c: text/html

text:
OSAPI YOKONDYE | OMOKONDA YATYI OVANTHU OVAWA NAVO VAMONEKELWA NOVIVI?
Ovipuka Ovivi Vieliyawisa!
Smita, * omukai womanima 35 ko Dhaka, Bangladesh, ankho uhole ovanthu nokuvelinga nawa. Ovanthu ankho vemwii okuti omukai uundapa unene nokuna ehambu, ankho uhanda okukuatesako vakuavo okunoñgonoka etyi elilongesa konthele ya Huku. Ombunga nomapanga vanumanene unene etyi Smita avasiwa nouvela umwe wahakalele simano aumuipaa!
James nomukai wae, ovalinepi vamwe ankho vena omanima 30, nokuna ovituwa oviwa nga Smita. Pondyovo ankho vapita okukatalelapo omapanga avo koutakelo wo Estados Unidos. Nalumwe vakondokele vali keumbo liavo ko Nova York. Etyi vekahi mondyila avaviluka netukutuku avankhi, avasila omuihamo omunene ombunga yavo na vana ankho vaundapa navo.
Hono kese apa utala ovivi no nonkhumbi vieliyawisa unene. Ovilwa vipaa ovanthu alo umwe omatolopa. Okuipaa, noungangala tyimoneka alo umwe kovanthu vehena etyi valinga. Ononkhia nomauvela alemaneka, vikahi nokumoneka kovanthu vomati aeho. Ovinimawe vikahi nokuipa ovanthu ovanyingi. Okulingwa onya tyeliyandyana unene. Hamwe nove ukahi movipuka ngovio.
Katyapengele okulipula ngetyi:
Omokonda yatyi ovanthu ovawa navo vamonekelwa novivi?
Okuti Huku oe uvelwa onombei mokonda yovipuka ovio?
Okuti ovivi viyako vala, ine vietwa novanthu?
Okuti o Karma, ine etyi tyituka kuetyi omunthu alingile kohale, otyo tyimumonesa ononkhumbi?
Inkha kuna Huku wepondolo aliho, omokonda yatyi ahaamenena ovanthu kovivi?
Okuti ovanthu mavakayovoka kovivi no kononkhumbi?
Opo tukumbulule omapulo oo, tuesukisa okunoñgonoka omakumbululo omapulo evali akolela: Oityi ovipuka ovivi vimonekela, iya oityi Huku makalinga?
^ palag. 3 Omanyina apilululwa.


text:
Fimanekeni ovanamido ovo ve li mokati keni
“Fimaneka omukulunhu.” — LEV. 19:32.
1. Ovanhu ove li monghalo inyikifa oluhodi ilipi?
JEHOVA ka li a lalakanena ovanhu va kale tava mono oixuna omolwoilanduliko youkulupe. Mekondjifafano naasho, okwa li a lalakanena opo ovalumenhu novakainhu va hafele oukolele muwa mOparadisa kombada yedu. Ashike fiyo opaife “oishitwa aishe ohai keme kumwe ndele oi nefeto lokudala.” (Rom. 8:22) Mbela oto diladila kutya Kalunga oha kala e udite ngahelipi ngeenge ta tale oilanduliko oyo tai hange ovanhu omolwoulunde? Shikwao vali, ovanamido vahapu omafimbo amwe ohava kala va ekelwashi monghalamwenyo yavo pefimbo opo va pumbwa ekwafo. — Eps. 39:5; 2 Tim. 3:3.
2. Omolwashike Ovakriste va fimaneka ovanamido?
2 Oshiwana shaJehova osha hafa eshi shi na ovanamido momaongalo asho. Ohatu mono ouwa mounongo wavo nohatu nwefwa mo nawa koshihopaenenwa shavo sheitavelo. Vahapu vomufye otwa pambafana pambelela tashi dulika naumwe ile navahapu vomovanamido ovo ovaholike. Ndele kashi na nee mbudi kutya otwa pamba ovanamido va tya ngaho ile hasho, otu na ko nasha nonghalonawa yavo. (Gal. 6:10; 1 Pet. 1:22) Otashi ke tu etela ouwa atusheni okukonakona etaleko laKalunga li na ko nasha novanamido. Ohatu ka konakona yo kutya oilyo youkwaneumbo nosho yo eongalo oi na oshinakuwanifwa shilipi ngeenge tashi uya povanamido vetu ovaholike.
‘INO EKELASHI NGE’
3, 4. (a) Omushangi wEpsalme 71 okwa li a indila eindilo la tongomana kuJehova lilipi? (b) Oshike osho ovanamido meongalo tava dulu okwiindila Jehova?
3 Omushangi wEpsalme a nwefwa mo okwa li a indila Kalunga, a ti: ‘Ino ekelashi nge mefimbo loukulupe wange, Ove ino efa nge, nge eenghono tadi fii nge po.’ (Eps. 71:9) Epsalme olo ola fa la twikila kEpsalme 70, olo li li “Epsalme laDavid.” Otashi ulike kutya David oye a indila eindilo olo li li mEpsalme 71:9. Okwa kala ta longele Kalunga okudja kounyasha waye fiyo omoukulupe, na Jehova okwa li e mu longifa meenghedi da tongomana. (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Eeh. 2:1-3, 10) Ndele nande ongaho, David okwa li a mona kutya okwa pumbwa okupula Jehova a twikile okukala e mu hokwa. — Lesha Epsalme 71:17, 18.
4 Vahapu kunena ove li monghalo ya fa yaDavid. Nonande ova kulupa nova hangwa ‘komafiku mai,’ otava twikile okutanga Kalunga ngaashi tava dulu. (Omuud. 12:1-7) Vahapu momuvo otashi dulika itava dulu vali okulonga oilonga yavo i lili noku lili ngaashi nale, mwa kwatelwa okulonga moukalele. Ashike navo otava dulu okupula Jehova a twikile okukala e va hokwa noku va file oshisho. Ovanamido ovadiinini va tya ngaho otava dulu okukala noushili kutya Kalunga ota ka nyamukula omailikano avo. Kakele kaasho, omailikano a tya ngaho otaa holola okunakonasha kwa faafana naako David a li a nwefwa mo a shange.
5. Jehova okwa tala ko ngahelipi ovanamido ovadiinini?
5 Omishangwa ode shi yelifa kutya Jehova okwa lenga neenghono ovanamido ovadiinini nonokutya okwa teelela ovapiya vaye va kale va fimaneka ovanamido va tya ngaho. (Eps. 22:24-26; Omayel. 16:31; 20:29) Ombibeli oya popya muLeviticus 19:32 ya ti: “Kala ofika moipafi yomukulunhu weenghwakutoka; fimaneka omukulunhu; tila Kalunga. Aame Omwene.” Okufimaneka ovanamido meongalo osha li oshinakuwanifwa sha kwata moiti eshi eendjovo odo da shangwa, nosho shi li ngaho nokunena. Ndele ongahelipi shi na sha noku va fila oshisho? Olyelye e na oshinakuwanifwa shoku va fila oshisho?
OSHINAKUWANIFWA SHOILYO YOUKWANEUMBO
6. Jesus okwa tula po oshihopaenenwa shilipi shokufila oshisho ovadali?
6 Eendjovo daKalunga ode tu lombwela tadi ti: “Fimaneka xo nanyoko.” (Ex. 20:12; Ef. 6:2) Jesus okwa li a yandja elitulemo koshipango osho eshi a li ta tokola Ovafarisai novanongomhango ovo va li inava hala okufila oshisho ovadali vavo. (Mark. 7:5, 10-13) Jesus okwa tula po oshihopaenenwa shiwa shokufila oshisho ovadali. Pashihopaenenwa, eshi a li e li pokufya komuti womahepeko, okwa li e lineekelela omuhongwa oo a li e hole, Johannes, oshinakuwanifwa shokufila oshisho ina oo tashi dulika a li omufiyekadi. — Joh. 19:26, 27.
7. (a) Omuyapostoli Paulus okwa popya efinamhango lilipi li na sha nokufila oshisho ovadali? (b) Eendjovo daPaulus otadi popi kombinga yashike?
7 Omuyapostoli Paulus okwa li a nwefwa mo a shange kutya ovaitaveli ove na okufila oshisho omaukwaneumbo avo. (Lesha 1 Timoteus 5:4, 8, 16.) Tala koshikalimo shaasho Paulus a shangela Timoteus. Paulus okwa li a yelifa shi na sha naao a wana okuyambididwa painiwe keongalo naao ina wana. Okwe shi popya sha yela kutya ovana, ovatekulu nosho yo ovapambele vovafiyekadi ovanamido ovo ve li moshili ovo ve na oku va fila oshisho. Osho otashi ka kwafela opo eongalo liha kale noshinakuwanifwa shoku va fila oshisho. Sha faafana kunena, onghedi imwe omo Ovakriste hava ulike ‘ouyuki,’ ile tu tye eliyandjo lometilokalunga omo ku fila oshisho ovaneumbo lavo painiwe.
8. Ongahelipi ounongo wOmbibeli u liwetikile eshi inai yandja eenghedi dokondadalunde dokufila oshisho ovadali ovanamido?
8 Oku shi popya paunafangwa, ovana Ovakriste ovo va kula ovo ve na oshinakuwanifwa shokushilipaleka kutya ovadali vavo ova kwafelwa meemhumbwe davo dopainiwe. Paulus okwa popya shi na sha nomupambele omwiitaveli, ashike ovadali ovo vehe fi oilyo yeongalo lopaKriste navo ove na okufilwa oshisho. Ndele eenghedi omo ovadali hava filwa oshisho oda yoolokafana molwaashi ove li meenghalo da yoolokafana. Eemhumbwe, omaliudo nosho yo oukolele waavo va kwatelwa mo owa yoolokafana. Ovanamido vamwe ove na ovana vahapu ofimbo vamwe ve na ashike kamwe. Vamwe ohava mono eyambidido kepangelo, ofimbo vamwe ihava mono. Ovo tava filwa oshisho ove hole oinima ya yoolokafana. Onghee hano, itashi ka kala pandunge ile pahole okukembaula onghedi omo umwe ta kendabala okufila oshisho ovadali vaye ovanamido. Kakele kaasho, Jehova ota ka nangeka noupuna etokolo keshe lopamishangwa note ke li ningifa li longe ngaashi naanaa sha li sha ningwa pefimbo laMoses. — Num. 11:23.
9-11. (a) Eenghalo didjuu dilipi odo vamwe tashi dulika va shakeneke? (Tala efano olo li li pehovelo loshitukulwa.) (b) Omolwashike ovo ve li mefimbo li yadi vehe na okweendelela okufiya po oilonga yavo? Shi yelifa.
9 Ngeenge ovadali ove li kokule novana vavo, otashi dulu okukala eshongo koludalo oku pa ovadali vavo ovanamido ekwafo olo va pumbwa. Ngeenge omudali okwa kwatwa kounghundi ombadilila, tashi dulika molwaashi e lidenga po, a teka, ile oupyakadi umwe u lili, oshi na oupu a kale a pumbwa okutalelwa po diva. Lwanima, otashi dulika a ka kale a pumbwa ekwafo oule wefimbo lixupi ile lile. *
10 Ovalongi vefimbo li yadi ovo va ya kokule nomaumbo avo omolwoinakuwanifwa yavo yokulongela Kalunga, otashi dulika va taalele okuninga omatokolo a kwata moiti. Ovabetel, ovatumwa novapashukili ovaendi, ohava tale ko oshinakuwanifwa shavo shi li sha fimanenena noshi li enangeko noupuna laJehova. Ashike ngeenge ovadali vavo ova vele, tete otashi dulika va diladile kutya, ‘Otwa pumbwa okufiya po oshilonga shetu opo tu ka file oshisho ovadali vetu.’ Ndele otashi ka kala pandunge okudilonga pamwe neilikano ngeenge osho osho ovadali veni va pumbwa nosho va halelela. Kape na nande oumwe e na okweendelela okweefa po oshilonga shaye osho shi li oufembanghenda notashi dulika haalushe hashi kala sha pumbiwa. Mbela ouvela wovadali veni owopakafimbo, oo vamwe meongalo omo ve li tashi dulika ve va kwafele? — Omayel. 21:5.
11 Pashihopaenenwa, ope na oshimoniwa shovamwainafana ovalumenhu vavali ovo va li tava wanifa po oinakuwanifwa yavo yopaKriste kokule neumbo lavo. Umwe okwa li omutumwa koAmerika lokOlukadi, ofimbo mukwao a li ta longo keembelewa da kula koBrooklyn, moNew York. Ovadali vavo ovanamido ova ka kala va pumbwa ekwafo. Opo nee vo novakulukadi vavo ova li va ya va ka talela po ovadali vavo ovo va li kokule navo nova tale kutya ekwafo lilipi va pumbwa nongahelipi ve na oku li pewa. Lwanima, ovalihomboli ovo tava longo koAmerika lokOlukadi ova li va hala okufiya po oshilonga shavo va shune keumbo. Opo nee ova li va dengelwa ongodi komuunganeki wolutu lovakulunhuongalo womeongalo lovadali vavo. Ovakulunhuongalo ovo ova li va kundafana shi na sha noshinima sha tya ngaho, nova li va hala ovatumwa ovo va twikile noshilonga shavo. Ovakulunhuongalo ovo ova li ve shii kutya oshilonga shovalihomboli ovo osha fimana, nova li va tokola toko okuninga ngaashi tava dulu okukwafela ovadali vovatumwa ovo. Oukwaneumbo oo kawa li tuu wa pandula okunakonasha kwopahole kwa tya ngaho!
12. Oshike sha fimanenena ngeenge ovapambele tava ningi etokolo lokufila oshisho ovadali ovanamido?
12 Kashi na nee mbudi kutya ovapambele Ovakriste ova hoolola onghedi ilipi yokufila oshisho ovadali ovanamido, osho sha fimanenena okushilipaleka kutya otai fimanekifa edina laJehova. Inatu hala nande okukala twa fa ovakwatelikomesho vomalongelokalunga vopefimbo laJesus. (Mat. 15:3-6) Otwa hala omatokolo etu a fimanekife Kalunga nosho yo eongalo. — 2 Kor. 6:3.
OSHINAKUWANIFWA SHEONGALO
13, 14. Omolwashike hatu dulu okufika pexulifodiladilo okudja mOmishangwa kutya omaongalo oku na ko nasha nokufila oshisho oilyo oyo i li ovanamido?
13 Havalongi aveshe vefimbo li yadi tava dulu okukwafelwa ngaashi ovo va tumbulwa mokatendo ka dja ko. Ashike mokutala konghalo oyo ya li ya holoka po mefelemudo lotete otai ulike kutya omaongalo oku na ko nasha nokufila oshisho eemhumbwe dovamwatate novamwameme ovanamido ovo va tula po oshihopaenenwa shiwa. Ombibeli oya popya shi na sha neongalo lomuJerusalem ya ti kutya “kamwa li nande ohepele.” Osho inashi hala okutya aveshe ova li ve na oiniwe ihapu. Vamwe ova li ve na shinini painiwe, ashike ‘keshe umwe okwa pewa shi fike peemhumbwe daye.’ (Oil. 4:34, 35) Lwanima opa ka holoka onghalo yonhumba meongalo. Okwa li kwa udika kutya “oipalwifa eshi ya tukulwa keshe efiku, ovafiyekadi [vamwe] ova lumbulwa” oikulya. Opo nee ovayapostoli ova li va ninga elongekido ku hoololwe ovalumenhu ovo va wana va shilipaleke kutya ovafiyekadi ova wanifilwa po eemhumbwe davo shi fike pamwe. (Oil. 6:1-5) Oshoshili kutya etukulo loikulya la tya ngaho ola li lopakafimbo ku filwe oshisho ovo opo va ningi Ovakriste pOpentekoste 33 O.P. nova li va kala oule wefimbo muJerusalem va tungwe pamhepo. Ndele nande ongaho, osho ovayapostoli va ninga otashi ulike kutya eongalo otali dulu okukwafela oilyo yalo oyo i li momhumbwe.
14 Paulus okwa li a pa Timoteus omalombwelo e na sha neenghalo odo tadi ningifa ovafiyekadi Ovakriste va kale va wana okukwafelwa painiwe keongalo. (1 Tim. 5:3-16) Omushangi wOmbibeli a nwefwa mo wedina Jakob naye okwa li a kumaida Ovakriste va file oshisho eefiye, ovafiyekadi nosho yo vamwe ngeenge ve li meenghalo didjuu ile meemhumbwe davo. (Jak. 1:27; 2:15-17) Omuyapostoli Johannes naye okwa tomhafana ta ti: “Ngenge pe na ou e kwete emona lounyuni ou, ndee ta mono omumwaxe a hepa, ndee te mu kukutikile omutima waye, ohole yaKalunga tai kala mo ngahelipi muye?” (1 Joh. 3:17) Ngeenge Ovakriste pauhandimwe ove na oshinakuwanifwa shokufila oshisho eehepele, mbela nomaongalo hasho e na okuninga ngaho?
15. Oinima ilipi tashi dulika i kwatelwe mokukwafela ovamwatate novamwameme ovanamido?
15 Moilongo imwe, epangelo ohali yandje opendjela, hali ningi omalongekido okuyandja oikwafa nohali file oshisho ovanamido ovo ve li momaumbo ovakulupe. (Rom. 13:6) Moilongo imwe kamu na omafiloshisho a tya ngaho. Onghee hano, eenghedi omo ovapambele neongalo tali ka fila oshisho ovamwatate novamwameme ovo va kulupa oda yoolokafana she likolelela keenghalo. Ngeenge ounona Ovakriste ove li kokule novadali vavo, itava ka dula oku va kwafela ngaashi eshi ve li popepi navo. Ounona otava dulu okukwatafana novakulunhuongalo vomeongalo omo mu na ovadali vavo, opo eongalo li kale li shii eenghalo doukwaneumbo oo. Pashihopaenenwa, ovakulunhuongalo otava dulu okukwafela ovanamido va shiive nova mone nghee tava dulu okumona omakwafo oo haa yandjwa kepangelo ile komahangano amwe e lili oo haa yandje omakwafo. Otashi dulika yo va ka didilike mo eenghalo donhumba odo tava dulu okudimbulukifa ovana vovanamido ngaashi, omikanda da fimana odo inadi leshwa natango ile kutya ovadali ihava kufa vali ouhaku oo va pumbwa. Okutukulilafana omayele kwa tya ngaho otaku dulu okukelela onghalo iha naipale notaku dulu okukandula po omikundu. Osha yela kutya ovo ve li po tava kwafele nokuyandja omayele ponhele yovana vovanamido, otava ningifa oukwaneumbo uha kale u na oshisho.
16. Ongahelipi Ovakriste vamwe hava kwafele ovanamido meongalo?
16 Omolwohole yokuhola ovanamido ovo ovaholike, Ovakriste vamwe ohave liyambe nokulongifa efimbo lavo opo va kwafele momhumbwe keshe tai holoka po. Ohave litulile po elalakano lokuulikila ovanamido meongalo okunakonasha kwavo. Vamwe ohave liyambe mokulitukulila oilonga navamwe meongalo opo va file oshisho ovanamido mokuninga omalufo. Molwaashi vo itava dulu oku ya moilonga yefimbo li yadi, ohava kwafele nehafo opo ovana vovanamido va kale moilonga yefimbo li yadi. Ovamwatate ovo ihava ulike tuu omhepo iwa kuhe na vali! Ashike omakwafo avo itaa ti kutya ovana ovo ve na oshinakuwanifwa shokufila oshisho ovadali vavo kave na vali okuninga ngaashi tava dulu opo va kwafele ovadali vavo.
FIMANEKA OVANAMIDO NEENDJOVO TADI TUNGU
17, 18. Oikala ohai dana onghandangala ilipi ngeenge tashi uya pokufila oshisho ovanamido?
17 Aveshe ovo hava kwafele ovanamido otava dulu okuninga eenghendabala opo ekwafo lavo li kale tali mbilipaleke. Ngeenge naave ou na oshinakuwanifwa sha tya ngaho, ninga ngaashi to dulu opo u kale u na etaleko liwa. Kuvamwe, oukulupe ohau etifa enyeme ile va kale va wililwa po. Onghee hano, otashi dulika wa pumbwa okuninga eenghendabala tadi twikile dokufimaneka nokutwa omukumo ovamwatate novamwameme ovanamido mokukala ho kundafana navo oinima tai tungu. Ovo va kala ve liyandja moilonga yokulongela Jehova oule wefimbo monghalamwenyo yavo ove shii okupandulwa. Eongalo itali va dimbwa nosho yo Jehova ita dimbwa osho va ninga moku mu longela. — Lesha Malakia 3:16; Ovaheberi 6:10.
18 Shikwao vali, oilonga yakeshe efiku nayo otai dulu okupupalekwa ngeenge ovanamido ovo hava filwa oshisho naavo have va file oshisho ohava ningi omashendjo pefimbo la wapala. (Omuud. 3:1, 4) Ovanamido vahapu ihava komangele va pewe elitulemo la pitilila. Ove shii kutya oikala yavo otai dulu okukuma okutalelwa po kuvamwe nelitulemo olo hava pewa. Ovo hava talele po ihava kala naanaa inava popya kutya, “Onda li nda ka twa omukumo kaume kange omunamido ndele aame ashike nda tuwa omukumo.” — Omayel. 15:13; 17:22.
19. Oshike tashi ka kwafela ovanamido novanyasha va kale va pama ngeenge ve li meenghalo didjuu?
19 Otwa teelela nodjuulufi efimbo opo itapa ka kala vali okumona oixuna noilanduliko youlunde tai ka xula po. Ashike mopaife, ovapiya vaKalunga ove na okukala va teelela osho tashi kalelele. Otu shi shii kutya eitavelo momaudaneko aKalunga olo ekanghameno letu ngeenge tu li momafimbo madjuu ile momayeleko. Ohatu pandula eshi tu na eitavelo la tya ngaho molwaashi otali tu kwafele tuha ‘kanife ouladi, osheshi nande omunhu wetu wokombada ta nyonauka po, ou womeni ota shituka mupe efiku nefiku.’ (2 Kor. 4:16-18; Heb. 6:18, 19) Kakele kokukala u na eitavelo momaudaneko aKalunga, oshike tashi ku kwafele u kale wa wana okufila oshisho ovanamido? Omaetepo amwe taa longo otaa ka kundafanwa moshitukulwa tashi landula.
^ okat. 9 Oshitukulwa tashi landula otashi ka kundafana eenghedi dimwe dokufila oshisho odo tadi dulu okulongifwa kovanamido nokovana vavo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eninginifo loye nekwatafano loye naKalunga
ETUKULWA 18
Eninginifo lopaKriste ohali ningwa monghedi ya tya ngahelipi?
Eenghatu dilipi wa pumbwa okukatuka opo u kale wa wana okuninginifwa?
Omunhu ohe liyapulile Kalunga ngahelipi?
Etomheno la fimanenena li na sha nokuninginifwa olilipi?
1. Omolwashike elenga lomombala lokuEtiopia la li la pula li ninginifwe?
‘TALA, omeva oo aa, oshike tashi kelele nge ndi ha ninginifwe?’ Epulo olo ola li la pulwa kelenga lomombala lokuEtiopia mefelemudo lotete. Omukriste wedina Filippus okwa li e mu ulikila kutya Jesus oye a li Messias omuudanekwa. Molwaashi omulumenhu oo Omuetiopia okwa li e linyengifwa neenghono kwaasho e lihonga mOmishangwa, okwa katuka eenghatu. Okwa li e shi ulika kutya okwa hala okuninginifwa. — Oilonga 8:26-36, yelekanifa NW.
2. Omolwashike u na okudiladila wa mana mo shi na sha neninginifo?
2 Ngeenge owa konakona noukeka omatukulwa a tetekela embo eli pamwe naumwe womEendombwedi daJehova, otashi dulika u kale u udite wa hala okupula kutya: ‘Oshike tashi kelele nge ndi ha ninginifwe?’ Fiyo opapa, owe lihonga shi na sha neudaneko lOmbibeli lomwenyo waalushe mOparadisa. (Lukas 23:43; Ehololo 21:3, 4) Owe lihonga yo shi na sha nonghalo yolela yoonakufya nosho yo eteelelo lenyumuko. (Omuudifi 9:5; Johannes 5:28, 29) Otashi dulika ho endafana nEendombwedi daJehova pokwoongala kwado, nowa mona kutya odi li melongelokalunga lashili. (Johannes 13:35) Oshinima osho sha fimanenena oshosho kutya, otashi dulika wa kulika ekwatafano lopofingo naJehova Kalunga.
3. (a) Jesus okwa yandja elombwelo lilipi kovashikuli vaye? (b) Okuninginifwa momeva ohaku ningwa ngahelipi?
3 Ongahelipi to dulu okuulika kutya owa hala okulongela Kalunga? Jesus okwa lombwela ovashikuli vaye a ti: ‘Indeni ka ningeni ovanhu aveshe ovalongwa vange, noku va ninginifa.’ (Mateus 28:19, yelekanifa NW.) Jesus okwa tula po oshihopaenenwa okupitila mokuninginifwa kwaye momeva. Ka li a shashwa nomeva ile a tilwa omeva kombada yomutwe. (Mateus 3:16, NW) Oshitya shOshigreka osho sha tolokwa “okuninginifwa” otashi ti okutula koshi yomeva. Onghee hano, eninginifo lopaKriste otali ti okutula olutu lomunhu alishe filufilu koshi yomeva.
4. Eninginifo lomomeva otali ulike shike?
4 Eninginifo lomomeva oli li oshiteelelwa kwaaveshe ovo va hala okukala ve na ekwatafano naJehova Kalunga. Okuninginifwa moipafi ohaku ulike kutya owa hala okulongela Kalunga. Ohaku ulike kutya owa hafa okulonga ehalo laJehova. (Epsalme 40:8, 9) Ndele opo u kale wa wana okuninginifwa, ou na okukatuka eenghatu donhumba.
OWA PUMBWA ESHIIVO NEITAVELO
5. (a) Onghatu yotete ilipi u na okukatuka opo u kale wa wana okuninginifwa? (b) Omolwashike okwoongala kwopaKriste kwa fimana?
5 Owa hovela nale okukatuka onghatu yotete. Ngahelipi mbela? Omokumona eshiivo lokushiiva Jehova Kalunga nosho yo Jesus Kristus, tashi dulika okupitila mokukala nelandulafano lokukonakona Ombibeli. (Johannes 17:3) Ndele ope na natango shihapu okulihonga. Ovakriste ova hala ‘okuyadifwa neshiivo lokushiiva ehalo laKalunga.’ (Ovakolossi 1:9) Okukala pokwoongala kwEendombwedi daJehova otaku ku kwafele neenghono shi na sha naasho. Osha fimana okukala pokwoongala kwa tya ngaho. (Ovaheberi 10:24, 25) Okukala pokwoongala nope he na okufaula otaku ke ku kwafela u mone eshiivo lihapu lokushiiva Kalunga.
6. Ou na okukala u na eshiivo lOmbibeli li fike peni opo u kale wa wana okuninginifwa?
6 Doshili, ino pumbwa okushiiva keshe shimwe mOmbibeli opo u kale wa wana okuninginifwa. Elenga lomombala lokuEtiopia ola li li na eshiivo lonhumba, ndele ola li la pumbwa okukwafelwa opo li ude ko oitukulwa yonhumba yOmishangwa. (Oilonga 8:30, 31) Sha faafana, naave owa pumbwa okulihonga shihapu natango. Doshili, ito ka efa nandenande okulihonga kombinga yaKalunga. (Omuudifi 3:11) Ndele fimbo ino ninginifwa, owa pumbwa okushiiva omahovelohongo Ombibeli noku a tambula ko. (Ovaheberi 5:12) Omahongo a tya ngaho okwa kwatela mo oshili i na sha nonghalo yoonakufya nosho yo efimano ledina laKalunga nOuhamba waye.
7. Okukonakona Ombibeli oku na oku ku nwefa mo ngahelipi?
7 Ndele inashi wana ashike okukala neshiivo, molwaashi “kape na ou ta dulu okuwapalela Kalunga, ngenge kape neitavelo.” (Ovaheberi 11:6) Ombibeli otai tu lombwele kutya eshi ovanhu vamwe vomoshilando Korinto shonale va li va uda etumwalaka olo la li la udifwa kOvakriste, ova “itavela, ndele tava ninginifwa.” (Oilonga 18:8, NW) Sha faafana, okukonakona Ombibeli oku na oku ku kwafela u kale u na eitavelo kutya oi li Eendjovo daKalunga da nwefwa mo. Ekonakonombibeli oli na yo oku ku kwafela u kale u na eitavelo momaudaneko aKalunga nosho yo meenghono dokuxupifa deyambo laJesus. — Josua 23:14; Oilonga 4:12; 2 Timoteus 3:16, 17.
LOMBWELA VAMWE OSHILI YOMBIBELI
8. Oshike tashi ke ku linyengifa opo u lombwele vamwe osho we lihonga?
8 Eshi eitavelo tali kulu momutima woye, oto ka kala wa hala okulombwela vamwe kombinga yaasho we lihonga. (Jeremia 20:9) Oto ke linyengifwa neenghono u lombwele vamwe kombinga yaKalunga nosho yo yomalalakano aye. — 2 Ovakorinto 4:13.
9, 10. (a) Oolyelye to dulu okuhovela okulombwela oshili yOmbibeli? (b) Ou na okuninga po shike ngeenge owa hala okukufa ombinga moilonga yokuudifa ya unganekwa yEendombwedi daJehova?
9 Oto dulu okuhovela okulombwela vamwe oshili yOmbibeli, mokupopya nelungi novapambele voye, ookaume koye, ovashiinda shoye nosho yo ovalongi pamwe naave. Konima yefimbo, oto ka kala wa hala okukufa ombinga moilonga yokuudifa ya unganekwa yEendombwedi daJehova. Pomhito oyo, kala wa manguluka okukundafana oshinima osho nOndombwedi oyo tai konakona naave Ombibeli. Ngeenge oto ulike kutya owa wana okukufa ombinga moukalele womoipafi, otapa ka ningwa omalongekido opo ove nosho yo oo hamu konakona naye mu shakene novakulunhuongalo vavali.
10 Osho otashi ke ku kwafela u shiive nawa ovakulunhuongalo Ovakriste vamwe, ovo hava lifa oufita waKalunga. (Oilonga 20:28; 1 Petrus 5:2, 3) Ngeenge ovakulunhuongalo ovo ova mono kutya ou udite ko omahovelohongo Ombibeli nowe a itavela nonokutya ou li metwokumwe nomafinamhango aKalunga nosho yo kutya owa hala shili okukala umwe womEendombwedi daJehova, otave ke ku shiivifila kutya owa wana okukufa ombinga moukalele womoipafi u li omuudifi wonghundana iwa ina ninginifwa.
11. Omalunduluko elipi vamwe tashi dulika va kale va pumbwa okuninga opo va kale va wana okukufa ombinga moukalele womoipafi?
11 Ile otashi dulika u kale wa pumbwa okuninga omalunduluko onhumba monghedi yoye yokukalamwenyo nosho yo meenghedindjikilile donhumba, opo u kale wa wana okukufa ombinga moukalele womoipafi. Omalunduluko oo otashi dulika a kale a kwatela mo omanyono onhumba oo wa kala to ningi meholeko. Onghee hano, fimbo ino pula u ninge omuudifi ina ninginifwa, ou na okweefa po omanyono a kwata moiti ngaashi, oluhaelo, oukolwe nosho yo okulongifa oingangamifi. — 1 Ovakorinto 6:9, 10; Ovagalati 5:19-21.
ELIDILULULO NELIALULUKO
12. Omolwashike elidilululo la pumbiwa?
12 Ou na yo okukatuka eenghatu dimwe vali opo u kale wa wana okuninginifwa. Omuyapostoli Petrus okwa ti: “Lidilululeni, nye mu lialuluke, omatimba eni opo a dimwe po.” (Oilonga 3:19) Okulidilulula oko okukala u udite nai shili omolwoshinima osho wa ninga. Elidilululo ola fimana filufilu, unene tuu ngeenge omunhu okwa li e na onghedi yokukalamwenyo inai koshoka paenghedi, ndele ola pumbiwa yo nokuli nonande omunhu okwa kala e na onghedi yokukalamwenyo ya koshoka paenghedi. Omolwashike mbela? Omolwaashi ovanhu aveshe ohava nyono nova pumbwa okudiminwa po kuKalunga. (Ovaroma 3:23; 5:12) Fimbo ino konakona Ombibeli, kwa li u shii ehalo laKalunga. Hano ongahelipi wa li to dulu okukala metwokumwe filufilu nehalo laye? Onghee hano, owa pumbwa okulidilulula.
13. Elialuluko oshike?
13 Konima eshi we lidilulula, ou na ‘okulialuluka.’ Ou na okuninga shihapu shi he fi ashike okukala u udite nai kwaasho wa ninga. Owa pumbwa okweefa po onghedi yoye yonale yokukalamwenyo nokukala wa tokola toko kutya oto ka kala to longo eshi sha yuka. Elidilululo nelialuluko oi li eenghatu odo u na okukatuka fimbo ino ninginifwa.
OU NA OKULIYAPULILA KALUNGA
14. Onghatu ya fimana ilipi u na okukatuka fimbo ino ninginifwa?
14 Ope na vali onghatu imwe ya fimana oyo u na okukatuka fimbo ino ninginifwa. Ou na okuliyapulila Jehova Kalunga.
15, 16. Otashi ti shike okuliyapulila Kalunga, noshike hashi linyengifa omunhu e shi ninge?
15 Ngeenge to liyapulile Jehova Kalunga meilikano tali di komutima, oho mu udanekele kutya owa hala oku mu longela oye aeke fiyo alushe. Ndele omolwashike wa hala okuninga omupiya waKalunga? Natu tye nee ngeno omulumenhu okwa hovela okweendela omukainhu. Apa ngoo pe fike okulihonga kombinga yomukainhu oo nokumona kutya oku na omaukwatya mawa, opo ngoo tapa kala pe fike okukala ta nanenwa kuye. Mokweendela ko kwefimbo, ota ka kala e na ehalo okupula omukainhu oo va hombole. Doshili, okuhombola otaku pula omunhu a tambule ko oinakuwanifwa ya wedwa po. Ndele ohole otai ke linyengifa omulumenhu oo a katuke onghatu oyo ya fimana.
16 Ngeenge owa shiiva Jehova nokukala u mu hole, oho linyengifwa u mu longele filufilu. Keshe oo a hala okulandula Omona waKalunga, Jesus Kristus, oku na ‘okulixupula ye mwene.’ (Mateus 16:24) Ohatu lixupula fye vene mokuhaefa omahalo etu nosho yo omalalakano etu a ye moshipala okudulika kwetu filufilu kuKalunga. Ndele fimbo ino ninginifwa, ou na okukala wa tokola okupitifa komesho okulonga ehalo laJehova Kalunga monghalamwenyo yoye. — 1 Petrus 4:2.
FINDA OUMBADA WOKUTILA OKUNYONA
17. Omolwashike vamwe hava kala va tila okuliyapulila Kalunga?
17 Vamwe ohava kala va tila okuliyapulila Jehova molwaashi va tila okukatuka onghatu oyo ya kwata moiti. Otashi dulika va kale va tila okulihokolola kuKalunga ve li Ovakriste ve mu liyapulila. Molwaashi ova tila kutya otashi dulika va nyone ndele tava nyemateke Jehova, ohava diladila kutya oshixwe po ve he mu liyapulile.
18. Oshike tashi dulu oku ku linyengifa u liyapulile Jehova?
18 Eshi ohole yoye yokuhola Jehova tai ende tai kulu, oto ke linyengifwa u mu liyapulile nokukendabala ngaashi to dulu opo u kale metwokumwe neliyapulo loye. (Omuudifi 5:3) Konima eshi we liyapula, oto ka kala shili wa hala ‘okweenda to wapalele Kalunga noku mu hafifa mwaaishe.’ (Ovakolossi 1:10) Molwaashi ou hole Kalunga, ito ka diladila nande kutya oshidjuu okulonga ehalo laye. Osha yela kutya oto ka twa kumwe nomuyapostoli Johannes, oo a shanga a ti: “Ohole yokuhola Kalunga oyo tuu ei nokutya, tu diinine oipango yaye. Noipango yaye kai fi idjuu.” — 1 Johannes 5:3.
19. Omolwashike ino pumbwa okukala wa tila okuliyapulila Kalunga?
19 Ino pumbwa okukala wa wanenena opo u liyapulile Kalunga. Jehova oku shii omangabeko oye noita ka teelela nande u ninge shihapu shi dule pwaasho to dulu okuninga. (Epsalme 103:14) Okwa hala u pondole note ke ku yambidida noku ku kwafela. (Jesaja 41:10) Oto dulu okukala noushili kutya ngeenge owe lineekela Jehova nomutima woye aushe, ota “ka lalakanifa omalila oye.” — Omayeletumbulo 3:5, 6.
ULIKA KUTYA OWE LIYAPULILA KALUNGA MOKUNINGINIFWA
20. Omolwashike okuliyapulila Jehova ku he na okukala oshiholekwa?
20 Okudiladila shi na sha noinima oyo opo twa kundafana naku ku kwafele u liyapulile Jehova okupitila meilikano. Keshe umwe oo e hole Kalunga shili oku na yo ‘okuhepaulula moipafi yeendombwedi dihapu.’ (1 Timoteus 6:12) Ongahelipi to dulu oku shi ninga?
21, 22. Ongahelipi to dulu ‘okuhepaulula moipafi’ eitavelo loye?
21 Shiivifila omuunganeki wolutu lovakulunhuongalo weongalo leni kutya owa hala okuninginifwa. Ota ka ninga omalongekido opo ovakulunhuongalo vamwe ve ku pule omapulo onhumba oo a kwatela mo omahovelohongo Ombibeli. Ngeenge ovakulunhuongalo ovo ova mono kutya owa wana, otave ke ku lombwela kutya oto dulu oku ka ninginifwa poshoongalele tashi landula. * Oshipopiwa tashi kundafana eityo leninginifo ohashi yandjwa alushe peemhito da tya ngaho. Opo nee omupopi oha shivi ovaninginifwa aveshe va nyamukule omapulo avali a yela nawa, shi li onghedi imwe ‘yokuhepaulula nokanya moipafi’ eitavelo lavo.
22 Eninginifo olo ashike tali ku didilikifa moipafi kutya owe liyapulila Kalunga nonokutya paife owa ninga umwe womEendombwedi daJehova. Ovaninginifwa ohava ninginifwa filufilu koshi yomeva okuulika moipafi kutya ove liyapulila Jehova.
EITYO LOKUNINGINIFWA KWOYE
23. Osha hala okutya shike okuninginifwa “medina laXe nolOmona nolOmhepo Iyapuki”?
23 Jesus okwa ti kutya ovahongwa vaye ove na okuninginifwa “medina laXe nolOmona nolOmhepo Iyapuki.” (Mateus 28:19) Osho osha hala okutya omuninginifwa oku na yo okudimina eenghonopangelo daJehova Kalunga nosho yo daJesus Kristus. (Epsalme 83:19; Mateus 28:18) Oku na yo okudimina oilonga yomhepo iyapuki yaKalunga ile eenghono daye tadi longo. — Ovagalati 5:22; 2 Petrus 1:21.
24, 25. (a) Eninginifo otali faneke shike? (b) Epulo lilipi la pumbwa okunyamukulwa?
24 Ndelenee okuninginifwa kaku fi ashike okutulwa koshi yomeva. Oku na eityo la fimanenena. Okuya koshi yomeva otaku faneke kutya owa fya shi na sha nonghedi yoye yokukalamwenyo yonale. Okukufwa ko koshi yomeva otashi ti kutya paife owa nyumuka opo u longe ehalo laKalunga. Dimbuluka yo kutya owe liyapulila Jehova Kalunga, ndele hailonga yonhumba ile eifano lonhumba ile ovanhu vonhumba ile ehangano lonhumba. Eliyapulo neninginifo loye oi li ehovelo loukaume wopofingo naKalunga, sha hala okutya eendafano liwa naye. — Epsalme 25:14.
25 Okuninginifwa itaku shilipaleke kutya oto ka xupifwa. Omuyapostoli Paulus okwa shanga a ti: “Longeni shili nokutila nokukakama mu xupifwe.” (Ovafilippi 2:12) Eninginifo oli li ashike ehovelo. Epulo la fimana ololo kutya: Ongahelipi hatu dulu okulikaleka mohole yaKalunga? Etukulwa letu laxuuninwa otali ke tu pa enyamukulo.
^ okat. 21 Eninginifo ohali ningwa alushe poyoongalele yokomudo inini naai ya kula, oyo hai ningwa kEendombwedi daJehova.


text:
ALOMBOLUILO A VOKIYIWAKO
Eteke Liekanga li Lomboloka Nye?
Vovisimĩlo viove Eteke Liekanga li ka kala ndati? Vamue va siata oku sima okuti olohuluwa viosi viomanu vi ka talama kovaso yocalo ca Suku. Kuenje omunu lomunu oka sombisiwa la Suku. Ava okuti va linga eci ciwa, vaka tambula onima yoku iñila vofeka yelau kilu. Ava va linga eci cĩvi vaka enda kekangiso ka li pui. Pole, Embimbiliya hacoko li lilongisa. Olio li lekisa okuti, otembo yaco, ka yika kala otembo yoku luluma omo liusumba. Puãi, yika kala otembo yimue yelavoko kuenda yetumbuluko.
Kelivulu Liesituluilo 20:11, 12, tu tangako olondaka viupostolo Yoano viatiamẽla Keteke Liesombiso. Eye wa popia hati: “Nda mola ocalo cinene ci yela lu wa tumalako. Osi lilu via tila kovaso aye, lapa vi kala ka pa molehele. Nda molavo ava va fa, ava vanene lava vatito, va talama kovaso yocalo caco, kuenje alivulu a nyanyumuiwa. Lelivulu likuavo lia nyanyumuiwa, olio elivulu liomuenyo. Lava va fa va tetuluiwa lovina via sonehiwa valivulu, okuti lovilinga viavo.” Oco hẽ onganji yaco helie?
Yehova Suku eye onganji ya velapo yomanu vosi. Pole, eye wa eca ocikele caco konganji yimue yikuavo. Kelivulu Liovilinga 17:31, upostolo Paulu wa lombolola okuti Suku “wa tukula eteke lioku tetuluila oluali lesunga, kuenje wa nola ale ulume o linga onganji yaco.” Onganji yaco Yesu Kristu. (Yoano 5:22) Otembo yipi hẽ Eteke Liekanga li fetika? Kuenda lika tumãla otembo yipi?
Elivulu Liesituluilo li lekisa okuti Eteke Liekanga li fetika noke yuyaki wo Harmagedo. Pana okuti Satana lolondingãivi viosi via nyõliwa ale.* (Esituluilo 16:14, 16; 19:19-20:3) Noke Satana lolondele viaye, vaka imbiwa vokayike. Kuenje vaka kalamo ohũlũkãi yanyamo. Votembo yaco, ava va soka 144.000 komanu, vaka kala olonganji kuenda vaka “viala kumue la Kristu ohũlũkãi yanyamo.” (Esituluilo 14:1-3; 20:1-4; Va Roma 8:17) Omo liaco, Eteke Liekanga, ka lika kala ño eteke limosi 24 kolowola. Lika tumãla eci ci soka ohũlũkãi yanyamo.
Vokuenda kuohũlũkãi yanyamo, Yesu Kristu oka “tetuluila ava va kasi lomuenyo lava va fa.” (2 Timoteo 4:1) “Ava va kasi lomuenyo” va tukuiwa ndeti, vana vatiamẽla ‘kowiñi wakahandangala’ uka puluka ko Harmagedo. (Esituluilo 7:9-17) Upostolo Yoano wa molavo okuti “ava va fa…va talama kovaso yocalo” cesombiso. Yesu wa likuminyile hati, ‘vosi va kasi vayambo onjivaluko va yeva ondaka ya Kristu, kuenje va tundamo.’ Eci ci lomboloka okuti vaka pinduiwa. (Yoano 5:28, 29; Ovilinga 24:15) Oco hẽ omanu vaco vaka sombisiwila ovilinga vipi?
Upostolo Yoano wa mola “alivulu a nyanyumuiwa.” Kuenje ava “va fa va tetuluiwa lovina via sonehiwa valivulu [aco], okuti lovilinga viavo.” Anga valivulu aco mua sonehiwa ovilinga omanu va linga kosimbu? Sio. Esombiso liaco ka lika tiamisiwila kueci omanu va linga kosimbu, cina okuti handi ka va file. Eci tua ci kũlĩha hẽ ndati? Embimbiliya li tu sapuila hati: “Omunu wosi wa fa wa yovuisua kakandu.” (Va Roma 6:7) Ava va fa, eci vaka pinduiwa, akandu avo ka aka ivalukiwa vali. Alivulu a tukuiwa ndeti, ocindekaise covihandeleko vikuavo Suku aka eca. Ava vaka puluka ko Harmagedo lava vaka pinduiwa, oco va kale komuenyo otembo ka yi pui, vaka sukila oku pokola kovihandeleko via Suku oku kongelamo ovihandeleko viokaliye Yehova aka eca vokuenda kuohũlũkãi yanyamo. Omanu vaka sombisiwila ovilinga viavo vaka linga vokuenda Kueteke Liekanga.
Eteke Liekanga, lika eca kolohuluwa viomanu epuluvi lioku lilongisa ocipango ca Suku kuenda oku pokola kocipango caco. Eci ci lomboloka okuti ku ka kala upange woku longisa omanu vaco. Kuenje ‘olonungi viovoluali vika lilongisa esunga.’ (Isaya 26:9) Pole, havosiko vaka tava oku pokola kocipango ca Suku. Kelivulu lia Isaya 26:10, tu tangako hati: “Ndaño ondingaĩvi yi lingiwa ohenda, haimo ka yi lilongisa esunga; vofeka yesunga haimo yi lingainga cĩvi, kuenje ka yi mõli unene wa Yehova.” Vosi vaka linga eci cĩvi vaka pondiwa vokuenda Kueteke Liekanga.—Isaya 65:20.
Kesulilo Lieteke Liekanga, ava vaka supulukapo vaka ‘kuata omuenyo’ wa lipua. (Esituluilo 20:5) Eci ci lomboloka okuti vokuenda Kueteke Liekanga, ekalo liomanu lika tumbuluiwa ndeci lia kaile kefetikilo. Kuenje omanu vosi vaka lipua. (1 Va Korindo 15:24-28) Noke omanu vaka nyikiwa onjanja ya sulako. Satana oka kutuluiwa. Kuenje oka kuata epuluvi lia sulako lioku seteka omanu. (Esituluilo 20:3, 7-10) Vosi vaka tamãlala laye, vaka mõla oku tẽlisiwa kuolondaka vi sangiwa Vembimbiliya via linga hati: “Olondingesunga vi piñala ofeka, vi tungamo oloneke ka vi pui.” (Osamo 37:29) Cosi eci ci lekisa okuti Eteke Liekanga lika kala esumũlũho limue linene komanu vosi vakuesunga.
* Catiamẽla ko Harmagedo, tala elivulu Estudo Perspicaz das Escrituras, Volume 2, kemẽla 286-7 kuenda Volume 1, kemẽla 711-12 . Kuenda elivulu Fendela Lika Suku Yocili, kocipama 20. Alivulu aco a sandekiwa Lolombangi via Yehova.


text:
OCIPAMA CAVALI
Embimbiliya Ondaka ya Suku
Embimbiliya lia litepa ndati lalivulu akuavo?
Embimbiliya li ku kuatisa ndati oku potolola ovitangi viove?
Momo lie o sukilila oku kolela kovitumasuku Viembimbiliya?
O TẼLA oku ivaluka eteke limue wa tambuile ombanjaile peka lia umue kamba liove? Oku tambula ombanjaile yaco ca ku nenelele esanju lialua. Ca velapo vali ceci okuti, oyo ya ku kuatisa oku limbuka okuti kamba liove oku sole calua. Ocili okuti ove wa eca olopandu kokuaye omo a ku ĩha ombanjaile yaco.
2 Embimbiliya ombanjaile Suku a tu ĩha. Kuenje tu sukila oku eca olopandu kokuaye omo a tu ĩha ombanjaile yaco. Embimbiliya li tu sapuila ovina vimue okuti ka vi sangiwa velivulu lalimue likuavo. Olio li tu sapuila ndomo Suku a lulika ilu losi. Kuenda ndomo a lulika ulume lukãi watete. Vembimbiliya tu sangamovo olonumbi viwa vi tu kuatisa oku potolola ovitangi kuenda oku tepulula asakalalo komuenyo. Li tu sapuilavo ndomo Suku aka tẽlisa ocipango caye coku nena ekalo liwa kulo kilu lieve. Omo liaco, Embimbiliya ombanjaile yimue ka yi sokisiwa.
3 Embimbiliya ombanjaile yimue yi sanjuisa. Momo li tu sapuila eci catiamẽla ku Yehova Suku, una wa tu ĩha ombanjaile yaco. Omo a tu ĩha ombanjaile yaco, ci lekisa okuti eye o yongola okuti tu u kũlĩha. Embimbiliya li tu kuatisa oku livala ukamba la Yehova.
4 Ove okuete hẽ Embimbiliya liove? Nda oco, ciwa. Pole, ivaluka okuti haveko lika o kuete Embimbiliya. Embimbiliya lia sandekiwa ale kueci ci pitãhala 2.300 kalimi. Omanu valua voluali va kuete Ambimbiliya avo. Oku ci tenda, kua siata oku landisiwa eci ci pitãhala ohũlũkãi Yambimbiliya vosemana. Vocosi kua siata oku pangiwa olohuluwa lolohuluwa Viambimbiliya. Ocili okuti, kakuli elivulu li sokisiwa Lembimbiliya.
5 Ovisonehua viosi Viembimbiliya “ovitumasuku.” (2 Timoteo 3:16) Momo lie tu popela ndoco? Olio muẽle li eca etambululo poku popia hati: ‘Omanu…va vetiyiwa le espiritu sandu va popia ondaka ya tunda ku Suku.’ (2 Petulu 1:21) Ci kasi ndukulu umue o pinga komõlaye oco o soneheleko ukanda. Ovisimĩlo lolonumbi vi sangiwa vukanda, viukulu waco. Eci ci lomboloka okuti, ukanda waco waye, hawomõlayeko. Cimuamue haico, ovisimĩlo vi sangiwa Vembimbiliya via Suku, haviavanako va li soneha. Omo liaco, Embimbiliya liosi “ondaka ya Suku.”—1 Va Tesalonike 2:13.
LIA SUAPO KUENDA LIA KOLELIWA
6 Embimbiliya lia sonehiwa votembo yi soka 1.600 kanyamo. Asonehi valio va kala komuenyo kolotembo via litepa, kuenda va kala vakuavisoko via litepa. Vamue va kala vakuakulima, vakuavo va kala vakuakupipa ombisi, vakuavo va kala angombo.Handi vakuavo va kala ovaprofeto, vamue va kala olonganji kuenda vakuavo va kala olosoma. Luka, usonehi wevanjeliu, wa kala ondotolo. Ndaño okuti asonehi Vembimbiliya va kala vakuavisoko via litepa, olondaka via sonehiwamo vi litava tunde kefetikilo toke kesulilo lialio.*
7 Elivulu liatete Liembimbiliya li tu sapuila ndomo ovitangi via fetika pokati komanu. Elivulu lia sulako li tu sapuila okuti oluali luosi lu ka kala ocumbo ceposo. Embimbiliya li tu sapuila ovina viñi viñi via pita lomanu kosimbu. Kuenda ovolandu alio a kuete elitokeko loku tẽlisiwa kuocipango ca Suku. Olondaka via sonehiwa Vembimbiliya vi litava tunde kefetikilo toke kesulilo lialio. Eci hẽ hacoko tu lavoka kelivulu lia Suku?
8 Embimbiliya helivuluko liuloño, pole lilitava luloño. Otembo handi olonoño ka via kuatele elomboloko liovina vimue, Embimbiliya lia popele ale eci catiamẽlako. Ndeci, kelivulu Liovisila tu sangako ovihandeleko via eciwile ku va Isareli viatiamẽla koku liyelisa. Kuenda oku tuala ocipãla omunu okuete uvei u sambuka. Kotembo yaco omanu vokolofeka vikuavo ka va kũlĩhĩle lacimue catiamẽlako. Kosimbu, omanu va kala locisimĩlo cokuti oluali lua tapika. Pole Embimbiliya lia tukuile ale oluali hati, ombunje. (Isaya 40:22) Embimbiliya lia popaile ale ciwa okuti ‘ka kuli cimue okuti oko Suku a nyoñamisila oluali.’ (Yovi 26:7) Ocili okuti Embimbiliya helivuluko liuloño. Pole kueci catiamẽla kuloño, olio liasuapo. Eci hẽ hacoko tu lavoka kelivulu lia Suku?
9 Asapulo Embimbiliya asuapo kuenda a koleliwa. Ovolandu alio a situluiwa ciwa okuti ka a tukula lika olonduko viomanu pole a tukulavo vakukululu yavo.# Asapulo oluali lasapulo Embimbiliya alitepa calua. Osimbu okuti asonehi vasapulo oluali ka va tukula okulueya kuavo, asonehi Vembimbiliya va kala vakuacili. Ovo va soneha okulueya kuavo kuenda okulueya kuomanu vakuafeka yavo. Velivulu Liatendelo, Mose wa soneha okulueya kuaye, kueya oku kokela oku kangisiwa. (Atendelo 20:2-12) Oku sanga ocili caco vovolandu oluali ca tĩla calua. Pole, Vembimbiliya tu sangamo ocili caco, momo olio ondaka ya Suku.
ELIVULU LIMUE LIOLONDUNGE VIOCILI
10 Ovisonehua Viembimbiliya ovitumasuku. Omo liaco ‘vi silivila koku longisa, koku lungula, koku pindisa, loku ikisa esunga.’ (2 Timoteo 3:16) Ocili okuti Embimbiliya elivulu limue lilongisa olondunge. Ovolandu alio a likuata ciwa lekalo lietu tumanu. Pole eci ka ci tu komohĩsa, momo Yehova Suku, Ululiki wetu, eye usovoli walio. Eye wa kũlĩha ciwa ovisimĩlo vietu lekalo lietu okuti etu muẽle ci sule. Yehova wa kũlĩha ciwa eci ci tu sanjuisa. Eye wa kũlĩhavo onjila tu sukila oku yuvula.
11 Kũlĩhĩsa ño handi ohundo Yesu a lingila Komunda, yi sangiwa kelivulu lia Mateo ocipama 5 toke 7. Vohundo eyi, Yesu wa tukula ovina vialua. Wa tukula ono yoku sanga esanju liocili. Wa lekisavo ndomo ku tetuluiwa ovitangi. Wa longisa oku likutilila, kuenda oku yuvula ocipululu coku kuata ukuasi. Olondaka via Yesu handi vi silivila koloneke vilo.
12 Ovisonehua vikuavo Viembimbiliya vi vangula eci catiamẽla koku kala ciwa vepata, loku kala ongunja kupange, kuenda oku kala ciwa lavakuetu. Olonumbi Viembimbiliya ci tava okuti vi kapiwako lomanu vosi. Kuenda alungulo alio a kuatisa otembo yosi. Olonumbi vi sangiwa Vembimbiliya vi kasi ndolondaka via Yehova vina uprofeto Isaya a soneha hati: “Ame ndi Yehova Suku yove, hu longisa eci cu ku kuatisa, hu songuila vonjila ya ku sungulukila.”—Isaya 48:17.
ELIVULU LIMUE LIOVITUMASUKU
13 Vembimbiliya tu sangamo ovitumasuku vialua. Vimue via tẽlisiwa ale. Tu konomuisi vimue pokati kavio. Vonduko yuprofeto Isaya, umue wa kala komuenyo kunyamo wovita ecẽlãla eci handi Kristu keyile, Yehova wa sapuile okuti imbo lio Bavulono lika nyõliwa. (Isaya 13:19; 14:22, 23) Yehova wa sapula ndomo eci nda ca tẽlisiwa. Wa sapula okuti olohoka vika lundula o Bavulono, vika kukutisa olui kuenje omo vaka yokila oku iñila vo Bavulono. Pole, oku iñila kuaco ka ku ka lingiwa loku yaka. Eci hacoko lika. Ocitumasuku ca Isaya ca tukulavo Kesongo weya oku yula o Bavulono. Onduko yaye Kuro.—Isaya 44:27-45:2.
14 Eci papita 200 kanyamo, vuteke weteke 5 oku lalela keteke 6 liosãi ya Mbalavipembe, kunyamo 539 otembo Kristu keyile, olohoka via ñuala ocingonja o Bavulono. Oco hẽ helie wa kala kesongo kaco? Kesongo kaco weya oku kala muẽle Kuro, soma yoko Persia. Kuenje lacimue vali ca tẽla oku tateka oku tẽlisiwa kuocitumasuku eci. Oco hẽ, olohoka via Kuro via iñila muẽle vo Bavulono okuti ka via sukilile oku yaka, ndomo ca popiwile?
15 Va Bavulono va kala kocipito vuteke waco. Ovo va simĩle hati, tua kolapo, omo o Bavulono ya kala lovimbaka via pama. Pole, veteke liaco, Kuro wa kuata uloño woku papula ovava ovolui lua ñualele imbo lio Bavulono. Ka pa pitile otembo yalua, ovava a takata. Kuenje eye lolohoka viaye va tẽla oku yoka olui toke ocipepi lovimbaka vio Bavulono. Oco hẽ Kuro lolohoka viaye nda va iñila ndati vo Bavulono nda oyo ya kala lovimbaka via pama? Vuteke waco olondavululi via sile upulule olombundi vio Bavulono.
16 Catiamẽla ko Bavulono ocitumasuku ca popele hati: “Ka mu kala vali omanu, ka mu tungiwa vali kovitumbulukila viosi. Lomue u Arabia o tamuluĩlãko ombalaka yaye, lovangombo ka va pekelisako oviunda viavo.” (Isaya 13:20) Ocitumasuku eci, ka ca tukuile lika oku lunduiwa kuo Bavulono. Pole, ca lekisavo okuti o Bavulono lalimue eteke yika tungiwa vali. Ci tava okuti ove oka tala uvangi woku tẽlisiwa kuolondaka evi, pocitumãlo pa kala o Bavulono, vocinãla ci soka 80 kolokilometulu kombuelo yolupale luo Bagda, ko Irake. Kocitumãlo caco oka sangako uvangi woku tẽlisiwa kuolondaka via Yehova, eci a popia hati: “Ndi yi komba lolueyo luoku nyõla”.—Isaya 14:22, 23.%
17 Oku kũlĩha okuti Embimbiliya elivulu limue liovitumasuku via koleliwa, ci pamisa ekolelo lietu. Ale hacoko? Omo okuti Yehova wa tẽlisa olohuminyo viaye konyima, ci tu ĩha ekolelo liokuti eye oka tẽlisavo eci a likuminya catiamẽla koku pongolola ilu lieve oco li kale ofeka yelau. (Atendelo 23:19) Etu tu kuete ‘elavoko liomuenyo ko pui. Momo Suku yetu, okuti lalimue eteke a kemba, eye wa likuminya omuenyo waco konahululua.’—Tito 1:2.^
‘ONDAKA YA SUKU YI KUETE UNENE’
18 Ovina tua konomuisa ndeti vocipama cilo, vi lekisa okuti Embimbiliya elivulu limue ka li sokisiwa. Esilivilo lialio, ka li sulila lika kovisimĩlo vialio vi litava, koku lilitava kualio luloño, kasapulo alio asuapo, ale kolondunge viocili vi sangiwamo kuenda kovitumasuku vialio via tẽlisiwa. Upostolo Paulu wa soneha hati: ‘Ondaka ya Suku yi kasi lomuenyo, haiyo yi kasi loku talavaya, haiyo ya tua enene, omoko ya tua nelembali yi sule. Ondaka yaco yi toma toke yi tepa omuenyo, kuenda asokoluilo lupuma, haiyo yi limbuka ovisimĩlo lovipango viutima.’—Va Heveru 4:12.
19 Oku tanga “ondaka” ya Suku ci pondola oku pongololola omuenyo womunu. Embimbiliya li tu kuatisa oku kũlĩhĩsa ekalo lietu. Pamue tu popia okuti tu sole Suku. Pole, ovilinga vietu ovio vika lekisa okuti tu kasi oku pokola kolonumbi Viembimbiliya.
20 Embimbiliya, ondaka muẽle ya Suku. Omo liaco, tu sukila oku li tanga, oku li lilongisa, kuenda oku li sola. Amamako oku lilongisa eci ci sangiwamo. Momo nda wa ci linga, oka lekisa okuti wa sanjukila calua ombanjaile eyi Suku a tu ĩha. Kuenda oka kũlĩha ovina vialua viatiamẽla kocipango ca Suku lomanu. Oco hẽ vocipango caco mua kongela nye? Kuenda cika tẽlisiwa ndati? Ondaka eyi yika lomboluiwa vocipama cikuãimo.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Ovisonehua viosi Viembimbiliya ovitumasuku. Omo liaco, via koleliwa kuenda via suapo.—2 Timoteo 3:16.
- Olonumbi vi sangiwa Vembimbiliya vi kuatisa kolonepa viosi viomuenyo. —Isaya 48:17.
- Olohuminyo via Suku vi sangiwa Vembimbiliya vika tẽlisiwa muẽle.—Atendelo 23:19.
* Omanu vamue va siata oku popia okuti olonepa vimue Viembimbiliya ka vi litava lolonepa vikuavo. Pole eci haciliko. Tanga ocipama 7 velivulu A Bíblia—Palavra de Deus ou de Homem? lia sandekiwa Lolombangi via Yehova.
# Konomuisa ño handi ulandu u sangiwa kelivulu lia Luka 3:23-38, watiamẽla kocikoti ca Yesu.
% Oco o sange alomboluilo akuavo atiamẽla koku tẽlisiwa kuovitumasuku Viembimbiliya, tala kemẽla 27-9, vokalivulu losapi hati, Um Livro para Todas as Pessoas, ka sandekiwa Lolombangi via Yehova.
^ Oku lunduiwa kuo Bavulono, uvangi umue u lekisa oku tẽlisiwa kuovitumasuku Viembimbiliya. Pole, Vembimbiliya tu sangamo ovitumasuku vikuavo via tẽlisiwa. Ndeci oku nyõliwa kuimbo lio Turo kuenda lio Ninivei. (Esekiele 26:1-5; Sofoniya 2:13-15) Kelivulu lia Daniele kua sonehiwavo oku moleha kuolosoma vinene voluali noke yoku nyõliwa kuo Bavulono. Ndeci olosoma via va Media la va Persia kuenda osoma yoko Helasi. (Daniele 8:5-7, 20-22) Tala Alomboluilo a Vokiyiwako, oco o kũlĩhĩse ovitumasuku via loñisiwile ku Mesiya, okuti via tẽlisiwa vu Yesu Kristu.
Apulilo Elilongiso
1, 2. Momo lie tu popela okuti Embimbiliya ombanjaile yimue ka yi sokisiwa Suku a tu ĩha?
3. Omo Yehova a tu ĩha Embimbiliya, ci lekisa nye? Kuenda momo lie ci tu sanjuisila?
4. Nye ci ku komohĩsa vali catiamẽla koku sandekiwa Kuembimbiliya?
5. Momo lie tu popela okuti Embimbiliya “ondaka ya Suku”?
6, 7. Momo lie elitokeko liovisimĩlo vi sangiwa Vembimbiliya li komohĩsila?
8. Tukula ovindenkaise vimue vi lekisa okuti Embimbiliya lilitava luloño.
9. (a) Nye ci lekisa okuti asapulo Embimbiliya asuapo kuenda a koleliwa? (b) Nye ci lekisa okuti asonehi Vembimbiliya va kala vakuacili?
10. Momo lie ka ci komohĩsila okuti Embimbiliya elivulu limue li longisa olondunge?
11, 12. (a) Ovina vipi Yesu a lombolola kohundo yaye yo Komunda? (b) Vembimbiliya tu sangamo olonumbi viatiamẽla kovina vipi? Kuenda momo lie alungulo alio a kuatisila omanu vosi?
13. Ovina vipi viatiamẽla ko Bavulono Yehova a tumile uprofeto Isaya oku soneha?
14, 15. Ovitumasuku via tiamisiwilile ko Bavulono via tẽlisiwa ndati?
16. (a) Nye Isaya a popele catiamẽla ko Bavulono? (b) Ocitumasuku cokuti o Bavulono lalimue eteke yika tungiwa vali ca tẽlisiwa ndati?
17. Oku tẽlisiwa kuovitumasuku Viembimbiliya ku pamisa ndati ekolelo lietu?
18. Nye upostolo Paulu a popia catiamẽla ‘kondaka ya Suku’?
19, 20. (a) Embimbiliya li ku kuatisa ndati oku li kũlĩhĩsa ove muẽle? (b) O lekisa ndati olopandu viove ku Suku omo a tu ĩha Embimbiliya?


text:
OKAPITULU 2
Ombimbiliya—Omukanda wa Huku
Omononkhalelo patyi Ombimbiliya yelikalela nomikanda omikuavo?
Oñgeni Ombimbiliya ipondola okukukuatesako okuluisa ovitateka viove?
Omokonda yatyi upondola okuyumba onthumbi momilao vio Mbimbiliya?
UHINANGELA onthiki wapelue otyipuka tyimue tyakolela unene nepanga liove? Otyipuka otyo tyekuavelele ehambu enene. Haunene, tyekulekesa okuti omunthu oo ukuhole unene. Tyotyili, ove wapandulile otyipuka otyo wapelue nepanga liove.
2 Ombimbiliya omukanda tuapewa na Huku. Iya onthue tuesukisa okupandula unene. Omukanda oo upopia ovipuka ovinyingi, viahavasiwa vali momukanda nawike. Ngo ngeleka, Ombimbiliya itutolela konthele yokutungwa kueulu no nonthungululu, no ohi, nomulume wotete nomukai wotete. Ombimbiliya ina ovitumino viotyotyili vitukuatesako okuluisa ovitateka nomasukalalo omuenyo. Ombimbiliya ipopia oñgeni Huku makafuisapo ehando liae, nokuetela ovanthu omuenyo omuwa. Tyotyili Ombimbiliya omukanda umue wakolela unene tuapewa!
3 Ombimbiliya tupu otyali tyimwe tyihambukiswa, mokonda ihololola ovipuka ovinyingi oviwa konthele ya Jeova Huku. Mokonda Huku wetuavela omukanda watyo oo, tyilekesa okuti oe uhanda tumunoñgonoke nawa. Tyotyili, Ombimbiliya ipondola okukukuatesako okufuena ku Jeova.
4 Inkha una Ombimbiliya meumbo, tyotyili haveko vala. Mouye auho, Ombimbiliya ikahi nokupitiyua momalaka alamba po 2.300. Moluotyo, ovanthu ovanyingi mouye vena omukanda oo. Ouye auho, kukahi nokulandeswa ono Mbimbiliya ononyingi kese simano. Ngotyo, kukahi nokulingwa ono Mbimbiliya ononyingi unene. Tyotyili, petupu omukanda omukuavo weelekua Nombimbiliya.
5 Huku oe watuma okuhoneka Ombimbiliya. (2 Timóteo 3:16) Ñgeni ngotyo? Ombimbiliya ikumbulula okuti: ‘Ovanthu vahoneka onondaka mba Huku nekuateso liospilitu sandu’. (2 Pedro 1:21) Ngo ngeleka: Soka omuhona umwe utuma omuundapi wae emuhonekeleko omukanda. Momukanda omo, muna omalusoke no nondonga mbomuhona oo. Moluotyo, omukanda oo, o womuhona, hawomuhoneki. Tupu, onondaka mbukahi mo Mbimbiliya omba Huku, hambavana vokuahoneka. Moluotyo, Ombimbiliya aiho ‘Ondaka ya Huku’.—1 Tessalonicenses 2:13.
ETYI OMBIMBILIYA IPOPIA OTYOTYILI TUPU TYELIKWATA KUMUE
6 Ombimbiliya yahonekwa moule womanima 1.600. Ovahoneki vo Mbimbiliya vakaleleko pomivo vielikalaila. Tupu, ankho omihoko viavo vielikalela. Vamwe ankho ovalimi, vakuavo ankho vafwa onohi, vamwe ankho ovanthita. Tupu vakuavo ankho ovauli, novakoyesi, no nohamba. Omuhoneki womukanda wa Lukas ankho ondotolo. Namphila ovahoneki vo Mbimbiliya ankho velikalaila, etyi vahoneka tyelikuata kumwe tunde oku yahimbikila alo oku yavitukila.*
7 Omukanda wotete wo Mbimbiliya ututolela oñgeni ovitateka viovanthu viahimbika. Omukanda wahulililako ulekesa okuti o ohi aiho maikakala omphangu yombembwa, ine opalaisu. Ononthele ambuho mbo Mbimbiliya mbupopia konthele yovipuka ovinyingi viapita novanthu kohale. Tupu, itukuatesako okunoñgonoka ehando lia Huku no ñgeni mekelifuisapo. Omikanda vio Mbimbiliya vielikuata kumwe aviho monkhalelo ihuvisa. Mahi, etyi hatyoko tukevelela konthele yomukanda wa Huku?
8 Ombimbiliya hamukandako wokulongesa ounongo womouye, mahi, tyina ipopia konthele younongo oo, yafuapo. Ipopia konthele yovipuka vimwe ovanongo ankho vehei. Ngo ngeleka, momukanda wa Levitiku muna ovitumino viapelwe ova Isilayeli konthele yokukala tyasukuka. Tupu, tyina ankho omunthu umwe amavasiwa nouvela ulitambuliswa, ankho una yokutualwa kokule navakuavo. Pomuwo opo, vana veheva Isilayeli ankho nkhele kavei ovitumino ovio. Tupu, kohale ovanthu ankho vasoka okuti o ohi onthanda. Mahi, Ombimbiliya ankho yetyipopiale okuti o ohi ikahi ngombola. (Isaías 40:22) Tupu, Ombimbiliya ipopia okuti o ohi ‘kayapumphamene kotyipuka natyike.’ (Jó 26:7) Yoo, Ombimbiliya hamukanda wokulongesa ounongo womouye. Mahi, tyina ipopia konthele younongo oo, itola otyili. Otyo, hatyo tukevelela konthele yomukanda wa Huku?
9 Omahipululo Ombimbiliya otyotyili tupu ayumbwa onthumbi. Tyina ipopia konthele yovanthu kaipopi vala enyina liomunthu, mahi, tupu ipopia ovakuaukulu vae.# Omahipululo omouye nomahipululo Ombimbiliya elikalela unene. Ovahoneki vomahipululo omouye kavapopi ononkhali mbavo. Mahi, ovahoneki vo Mbimbiliya vapopia otyili. Vahoneka alo umue ononkhali mbavo, no nonkhali mbovanthu votyilongo tyavo. Ngo ngeleka, momukanda wa Numeru, Moisesi wahoneka alo umue onkhali yae onene yemupumbisilwe okunyingila motyilongo otyiwa valaelwe. (Números 20:2-12) Momahipululo omouye ovanthu kavapopi otyili ngotyo. Mahi, Ombimbiliya ipopia otyili, mokonda Ondaka ya Huku.
OMUKANDA WOKUNA ONONDUNGE MBOTYOTYILI
10 Huku oe watuma okuhoneka Ombimbiliya. Moluotyo, ina ‘esilivilo pala okulongesa, nokuviyula, nokuviukisa ovipuka’. (2 Timóteo 3:16) Tyotyili, Ombimbiliya omukanda umue wakolela unene. Ipopia nawa konthele yonkhalelo yovanthu. Otyo katyituhuvisa mokonda Jeova Huku, Muene Wombimbiliya, oe Wetutunga! Huku wii vali nawa omalusoke etu nonkhalelo yetu tyipona onthue muene. Jeova wii etyi tuesukisa opo tukale nehambu. Tupu, Jeova wii ovituwa patyi tuesukisa okulityilika.
11 Tala elongomona Jesus alingile Komphunda mu Mateus kapitulu 5 alo 7. Melongomona olio, Jesus wapopia ovipuka ovinyingi. Walekesa oñgeni tupondola okuvasa ehambu liotyotyili, no ñgeni tupondola okutetulula ovitateka pokati ketu. Tupu, walongesa oñgeni tuna yokulikuambela, no ñgeni tupondola okukala nolusoke luaviuka konthele yomalumono. Onondaka mba Jesus no hono nkhele mbuna esilivilo enene.
12 Ovitumino vimwe vio Mbimbiliya, vipopia konthele yomuenyo omuwa mombunga, nokukala nombili novilinga, nokukala nawa navakuetu. Ovitumino vio Mbimbiliya vikuatesako ovanthu aveho. Tupu onondonga mbayo apeho mbueeta ouwa. Enoñgonoko livasiwa Mombimbiliya, lialekeswa nawa no nondaka mba Huku mbahoneka omuuli Isaia mbokuati: ‘Ame Jeova, ame Huku yove, Una ukulongesa etyi tyikukuatesako, Una ukuhongolela mondyila yaviuka’.—Isaías 48:17.
OMUKANDA WOMAULO
13 Mo Mbimbiliya muna omaulo omanyingi. Amue afuisuapuale. Tutalei ongeleka imue. Jeova watumine omuuli Isaia wakaleleko motyita otyinana Puetyi Kristu Eheneye, opo aule okuti epundaumbo lio Mbambilonia malihanyaunuapo. (Isaías 13:19; 14:22, 23) Jeova wapopia oñgeni epundaumbo olio malihanyaunuapo. Wati, omafualali maakukutisa ondongi yo Mbambilonia iya avanyingila mepundaumbo. Mahi, kamavakalwa pokunyingila mepundaumbo olio. Tupu, omuuli Isaia wapopile alo umue enyina lio Hamba makahanyaunapo Ombambilonia, okuti o Siru.—Isaías 44:27-45:2.
14 Papita 200 yomanima. Monthiki 5 ya Kulindi menima lio 539 Puetyi Kristu Eheneye—kounthiki embamba liomafualali liatula ponthele yo Mbambilonia. Mahi, ankho olie omutumini womafualali atyo oo? Ankho ohamba yo Persia utiwa Siru. Omuwo ankho wehikapo pala okufuisapo eulo limue lihuvisa. Mahi, okuti omafualali a Siru anyingilile umue mo Mbambilonia tyehesukisa okulwa, ngetyi tyatolelwe?
15 Ova Mbambilonia ankho vekahi motyipito, motyinthiki tyatyo otyo. Ankho vasoka okuti vekahi tyapama, mokonda yovimato ovinene ankho vieliseta nepundaumbo. Mounthiki watyo oo, Siru nounongo wayapula omaande ondongi ankho ipita pokati kepundaumbo. Liwa-liwa omeva atepuluka, iya oe nomafualali ae, avayauka ondongi alo vehika ponthele yovimato viepundaumbo. Mahi, oñgeni Siru nomafualali ae mavatauluka ovimato opo vanyingile mo Mbambilonia? Kounthiki watyo oo, ovalavi ankho vasile onombundi umbululu.
16 Jeova wapopia konthele yo Mbambilonia okuti: ‘Kamamukakala vali ovanthu. kamukatunga vali omunthu nawike. Nawike omu Arabia makaikilamo ekaka liae, iya ovanthita kavakalalekamo ovipako viavo’. (Isaías 13:20) Eulo olio, kaliapopile vala konthele yehanyauno lio Mbambilonia. Tupu, lialekesa okuti mo Mbambilonia kamukakala vali ovanthu. Onondaka ombo mbafuiswapo. Hono omphangu ankho pakala Ombambilonia, ivasiwa onokilometru 80 koutundilo wo Bagda ko Iraque. Pomphangu opo kapakalwa. Otyo, tyilekesa okuti onondaka mba Jeova atumine Isaia, mbafuiswapo, mbokuati: ‘Mandyiilingi ohika yovihaka, nomatala omeva. Mandyiikombo nolukateko luehanyauno.’—Isaías 14:22, 23.%
17 Okunoñgonoka okuti Ombimbiliya omukanda wokuna omaulo otyotyili, tyipameka ekolelo lietu. Ine hatyo? Mokonda Jeova Huku wafuisapo omilao viae kohale, otyo tyituavela onthumbi yokuti tupu mafuisapo omulao wae wouye omupe pano pohi. (Números 23:19) Tyotyili tuna ‘ekevelelo liomuenyo wahapu, Huku wahakembe alaa tunde kohale.’—Tito 1:2.^
“ONDAKA YA HUKU INA ONONKHONO”
18 Ovipuka tuelilongesa mo kapitulu aka, vilekesa nawa okuti Ombimbiliya omukanda wehena ou welekua nao. Ombimbiliya yakolela unene mokonda ononthele mbayo mbelikuata kumwe nawa. Tyina ipopia konthele younongo nomahipululo, ipopia otyili. Ina onondunge mbotyotyili, nomaulo ayumbwa onthumbi. Apostolu Paulu wahoneka okuti: “Ondaka ya Huku ina omuenyo, no nonkhono ononene. Yatwa vali tyipona omutunga watua ononthele onombali. Inyingila alo umwe apa pahonyena omuenyo nospilitu, no pehonyeno liomankhipa no momusa. Ipondola okupunga omalusoke nomahando omutima.”—Hebreus 4:12.
19 Okutanga “Ondaka” ya Huku mo Mbimbiliya, tyipondola okupilulula omuenyo wetu. Ombimbiliya itukuatesako okunoñgonoka onkhalelo yetu. Pamue tupondola okupopia okuti tuhole Huku. Mahi, etyi tukahi nokulinga, matyilekesa inkha tukahi nokulandula omalongeso Ombimbiliya.
20 Ombimbiliya omukanda wa Huku. Moluotyo, tuna yokutanga Ombimbiliya, nokuililongesa nokukala nohole nayo. Pandula omukanda oo wakolela wapeua na Huku, mokutualako nokuutanga apeho. Inkha utualako okulilongesa Ombimbiliya, monoñgonoka nawa ehando lia Huku konthele yovanthu. Ehando patyi Huku ena? Iya oñgeni melifuisapo? Omapulo oo, maakakumbululwa mo kapitulu makalandulako.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Huku oe watuma okuhoneka Ombimbiliya. Moluotyo, yafuapo nokuayumbwa onthumbi.—2 Timóteo 3:16.
- Onondaka mbuvasiwa Mondaka ya Huku mbutukuatesako momuenyo wetu wa kese nthiki.—Isaías 48:17.
- Omilao via Huku vivasiwa mo Mbimbiliya tyotyili mavifuiswapo.—Números 23:19.
* Ovanthu vamue vati ononthele mbumue mbo Mbimbiliya kambelikuatele no nonthele ononkhuavo. Mahi otyo hatyiliko. Tala okapitulu 7 komukanda A Bíblia—Palavra de Deus ou de Homem? walingua no Nombangi mba Jeova.
# Ngo ngeleka, tala etyi Ombimbiliya ipopia konthele yombunga ya Jesus, mu Lucas 3:23-38.
% Opo unoñgonoke vali nawa omaulo Ombimbiliya, tala pomafo 27-9 mobrochula Um Livro para Todas as Pessoas, yalingwa no Nombangi mba Jeova.
^ Ehanyauno lio Mbambilonia, ongeleka ike yomaulo Ombimbiliya afuiswapo. Onongeleka ononkhuavo mbomaulo afuiswapo, ehanyauno lio Tiru no Ninive. (Ezequiel 26:1-5; Sofonias 2:13-15) Tupu, Daniele wapopile konthele yomautumini omanene ouye ankho maamoneka konyima yehanyauno lio Mbambilonia. Omautumini apopile Daniele amue o Medo-Persia, no Grecia. (Daniel 8:5-7, 20-22) Opo unoñgoke vali konthele yomaulo omanyingi afuiswapo mu Jesus Kristu, tala o Apendise.
Omapuko Elongeso
1, 2. Omokonda yatyi Ombimbiliya omukanda wakolela unene?
3. Mokonda Jeova wetuavela Ombimbiliya, otyo tyilekesa tyi konthele yae? Iya omokonda yatyi otyo tyihambukiswa?
4. Oityi tyikuhuvisa konthele yokuyandyaneswa kuo Mbimbiliya?
5. Ombimbiliya ondaka ya Huku mokonda yatyi?
6, 7. Omokonda yatyi onkhalelo omu Ombimbiliya yahonekwa ihuvisa?
8. Ava onongeleka mbulekesa okuti konthele younongo wouye Ombimbiliya ipopia otyili.
9. (a) Oityi tyilekesa okuti Ombimbiliya ipopia otyili tupu yayumbwa onthumbi? (b) Ovahoneki vo Mbimbiliya vapopia otyili. Otyo tyikulongesa tyi konthele yo Mbimbiliya?
10. Omokonda yatyi Ombimbiliya omukanda wakolela?
11, 12. (a) Melongomona liae lio Komphunda Jesus walongesile ovipuka patyi? (b) Ovitumino ovikuavo vio Mbimbiliya vipopia konthele yatyi? Iya onondonga mbo Mbimbiliya apeho mbakolela mokonda yatyi?
13. Oityi Jeova atumine omuuli Isaia apopie konthele yehanyauno lio Mbambilonia?
14, 15. Oñgeni omaulo a Isaia konthele yo Mbambilonia afuiswapo?
16. (a) Oityi Isaia apopile konthele yo Mbambilonia? (b) Oñgeni eulo olio lia Isaia liafuiswapo?
17. Omokonda yatyi okufuiswapo kuomaulo Ombimbiliya tyipameka ekolelo lietu?
18. Oityi apostolu Paulu apopia konthele ‘Yondaka ya Huku’?
19, 20. (a) Oñgeni Ombimbiliya ipondola okukukuatesako okulinoñgonoka ove muene? (b) Oñgeni upondola okupandula omukanda wakolela wapeua na Huku?


text:
APENDISE
Omokonda Yatyi Ovakristau Votyotyili Kavaundapesila Ekulusu Mefendelo
OVANTHU ovanyingi vehole ekulusu, tupu vena onthilo nalio. Omukanda Encyclopædia Britannica wati: ‘Ekulusu enyingilikilo liavilapo lionongeleya mbovakristau’. Mahi, ovakristau votyotyili kavaundapesa ekulusu mefendelo. Omokonda yatyi?
Ehunga limue liakolela, omokonda Jesus Kristu kankhilile mekulusu. Melaka lio Gregu ondaka yapitiyua ekulusu itiwa stau·ros′. Ondaka oyo ihangununa ‘omuti’ waikilua pohi. Ombimbiliya The Companion Bible yati: “[stau·ros′] kaihangununa omiti vivali vielipingahana…Movihonekwa vio Gregu o [Testamendu Omphe] mutupu onondaka mbupopia konthele yomiti vivali vielipingahana”.
Mo notestu ononyingi mbo Mbimbiliya, ovahoneki vaundapesa ondaka onkhuavo pokupopia konthele yomuti muaipaelwa Jesus. Ondaka yatyo vaundapesa mo Gregu itiwa xy′lon. (Atos 5:30; 10:39; 13:29; Gálatas 3:13; 1 Pedro 2:24) Ondaka oyo ihangununa ‘evai’ ine ‘otyinthimbu tyomuti, ine omuti’.
Omukanda Das Kreuz und die Kreuzigung wa Hermann Fulda, upopia konthele yovanthu ankho vaipaelwa momuti waikilua pohi. Omukanda oo wati: “Ponomphangu ankho vaholovona pala okuipaela ovanthu, ankho petupu omiti ominyingi. Moluotyo, ankho vaikila vala omuti wike pohi. Iya onondingavivi ankho omo mbukutilwa ine okupapelwa no nopeleko nomaoko ayelulwa peulu. Tupu, onomphai ankho mbukutwa ine mbupapelwa no nopeleko”.
Mahi, oumbangi omunene, ukahi Mondaka ya Huku. O apostolu Paulu wati: “Kristu wetuyovola konkhano ombi Yovitumino, mokonda wahinganua pala okutulanda, tyetyi tyahonekwa okuti: ‘Ou wapapelua momuti wahinganua’, [Versão Rei Jaime, em inglês].’” (Gálatas 3:13) Motestu oyo, apostolu Paulu wapopia onondaka mbuvasiwa mu Deuteronômio 21:22, 23, mbupopia omuti, hekulusu. Omunthu okuipaelwa momuti ankho tyilekesa okuti ‘wahinganua’. Moluotyo, katyaviukile Ovakristau okupaka meumbo otyilekeso omu Kristu aipaelwa.
Petupu natyike tyilekesa okuti mokueenda kuomanima 300 otete konyima yononkhia mba Kristu, vana vokuliti ovakristau ankho vaundapesile ekulusu mefendelo. Motyita tyakuana, Omutumini umue ankho utiwa Constantino etyi alinga omukristau, oe ahimbika okuundapesa ekulusu ngenyingilikilo liefendelo liavo. Katutyii oityi tyahindila Constantino okuundapesa ekulusu. Mahi, tyotyili, Jesus Kristu kankhilile mekulusu. Ekulusu liatuka kovanthu vana vafenda ono huku mbomatutu. Omukanda The New Catholic Encyclopedia wati: ‘Ekulusu ankho liundapesuale novanthu puetyi Kristu nkhele eheneye, iya liatualako okuundapeswa na vana vehevakristau.’ Ovanthu ovakuavo vapopia okuti ankho ekulusu liundapeswa na vana vafenda ovipuka viatungwa na Huku, no moviso viomaundalelapo.
Mahi, omokonda yatyi vaundapesila ekulusu, liatuka kefendelo liomatutu? Ngoti ankho o pala vetyivile okukengelela vana vehevakristau opo vatavele okunyingila monongeleya mbavo. Mahi, Ombimbiliya iilika okuundapesa kese tyipuka tyatuka kefendelo liomatutu. (2 Coríntios 6:14-18) Tupu, Ombimbiliya yailika okufenda ovilolo. (Êxodo 20:4, 5; 1 Coríntios 10:14) Etyi, otyo ovakristau votyotyili vahaundapesila ekulusu mefendelo.*
* Opo uvase vali ehangununo ekuavo konthele yekulusu, tala pomafo 99-103 momukanda Raciocínios à Base das Escrituras, walingua no Nombangi mba Jeova.


text:
O Tenda Ndati Embimbiliya?
O pondola hẽ oku popia hati . . .
elivulu limue liolondunge viomanu?
elivulu limue liuhembi kuenda lialusapo?
Ondaka ya Suku?
CECI EMBIMBILIYA LI POPIA
“Ovisonehua viosi via tunda ku Suku.”—2 Timoteo 3:16, NW.
CECI OLONDAKA EVI VI LOMBOLOKA KOKUOVE
Embimbiliya li tambulula apulilo a kuete esilivilo komuenyo.—Olosapo 2:1-5.
Li tu ĩha olonumbi vi tu songuila.—Osamo 119:105.
Li eca elavoko liocili kovaso yoloneke.—Va Roma 15:4.
TU TAVA HẼ KOVINA EMBIMBILIYA LI POPIA?
Tu tava omo liasunga atatu a kuãimo ndeci:
Ulandu waco u komohĩsa. Embimbiliya lia sonehiwa leci ci soka 40 komanu va litepa, vokuenda kueci ci soka 1.600 kanyamo. Valua pokati komanu vaco, lalimue eteke va li sangele. Pole, Embimbiliya liosi lia kunamẽla kosapi yimuamue!
Ulandu waco wocili. Ovolandu oluali, ka a situlula akulueya omanu vaco. Pole, omanu va soneha Embimbiliya, va tukula akulueya avo, kuenda akulueya omanu vofeka yavo.—2 Asapulo 36:15, 16; Osamo 51:1-4.
Ovitumasuku Viembimbiliya via koleliwa. Embimbiliya lia tukuile oku nyõliwa kuolupale luo Bavulono, eci kua kambele handi 200 kanyamo. (Isaya 13:17-22) Olio lia lombolola ndomo o Bavulono ya laikele oku nyõliwa, kuenda onduko yomunu wa songuila olohoka viaco.—Isaya 45:1-3.
Kuli ovitumasuku vialua Viembimbiliya via tẽlisiwa. Ovina evi ka vi lekisa hẽ okuti Embimbiliya Ondaka ya Suku?—2 Petulu 1:21.
SOKOLOLA EPULILO ELI
Ondaka ya Suku yi ku kuatisa ndati komuenyo wove?
Embimbiliya li tambulula epulilo eli kelivulu lia ISAYA 48:17, 18, kuenda 2 TIMOTEO 3:16, 17.


text:
Suku o Kuete Eko Liohali Yetu?
Etambululo Liembimbiliya
Embimbiliya li tambulula okuti, sio! Ohali ka ya pangele onepa kocipango ca Yehova Suku ca tiamẽla komanu. Pole, olohueli viatete, via sinĩla Suku, poku nõlapo oku litumbikila eci ciwa leci cĩvi. Ovo va tinduka ku Suku kuenje va pita lovitangi vialua.
Koloneke vilo, tua siata oku liyaka lovitangi vi tunda kekandu liavo. Pole, Suku hayeko ono yohali tua siata oku pita layo.
Embimbiliya li popia ndoco: “Umue, nda wa yonjiwa, ka ka popie hati, Nda yonjiwa la Suku, momo Suku ka yonjiwa leci cĩvi, kuenda vali, ka yonji umue.” (Tiago 1:


text:
ALOMBOLUILO A VOKIYIWAKO
Momo lie Akristão Vocili ka va Kongelela Ekulusu Vefendelo Liavo
Ekulusu li soliwe kuenda lia sumbiwa lomanu valua. Elivulu limue li popia hati, “ekulusu olio ondimbukiso ya velapo yatavo Akristão.” Pole lopo, Akristão vocili ka va siatele oku kongela ekulusu vefendelo liavo. Momo lie?
Esunga lia velapo lieli okuti Yesu Kristu ka filile kekulusu. Ondaka yo Helasi ya siata oku pongoluiwa hati “ekulusu” yina yi tukuiwa hati, stau·rós. Ondaka yaco yi lomboloka “uti umue wa miuha.” Embimbiliya limue li popia hati: ‘[Stau·rós] lalimue eteke ya lombolokele oviti vivali via pindikisiwa…Kuenda vovisonehua vio Helasi [Otestamentu Yokaliye] ka mu sangiwa olondaka lavimue vieca ocisimĩlo coviti vivali via pindikisiwa.’
Vembimbiliya tu sangamo ovisonehua vialua okuti poku tukula oku Yesu a valeliwile eci a pondiwa, ovio vi tukula ondaka yikuavo yo Helasi yi tukuiwa hati, xy′lon. (Ovilinga 5:30; 10:39; 13:29; Va Galatia 3:13) Ondaka yaco yi lomboloka ‘uti wa miuha.’
Poku lombolola esunga lieci kotembo yaco va enda oku valelela ño omanu kuti umosi wa miuha, elivulu limue lia Hermann Fulda, li popia hati: “Kotembo yaco oviti ka via luile pocitumãlo va enda oku pondela omanu. Omo liaco, va enda oku tomeha ño uti umosi wa miuha posi. Kuenje olondingaĩvi viosi oko via enda oku kutiwila, ale oku valeliwa, lovoko a nyanyumuiwila kilu.”
Pole, uvangi wa velapo tu u sanga Vondaka ya Suku. Upostolo Paulu wa popia hati: “Kristu wa tu yovola kesiñalo liovihandeleko. Wa tu siñaliwila, momo ca sonehiwa okuti, u wa nyoñamisua kuti wa siñaliwa.” (Va Galatia 3:13) Vocisonehua eci, upostolo Paulu wa tukula olondaka via sonehiwa kelivulu Liesinumuĩlo 21:22, 23, okuti vi tukula uti, ka vi tukula ekulusu. Omo okuti omunu wosi wa valeliwa kuti o tendiwa okuti wa “siñalĩwa,” ka ca sungulukile Akristão oku posuisa olonjo viavo locindekaise coku Kristu a fila.
Ka kuli uvangi umue u lekisa okuti eci pa pita 300 kanyamo noke yoku fa kua Kristu, vana va litukowaile hati Akristão va kongalaile ekulusu vefendelo liavo. Pole, kunyamo 300, mbiali umue wa tukuiwile hati Constantino wa pongoloka Ukristão, kuenje wa fetika oku vetiya oku kongela ekulusu vefendelo. Ka tua kũlĩhĩle eci ca vetiya Constantino oku ci linga. Pole, ocili ceci okuti Yesu Kristu ka va leliwile kekulusu. Ekulusu lia kala ondimbukiso ya vakuakufendela olosuku viesanda. Elivulu limue li popia hati: “Ekulusu lia enda oku sangiwa pokati komanu va enda oku litukula hati Akristão kuenda pokati ka vana ka va litukowaile hati Akristão.” Vamue vakuakukonomuisa va tiamisila ekulusu koku fendela ovina via lulikiwa kuenda kefendelo mua kongeliwile ukahonga.
Oco hẽ momo lie ondimbukiso yaco va yi kongelela vefendelo? Cimõleha okuti ca lingiwila oku vetiya vakualofeka oco va tave ‘ketavo va tukowaile hati Liakristão.’ Pole, Embimbiliya li pisa oku kongela vefendelo ocina cosi catiamẽla kolosuku viesanda. (2 Va Korindo 6:14-18) Embimbiliya li pisavo efendelo liosi liatiamẽla koku fendela oviteka. (Etundilo 20:4, 5; 1 Va Korindo 10:14) Eli olio esunga lieci Akristão vocili ka va kongelela ekulusu vefendelo liavo.*
* Oco o sange alomboluilo akuavo atiamẽla kekulusu, tala velivulu Raciocínios à Base das Escrituras, kemẽla 99-103, lia sandekiwa Lolomangi via Yehova.


text:
Akongelo Ene a Sokiyiwa Ndati?
Ekongelo lekongelo li songuiwa locimunga calume vakoleliwa va tukuiwa okuti, akulu vekongelo. Ci soka 20 kakongelo a tukuiwa hati imbo, kuenda ci soka 10 kovaimbo a tukuiwa hati, ofeka. Vamanji va siata oku tambula ekuatiso liolomitavaso vi nyula akongelo.
Osungu Yolombangi Via Yehova, okuti vamanji vana va loñoloha va talavaya kombala yetu yi sangiwa ko Brooklyn, Nova York, Estados Unidos, va siata oku eca alongiso lolonumbi Viembimbiliya vina vi tu kuatisa vamanji vosi voluali.—Ovilinga 15:23-29; 1 Timoteo 3:1-7.


text:
OMUTALA WOMULAVI KAKWENYE 2014
Omokonda Yatyi Ovanthu Ovawa Navo Vamonekelwa Novipuka Ovivi?
Okuti o Huku Uvelwa Onombei? Ovivi vio Karma? Okuti kuna onkhalelo yokuhupa kononkhumbi no kovivi?
Ovipuka Ovivi Vieliyawisa!
Inkha kuna Huku wepondolo aliho, omokonda yatyi ahamenena ovanthu kovivi?
Ovanthu Ovawa Navo Vamonekelwa Novivi
—Omokonda Yatyi?
Ombimbiliya ilekesa ovipuka vitatu vietela ovanthu ononkhumbi.
Oityi Huku Makalinga Ovivi
Okuti olusoke luokukala mouye omupe muna ovipuka ovivi vihakamonekela vali ovanthu ovawa, oluwa?
Nalumwe Naendele Tyihena Outa Wange
Annunziato Lugarà ankho omukalavi nokuvaka akala ongangala mahi etyi apita Kondyuo Yomaliongiyo apilulula omuenyo wae.
Oñgeni Una Okulonga Ovana Vove?
Ombimbiliya ipopia ovipuka vitatu pala okulonga nawa ovava.
Okuti Ankho Utyiyale?
Oñgeni kohale ankho onowato mbulingwa opo muhanyingile omaande? Oñgeni kohale ovanthu ankho valinga ombisi ine onohi opo mbahavolo?
Okuti Upondola Okutala Huku Uhamonwa?
Lilongesa oñgeni moundapesa “omaiho omutima wove.”
Omapulo Ombimbiliya Akumbululwa
Okuti elikuambelo yondyila yokuita ombatelo?


text:
Anga hẽ Ovilemawe Ekangiso Lia Suku?
Etambululo Liembimbiliya
Embimbiliya ka lilongisa okuti ovilemawe via siata oku pita koloneke vilo, ekangiso lia Suku. Ekangiso lia Suku lia tukuiwa Vembimbiliya lia litepa lovilemawe.
-
Embimbiliya li popia ndoco: “Omunu o vanja oku moleha kuokilu, Yehova puãi o vanja vutima.”
—1 Samuele 16:7.
-
-
Handi vali, ovilemawe viya ocipikipiki okuti ka vi lungula, kuenda vi ponda loku lemãlisa vosi. Handi vali, ovilinga viomanu vioku vĩhisa osi kuenda oku tunga povitumãla ka via sungulukile, via siata oku koka okuti ovilemawe, ahunguhungu kuenda ovilunga vikuavo vi nyõla calua.


text:
Edimbuluko lefyo laJesus
Oto shivwa nefimaneko opo u uye tu dimbulukeni efyo laJesus. Konga onhele yopopepi naave opo Edimbuluko tali ka ningilwa.
Oto shivwa nefimaneko linene
Oufiku oo wa tetekela okufya kwaye, Jesus okwa li a lombwela ovahongwa vaye opo va kale nokudimbulukwa eyambo olo a li e li pokuninga. Okwe va lombwela a ti: “Shi ningeni okudimbulukwa nge.”—Lukas 22:19.
Edimbuluko lefyo laJesus otali ka kala ko mOmaandaxa 14 Aprili 2014, konima yeningino letango. Eendombwedi daJehova otadi ku shivi pamwe noukwaneumbo weni nosho yo ookaume koye mu ka pwilikine koshipopiwa shi li pauxupi mefiku olo, osho tashi ka yelifa kutya omolwashike efyo laJesus la fimanenena.
Oshiningwanima osho otashi ka ningilwa ponhele oyo i li popepi naave.


text:
UTALA WONDAVULULI ENYENYE LINENE 2014
Omunu hẽ o ka Amamako Oku Nyõla Ongongo Okuti ka yi Tumbuluiwa Vali?
Tu yuvula ndati oku nyõla ongongo toke petosi liokuti ka yi tumbuluiwa vali?
Omunu hẽ o ka Amamako Oku Nyõla Ongongo Okuti ka yi Tumbuluiwa Vali?
Embimbiliya ka lia tukuile lika oku vĩhisiwa kuofela, pole lia tukulavo eci ci pondola oku yililako.
Ovihandeleko Suku a Ecele ku va Isareli Viwa Kuenda Via Sunguluka?
Olonumbi vikuãla via velapo via songuilile olonganji ko Isareli.
Omuenyo Umue Wesanju Kupange wa Suku
Papita ale 65 kanyamo tunda eci Peter Carrbello a pita lulandu wa pongolola omuenyo waye.
O Pesita Suriaku—Ya Kuatisa Koku Pongolola Ambimbiliya Atete
Embimbiliya liaco liosimbu li lekisa okuti a Ambimbiliya amue koloneke vilo mua kongeliwa ovinimbu vimue okuti ka vi sangiwa vovisonehua viatete.
Tanga vali ovina via Velapo
Usoma wa Suku Nye?
Kũlĩhĩsa esunga lieci uviali wa Suku wa velelapo ovosoma osi omanu.


text:
OCIPAMA CECELÃLA
Usoma wa Suku Nye?
Embimbiliya li tu sapuila nye catiamẽla Kusoma wa Suku?
Usoma wa Suku uka linga nye?
Otembo yipi Usoma uka tẽlisa ocipango ca Suku palo posi?
OMANU valua voluali va kũlĩha Ohutililo ya Isietu. Vamue va yi tukula hati, Ohutililo ya Ñala. Ohutililo yaco yina Yesu Kristu a longisile kolondonge viaye. Olondaka vi sangiwa vohutililo yaco, vi kuete esilivilo liocili. Oku konomuisa ovina vitatu via tukuiwa tete vohutililo eyi, cika ku kuatisa oku kũlĩha ciwa eci Embimbiliya li longisa.
2 Kefetikilo liohutililo eyi, Yesu wa longisa olondonge viaye hati: “Likutilili ndeci, hoti, A Isietu o kasi kilu. Onduko yove yi sumbiwe. Usoma wove wiye. Ocipango cove ci lingiwe posi ndeci ci lingiwa kilu.” (Mateo 6:9-13) Apingilo atatu a tukuiwa ndeti vohutililo eyi, a lomboloka nye?
3 Etu tua lilongisa ale calua catiamẽla konduko ya Suku, Yehova. Kuenda tua lilongisavo vimue via tiamẽla kocipango ca Suku. Leci a lingila omanu kuenda eci handi aka linga kovaso. Oco hẽ nye Yesu a yonguile oku popia eci a tu vetiya oku likutilila hati: “Usoma wove wiye”? Usoma wa Suku nye? Kuenda uka yelisa ndati onduko ya Suku oco yi sumbiwe? Oku iya Kusoma waco kua litokeka ndati loku tẽlisiwa kuocipango ca Suku?
CECI USOMA WA SUKU U LOMBOLOKA
4 Usoma wa Suku uviali wa tumbikiwa la Yehova. Usoma waco u kuete Osoma ya nõliwa. Helie Osoma yaco? Yesu Kristu. Yesu, Osoma yimue ya velapo olosoma viosi via kulo kilu lieve. Eye o tukuiwa hati “Soma yolosoma haeye Ñala yoloñala.” (1 Timoteo 6:15) Eye okuete unene woku linga ovina vialua viwa okuti layimue ombiali yi tẽla oku ci linga.
5 Ombala Yusoma wa Suku yi kasi pi? Yesu hẽ o kasi pi? Ove handi ivaluka okuti eye wa fila palo posi eci vovalela kuti. Noke wa pinduiwa, kuenje wa londa kilu. (Ovilinga 2:33) Omo liaco, ombala Yusoma wa Suku, yi kasi muẽle kilu. Eli olio esunga lieci Embimbiliya li tukuila Usoma waco hati, ‘usoma wokilu.’ (2 Timoteo 4:18) Pole, ndaño Usoma wa Suku u kasi kilu, owo uka viala omanu palo posi.—Esituluilo 11:15.
6 Nye tu popela okuti Yesu Osoma yimue ka yi sokisiwa? Tu ci popela omo okuti eye lalimue eteke aka fa. Poku sokisa Yesu lolosoma via kulo kilu lieve, Embimbiliya li popia hati, “eye lika o kasi lomuenyo ko pui, haeye o kala kala vocinyi cina ka ci tava oku amelako.” (1 Timoteo 6:16) Eci ci lomboloka okuti ovina viosi viwa Yesu aka linga, vika kala otembo ka yi pui. Eye oka linga ovina vialua viwa.
7 Catiamẽla ku Yesu, Embimbiliya li popia hati: “Espiritu lia Yehova lia kala laye, espiritu liolondunge luloño, espiritu lielungulo lunene, espiritu liukũlĩhĩso lusumba wa Yehova. Esanju liaye li kala koku sumbila Yehova; Ka tetulula ndeci ci lete ovaso aye, pamue oku teta onimbu ndeci ci yeva ovatũi aye, puãi o tetuluila olosuke lesunga, kuenje o tetela omanu vaño voluali olonimbu via sunguluka. O veta oluali lohunya yomẽla waye, kuenje ipa vakuevĩho lofela yovomẽla waye.” (Isaya 11:2-4) Olondaka evi vi lekisa okuti Yesu oka viala omanu lesunga kuenda oka va kuatela ohenda. Oyongola hẽ oku vialiwa losoma ya soka ndeyi?
8 Cimue cikuavo catiamẽla Kusoma wa Suku, ceci okuti, Yesu kaka viala lika liaye. Kuli vakuavo vaka viala laye. Upostolo Paulu wa sapuila Timoteo hati: “Nda tu pandikisa tu vialela kumue laye.” (2 Timoteo 2:12) Paulu la Timoteo, kuenda vakuavo va nõliwa la Suku, vaka viala kumue la Yesu Vusoma wokilu. Oco hẽ omanu vañami vaka kuata epuluvi liaco?
9 Ndomo ca lekisiwa Vocipama 7 celivulu lilo, upostolo Yoano wa tambuile ocinjonde cimue. Vocinjonde caco, eye wa mola “Kameme [Yesu Kristu] o tãi komunda Siono [kilu]. Ocita lakui akuãla la vikuãla kolohũlũkãi viava va kuete onduko yaye londuko ya Isiaye via sonehiwa kovipolo viavo va tãi kumue laye.” Ava va tukuiwa ndeti va soka 144.000 velie? Yoano o tu sapuila hati: “Ovo…vakuakukuama Kameme kuosi a endaenda. Va yovuiwa komanu kuenje va linga apako atete a eciwa ku Suku la Kameme.” (Esituluilo 14:1, 4) Ovo vana va nõliwila oku viala kumue la Yesu Kristu kilu. Eci va pinduiwila komuenyo wokilu, ‘ovo vaka kala olosoma, kuenje vaka viala ilu lieve’ kumosi la Yesu. (Esituluilo 5:10) Tunde kotembo yovapostolo, Suku wa fetika oku nõla Akristão vakuekolelo oco va tẽlise etendelo 144.000 komanu.
10 Esokiyo lia lingiwa lioku nõla Yesu kumue lava va soka 144.000 oco va viale omanu, eliangiliyo limue liwa. Momo Yesu wa kũlĩha eci ci lomboloka oku kala omunu loku tala ohali. Upostolo Paulu wa popia hati, “ka tu kuete ocitunda cinene okuti okuleñela kuetu ka ku u yevala, puãi tu kuete ocitunda ca yonjaiwa kovina viosi ndetu, haimo ka ca la linga ekandu.” (Va Heveru 4:15; 5:8) Ava vaka viala laye, eci va kala palo posi va talavo ohali kuenda va pandikisa kovina viñi viñi. Ovo va liyakavo lakandu kuenda ovovei añi añi. Kuenje ovitangi viomanu vika va lomboloka ciwa.
USOMA WA SUKU UKA LINGA NYE?
11 Eci Yesu a popia hati likutilili oku pinga Usoma wa Suku oco wiye palo posi, eye wa popiavo hati, likutilili oku pinga oco ocipango ca Suku “ci lingiwe posi ndeci ci lingiwa kilu.” Suku o kasi kilu. Kuenda ocipango caye otembo yosi ca lingaiwa lovangelo vakuacili. Pole, Vocipama 3 celivulu lilo, tua lilongisa okuti kuli ungelo umue ũvi wa liwekapo oku linga ocipango ca Suku. Kuenje wa lueyisa Adama la Heva. Vocipama 10, tuka kũlĩhĩsa eci Embimbiliya li longisa catiamẽla kungelo waco. Ungelo waco wa kũlĩhĩwa hati Satana Eliapu. Satana kumue lovangelo vana va tukuiwa hati olondele, va kala handi kilu otembo yimue. Omo liaco, kotembo yaco, havosiko kilu va kala loku linga ocipango ca Suku. Pole, eci Usoma wa Suku wa fetika oku viala, ovina kilu via pongoloka. Yesu Kristu eci a vialekiwa, wa yaka la Satana, kuenje wo yula.—Esituluilo 12:7-9.
12 Olondaka vi sangiwa vocitumasuku cikuãimo vi lekisa eci ca pitako. Ovio vi tu sapuila hati: “Nda yeva ondaka yinene kilu, ya linga yiti, Cilo kua tukuluka epopelo lunene luviali wa Suku yetu lomoko ya Kristu waye. Momo omindiki ya vamanjetu ya tundisiwa, una o va lundaila ño-o ku Suku yetu lutanya luteke.” (Esituluilo 12:10) Wa limbuka ovina vivali via tukuiwa vocinimbu eci? Catete, Usoma wa Suku povaka a Yesu Kristu, wa fetika oku viala. Cavali, Satana wa tundisiwa kilu, kuenje wa imbiwa ocipepi la palo posi.
13 Oco hẽ nye ceyililako? Embimbiliya li tu sapuila eci ca pita kilu noke yovina evi vivali. Olio li popia hati: “Yoleli, ailu lene wa tungimo.” (Esituluilo 12:12) Kilu ovangelo vakuacili va yolela omo Satana lolondele viaye va tundisiwa. Kaliye vosi va sialeleko vana lika va pokola ku Yehova Suku. Kilu kueya ombembua yocili loku kolapo. Kuenje ocipango ca Suku ca fetika oku lingiwa kilu.
14 Oco hẽ palo posi peya oku kala ndati? Embimbiliya li tu sapuila hati: “Ove a ngongo, love a kalunga, ngongo yene! Momo eliapu lia lokila kokuene lonyeño ya lua, omo lia limbuka okuti oloneke vialio vitito.” (Esituluilo 12:12) Satana co temisa calua omo a tundisiwa kilu. Eye wa kũlĩhavo okuti otembo yaye yitito. Omo lionyeño yaco, eye okasi oku kokela omanu ‘ohali’ palo posi. Vocipama cikuãimo, tuka lilongisa vali catiamẽla ‘kongongo’ yaco. Pole, ci tava okuti tu pula ndoco: Usoma uka tẽlisa ndati ocipango ca Suku palo posi?
15 Ove handi ivaluka ocipango ca Suku catiamẽla palo posi? Ove wa ci lilongisa ale Kocipama 3. Eci Suku a pongiya ocumbo Cedene, onjongole yaye ya kala okuti oluali luosi lu posoka. Kuenda luyukisiwa lomanu vakuesunga okuti va kala otembo ka yi pui. Satana wa lueyisa Adama la Heva. Kuenje eci ca tateka oku tẽlisiwa kuocipango ca Suku palo posi. Pole, ocipango caco cika tẽlisiwa muẽle. Yehova handi o yongola okuti “olondingesunga vi piñala ofeka, vi tungamo oloneke ka vi pui.” (Osamo 37:29) Usoma wa Suku uka tẽlisa onjongole yaco. Uka ci linga hẽ ndati?
16 Kũlĩhisa ocitumasuku ci sangiwa kelivulu lia Daniele 2:44. Kelivulu eli tu tangako hati: “Koloneke violosoma viaco, Suku yokilu o katula usoma, kuenje ka u nyolẽha, ka u tambuiwa lomanu vofeka yiñi; puãi owo u nyõla loku lia ovosoma aco osi, haiwo u kala muẽle hũ oloneke ka vi pui.” Olondaka evi vi tu sapuila nye catiamẽla Kusoma wa Suku?
17 Catete, olondaka evi vi tu sapuila okuti Usoma wa Suku wa tumbikiwa “koloneke violosoma viaco.” Ale kotembo okuti handi olosoma vikuavo vikasiko. Cavali, vi tu sapuila okuti Usoma waco uka kala otembo ka yi pui. Lalimue eteke uka yuliwa ale oku piñanyiwa lusoma ukuavo. Catatu, tua limbuka okuti kuka kala uyaki pokati Kusoma wa Suku lovosoma oluali. Usoma wa Suku uka yula. Oku sulako, owo lika uka viala omanu vosi. Kuenje omanu vaka vialiwa luviali umue uwa okuti ka wa lamuiwa.
18 Embimbiliya li tu sapuila vali cikuavo catiamẽla kesulilo liuyaki uka pita pokati Kusoma wa Suku lovosoma oluali. Olio li tu sapuila okuti, aspiritu ãvi, eci va limbuka okuti esulilo li kasi ocipepi, va enda oku kemba ‘olosoma violuali luosi.’ Oco hẽ nye aspiritu aco a ci lingila? Va ci lingila oku ‘vi ongoluila kovita vieteke linene lia Suku Tõlo.’ Olosoma violuali vi kongoluiwila kocitumãlo ci “tukuiwa hati, Harmagedo velimi lia Heveru.” (Esituluilo 16:14, 16) Omo lieci ca lomboluiwa ndeti vovinimbu evi vivali, uyaki uka pita pokati Kusoma wa Suku lovosoma oluali, u tukuiwa hati uyaki wo Harmagedo.
19 Usoma wa Suku uka tẽlisa nye luyaki wo Harmagedo? Handi ivaluka eci catiamẽla kocipango ca Suku palo posi? Ocipango ca Yehova Suku ceci okuti mulo voluali mu kala lika omanu vakuesunga, haivo va lipua okuti vo vumba lika eye. Nye ci kasi oku tateka okuti eci handi ka ca tẽlisiwile? Catete, etu tuakuakandu. Kuenje tua siata oku vela kuenda oku fa. Pole, vocipama 5, tua lilongisa okuti Yesu wa tu fila oco tu kuate omuenyo ko pui. Ove pamue handi ivaluka olondaka via sonehiwa Kevanjeliu lia Yoano, via popia hati: “Omo Suku a sola ndoco oluali, oco a ecela Omõlaye wongunga okuti wosi u kolela ka fi, puãi o mola omuenyo ko pui.”—Yoano 3:16.
20 Ocitangi cikuavo ceci okuti, omanu valua va siata oku linga eci cĩvi. Ovo va kemba, va nyana, kuenda va linga ukahonga. Ovo ka va yongola oku linga ocipango ca Suku. Olondingaĩvi vika nyõliwa vuyaki wa Suku wo Harmagedo. (Osamo 37:10) Ocipango ca Suku ka ci kasi oku lingiwavo palo posi, omo okuti olombiali ka vi vetiya omanu oku ci linga. Olombiali vialua via siata oku ecelela ungangala kuenda evĩho. Catiamẽla kekalo liaco, Embimbiliya li popia hati: “Omunu poku kangisa ukuavo o lilinga eye muẽle cĩvi.”—Ukundi 8:9.
21 Noke yo Harmagedo, omanu vaka vialiwa lika Lusoma wa Suku. Usoma waco uka tẽlisa ocipango ca Suku. Kuenda uka nena asumũlũho alua komanu. Owo uka nyõla Satana lolondele viaye. (Esituluilo 20:1-3) Unene wocilumba cocisembi ca Yesu uka kuatisa omanu vosi vakuesunga. Kuenje lomue oka vela vali ndaño oku fa. Vusoma wa Suku, omanu vaka kuata epuluvi lioku kala otembo ka yi pui. (Esituluilo 22:1-3) Noke oluali luosi luka kala ocumbo ceposo. Kuenje Usoma uka tẽlisa ocipango ca Suku palo posi. Kuenda uka yelisa onduko ya Suku oco yi sumbiwe. Eci hẽ ci lomboloka nye? Eci ci lomboloka okuti, Vusoma wa Suku vosi vaka kalamo, vaka sumbila onduko ya Suku, Yehova.
OTEMBO YIPI USOMA WA SUKU U KEYA?
22 Yesu wa vetiya olondonge viaye oco vi likutilile hati, “Usoma wove wiye.” Eci ci lekisa okuti Usoma ka wa tumbikiwile kotembo yaco. Anga hẽ Usoma weya eci Yesu a londa kilu? Sio. Momo Petulu la Paulu va sapula okuti, eci Yesu a pinduiwa olondaka via sonehiwa Kosamo 110:1, via tẽlisiwa vokuaye. Kosamo yaco tu tangako hati: “Yehova wa popia la cime cange, hati, Tumãla kondio yange toke hu lingila ovanyali vove ociliatelo cove.” (Ovilinga 2:32-34; Va Heveru 10:12, 13) Eci ci lekisa okuti, Yesu handi wa talamẽla otembo yimue.
23 Yesu wa talamẽla toke otembo yipi? Eci pa pita 1.900 kanyamo, ava va kala oku lilongisa Embimbiliya, va pitĩla kelomboloko liokuti otembo yoku talamẽla kua Yesu yika sulila kunyamo wo 1914. (Catiamẽla kotembo eyi, tala Alomboluilo a Vokiyiwako.) Ovina via pita voluali oku pisa kunyamo wo 1914, via lekisa okuti olokonda via lingiwa lomanu vaco, via sokelepo muẽle. Oku tẽlisiwa kuovitumasuku ku lekisa okuti vunyamo wo 1914, Kristu wa linga Osoma. Kuenje Usoma wa Suku wa fetika oku viala kilu. Omo liaco, etu tu kasi ‘koloneke vitito’ via kambelako Satana. (Esituluilo 12:12; Osamo 110:2) Cilo, tu tẽla oku popia lekolelo okuti, Usoma wa Suku ndopo uka tẽlisa ocipango ca Suku palo posi. Olondaka evi hẽ wa vi sanjukila? O tava okuti vika tẽlisiwa muẽle? Ocipama cikuãimo cika tu kuatisa oku limbuka eci Embimbiliya li longisa catiamẽla kovina evi.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Usoma wa Suku uviali wokilu. Yesu Kristu eye Osoma yaco kumue lava va soka 144.000 komanu vopiwa palo posi.—Esituluilo 14:1, 4.
- Usoma wa Suku wa fetika oku viala kunyamo wo 1914. Kuenje Satana wa takumuiwila kulo kilu lieve.—Esituluilo 12:9.
- Usoma wa Suku ndopo uka nyõla ovosoma oluali. Kuenje oluali luka kala ocumbo ceposo.—Esituluilo 16:14, 16.
Apulilo Elilongiso
1. Ohutililo yipi ya kũlĩhĩwa calua tuka konomuisa?
2. Ovina vipi vitatu Yesu a vetiya olondonge viaye oku vi pinga vohutililo?
3. Nye tu sukila oku kũlĩha catiamẽla Kusoma wa Suku?
4. Usoma wa Suku nye? Kuenda helie Soma yaco?
5. Ombala Yusoma wa Suku yi kasi pi? Kuenda owo uka viala velie?
6, 7. Nye ci lekisa okuti Yesu Osoma yimue ka yi sokisiwa?
8. Velie vaka viala la Yesu?
9. Vañami vaka viala la Yesu? Kuenda otembo yipi Suku a fetika oku va nõla?
10. Momo lie tu popela okuti esokiyo lia lingiwa lioku nõla Yesu kumue lava va soka 144.000 oco va viale omanu, eliangiliyo limue liwa?
11. Nye Yesu a vetiyila Akristão oco va pinge okuti ocipango ca Suku ci lingiwa kilu?
12. Ovina vipi vivali via tukuiwa kelivulu Liesituluilo 12:10?
13. Eci Satana a tundisiwa, kilu kueya oku kala ndati?
14. Nye ceya oku pita eci Satana a takumuiwila palo posi?
15. Cipi ocipango ca Suku catiamẽla palo posi?
16, 17. Elivulu lia Daniele 2:44 li tu sapuila nye catiamẽla Kusoma wa Suku?
18. Uyaki uka pita pokati Kusoma wa Suku lovosoma oluali u tukuiwa hati ndati?
19, 20. Nye ci kasi oku tateka oku lingiwa kuocipango ca Suku palo posi?
21. Usoma uka tẽlisa ndati ocipango ca Suku palo posi?
22. Tua kũlĩha ndati okuti Usoma wa Suku ka weyile eci Yesu a kala palo posi? Kuenda tua kũlĩhavo ndati okuti ka weyile eci Yesu a pinduiwa?
23. (a) Otembo yipi Usoma wa Suku wa fetika oku viala? (b) Nye tuka lilongisa vocipama cikuãimo?


text:
EPESASI
Pollone EPESASI Yamboma Pepá Topa Sirimu Bokumu
Pollone I Pepá Topa Sirimumunge Ungu Pulu Mare
Pollo yuyu kinie yuni pepá topa sirimumanga ungu pulu mare inie yakondo gomo 714 molemo.
Pollone i pepámo topa Epesasi yamboma sipe mundurumu ungumu Epesasi inie 1:1, 3:1 molemo. ‘Yu ka ulkena pepa i pepámo torumunje (Epesasi 3:1, 4:1, 6:20). Aku liemo kolea aili Romo ka ulkena pepalie topa mundurumunje.’ ningu pilimele. (Akumunge ungu te Pillipai kumbi lepa gomo 990 kananila.)
Epesasi akumu kolea aili te. Koleamanga pikisamo gomo 648 molemo akuna nomú kélona lerimu mele kanani. Kou kongono kambani bisinete aisili akuna teko, sipi ailime akuna ongo pu pu opu teringi. “Olio nokolemo Pulu Ambomo” ningu popo toko kapi niringi kolo toli pulu ambo Dayana Atimasi akumu popo toringi ulke tembele te Epesasi angilirimu. (Lipe Mundurumu Yema 19:23-28). Pollo akuna pupe ponie yepoko mele molopa terimu temanemo Lipe Mundurumu Yema 19:1-20:1 molopa, Kirasinge Epesasi yambomanga tapu yema kinie teringi temanemo 20:17-21:1 molemo. Kirasinge Epesasi yambo talapemonga ungu te Lipe Ora Sirimu 2:1-7 molemola.
Kirasinge Epesasi yambomanga talapena umbuni te pepili i pepámo naa torumu. We mele torumu. Pulu Yemone ene tepa konjilimo mele Pollone ene pepá topa nimbe sirimu ungu mare i sipe: “Kirasi yu yunge yambo talapemonga ye nomi nokolimu” nirimu. Aku talapena molkolie tenge mele nimbe sirimula. Ou ene pali Pulu Yemone mongo lipe simbe aulkena puringi. Wendo pungí aulke te molo. Ulu peanga te naa teko molangi Pulu Yemone ene paa we kondo kolopalie aulke te akisinjirimu. Pe kinié ene Juda yamboma kinie Juda yambo naa molemele yamboma kinie enenga pali Kirasi yu mindi aulkemo. Ulu te lupe tengemone uluri naa temba, aku sipe nirimula. Kirasinge yamboma ambolangoma mindi naa molko, yambo yuma molonge mele nimbe sipe, ene ambo yema kinie, anupili lapali ambolangoma kinie, kongono nokoli yamboma kinie kongono tenjili yamboma kinie, ene teko molonge mele mane sirimula.
Ungu paa tondolo peanga te 1:3-14 molemo. 1:15-23, 3:14-21, 6:10-18 bokumunge alsena anjukundu “43. sios”, aku unguma paa kananila.
Ya ungu pulumu pora nikimu.
1
1 Na Pollo, Pulu Yemone na mako torumuna Kirasi Yesusini “Nanga kongonomo tenjipui.” nimbe lipe mundurumu yemo* molopolie i pepámo topo sikiru.
Ene Pulu Yemonga yambo kake telime kolea aili Epesasi molko, Yesusi Kirasi ‘Sike’ ningu tondolo munduku pilku ambolko molemele yamboma i pepámo topo sikiru.
2 Olionga Lapa Pulu Yemo kinie Aili Yesusi Kirasitolone ene we kondo kolkolo, ‘Ene konopu pe nipili taka lelko molangi.’ niengili.
3-4 ⸤Pulu Yemone⸥ mulu matolo ou naa tepili Kirasini pe olionga nimbe tenjimbe mele pilipelie olio ‘yambo kake teli yambo mongo simbe ulu te naa peli yamboma molangi.’ nimbe mako torumu kene* Pulu Yemo, olionga Aili Yesusi Kirasinge Lapamo, kapi nimbu imbi ambolopo ola linjemili. Kirasini olionga nimbe tenjirimu, olio kinie tapu topa molemomonga Pulu Yemone olio sewe anjipe mulu koleana yando olionga konopuma kinie minime kinie sewe anjipe ‘tondolo pupe kapola pepili.’ nimbe, mele peangama sipe mundurumu. ⸤Mulu matolo ou naa tepili⸥ olio konopu monjipelie 5 olio mako topa ‘Yesusi olio lipe taponjimbemonga ene nanga ambolangoma tepo limbu.’ nirimu. ‘Konopu siembo kene aku teambo.’ nimbe pilipe aku sipe nimbe panjirimu. 6 ⸤Pulu Yemone yunge Malo⸥ pea konopu monjirimumu* olionga nimbe tenjirimumunge olio kinie tapu topa molemomonga Pulu Yemone olio olandopa we kondo kolopa we lipe taponjilimomonga Pulu Yemo yunge imbi ambolopo ola linjipu yu kapi niemili.
7 Pulu Yemo we kondo kololi ulumu yu kinie tengepea tepa pelemomone ⸤Yesusi⸥ olionga nimbe yunge meme ondo lenjipe kolorumu aku mememone olionga ulu pulu kerime ‘kamu manie pupili.’ nimbe akuma siye kolopa, ka sipe ambolorumu aulkena wendo lipe ‘We kapola molangi.’ nirimuna* aku sipu molemolo. 8 ⸤Pulu Yemone yunge we kondo kololi ulu peangamone olio aku sipe lipe taponjipe⸥ olio pilipe konginjilimu kinie uluma pilipe apuruli ulu pulumu kinie aisili toyo topa sirimuna ⸤aku sipu molemolo⸥. 9 ⸤Mulu matolo ou naa tepili⸥ Kirasini olionga nimbe tenjimbemonga Pulu Yemone olio kinie konopu sipe temba mele nimbe panjirimumu lopi tepa perimu* nakolo pe kinié olio nimbe para sirimu. 10 Ulu lupe lupema ou wendo ombá kinie ‘Wendo ombá.’ nimbe panjirimu ulumu wendo ombá walemo pilipelie ‘Wendo opili.’ nimbé. ‘Ulu wendo opili.’ nimbé ou lopi tepa perimu akumu i sipe: ‘Mulu matolo terimu melema kinie yandopa melema pali aku melemanga pali ye tenga altopa lipe tere lepa lepili. Kirasi kanu melemanga pali nokoli yemo molopili.’ nimbé.*
11 Yuyu konopuni pilipe melema kinie uluma pali mako topa ‘Nanga kongono tenjengi.’ nimbe ou nimbe panjirimu Pulu Yemone olio ⸤Juda yamboma⸥* kanu ye Kirasimuni olionga nimbe tenjimbe mele pilipelie ⸤mulu matolo ou naa tepili⸥ ‘Nanga yamboma molangi.’ nimbe mako torumu. 12 Olio ⸤Juda yamboma⸥ ou pulu pulu ⸤‘Pulu Yemone ‘olio nokopa konjimbe ye te lipu mundumbu.’ nimbe mako torumu ye nomi⸥ Kirasimu* sike ombá.’ nimbu nokopo molorumulu yambomane temolo uluma ‘we yambomane kanokolie Pulu Yemo paa ye aili tondolo olandopa pupe tondolo pa telimu kanoko yu kapi niengi.’ nimbe ⸤Pulu Yemone aku sipe olio mako topa ‘Nanga yamboma molangi.’ nirimu⸥. 13 Ene ⸤Juda yambo naa molemele yambo talape lupema⸥ kepe i ungu sikemo pilku liringi kinie Kirasinge yamboma moloringila. Kanu ungumu Kirasini enenga nimbe tenjirimumuni Pulu Yemone ene lipe taponjipe, mindili nolemelka aulkena wendo lipe, yu kinie pea molko konjingí aulkena lipe monjimu ungumu. Kirasini enenga nimbe tenjirimu mele ‘Sike.’ ningu tondolo munduku piliringimunge ‘ ‘Olio sike Pulu Yemonga yamboma molemolo.’ ningu kanangi.’ nimbe “Simbu.” nimbe, nimbe panjirimu Mini Kake Telimu sirimu liringi.* 14 Mini Kake Teli lirimulu akumunge Pulu Yemone olio ‘pe monge mele simbu’ nimbe panjirimu mele peangama yunge yamboma sike simbendo lipe ora silimo.* ‘Pe sike simbe limulú.’ nimbu pilipulie ‘Pulu Yemone olio yunge yamboma kamu limbe kinie ⸤kurumanga nomi⸥ Setenenga ulu keri tene olio altopa manda naa ambolomba. Kapola molomolo’.** nimbu pilimolo. Olionga nimbe aku tenjimbe kinie kanopolie ‘olio yu kapi niemili.’ nimbe tenjimbe kene yunge imbimu sike ambolopo ola linjipu yu kapi niemili.
15 Akumunge ene Aili Yesusi ‘Sike’ ningu tondolo munduku pilku* Pulu Yemonga yamboma pali konopu monjilimele mele ou pulu pulu pilirindu kinie yandopa kinié kepe 16 ene aku telemelemonga Pulu Yemondo alieli “Ange” nimbu, nane Pulu Yemo kinie ungu nimbu molopolie enenga mawa tenjilio. 17 Olionga Aili Yesusi Kirasinge Pulu Yemo, yu tondolo pa telimu pelemo Lapamo, nane alieli yu mawa tepolie ‘Enene yu molemo mele paa olandopa olandopa piliengi kene pilipe konginjilimu kinie ungumanga ungu pulumu pilipe nimbe para silimo tondolomo kinie pelemo Minimu ene sipili.’ nimbu mawa tenjilio. 18-19 ‘Enenga konopuni yunge ungumanga pulumu paa piliengi!’ nimbu yu kinie enenga mawa tenjiliola. Yuni ‘Ene mele peangama simbu. Ene molko konjingí.’ nimbe, nimbe panjirimu melema nokoko molemele akuma kinie, ‘Nanga yamboma monge mele paa peangama simbu.’ nirimuma kinie, ‘Yu sike’ nimbu tondolo mundupu pilimolo yamboma yuni lipe taponjilimo tondolo paa olandopa olandopa pelemomo kinie, ‘mona lepili paa piliengi.’ nimbu aku sipu yu kinie enenga mawa tenjiliola. Kanu tondolomo olione manda naa manda manjilimolo tondolomo. Pulu Yemonga tondolo olandopa pelemo akumuni kongono tondolo mundupe telemo akumuni 20 Kirasi kolorumu kinie Pulu Yemo yunge Lapane yu topa makinjipe yu ⸤‘imbi ola molopili.’ nimbe⸥ mulu koleana ⸤olando lipe ‘Melema pea nokopo molambili.’ nimbe⸥ yunge ki umbukundu ‘molopili.’ nimbe lipe monjirimu.* 21 Melema nokongendo tondolo pelemo kuruma kinie, mulu koleana yambo namba molemo yambo ailime kinie, imbi paa olandopa molopa mele aisili nokolemelema kinie, enge nilime kinie,* pali, akuma kinié molemelema kepe pe mulu ma pora nimbé kinie imbi molomba yamboma kepe, Pulu Yemone yu kanu yambo ailimenga pali ye paa olandopamo lipe monjirimu.** 22 Pulu Yemone ‘⸤Kirasi⸥ yu melemanga pali olandopa molopili. Melema pali yunge kimbumuni kambilipe molopili.’ nirimu. Aku nirimumunge Kirasi yunge yambo talapemonga* yu ye aili olandopamo molemola. 23 Kirasinge yambo talapemo yunge kangimu, yu kangimunge pengemo.* Yunge yambo talape molemelena yu pupe molopa tengepea telemo. Yu yunge yambo talape molemelemanga pali yu pupe molopa kapola tenjilimo, yunge yambo talapemanga pali Kirasi yu liku kapola tenjilimele. Kirasi kinie yunge yambo talapemo kinie ene lipe tere lepa yambo telumu mele molemele.


text:
OMUTALA WOMULAVI (WOKULILONGESWA) TYIKUKUTU 2014
Omutala ou Womulavi upopia oñgeni tupondola okukala nekolelo ngo lia Moisesi. Oñgeni Jeova atala otyilinga tyokutekula ombunga, noñgeni etukuatesako okutyifuisapo?
Hetekela Ekolelo Lia Moisesi
Oñgeni ekolelo lia Moisesi liemukuatesileko okuanya omahando olutu, apande ovilinga apewa? Omokonda yatyi Moisesi ankho “atalela nawa kondyambi mafetwa”?
Okuti Uluete “Una Uhamoneka Komaiho”?
Oñgeni ekolelo lia Moisesi mu Huku liemuyakulilile kowoma novanthu, nokumukuatesako okukala nekolelo momilao via Huku? Pameka ekolelo liove opo utale Jeova Ngomunthu wotyotyili uhanda unene okukukuatesako.
Oku Ovilinga Viomuvo Auho
—Vianthuala
Noñgonoka omokonda yatyi Robert Wallen apopila okuti okusokolola komanima 64 aundapa movilinga viomuvo auho, tyemuetela ehambu enene.
Nawike Upondola Okuundapela Ovahona Vevali
Vamwe vailuka opo vakamone vali onombongo ononyingi. Oñgeni okulikalela kokule tyipondola okukalesa otyinepo, novana, noupanga wetu na Huku?
Kala Nomutima Wakola
—Jeova Omuvateli Wove!
Oñgeni he umwe ankho uundapa kokule nombunga yae etyivila okukala vali noupanga nayo? Oñgeni Jeova emukuatesako okutekula ombunga yae nonombongo mbehehi?
Okuti Upanda Okuyungwa na Jeova?
Tala ononkhalelo ononthano Huku etuyunga mbulekesa okuti utuhole, noñgeni tupola ouwa kokuyungwa nae.
Okuti Ankho Utyiyale?
Kohale ankho omunthu tyina atandula ovikutu viae tyilekesa tyi?


text:
Pi ku Tunda Olombongo vi Kuatisa Upange Wene?
Upange wetu woku kunda u kuatisiwa lolombanjaile vi eciwa Lolombangi Via Yehova. Kolohongele vietu, ka ku konguiwa ovilumba kuenda lomue o kisikiwa oku eca onepa yekũi. (Mat. 10:7, 8) Pole, vovitumãlo vietu viefendelo mu sangiwa olokasia vioku kapa olombanjaile okuti, nda umue wa panga, o kapamo ombanjaile yaye. Ava va eca olombanjaile olonduko viavo ka vi sapuiwa.
Esunga lieci ka tua siatelele oku pesela olombongo vialua lieli okuti, alongisi vetu ka va fetiwa olombongo. Handi vali, Olombangi Via Yehova, poku enda konjo lanjo oku kunda ka vi fetiwa, kuenda ovitumãlo vietu viefendelo via sunguluka.
Olombanjaile vimue, via siata oku tumisiwa kolofiliale Violombangi Via Yehova, oco va talavaye lavio koku kuatisa omanu vana va pita lovilunga, olomisionariu, kuenda olomitavaso vi nyula akongelo, loku tunga ovitumãlo vietu viefendelo, kuenda oku panga alivulu Lambimbiliya.
Omunu lomunu eye o nõla ombanjaile a yongola oku eca oco a kuatise vekongelo ale kupange wetu woku kunda voluali luosi. Akongelo osi a eca ulandu wolombongo via pesiwa oco vamanji vosi va kuate ukũlĩhĩso waco.