.
11. Omolwashike sha fimana okutambula ko Jesus Kristus e li oo ta longifwa kuKalunga omolwokuxupifa ovanhu?
11 Ovakriste vashili ova tambula ko Jesus Kristus e li oo ta longifwa kuKalunga omolwokuxupifa ovanhu. Ombibeli otai ti: “Kaku namukwao, exupifo la kala muye, osheshi kaku nedina limwe lilili koshi yeulu, la yandjelwa ovanhu omo tu nokuxupifilwa mo.” (Oilonga 4:12) Ngaashi twa mona mEtukulwa eti-5, Jesus okwa yandja omwenyo waye u li ekulilo omolwovanhu ovaduliki. (Mateus 20:28) Natango, Jesus oku li Ohamba ya nangekwa po kuKalunga mOuhamba womeulu oo tau ka pangela edu alishe. Kalunga ota pula yo tu dulike kuJesus nokutula moilonga omahongo aye ngeenge otwa hala oku ka mona omwenyo waalushe. Omolwaasho Ombibeli ya ti kutya: “Ou ta itavele Omona, oye e nomwenyo waalushe; ndelenee ou iha dulika kOmona, ita ka mona omwenyo.” — Johannes 3:36.
12. Okukala tu he fi oshitukulwa shounyuni okwa kwatela mo shike?
12 Ovalongelikalunga vashili kave fi oshitukulwa shounyuni ou. Eshi Jesus a li momhangu koshipala shomupangeli Omuroma Pilatus, okwa ti: “Ouhamba wange kau fi womounyuni ou.” (Johannes 18:36) Kashi na nee mbudi kutya ovashikuli vashili vaJesus ove li moshilongo shilipi, ove li ovapangelwa vOuhamba waye womeulu nokungaha ihava kufa nandenande ombinga moinima younyuni yopapolotika. Ihava kufa ombinga momalipumomumwe ounyuni. Ndele ovalongeli vaJehova ihave lidopo mwaasho vamwe va hoolola okuninga shi na sha nokuya meengudu dopapolotika, okukala va hala okuhoololwa ile okuhoolola. Ndele nonande ovalongelikalunga vashili kave na ombinga moinima yopapolotika, ohava dulika keemhango doilongo omo ve li. Omolwashike mbela? Omolwaashi Eendjovo daKalunga otadi va lombwele va “dulike kovapangeli.” (Ovaroma 13:1) Ngeenge ope na elipumomumwe pokati kaasho Kalunga ta pula naasho omilandu dopapolotika tadi pula, ovalongelikalunga vashili ohava landula oshihopaenenwa shovayapostoli, ovo va tile: “Okudulika kuKalunga ku dule okudulika kovanhu.” — Oilonga 5:29; Markus 12:17.
13. Ovashikuli vashili vaJesus ohava tale ko ngahelipi Ouhamba waKalunga, nohava katuka onghatu ilipi shi na sha nao?
13 Ovashikuli vashili vaJesus ohava udifa kutya Ouhamba waKalunga oo auke tau ka kandula po omaupyakadi ovanhu. Jesus okwa xunganeka a ti: “Evangeli eli louhamba otali udifilwa ounyuni aushe li ningile oiwana aishe ondombwedi, opo nee taku uya exulilo.” (Mateus 24:14) Ponhele yokuladipika ovanhu ve lineekele movapangeli vopanhu shi na sha nokukandula po omaupyakadi avo, ovashikuli vashili vaJesus Kristus ohava udifa kutya Ouhamba waKalunga womeulu oo auke tau ka kandula po omaupyakadi ovanhu. (Epsalme 146:3) Jesus okwe tu honga tu ilikane omolwepangelo olo la wanenena, eshi a ti: “Ouhamba woye nau uye; ehalo loye nali wanifwe kombada yedu yo ngaashi meulu.” (Mateus 6:10) Eendjovo daKalunga oda xunganeka kutya Ouhamba oo womeulu “otau ka nyanyaula notau ka teyaula omauhamba aeshe [oo e li ko kunena] noku a xulifa po, ndelenee owo vene tau ka kala fiyo alushe.” — Daniel 2:44.
14. Elongelokalunga lilipi u wete la wanifa po oiteelelwa yelongelokalunga lashili?
14 She likolelela kwaasho twa dja nokukundafana, lipula kutya: ‘Elongelokalunga lilipi la kanghamekela omahongo alo aeshe kOmbibeli nohali shiivifa edina laJehova? Elongelokalunga lilipi hali ulike ohole yopakalunga, li na eitavelo tali longo muJesus, li he fi oshitukulwa shounyuni nohali udifa kutya Ouhamba waKalunga oo auke tau ka kandula po omaupyakadi ovanhu? Momalongelokalunga aeshe kombada yedu, lilipi po la wanifa po oiteelelwa aishe oyo?’ Oushili otau ulike sha yela kutya elongelokalunga olo, olo Eendombwedi daJehova. — Jesaja 43:10-12.
OTO KA NINGA PO SHIKE?
15. Kakele kokwiitavela kutya Kalunga oko e li, oshike va li ta pula kufye?
15 Inashi wana ashike okwiitavela Kalunga ngeenge otwa hala oku mu hafifa. Doshili, Ombibeli otai ti kutya neendemoni oda itavela kutya Kalunga oko e li. (Jakob 2:19) Ndele osha yela kutya ihadi longo ehalo laKalunga noinadi hokiwa kuye. Opo tu kale twa hokiwa kuKalunga, katu na ashike okwiitavela kutya oko e li, ndele otu na yo okulonga ehalo laye. Otu na yo okutukuka ko komalongelokalunga oipupulu nokutambula ko elongelokalunga lashili.
16. Oshike omunhu e na okuninga po shi na sha nokukufa ombinga momalongelokalunga oipupulu?
16 Omuyapostoli Paulus okwe shi ulika kutya katu na okukufa ombinga momalongelokalunga oipupulu. Okwa shanga a ti: “Djeni mo mokati kavo nye mu liyoolole mo muvo, Omwene osho [ta] ti, nye inamu kuma eshi sha nyata; opo Ame ohandi mu tambula.” (2 Ovakorinto 6:17; Jesaja 52:11) Onghee hano, Ovakriste vashili ohava henuka keshe shimwe osho shi na ekwatafano nelongelokalunga loipupulu.
17, 18. “Babilon shinene” oshike, nomolwashike sha endelela ‘okudja mo musho’?
17 Ombibeli otai ulike kutya omalongelokalunga aeshe oipupulu oku li oshitukulwa shaBabilon shinene.’ * (Ehololo 17:5) Edina olo otali tu dimbulukifa oshilando shonale shedina Babilon, omo omalongelokalunga oipupulu a hovela konima yEyelu lopefimbo laNoa. Omahongo neenghedi dihapu odo di li apeshe kunena momalongelokalunga oipupulu oya hovela muBabilon shonale. Pashihopaenenwa, Ovababilon ova li hava longele oikalunga youkwatatu. Kunena, omalongelokalunga mahapu okwa tala ko Oukwatatu u li ehongo la fimanenena. Ndele Ombibeli otai hongo sha yela kutya ope na ashike Kalunga kashili umwe, Jehova, nosho yo kutya Jesus Kristus Omona waye. (Johannes 17:3) Ovababilon ova li yo va itavela kutya ovanhu ove na omwenyo ihau fi, oo hau xupu po konima ngeenge olutu la fi notau dulu oku ka mona oixuna monhele yokuhepekwa. Kunena, omalongelokalunga mahapu ohaa hongo kutya ovanhu ove na omwenyo ile omhepo ihai fi oyo tai dulu okumona oixuna momundilo woheli.
18 Molwaashi elongelokalunga laBabilon shonale ola tandavela kombada yedu alishe, Babilon Shinene shokunena osha yeleka okutiwa kutya oshi li ouhamba wounyuni womalongelokalunga oipupulu. Kalunga okwa xunganeka yo kutya ouhamba oo womalongelokalunga oipupulu otau ka hanaunwa po ombadilila. (Ehololo 18:8) Mbela ou wete kutya omolwashike sha fimanenena okukala wa tukuka ko koshitukulwa keshe shaBabilon Shinene? Jehova Kalunga okwa hala u “dje mo musho” diva, ofimbo ku na efimbo natango. — Ehololo 18:4.
19. Oto ka mona shike eshi to longele Jehova?
19 Ngeenge owa tokola okweefa po elongelokalunga loipupulu, vamwe otashi dulika va tokole okweefa po okweendafana naave. Ndele mokulongela Jehova pamwe noshiwana shaye, oto ka mona shihapu shi dulife osho to kanifa. Ngaashi ovahongwa vaJesus vonale ovo va li va fiya po oinima imwe ndele tave mu shikula, oto ka kala u na ovamwaxo novamwanyoko vahapu vopamhepo. Oto ka ninga oshitukulwa shoukwaneumbo wa kula womounyuni aushe womamiliyona Ovakriste vashili, ovo tave ke ku ulikila ohole yashili. Oto ka kala yo u na eteelelo likumwifi lomwenyo waalushe ‘mounyuni tau ya.’ (Markus 10:28-30) Konima yefimbo, otashi dulika ovo ve he na ko nasha vali naave omolweitavelo loye va ka konakone osho Ombibeli tai hongo ndele tava ningi ovalongeli vaJehova.
20. Ovo ve li melongelokalunga lashili ove na etimaumbwile lilipi?
20 Ombibeli otai hongo kutya Kalunga ota ka eta mafiku exulilo longhalelo ei yoinima youkolokoshi, ndele te ke i pingena po nounyuni mupe wouyuki oo tau ka pangelwa kOuhamba waye. (2 Petrus 3:9, 13) Itau ka kala tuu ounyuni mukumwifi! Nomonghalelo ipe youyuki ya tya ngaho, otamu ka kala ashike elongelokalunga limwe, sha hala kutya, elongelokalunga lashili. Mbela kashi fi oshinima shopandunge kwoove okukatuka eenghatu odo da pumbiwa okuhovela okweendafana novalongelikalunga vashili paife?
^ okat. 17 Omolwouyelele muhapu shi na sha nokutya omolwashike Babilon Shinene tashi faneke ouhamba wounyuni womalongelokalunga oipupulu, tala Oshiwedelwako, epandja 219-220.


text:
ETUKULWA 25
Ovo hava longo owii otava dulu okulunduluka
MBELA ngeno itashi ka kala shiwa ngeno keshe umwe okwa li ha longo ouwa? — Ndele ovanhu aveshe haalushe hava longo ouwa. Mbela ou shi shii kutya omolwashike atusheni omafimbo amwe hatu longo oilonga ii, nokuli nongeenge twa hala okulonga osho shiwa? — Omolwaashi atusheni otwa fyuulula oulunde. Ndele ovanhu vamwe ohava longo oilonga ihapu ii neenghono. Ove tonde ovanhu vakwao nohave va ningile owii owina. Mbela oto diladila kutya ovanhu va tya ngaho otava dulu okulunduluka ndele tave lihongo okukala tava longo ouwa? —
Tala komulumenhu omunyasha oo ta pashukile oikutu mefano omo yovanhu ovo tava denge Stefanus nomamanya. Edina lomulumenhu oo lOshiheberi oSaulus, ndele edina laye lOshiroma oPaulus. Saulus okwa li a hafa eshi Stefanus, omuhongwa wOmuhongi Munene ta dipawa. Natu ka taleni kutya omolwashike Saulus a li ha longo oilonga ii ya tya ngaho.
Saulus okwa li oshilyo shongudu yelongelokalunga lOshijuda hai ifanwa Ovafarisai. Ovafarisai ova li ve na Eendjovo daKalunga, ndele ova li hava yandje unene elitulemo komahongo amwe ovawiliki vomalongelokalunga avo. Osho osho sha li sha ningifa Saulus a kale ta longo oilonga ii.
Eshi Stefanus a li a kwatwa po muJerusalem, Saulus naye opo a li. Stefanus okwa li a twalwa komhangu, oko kwa li ovapanguli vamwe Ovafarisai. Nonande Stefanus okwa li a popilwa mowii, ka li a tila, molwaashi pefimbo opo okwa li a yandja oundombwedi muwa kovapanguli ovo u na sha naJehova Kalunga nosho yo Jesus.
Ndele ovapanguli ovo kava li va panda eendjovo odo va li va uda. Ova li ve shii nale shihapu kombinga yaJesus, nova hangwa ashike opo va dipaifa Jesus efimbo opo la piti. Ashike pefimbo opo Jehova okwa hangwa a nyumuna nale Jesus noku mu twala meulu. Ovapanguli ovo ova li tava hepeke ovahongwa vaJesus ponhele yokulundulula oikala yavo.
Ovapanguli ovo ova li va twala Stefanus kondje yoshilando, ndele tave mu ndwangula po noku mu denga nomamanya. Saulus opo a li ta tale eshi Stefanus ta dipawa, ngaashi u shi wete mefano omo, nokwa li ta diladila kutya osha yuka okudipaa Stefanus.
Mbela ou shi shii kutya omolwashike Saulus a li ta diladila kutya osha yuka okudipaa Stefanus? — Saulus okwa li Omufarisai, nokwa li a itavela kutya omahongo Ovafarisai oku li mondjila, nomolwaasho okwa li he va hopaenene. — Oilonga 7:54-60.
Mbela Saulus okwa li a ninga po shike konima eshi Stefanus a dipawa? — Okwa li a kendabala okuhanauna po ovahongwa vaJesus aveshe. Okwa li ha i momaumbo avo ndele ta kokolola mo ovalumenhu novakainhu noku va tulifa modolongo. Ovahongwa vahapu ova li va fiya po Jerusalem, ndele nande ongaho kava li va efa po okuudifa kombinga yaJesus. — Oilonga 8:1-4.
Osho osha li sha ningifa Saulus a kale e tonde ovahongwa vaJesus neenghono. Onghee hano, okwa li a ya komupristeri omukulunhu Kajafas ndele ta pewa epitikilo loku ka kwata po Ovakriste ovo va li muDamaskus. Saulus okwa li a hala oku ke va tulifa modolongo kuJerusalem opo va ka handukilwe. Ndele fimbo a li mondjila ta i kuDamaskus, opa li pa ningwa oshinima shikumwifa.
Opa li pa holoka ouyelele wa dja meulu, nopa li pa udika ondaka tai ti: “Saul, Saul, oshike to taata nge?” Jesus oye a li ta popi ngaho okudja meulu. Ouyelele oo owa li wa twa neenghono nowa li wa twikifa Saulus, novanhu ovo a li pamwe navo ova li ve mu twala kuDamaskus ve mu kwete komhango.
Konima yomafiku atatu okudja eshi Saulus a li a twikifwa, Jesus okwa li a holokela omuhongwa waye umwe wedina Ananias memoniko oo a li ha kala muDamaskus. Jesus okwa li a lombwela Ananias a ka talele po Saulus, opo e ke mu twikulule noku popye naye. Eshi Ananias a li a popya naSaulus, Saulus okwa li a tambula ko oshili i na sha naJesus, nokwa li yo a twikuluka. Okudja opo, onghedi yaye yokukalamwenyo aishe oya li ya lunduluka ndele ta ningi omupiya waKalunga omudiinini. — Oilonga 9:1-22.
Mbela paife owa mona kutya omolwashike Saulus a li ha longo oilonga ii? — Omolwaashi okwa li a hongwa oinima ya puka nokwa li ha hopaenene ovanhu ovo va li vehe fi ovadiinini kuKalunga. Okwa li yo e li mongudu yovanhu ovo va li va pitifa komesho omadiladilo ovanhu ponhele yEendjovo daKalunga. Ndele mbela omolwashike Saulus a li a lundulula onghalamwenyo yaye ndele ta hovele okulonga oilonga iwa, nonande Ovafarisai vakwao ova li va twikila okupataneka ovapiya vaKalunga? — Omolwaashi Saulus ka li lela e tonde oshili, nomolwaashi eshi a li a hongwa osho shi li mondjila, okwa li e shi tambula ko.
Mbela ou shi shii kutya Saulus okwa ka ninga lyelye konima yefimbo? — Okwa ka shiivika nawa e li omuyapostoli Paulus, omuyapostoli waJesus. Dimbuluka yo kutya Paulus okwa shanga omambo mahapu Ombibeli e dule ovashangi aveshe.
Ope na ovanhu vahapu ovo tava dulu okulunduluka ngaashi Saulus. Ndele kashipu molwaashi ope na omunhu umwe oo ta kendabala noudiinini okuningifa ovanhu va longe owii. Mbela ou shi shii kutya omunhu oo oye lyelye? — Jesus okwa li a popya kombinga yaye eshi a li a holokela Saulus fimbo a li ta i kuDamaskus. Jesus okwa li a popya naSaulus okudja meulu a ti: ‘Ohandi ku tumu u ka pashukife omesho avo, va dje mo momulaulu, ve uye mouyelele, va efe epangelo laSatana, nove uye kuKalunga.’ — Oilonga 26:17, 18.
Satana Ondiaboli oye shili ta kendabala okuningifa ovanhu aveshe va longe owii. Mbela oho mono shidjuu omafimbo amwe okulonga osho sha yuka? — Atusheni osho hatu kala ngaho omafimbo amwe. Satana oye he shi ningi shidjuu kufye okulonga ouwa. Ndele ope na natango etomheno limwe molwaashi ihashi kala alushe shipu okulonga osho sha yuka. Mbela etomheno olo ou li shii? — Omolwaashi otwa fyuulula oulunde.
Oulunde oo hau tu ningifa luhapu tu longe oilonga ii ponhele yokulonga osho sha yuka. Mbela otwa pumbwa okuninga po shike? — Otu na okukondja neenghono opo tu longe osho sha yuka. Ngeenge otwa ningi ngaho, ohatu ka kala noushili kutya Jesus ote ke tu kwafela molwaashi oku tu hole.
Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li e hole ovanhu ovo va li hava longo owii ndele tava lunduluka va kale hava longo ouwa. Okwa li e shi shii kutya ihashi kala shipu kuvo okuninga omalunduluko. Pashihopaenenwa, opa li ovakainhu vamwe ovo va li hava nangala novalumenhu vahapu. Oshinima sha tya ngaho osha puka filufilu, nOmbibeli otai ti kutya ovakainhu va tya ngaho ove li eembwada.
Pomhito imwe, omukainhu umwe ombwada okwa li a uda kombinga yaJesus, ndele ta i keumbo lOmufarisai umwe oko kwa li Jesus. Omukainhu oo okwa li a pushula ko omahodi aye keemhadi daJesus neexwiki daye ndele te mu vaeke nomaadi. Omukainhu oo okwa li e livela ombedi omolwomanyono aye, nomolwaasho Jesus okwa li e mu dimina po. Ndele Ovafarisai kava li ve wete omukainhu oo a wana okudiminwa po. — Lukas 7:36-50.
Mbela ou shi shii kutya Jesus okwa li a lombwela Ovafarisai vamwe a ti ngahelipi? — Okwa li e va lombwela a ti: ‘Eembwada otadi mu tetekele okuya mouhamba waKalunga.’ (Mateus 21:31) Jesus okwa li e va lombwela ngaho molwaashi eembwada oda li de mu itavela noda li da efa po eenghedi dado dii, ndele Ovafarisai kava li va efa po okuningila ovahongwa vaJesus owii.
Onghee hano, ngeenge Ombibeli otai tu lombwele kutya ohatu longo owii moshinima shonhumba, otu na okukala twa hala okuninga omalunduluko. Nongeenge otwe lihongo kutya Jehova okwa hala tu ninge shike, otu na okukala twa halelela okuninga ngaashi ta ti. Opo nee Jehova ota ka kala e tu hokwa note ke tu pa omwenyo waalushe.
Opo tu mone osho tashi dulu oku tu kwafela tuha longe owii, natu leshe pamwe Epsalme 119:9-11; Omayeletumbulo 3:5-7; 12:15.
Lihonga shihapu
KALA HO PWILIKINE KUKALUNGA OPO U KA KALE NOMWENYO FIYO ALUSHE
Oshike tu na okuninga opo tu hafife Kalunga?
Ope na oinima oyo kalunga e hole naayo e tonde.


text:
Teach Your Children
Parents, use these stories to teach your children valuable Bible lessons.
Introduction
Words from the book of Deuteronomy can be a guide for you as you raise your children.
Elumbu Limue tu Sanjukila Oku Kũlĩha
Embimbiliya li lombolola elumbu limue li kuete esilivilo lia velapo li tukuiwa hati, ‘elumbu li kola.’ Ove hẽ, o yongola oku li longisa catiamẽla kelumbu liaco?
Rebeka wa Sanjuisa Yehova
Nye tu sukila oku linga oco tu kuame ongangu ya Rebeka? Tanga ulandu, kuenda lilongisa ovina viatiamẽla kokuaye.
Rahava wa Tavele ku Yehova
Lilongisa ndomo Rahava kumue lepata liaye va popeliwa eci o Yeriko ya nyõliwa.
Eye wa Sanjuisa Isiaye Kuenda Yehova
Ohuminyo yipi omõla a Yefita a tẽlisa? O kuama ndati ongangu yaye?
Samuele wa Amamako Oku Linga Eci ca Sunguluka
O pondola oku kuama ndati ongangu ya Samuele, loku linga ovina via sunguluka eci omanu va linga ovina vĩvi?
Daviti ka Kuatele Usumba
Tanga ulandu owu Vembimbiliya oco o lilongise eci ca vetiya Daviti oku lekisa utõi.
Anga hẽ, Eteke Limue wa li Yevele Okuti o Kasi Likaliove Kuenda Lusumba?
Nye Yehova a sapuila Eliya eci a limbuka okuti o kasi ulika? Nye o lilongisa kulandu wa Eliya?
Yosiya wa Kuatele Akamba Vawa
Embimbiliya li tu sapuila okuti, ka ca lelukile Yosiya oku linga eci ca sunguluka. Limbuka ndomo akamba vaye vo kuatisa.
Yeremiya ka Liwekelepo Oku Vangula Catiamẽla ku Yehova
Ndaño omanu va pembula Yeremiya kuenda vokuatela onyeño, momo lie ka liwekelelepo oku vangula catiamẽla ku Suku?
Yesu wa Lekisa Epokolo Olonjanja Viosi
Olonjanja vimue ka ca lelukile oku pokola kolonjali viove. Limbuka ndomo ongangu ya Yesu yi pondola oku ku kuatisa.
Ovo va Soneha Eci Catiamẽla ku Yesu
Lilongisa eci catiamẽla kalume ecelãla va soneha Embimbiliya okuti, va kala komuenyo eci Yesu a kala palo posi, kuenda va soneha eci catiamẽla komuenyo waye.
Ocimumba ca Paulu ca Lekisa Utõi
Umalẽhe waco wa popela omuenyo wa isiaye umalẽhe. Nye a linga?
Timoteo wa Yonguile Oku Kuatisa Omanu
O pondola ndati oku kuata esanju komuenyo ndeci ca pita la Timoteo?
Usoma Umue u ka Viala Oluali Luosi
Ovina vi ka kala ndati eci Yesu a ka viala oluali? O yongola hẽ oku kalamo?


text:
OMBIMBILIYA IPILULULA OMUENYO WOVANTHU
Ame ankho Ndyinumana Unene iya Ndyilinga Ovivi
ENIMA ATYITWA: 1974
OTYILONGO ATYITILWA: MÉXICO
EHIPULULO LIO MUENYO WAE: OMONA ONDINGAVIVI, UHOLE OVILWA
OMUENYO WANGE KOHALE:
Ame natyitilwa ko Ciudad Mante otyilongo tyimwe otyiwa tyikala mepundaumbo lio Tamaulipas Mexico. Ovanthu vakala motyilongo otyo vena otyali tupu vena okankhenda na vakuavo. Mahi mokonda youngangala, ankho otyilongo otyo tyitilisa unene owoma.
Tuatyitwa ovakuendye vekuana iya ame ndyi-wavali. Ame nambatisalelwa Mongeleya yo Katolika iya ankho ndyilinga onthele yotyikundyi tyo vokuimba. Ame ankho nahanda okuhambukiswa Huku mokonda ankho ndyina owoma wokukoyeswa iya andyiyokwa mo ifelunu.
Etyi ankho ndyina omanima etano, tate yange atundu meumbo. Mokonda yotyipuka otyo, andyinumana unene iya andyilitehelela omapita. Anehetyivili okunoñgonoka omokonda yatyi tate atundila meumbo, tyina onthue ankho tumuhole unene. Me ankho uundapa onoola ononyingi tupu ankho uundapa kokule opo etutekule.
Mokonda yotyitateka otyo, andyihimbika okulinga oupanga novanthu ovakulu vali kuame kosikola. Avandongesa okupopia onondaka onombi, nokupuena, nokuvaka iya nokulwa. Andyihimbika okuyondya vakuetu tupu andyililongesa o boxi (ovilwa viokuliveta no nosoko) novilwa viokulikama iya novikuavo vali. Andyikala omona umwe ondingavivi. Iya ankho pamwe tulwa nomauta iya alo umwe ovikando vimwe ndyipwila mohonde, pamwe andyikambela katutu okunkhila momatapalo. Otyipuka tyimwe tyakalesile vali omapita me, opuetyi ambasa metapalo tyehekahi nawa iya anthuala liwa-liwa kosipitali!
Puetyi ankho ndyina omanima 16, epanga liange utiwa Jorge eya okututalelapo meumbo lietu. Etupopila okuti Ombangi ya Jeova iya ankho uhanda okutulekesa esilivilo lionondaka onongwa ena. Ahimbika okuhangununa amatavelo ae Nombimbiliya. Ame nalumwe natangele otyipuka ngotyo, etyi nanoñgonoka konthele yenyina lia Huku nomilao viae andyihambukwa unene. Jorge eliave opo etulongese Ombimbiliya. Onthue atutavela.
OÑGENI OMBIMBILIYA YAPILULULA OMUENYO WANGE:
Ame andyihambukwa unene etyi nanoñgonoka otyili konthele yoifelunu—otyipuka tyimwe Ombimbiliya yahalongesa. (Salmos 146:4; Eclesiastes 9:5) Okutuka opo, anahakala vali nowoma na Huku. Mahi, andyihimbika okumutala ngatyina o Tate una oluembia uhandela ovipuka oviwa ovana vae.
Mokonda ankho ndyiete okuti ndyikahi nokukula motyili, ame andyiimbuka okuti nesukisa okupilulula ovituwa viange. Ankho nesukisa okuliola omutima iya nokuyekapo otyituwa tyoungangala. Elondolo likahi mu 1 Coríntios 15:33 liankhuatesako. Yapopia okuti: “Omapanga omavi anyona ovituwa oviwa” ngetyi tyapopia onondaka okatoi “onondunge ongwa” Andyiimbuka okuti inkha nahanda okupilulula onkhalelo yomuenyo wange, nesukisa okuyekapo okulinga oupanga novanthu vana vanthyongiliya okulinga ovipuka ovivi. Andyiyekepo omapanga ana okohale, andyihimbika okuliwaneka Novakristau ovakuatyili mewaneno—ovanthu vamwe ankho vatokola okukala novituwa oviwa, ha mokonda yokulwa ine oungangala, mahi omokonda yokuendela movitumino vio Mbimbiliya.
Onthele onkhuavo Yovihonekwa yankhuatesako, ikahi mu Romanos 12:17-19. Yati: “Muhakondolelei nawike otyivi notyivi. . . . Inkha tyitavela, muetyi muvila, kalei nombembwa novanthu aveho. . . Muhakondolelei nawike ovivi. . . tyahonekwa okuti: ‘“Onyengo oyange,” otyo tyapopia Jeova.’” Ame andyitavela okuti Jeova meketyifuisapo monkhalelo ahanda iya no momuvo watyo. Katutu-katutu andyityivili okuyekapo onkhalelo yomuenyo wange wokulinga ovivi.
Nalumwe nalimbilueko otyipuka tyaendelepo kounthiki etyi ankho ndyikahi nokukondoka keumbo. Otyikundyi tyimwe tyo vakuendye ankho ndyienda navo kohale avambasi iya onkhalamutwe yavo aimphopila okuti: “Pahe liyakulila!” Pomuvo opo liwa-liwa andyilikuambela tyahasete ku Jeova andyiimuiti opo ankhuateseko okukoleleya. Namphila nelitehelela okuti ndyina ononkhono pala okuvekondolela, mahi ame ankho andyityivili okukahateka iya anahalu navo. Onthiki onkhuavo atulivasi nonkhalamutwe yomakongombanda. Otyipuka alinga tyanthyuvisile unene, etyi ambasa amphopila okuti: “Otyiponyo mokonda yetyi tyaendelepo mongulo kounthiki. Otyo otyili, ame nahandele ñgeno ndyikala ngove. Ame nahanda okulilongesa Ombimbiliya.” Elao liatyo, naame ankho netyivila okuyunga onyengo yange! Andyipandula unene, atuhimbika okulilongesa Ombimbiliya nae.
Tyimwe tyihahambukiswa, ovanyingi mombunga yange vakalele omuvo umwe otyo vehelilongesa Ombimbiliya. Moluotyo, ame andyitualako netokolo liange liokulilongesa iya hihande natyike tyindingisise okukondoka konyima. Ankho ndyityii okuti okuliwaneka apeho novanthu va Huku matyinkhuatesako okukala nawa iya mandyivasi ombunga ame nesukisa. Andyitualako okukula motyili iya mo 1991 andyimbatisalwa andyikala Ombangi ya Jeova.
OUWA PATYI NAPOLA-KO:
Ame ankho ndyimukalavi iya tupu ndyindigavivi. Mahi Ondaka ya Huku oyo yapilulula omuenyo wange auho. Pahe ndyipopila ovanthu ondaka ya Huku, ovanthu aveho nahanda veinoñgonoke. Nakalele nelao liokuundapa movilinga vioukokoli-ndyila omanima 23.
Momuvo umwe, naundapele movilinga viokutunga onondyuo mbomaliongiyo mo filiale Yonombangi mba Jeova ko México. Oko, andyivasiko Claudia, omuhikuena umwe Omukristau una ombili movilinga via Huku iya atulinepe mo 1999. Ndyipandula unene Jeova wankhuatesako okuvasa omukai omukuatyili!
Tuaundapa kumwe mewaneno mupopiwa Elaka lio Nompholo ko México, okukuatesako onompholo okunoñgonoka Jeova. Konyima, atukongwa opo tuilukile ko Belize opo tukalongese ovanthu kotyilongo otyo. Namphila onkhalelo yetu pahe yapepuka, onthue tuna ovipuka aviho tuesukisa opo tukale nehambu. Onthue katuapumbilwe otyipuka natyike.
Etyi palamba omuvo umwe, me yange ahimbika okulilongesa Ombimbiliya iya ambatisalwa. Tupu, omukulu wange, nomukai wae, nomona wavo pahe Onombangi mba Jeova. Umwe pomapanga ange napopilile onondaka Mbouhamba pahe nae umbila Jeova.
Otyipuka otyikuavo tyinumanesa, vamwe mombunga yange vankhia mokonda kavapilulule onkhalelo yavo ombi. Inkha naame natuaileko nomuenyo ngoo, ñgeno pehepano nankhiale. Ame ndyipandula unene Jeova etyi ankhuatesako opo ndyikale omuumbili wae, wandongesa noumphua-lundo iya ame andyuundapesa onondonga mbo Mbimbiliya momuenyo wange.