text:
ETUKULWA 3
‘Xe yaaveshe ava ve na eitavelo’
1, 2. Ongahelipi ounyuni wa li wa lunduluka okudja pefimbo laNoa, nosha li sha kuma ngahelipi Abraham?
ABRAHAM okwa li a tala pombada ye ta tale keeshungo odo tadi monika moshilando shavo, Ur. * Omwa li euyaano nomwa li ta mu twimaana omwifi. Ovapristeri voshikalunga shomwedi ova li natango tava ningi omaxwikiloyambo. Kala nee wa fa u wete Abraham ta pilamene ko ye ta piki komutwe nota monika a kenyanana koshipala. Eshi a li mondjila a finda keumbo ta piti mokati keemhunga dovanhu momapandavanda, okwa li te lipula shi na sha nelongelo loikalunga olo le lihanena muUr. Elongelokalunga la nyata la tya ngaho kala li tuu la tandavela mounyuni okudja pefimbo laNoa!
2 Abraham okwa ka dalwa konima yomido mbali eshi Noa a fya. Eshi tatekulululwa Noa noukwaneumbo waye va dja monguluwato konima yeyelu linene, okwa li a yandja omayambo kuJehova Kalunga, oo a ka tula po outa wodula. (Gen. 8:20; 9:12-14) Pefimbo opo mounyuni omwa li ashike elongelokalunga olo la koshoka. Ashike konima eshi papita omapupi omulongo okudja kuNoa fiyo oku Abraham, ovanhu ova li va hapupala kombada yedu, ndele ovanini ashike va li hava longele Jehova. Keshe pamwe ovanhu ova li hava longele oikalunga. Xe yaAbraham, Tera, naye okwa li ha longele oikalunga, tashi dulika a li ha ningi oihongwafano. — Jos. 24:2.
Abraham okwe tu tulila po ngahelipi oshihopaenenwa sheitavelo sha denga mbada?
3. Abraham okwa li a kulika oukwatya ulipi, noshike hatu dulu okulihonga kuye?
3 Abraham okwa li a yooloka ko kovanhu vahapu ovo va li ve mu dingilila omolweitavelo laye muKalunga. Omuyapostoli Paulus lwanima okwa li a nwefwa mo a shange shi na sha naAbraham a ti: ‘Xe yaaveshe ava ve na eitavelo.’ (Lesha Ovaroma 4:11.) Natu ka taleni kutya oshike sha li sha kwafela Abraham a kulike eitavelo laye. Nafye ohatu dulu okulihonga shihapu shi na sha nanghee hatu dulu okukulika eitavelo letu.
Nghee okulongela Jehova kwa li konima yeyelu
4, 5. Okulyelye tashi dulika Abraham a li e lihonga kombinga yaJehova, nomolwashike taku dulu okutiwa ngaho?
4 Ongahelipi Abraham a li e lihonga kombinga yaJehova Kalunga? Otu shi shii kutya Jehova okwa kala e na ovapiya vaye ovadiinini kombada yedu pefimbo opo. Sem okwa li umwe womuvo. Nonande haye a li omukulunhu kovanamati vatatu vaNoa, luhapu oye a li ha tumbulwa tete. Otashi dulika sha li ngaho molwaashi oye a li e na eitavelo la tongomana. * Efimbo limwe konima yeyelu, Noa okwa li a popya Jehova e li “Kalunga kaSem.” (Gen. 9:26) Sem okwa li ha fimaneke Jehova nosho yo elongelokalunga la koshoka.
5 Mbela Abraham okwa li ngoo a shiiva Sem? Otashi dulika a li e mu shii. Diladila nee kuAbraham eshi a li okamatyona, nghee a li a tunhukwa okushiiva kutya oku na xekulululwa oo a kala ko nale oule womido di dulife po 400! Sem okwa li a mona owii oo wa li ko pefimbo lounyuni oo wa tetekela Eyelu linene olo la li la koshola edu, nghee oshiwana shotete sha li sha hapupala kombada yedu naashi Nimrod a li a tukula oshibofa pOshungo yaBabel. Sem oo a li omudiinini ka li a kufa ombinga mounashibofa oo, naashi Jehova a ka dongakanifa omalaka aavo va li tava tungu oshungo, ye noukwaneumbo waye ova li ashike va twikila okupopya elaka olo la shitilwa ovanhu pehovelo, elaka laNoa. Moukwaneumbo oo omwa li mwa kwatelwa Abraham. Osho osha yela kutya eshi Abraham ta putuka okwa li a fimaneka Sem neenghono. Shimwe vali, Sem okwa kala nomwenyo efimbo lile pamwe naAbraham. Otashi dulika Abraham a li e lihonga kuSem shi na sha naJehova.
6. (a) Abraham okwa ulika ngahelipi kutya okwa li e udite ko kutya omolwashike Jehova a li a eta Eyelu? (b) Abraham naSara ova li nonghalamwenyo ya tya ngahelipi?
6 Nonande katu shii lela kutya ongahelipi Abraham a li e lihonga kombinga yaJehova, osha yela kutya okwa li e udite ko kutya omolwashike Jehova a li a eta Eyelu nokwa li a hala oku mu hafifa ngaashi Noa a li a ninga. Naasho osho sha ningifa Abraham aha kufe ombinga mokulongela oikalunga nokukala a yooloka ko kovanhu vomuUr, tashi dulika nokovapambele vaye. Kakele kaasho, okwa ka mona omukainhu muwa. Okwa li a hombola Sara, omukainhu oo aha li ashike muwa moshipala ndele okwa li yo e na eitavelo la kola muJehova. * Nonande ovalihomboli ovo kava li ve na ounona, kape na omalimbililo ova li hava mono ehafo linene mokulongela Jehova pamwe. Ova li yo va tekula omutekulu waAbraham, Lot, oo a li ofiye.
7. Ongahelipi ovashikuli vaJesus va pumbwa okuhopaenena Abraham?
7 Abraham ka li nande a fiya po Jehova opo a ka longele oikalunga yomuUr. Vo naSara ova li va hala okukala va yooloka ko kovanhu vomomudingonoko ovo va li hava longele oikalunga. Ngeenge otwa hala okukulika eitavelo lashili, otwa pumbwa okuulika oikala ya fa yavo. Nafye na tu kale twa hala okukala twa yooloka ko kwaavo ihava longele Jehova. Jesus okwa ti kutya ovashikuli vaye otava ka kala ‘vehe fi vomounyuni’ ile tu tye vehe fi oshitukulwa shounyuni, noshidjemo, ounyuni otau ke va tonda. (Lesha Johannes 15:19.) Ngeenge owa tondwa kovapambele ile ovanhu momudingonoko omolwetokolo loye lokulongela Jehova nohashi ku yahameke, dimbulukwa kutya haave auke. Kungaho oto ende pamwe naKalunga ngaashi Abraham naSara va li va ninga.
“Dja mo medu leni”
8, 9. (a) Abraham okwa li a mona oshimoniwa shilipi osho shihe fi okudimbuwa? (b) Jehova okwa li a tumina Abraham etumwalaka lashike?
8 Efiku limwe Abraham okwa li a mona oshimoniwa shihe fi okudimbuwa. Okwa li a tuminwa etumwalaka la dja kuJehova Kalunga. Ombibeli inai yandja ouyelele muhapu u na sha nanghee Abraham a li a yakula etumwalaka olo, ashike oya popya kutya, “Kalunga koshinge” okwa li e lihololela omulumenhu oo omudiinini. (Lesha Oilonga 7:2, 3.) Otashi dulika a li a longifa omweengeli omukalelipo, ndele Abraham okwa li ashike a mona omavilovilo oshinge shikumwifi shOmunaenghono meshito alishe. Diladila nghee Abraham a li a tunhukwa okushiiva eyooloko pokati kaKalunga omunamwenyo noihongwafano ihe na omwenyo oyo ya li hai longelwa pefimbo laye.
9 Jehova okwa li a tumina Abraham etumwalaka lashike? “Dja mo medu leni nomepata loye, ove u ye kedu olo handi ke ku ulikila.” Jehova ka li e mu lombwela kutya edu lilipi a li ta diladila, okwa ti ashike kutya ote ke li mu ulikila. Shotete, Abraham okwa li e na okufiya po oshilongo shavo nosho yo ovakwapata vaye. Pamifyuululwakalo dovanhu vonale vokOushilo woPokati, ovakwapata ova li oshinima sha fimanenena. Ngeenge omulumenhu ta fiye po ovakwapata vaye nokuya kokule osha li hashi talika ko oshinima shii neenghono; kuvamwe, osha li shii unene shi dulife nokuli efyo.
10. Omolwashike tashi dulika sha li eliyambo kuAbraham naSara okufiya po eumbo lavo muUr?
10 Osha li tashi pula eliyambo okufiya po oshilongo shavo. Oumbangi otau ulike kutya, Ur osha li oshilando sha punapala nosha li hashi kala she lipyakidila. (Tala oshimhungu “Oshilando osho Abraham naSara va li va fiya po.”) Ovalafululi ova ulika kutya muUr omwa li omaumbo oudjeko; amwe oku na eenduda omulongo nambali ile di dulife po, doukwaneumbo nodovapiya, adishe da tulwa melandulafano da dingonokwa koshihale osho sha kolongwa meni. Oshilando ashishe osha li shi na omeva mayela okunwa nosho yo oku shi kaleka sha koshoka nokungaho onghalamwenyo yamo oya li ya denga mbada. Dimbuluka yo kutya Abraham naSara kava li vali ovanyasha, Abraham okwa li e na omido 70 nasha ofimbo Sara 60 nasha. Oshoshili kutya okwa li a halelela Sara a kale e udite a amenwa nokwa filwa oshisho ngaashi naanaa omushamane omunahole keshe ha kala a halela omukulukadi waye. Diladila nee komapulo nomaliudo oo tashi dulika va li ve na nanghee va li tava kundafana kombinga yoshinima sha tya ngaho. Abraham ka li tuu a hafa eshi Sara a li a dimina oshinakuwanifwa osho! Ngaashi Abraham, Sara naye okwa li e na ehalo okufiya po eumbo lavo omo va li ve na onghalamwenyo youdjeko.
11, 12. (a) Omalongekido nomatokolo ashike oukwaneumbo oo wa li u na okuninga opo u fiye po Ur? (b) Hokolola osho sha li sha ningwa po mefiku lokuya molweendo.
11 Abraham naSara, ova li ve na okuninga shihapu shi na sha nomatokolo oo va ninga. Ova li va taalela oilonga yokulongela nokutula nawa oinima yavo melandulafano. Mbela oshike va li ve na okuya na sho molweendo lokuya oko vehe shii, noshike va li ve na okufiya po? Ova li yo ve na okutokola kutya, otava ka ninga po shike kombinga youkwaneumbo wavo, ovapiya, naunene tuu xe yaAbraham, Tera, oo a li omunamido. Ova li va tokola okuya naye noku mu fila oshisho fiyo okufya kwaye. Molwaashi ehokololo ola popya kutya Tera oye a li a kufa oukwaneumbo waye muUr, osha fa shili ngaho kutya okwa li a dimina nehalo liwa okuya pamwe navo. Kape na omalimbililo, Tera otashi dulika a li a efa po okulongela oikalunga. Omutekulu waAbraham, Lot, naye okwa li a ya pamwe navo molweendo. — Gen. 11:31.
12 Efiku lokuya molweendo osho la fiki. Kala nee wa fa u wete ongudu yovanhu ovo va finda molweendo ya ongala kondje yoshilando Ur, osho sha li shi na omakuma nomukangha woku shi amena. Oinima yavo ova li ve i londeka keengamelo nokeendongi nova li va ongela oimuna oyo tava i nayo, ovaneumbo nosho yo ovapiya navo ova li ve lilongekida nova tunhukwa okuya molweendo. * Otashi dulika aveshe va li tava tale kuAbraham, va teelela e va pe elombwelo kutya nava ye. Efimbo lokufiya po Ur fiyo alushe osho la fiki.
13. Ovapiya vaJehova kunena ongahelipi hava ulike oikala ya fa yaAbraham naSara?
13 Ovapiya vaJehova vahapu kunena, ohava tokola okuya koitukulwa oko ku na omhumbwe yovaudifi vOuhamba. Vamwe ohava tokola okulihonga omalaka mape opo va dule okutamununa mo oukalele wavo. Ile va kendabale omikalo di li li dokuudifa odo inava longifa nale ile odo dihe fi dipu kuvo. Luhapu okuninga omatokolo a tya ngaho ohashi pula eliyambo, okukala nehalo loku efa po oinima yopamaliko. Kashi hafifa tuu okumona ovapiya vaJehova tava ulike omhepo yeliyambo ya tya ngaho, ngaashi Abraham naSara! Ngeenge otwa ulike eitavelo la tya ngaho, natu kale noushili oo kutya Jehova ote ke tu pa alushe shihapu shi dulife pwaasho hatu mu pe. Oha yandje alushe ondjabi kwaavo ve na eitavelo. (Heb. 6:10; 11:6) Mbela osho a li a ningila Abraham?
Ova li va tauluka Efrata
14, 15. Olweendo okudja kuUr fiyo okuHaran ola li la tya ngahelipi, nomolwashike tashi dulika Abraham a li a tokola opo va kanghame po muHaran oule wokafimbo?
14 Ongudu yosheendo osho, osho ya ka ikilila molweendo. Diladila nee kunghee Abraham naSara va li tava ende kolupadi vo hava londo, tava kundafana eendaka davo tadi udikila mumwe nomaweelelo nomikwelengedjo doungedjo ovo va endjelela meefingo doinamwenyo yavo. Mokweendelako kwefimbo, naavo va li inava ya nale molweendo osho va ka ika okutunga onhanda noku i tungulula nokukwafela omunamido Tera opo a dule okweenda nawa kongamelo ile kondongi. Ova li va ya nondjila oyo ya finda kouningininolundume, tava kunghula nomulonga waEfrata. Ova kala nokweenda oule wefimbo.
15 Konima eshi va enda oshinano sheekilometa 960, ova li va hanga onhele oyo i na eenduda muHaran, oshilando osho sha punapala shi li peemhangandjila dokOushilo nOuninginino odo hadi longifwa kovashingifi voipindi. Oukwaneumbo owa li wa kanghama po, ndele tau ongo onhanda opo oule wokafimbo. Otashi dulika Tera a li a nyika ounghundi noka li vali ta dulu okutwikila nolweendo.
16, 17. (a) Abraham okwa li a tunhukwa kehangano lashike? (b) Ongahelipi Jehova a li a nangeka noupuna Abraham fimbo a li muHaran?
16 Konima yefimbo, Tera okwa ka fya e na omido 205. (Gen. 11:32) Abraham okwa li a mona ehekeleko linene pefimbo opo a li a filwa xe, eshi Jehova a li natango a popya naye. Okwa li a endulula eendjovo odo a li e mu lombwela muUr, nokwa li a weda ko komaudaneko aye. Abraham okwa li ta ka ninga “oshiwana shinene,” nomanangekonoupuna oo okwa li taa ka dula okumonika komapata aeshe okombada yedu omolwaye. (Lesha Genesis 12:2, 3.) Molwaashi okwa li a tunhukwa omolwehangano olo la li pokati kaye naKalunga, osha li she mu twa omukumo opo a twikile.
17 Pefimbo opo ova li ve na oinima ihapu okulongela molwaashi Jehova okwa li a nangeka noupuna Abraham oule wefimbo olo a kala muHaran. Ehokololo ola tumbula ‘emona lavo alishe, ve li likongela, novapika ve ve likongela muHaran.’ (Gen. 12:5) Opo a ninge oshiwana, Abraham okwa li a pumbwa oipumbiwa yopamaliko nosho yo ovapiya, sha hala kutya oukwaneumbo wa kula. Haalushe Jehova ha punapalifa ovapiya vaye, ashike ohe va pe alushe osho va pumbwa opo va dule okuwanifa po ehalo laye. Abraham okwa li a twikila okuya fiyo osheshi a fika konhele oko va li vehe shii.
18. (a) Onaini Abraham a li a hanga oshitwa sha fimana mondjokonona yanghee Kalunga ha ungaunga noshiwana shaYe? (b) Oiningwanima ya fimana ilipi vali ya li ya ningwa mo-14 Nisan konima yomido? (Tala oshimhungu “Efiku la fimanenena mondjokonona yOmbibeli.”)
18 Okudja muHaran wa yuka kuKarkemis, oko luhapu ovaendanandjila va li hava tauluka Efrata, opa li ashike ha pa endwa omafiku onhumba. Otashi dulika Abraham a li a hanga oshitwa sha fimana mondjokonona yanghee Kalunga ha ungaunga noshiwana shaYe. Mo-14 omwedi oo lwanima wa ka lukwa Nisan, mo 1943 K.O.P., Abraham okwa li a tauluka omulonga pamwe nongudu yaye. (Ex. 12:40-43) Oshilongo osho Jehova a li a udaneka oku ka ulikila Abraham osha li kolukadi, nehangano olo Kalunga a li a ninga naAbraham ola li la ya moilonga mefiku olo.
19. Eudaneko olo Jehova a li a udanekela Abraham ola li la kwatela mo shike, notashi dulika la li le mu dimbulukifa shike?
19 Eshi Abraham va ya va finda kolukadi loshilongo nova li va kanghama popepi nomiti da kula daMore, popepi naSikem. Abraham ofimbo a li oko, Jehova okwa li vali a popya naye. Pomhito oyo eudaneko laKalunga ola li la tumbula oludalo laAbraham olo la li tali ka fyuulula oshilongo. Mbela Abraham okwa li a diladila kexunganeko olo Jehova a li a popya muEden, li na sha ‘noludalo’ olo la li tali ka xupifa ovanhu? (Gen. 3:15; 12:7) Otashi dulika a li e shi diladila. Otashi dulika yo a li a hovela okuuda ko kutya naye okwa li oshitukulwa shelalakano likumwifi olo Jehova e na momadiladilo.
20. Abraham okwa li a ulika ngahelipi olupandu li na sha noufembanghenda oo a li a pewa kuJehova?
20 Abraham okwa li e na olupandu linene li na sha noufembanghenda oo a li a pewa kuJehova. Nopehe na omalimbililo, Abraham okwa li a ya moshilongo ta ende nelungi, ashike molwaashi omwa li natango Ovakanaan, okwa li a kanghama ndele ta tungile Jehova oaltari, tete opopepi nomiti da kula daMore, nolwanima opopepi naBetel. Okwa li a ifana edina laJehova, ta pandula Kalunga kaye tashi di komutima, eshi ta dilonga shi na sha nonakwiiwa yoludalo laye. Otashi dulika yo a li a udifila ovashiinda shaye muKanaana. (Lesha Genesis 12:7, 8.) Oshoshili kutya Abraham okwa li ta ka shakeneka natango omashongo manene e na sha neitavelo laye. Ka li nande ta yandje elitulemo komaliko nonghalamwenyo youdjeko oyo a li a fiya po muUr. Ndele okwa li ashike ta yandje elitulemo keudaneko laJehova. Ovaheberi 11:10 ova popya shi na sha naye va ti: “okwa li ha teelele oshilando shinya shi nomakanghameno a pama, nomutoti nomutungi washo oKalunga.”
21. Ongahelipi eshiivo letu li na sha nOuhamba waKalunga tali yelekwa nolaAbraham, noshe ku ladipika u ninge shike?
21 Ovo hatu longele Jehova kunena otu shii shihapu kombinga yoshilando osho shopafaneko, Ouhamba waKalunga, tu dulife Abraham. Otu shii kutya Ouhamba oo otau pangele meulu notau ka xulifa po mafiku ounyuni ou woukolokoshi, notu shii yo kutya Oludalo laAbraham olo la udanekwa nalenale, oJesus Kristus, oo paife e li omupangeli wOuhamba oo. Ohatu ka dula okumona Abraham eshi ta ka nyumunwa, nopefimbo opo ota ka kala e udite ko filufilu nghee ehalo laJehova la wanifwa. Mbela owa hala okumona nghee Jehova ta ka wanifa po omaudaneko aye aeshe? Ngeenge osho, twikila okuninga ngaashi Abraham a li a ninga. Kala ho ulike omhepo yeliyambo, eduliko nokukala u na olupandu lashili omolwomaufembanghenda keshe to pewa kuJehova. Ngeenge owa hopaenene eitavelo laAbraham, ‘xe yaaveshe ava ve na eitavelo,’ ota ka ninga yo xo, oku shi popya pafaneko.
^ okat. 1 Edina laAbraham ola li Abram, ndele lwanima Kalunga okwe ke mu lukulula a ninge Abraham olo tali ti: “Xe yoiwana ihapu.” — Gen. 17:5.
^ okat. 4 Sha faafana, luhapu Abraham oye a li ha tumbulwa tete movanamati vaTera, nonande haye a li omukulunhu.
^ okat. 6 Edina laSara ola li Sarai, ndele lwanima Kalunga okwe ke mu lukulula a ninge Sara olo tali ti, “Omona wohamba.” — Gen. 17:15.
^ okat. 12 Ovahongwanhu vamwe ohava pula ngeenge eengamelo nado oda li oinamwenyo yopovanhu pefimbo laAbraham. Kakele kaasho, itava dulu oku shi kalela po. Eshi Ombibeli ya popya lwoikando omaliko aAbraham, omwa li yo mwa kwatelwa eengamelo. — Gen. 12:16; 24:35.


c: text/html

text:
Mbela Eendombwedi daJehova oda itavela kutya odi li melongelokalunga lashili?
Ovanhu ovo ve litula mo shili melongelokalunga ove na okudiladila kutya olo ve li mulo olo la hokiwa kuKalunga naJesus. Ngeenge hasho, omolwashike ve lile melongelokalunga olo?
Jesus Kristus ka li a tambula ko ediladilo olo kutya oku na omalongelokalunga mahapu, eendjila dihapu odo tadi twala kexupifo. Ponhele yaasho, okwa ti: “
Oshivelo oshinini nondjila oya finana ei tai twala momwenyo, novanini vongaho ovo tave i mono.” (Mateus 7:14) Eendombwedi daJehova oda itavela kutya otadi ende mondjila oyo. Ngeno okwa li hasho, ngeno odi na oku ka konga elongelokalunga limwe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Tu wedela eitavelo”
“Kwafa okuhaitavela kwange.” — MARKUS 9:24.
OMAIMBILO: 81, 135
1. Ongahelipi eitavelo la fimana? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
OWE lipulile ngoo nale kutya, ‘Mbela Jehova okwa hala ngoo oku ka xupifa nge poudjuu munene?’ Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya eitavelo olo oukwatya umwe wa fimanenena oo twa pumbwa opo tu ka xupe. Okwa ti: “Kape na ou ta dulu okuwapalela Kalunga, ngenge kape neitavelo.” (Ovaheberi 11:6) Eendjovo odo otadi monika da fa danafangwa, ashike oushili oyou kutya “eitavelo kali fi lomunhu keshe.” (2 Ovatessaloniki 3:2) Omishangwa odo mbali otadi tu kwafele tu ude ko nghee sha fimana okupameka eitavelo letu.
2, 3. (a) Ongahelipi eitavelo letu la fimana? (b) Oshike hatu ka kundafaneni paife?
2 Omuyapostoli Petrus okwa popya kombinga ‘yokuyelekwa’ kweitavelo. (Lesha 1 Petrus 1:7.) Oudjuu munene ou li popepi elela, notwa hala okukala ‘neitavelo eemwenyo detu di xupifwe.’ (Ovaheberi 10:39) Onghee hano, otwa hala okulonga noudiinini opo tu pameke eitavelo letu. Otwa hala oku ka kala mokati kaavo tava ka pewa ondjabi eshi Ohamba yetu, Jesus Kristus, tai ka pangela ombada yedu. Ngaashi omulumenhu oo a pula Jesus e mu wedele eitavelo, nafye ohatu dulu okutya: “Kwafa okuhaitavela kwange.” (Markus 9:24) Ile ngaashi ovayapostoli, ohatu dulu yo okutya: “Tu wedela eitavelo.” — Lukas 17:5.
3 Moshitukulwa eshi, ohatu ka kundafana oitwa tai landula: Nghee hatu dulu okutunga eitavelo letu, nghee hatu dulu okuulika kutya otu na eitavelo la pama nomolwashike hatu dulu okukala noushili kutya Kalunga ote ke tu nyamukula ngeenge otwe mu pula e tu wedele eitavelo.
KALUNGA OHA KALA A HAFA NGEENGE HATU TUNGU EITAVELO LETU
4. Oihopaenenwa yoolyelye tai dulu oku tu linyengifa tu pameke eitavelo letu?
4 Molwaashi eitavelo ola fimanenena, Jehova okwe tu pa oihopaenenwa yopaMbibeli ihapu yaavo va li ve na eitavelo. Oihopaenenwa oyo oya “shangelwa elongo letu.” (Ovaroma 15:4) Oshihopaenenwa shaAbraham, Sara, Isak, Jakob, Moses, Rahab, Gideon, Barak, navakwao vahapu, otashi dulu oku tu linyengifa tu pameke eitavelo letu. (Ovaheberi 11:32-35) Kakele koihopaenenwa yopefimbo lonale, otu na yo oihopaenenwa ikumwifi yeitavelo lovamwatate novamwameme kunena. * (Tala eshangelo lopedu.)
Otu na oihopaenenwa ikumwifi yeitavelo lovamwatate novamwameme kunena
5. Ongahelipi Elia a li a ulika kutya oku na eitavelo la pama muJehova, noshike tu na okulipula?
5 Natu ka taleni koshihopaenenwa shopaMbibeli shomuprofeti Elia. Eshi to dilonga koshihopaenenwa shaye, didilika eenghalo dopatano omo a ulika elineekelo la kola muJehova. (1) Eshi Elia a lombwela ohamba Ahab kutya Jehova ota ka eta oshikukuta, okwa popya nomukumo a ti: “Oshili, ngaashi Omwene Kalunga kaIsrael e nomwenyo naame handi kala ofika koshipala shaye, momido edi itamu ka kala nande [omume] ile odula.” (1 Eehamba 17:1) (2) Elia okwa li a itavela kutya Jehova ote ke mu pa nosho yo vamwe osho va pumbwa pefimbo loshikukuta. (1 Eehamba 17:4, 5, 13, 14) (3) Elia okwa li yo e na oushili kutya Jehova ota ka nyumuna omonamati womufiyekadi. (1 Eehamba 17:21) (4) Ka li yo e na omalimbililo kutya Jehova okwa li ta ka tuma omundilo u lungwinife po omayambo aye komhunda yaKarmel. (1 Eehamba 18:24, 37) (5) Nokuli nofimbo odula ya li inai hovela okuloka, Elia okwa lombwela Ahab e na omukumo a ti: ‘Fikama, lya nokunwa, osheshi oshihomo shodula tashi udika.’ (1 Eehamba 18:41) Onghee hano, konima eshi twa konakona oimoniwa oyo, ohatu dulu okulipula kutya, ‘Ondi na ngoo eitavelo la pama la fa laElia?’
OSHIKE TU NA OKUNINGA OPO TU TUNGE EITAVELO LETU?
6. Otu na okupula Jehova e tu pe shike opo tu tunge eitavelo letu?
6 Molwaashi itatu dulu okutunga eitavelo letu kufye vene, otwa pumbwa okupula Jehova e tu pe omhepo yaye iyapuki. Omolwashike mbela? Omolwaashi eitavelo oli li oshitukulwa shoiimati yomhepo iyapuki. (Ovagalati 5:22) Oshi li pandunge okudulika komayele aJesus nokwiilikana tu pewe omhepo iyapuki. Jesus okwa udaneka kutya Jehova ota ka ‘yandja omhepo iyapuki kuava tave mu indile.’ — Lukas 11:13.
Oshi li pandunge okudulika komayele aJesus e na sha nokwiilikana tu pewe omhepo iyapuki
7. Hokolola nghee hatu dulu okukaleka eitavelo letu la pama.
7 Ngeenge otwa pameke eitavelo letu muKalunga, otu na oku li kaleka po. Ohatu dulu okufaafanifa eitavelo nomundilo. Ngeenge otwa tema omundilo, otau dulu okukala wa tema nawa pehovelo. Ashike ngeenge itatu weda po oikuni, xuuninwa otau ka dima ndele tapa kala ashike omute. Mepingafano naasho, ngeenge otwa kala hatu weda po oikuni, otau kala wa tema. Osho osha faafana neitavelo letu. Ngeenge ohatu twikile okulesha nokukonakona Eendjovo daKalunga efiku keshe, ohole yetu yokuhola Ombibeli nosho yo Jehova otai ka xwama. Oshidjemo, ohatu ka kaleka po nokupameka eitavelo letu.
8. Oshike tashi ke ku kwafela u tunge nou kaleke po eitavelo loye?
8 Ino pumbwa ashike okukala wa wanenwa koinima oyo we lihonga ofimbo wa li ino ninginifwa. (Ovaheberi 6:1, 2) Pashihopaenenwa, okukonakona omaxunganeko Ombibeli oo a wanifwa nale otashi ke ku kwafela u tunge nou kaleke po eitavelo loye. Oto dulu yo okulongifa Eendjovo daKalunga u tale ngeenge eitavelo loye ola pama tuu. — Lesha Jakob 1:25; 2:24, 26.
9, 10. Eitavelo letu ohali pamekwa ngahelipi (a) kookaume vawa? (b) kokwoongala kweongalo? (c) kokuudifa?
9 Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya Ovakriste otava dulu ‘okuhekelekafana’ meitavelo. (Ovaroma 1:12) Mbela osho osha hala kutya shike? Ngeenge ohatu kala efimbo novamwatate novamwameme, kungaho ohatu tungafana meitavelo. Osho oshoshili unene tuu ngeenge ohatu kala efimbo naavo ve na eitavelo la ‘yelekwa.’ (Jakob 1:3) Ookaume vai ohava nyono po eitavelo letu, ashike ookaume vawa ohave li tungu. (1 Ovakorinto 15:33) Nomolwaashi hatu ladipikwa tu kale hatu ongala pandjikilile. Pokwoongala opo hatu ‘twaafana omukumo.’ (Lesha Ovaheberi 10:24, 25.) Shikwao vali, omalombwelo oo hatu pewa pokwoongala ohaa pameke eitavelo letu. Ombibeli oya ti kutya “eitavelo ohali di mokuuda.” (Ovaroma 10:17) Onghee hano, lipula kutya, ‘Ohandi i ngoo kokwoongala kwopaKriste pandjikilile?’
10 Ohatu pameke yo eitavelo letu ngeenge hatu hongo nokuudifila vamwe onghundana iwa okudja mOmbibeli. Ngaashi Ovakriste votete, ohatu lihongo okulineekela muJehova noku mu popila nouladi monghalo keshe. — Oilonga 4:17-20; 13:46.
11. Omolwashike Kaleb naJosua va li ve na eitavelo la pama, nongahelipi hatu dulu oku va hopaenena?
11 Eitavelo letu muJehova ohali kulu ngeenge twa mona nghee te tu kwafele nonghee ta nyamukula omailikano etu. Osho osho sha ningilwa Kaleb naJosua. Ova ulika eitavelo muJehova eshi va lava Edu lEudaneko. Mokweendela ko kwefimbo, eitavelo lavo ola ka pama efimbo keshe eshi ve wete nghee Jehova te va kwafele. Josua okwa li a lombwela Ovaisrael ta ulike kutya okwa tomhwa, a ti: “Kape na nande ondjovo imwe yomeendjovo adishe diwa Omwene Kalunga keni e mu tonga ya kala inai wanifwa.” Lwanima okwa ti vali: “Tileni hano paife Omwene noku mu longela mouyuki nomoshili.” Opo nee okwa weda ko ta ti: “Ame neumbo lange hatu ka longela Omwene.” (Josua 23:14; 24:14, 15) Ngenge otwe lineekele muJehova nokumona nghee he tu kwafele pauhandimwe, eitavelo letu otali ka pama. — Epsalme 34:9.
NGHEE HATU DULU OKUULIKA EITAVELO LETU
12. Ohatu ulike ngahelipi kutya otu na eitavelo la pama?
12 Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya otu na eitavelo la pama? Omuhongwa Jakob okwa ti: ‘Ame ohandi ku ulikile eitavelo lange noilonga yange.’ (Jakob 2:18) Eenghatu detu odo hadi ulike kutya otu na eitavelo la kola ile hasho. Natu ka taleni kutya omonghedi ilipi.
13. Ohatu ulike ngahelipi eitavelo letu ngeenge hatu udifa?
13 Okuudifa oku li onghedi ya denga mbada yokuulika eitavelo letu. Omolwashike mbela? Omolwaashi ngeenge hatu udifa, ohatu ulike kutya otwa itavela kutya exulilo oli li popepi ‘noitali ka tokelwa.’ (Habakuk 2:3, NW) Opo tu shiive kutya eitavelo letu ola pama, ohatu dulu okulipula kutya: ‘Oilonga yokuudifa oya fimana kwaame shi fike peni? Mbela ohandi ningi ngoo ngaashi handi dulu opo ndi lombwele vamwe kombinga yaKalunga? Ohandi kongo ngoo eemhito ndi longe shihapu moilonga yaJehova?’ (2 Ovakorinto 13:5) Natu ulike kutya eitavelo letu ola pama ‘mokuhepaulula nokanya exupifo,’ sha hala kutya, okuudifa onghundana iwa. — Lesha Ovaroma 10:10.
14, 15. (a) Ongahelipi hatu dulu okuulika eitavelo letu mokukalamwenyo kwetu kwakeshe efiku? (b) Hokolola oshimoniwa osho tashi ulike okukala neitavelo la pama.
14 Ohatu ulike yo eitavelo letu muJehova ngeenge hatu lididimikile omashongo onghalamwenyo mounyuni ou. Ngeenge hatu vele, twa teka omukumo, twa polimana, tu li moluhepo ile tu na omaupyakadi amwe vali, otu na okukala tu na eitavelo kutya Jehova naJesus otave ke “tu kwafa pefimbo liwa.” (Ovaheberi 4:16) Ohatu ulike eitavelo muJehova ngeenge hatu mu pula e tu kwafele. Jesus okwa ti kutya ohatu dulu okupula Jehova e tu pe “omungome wetu womafiku aeshe.” (Lukas 11:3) Omahokololo oo e li mOmbibeli otaa ulike kutya Jehova ota dulu oku tu pa keshe osho twa pumbwa. Pashihopaenenwa, pefimbo londjala inene muIsrael, Jehova okwa li a pa Elia oikulya nomeva. Ombibeli oya ti kutya ‘omakola e mu etela ongula keshe omungome nombelela nokwa nwa mokamulonga.’ (1 Eehamba 17:3-6) Otu na eitavelo kutya Jehova ote ke tu pa yo osho twa pumbwa.
15 Otu na elineekelo kutya ngeenge ohatu tula moilonga omafinamhango Ombibeli, ohatu ka dula okuwanifa po eemhumbwe domaukwaneumbo etu. Omumwameme umwe oo a hombolwa wedina Rebecca wokoAsia okwa hokolola nghee ye noukwaneumbo wavo va tula moilonga efinamhango olo li li muMateus 6:33 nosho yo mOmayeletumbulo 10:4. Okwa ti omushamane waye okwa li e udite kutya oilonga yaye otai tula moshiponga ekwatafano laye naJehova. Onghee hano, omushamane okwa li a efa po oilonga. Ndele molwaashi ova li ve na ounona vane ovo va li ve na okufila oshisho, ova li va hovela ongeshefa yokulandifa oikulya. Omolwoilonga yavo youdiinini, ova li hava mono alushe oshimaliwa sha wana shokufila oshisho eemhumbwe doukwaneumbo wavo. Okwa ti: “Otwa li tu udite kutya Jehova ke na efiku e tu efe. Katu na fiku twa kalele inatu lya.” Mbela naave ou na oshimoniwa sha yukila oko osho sha tunga eitavelo loye?
Otu na elineekelo kutya ngeenge ohatu tula moilonga omafinamhango Ombibeli, ohatu ka dula okuwanifa po eemhumbwe domaukwaneumbo etu
16. Oshike tashi ka ningwa po ngeenge otwe lineekela muKalunga?
16 Natu kale tu na oushili kutya ngeenge otwa landula ewiliko laJehova, ote ke tu kwafela. Paulus okwa tofa meendjovo daHabakuk eshi a ti: “Omuyuki ota kala e nomwenyo keitavelo.” (Ovagalati 3:11; Habakuk 2:4) Nomolwaasho twa pumbwa okukala tu na eitavelo la pama Mwaao te tu kwafele shili. Paulus okwe tu dimbulukifa kutya Kalunga “oye tuu ou ta dulu okulonga shihapuhapu kombada yaai hatu i indile nohatu i diladila paenghono odo tadi longo mufye.” (Ovaefeso 3:20) Ovapiya vaJehova ohava ningi ashishe osho tava dulu opo va wanife po ehalo laye, ashike ove shii yo kutya ove na omangabeko. Otwa pandula neenghono eshi Kalunga e li pamwe nafye nota nangeke noupuna eenghendabala detu adishe.
OMAINDILO E NA SHA NEITAVELO A NYAMUKULWA
17. (a) Jesus okwa li a nyamukula ngahelipi ovayapostoli? (b) Omolwashike hatu dulu okukala nelineekelo kutya Jehova ota nyamukula omaindilo etu e na sha nokuwedelwa eitavelo?
17 Mokutala kwaasho twa konakona, ohatu dulu okukala tu udite ngaashi ovayapostoli va li ve udite eshi va pula Jesus tava ti: “Tu wedela eitavelo.” (Lukas 17:5) Jesus okwa li a nyamukula ovayapostoli vaye monghedi ye likalekelwa pOpentekoste yomo 33, eshi va pewa omhepo iyapuki nova li va dula okuuda ko moule elalakano laKalunga. Osho osha pameka eitavelo lavo. Oshidjemo osha li shike? Ova li va hovela oshikonga shinenenene shokuudifa pefimbo opo. (Ovakolossi 1:23) Mbela ohatu dulu ngoo okuteelela omaindilo etu e na sha nokuwedelwa kweitavelo a nyamukulwe? Jehova okwe tu udanekela kutya ohatu dulu ‘ngeenge ohatu mu indile pahalo laye.’ — 1 Johannes 5:14.
18. Ongahelipi Jehova ha nangeke noupuna ovo hava tungu eitavelo lavo?
18 Ngeenge otwe lineekela filufilu muJehova, ota ka kala e tu hokwa. Ota ka nyamukula omaindilo etu e na sha nokuwedelwa kweitavelo, neitavelo letu otali ka kala la pama nohatu ka kala twa “wapalela ouhamba waKalunga.” — 2 Ovatessaloniki 1:3, 5.
^ okat. 4 Opo u mone oihopaenenwa imwe, tala ehokololo longhalamwenyo yaLillian Gobitas Klose (o-Awake! yo 22 Juli 1993), yaFeliks Borys (o-Awake! yo 22 Februali 1994), noyaJosephine Elias (o-Awake! yaSeptemba 2009).


text:
OSHIPALANYOLE SHOKOMBADA | OMBIIBELI OTAI TI SHIKE KOMBINGA YOVAENGELI?
Ovaengeli otava dulu ngoo okuya olunyala monghalamwenyo yoye?
Efiku limwe omutenya Osoondaxa, Kenneth naFilomena, ovo hava kala moCuraçao, ova li va ka talela po ovalihomboli ovo va li hava konakona navo Ombiibeli.
Kenneth okwa ti: “Eshi twa fika peumbo lavo, opa li pa patwa notuwa kaya li po. Ashike ope na sha she linyengifa nge ndi dengele kongodi yomukulukadi.”
Omukulukadi okwa nyamukula ndele ta ti kutya omushamane waye okwa ya koilonga. Ashike diva eshi a mona kutya Kenneth naFilomena ove li peumbo lavo, okwe ya pomuvelo ndele te va ifana va ye meumbo.
Ova li va didilika diva kutya okwa li ta lili. Eshi Kenneth a li ta hovele ekonakonombiibeli neilikano, omukainhu oo okwa li a hovela vali okulila. Opo nee Kenneth naFilomena ova li ve mu pula nombili kutya oshike sha ningwa po.
Omukainhu okwa hokolola kutya okwa li a diladila okulidipaa omutenya oo, nokwa li ta shangele omushamane waye omukanda u na sha nokulidipaa eshi ongodi yaKenneth ye mu kangheka. Okwe va lombwela kutya oku na epolimano, onghee ova li va lesha pamwe naye Omishangwa tadi hekeleke okudja mOmbiibeli. Etwomukumo olo ola li la xupifa omwenyo.
Kenneth okwa ti: “Ohatu pandula Jehova eshi e tu longifa tu kwafele omukainhu ou a li a wililwa po, unene tuu eshi e tu linyengifa, tashi dulika okupitila momweengeli ile momhepo yaYe iyapuki, opo tu denge ongodi!” *
Kenneth naFilomena ove li ngoo mondjila eshi va itavela kutya Kalunga okwa ya mo olunyala, kutya nee okupitila momweengeli ile momhepo yaYe iyapuki, ile eenghono daye tadi longo? Ile okudenga ongodi kwaKenneth oshinima ashike sha ningwa ngahenya?
Itatu dulu lela kutya oshike sha ningwa po. Ashike otu shii kutya Kalunga oha longifa ovaengeli vaye va kwafele ovanhu pamhepo. Pashihopaenenwa, Ombiibeli otai ti kutya Kalunga okwa longifile omweengeli a wilike omuudifi wevaengeli Filippus a ka kwafele elenga lokuEtiopia olo la li tali kongo ekwafo lopamhepo. — Oilonga 8:26-31.
Omalongelokalunga mahapu ohaa ladipike ovanhu va kale va itavela moishitwa yopamhepo inaenghono, imwe oyo haa ti kutya oi na onghenda nohai wanifa po ehalo laKalunga ile hai amene ovanhu pauhandimwe. Ovanhu vahapu inava itavela ashike kutya ovaengeli oko ve li, ndele ova itavela yo kutya oishitwa oyo yopamhepo ohai va etele ouwa wonhumba. Ashike vahapu vamwe inava itavela kutya oku na ovaengeli.
Ovaengeli oko ngoo ve li shili? Ngeenge osho, ova dja peni? Ohava ningi naanaa shike? Mbela otava dulu okuya olunyala monghalamwenyo yoye? Natu ka konakoneni omaumbangi onhumba.
^ okat. 8 Jehova edina laKalunga ngaashi tali hangwa mOmbiibeli. — Epsalme 83:18, NW.


text:
Good News
Outline: Short Bible stories from Genesis through the ascension. How to become a follower of Jesus. 40 sections. It has a picture book to go along with the recording.
Script Text
Ulandu
Kalungi! (oku lama ndocituwa cofeka). Enjui ndo yeveleli Ondaka yilo Yiwa. Vanji kociluvialuvia celivulu kuenda yeveleli lutate. Olonjanja viosi eci vu yeva ocisungo cilo (OCISUNGO), tuvuli emela li kuayimo velivulu lioviluvialuvia.
Ociluviluvia ca 1: ECI HANDI OKUTI LACIMUE CA LULIKIWA
Kefetikilo liotembo, Suku lika wa kalako. Suku wa lulika oluali kuenje wa handeleka ocinyi oku tua, momo cosi ca kala owelema. Eye wa tepa owelema locinyi. Ndomo vu ci lete vociluvialuvia catete eye wa tepisa ovava o vombuelo laa o kilu. (Ovava o vombuelo, olondui lokalunga, kuenje ovava o vilu tu tela oku a muila valende. Ivaluki okuti ombela yi tunda valende.) Suku wa tunga ekuimbi ha li viala utanya kuenda osai ha yi viala uteke. Suku uwa. Eye wa tunga ovina viuosi kuenje wa viala kovina viosi.
Ociluvialuvia ca 2: SUKU O POPIA
Elivulu li sangiwa vociluvialuvia li tukuiwa hati Embimbiliya. Olio, olio Ondaka ya Suku kuenje li tu lomboluila eci ci tiamela ku Suku kuenda olonjila viaye. Ondaya ya Suku oyo ocili. Kuenje alongiso a ocili vu laika oku yevelela cilo olsi a tunda Vembimbiliya.
Ociluvialuvia ca 3: ELULIKO
Suku, londaka yaye wa tunga ovina viosi viwa. Eye wa lulika osi kuenda olomunda; okalunga kuenda lolondui le. Kuenje eye wa lulika ovina viosi vi kasi lomuenyo, olosi volondui, olonjila voviti kuenda ovinyama viosi.
Ociluvialuvia ca 4: ADAMA LA HEVA
Kovaso yaco Suku wa lulika omunu wa tete. Onduko yaye eye Adama. Noke Suku wa lulika ukai wa tete. Onduko yaye eye Heva. Eye (Suku) omoko yoku viala kovina viosi eye a lulika kilu lieve. Adama la heva va kala akamba va Suku kuenje va vangola laye vocumbo omo ovo va kala. Suku wa va iha omoko yoku lia kapako osi, puai kua kala uti umue vokati kocumbo okuti ovo ka va sesamelele oku lambako. Kociluvialkuvia co kepili vu lete ndomo ovo va sinila Suku kuenje va kasi loku lia epako Suku a handelekele okuti ka va liko. Ovo va sina, va linga ekandu kuenje ukamba wavo la Suku wa tepiwa. Ociluvialuvia cokondio ci lekisa ndomo Suku a yambula Adama la Heva poku va tundisa Vocumbo. Tunde opo (oku upisa opo), wa va lemela okuti ka va li vali lalimue epako liovocumbo kuenje ca va kisika oku talavaya longusu ya lua ha va sangi eteku liavo. Oku upisa opo, ovo va fetika yapa oku sanga evalo, luvei kuenda okufa.
Ociluvialuvia ca 5: CAINI LA ABELE
Adama la Eva va kala lomala vavali, olonduko viavo Abele la Kaini. Kaini wa kuatela onya Abele kuenje eteke limue wa ipa Abele. Omo liekandu liaye, Suku wa yambula Kaini ndeci a yambuile Adama la Heva. Omanu vosi omala va Adama la Heva kuenje vosi yetu tua lingavo ekandu. Ekandu li tu tepa ku Suku. Etu tua sesamela eyambulo liekandu lietu.
Ociluvialuvia ce 6: OCIMBALUKU CA NOHA
Konyima yovitumbulukila via lua, ekandu liomanu lia luile ale kuenje ca kisika Suku oku sokiya oku va nyola letande linene liovava. Kua kala lika omunu umosi wa sola haeye wa pokola Suku. Onduko yaye eye Noha. Suku wa popia la Noha hati tunga ocimbaluku cinene oco ove lepata liove vu popeliwe. Alima osi eci eye a kala loku tunga ocimbaluku, Noha wa kunda esunga lia Suku. Omanu ka va tavele kalungulo a Suku ha va tundi kolonjila viavo vivi loku popeliwa ketande.
Ociluvialuvia ce 7: ETANDE
Pana okuti ocimbaluku ca pua, Noha wa kapa vowato olonjila kuenda olombuto vini vini viovinyama ndeci Suku o handelekele oku ci linga. Kuenje Noha lukai waye kuenda omala vaye vatatu va inilavo vowato. Suku wa yika epito. Eye wa tuma ombela ya lua kuenda ovava a tundilila posi okuti ca koka etande kilu lieve. Otembo ya pita kuenje ka kua kaile vali epuluvi liomanu oku popeliwa. Noha kumue lepata liaye, va kala vokati kowato kuenje va koka, puai omanu vakuavo va kala kosamua yowato va vomba. Noha wa popeliwa momo eye wa kolela Suku loku U pokola.
Ociluvialuvia ce 8: AVIRAHAMA, SARAI KUENDA ISAKE
Ovava etande a kotoka kuenje pa pita alima alua kuenda ovitumbulukila via lua via pitapo osimbu vakuambuto lia Noha va linga apata alua. Umue pokati kombuto yaco, omunu umue wa tukuiwa Avirahama, u wa sola kuenda wa pokola Suku. Suku wa likuminya Avirahama okuti ombuto yaye yi laika oku lua loku linga yinene. Avirahama kumue lukai waye Sarai ka va kaile lomala, puai Avirahama wa kolela ohuminyo ya Suku. Ociluvialuvia cilo ci lekisa ndomoovo va kala lomola eci okuti ovo va kuka ca lua kuenje omoloaco vo luka Isake.
Ociluvialuvia ce 9: MOSE KUENDA OCIHANDELEKO CA SUKU
Ndeci Suku a likuminyile Avirahama, Isake wa kala lomala va lua. Ovo va linga ofeka yinene yi tukuiwa Isareli. Umue pokati ka va Isareli yaco ava ulume umue wa tukuiwa Mose. Mose layevo wa kolela kuenda wa pokola Suku. Eteke limue Suku wa kovongela Mose komunda yimue kuenje kuaco oko, Suku wo wiha ovihandeleko ha vi longisa komanu. Ociluvialuvia cilo ci kasi loku lekisa Mose o loka komunda lovihandeleko via Suku via sonehiwa kewe. Suku o yongola okuti omanu vosi va pokola ovihandeleko viaye.
Ociluvialuvia ce 10: EKUI LIOVIHANDELEKO
Palo tu kuete vimue pokati kovihandeleko Suku a eca ku Mose. Ovio vi tu longisa oku oku u sola kuenda oku u pokola nda Suku yocili haeye ukuamuenyo. Oku fetikila kociluvialuvia ci sangiwa kepili konepa yonano, tu lete okuti etu ka tua sesamelele oku fendela oviteka pamue ovinumanuma viovinyama pamue viovina vikuavo. Tua sesamela lika oku fendela Suku yocili, Usovoli. (Vociluvialuvia ci kuayimo), isia la ina kuenda omala va kasi loku fendelela Suku pamosi. Omanu vosi va kolela Suku va sesamela oku tepa eteke vosimanu ha vo fendela. (Noke, ci kuayimo) omala va sesamela oku pokola loku sumbila olonjali viavo. (Vociluvialuvia ci sangiwa vombuelo kuenda kepili), ocihandeleko ca Suku citi: ka tua sesamelele oku ipaya; (noke) ka tua sesamelele oku kuata ukayi wamale (oku linga uvaisi). (Vociluvialuvia ca sulako) ka tua sesamelele oku iva pamue oku livela camale pamue oku iva ovina viamale.
Ociluvialuvia ce 11: OKU LUMBILA AKANDU
Suku o yambula u ka pokola. Kotembo ya Mose, nda omunu wa linga ekandu lioku sinila ovihandeleko viaye, omunu waco wa sesamela oku lumba okameme ku Suku. Okameme ka fila oku kala pomangu yu wa linga ekandu. Okameme ka linga ondimbukiso ya Mola a Suku, Nala Yesu Kristu. Yesu weyilila oku fa ha lingi ndocilumba ku Suku omo liovakandu omanu vosi voluali.
Suku wa ci sokiyile ale coku tuma Yesu koluali Ndonjovoli oku popela omanu kunene lo keyambulo liekandu leli liokufa. Etu tu laika oku amako loku lilongisa ondaka yaco vociluvialuvia ci kuayimo.
Ociluvialuvia ce 12: UNGELO, MARIA LA YOSEFE
Yesu wa citiwa cina okuti pa pita alima alua yotembo ya Mose. Konahulu suku wa likuminyile oku tuma Onjovoli (Umue o tu popela kakandu etu). (Kociluvialuvia co kepili) o lete ungelo wa tunda kilu weya kufeko umue wa tukuiwa Maria. Maria wa kala ufeko umue ka la kuliha ulume, kuenje wa tindikiwa pamue wa yonguiwa la Yosefe. Ungelo wa popia laye hati: "A Maria ku ka kuate usumba, ...O ka cita omola ulume kuenje u luka Yesu. Eye o linga unene, o tukuiwa Mola a T~olo. ...Espiritu Sandu o ku wila, lunene wa T~olo u ku tuvika." Luka 1:31-32a la 35) (Ndomo o ci lete kociluvialuvia co kondio) ungelo wa vangulavo la Yosefe konjoyi. Eye wa popia la Yosefe hati: " A Yosefe, amola a Daviti, ku ka kale lohele yoku kuela ukai wove Maria, ...Kuenje o cita omola ulume , u luka Yesu momo eye o popela omanu vaye kakandu avo." (Onduko Yesu ya lomboloka 'onjovoli'.) (Mateo 1:19-21). Yosefe wa pokola ku Suku (kuenje ka lisangele la Maria toke eci omala a citiwa.) (Kolofeka vimue eci ka ci sukila oku ci tukula)
Ociluvialuvia ce 13: OKU CITIWA KUA YESU
Yosefe la Maria va enda kimbo limue lia tukuiwa Mbeteleme. Osimbu va kalako Maria wa cita onana Yesu kuenje wo langeka vocililo colongombe, momo ka sangele ohondo. Vuteke waco ungelo wa moleha kalume vamue (angombo0 va kala loku lava olomeme vocumbo cimue ca kala ocipepi. Eye wa va lomboluila oku citiwa kua yesu vo Mbeteleme. Noke angelo va lua va moleha kilu loku imba kuenda oku sivaya Suku. Alume vaco ava (angombo) va enda lonjanga oku ka tala Onjovoli Yesu.
Ociluvialuvia ce 14: YESU ULONGISI
Yesu wa kula kuenhe ocalai ca Suku ca kala laye. (Luka 2:40b). Vociluvialuvia co kepili, tu lete Yesu eci a kala le 12 kalima.. Eye o kasi loku vangula via Suku lalongisi kuenda lasongui va Isareli vo tulukila oku yevelela kuenda oku eca apulilo. Ovo va komoha ukulihiso eye a kuata wa Suku. Ociluvialuvia ca vali ci lekisa Yesu eci okuti wa linga ulume kuenje wa kala loku longisa omanu ovina via Suku. Omanu vamue va tava kuenda va pokola kelongiso liaye. Vakuavo ka vo kolelele kuenje vo patala.
Ociluvialuvia ce 15: OVIKOMO VIA YESU
Oviluvialuvia vilo vi lekisa unene wa lua Suku Isia a eca ku Yesu ha lingi ovikomo. Kociluvialuvia co kepili, Yesu o lamba ulume wa citiwa omeke. Kovaso yoku u lamba, ulume wa leta! Ociluvialuvia co pokati ci lekisa epinduko liomola wa file, kuenje isiaye la inaye va tayilili opo oku tala. Kondio tu lete Yesu endela kilu liovava oku lo~na kolondonge viaye (akamba) via kala kowato wavo vokalunga. ~Nala Yesu wa linga ovikomo via lua via lisetahala levi, oku lekisa okuti ocili eye Omola a Suku.
Ociluvialuvia ce 16: YESU O TALISUA OHALI
Owi~ni wa lua wa kuama Yesu. Eye wa kala ukuahenda. Wa sakula olombeyi kuenda wa longisa onjila ya Suku. Eye weyilila oku popela ava va nyelela, okuti omanu vakuakandu.
Haimo lumue, omanu vakuakandu va suvuka Yesu, ca piala enene eci eye a va lombuluila eci ci tiamela kakandu avo. Ekongelo lasongui vofeka ka va kolele okuti eye eye Mola a Suku. Vo kuata loku u kembela kuenda oku u veta. Asualali vo kapa ekolowa liolosongo kutue waye, Vo siyila loku u tonda pamue oku u fuangula. Puai Yesu ka tamalalele lavo. Eye wa kulihile okuti eci ciya ci pita laye. Eye wa tava okuti omanu vakuakandu vo valula kuenda oku u ponda. Eye wa kulihile okuti weyilila oku fa ndocilumba ku Suku. Lonjila eyi, eye wa tambula eyambulo liakandu omanu vosi.
Ociluvialuvia ce 17: YESU O PONDIWA
~Nala Yesu wa valeliwa komindikiso yuti (kekulusu liuti). Ekulusu lia tomehiwile posi kuenje Yesu oko a patekiwa toke a tula omuenyo. Olondingaivi vivali via valeliwavo la Yesu. Voloneke viaco ca kala ocituwa, oku ponda olondingaivi lonjila yaco eyi yivi yivi yungangala. Yesu puai ka la linga cimue civi. Yesu ka kulihile cimue, wa lipua. Eye puai wa linga ocilumba coku feta akandu omanu vosi. Omanu vosi va linga akandu kuenje etu tua sesamela oku fila akandu etu. Yesu wa tambula ekangiso pamue eyambulo edtu vosi tua sesamelele oku tambula. Nda etu tu litavela akandu etu omo tua kolela Yesu, Suku o laika oku tu ecela loku tu yelisa kakandu etu. Eye o laka oku tu iha ongusu yoku tinduka kekandu lietu. Kolela (kuama, tava) ~Nala Yesu Kristu kuenje o laika oku popeliwa.
Ociluvialuvia ce 18: EPINDUKO
Ovanyali va Yesu va sima hati vo nyola.Kovaso yokufa kua Yesu kekulusu, akamba vaye va kenda etimba liaye veyambo limue lia angiliyiwile vewe. Ovo va sitika uvelo weyambo lewe limue linene.
Asongui vofeka va handeleka olondavululi oku kapa ondimbukiso kewe loku lava eyambo. Pa pita oloneke vivali kuenje keteke lia tatu Yesu wa pinduka kolofa. Eci akai vamue veya keyambo va sanga okuti ewe lia ti~nuluhako kuenje Yesu kemo. Angelo vavali va kalako va popia lavo hati Yesu o kasi lomuenyo. Ovo vati :"Mulo kemo; wa pinduka,"(Luka 24:6). Yesu poku pinduka kolofa, wa lekisa okuti eye Suku, kuendavo okuti eye wa velapo Satana kuenda wa velapovo okufa.
Ociluvialuvia ce 19: TOMASI O KOLELA
(Kovaso yepinduko lia Yesu kolofa), valua pokati kakamba avo vo mola. Ovo va vangula kuenda va lia laye. Tomasi, umue pokati kakamba vaye haeye ondonge, ka kokelele okuti Yesu ocili wa pinduka kolofa. Tomasi wa popia hati: "Nda sia muile ovimbo violopeleko povaka ange, loku lamba omuine wange povimbo violopeleko viaco, loku kapa eka liange pepati liaye, si kolela." (Yoano 20:25). Tu lete vociluvialuvia ndomo Yesu eya loku lekisa lekisa tomasi apute aye.
Tomasi ka kaile vali latatahayi. Eye wa wila posi kovaso a Yesu kuenje wa popia hati: "A ~Nala yange a Suku yange."(Yoano 20:28) Yesu wo hati: "Wa tavela omo wa mola? Ava ka va muile puai haimo va tava ovo va sumuluha."(Yoano 20:29)
Ociluvialuvia ca 20: OKU LONDA
Eci pa pita oloneke akui akuala kovaso yepinduko lia Yesu kolofa, eye wa limolehisa komanu olonjanja via lua. Noke eye wa kapeleleko oku tiukila ku Isiaye kovailu. Eye wa malusuile upange eyililile oku linga. Yesu waw handeleka olondonge viaye oku ka sapula ondaka eyi yiwa komanu vosi.
Olondonge via mola eci Yesu a sia oluali loku enda kilu. Ovangelo vavali (alume va tunda kilu, haivo va wala ci yela) va moleha kuenje va sapuila olondonge hati eteke limue Yesu o ka tiuka vali kilu lieve mumosi haimo ndeci u lete a kasi loku londa. Tunde eteke liaco olio, Yesu o kasi kilu. Eye o kasi loku angiliya ocitumalo ca vosi vana vo kolela.
Ove o laika oku kolela loku kuama Yesu? Wa liangiliya oku lisanga laye?
Ociluvialuvia ca 21: EKULUSU/OMINDIKISO
Linga handi tu lombololi onimbu momo nye Yesu a fila kekulusu. Yesu wa fila oku popela vakuakandu keyambulo liekandu. Ivaluka okuti osonde ya Yesu Kristu omola a Suku yi tu yelisa kakandu osi. Yesu ka la linga ekandu, puai wa fila oku upa ekandu lia tu tepele la Suku. Ekulusu li tu ivaluisa okuti Yesu ka kaile letime (o kola, ka kuete ekandu, wa lipua) Kameme ka Suku, wa tu lumbiwila etu. Eci tu kolela Yesu kuenje tu likekembela, oco akandu a eceliwa la Suku.
Yesu wa tu lingisa omala va Suku. Eye o tumbulula ukamba wetu la Suku una wa nyolehele. Oviluvialuvia vi kuayimo vi ka ku kuatisa oku kuata elomboloko lieci ci lomboloka oku kala ukuetavo (Ukuakristu, o~name ya Kristu.)
Ociluvialuvia ca 22: OLONJILA VIVALI
Yesu wa longisa okuti omuenyo ci tava oku u sokisa lolonjila vivali. Omunu eye omunu oku upisa keteke lioku citiwa kuaye, o kasi vonjila ya sanjavala yekandu yi tu tuala kenyoleho (ondalu, lonjembo). Etu vosi tuwa vakuakandu omo tuakapi~nala ka Adama. Puai tu tela oku sokiya oku siapo onjila yaco eyi, loku i~nila vonjila ya sukatela yi tu tuala ku Suku kovailu. Nda omunu o kolela Yesu loku u kuama o kuata omuenyo kopui. O siap[o onjila ya sanjavala kuenje i~nila vonjila ya sukatela yi lo~na kovailu. Kakuli esombiso liakandu kuava va kasi vonjila ya sukatela.
Te nda wa panga: Nda wa sokiya oku kuama Yesu, ove o tela oku vangula la Suku (vohutililo) ndeyi:
A Suku, ndi litavela (nda limbuka) okuti ndukuakandu. Ndakolela okuti yesu wa fila kekulusu oku feta ekandu liange. Ngecele kuenda yelisa utima wange loku ndingisa umue ukuepata liove. Njongola oku kuama onjila yomuenyo ya Yesu, kuenje eci ndi fa ha kala love kovailu. Nda pandula a Suku,"
Nda ove ocili o kolela kuenje o likutilila ku Suku ndoco, ove inila vonjila ya sukatela, okuti onjila yesanju kuenda yombembua la Suku.
Ociluvialuvia ca 23: OMALA VA SUKU
Yesu wa tambula ciwa omanu va tunda kapata, lokolofeka kuenda vakualimi ai~ni ai~ni. Ava vosi vo kolela va tukuiwa omala va Suku. Ovo va kasi vonjila ya sukatela, yina ya lo~na kilu. Omanu va Suku va kasi pamued va tuwa ndepata, vosi va likongela vu Kristu ~Nala.
Ociluvialuvia ca 24: OKU CITIWA WOKALIYE
Eci Yesu a kala handi kilu lieve, ulongisi umue weyavo onduko yaye Nikondemu, uteke weya ku Yesu ha lilongisa evi via Suku.
Yesu wa sapuila Nikondemu hati omunu wosi o yangola oku tiamela kepata lia Suku (loku enda kilu) o sukila omuenyo wokaliye. Ci kasi ndoku citiwa evali. Etu ka tu kuete omoko pamue unene woku lipongolola etu muele.
Espiritu li Kola lia Suku li tu iha omuenyo wokaliye nda tu sokiya oku kolela loku kuama Yesu. Kuenje tu linga omanu vokaliye, tu linga omanu pamue omala va Suku.
Ociluvialuvia ca 25: OKU IYA KU ESPIRITU SANDU
Omanu ava, olondonge via Yesu (akamba vana vo kuama ocituke). Eci handi Yesu ka ambatiwile kilu, eye wa likuminyile oku tuma Espiritu liaye li Kola kuava vosi vo kolela. Kovaso yoloneke ekui eci okuti wa tiukila kilu, olondonge evi via liongoluila viosi pamosi.
Vocipikipiki Espiritu Sandu lia Suku lieya lia va willa ndeci a likuminyile. Omanu vaco ava noke va tambula apondolo, va tambula ukulihiso woku popia alimi ai~ni ai~ni oku lomboluila vakuavo ovina viwa Suku a va lingila. Espiritu li kala la vakuetavo vocili vana va kuama Yesu (ca lomboloka okuti vana va citiwa evali). Espiritu lia Suku li va longisa ndomo va tela oku sola kuenda oku pokola Yesu.
Ociluvialuvia ca 26: OKU ENDELA VOCINYI
Osimbu omunu ka tavele handi ku Yesu, eye wa lisoka lomunu u o kasi ndeti kocluvialuvia co kepili, okuti o kasi loku endela vowelema. Eye o lipundoka kuenda olonjanja via lua a kupukila vekandu momo ka kuete ocinyi cu songuila. Puai eci tu kolela ~Nala Yesu etu tu linga ndomunu endela vonjila ya su~nama eci ekumbi lia tua! Eteke l.imue Yesu wa popia hati: "Ame ndicinyi coluali. U o ~nuama ka endela vali vowelema, puai o kala locinyi comuenyo." (Yoano 8:12). Suku eca Espiritu lia li Kola oku kuatisa loku longisa vosi va kolela/tava onjila yaye yomuenyo.
Ociluvialuvia ca 27: OKU POKOLA ONDAKA YA SUKU
U wa tava (Ukuakristu, o~name) ku Yesu Kristu, wa linga omunu wokaliye haeye o pokola Ondaka ya Suku. Eye o panduila Suku omo a ecela akandu aye. Ukuetavo ka lingi uvaisi; ka yaki kuenda ka lingi onjuela, ka ivi, kuen da ka fendela oviteka pamue olosuku vikuavo ale aspiritu. Espiritu li Kola li kuatisa ukuetavo oku tila ovina vivi, kuenje o linga ovina viwa.
Ociluvialuvia ca 28: EPATA LIUKUAKRISTU
Vanja handi epata eli. Ovo va kasi loku endela vonjila ya Suku. Uluime o sole ukai waye, kuenda ukai o sumbila veyaye nxdeci Ondaka ya Suku yi handeleka. Ovo va likuatisa loku likolisa pokati kuenda va longisa omala vavo oku sola Suku loku lilongisa Ondaka Yaye kuenda oku yi pokola. Epata lia va kuakristu li likutilila kuenda li talavayela pamosi oku linga ovina via Suku.
Ociluvialuvia ca 29: SOLA OVANYALI VOVE
Yesu wa longisa olondonge viaye oku sola omanu vosi, nda~no muele ovanyali.
Etu tua sesamelele oku kuatisa osuke yosi, nda~no muele omanu vakuapata akuavo. Eteke limue Yesu wa tuala esapulo liomunu umue wa tipuiwa loku nyaniwa lovingumba. Omunu umue ukuepata limue likuavo wa sanga ongende yaco ya nyoleha lavi lavi.
Eye wa kuatisa loku tata omunu wa valuiwa momo wa sukila ekuatso. Eye ka pingile ofeto pamue oku u kuatisa lovikundi. Yesu wa popia hati tua sesamelavo oku linga ovina viwa ndeci ca lingiwa.
Ociluvialuvia ca 30: YESU UKUONENE
Omanu ava va kasi loku timiha pamue oku yoka oviteka viavo viosi lovombanda avo. Ovo va kolelele ovina evi osimbu handi ka va liniule vakuakristu. Ava va tava ku Kristu va sesamela oku siapo viosi vi tiamela ku Satana kuenda aspiritu avi. ~Nala wa velapo okuti Satana, laspiritu avi, loviteka kuenda ovombanda ci sule. Etu tuakuetavo ka tua sesamelele oku kuatela Satana usumba. Etu tua sesamela oku kolela Suku ha tu kuatisa loku tu vetatela kuenda oku tu sakula. Etu tu tela oku u kolela kovina viosi.
Ociluvialuvia ca 31: OKU TUNDISA OVILULU
Vociluvialuvia cilo tu lete omunu o kasi lovilulu via lua. Ka ca tavele oku u kuta lovikolo pamue lalienge omo ovilulu via kala vokati kaye via pamele ca lua. Yesu wa handeleka ovil;ulu oku tunda vomunu! Ovio via pokola Yesu omo okuti Eye o kasi lunene wa velapo okuti wa Satana kumue lovilulu via vi sule. Omunu u wa popeliwa kovilulu viaco ovio vivi kuenje wa enda okju ka lomboluilako akamba vaye eci Yesu o liongila. Ival;uka okuti Yesu wa velapo kunene okuti eliapu lovilulu viaye va sule.
Nda wa sakalaisua lovilulu, pinga vakuetavo, vakuekongelo oku ku likutililako. Ove o tela oku likutilila lavo loku pinga ~Nala Yesu Kristu oku tundisa ovilulu viaco. Nda umue o kuetiwe locilulu pamue lovilulu via lua, omunu waco nda ulume nda ukai o tela oku pinga Vakuakristu oku u likutililako. Eye o tela oku pinga ku Suku Vonduko ya Yesu oku tundisa ovilulu viaco loku handeleka okuti lalimue eteke vi tiuka vali. Yesu o kuete omoko yoku yovola omunu kupika wa Satana.
Ociluvialuvia ca 32: OKU KUAMA YESU
Ociluvialuvia cilo ci lekisa ukuetavo o kasi loku yonjiwa oku liwekapo oku kuama Yesu Kristu. Satana o tu yonguila oku ivalako Suku oco okuti olonjanja viosi tu sokolola lika olombongo, luwalo, lakaya, lovinyua vi lula, vi koluisa kuenda ovina via lua vikuavo. Satana hati ovina eci vi tu kokela esanju, vi tu iha esumuluho. Puai Satana ohembi kuen je o seteke oku tu kemba loku tu nyola. Suku wa popia hati: "Oco, pokoli ku Suku. Tamalali leliapu kuenje liu tili." (Tiago 4:7). Suku eye Isietu kovailu. Eye wa kuliha eci omala vaye va sukila kuenje wa likumunya "oku eca ovina viwa kuava vo pinga." Nda tu kolela Suku loku pokola komolaye Yesu Kristu, oco etu tu laika oku kuatavo ongusu ya Suku eci tu yonjiwa.
Ociluvialuvia ca 33: NDA TU LINGA EKANDU
Eteke limue Yesu wa tuala esapulo hati: "Ukuenje umue wa sia onjo yavo wa enda oku ka linga ovina via lua vivi. Eye wa pesela olombongo viosi a tambuile ku isiaye kuenje wa kala lomuenyo umue uvi ca lua. Eci olombongo viaye viosi via pua, ,kueya onjala kofeka kuenje ukuenje wa linga osuke haeye wa kala lonjala ya lua. Eye wa limbuka okuti wa linga ekandu, kuenje wa tiukila ku isiaye loku u pinga ongecelo. Omo isiaye wo solele ca lua, wa tambula ukuenje vonjo yaye.
Esapulo eli li tu lekisa okuti nda tua linga ekandu, etu tu tela oku litavela ekandu lietu. Nda ocili etu tu ci linga, Suku o tu ecela akandu etu loku tu tambula ha tu kala vali vomunga laye.
Ociluvialuvia ca 34: UVEYI
Ulume kuenda ukai tu lete palo va moleha ndu va sumua (va sakalala). Umue ukuepata a vela calua. Omanu va Suku va sesamela oku linga nye eci va sangiwa loku vela? Va sesamela oku likutilila ku Nala loku kolela okuti eye o linga eci ca velapo
Suku o pondola oku sakula u o vela, nda Eye wa ci panga, pamue oku sanga ovihemba vicili.
Suku o sole omala vaye kuenda wa kuliha cosi ci pita lomala vaye. Suku o teyuila vakuetavo ku Satana. Omo liaco ka tua sesamelele oku kuatela usumba Satana, puai te tua kolela okuti Yesu o tela oku tu tata. Yesu o kasi letu. Eye o tu iha ombembua yaye koloneke viohali.
Ociluvialuvia ca 35: OLOFA
Etu vosi tua kuliha okuti eteke limue tu laika oku fa. Kuenje nye ci pita letu? Eci ukuetavo a fa, espoiritu liaye lienda oku ka kala la ~Nala Yesu Kristu. Embimbiliya okuti oyo Ondaka ya Suku, oco li tu lomboluila. Akamba vu wa fa pamue vamue va soliwa laye ka va sesamelele oku yuliwa lesumuo pamue locinguva.
Vakuetavo ka va sesamelele oku sakalala lokufa momo ovo va kuliha okuti Suku o va sole kuenda wa va popela kekandu. Vosi vana ka va kolelele Yesu, ka va kuete elavoko eli liwa liomuenyo la Suku eci va fa. Ovo va enda kocitumalo ceyambulo ca tukuiwa ngehena.
Pi o ka enda eci o fa?
Ociluvialuvia ca 36: ETIMBA LIA KRISTU
Palo tu lete olonepa vi~ni vi~ni vietimba liomunu.
Onepa oyo onepa yetimba yi kuete upange walio u linga. Iso li kasilili oku leta; etui oku yeva, kuenda omela u kasili oku lia loku vangula. Olnepa viosi vietimba vi talavayela pamosi. Nda onepa yimue yi vela pamue ya valuiwa, etimba liosi li tala ohali (yi ci yeva). Ondaka ya Suku yi tu longisa okuti vakuetavo va sesamela oku talavayela pamosi ndonepa yetimba (yi tukuiwa ekongelo). Yesu eye utue wetimba liaco. Suku o kuete upange woku lingiwa lomunu lomunu ukuetavo, ndeci oku likutilila, oku kunda, oku longisa ovina via Suku, oku imba ovisungo viesivayo, oku lima kuenda oku tekula epata loku teleka okulia kuavo. Omunu eye omunu o linga onepa yaye yupange a lingila Yesu Kristu, oku kuatisa etimba liosi lia Kristu oku kuata ongusu. Vakuetavo vosi va sesamela oku lisola pokati kuenda oku talavayela pamosi, nda hacoko, etimba lia Kristu li tala ohali.
Ociluvialuvia ca 37: OKU LISANGA
Vakuetavo vosi, va sesamelele oku kala locituwa coku lisanga ha va fendelela kumue Suku. Etu tua sesamela oku upa ongangu Vembembiliya, okuti oyo Ondaka ya Suku, omo tu sanga ndomo mtu imba ovisungo kuenda oku likutilila. Etu tua sesamelavo oku vena ovilumba pamue olombanjale ha vi lingi upange wa Suku. Palo tu lete vakuetavo (Omanu va Suku) va liavela ombolo pokati kuenda ovinyua. Ombolo yi tu ivaluisa etimba lia Yesu Kristu lia tu tekela kekulusu. Eci ci nyuiwa, onjivaluko yosonde yaye ya peseka loku tu sukula akandu kuenda oku tu nena ocipepei la Suku. Yesu o tu yonguila oku ivaluka okufa kuaye omo lietu oco okuti etu tu tela oku U sola lutima wetu wosi.
Ociluvialuvia ca 38: YESU O KEYA VALI
Eteke limue Yesu oka tunda kilu oku iya ocipikipiki, ndeci a likuminya.
Suku Isia eye lika wa kuliha eteke liaco. Kuenje Yesu o keya oku ambata vosi va tava ocili (vakuepata lia Suku) oku vopa kilu lieve ha va kala laye. Vosi va fa va ka pinduka kuenje ayambo avo a ka kala upolokoso. Vana handi va kasi lomuenyo va ka enda lavo. Vakuetavo vosi va ka lisanga la ~Nala kuenje va ka kala laye oloneke ka vi pui. Ava ka va tavele, va ka siala konyima oku kala kesombiso lia k~ala lia Suku.
Etu ka tua kulihile eteke Yesu a ka tiuka, puai tua sesamela oku liangiliya otembo yosi. Nda Yesu weya etaili ove wa liangiliya oku lisanga laye?
Ociluvialuvia ca 39: OKU IMA APAKO
Ndeci uti wapako vociluvialuvia cilo wima epako, ukuakristu ima epako li Espiritu Sandu. Yesu hati, "Ame nduyuva, (uti) ene vuvianja viaco. U o kala vokuange, kuenje ame ~nala vokuaye, eye ima epako lia lua. Puai nda wa tundi vokuange ka vu tela oku linga cimue." (Yoano 15:5)
Espiritu li Kola lia Suku li kala kuenda li talavaya vokati kovitima vietu loku ima vomuenyo wetu epako LIOCISOLA, LESANJU, LOMBEMBUA, LEPANDI, LUNU, LESUNGA, LEKOLELO, LUMBOMBE kuenda ESULUVIKO. Nda ocanja cuti ka cimi epako ci tetiwa loku cimba vondalu. Olo~name via Yesu via sesamela oku ima epako lia lua. Eci ceca ulamba lesumbilo ku Suku Isietu Kovailu.
Ociluvialuvia ca 40: OKU SAPUILA OMANU VAKUAVO
Ociluvialuvia cilo ci lekisa ukuetavo o pokola Yesu loku lomboluilako vakuavo eci ca tiamela kokuaye. Yesu wa handeleka vakuakristu vosi oku enda loku lomboluila vakuavo ovina viwa via tiamela kokuaye, okuti wa fila kekulusu puai wa pinduka kolofa oco ovo va popeliwe kakan du lo kolofa.
Espiritu Sandu lia Suku li tu kuatisa oku imbila uvangi Yesu Kristu. Kuenje ove o tela oku lomb oluila kakamba vove lo komanu vakuavo eci wa lilongisa koviluvialuvia vielivulu lilo.


text:
OUYELELE WA FIMANENENA WONDJOKONONA YEENDOMBWEDI DAJEHOVA
Nghee oshili yOmbibeli ya li ya fika moJapan
MOMAFIKU 6 Septemba 1926, omupashukili omweendi odalele yaJapan oyo ya li kOilongo ya Hangana oya li ya shuna koJapan i li omutumwa. Oo a li e mu teelela e mu yakule oumwe oo a li oye aeke ha mbestele Oshungonangelo, nokwa li a tota po ongudu yekonakonombibeli moKobe. Mo 2 Januali 1927, Ovakonakoni vOmbibeli ova li va ninga oshoongalele shavo shotete modoolopa oyo. Ovo va li poshoongalele osho 36, novanhu va-8 ova li va ninginifwa. Osho osha li ehovelo liwa, ashike ongahelipi okangudu oko kanini ka li taka ka udifila ovanhu omamiliyona 60 ovo ve li moJapan va pumbwa okuuda oshili yOmbibeli?
MuMei 1927, Ovakonakoni vOmbibeli ve na exwamo ova li va ninga oshikonga shokuyandja oundombwedi womoipafi tava shiivifa oipopiwa yopaMbibeli ya pambafana oyo ya li tai ka yandjwa. Opo oshipopiwa shotete shi yandjwe moOsaka, ovamwatate ova li va tula omadidiliko nomapulakata peendjila taa shivi ovanhu moshilando ashishe nova li va tuma oufo veshivo 3 000 kovanhu ovo va talika ko va tumbala moshilando osho. Ova li va yandja oufo veshivo 150 000 nova li va shivifa oshipopiwa moifokundaneki oyo i holike unene moOsaka nokoutekete veshina lokolutenda 400 000. Mefiku omo mwa li tamu ka yandjwa oshipopiwa, opa li pa tuka eedila mbali tadi tavakana oshilando noda umbila moshilando ashishe oufo veshivo 100 000. Olupale laOsaka Asahi ola li la yada ndo ovanhu 2 300 ve uya va pwilikine oshipopiwa shoshipalanyole, “Ouhamba waKalunga ou li popepi.” Ashike ovanhu ve fike peyovi lwaapo ova li va lombwelwa va shune molwaashi kapa li vali onhele. Konima yoshipopiwa, ovanhu ve dulife po 600 ova li va fyaala po va ye momutumba womapulo nomanyamukulo. Meemwedi da ka shikula ko, oipopiwa yomoipafi yopaMbibeli oya li ya yandjwa moKyoto nomoilando ikwao yomuJapan lokouninginino.
MuOktoba 1927, Ovakonakoni vOmbibeli ova li va ninga omalongekido opo oipopiwa i yandjwe moTokyo. Natango oshikando osho, oufo veshivo ova li va yandjwa kovanhu pauhandimwe, mwa kwatelwa omuprima woshilongo, oilyo yeumbo lopashiwana, ovawiliki vomalongelokalunga novopakwaita. Okwa li kwa longifwa omapulakata, oifokundaneki, nokwa li kwa yandjwa oufo veshivo 710 000 novanhu 4 800 ova li ve uya okupwilikina koipopiwa itatu moshilandopangelo shaJapan.
OVAKOKOLINDJILA OVALADI
Ovakokolindjila ova dana onghandangala ya fimanenena mokutwala etumwalaka lOuhamba komaumbo ovanhu. Umwe womovakokolindjila votete moJapan wedina Matsue Ishii nomushamane waye Jizo ova li va udifila oshititatu shoshilongo, okudja kuSapporo fiyo okolundume laSendai, Tokyo, Yokohama, Nagoya, Osaka, Kyoto, Okayama nosho yo Tokushima. Omumwameme Ishii nomumwameme omunamido wedina Sakiko Tanaka ova li va djala oikutu iwa yOshijapan noku ka talela po ovanambelewa va kula vepangelo. Umwe womovakwanepangelo ovo okwa li a pula a pewe omambo 300, The Harp of God nosho yo Deliverance, opo e a tule mongulumambo yovanadolongo.
Katsuo naHagino Miura ova li va tambula omambo oo va pewa komumwameme Ishii nova li va didilika diva kutya osho tashi popiwa momambo oo oshili. Ova li va ninginifwa mo 1931 nova li va ninga ovakokolindjila. Haruichi naTane Yamada novapambele vavo vahapu ova ka tambula ko etumwalaka lOmbibeli komesho yo 1930. Ovalihomboli ovo ova li va ninga ovakokolindjila nomonakadona wavo wedina Yukiko okwa ka longa koBetel moTokyo.
OUKALAFANA VANENE NAVANINI VA LUKWA “JEHU”
Pefimbo lonale, oyeendifo oya li i na ondilo neenghono neendjila kada li diwa. Onghee hano, Kazumi Minoura nosho yo ovakokolindjila vakwao ovanyasha ova li hava longifa oukalafana. Okakalafana keshe oka li ka lukilwa Jehu omushingi wetemba oo a ka ninga umwe womeehamba dOvaisrael. (2 Eeh. 10:15, 16) Oukalafana vatatu ovo va lukwa Jehu keshe kamwe oka li ke na omutamo weemeta 2.2, ounene wometa 1.9 nosho yo oule wometa 1.9 nakeshe kamwe otamu dulu okuwana ovakokolindjila va-6. Shikwao vali, oshitaimbelewa shaJapan osha li vali sha nduluka po oukalafana 11 vanini ovo hava ifanwa ooJehu vanini, nakeshe kamwe ohamu wana ovalumenhu vavali. Kiichi Iwasaki oo a li ha kwafele mokunduluka oukalafana ovo va lukwa ooJehu, okwa ti: “Jehu keshe oku na ofaila nosho yo opatilii yohauto oyo hai va kwafele va kale ve na olusheno.” Ovakokolindjila ova li tava vilimifa ouyelele woshili muJapan ashishe, tava undula nokunana oukalafana keexulo deemhunda nokutauluka omafilu okudja kolundume laHokkaido va finda kolukadi laKyushu.
Omukokolindjila wedina Ikumatsu Ota okwa ti: “Eshi twa fika modoolopa otwa li twa dika oukalafana vetu pokaluhaela kamwe komunghulo womulonga. Tete otwa li twa talela po ovalumenhu velelo lodoolopa va tumbala, ngaashi meya, opo nee otwa ka talela po vali momaumbo nokuyandja oileshomwa. Konima eshi twa mana ko oshitukulwa osho, otwa ya kodoolopa ikwao.”
Eshi okangudu kOvakonakoni vOmbibeli kovanhu 36 ka ninga oshoongalele shako shotete moKobe, osha li ashike “efiku lomahovelo manini.” (Sak. 4:10) Mo 1932, konima ashike yomido nhano, ovakokolindjila 103 novaudifi moJapan, ova li va lopota moilonga yavo kutya ova yandja omambo e dulife 14 000. Kunena, otaku yandjwa oundombwedi meenhele daaveshe moitukulwa oyo ye lipyakidila moJapan, novaudifi hanga 220 000 ouyelele wavo otau minikile moJapan. — Ouyelele oo owa kufwa meemhungulilo detu moJapan.


text:
OSHITUKULWA 5
Okudja eshi Ovaisrael va twalwa moukwatwa kuBabilon fiyo osheshi ekuma laJerusalem la tungululwa
Ovaisrael ova li va taalela omayeleko mahapu eitavelo fimbo va li moukwatwa muBabilon. Sadrak, Mesak naAbednego ova li va ekelwa mediko lomundilo wa hanya, ndele Kalunga okwe va xupifa. Eshi Babilon sha li sha findwa kOvamedia nOvapersia, Daniel okwa li a ekelwa mekololo leenghoshi, ndele Kalunga okwa li yo e mu amena, mokumatifa omakanya eenghoshi.
Xuuninwa, ohamba yOvapersia, Kores, oya ka mangulula Ovaisrael. Ova li va alukila koshilongo shavo konima yomido 70 odo va kala moukwatwa muBabilon. Eshi va dja moukwatwa, ova li va hovela okutungulula otembeli yaJehova muJerusalem. Ndelenee ovatondi vavo ova ka ya diva moshipala oilonga yavo yokutunga. Onghee hano, ova li va mana okutungulula otembeli konima yomido 22 okudja eshi va dja moukwatwa.
Natango, ohatu ke lihonga kombinga yolweendo laEsra lokushuna kuJerusalem a ka wapekulule otembeli. Osho osha li sha ningwa konima yomido 47 lwaapo okudja eshi otembeli ya pwa okutungululwa. Opo nee, konima yomido 13 eshi Esra a li e uya kuJerusalem, Nehemia okwa li a ka kwafela okutungulula ekuma laJerusalem olo la li la teka po. Oshitukulwa eshi oshititano otashi hepaulula oiningwanima oyo ya li ya ningwa moule womido 152.
MOSHITUKULWA ESHI
EHOKOLOLO 77
Ovalumenhu vatatu tava anye okulinyongamena oshihongwafano
Mbela Kalunga okwa li ngoo ta ka xupifa ovalumenhu ovanyasha vatatu ovo ovadiinini mediko lomundilo?
EHOKOLOLO 78
Eshangelo lokekuma
Omuprofeti Daniel ta fatulula eityo leshangelo lokekuma.
EHOKOLOLO 79
Daniel mekololo leenghoshi
Daniel okwa li a tokolelwa efyo, ndele mbela okwa li ta dulu okuhenuka etokolo olo?
EHOKOLOLO 80
Oshiwana shaKalunga tashi di muBabilon
Ohamba Kores yOvapersia oya li ya wanifa po exunganeko limwe eshi ya li ya kwata ko Babilon, nokwa wanifa po vali exunganeko limwe.
EHOKOLOLO 81
Ovaisrael ova li ve lineekela Jehova
Ovaisrael kava li va dulika keemhango dovanhu opo va dulike kuKalunga. Mbela Kalunga okwa li ngoo te ke va nangeka noupuna?
EHOKOLOLO 82
Mordekai naEster
Omumbada Vasti okwa li muwa moshipala, ashike nande ongaho ohamba Ahasveros okwa li e mu pingenapo nomumbada Ester. Omolwashike mbela?
EHOKOLOLO 83
Okutungululwa kwekuma laJerusalem
Eshi ovanhu va li tava tungulula ekuma, ova li ve na okukala va longekida omaonga nomaongamukonda avo efimbo keshe.


text:
ETUKULWA 7
Mbela omafimbo amwe oho kala wa tila nou udite wa pumbwa ekwafo?
Tala okamati oko ke li mefano. Otaka monika ka tila noka pumbwa ekwafo, hasho mbela? Naave mbela osho ho kala u udite ngaho omafimbo amwe?— Atusheni osho hatu kala tu udite ngaho omafimbo amwe. Ombibeli oya popya kombinga yookaume kaJehova vamwe ovo va li ve udite ngaho. Pashihopaenenwa, oya popya kombinga yaElia. Natu tale eshi ye tu lombwela kombinga yaye.
Elia okwa li ko nale fimbo Jesus ina dalwa, nokwa li Omuisrael. Ahab, oo a li ohamba yaIsrael pefimbo opo, ka li ha longele Kalunga kashili, Jehova. Ahab nomukulukadi waye Isebel ova li hava longele kalunga woipupulu hai ifanwa Baal, ile tu tye, oshikalunga Baal. Onghee hano, ovanhu vahapu muIsrael ova li yo va hovela okulongela Baal. Ohambanghainhu Isebel oya li i na onyanya noya li ya hala okudipaa aveshe ovo va li tava longele Jehova, mwa kwatela Elia. Mbela ou shii kutya Elia okwa ninga po shike?—
Elia okwa faduka po! Okwa ya mombuwa ndele ta ka hondama mekololo londudu. Mbela oshike she mu ningifa a faduke po?— Okwa li a tila unene. Ndele ka li a pumbwa okukala a tila. Omolwashike hatu tile ngaho? Omolwaashi okwa li e shii kutya Jehova ota dulu oku mu kwafela. Jehova okwa li a ulikila nale Elia kutya oku na eenghono dinenenene. Pomhito imwe, Elia okwa li a ilikana kuJehova, na Jehova okwa li a nyamukula eilikano laye mokutuma omundilo okudja meulu. Hano, osha yela kutya Jehova okwa li natango ta dulu okukwafela Elia.
Ofimbo Elia e li mekololo, Jehova okwe mu pula ta ti: ‘Oto ningi shike apa?’ Elia okwa nyamukula a ti: ‘Aame andike nda xupa po handi ku longele. Paife onda tila kutya naame ohandi dipawa.’ Elia okwa li ta diladila kutya vakwao aveshe ovo hava longele Jehova ova dipawa. Ndele Jehova okwe mu lombwela ta ti: ‘Osho kashi fi shoshili. Ope na natango ovanhu omayovi aheyali ovo tava longele nge natango. Ino kala wa tila. Ope na oilonga ihapu natango oyo nda hala u longele nge.’ Mbela eshi to tale Elia okwa li ngoo a hafa eshi a lombwelwa ngaho?—
Oshike we lihonga mehokololo li na sha naElia?— Ino pumbwa okukala wa tila ile u udite kutya kape na ou ta dulu oku ku kwafela. Ou na ookaume ovo ve hole Jehova nove ku hole yo, ovo tava dulu oku ku kwafela. Dimbuluka yo kutya Jehova oku na eenghono dinenenene nota dulu oku ku kwafela efimbo keshe! Mbela ino hafa eshi wa shiiva kutya ope na alushe ovo tava dulu oku ku kwafela?—


text:
OKUKALA OMUKRISTE WASHILI
Dimbuluka okukala ho ilikanene ovakriste ovo tava hepekwa
Ombiibeli oya xunganeka kutya Satana ota ka kala te tu hepeke opo tu efe po okuudifa. (Joh 15:20; Eh 12:17) Ongahelipi hatu dulu okukwafela ovakriste vakwetu ovo tava hepekwa moilongo imwe? Ohatu dulu oku va ilikanena. Ombiibeli oya ti: “Eilikano lashili lomuyuki otali dulu shihapu.” — Jak 5:16.
Oshike hatu dulu okukwatela momailikano? Ohatu dulu okupula Jehova a pe ovamwatate novamwameme ouladi noku va kwafele vaha kale va tila. (Jes 41:10-13) Ohatu dulu yo okwiilikana opo omapangelo aha ye moshipala oilonga yetu yokuudifa “opo tu kale tu nokukalamwenyo ku nombili nengungumano.” — 1Tim 2:1, 2.
Eshi Paulus naPetrus va li modolongo, ovakriste vomefelemudo lotete ova li ve va ilikanena tave va tumbula komadina. (Oil 12:5; Rom 15:30, 31) Nonande katu shii omadina ovakriste aveshe ovo tava hepekwa kunena, mbela itatu dulu okukala hatu tumbula eongalo, oshilongo ile oshitukulwa shavo?


text:
Natu Hopaenene Eitavelo Lavo | David
‘Olwoodi olaJehova’
DAVID okwa li te lifininike mokati kovakwaita ovo va li tava piti puye. Ova li tava monika va tila molwaashi otava di onhapo kolwoodi. Oshike mbela sha li she va tilifa? David otashi dulika a li a uda lwoikando ovakwaita tava endulula oshitya shimwe va tila. Ova li tava endulula edina lomulumenhu umwe. Omulumenhu oo iha tila okwa li a fikama mefilu, tashi dulika ta monika munene e dule ovalumenhu aveshe ovo David a mona.
David otashi dulika a li e wete kutya omolwashike ovakwaita va li ve mu tila, molwaashi omulumenhu oo wedina Goljat okwa li ta monika munene, omutongolume. Nokuli nongeenge a li ina humbata oilwifo yaye, okwa li e na ondjudo i dule yovalumenhu vavali vanene va tulwa kumwe. Ashike omulumenhu oo okwa li a homata neenghono, nokwa li e na eenghono dihapu, noku na owino wokulwa. Goljat okwa kala ta ingida ta shongo Ovaisrael. Diladila ashike ondaka yaye i li mokule noinene tai liendulula kefilu eshi ta sheke etangakwaita laIsrael nosho yo ohamba yavo Saul. Okwa li te va ula kutya naku dje omulumenhu e uye a lwe naye, opo olwoodi li xule. — 1 Samuel 17:4-10.
Ovaisrael nohamba Saul ova li va tila neenghono. David okwa li a uda kutya oshinima osho osha kala tashi ningwa oule womwedi. Omatangakwaita oo opavali, lOvafilisti nOvaisrael okwa kala a mwena ofimbo Goljat ta endulula lwoikando omasheko aye efiku nefiku. David okwa li a nyemata neenghono. Kasha li tuu shififa ohoni okutala ohamba yaIsrael novakwaita vayo, mwa kwatelwa ovamwainamati vatatu vaDavid va xuxwa koumbada! Momesho aDavid, omupaani oo Goljat okwa li ta ningi oshinima shinene shihe fi ashike okufifa ohoni etangakwaita laIsrael, okwa li ta sheke Kalunga kaIsrael, Jehova. Ndele mbela omunyasha David okwa li ta dulu okuninga po shike? Oshike hatu dulu okulihonga meitavelo laDavid? — 1 Samuel 17:11-14.
‘MU VAEKA, OSHESHI OYE NEE OU’
Natu ka taleni kwaasho sha li sha ningwa po tete fimbo David a li ina ka talela po vamwaina. David okwa li ta lifa eedi daxe efiku limwe fimbo kwa li taku wiwile momalufilu e li popepi naBetlehem. Okwa li omunyasha e na ondjelo iwa, tashi dulika a li e na natango omido omulongo nasha, e na oluvala lediya nomesho mahokwifa notaa ulike kutya oku na eendunge. Okwa li ha shiki okaxumbafeta pomafimbo oo a li ha kala e limwenenena. Ewapalo leshito laKalunga ola li le mu linyengifa, nokwa kala ta kulike owino wokushika omusika molwaashi okwa kala te lideula lwoikando. Ndele konguloshi imwe okwa li a ifanwa a ye keumbo, molwaashi xe okwa li e mu pumbwa meendelelo. — 1 Samuel 16:12.
Eshi a fika meumbo okwa hanga xe, Isai, ta popi nomushamane umwe omunamido, omuprofeti omudiinini wedina Samuel. Jehova okwa li e mu tuma a vaeke umwe movanamati vaIsai a ninge ohamba tai landula ko yaIsrael. Samuel okwa mona nale ovamwainamati vaDavid vaheyali ovo va kula, ashike Jehova okwa li e mu lombwela kutya ina hoolola nande oumwe womuvo. Ndele eshi David a fika, Jehova okwa li a lombwela Samuel a ti: ‘Mu vaeka, osheshi oye nee ou.’ Samuel okwa li a tuula oshanga yomaadi moipafi yovamwaina vaDavid ndele te mu vaeke momutwe. Okudja opo onghalamwenyo yaDavid oya li ya lunduluka eshi a vaekwa. Ombiibeli oya ti: ‘Omhepo yOmwene ye uya muDavid efiku tuu olo.’ — 1 Samuel 16:1, 5-11, 13.
Mbela David okwa li a hovela okulitangela ouhamba? Hasho, okwa li a teelela omhepo yaJehova i mu wilike opo a kale e shii kutya onaini e na okuhovela okuwanifa po oshinakuwanifwa osho shinene. Fimbo a teelela, okwa kala ta lifa eedi natango, ta longo oilonga yelininipiko. Oilonga ya tya ngaho okwa li he i longo nelitulemo nonouladi. Eedi daxe oda li da ponokelwa oikando ivali, konghoshi nokemwangha. David ka li ashike a kendabala okutaataa oilyani oyo, ndele okwa li e i lwifa opo a amene eedi daxe. Pomhito keshe, okwa li a dipaa oifitukuti oyo ya nyika oshiponga. — 1 Samuel 17:34-36; Jesaja 31:4.
Konima yefimbo, David okwa li a ifanwa natango. Ohamba Saul oya li ya uda kombinga yaDavid. Nonande Saul okwa li omukwaita omunaenghono, Jehova ka li vali e mu hokwa molwaashi ina dulika komalombwelo aYe. Jehova okwa li a kufa po omhepo yaye puSaul, ndele ohamba tai kala i na oikala ii, ya handuka, ya limbililwa vamwe noya hala okulongifa eenghono. Ngeenge omhepo oyo ii ya li muSaul, okwa li ashike ta dulu okungungumanekwa komusika. Ovalumenhu vamwe vaSaul ova li a uda kutya David oku shii okushika okahumbafeta nokulwa. Onghee hano, David okwa li a ifanwa, ndele ta ningi omushiki womusika waSaul womombala nomuhumbati woilwifo yaye. — 1 Samuel 15:26-29; 16:14-23.
Ovanyasha otava dulu okulihonga shihapu keitavelo laDavid moinima ei. Dimbuluka kutya okwa kala ha longifa efimbo laye mokuninga oinima oyo ye mu ehenifa popepi naJehova. Natango, okwa li a kulika nelididimiko ounghulungu oo ta dulu okulongifa nowe mu kwafela a mone oilonga. Komesho yaaishe, okwa efa omhepo yaJehova i mu wilike. Mbela oyo kai fi tuu oilihongomwa iwa kufye atushe! — Omuudifi 12:1.
“OVALUMENHU VA HA SHUSHUME MOLWAWINYA”
Ofimbo David a li ta longele Saul, luhapu okwa li ha shuna keumbo opo a ka life eedi, nomafimbo amwe okwa li ha kala ko efimbo lile. Fikulimwe Isai okwa li a tuma David a ka tale kutya ovamwainamati vatatu ovo va kula, ovo va li tava longo metangakwaita laSaul ove li po ngahelipi. David okwa li a dulika ndele ta kufa oinima oyo a li ta twaalele ovamwainamati a finda kEfilu lomwandi. Eshi a fika, okwa li a nyemata okumona omatangakwaita opavali e li monghalo oyo ya tongwa petameko loshitukulwa eshi. Omatangakwaita oo okwa li a taalelafana a tula pokati efilu olo linene nola ngolyoka. — 1 Samuel 17:1-3, 15-19.
David ka li a hokwa onghalo ya tya ngaho. Omolwashike etangakwaita laJehova Kalunga omunamwenyo li na okuya onhapo omolwokutila omulumenhu wongaho nomupaani? David okwa li e udite kutya Goljat ota sheke Jehova. Onghee hano okwa li a popya nexwamo novakwaita kombinga yokufinda Goljat. Ina pa pita efimbo lile, omumwainamati waDavid oo a kula, Eliab, okwa li a uda osho sha tongwa kuDavid. Eliab okwa hanyena ondenge yaye, ndele te mu lundile kutya okwe uya okutala olwoodi. Ashike David okwe mu nyamukula a ti: ‘Ame onda ninga shike? Onda pula ashike.’ Opo nee okwa popya nouladi kutya ota ka finda Goljat, fiyo Saul a lombwelwa eendjovo odo. Ohamba oya li ya pula David a etwe kuyo. — 1 Samuel 17:23-31.
David okwa popya eendjovo tadi tu omukumo ohamba kombinga yaGoljat ta ti: “Ovalumenhu va ha shushume molwa winya.” Saul novakwaita vaye ova li va teka omukumo neenghono omolwaGoljat. Otashi dulika va ninga epuko lopanhu mokuliyelekanifa nomulumenhu oo munene, tava faneke nghee mule e va dule kokule. Ova li tava diladila kutya omutongolume oo a homata ote ke va finda noupu. Ashike David ka li a diladila ngaho. Ngaashi hatu ka mona, okwa li a tala ko oupyakadi monghedi ya yooloka ko filufilu. Onghee hano, okwa li a tokola a ka lwife Goljat. — 1 Samuel 17:32.
Saul okwa li a hanyena David ta ti: “Ito dulu okuya kOmufilisti ou noku mu lwifa, osheshi oove omunyasha, ndelenee winya omukwaita okudja [kounyasha] waye.” Mbela David okwa li ngoo okaana shili? Hasho, ashike okwa li omunyasha natango nokuya moita, notashi dulika a li ta monika a nyashuka. Ashike David okwa li a shiivika nawa e li omukwaita omuladi notashi dulika a li pokuwanifa omido 20 pefimbo olo. — 1 Samuel 16:18; 17:33.
David okwa li a shilipaleka Saul mokuhokolola ashishe osho sha li sha ningwa po shi na sha nonghoshi nosho yo emwangha. Mbela okwa li te litade? Hasho. David okwa li e shii kutya omolwashike a findana momalwoodi oo. Okwa ti: “Omwene ou a xupifa nge meenyala donghoshi nomeenyala demwangha, Ye ota ka xupifa nge yo meke lOmufilisti ou.” Opo nee Saul okwa li a fya ounye ndele ta nyamukula ta ti: “Inda, Omwene na kale naave.” — 1 Samuel 17:37.
Mbela ino hala okukala u na eitavelo la fa laDavid? Ashike dimbuluka kutya eitavelo laDavid kala li ashike okukala wa hala okuninga oshinima shonhumba. Okwa kala e na eitavelo muKalunga nomolwaasho a li e na eshiivo nowino. Okwa li e shii kutya Jehova oku li Omwaameni omunahole nosho yo Omuwanifi womaudaneko. Ngeenge otwa hala okukala tu na eitavelo la tya ngaho, otwa pumbwa okutwikila okulihonga kombinga yaKalunga mOmbiibeli. Ngeenge otwa kala metwokumwe naasho twe lihonga, ohatu ka mona oidjemo iwa notashi ka pameka eitavelo letu. — Ovaheberi 11:1.
‘OMWENE OTE KE MU YANDJA MEKE LANGE’
Potete, Saul okwa li ta kendabala okudika David oilwifo yaye. Oya li ya faafana hanga naayo yaGoljat, ya ningwa moshivela shitilyana mwa kwatelwa oshikelelifo, ile okandjafa kokukelela oikuti. David okwa li a kendabala okweenda a djala oilwifo oyo inene ndele okwa li a didilika kutya ita dulu oku i longifa. Kali a deulilwa oukwaita, nomolwaasho ka li a ika okudjala oilwifo, unene tuu oikutu noilwifo oyo ya li hai djalwa kuSaul, oo a li mule e dule Ovaisrael aveshe. (1 Samuel 9:2) Okwe i dula mo ndele ta djala oikutu yaye oyo a ika, oyo ha djala ngeenge ta ka lifa opo a amene oimuna. — 1 Samuel 17:38-40.
David okwa li a humbata odibo yaye yokoufita, ondjato kepepe nosho yo okafuta. Okafuta otashi dulika ka li taka monika ka fa oshinima shongaho, ashike oka li oshilwifo sha kula. Oka li ke na okandjato kanini ke na eemwiya mbali dile doshipa, nomolwaasho oka li oshilwifo tashi wapalele omufita. Okwa li ha tula emanya mokapa oko ke li kokafuta, te ka dungaadungifa lwoikando ta endelele, ndele ta mangulula okamwiya kamwe nokuumba okamanya. Okafuta oko oka li haka pondola nomolwaasho ovakwaita omafimbo amwe va li hava longifa oufuta.
David okwa li e lilongekida okushakeneka omutondi waye. Otashi dulika David a li ta ilikana a mana mo eshi ta ende komunghulo womulonga mefilu ndele ta toola oumanya vanini vatano va lalakana. Opo nee ta i kolwoodi ta tondoka.
Mbela omutondi waye Goljat okwa li ta diladila ngahelipi eshi e mu mona? Ombiibeli oya ti: “Okwe mu dina, shaashi ye okwa li omunyasha muwa nolupe liwa.” Goljat okwa ingida ta ti: “Aame ombwa hamba, ove eshi to uya kuame noshiti?” Osha yela kutya okwa li e wete odibo yaDavid ndele ina mona okafuta. Okwa li a sheka David medina loikalunga yOvafilisti ndele ta ane kutya ota ka yandja oshimhu shaDavid keedila nokoifitukuti. — 1 Samuel 17:41-44.
Onghedi omo David a li a nyamukula otai ulike kutya okwa li e na eitavelo. Diladila ashike omunyasha David ta ula Goljat ta ti: “Ove to uya kuame u neongamukonda neonga nomukonda, ndelenee ame handi uya kuove medina lOmwene womatanga ovakwaita, Kalunga komatanga Ovaisrael, ou we mu sheka.” David okwa li e shii kutya oilwifo yopanhu inai fimanenena. Goljat kali a fimaneka Jehova Kalunga, na Jehova okwa li te ke mu katukila onghatu. Ngaashi David a popya, “olwoodi olOmwene.” — 1 Samuel 17:45-47.
David okwa li e wete kutya Goljat omunene noku na oilwifo inene. Ashike ka li a tilifwa koinima oyo. Kali a ninga ngaashi Saul netangakwaita laye. David ka li e liyelekanifa naGoljat. Ponhele yaasho, okwa li a yelekanifa Goljat naJehova. Goljat okwa li e na oule weemeta 2, 9 e dule ovalumenhu aveshe, ashike mbela okwa li munene e fike peni oku mu yelekanifa nOmunamapangelo aeshe? Ngaashi ovanhu aveshe, okwa li e fike pokapuka, oko taka dulu okudipawa kuJehova
David okwa li a tondoka a yuka komutondi waye, ndele ta kufa okamanya mokandjato kaye. Okwe ka tula mokafuta kaye ndele te ka dungaadunga lwoikando. Goljat okwa li ta ehene kuDavid, tashi dulika e li konima yomuhumbati woshikelelifo shaye. Omufika waGoljat otashi dulika wa li wa nyika oshiponga kuye molwaashi omuhumbati woshikelelifo shaye ka li ta dulu okuyelula oshikelelifo pombada opo shi amene omutwe womutongolume. David okwa li naanaa a hala okushoneka komutwe waGoljat. — 1 Samuel 17:41.
Hauxuuninwa David okwa umba okamanya. Diladila nee okafilu kenyenye oko ka li po eshi okamanya ka yuka kuGoljat. Nopehe na omalimbililo, Jehova okwa li a kwafela David a shoneke. Okamanya oko oka denga mombaba yoshipala shaGoljat ndele taka ningine mo. Omutongolume oo okwe lidenga pedu, a wila po oombe. Omuhumbati woshikelelifo otashi dulika a ya onhapo omolwoumbada. David okwa li a ehena popepi ndele ta kufa eonga laGoljat nokuteta ko nalo omutwe waye. — 1 Samuel 17:48-51.
Hauxuuninwa, Saul novakwaita vaye ova li va nyatipala. Ova li va ingida mokule nokutaataa Ovafilisti. Osho David a li a lombwela Goljat osho naanaa sha ningwa, eshi a ti: ‘Omwene ote ke mu yandja momake etu.’ — 1 Samuel 17:47, 52, 53.
Kunena, ovapiya vaKalunga ihava kufa ombinga moita yo venevene, molwaashi osha li ashike hashi ningwa mefimbo lonale. (Mateus 26:52) Ashike nande ongaho, otwa pumbwa okuhopaenena eitavelo laDavid. Nafye otwa pumbwa okutala ko Jehova e li omunhu wolela, Kalunga oo oye aeke e na okulongelwa nokutilika. Omafimbo amwe otashi dulika tu kale tu wete omaupyakadi etu makula neenghono, ashike omanini ngeenge otwe a yelekanifa neenghono daJehova inadi ngabekwa. Ngeenge otwa hoolola okulongela Jehova Kalunga nokukala tu na eitavelo muye ngaashi David, itatu ka tilifwa komashongo nokomaupyakadi. Jehova ota dulu okufinda keshe shimwe.


text:
Omufiyekadi womuSarfat okwa li a pewa ondjabi omolweitavelo laye
KALA nee ngeno wa fa u wete omufiyekadi ohepele ta papatele nohamu okamonamati kaye ewifa. Okwa tya ngoo ye okwa hafa, ndele pefimbo opo tuu opo okwa kumwa neenghono. Okwa kumwa neenghono molwaashi okamonamati kaye oka li ka fya nokwa li a ukata omudimba. Ashike paife oka nyumunwa noke uya kuye take limemesha. Omweenda oo e ka nyumuna okwa lombwela omufiyekadi ta ti: “Tala, omumwoye e nomwenyo.”
Enyumuko olo litunhula ola ningwa paife pa pita omido 3 000 lwaapo. Oto dulu okulesha kombinga yalo mEehamba dotete etukulwa 17. Nakunyumuna okamonamati komufiyekadi omuprofeti Elia. Omufiyekadi oo wokuSarfat ina tumbulwa kedina mOmbibeli. Ashike enyumuko lokamonamati kaye olo limwe lomoiningwanima oyo ya li ya pameka filufilu eitavelo laye. Eshi hatu konakona kombinga yomufiyekadi oo, natu taleni kutya oilihongomwa ya fimana ilipi hatu dulu okulihonga mehokololo lOmbibeli li na sha naye.
ELIA A SHAKENA NOMUFIYEKADI OO E NA EITAVELO
Pefimbo eshi Israel sha li tashi pangelwa kohamba ikolokoshi Ahab, Jehova okwa li a tokola kutya oule womido donhumba odula itai ka loka muIsrael. Konima eshi Elia a shiivifa kutya otaku ka kala oshikukuta, Jehova okwa li e mu holeka aha dipawe kuAhab, nokwa kala ta palula Elia pashikumwifilonga, a li ha tumu omakola a etele omuprofeti oo ombelela nomungome. Opo nee lwanima, Jehova okwa ka lombwela Elia ta ti: “Fikama, inda kuSarfat puSidon ndele kala ko. Tala, Ame nda lombwela omufiyekadi umwe e ku palule.” — 1 Eeh. 17:1-9.
Eshi a fika muSarfat, okwa hanga omufiyekadi wonhumba ohepele ta tyava. Omunhu otashi dulika u lipule kutya omufiyekadi ou oye ngoo ta ka kala ta palula omuprofeti? Ote ke shi dula ngahelipi ngeenge omukwanaluhepo? Otashi dulika Elia a li te lipula ngaho, ashike ina ongaonga okuhovela eenghundafana nomufiyekadi oo. Okwa pula omufiyekadi oo a ti: “Inda u etele nge omeva manini meholo ndi nwe.” Eshi omufiyekadi a eta omeva, Elia okwa pula vali ta ti: “Etele nge yo okapambu komungome.” (1 Eeh. 17:10, 11) Omufiyekadi oo ka li e na oupyakadi wokuyandja omeva, ndele ka li e na apa ta hange omungome.
Onghee okwa nyamukula Elia ta ti: “Oshili, ngaashi Omwene [“Jehova,” NW] Kalunga koye e nomwenyo, ame kandi nomungome, oufila eshambekela limwe alike moshiyuma nomaadi manini moshanga. Paife ohandi [ongele] oukuni vamwe, opo nee handi i, tu lipakele po fye nomumwange omumati, tu lye fye tu fye!” (1 Eeh. 17:12) Natu konakoneni nawa osho sha kwatelwa meenghundafana odo.
Omufiyekadi oo okwa li e shi didilika mo kutya Elia Omuisrael omutilikalunga. Osho oshi liwetikile mo eshi a longifa outumbulilo “oshili, ngaashi Jehova Kalunga koye e nomwenyo.” Osha yela kutya okwa li e na eshiivo lonhumba li na sha naJehova, Kalunga oo a li ha ilikanwa kOvaisrael, ashike ka li natango ta dulu okulitumbulila Kalunga oo, a tye ngeno “Kalunga kange.” Omolwashike mbela? Omufiyekadi oo okwa li womuSarfat, odoolopa oyo taku tengenekwa kutya oya li ye likolelela koshilando shOvafonikia shedina Sidon. Ovanhu vomuSarfat otashi dulika va li hava longele Baal. Ndele nande ongaho, Jehova okwa li a mona oukwatya we likalekelwa momufiyekadi oo.
Nonande omufiyekadi oo okwa li mokati kovalongeli voikalunga, okwa li e na eitavelo muJehova. Jehova okwa li a tuma Elia komufiyekadi oo opo a dule oku va xupifa aveshe. Oshilihongomwa sha fimana shilipi hatu dulu okulihonga fiyo opapa?
Haaveshe ovo va li muSarfat va li va nyonauka filufilu, nonande ovanhu vamo ova li hava longele Baal. Molwaashi Jehova okwa li a tuma Elia a ye komufiyekadi oo, otashi ulike kutya Jehova oha konenene ovanhu ovo ve na omaukwatya mawa nande itave mu longele natango. Notashi koleke oushili oo kutya, “moshiwana keshe, keshe ou he mu tila ndee ta diinine ouyuki, ote mu wapalele.” — Oil. 10:35.
Ovanhu vangapi moshitukulwa shetu ve na oikala ngaashi yomufiyekadi wokuSarfat? Nonande ova dingililwa kovanhu vomomalongelokalunga oipupulu, otashi dulika tava kongo oshili. Otashi dulika ngoo ve shii kaningholi kombinga yaJehova ile vehe na eshiivo lasha nova pumbwa ekwafo letu opo ve tu waimine melongelokalunga lashili. Mbela oho kongo ngoo nelitulemo ovanhu va tya ngaho noku va kwafela?
“PAKELE NGE PO TETE OKAMUNGOME”
Natu konenene nawa kutya Elia okwa li a pula omufiyekadi e mu ningile shike. Omufiyekadi okwe mu lombwela kutya ove na ashike oufila wokuteleka oikulya ye va wana nomonamati waye notava ka lya vo va fye. Ndele nande ongaho, Elia okwe mu lombwela a ti: “Ino tila, inda u ninge ngaashi wa popya. Ndelenee pakele nge po tete okamungome u ka etele nge. Opo nee tamu lipakele po nye nomumati. Osheshi Omwene Kalunga kaIsrael ta ti ngaha: Oufila moshiyuma itau ka pwa mo nomaadi moshanga itaa ka pwa mo, fiyo efiku olo Omwene ta lokifile edu odula.” — 1 Eeh. 17:11-14.
Otashi dulika vamwe tu tye, ‘Okafila ketu oko akeke oko tu pakele po omunhu ou, shapo ota ningi omashedjo.’ Ndele omufiyekadi oo hasho a li a tomhafana ngaho. Nonande ka li e shii nawanawa Jehova, okwa li a itavela nokwa ninga ngaashi Elia e mu lombwela. Osho kasha li tuu eyeleko linene leitavelo nomufiyekadi oo ka li tuu a katuka pandunge!
Kalunga ka li a efa ongaho omufiyekadi oo ohepele. Okwa li a hapupalifa oufila nomaadi aye, ngaashi naanaa Elia a udaneka, nokungaho omufiyekadi oo okwa li ta dulu okulipalula nomonamati waye nosho yo okupalula Elia fiyo osheshi oshikukuta sha pita. Ombibeli oya ti: “Oufila moshiyuma inau pwa mo, nomaadi moshanga inaa pwa mo, opandjovo yOmwene, kwe i lombwela Elia.” (1 Eeh. 17:16; 18:1) Ngeno omufiyekadi oo ka li a ninga ngaashi a lombwelwa, ngeno oufila nomaadi aye oya pwa mo ndele tava fi. Ashike ponhele yaasho, okwa katuka metwokumwe neitavelo laye, a li e lineekela Jehova nokwa palula tete Elia.
Oshilihongomwa shimwe osho hatu dulu okulihonga oshosho kutya Jehova oha nangeke noupuna ovo ve na eitavelo tali longo. Ngeenge oudiinini woye tau yelekwa, ndele to ulike kutya ou na eitavelo, Jehova ote ke ku kwafela. E li Omufilishisho, Omwaameni naKaume koye, ote ke ku kwafela opo u dule okulididimikila omayeleko. — Ex. 3:13-15, NW.
Mo 1898, o-Zion’s Watch Tower oya li ya divilika oshilihongomwa osho hatu lihongo mehokololo lomufiyekadi, ya ti: “Molwaashi omufiyekadi oo okwa li e linyengifwa keitavelo a dulike, Omwene okwa li e mu kwafela okupitila momuprofeti; ngeno ka li e na eitavelo tali longo, ngeno opa longifwa omufiyekadi umwe e lili. Osho osha faafana nafye kunena. Momukokomoko wokukalamwenyo kwetu, Omwene ohe tu twala peemhito opo eitavelo letu tali yelekwa. Ngeenge otwa kala neitavelo tali longo, ote ke tu punika; ngeenge katu na eitavelo, ohatu ka xutwifa omanangeko noupuna.”
Ngeenge twa taalela omashongo okondadalunde, otwa pumbwa okukonga ewiliko lopakalunga mOmbibeli nomoishangomwa ya kanghamena kOmbibeli. Notu na okukatuka metwokumwe newiliko olo kashi na nee mbudi kutya oshidjuu shi fike peni okudulika kulo. Ohatu ka nangekwa noupuna ngeenge otwa katuka metwokumwe nomayele opandunge oo taa ti: “Nomutima woye aushe lineekela Omwene, ino liameka keendunge doye mwene. Mu shiiva meendjila doye adishe, opo nee Ye ota ka lalakanifa omalila oye.” — Omayel. 3:5, 6.
‘OVE OWE UYA MBOLI OKUDIPAA OMONAMATI WANGE?’
Eitavelo lomufiyekadi oo ola li natango la yelekwa. Ombibeli oya ti: “Konima yoinima ei omona omumati womwalikadi, omwene weumbo, okwa hangika koudu. Noudu waye wa li mudjuu shili, fiyo muye inamu kala vali omufudo.” Omufiyekadi okwa li a nyika oluhodi, nokwa li te lipula kutya oshike sha etifa oupyakadi oo, nomolwaasho a pula Elia ta ti: “Ondi na shike naave, oove omulumenhu waKalunga! Ove we uya kuame, opo oulunde wange u dimbulukuwe nomumwange opo a fye!” (1 Eeh. 17:17, 18) Mbela okwa li a hala okutya shike, eshi a popya ngaho nenyeme?
Mbela omufiyekadi oo okwa li ta dimbuluka enyono lonhumba olo la li la yahameka eliudo laye? Ile pamwe okwa li ta diladila kutya Kalunga oye e mu handukila nonokutya Elia okwa li mboli e mu etela etumwalaka li na sha nefyo lomona waye? Ombibeli inai popya kondadalunde kombinga yaasho. Ashike eshi sha yela oshosho kutya, omufiyekadi oo ina pa nande Kalunga oushima washa.
Nopehe nomalimbililo, Elia okwa li a uda nai eshi a kundana kutya omonamati womufiyekadi okwa fya nokepopyo olo kutya oye shuude a etifa efyo olo la nyikifa oluhodi omufiyekadi. Opo nee Elia okwa kufa omudimba wokamati oko ndele ta i nao konduda yopombada nokwiilikana ta ti: “Omwene Kalunga kange, Ove wa etela ngahelipi omufiyekadi ou, ndi li puye ngaashi omunailongo, omupya, mokudipaa omona waye omumati?” Omuprofeti Elia ka li a hala edina laKalunga li shekwe molwaashi ngeno a efa omufiyekadi oo ha yakula ovaenda nomunalukeno a mone oixuna natango. Onghee hano Elia okwa indila a ti: “Omwene Kalunga kange, omwenyo wokaana aka nau alukile muko.” — 1 Eeh. 17:20, 21.
“TALA, OMUMWOYE E NOMWENYO”
Jehova okwa li a uda eilikano laElia. Omufiyekadi okwa li a fila oshisho omuprofeti Elia nokwa ulika kutya oku na eitavelo. Osha fa shi li apa kutya Kalunga okwa li a efa omonamati womufiyekadi a fye koudu, molwaashi okwa li e shii kutya ote ke mu nyumuna, opo enyumuko olo lotete lomomanyumuko oo a shangwa mOmishangwa li kale odjo yehekeleko komapupi okonahiya. Eshi Elia a ilikana, Jehova okwa nyumuna okamonamati komufiyekadi. Omufiyekadi ka li tuu a tunhukwa eshi a uda Elia ta ti: “Tala, omumwoye e nomwenyo!” Omufiyekadi oo okwa lombwela Elia a ti: “Paife ondi shi shii nokutya, oove omulumenhu waKalunga nondjovo yOmwene mokanya koye oyo yoshili.” — 1 Eeh. 17:22-24.
Ehokololo li na sha nomufiyekadi oo opo la xulila opo mEehamba dotete etukulwa 17. Ndele molwaashi Jesus okwa li a popila mouwa omufiyekadi oo, osha yela kutya okwa ka fya e li omudiinini kuJehova. (Luk. 4:25, 26) Ehokololo olo otali tu hongo kutya Jehova oha punike ovo hava yakula nawa ovapiya vaye. (Mat. 25:34-40) Otali ulike yo kutya Jehova oha file oshisho ovapiya vaye ovadiinini nokuli nomeenghalo da nyaya keonga. (Mat. 6:25-34) Otali yandje yo oumbangi kutya Jehova ota dulu okunyumuna ovanhu koufi nonokutya oku na ehalo loku shi ninga. (Oil. 24:15) Oyo kai fi tuu oilihongomwa iwa nokudimbuluka ngeenge hatu diladila kombinga yomufiyekadi oo!


text:
ONKALAMWENYO YOPAKRISTE
Nkene to vulu okukala ho konakona Ombiimbeli nuukeka
Mbela owa hala okukala omudhiginini uuna to makelwa wa fa Daniel? Daniel okwa li ha konakona nuukeka Oohapu dhaKalunga, mwa kwatelwa omahunganeko gomuule. (Dan 9:2) Okukonakona Ombiimbeli nuukeka otaku vulu oku ku kwathela wu kale omudhiginini. Ngiini mbela? Otaku vulu okukoleka eitaalo lyoye kutya Jehova ota ka gwanitha shili omauvaneko ge. (Jos 23:14) Otaku vulu wo okukokeka ohole yoye yokuhola Kalunga, ndjoka tayi ke ku inyengitha wu longe shoka shi li mondjila. (Eps 97:10) Owu na oku shi enda ngiini? Tala komaetopo taga landula.
Oshike ndi na okukonakona? Oto vulu okwiilongekidhila okugongala kehe. Elesho lyOmbiimbeli lyokoshiwike otali kala tali ti sha, ngele oto kongo uuyelele wiitsa mbyono kuu uvite. Yamwe ohaya konakona omahunganeko gOmbiimbeli, iiyimati yombepo yaKalunga, omalweendo guutumwa gomuyapostoli Paulus nenge eshito lyaJehova. Ngele owa dhiladhila epulo lyontumba lyopaMbiimbeli mesiku, li nyola e to ke li konakona pekonakono lyoye tali landula.
Openi tandi adha uuyelele? Tala okavidio: Iilongitho yokukonakona omaliko gopambepo muule wu mone uuyelele. Opo wu ilonge nkene wu na oku shi ninga, konga uuyelele kombinga yomapangelo omanankondo guuyuni ngoka taga thanekwa koshilikama shoka sha popiwa muDaniel ontopolwa 7.
Ethimbo li thike peni ndi na okulongitha? Okukonakona pandjigilile ohaku tu kwathele tu kale tu na ekwatathano ewanawa naJehova. Petameko oto vulu okukala ho longitha ethimbo efupi, nokonima to kala ho shi ningi ethimbo ele. Okukonakona Oohapu dhaKalunga okwa fa okufula eliko lya holekwa; shi thike mpoka to li mono olindji, opo pu thike to kala wa hala oku li konga. (Omayel 2:3-6) Oto ka kala aluhe wa hala okukonakona Oohapu dhaKalunga. — 1Pet 2:2.