text:
ETUKULWA 14
Nghee to dulu okuxumifa komesho ehafo moukwaneumbo weni
Oshike sha pumbiwa opo omushamane a ungaunge noukwaneumbo waye monghedi iwa?
Ongahelipi omukainhu ta dulu okuwanifa po oshinakuwanifwa shaye moukwaneumbo nomupondo?
Okukala omudali muwa osha kwatela mo shike?
Ongahelipi ounona tava dulu okuxumifa komesho ehafo moukwaneumbo?
1. Oshinima sha fimanenena shilipi tashi xumifa komesho ehafo loukwaneumbo?
JEHOVA KALUNGA okwa hala oukwaneumbo weni u kale wa hafa. Eendjovo daye, Ombibeli, otadi yandje ewiliko li na sha noshilyo keshe shoukwaneumbo, tadi yelifa onghandangala oyo Kalunga a hala oshilyo keshe shi dane. Ngeenge oilyo youkwaneumbo tai wanifa po oinakuwanifwa yayo metwokumwe nomayele aKalunga, oidjemo ohai kala ihafifa neenghono. Jesus okwa ti: “Ovanelao ovava tava udu eendjovo daKalunga ndee tave di diinine.” — Lukas 11:28.
2. Ehafo loukwaneumbo ole likolelela kokudimina kwetu shike?
2 Ehafo loukwaneumbo ole likolelela unene kokudimina kwetu kutya oukwaneumbo owa totwa po kuJehova, oo Jesus e mu ifana “Tate yetu.” (Mateus 6:9) Oukwaneumbo keshe kombada yedu ou li po omolwaTate yetu yomeulu, noku shii lela osho hashi hafifa omaukwaneumbo. (Ovaefeso 3:14, 15) Ombibeli otai hongo shike shi na sha nonghandangala yoshilyo keshe moukwaneumbo?
OUKWANEUMBO OWA TOTWA PO KU-KALUNGA
3. Ombibeli oya yelifa ngahelipi shi na sha nehovelo loukwaneumbo wovanhu, nomolwashike tu shii kutya osho tai popi oshoshili?
3 Jehova okwa shitile ovanhu votete, Adam naEva, ndele te va hombolifa va kale omushamane nomukulukadi. Okwa li e va tula meduparadisa liwa — oshikunino shaEden — ndele te va lombwele va dale ounona. Jehova okwa ti: “Dalafaneni nokuhapupala ndee yadifeni edu.” (Genesis 1:26-28; 2:18, 21-24) Osho kashi fi ashike ehokololo longaho ile ongano, molwaashi Jesus okwa li a ulika kutya osho Genesis ta popi shi na sha nokuhovela kwonghalamwenyo youkwaneumbo oshoshili. (Mateus 19:4, 5) Nonande ohatu shakeneke omaupyakadi mahapu, nonghalamwenyo kai li ngaashi Kalunga a li a lalakanena i kale, natu konakoneni kutya omolwashike omaukwaneumbo taa dulu okukala a hafa.
4. (a) Ongahelipi oshilyo keshe shoukwaneumbo tashi dulu okuxumifa komesho ehafo loukwaneumbo? (b) Omolwashike okukonakona onghalamwenyo yaJesus kwa fimanenena shi na sha nehafo loukwaneumbo?
4 Oshilyo keshe shoukwaneumbo otashi dulu okukwafela oukwaneumbo u kale wa hafa mokuhopaenena Kalunga mokuulikilafana ohole. (Ovaefeso 5:1, 2) Ndele ongahelipi hatu dulu okuhopaenena Kalunga oo itatu dulu okumona nandenande? Ohatu dulu okulihonga nghee Jehova ha katuka, molwaashi okwa tumine Omona waye oshiveli okudja meulu ndele te uya kombada yedu. (Johannes 1:14, 18) Eshi Omona oo Jesus Kristus a li kombada yedu, okwa hopaenena naanaa Xe womeulu, nomolwaasho okumona nokupwilikina kuye osha li ashike sha fa u li naJehova noto pwilikine kuYe. (Johannes 14:9) Onghee hano, okulihonga kombinga yohole oyo Jesus a ulika nokulandula oshihopaenenwa shaye, keshe umwe womufye ota dulu okukwafela oukwaneumbo u kale wa hafa.
OSHIHOPAENENWA KOVASHAMANE
5, 6. (a) Ongahelipi onghedi oyo Jesus ha ungaunga neongalo i li oshihopaenenwa kovashamane? (b) Oshike osho omunhu e na okuninga po opo a dule okudiminwa po omanyono?
5 Ombibeli otai ti kutya ovashamane ove na okuungaunga novakainhu vavo monghedi oyo Jesus ha ungaunga novahongwa vaye. Tala komayele aa Ombibeli taa ti: ‘Ovalumenhu, holeni ovakainhu veni ngaashi Kristus e hole eongalo, nokwe liyandja molwalo. Osho ngaha novalumenhu ve nokuhola ovakainhu vavo ngaashi omalutu avo vene; oye ou e hole omukainhu waye, oye oku lihole ye mwene. Osheshi kape na ou ha tondo ombelela yaye mwene, ndelenee ohe i palula nohe i tekula, ngaashi Kristus ha tekula eongalo laye.’ — Ovaefeso 5:23, 25-29.
6 Ohole yaJesus yokuhola eongalo lovahongwa vaye oya tulila po ovashamane oshihopaenena sha wanenena. Jesus “okwa li e va hole fiyo exulilo,” e va yambela omwenyo waye, nonande ova li inava wanenena. (Johannes 13:1; 15:13) Sha faafana, ovashamane otava ladipikwa taku ti: ‘Kaleni mu hole ovakainhu veni, nye inamu va ningila onyanya.’ (Ovakolossi 3:19, yelekanifa NW.) Oshike tashi ka kwafela omushamane a tule moilonga omayele oo, unene tuu ngeenge omafimbo amwe omukainhu waye oha dopa okukatuka pandunge? Oku na okudimbuluka kutya naye oha ningi omapuko nosho yo osho e na okuninga opo a diminwe po kuKalunga. Mbela oku na okuninga shike? Oku na okudimina po ovo tava nyono kuye, naasho osha kwatela mo omukainhu waye. Doshili, omukainhu oku na yo okukala ha dimine po. (Mateus 6:12, 14, 15) Mbela ou shii kutya omolwashike vamwe va popya kutya ohombo i na omupondo oyoyo i na ovanhu vavali hava diminafana po nehalo liwa?
7. Jesus okwa li e shii shike, nokwa tulila po ovashamane oshihopaenenwa shilipi?
7 Ovashamane ove na yo okudidilika kutya Jesus okwa li alushe ha yavelele ovahongwa vaye. Okwa li e shii omangabeko avo nosho yo eemhumbwe davo dopalutu. Pashihopaenenwa, eshi va li va loloka, okwe va lombwela a ti: “Ileni tu ke likaleleni koima kwe likalela, nye mu tulumukwe po kanini.” (Markus 6:30-32) Ovakainhu navo ova pumbwa eyavelelo lopandunge. Ombibeli otai va hokolola ve li ‘oiyuma inai pama,’ oyo ovashamane va lombwelwa ve i “fimaneke.” Omolwashike mbela? Omolwaashi aveshe ohava hafele ‘oshalinghenda yomwenyo.’ (1 Petrus 3:7) Ovashamane ove na okudimbuluka kutya okukala omudiinini oko haku ningifa omunhu a kale e na ondilo momesho aKalunga, ndele hamolwaashi e li omulumenhu ile omukainhu. — Epsalme 101:6.
8. (a) Ongahelipi omushamane ‘ou e hole omukainhu waye, e lihole ye mwene’? (b) Okukala “ombelela imwe” otashi ti shike komushamane nomukainhu waye?
8 Ombibeli otai ti kutya omushamane “ou e hole omukainhu waye, oye oku lihole ye mwene.” Osho osho shi na okukala ngaho, omolwaashi omulumenhu nomukainhu waye ‘kave fi vali vavali, ndelenee ombelela imwe,’ ngaashi Jesus e shi popya. (Mateus 19:6) Onghee hano, kave na okuya momilele kondje yohombo. (Omayeletumbulo 5:15-21; Ovaheberi 13:4) Osho otava dulu oku shi henuka ngeenge ova kala tave liwanifile po eemhumbwe davo nokuhelihola mwene. (1 Ovakorinto 7:3-5) Edimbulukifo lididilikwedi ololo kutya: ‘Kape na ou ha tondo ombelela yaye mwene, ndelenee ohe i palula nohe i tekula.’ Ovashamane ova pumbwa okukala ve hole ovakainhu vavo ngaashi ve lihole vo vene nove na okudimbulukwa kutya ove na okulihokolola komutwe wavo, Jesus Kristus. — Ovaefeso 5:29; 1 Ovakorinto 11:3.
9. Oukwatya ulipi waJesus wa tumbulwa mOvafilippi 1:8, nomolwashike ovashamane ve na okuulikila ovakainhu vavo oukwatya wa tya ngaho?
9 Omuyapostoli Paulus okwa popya shi na sha “nohole yokomwenyo yaKristus Jesus.” (Ovafilippi 1:8) Ohole yaJesus oya li oukwatya hau tulumukifa, oo wa li uhokwifa kovakainhu ovo va li va ninga ovahongwa vaye. (Johannes 20:1, 11-13, 16) Ovakainhu va hombolwa navo ova hala okuulikilwa ohole tai di komutima kovashamane vavo.
OSHIHOPAENENWA KOVAKAINHU
10. Jesus okwa tulila po ovakainhu oshihopaenenwa shilipi?
10 Oukwaneumbo ou li ehangano, nopo li longe noupu, ola pumbwa omutwe. Nokuli naJesus oku na Oo e na okudulika kuye e li Omutwe waye. ‘Omutwe waKristus oKalunga,’ ngaashi ashike ‘omutwe womukainhu omulumenhu.’ (1 Ovakorinto 11:3) Okudulika kwaJesus koukwamutwe waKalunga oku li oshihopaenenwa shiwa, molwaashi atusheni otu na omutwe oo tu na okudulika kuo.
11. Oikala ilipi omukainhu e na okukala e na shi na sha nomushamane waye, noshike tashi dulu okweetifwa kelihumbato lomukainhu?
11 Ovalumenhu inava wanenena ohava ningi omapuko, nohaalushe hava endifa nawa oinima ve li omitwe domaukwaneumbo. Molwaashi osho shi li ngaho, omukainhu oku na okuninga po shike? Ke na okudina osho omulumenhu waye ta ningi ile a kendabale oye a kale omutwe weumbo. Omukainhu oku na okudimbulukwa kutya osho sha fimana momesho aKalunga osho omhepo yombili noyelimweneneno. (1 Petrus 3:4) Mokuulika oikala ya tya ngaho, ota ka mona shipu okudulika omolwetilokalunga, nokuli nomeenghalo didjuu. Natango, Ombibeli otai ti: “Omukainhu na fimaneke omulumenhu waye.” (Ovaefeso 5:33) Ndele ongahelipi ngeenge omushamane ina tambula ko Kristus e li Omutwe waye? Ombibeli otai ladipike ovakainhu tai ti: ‘Dulikeni kovalumenhu veni, opo naavo yo inava dulika kondjovo, va findwe keenghedi dovakainhu nande eendjovo kadi po. Eshi ve wete, nhumbi hamu ende moukoshoki nonefimaneko linene.’ — 1 Petrus 3:1, 2, yelekanifa NW.
12. Omolwashike sha yuka komukainhu okupopya omaetepo aye nefimaneko?
12 Kutya nee omulumenhu waye oku li omwiitaveli ile hasho, itashi ti kutya omukainhu ke na efimaneko ngeenge ta ningi omaetepo aye nelungi, oo a yooloka ko kwaao omulumenhu waye. Etaleko laye otashi dulika li kale li li mondjila, noukwaneumbo aushe otau dulu okumona ouwa ngeenge omushamane okwa pwilikine kuye. Nonande Abraham ka li a dimina eshi omukainhu waye, Sara, a li a eta po eetepo tali longo opo ku kandulwe po oupyakadi wonhumba moukwaneumbo wavo, Kalunga okwa li a lombwela Abraham a ti: “Pwilikina Sara muashishe.” (Genesis 21:9-12) Doshili, ngeenge omulumenhu okwa ningi etokolo olo li he li omhinge nomhango yaKalunga, omukainhu waye oha dulika mokuyambidida etokolo olo. — Oilonga 5:29; Ovaefeso 5:24.
13. (a) Titus 2:4, 5 ota ladipike ovakainhu va hombolwa va ninge shike? (b) Ombibeli otai ti shike shi na sha nokutopoka nosho yo okuhengafana?
13 Omukainhu ota dulu okuninga oinima ihapu mokuwanifa po oshinakuwanifwa shaye moukwaneumbo. Pashihopaenenwa, Ombibeli otai popi kutya ovakainhu va hombolwa ove na “[okuhola] ovalumenhu vavo nokuhola ovana vavo, ndele va kale ve neenghedi diwa novakoshoki ve shii kutekula omaumbo avo, ve nomwenyo muwa, ndee tava dulika kovalumenhu vavo vene.” (Titus 2:4, 5) Omukainhu oo e li omudalakadi ota ka kala e holike nokufimanekwa alushe koilyo youkwaneumbo wavo. (Omayeletumbulo 31:10, 28) Ndele molwaashi ohombo oya hanganifa ovanhu inava wanenena, otashi dulika pa holoke eenghalo da kwata moiti odo tadi dulu okutwala mokutopoka ile mokuhengafana. Ombibeli oya pitika etopoko she likolelela keenghalo donhumba. Ndele etopoko kali na okutalwa ko li li oshinima shongaho, omolwaashi Ombibeli otai yandje omayele taa ti: “Omukainhu ke na okufiya po omulumenhu waye; . . . nomulumenhu ke na okufiya po omukainhu waye.” (1 Ovakorinto 7:10, 11, NW) Ndele ongeenge ashike umwe womookaume kopahombo a ya moluhaelo tapa kala pe na etomheno lopamishangwa lokuhengafana. — Mateus 19:9.
OSHIHOPAENENWA SHA WANENENA KOVADALI
14. Jesus okwa li a ungaunga ngahelipi nounona, nounona ova pumbwa shike kovadali vavo?
14 Jesus okwa tulila po ovadali oshihopaenenwa sha wanenena monghedi oyo a ungaunga nounona. Eshi vamwe va li tava kendabala okukelela ounona ve he uye kuye, Jesus okwa ti: “Efeni ounona ve uye kuame nye inamu va kelela ko.” Ombibeli otai ti kutya okwe va “ukata momake aye, ndele okwe va nangeka noupuna nokutenheka omake aye kuvo.” (Markus 10:13-16) Molwaashi Jesus okwa li a longifa efimbo okukala nounona, mbela naave ku na okuninga sha faafana shi na sha novanamati novanakadona voye? Inava pumbwa ashike okukaliwa navo okafimbo kanini, ndele ova pumbwa okukaliwa navo efimbo lihapu. Owa pumbwa okulongifa efimbo oku va honga, molwaashi osho osho Jehova a lombwela ovadali va ninge. — Deuteronomion 6:4-9.
15. Ovadali otava dulu okuninga po shike opo va amene ovana vavo?
15 Eshi ounyuni ou tau naipala neenghono, ounona ova pumbwa ovadali ovo tave ke va amena kovanhu ovo va hala oku va etela oshiponga, ngaashi ovalongifi vounona pamilele. Tala kunghee Jesus a li a amena ovahongwa vaye, ovo a li a ifana pahole “ovamwange.” Eshi Jesus kwa li a kwatwa nokwa li e li poku ka dipawa, okwa li a pangela omhangela opo ovahongwa vaye va ye onhapo. (Johannes 13:33; 18:7-9) U li omudali, owa pumbwa okukala wa lungama molwaashi Ondiaboli otai kendabala okweetela ounona voye oshiponga. Owa pumbwa oku va londwela komesho yefimbo. * (1 Petrus 5:8) Ova pumbwa eameno lopalutu, lopamhepo nosho yo lopaenghedi shi dulife nale.
16. Ovadali otava dulu okulihonga shike monghedi oyo Jesus a ungaunga nokuhawanenena kwovahongwa vaye?
16 Moufiku oo wa tetekela okufya kwaJesus, ovahongwa vaye ova li tava tu eemhata shi na sha naao munene mokati kavo. Ponhele yoku va handukila, Jesus okwa twikila oku va kumaida pahole neendjovo noku va honga okupitila moshihopaenenwa. (Lukas 22:24-27; Johannes 13:3-8) Ngeenge ou li omudali, mbela ou wete nghee to dulu okulandula oshihopaenenwa shaJesus monghedi omo ho pukulula ovana voye? Doshili, ova pumbwa outekuduliko, ndele ou na okuyandjwa “nondjele,” ndele hanehandu nandenande. Ku na okupopya eendjovo inadi diladilwa nawa, ‘tadi tu ngaashi eongamukonda.’ (Jeremia 30:11; Omayeletumbulo 12:18) Outekuduliko ou na okuyandjwa monghedi oyo okaana koye konima yefimbo taka ka mona kutya owa li wa pumbiwa shili. — Ovaefeso 6:4; Ovaheberi 12:9-11.
OSHIHOPAENENWA KOUNONA
17. Omeenghedi dilipi Jesus a tulila po ounona oshihopaenenwa sha wanenena?
17 Mbela ounona otava dulu okulihonga sha kuJesus? Heeno, otava dulu. Jesus okwa ulika nghee ounona ve na okudulika kovadali vavo okupitila moshihopaenenwa shaye. Okwa ti: “Ndelenee osho Tate e shi . . . longa nge, osho ashike handi shi tongo.” Okwa weda ko yo a ti: “Ohandi longo ashishe eshi she mu wapalela.” (Johannes 8:28, 29) Jesus okwa li ha dulika kuXe womeulu, nOmbibeli otai lombwele ounona va dulike kovadali vavo. (Ovaefeso 6:1-3) Nonande Jesus okwa li okaana ka wanenena, okwa li ha dulika kovadali vaye vopanhu, Josef naMaria, ovo va li inava wanenena. Nope he na omalimbililo, osho osha li sha xumifa komesho ehafo loshilyo keshe shoukwaneumbo wooJesus. — Lukas 2:4, 5, 51, 52.
18. Omolwashike Jesus kwa li alushe ha dulika kuXe womeulu, nolyelye ha kala a hafa ngeenge ounona tava dulika kovadali vavo kunena?
18 Mbela ounona ove wete nghee tava dulu okuhopaenena Jesus ndele tava hafifa ovadali vavo? Oshoshili kutya ounona otashi dulika omafimbo amwe va mone shidjuu okudulika kovadali vavo, ndele Kalunga okwa hala ounona va kale hava dulika kovadali vavo. (Omayeletumbulo 1:8; 6:20) Jesus okwa kala alushe ha dulika kuXe womeulu, nokuli naashi a li meenghalo didjuu. Oshikando shimwe, eshi Kalunga a li a hala Jesus a ninge oshinima osho shidjuu neenghono, Jesus okwa ti: “Kufe nge eholo eli,” sha hala okutya, oshiteelelwa shonhumba. Ndele nande ongaho, Jesus okwa li a ninga osho Kalunga a li e mu pula, molwaashi okwa li a dimina kutya Xe oku shii osho sha denga mbada kuye okuninga. (Lukas 22:42) Mokulihonga okudulika, ounona otava ka hafifa neenghono ovadali vavo nosho yo Xe yavo womeulu. * — Omayeletumbulo 23:22-25.
19. (a) Satana oha yeleke ngahelipi ounona? (b) Elihumbato lii lounona otali dulu okukuma ngahelipi ovadali?
19 Ondiaboli oya li ya yeleka Jesus, nohatu dulu okukala noushili kutya otai ka yeleka yo ounona va ninge omapuko. (Mateus 4:1-10) Satana Ondiaboli oha longifa omafininiko oomakula, oo taa dulu okukala madjuu okukondjifwa. Hano inashi fimanenena tuu opo ounona va henuke okweendafana novalongi vowii! (1 Ovakorinto 15:33) Omonakadona waJakob, Dina, okwa li ha endafana naavo va li ihava longele Jehova, naasho osha li sha etifa oupyakadi muhapu. (Genesis 34:1, 2) Diladila shi na sha nanghee oukwaneumbo tau dulu okukala wa yahamekwa ngeenge oshilyo shimwe shao sha i moluhaelo! — Omayeletumbulo 17:21, 25.
OSHINIMA SHA FIMANENENA OSHO TASHI XUMIFA KOMESHO EHAFO LOUKWANEUMBO
20. Opo oukwaneumbo u kale u na ehafo, oshilyo keshe oshi na okuninga po shike?
20 Omaupyakadi oukwaneumbo ohaa kala mapu okuungaungwa nao ngeenge omayele Ombibeli taa tulwa moilonga. Doshili, okutula moilonga omayele a tya ngaho osho oshinima sha fimanenena osho tashi xumifa komesho ehafo loukwaneumbo. Onghee hano, ovashamane, kaleni mu hole ovakainhu veni, nokuungaunga navo ngaashi Jesus ha ungaunga neongalo laye. Ovakainhu, dulikeni koukwamutwe wovashamane veni, nokulandula oshihopaenenwa shomukainhu muwa oo a hokololwa mOmayeletumbulo 31:10-31. Ovadali, deuleni ovana veni. (Omayeletumbulo 22:6) Ooxe, ‘pangeleni nawa omaumbo eni.’ (1 Timoteus 3:4, 5; 5:8) Nanye ounona, dulikeni kovadali veni. (Ovakolossi 3:20) Kape na oo a wanenena moukwaneumbo, molwaashi aveshe ohava ningi omapuko. Onghee hano, kaleni ovalininipiki, hamu diminafana po.
21. Etimaumbwile likumwifi lilipi tu na, nongahelipi hatu dulu okukala twa hafa moukwaneumbo paife?
21 Doshili, Ombibeli oi na omayele nosho yo omalombwelo mahapu a fimana e na sha noukwaneumbo. Kakele kaasho, otai tu hongo shi na sha nounyuni mupe waKalunga nosho yo eduparadisa olo tali ka kala li yadi ovanhu va hafa tava longele Jehova. (Ehololo 21:3, 4) Kali fi tuu etimaumbwile likumwifa! Nokuli nopaife, ohatu dulu okukala twa hafa moukwaneumbo mokutula moilonga omalombwelo aKalunga oo taa hangwa mEendjovo daye, Ombibeli.
^ okat. 15 Ekwafo li na sha nokukwafela ounona otali hangwa metukulwa 32 lembo Learn From the Great Teacher, la nyanyangidwa kEendombwedi daJehova.
^ okat. 18 Ongeenge ashike omudali ta pula okaana ka teye omhango yaKalunga tashi ka kala sha yuka kokaana okuhadulika komudali. — Oilonga 5:29.
Lihonga shihapu
OOLYELYE TAVA LONGO EHALO LAJEHOVA KUNENA?
Elongelokalunga lOukwaneumbo oshike?
Lihonga nghee elongekido olo tali dulu oku ku kwafela u ehene popepi naKalunga nou pameke ekwatafano loukwaneumbo weni.


c: text/html

text:
Nye Ndi Sukila Oku Linga Oco Olonjali Viange vi Ndi Kolele?
Ceci o sukila oku linga
Sokolola ndoco: Anga hẽ, ovina wa siata oku linga vi vetiya olonjali viove oku ku kolela?
Upostolo Paulu wa soneha ndoco: “
Tu likolisilako oku kala vakuacili kovina viosi.” (Va Heveru 13:18) Li pula ndoco: ‘Anga hẽ nda siata oku vangula ocili kolonjali viange, poku va sapuila ocitumãlo ngenda kuenda ovina ndi linga?’
Nõla onduko yimue ya lekisiwa pombuelo oco o lilongise kulandu waco.
Lori Okuti okuete 20 kanyamo Beverly Okuti okuete 15 kanyamo
Lori
“
Nda enda oku tumisa esapulo vuyombeki kukuenje umue nda solele. Eci olonjali viange via ci limbuka via ndi sapuila oco ndi liwekepo. Nda likuminya oku ci linga pole, sia ci lingile. Nda ci linga vokuenda kunyamo umosi. Nda enda oku u tumisa asapulo, olonjali viange via ci limbuka, nda pinga ongecelo loku likuminya oku liwekapo oku ci linga, pole nda amamako locituwa caco. Ovina viaco via amamako, kuenje olonjali viange ka via ndi kolelele vali!”
Momo lie o simĩla okuti olonjali via Lori ka via kolelele vali kokuaye?
Nda ove wa kalele olonjali via Lori, nye nda wa linga, kuenda momo lie?
Lori nda wa lekisa ndati okuti ukualondunge eci olonjali via sapela laye onjanja yatete?
Beverly
“
Olonjali viange ka via ndi kolelele vali eci ndaenda oku va sapuila catiamẽla kakuenje, pole nda limbuka esunga liaco. Ndaenda oku linga ocitiokoso lakuenje vavali, okuti va kala akulu vange ci soka anyamo avali. Handi vali, ndaenda oku sapela lavo vo telefone olowola vialua, kuenda kovipito ndaenda oku sapela lika lakuenje vaco. Olonjali viange via ndi tambula o telefone vokuenda kuosãi yimosi kuenda ka va tavele okuti ndi kala kovitumãlo vina okuti akuenje vaco oko va kasi.”
Nda wa kaile onjali ya Beverly, nye nda wa linga kuenda momo lie?
O sima hẽ okuti olonjali via Beverly via tumbika ovihandeleko vialua kokuaye? Nda oco, momo lie?
Nye Beverly a sukilile oku linga oco a koleliwe lolonjali viaye?
Ceci o sukila oku linga oco o koleliwe vali
Ceci o sukila oku linga
Catete, kũlĩhisa ovina via koka okuti olonjali viove ka vi ku kolela vali.
Oku tiukila konjo vowola ya sokiyiwa
Oku tẽlisa olohuminyo viange
Oku pitĩla vowola ya sokiyiwa
Oku lekisa olondunge poku talavaya lolombongo
Oku malusula ovopange
Oku tunda pula okuti ka ci sukila oku ndi sakalaisa
Oku yelisa ohondo yange
Oku vangula ocili
Oku talavaya lotelefone ale lo kombutador lonjila yimue ya sunguluka
Oku tava okuti wa lueya kuenda oku pinga ongecelo
Ovina vikuavo
Cavali, nõlapo oku linga apongoloko. Kuata ocimãho coku lekisa okuti wa koleliwa poku tẽlisa ovina wa nõla. Kuama onumbi Yembimbiliya yokuti: ‘
Luli omunu wosimbu, una wa tiamẽla kovituwa viene viosimbu.’ (Va Efeso 4:22) Vokuenda kuotembo oku kula kuove ku ka limbukiwa lomanu vakuavo oku kongelamo olonjali viove.—1 Timoteo 4:15.
Catatu, sapela lolonjali viove ovina o yongola oku tẽlisa. Ku ka kisike okuti ovo va sukila oku kolela kokuove, pole lekisa esumbilo poku pula ocisimĩlo cavo catiamẽla kueci o sukila oku linga oco va ku kolele.
Kuata utate: Ku ka lavoke okuti olonjali viove vi tava lonjanga. Ocili okuti, ovo va sukila oku kũlĩha nda o ka tẽlisa ovina wa likuminya. Kuama epuluvi liaco oco o lekise okuti wa koleliwa. Vokuenda kuotembo, citava okuti olonjali viove, vi ka kolela kokuove kuenda o ka kuata elianjo lialua. Eci oco ca pita la Beverly, wa tukuiwa kefetikilo. Eye wa popia hati: “Oku nyõla ekolelo olonjali va ku kuetele ca leluka, pole ka ca lelukile oku li tumbulula. Oloneke viosi ekolelo olonjali viange vi ndi kuetele li kasi oku li vokiya, kuenje ci ndi sanjuisa calua!”
Oku malusula: Nda olonjanja viosi wa koleliwa, ci tava okuti olonjali viove vi ka ku kolelavo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ndi Kala Ndati Ciwa Lulongisi Wange?
Talama kuenda sokolola!
Kũlĩhisa ulandu wa Rachel. Rachel o kuete 16 kanyamo wa enda oku litunda ciwa kosikola. Pole, eci a fetika oku tanga ocisoko 7, ovina via pongoloka. Rachel wa popia hati: “
Ulongisi wange wa linga cosi a ponduile oco si ka pite.” Ocitangi cipi ca kalapo? Ulongisi wa sapuila Rachel kuenda ina yaye okuti ka sole etavo liavo.
Nye a linga? Rachel wa popia hati: “
Olonjanja viosi tu limbuka okuti wa lekisa olonepele poku kũlĩhisa oseteko yange, ame kumue la Ina yange tua enda oku sapela laye. Vokuenda kuotembo wa liwekapo oku lekisa ocame.”
Nda o kasi oku li pita locitangi cimuamue, sapuilako olonjali viove ocitangi caco. Ci tava okuti va sanda onjila yoku sapela lulongisi kunda usongui wosikola, oco va tetulule ocitangi caco.
Ocili okuti ovitangi vimue ka vi tetuluiwa lonjila yimue ya sunguluka. Olonjanja vimue ci sukila oku lekisa epandi. (Va Roma 12:17, 18) Tanya, o kuete 16 kanyamo wa popia hati: “
Umue pokati kalongisi vange wa enda oku tata lãvi olondonge viaye. Eye wa enda oku tu tonda, kuenda wa enda oku tu tukula olonduko vimue vivĩ. Kefetikilo nda enda oku lila, noke nda lilongisa oku yuvula oku kapako ovina a enda oku popia. Nda tiamisila utima koku lilongisa kuenda ndaenda oku yevelela ciwa eci a enda oku longisa. Omo liaco, eye wa liwekapo oku ndi sakalaisa kuenje nda panga onepa ketendelo liolondonge via li tunda ciwa. Eci pa pita anyamo avali vo tundisa kosikola.”
Oku malusula: Lilongisa oku kala ciwa lulongisi wove una okuti ka lelukile kuenje o ka kuata onima yiwa. Eci ci ka ku kuatisa oku kala ciwa eci o ka kala la cime cimue ka lelukile. (1 Petulu 2:18) O ka lilongisavo oku sumbila alongisi vawa.


text:
KAPITULU 16
Kakatelenu ku ku Lemesa ca Vusunga
Vika ya longesa Mbimbiliya ku tuala ha ku pangesa tumponia na ku lemesa vakulu?
Vati vakua Kilistu ve ku mona matangua a ku huima a vakua malombelo?
Vati mu hasa ku lombolola lutsilielo luenu ku vakuenu ca ku hona ku va futula ku mitima?
1, 2. Mu nima ya ku tuhuka mu vulombelo vua makuli, vika mua pande ku lihula kaha vika ca puila ca seho?
NGA mu uana ngecize va na tela vusungu mu lisima li mue ku sua mema, kaha muono uenu uli mu vusonde, mu linga vati? Mua vusunga mu ka tonda lisima lieka. Vunoni ambe ngoco, mu ka lisosomua nguenu: ‘Nange nji nanu ku vusungu vuaco ni?’
2 Eci cikeco ce ku soloka ku tuala ha malombelo a makuli. Mbimbiliya ya longesa ngecize malombelo a makuli va na a pihisa na vilongesa via mazilo na vilinga via mazilo. (2 Kolintu 6:17) Ngeci mukemuo, ca pua ca seho kuli enu ku tuhuka mu “Mbambilone ya Kama,” civunga ca malombelo ose a makuli. (Ku-Solola 18:2, 4) Mua tuhukamo ni? Nga mua lingi ngoco, mua vezika. Vunoni ka mua pandele ku lengesela lika ha ku lihangununa ku vulombelo vua makuli ni ku likela kuyako. Mua pande ku lihula nguenu: Vuno nja lisupu na vimo vitoma via ku lemesa ca makuli ni?’ Aci talenu vimo vitoma viaco.
KU LEMESA TUMPONIA NA VAKULU
3. (a) Mbimbiliya ya handeka vika ku tuala ha tumponia, kaha omo lia vika cimpande caco ce ku kaluua kuli vamo? (b) Vika mua pande ku linga na vikumba viose via ku vulombelo vua makuli vi mua kala navio?
3 Vamo va kele na tumponia mu vindzivo viavo miaka ya ingi. Nenu mua kalako na vimo ni? Nga mukemuo, halumo ci mi puila ca vungendzi ni mu hasa ku singanieka ngecize ka ca puile ca cili ku vundila kuli Njambi ca ku hona evi viuma viaco. Kaha naua halumo mua vi lema. Vunoni Njambi ikeye ua muesa vati va na pande ku mu lemesa, kaha Mbimbiliya ya longesa ngecize Njambi ka tondele ku mu lemesa na tumponia. (Tandenu Ezundu 20:4, 5; Visamo 115:4-8; Isaya 42:8; 1 Yoano 5:21) Ngeci mukemuo mu kakatela ku ku lemesa ca vusunga nga mu nongesa vikumba viose via ku vulombelo vua makuli vi mua kala navio. Mua pande mpundu ku mona vikumba viaco ku pua “cizila” ngue mua vi mona Yehova.—Ndeutelonomi 27:15.
4. (a) Vati tua tantekeya ngecize ku lemesa vakulu ca pua ku lipakesa ngoco? (b) Omo lia vika Yehova ua zilikile vantu veni ku lihaka mu nkala viuma via mahamba?
4 Vakua malombelo a engi ve ku lemesa vakulu. Vamo tele kanda va ci lilongese vusunga, va tsilielele ngecize vatsi va yoyela ku cihela ceka kaha va hasa ku kuasa ni ku vulumuna vatoni. Halumo mua kele na ku linga cose linga mu kale mu ciyulo na vakulu. Vunoni mu Kapitulu 6 ka livulu lino, mua lilongesele ngecize vatsi ka va tantekeya na vimo viahi. Kaha, ku seteka ku handeka navo ca pua ku lipakesa ngoco. Mezi eku soloka ngue a na tundu ku vavusoko va tsa, eku tunda mpundu ku vandemone. Ngeci mukemuo, Yehova ua zilikile vaIsaleli kati va seteke ku handeka na vatsi ni ku panga vifua vikuavo via mahamba.—Tandenu Ndeutelonomi 18:10-12.
5. Vika mua pande ku linga nga laza mua kele na ku lemesa vakulu na tumponia?
5 Vika mua pande ku linga, nga ku vulombelo ku mua kele laza mua kele na ku lemesa tumponia ni vakulu? Mua pande ku tanda Mbimbiliya na ku hilula ha visoneka via muesa vati Njambi ue ku muenamo evi viuma via zilika. Vundilenu kuli Yehova ntsimbu yose, mu lekenu via cizango cenu ca ku kakatela ku vulombelo vua vusunga, kaha mu vundilenu a mi kuase ku singanieka ngue mue ku singanieka ikeye.—Isaya 55:9.
VAKUA KILISTU VA KATETE KA VA KELE NA KU LIA NATALE
6, 7. (a) Natale va i tumbula ku pua ika, kaha vakua Kilistu va ku livanga va kele na ku linga cilika caco ni? (b) Mu ntsimbu ya vandongesi va katete va Yesu, veya va kele na ku linga vilika via ku semuka?
6 Matangua a ku huima a tsimana mu vulombelo vua makuli, a hasa ku pihisa ku lemesa ca muntu. Aci singaniekenu ha Natale. Natale va i tumbula ku pua cilika ca ku vuluka ku semuka ca Yesu Kilistu, kaha cingi ca vakua malombelo vaze va litumbula ku pua Vakua Kilistu ve ku linga eci cilika. Vunoni ka kua kele na vumo vukaleho vuahi vu muesa ngecize vandongesi va Yesu va kele na ku linga eci cilika. Limo livulu lia handeka ngualio: “Miaka 200 mu nima ya ku semuka ca Kilistu, vantu va vengi ka va tantekeyele litangua lia semukile, kaha va vandende lika va tondele ku tantekeya litangua liaco.”—Sacred Origins of Profound Things.
7 Vandongesi va Yesu va tantekeyele mpundu litangua lia semukile, vunoni ka va kele na ku linga cilika caco. Omo lia vika? Muomu ngue mu lia handeka limo livulu Vakua Kilistu va muene ngecize “vilika via ku vuluka ku semuka ca muntu, va vi tenda kuli vakua mavu.” (The World Book Encyclopedia) Mu Mbimbiliya va sonekamo lika vamiangana vavali va lingile cilika ca ku vuluka ku semuka cavo, vunoni ka va puile vakua ku lemesa Yehova. (Njenisisi 40:20; Mako 6:21) Vakua mavu va kele na ku linga vilika via ku semuka mu ku lemesa vanjambi vavo. Ca ku muenako, lia 24 ya Maio, vakua Loma va kele na ku linga cilika ca ku vuluka njambi ua mpuevo Ndiana. Kaha lia mukuavo, va kele na ku linga cilika ca ku vuluka ku semuka ca njambi-litangua, Apollo. Ngeci mukemuo, vakua mavu vakevo va kele na ku linga vilika via ku semuka ca vantu, kati Vakua Kilistu houe.
8. Lombololenu vati vilika via ku vuluka ku semuka ca muntu via likuata na ku lemesa vimbembesi.
8 Kuli cuma cikuavo ca lingisile Vakua Kilistu ku hona ku linga cilika ca ku vuluka ku semuka ca Yesu. Vandongesi va tantekeyele ngecize ku singimika litangua lia ku semuka ca pua ku lemesa vimbembesi. VaNgelengu na Vakua Loma va ku laza, va tsilielele ngecize ha ku semuka ca nkala muntu he ku soloka cimo cimbembesi, kaha cimbembesi caco ce ku niunga uze muntu mu muono ueni uose. Limo livulu lia handeka ngualio: “Cimbembesi caco ca fuma kuli njambi ua litangua lia semukile muntu.”(The Lore of Birthdays) Mua vusunga, vilika vize vie ku tokeka Yesu ku vimbembesi via ku zuala ka vie kuya Yehova ku mutima. (Isaya 65:11, 12) Kaha omo lia vika Natale ya tsimana cikuma ku vantu?
KUA TUNDA NATALE
9. Vati va hanguile 25 ya Dezembro ku pua litangua lia semukile Yesu?
9 Vantu va putukile ku linga cilika ca ku semuka ca Yesu lia 25 ya Dezembro, mu nima ya miaka ya ingi ku fuma ha kelele Yesu hano ha mavu. Vunoni eli kati likelio litangua lia semukile Yesu, vukaleho vu muesa ngecize ikeye ua semukile mu ngonde ya Outubro. * Vikaco va hanguilile 25 ya Dezembro? Vamo va litumbuile ku pua Vakua Kilistu vakevo “va tondele linga litangua liaco li litombole na cilika ca Vakua Loma ca ku vuluka ku ‘semuka ca litangua.’” (The New Encyclopædia Britannica) Mu cisika, omo litangua lia solokele ngue li na kokoloka cikuma, vakua mavu va pangele vilika nguavo linga litangua lihiluke ku mangendzi alio, li nehe ntuima na ceke. Kaha va singaniekele ngecize litangua lia putukile ku hiluka lia 25 ya Dezembro. Vakuluntu va malombelo va putukile ku linga eci cilika na ku ci puisa ngue ca “Vakua Kilistu” *, muomu va tondele ku kokueya vakua mavu veze mu malombelo avo.
10. Omo lia vika vantu vamo ka va kele na ku lia Natale, mu miaka ya ku nima?
10 Cingi ca vantu va tantekeyele laza ngecize cilika ca Natale va ci tenda ku vantu ka va tsilielele. Mu miaka ya 1600, cilika ca Natale va ci vindikile ku Inglaterra na vimo vifuti via ku Amerika, muomu cilika caco kati ca mu Mbimbiliya. Uose ka ile ku vipanga ha litangua lia Natale, va mu hanene kasitiku. Vunoni mu nima ya miaka ingahi lika vilika viaco via putukile naua ku lisanduoka, kaha kua lipandakanene na vikuavo via viha. Ngeci vantu va putukile naua ku huima ha litangua lia Natale, kaha na lelo lino vantu ve ku linga ngoco mu vifuti via ku liseza-seza. Vunoni vaze va tonda ku pangela Njambi ka ve ku linga cilika ca Natale, cipue vilika vikuavo vi va tenda vakua mavu. *
VUNO KU TANTEKEYA KUA TUNDA MATANGUA ACO CA KALA NA SEHO NI?
11. Vika vie ku lingisa vamo ku panga vilika ha matangua a ku huima, vunoni vika tua pande ku haka seho?
11 Vamo ve ku tava ngecize matangua a ku huima ngeci mua Natale, a pua a vakua mavu, vunoni ve ku singanieka nguavo ka ca puile vuhenge ku linga vilika viaco. Muomu cingi ca vantu nguavo, mu ku linga vilika viaco, ka ve ku singanieka ha ku lemesa ca makuli. Kaha ha vilika viaco vavusoko ve ku uana ntsimbu ya ku kala hamo. Nenu mue ku singanieka ngoco ni? Nga mukemuo, nkuma ku lema vavusoko cikeco ce ku mi tangula ku kakatela ku vulombelo vua vusunga, kati muomu mua lema vulombelo vua makuli. Tantekeyenu nguenu, Yehova uze ua tangele vusoko a tonda linga mu likate na vavusoko vuenu. (Efeso 3:14, 15) Vunoni mu hasa ku linga ngoco mu njila ize ya mu ya ku mutima. Kapostolo Paulu ua muesele viuma vi tua pande ku haka cikuma seho, ngueni, tua pande ‘ku tantekeya vize via lema Muangana.’—Efeso 5:10.
12. Hanenu cimueso ca solola omo lia vika tua pande ku viana vilika via tunda ku vihela via vipi.
12 Halumo mue ku singanieka nguenu ndundzi ya vilika viaco ka ya pandele ku lingisa vantu va likele ku vi linga. Vuno ca pua ca seho mpundu ku tantekeya kua tunda matangua aco ni? Eyo! Aci singaniekenu ha cimueso eci: Nga mu uana via-ku-lia via ku tovala mu mema a mazilo. Mu hasa kulia ni? Houe! Muomu via-ku-lia viaco vi li na mazilo. Ngeci mua via-ku-lia viaco, matangua a ku huima a hasa ku soloka ngue a cili, vunoni a tunda ku vilika via mazilo. Nga tu tonda ku kakatela ku ku lemesa ca vusunga, tua pande ku mona viuma ngue muze mua handekele kapolofeto Isaya ku vangamba va Njambi va vusunga, ngueni: “Kati mu kuate ku cimosi ca ku zuala!”—Isaya 52:11.
KALENU NA LIANO MU KU HANDEKA NA VAKUENU
13. Vitanga vika vi hasa ku soloka nga mu viana vilika via matangua a ku huima?
13 Ku viana ku lihaka mu vilika via matangua a ku huima ci hasa ku neha vitanga. Citava vakuenu va mua panga navo va hasa ku mi hula vika ka mue ku ila ku vilika via cipanga. Vati mua pande ku linga nga va mi hana vuana? Ca pua vuhenge ku vu tambula ni? Vati mua pande ku linga nga mukua ndzivo yenu mukua vulombelo vueka? Vika mu hasa ku panga linga vana venu kati vevue ngue mua va vingilika viuma via cili, mu ku va vindika kuya ku vilika via mavu?
14, 15. Vati mua pande ku linga nga muntu a mi meneka na mezi a litangua lia cilika, ni a tonda ku mi hana vuana?
14 Mua pande ku pua vakua liano linga mu tantekeye mua ku linga ha matangua aco. Nga muntu a mi meneka na mezi a litangua liaco, mu santselenu lika kunahu. Vunoni nga mundambo ni muntu u mua panga neni, ci li ku lutue ku mu lomboluela mua cili. Vunoni mua pande ku handeka na kasingimiko. Mbimbiliya ya nangula nguayo: “Vihandeka vienu vi kale na kavumbi ntsimbu yose, via ku tova na muongua, linga mu tantekeye vati mu na pande ku kuania vantu vose.” (Kolose 4:6) Kati mu sahule vakuenu. Vunoni va lomboluelenu vi mua tsiliela na kasingimiko. Lombololenu ha toma ngecize ka mua vianene via ku lihana vuana na ku linga viuano, vunoni mu ka vi linga ntsimbu yeka.
15 Nga muntu a tonda ku mi hana vuana, vati mu linga? Mua pande ku tala vati vili viuma ha ntsimbu yaco. Halumo a hasa ku handeka ngueni: “Nja tantekeya ngecize ka mue ku linga eci cilika. Vunoni nji tonda ku mi hana evi.” Mu hasa ku mona nguenu ku tava vuana vuaco ka ca lombolokele ngecize mue ku linga cilika caco. Vunoni nga muntu uaco ka tantekeya vi mua tsiliela, mu hasa ku mu lomboluela nguenu ka mue ku linga cilika caco. Eci ci ka mu kuasa ku ivuisisa vika mu na tavela vuana vueni, vutuhu enu ka mue ku hana vuana ha litangua liaco. Vunoni ci ka pua ca cili ku viana vuana, nga uze a vu hana a tonda ku mona nga mue ku ononoka ku viuma vi mua tsiliela ni mu hasa ku pokola vitume vi mua tsiliela linga mu tambule vupite.
VATI MUA PANDE KU LINGA NGA VAVUSOKO VUENU KA VA TSILIELELE?
16. Vati mu hasa ku lombolola via matangua a ku huima na vutongue?
16 Vati mu linga nga va vusoko vuenu ka va tavele vi mua tsiliela? Kasi vene puenu vakua vutongue. Ka mua pandele ku likandula zimpata na vavusoko ha ciuano ni nkala cilika ci va tonda ku linga. Singimikenu vizango viavo, muomu nenu mu tonda va singimike vizango vienu. (Tandenu Mateo 7:12.) Kati mu linge nkala viuma vi muesa ngecize mua lema vilika viaco. Vunoni, puenu vakua ku konkama ku vimpande vize ka via kundamene ku cilika caco. Viose vi mu linga ni ku handeka, via pande ku mi seza na mutima ua ku lela.—Tandenu 1 Timoteo 1:18, 19.
17. Vati mu hasa ku kuasa vana venu linga kati vevue ngue mua va vingilika via cili, omo va mona vakuavo va linga vilika?
17 Vika mu hasa ku panga, linga vana venu kati vevue ngue mua va vingilika via cili, mu ku va vindika vilika via vakua mavu? Ci nayi cikuma ku viuma vi mue ku panga ha matangua eka. Vamo visemi ve ku hangula ntsimbu ya ku hana vuana ku vana vavo. Vuana vua seho ya kama vu mu hasa ku hana ku vana venu, vua pua ku tonda ntsimbu ya ku kala hamo navo na ku va muesa cilemo.
LINGENU VI MUE KU LILONGESA MU KU LEMESA CA VUSUNGA
18. Vati ku likungulula ci hasa ku mi kuasa ku kakatela ku ku lemesa ca vusunga?
18 Linga mu ye Njambi ku mutima, mua pande ku viana ku lemesa ca makuli na ku kakatela ku vusunga. Eci ca lomboloka vika? Mbimbiliya nguayo: “Tu liyongolienu ha kati ketu linga tu sangumuke cilemo na vipanga via ku viuka; Kati tu likele ku likunguluila hamo, ngue cilika ca vamosi, vunoni ku limamuna vene; na ku hiana cikuma omo mu mona litangua lize li li na ku suena ku hiehi.” (VaHevelu 10:24, 25) Ku likungulula ca Vakua Kilistu ya pua ntsimbu ya cili i mu hasa ku lemesa Njambi mu njila ya mu ya ku mutima. (Visamo 22:22; 122:1) Ku vikungulukilo viaco, Vakua Kilistu ve ‘likolesa umo na mukuavo.’—Loma 1:12.
19. Vika ca puila ca seho ku lekako vakuenu viuma vi mue ku lilongesa mu Mbimbiliya?
19 Njila ikuavo i mu hasa ku kakatela ku ku lemesa ca vusunga, ya pua ku lekako vakuenu viuma vi mua lilongesa mu Mbimbiliya na Vakaleho va Yehova. Mua vusunga vantu va vengi vali na ku “tutumuisa na ku linienga” omo lia vupi vuli ha mavu. (Ezekiele 9:4) Halumo mu tantekeya vantu ve ku-ivuamo. Va lekenuko via lulavelelo luenu lua ku lutue lu mua lilongesa mu Mbimbiliya! Omo mu tualelelaho ku kala hamo na Vakua Kilistu va vusunga oku mu lekako vakuenu vusunga vu mua lilongesa mu Mbimbiliya, mu ka mona ngecize cizango ca ku tonda ku linga vilika via mu ku lemesa ca makuli ci ka tunda kavundende kavundende mu mutima uenu. Tantekeyenu ngecize, nga mu kakatela ku ku lemesa ca vusunga mu ka kala na ndzolela ya kama na ku tambula vivezikiso via vingi.—Malakiya 3:10.
^ cin. 9 Cilika ca Satulunalia naco ca lingisile vantu ku hangula 25 ya Dezembro. Eci cilika ca vakua Loma ca ku lemesa Njambi ua ku lima, va kele na ku ci linga lia 17 ku tuala 24 ya Dezembro. Vantu va kele na ku lia na ku nua, na ku viukilila kaha na ku lihana vuana vua ku liseza-seza ha cilika caco.


text:
Embimbiliya li Pondola hẽ Oku Ndi Kuatisa Nda Nda Sumua?
Etambuluilo Liembimbiliya
Li pondola, momo ekuatiso lia velapo li tunda ku “Suku una o lembeleka vana va sumua.”—2 Va Korindo 7:6.
Ceci Suku a eca oco a kuatise omunu wa sumua
Ongusu. Suku ka ku “lembeleka” poku upa ovitangi viosi o kuete, pole, o ci linga poku tambulula olohutililo viove eci o likutilila oku pinga ongusu yoku pandikisa. (Va Filipoi 4:13) Kolela okuti eye o yongola oku ku yevelela, momo Embimbiliya li popia hati: “
Yehova yu ocipepi la vakuavitima via teka. O popela ava va kasi lovitima via samba.” (Osamo 34:18) Suku o pondola oku yevelela epingilo liove liekuatiso ndaño ku tẽla oku lombolola ovisimĩlo viove.—Va Roma 8:26, 27.
Ovolandu awa. Usonehi umue Wembimbiliya wa likutilila ku Suku hati: “
Valondo nda kala nda ku vilikiya.” Ukualosamo wa pandikisa kesumuo liaye poku ivaluka okuti Suku o pondola oku ecela akandu etu. Eli olio esunga lieci eye a sapuila hati:
“Nda ove o patekela olongole, helie o talama? Kokuove puãi ku li ongecelo hã ove hu sumbiwa.”—Osamo 130:1, 3, 4.
Elavoko. Suku wa likuminya oku tu ĩha elembeleko cilo kuenda noke o ka malako ovitangi viosi vi tu kokela esumuo. Eci eye a ka tẽlisa ohuminyo eyi, “
ovina viale [oku kongelamo esumuo] ka vi ivalukiwa, ka vi sokoluiwa.”—Isaya 65:17.
Kũlĩhĩsa: Olombangi Via Yehova osimbu va sandiliya ekuatiso li tunda ku Suku, ovo va sandiliyavo olonjila vikuavo vioku sakula uvei wesumuo. (Marko 2:17) Etu ka tua tumbikile onjila yimue yi kuamiwa poku sakuiwa; tu sima okuti omunu lomunu o sukila oku nõla onjila a kuama poku sakuiwa.


text:
UKŨLĨHĨSO WOSIMBU U KUETE ESILIVILO KOLONEKE VILO
Ko ka Sakalali
ONUMBI YEMBIMBILIYA: “Ko ka sakalali lomuenyo wene.”—Mateo 6:25.
Olondaka evi vi lomboloka nye? Yesu wa tukula olondaka evi Vohundo yaye a lingila Komunda. Ondisionaliu yimue Yembimbiliya yi lombolola okuti, ondaka “oku sakalala,” yi lomboloka “ocituwa omunu a lekisa poku liyaka luhukũi, onjala, kuenda ovitangi vikuavo vieteke leteke.” Voku sakalala, olonjanja vimue mua kongela oku sokolola ovina vi ka pita kovaso yoloneke. Ca sunguluka oku sakalala lovina tu sukila, kuenda oku kapako ekalo liomanu vana tu kuetele ocisola. (Va Filipoi 2:20) Pole, olondaka via Yesu viokuti “ko ka sakalali,” wa vi tukula oco a lungule olondonge viaye okuti, ka vi sukila oku sakalala lovina vi keya eteke likuavo. Momo, vi pondola oku tepulula esanju komuenyo wavo.
Anga hẽ elungulo liaco li kuete esilivilo koloneke vilo? Nda tua kapako elungulo lia Yesu, tu kuata olondunge. Momo lie? Momo, alivulu amue a lombolola okuti, nda omunu o sakalala calua utima waye u sakalavo, kuenje cu kokela ovovei amue ndeci, apute vomela, uvei wutima, kuenda esuka.”
Yesu wa lekisa esunga lieci tu sukilila oku yuvula oku sakalala, momo ka ku kuete esilivilo. Eye wa pula hati: “Helie pokati kene okuti omo lioku sakalala o tẽla oku vokiya ekukutu limosi komuenyo waye?” (Mateo 6:27) Oku tiamisila utima kasakalalo etu, ka ci vokiya omuenyo wetu vekukutu limosi, ale oku kuata ekalo liwa. Olonjanja vimue ovina ka vi kala ndomo tu yongola. Ulume umue onoño wa popia hati: “Oku salala lovina vi keya kovaso yoloneke, ka ci kuete esilivilo. Usumba tu kuetele ovina vi keya kovaso yoloneke, u pondola oku tu kokela ovitangi. Momo, pamue ovina viaco ka vi kala ndomo tua sima.”
Tu pondola oku yuvula ndati asakalalo? Catete, kolela ku Suku. Nda Suku wa siata oku eca okulia kolonjila, kuenda o walisa olonelẽho vio vusenge oco vi posoke, omanu vana va pitisa kovaso efendelo liaye ka eci hẽ kokuavo ovina va sukila komuenyo wavo? (Mateo 6:25, 26, 28-30) Cavali, kapako lika ovina o sukila veteke limosi. Yesu wa popia hati: “Ko ka sakalali leteke likuavo, momo eteke liya li kuete esakalalo liayo.” Ove hẽ ku tava okuti “eteke leteke li kuete ohali yalio”?—Mateo 6:34.
Nda tua kapako elungulo lia Yesu tu yuvula ovitangi vi kapa ekalo lietu kohele. Nda tua ci linga, tu kuata ombembua yo vutima yina Embimbiliya li tukula hati: “Ombembua ya Suku.”—Va Filipoi 4:6, 7.


text:
Nye Embimbiliya li Popia?
Nye ci pita letu eci tu fa?
OMANU VAMUE VA TAVA okuti, noke yoku fa tu kala lomuenyo kocitumãlo cikuavo, pole vakuavo va sima okuti olofa esulilo liovina viosi. O tava kovina vipi?
CECI EMBIMBILIYA LI POPIA
“Ava va fa lacimue va kũlĩha.” (Ukundi 9:5) Eci tu fa ka tu kala vali komuenyo.
NYE TU LILONGISA VALI VEMBIMBILIYA
Ulume watete Adama, eci a fa, wa tiukila keve. (Efetikilo 2:7; 3:19) Cimuamue haico ci pita lomanu vosi okuti eci va fa, va tiukila keve.—Ukundi 3:19, 20.
Omunu wa fa wa yovuiwa kekandu. (Va Roma 6:7) Momo ka kangisiwa vali omo liekandu noke yoku fa.
Omanu va fa va pondola oku kuata vali omuenyo?
O PONDOLA HẼ OKU POPIA HATI?
Va ka kuata
Ka va ka kuata
Pamue va ka kuata
CECI EMBIMBILIYA LI POPIA
‘Ku ka kala epinduko liomanu va fa.’—Ovilinga 24:15.
NYE TU PONDOLAVO OKU LILONGISA VEMBIMBILIYA?
Olonjanja vimue Embimbiliya li sokisa oku fa lotulo. (Yoano 11:11-14) Suku o pondola oku pindula omunu wa fa, ndeci tu pondola oku pasula omunu wa pekela.—Yovi 14:13-15.
Vembimbiliya mu sangiwa ovolandu alua omanu va pinduiwa okuti, a tu ĩha ekolelo liokuti, omanu va fa va ka pinduiwa. —1 Olosoma 17:17-24; Luka 7:11-17; Yoano 11:39-44.
Li sangiwavo vo www.jw.org
LILONGISA OVINA VIKUAVO
Embimbiliya Li Longisa Nye?
Ava va fa va kasi pi?
Li longisa eci Embimbiliya lipopia catiamẽla kekalo lia va vafa kuenda esunga lieci omanu va fila


text:
Oshitya osho tashi kumu omutima!
OMAFIMBO amwe Jesus okwa li ha popifa oohandimwe voukashike kookanhu wa yooloka ko kuwaye, ta longifa outumbulilo “Omukainhu.” Pashihopaenenwa, eshi a li ta velula omunaudu oo a kala e na omhepo youngone omido 18 nokwa kala ha ende omwodimba, okwa ti: “Omukainhu, wa veluka koudu woye.” (Luk. 13:10-13) Ngeenge a li ta popi naina okwa kala alushe ha longifa onghedi oyo ya li ya talika ko i li okuulika efimaneko pefimbo lOmbiibeli. (Joh. 19:26; 20:13) Ashike opa li oshitya shimwe osho sha li sha talika ko unene shi li onghedi yokuulika efimaneko.
Ombiibeli oya longifa vali oshitya shimwe osho tashi ulike unene onghenda nolune ngeenge tai popi kombinga yovakainhu vonhumba. Jesus okwa li a longifa oshitya osho eshi a li a popya nomukainhu oo a kala ta hepekwa ketiko lohonde oule womido 12. Onghedi oyo a li a ya kuJesus kaya li metwokumwe nOmhango yaKalunga, oyo tai ti kutya omunhu oo e li monghalo ya fa yaye kali a koshoka. Okwa li yoo tashi dulika ngeno e na okulombwelwa e likaleke kokule novanhu omolwonghalo yaye. (Lev. 15:19-27) Ashike, omukainhu oo okwa li a halelela okuveluka molwaashi okwa li e “lihepeka shili neendudu dihapu, ndee ta manene mo emona laye alishe, ndelenee ina mona ekwafo, ndele oudu owa ya ashike komesho neenghono.” — Mark. 5:25, 26.
Omukainhu okwa li e lifininika mongudu yovanhu nokwa ehena konima yaJesus ndele ta kumu keenyemba doshikutu shaye. Opo tuu opo etiko lohonde yaye ola oka! Omukainhu oo okwa li ta diladila kutya ota dulu ashike okuya nopehe na ou te shi nongele, ashike Jesus okwa li a pula a ti: “Olyelye ou a kuma nge?” (Luk. 8:45-47) Omukainhu okwa li a tila nokukakama, opo nee okwa wila poshi peemhadi daJesus “ndee te mu hepaululile oshili aishe.” — Mark. 5:33.
Opo e shi ninge shipu komukainhu oo, Jesus okwa li a popya naye nonghenda a ti: “Kala nomwenyo muwa, omumwange.” (Mat. 9:22) Ovahongwanhu vOmbiibeli ova popya kutya oshitya shOshiheberi nOshigreka osho sha tolokwa “omumwange,” ile tu tye omumwangekadona, otashi dulu okulongifwa okuulika “onghenda nosho yo olune.” Jesus okwa li a twikila oku mu shilipaleka eshi a ti: “Eitavelo loye ole ku velula. Inda nombili, ove u kale wa veluka koudu woye.” — Mark. 5:34.
Omulumenhu oshipuna Omuisrael wedina Boas okwa li a popifa Rut Omumoab ta ti: “Omumwange.” Rut okwa li e na etomheno lokukala a tila molwaashi okwa li ta pupudulula mepya lomulumenhu ehe mu shi. Boas okwa ti: “Pwilikina, omumwange.” Opo nee okwe mu ladipika a twikile nokupupudulula mepya laye. Rut okwa li e linyongamena poshi poshipala shaye ndee te mu pula kutya omolwashike a kala ta ungaunga naye nonghenda nonande ye omunailongo. Boas okwa li e mu nyamukula nokwe mu shilipaleka a ti: “Ame nda hepaululilwa [naanaa] ashishe osho wa ningila nyokomweno [omufiyekadi Naomi] . . . Omwene ne ku alulile oshilonga shoye.” — Rut 2:8-12.
Mbela Jesus naBoas inava tulila po tuu ovakulunhuongalo Ovakriste oshihopaenenwa shiwa! Omafimbo amwe, ovakulunhuongalo vavali otashi dulika va talele po omumwameme oo a pumbwa ekwafo lopamishangwa nosho yo etwomukumo. Konima yokukonga ewiliko laJehova meilikano nokupwilikina nelitulemo osho omumwameme ta ti, ovakulunhuongalo otava ka dula oku mu shilipaleka nosho yo oku mu pa ehekeleko lopamishangwa. — Rom. 15:4.


text:
OKAPITULU 9
Okuti Onthyulilo Youye Ikahi Popepi?
1. Omukanda patyi upondola okutulongesa konthele yetyi matyiya komutwe?
OKUTI uhole okutala ovipuka vipopiwa mo televisau, iya olipulu okuti: ‘Ouye ou maukahulila-pi?’ Kuna oviponga ovinyingi novivi vituala ovanthu kokusoka okuti onthyulilo youye uno ikahi popepi. Okuti otyo otyili? Okuti kuna onkhalelo imwe yokunoñgonoka etyi matyikamoneka komutwe? Enga kuna. Namphila ovanthu vehetyii etyi matyikamoneka komutwe, mahi Jeova Huku utyii. Utupopila Mombimbiliya etyi matyikamoneka komutwe pala ovanthu nohi.—Isaías 46:10; Tiago 4:14.
2, 3. Oityi ovalongwa va Jesus ankho vahanda okunoñgonoka iya oñgeni Jesus evekumbulula?
2 Tyina tutanga Mombimbiliya konthele yonthyulilo youye, katyihangununa okuti ohi oyo maipuko, mahi ovivi ovio mavipuko. Jesus walongesa ovanthu okuti Ouhamba wa Huku mautumina Ohi. (Lucas 4:43) Ovalongwa vae ankho vahanda okunoñgonoka onalupi Ouhamba wa Huku mauya, avapulu Jesus okuti: “Onalupi ovipuka ovio mavikamoneka? Olipi enyingilikilo malilekesa okuti ove weyale, no lionthyulilo youye?” (Mateus 24:3) Jesus kapopile onthiki matyikamoneka, mahi wapopile ovipuka mavitetekela okumoneka konthyulilo youye. Ovipuka Jesus apopia okuti maviya, vikahi nokumoneka hono!
3 Mokapitulu aka matulilongesa ovipuka vilekesa okuti tukahi kononthiki mbuhungi konthyulilo youye. Tete, tuesukisa okulilongesa konthele yovita viaenda keulu ngotyo matunoñgonoka omokonda yatyi pano pohi pekahi nokumoneka ovipuka ovivi.
OVILWA VIAENDA KEULU
4, 5. (a) Oityi tyaenda keulu etyi Jesus akala Ohamba? (b) Ngetyi tyapopia Revelação 12:12, oityi tyehimbika okumoneka etyi Satanasi atahelwa pano pohi?
4 Mokapitulu 8 tuelilongesa okuti Jesus wakala Ohamba keulu menima lio 1914. (Daniel 7:13, 14) Omukanda wa Revelação utupopila etyi tyaendapo: “Kuakatuka ovilwa ovinene keulu: Mingeli [tyihangununa, Jesus] no noandyu mbae avalwisa enyoka [Satanasi], iya enyoka no noandyu mbalio onombi, navo otyo valwa.” * Satanasi novilulu viae avatatua keulu iya avatahelwa pano pohi. Soka kehambu onoandyu mbakala nalio! Iya oñgeni ovanthu pano pohi vakala? Ombimbiliya ipopia okuti otyo tyaetela ovitateka ovanthu. Omokonda yatyi? Eliapu lianumana unene mokonda “lityii okuti okamuvo kalio kakehi.”—Revelação (Apocalipse) 12:7, 9, 12.
5 Eliapu liaeta ovitateka ovinyingi pano pohi. Lianumana mokonda lityii okuti “okamuvo kalio kakehi,” opo Huku elihanyeko. Matulilongesa ovipuka Jesus apopile okuti mavikamoneka konthyulilo yononthiki.—tala okatoi 24 konthyulilo yomukanda ou.
ONONTHIKI MBONTHYULILO
6, 7. Oityi tupondola okupopia konthele yovilwa nondyala ikahiko hono?
6 Ovilwa. Jesus wati: “Otyilongo matyikaluisa otyilongo otyikuavo iya ouhamba maukaluisa ouhamba omukuavo.” (Mateus 24:7) Momanima okualamba ovanthu ovanyingi vankhia movita mo nonthiki mbetu tyipona kohale. Omukanda umwe (Worldwatch Institute) wapopia okuti tunde mo1914, ovanthu valamba po nomiliau 100 vankhila movita. Ovanthu vaipawa novita vialingwa mokueenda kuomanima 100, okuhimbikila mo 1900 alo mo 2000, ovanyingi unene tyipona ovanthu vaipawa movilwa vialingwa momanima atetekela ko 1900. Soka ko nonkhumbi nomuihamo ovanthu vaetelwa novilwa.
7 Ondyala. Jesus wati: “Makukakala ondyala.” (Mateus 24:7) Namphila kukahi nokulimwa ovilia ovinyingi tyipona kohale, mahi ovanthu ovanyingi vetupu etyi valia. Omokonda yatyi? Omokonda ovanthu ovanyingi vetupu onombongo pala okulanda okulia, nokulanda omapia. Ovanthu ovanyingi kavamono onombongo mbutuuka okulanda okulia kuonthiki, ovakuavo nombongo yatyo kaveimono. Eongano Liekongoko Ouye Auho, liati ovana ovanyingi vekahi nokunkhia ononthiki ambuho, mokonda vetupu etyi valia opo vakale nekongoko.
8, 9. Oityi tyilekesa okuti omaulo a Jesus konthele yovinimawe, nomauvela ekahi nokufuisuapo?
8 Ovinimawe. Jesus waula okuti: “Makukakala ovinimawe ovinene.” (Lucas 21:11) Omanima aeho tukevela ovinimawe ovinene. Tunde mo 1900 ovanthu ovanyingi vankhia mokonda yovinimawe. Namphila ounongo wovanthu ukuatesako okuimbuka ankho makueende otyinimawe tyipona kohale, mahi nkhele ovanthu ovanyingi vekahi nokunkhia.
9 Omauvela. Jesus waulile okuti makukakala “omauvela.” Omauvela omakalavi ekahi nokumoneka no kuipaa ovanthu. (Lucas 21:11) Namphila onondotolo valongeswa oñgeni tyihakulwa omauvela omanyingi, mahi nkhele kuna omauvela ehevilwa okuhakulwa. Omukanda umwe wati kese nima ovanthu vaipawa nomukolo omunene no malalia no kolela. Tupu, onondotolo mbaimbuka okuti kukahi nokuya omauvela 30 omape, iya omanyingi kaevilwa okuhakulwa.
OVITUWA VIO VANTHU KONONTHIKI MBONTHYULILO
10. Oñgeni 2 Timóteo 3:1-5, ikahi no kufwisapo hono?
10 Mu 2 Timóteo 3:1-5, Ombimbiliya yati: “Kononthiki mbahulililako, makukeya omuvo wepuiya.” Apostolu Paulu wapopia oñgeni ovanthu mavakakala mokueenda kuonthyulilo youye. Wapopia okuti ovanthu mavakakala
vokulihole ovo muene
vokuhole onombongo
ovana kamaveketavela kovohe
mavakakala ononkhembi
vehena oluembia nombunga yavo
vehetyivili okulikondola omitima
vehole ovilwa nokutañguna
vokuhole vali ovitalukiso tyipona Huku
vapopia okuti vehole Huku, mahi kavemutavela
11. Ngetyi tyipopia o Salmo 92:7 oityi matyikalingwa no nondingavivi?
11 Okuti potyilongo ukala, pena ovanthu vena ovituwa ngovio? Movilongo aviho muna ovanthu vena ovituwa ovio. Mahi Huku apa katutu meya okulinga otyipuka tyimwe konthele yotyo. Walaa okuti: “Tyina onondingavivi mbuyova ngeholi, iya vokulinga ovivi vatualako tyapama, mavakanyimuako apeho.”—Salmo 92:7.
ONONDAKA ONONGWA KO NONTHIKI MBONTHYULILO
12, 13. Oityi Jeova ekahi nokutulongesa mokueenda kuononthiki mbonthyulilo?
12 Ombimbiliya yaula okuti kononthiki mbahulilila mouye mamukeyula ononkhumbi nomuihamo. Mahi, Ombimbiliya tupu ipopia ovipuka oviwa mavikamoneka.
13 Okunoñgonoka Ombimbiliya. Omuuli Daniele wahoneka konthele yo nonkhiki mbonthyulilo. Wapopia okuti: “Enoñgonoko lio tyotyili malikeliyawisa.” (Daniel 12:4) Huku maavela ovanthu vae ounongo wokunoñgonoka Ombimbiliya monkhalelo yayandyuluka nawa tyipona kohale. Jeova ukahi nokulinga ngotyo haunene tunde mo 1914. Mongeleka, ukahi nokutulongesa esilivilo lienyina liae nehando liae pala ohi, notyili konthele yotyilikutila tyeyovo, nonkhalelo ya vana vokuankhia, netutilo. Tuelilongesa okuti Ouhamba wa Huku, oo vala mauya okumanako ovitateka vio vanthu. Tupu tuelilongesa oñgeni tupondola okukala nehambu no ñgeni tupondola okutyinda omuenyo uhambukiswa Huku. Mahi oityi tyikuatesako ovaumbili va Huku okulilongesa ovipuka ovio? Omaulo omakuavo maetukuatesako okuvasa ekumbululo.—Tala outoi 21 no 25 konthyulilo yomukanda ou.
14. Alo pi onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku mbukahi nokuiviswa hono? Iya ovalie vekahi nokuivisa onondaka ombo?
14 Ovilinga viokuivisa ouye auho. Jesus wapopia konthele yo nonthiki mbonthyulilo okuti: “Onondaka ombu onongwa Mbouhamba wa Huku mambukaiviswa kombanda yo ohi aiho.” (Mateus 24:3, 14) Onondaka onongwa mbouhamba wa Huku, mbukahi nokuiviswa movilongo vilamba po 230, no momalaka alamba po 700. Mouye auho, Onombangi mba Jeova “vomihoko aviho nomalaka aeho” vekahi nokukuatesako ovanthu okunoñgonoka oityi Ouhamba iya oityi maukalingila ovanthu. (Revelação [Apocalipse] 7:9) Iya vetyilinga otyali. Namphila veyelwe nokumoneswa ononkhumbi novanthu ovanyingi, petupu etyi tyitalameka ovilinga viokuivisa, ngetyi Jesus aulile.—Lucas 21:17.
OITYI OVE MOKALINGA?
15. (a) Ove utavela okuti tukahi kononthiki mbahulililako iya omokonda yatyi? (b) Oityi matyikalingwa na vana vetavela ku Jeova na vana vahahande okumutavela?
15 Ove utavela okuti tukahi kononthiki mbahulililako? Omaulo Ombimbiliya apopia konthele yononthiki mbahulilila ekahi nokufuiswapo. Apa katutu Jeova makatuma okutalameka ovilinga viokuivisa, iya “onthyulilo” aiya. (Mateus 24:14) Onthyulilo oityi? O Armagedon, tyina Huku meya okuhanyako ovivi aviho. Jeova makatuma Jesus no noandyu mbae mbepondolo opo vahanyeko ovanthu aveho vehetavela Kwe no ko Mona wae. (2 Tessalonicenses 1:6-9) Konyima Satanasi no noandyu mbae kavakayondya vali ovanthu. Iya ovanthu vetavela ku Huku nokutavela Ouhamba wae mavakatala tyina omilao via Huku vifwisuapo.—Revelação [Apocalipse] 20:1-3; 21:3-5.
16. Putyina onthyulilo ifuenako, oityi wesukisa okulinga?
16 Ouye uno utuminwa na Satanasi apa katutu maupu. Ngotyo otyiwa tulipule okuti: ‘Oityi nesukisa okulinga?’ Jeova uhanda ulinge ononkhono ononene mbokulilongesa Ombimbiliya. Wesukisa okutyilinga nombili. (João 17:3) Onombangi mba Jeova valinga omaliongiyo ono simanu ambuho akuatesako ovanthu okunoñgonoka Ombimbiliya. Tualako okuenda apeho komaliongiyo oo. (Tanga Hebreus 10:24, 25.) Inkha wiimbuka okuti wesukisa okulinga omapiluluko, tyilinga liwa-liwa. Tyina ulinga ngotyo, oupanga wove na Jeova maupame vali unene.—Tiago 4:8.
17. Omokonda yatyi ovanthu ovanyingi mavauhululwa tyina onthyulilo yameya?
17 Apostolu Paulu wahangununa okuti ehanyauno lio nondingavivi maliya putyina ovanthu ovanyingi vehetyikevelela, “ngo tyimphulu tyiya kounthiki.” (1 Tessalonicenses 5:2) Jesus waula okuti ovanthu ovanyingi mavatombo omanyingilikilo alekesa okuti tukahi ko nonthiki mbahulilila. Jesus wati: “Ngetyi ankho tyali kononthiki mba Noe, otyo matyikakala pokuya kuo Mona womulume [ine ko nonthiki mbahulililako]. Mokonda kononthiki mbatyo ombo, etyi Ombila Onene nkhele iheneye, ovanthu ankho vasuka vala nokulia, nokunwa, nokunepa, no kunepwa, alo onthiki Noe anyingila mowato. Ankho kavesukile, alo Ombila Onene yeya aivekomboko aveho. Ongotyo matyikakala pokuya kuo Mona womulume.”—Mateus 24:37-39.
18. Elondolo patyi Jesus etuavela?
18 Jesus walondola okuti katupondola okutalukwa “nehando liokulia unene, nokunwa unene, no kusukalala novipuka viomuenyo.” Wapopia okuti onthyulilo maiuhulula “ngeliva.” Tupu wapopia okuti “maiya kovanthu vatyo aveho vekahi kombanda yohi aiho.” Ayawisako okuti: “Tualeiko okukala tyalunguka. Itei unene apeho, opo muhupe kovipuka ovio aviho mavikeya, amukala lutai kolupala lwo Mona womulume.” (Lucas 21:34-36) Omokonda yatyi tyakolela unene okutavela elondolo olio lia Jesus? Omokonda kuakamba vala katutu opo ouye wa Satanasi uhanyueko. Vana vetavela ku Jeova no ku Jesus ovo vala mavakahupa konthyulilo iya avakakala nomuenyo uhapu mouye omupe.—João 3:16; 2 Pedro 3:13.
^ palag. 4 Mingeli enyina ekuavo lia Jesus Kristu. Opo unoñgonoke vali, mbambavo tala okatoi 23 konthyulilo yomukanda ou.


text:
ELONGESO 19
Omupika Wekolelo no Kualunguka Olie?
Etyi ankho kuakamba katutu opo Jesus aipawe, watomphola novalongwa vae vekuana—Petulu na Tiagu na João na Andre. Etyi apopia enyingilikilo lio nonthiki mbahulililako, Jesus walinga epulo eli liakolela: “Olie tyili-tyili omupika wekolelo nokualunguka, waholovonua nomuhona wae opo aavele ovanthu vae okulia kuopaspilitu momuvo wanakua?” (Mateus 24:3, 45; Marcos 13:3, 4) Jesus ankho ukahi nokupopila ovalongwa vae okuti mokonda oe “tatekulu” yavo, ankho ukahi nokuvepopila okuti maholovona “omupika” maavela okulia kuopaspilitu ovalanduli vae mokueenda kuomuvo wonthyulilo. Omupika oo olie?
Otyikundyi otyitutu tyo valanduli va Jesus valembulwa. “Omupika” oo, Ononkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova. Omupika oo ukahi nokuavela okulia kuopamphepo ovafendi ovakuavo va Jeova. Onthue tutei komupika oo wekolelo utualako okutuavela “ongelo yetu ya kese nthiki.”—Lucas 12:42.
Vatekula ombunga ya Huku. (1 Timóteo 3:15) Jesus waavela omupika wekolelo otyilinga otyinene tyokuyunga ovilinga vieongano lia Jeova pano pohi, okuyunga omalumono ae, nokuhongolela ovilinga viokuivisa, no viokulongesa momawaneno etu. Ngotyo, opo etuavele etyi tuesukisa momuvo watyo, “omupika wekolelo no kualunguka” ukahi nokuava okulia kuopaspilitu, mokutuavela omikanda tuundapesa movilinga viokuivisa, neevi tulilongesa momaliongiyo no movionge.
Omupika, wakolela motyili tyikali Mombimbiliya nokutualako novilinga viokuivisa onondaka onongwa, iya walunguka konthele yo ñgeni afuisapo nounongo omasuka-suka a Kristu pano pohi. (Atos 10:42) Jeova ukahi nokuyamba ovilinga ovio mokueta ovanthu ovanyingi motyili, nokuava okulia okunyingi kuopaspilitu.—Isaías 60:22; 65:13.
Olie wapewa na Jesus otyilinga tyokuavela ovalongwa vae okulia kuopaspilitu?
Omononkhalelo patyi “omupika” ena ekolelo nokualunguka?


text:
Jehova ota ka wanifwa po elalakano laye
“Ngaashi nde shi tongele, osho handi ka ninga yo; Ame nde shi tota, Ame ohandi shi wanifa yo.” — JES. 46:11.
1, 2. (a) Jehova okwe tu hololela shike? (b) Eshilipaleko lilipi hatu hange muJesaja 46:10, 11; 55:11?
EENDJOVO dotete mOmbiibeli odo tadi ti: “Pehovelo Kalunga okwa shita eulu nedu” oda fa da nafangwa ashike odi na eityo lomoule. (Gen. 1:1) Oshoshili kutya otu na ashike eudeko linini kombinga yoinima ihapu oyo ya shitwa kuKalunga, ngaashi ewangadjo, ouyelele nosho yo eenghono dedu. Osho otashi ulike kutya otwa mona ashike omupambuvalu munini wevalelwa. (Omuud. 3:11) Ashike Jehova okwe tu hololela elalakano laye li na sha nedu nosho yo novanhu. Edu ola li li na okukala eumbo liwa lovanhu ovo va shitwa oshifeka shaKalunga. (Gen. 1:26) Ova li tava ka kala ovana vaJehova, ndele ye ta ningi Xe yavo.
2 Ngaashi sha yelifwa metukulwa etitatu laGenesis, melalakano laJehova omwa li mwa iwa olunyala. (Gen. 3:1-7) Ashike nande ongaho, eshongo olo ola li tali dulu okufindwa. Kape na omunhu ta dulu okuya moshipala elalakano laJehova. (Jes. 46:10, 11; 55: 11) Onghee hano, ohatu dulu okukala noushili kutya elalakano laJehova lopehovelo otali ka wanifwa po pefimbo olo la ufwa.
3. (a) Omahovelohongo e na sha noshili elipi a fimana meudeko letu lopaMbiibeli? (b) Omolwashike tu na okweendulula omahongo oo paife? (c) Omapulo elipi hatu ka kundafana?
3 Kape na omalimbililo, otu shii omahongo oshili Ombiibeli kombinga yelalakano laKalunga li na sha nedu novanhu nosho yo onghandangala oyo Jesus Kristus ta dana mokuwanifwa kwelalakano laKalunga. Eshi twa hovela okukonakona Eendjovo daKalunga, otwe lihonga tete omahovelohongo oo a fimana. Nolwanima, ohatu kala twa hala okukwafela ovanamitimadiwa ve lihonge kombinga yomahongo oo a fimana. Eshi hatu konakoneni oshitukulwa eshi tu li eongalo, ohatu ka ninga eenghendabala tu shive ovanhu vahapu ngaashi tashi dulika opo ve uye kEdimbuluko lefyo laKristus. (Luk. 22:19, 20) Ovo tava ka kala po otave ke lihonga shihapu kombinga yelalakano laKalunga. Fimbo Edimbuluko inali fika, otashi ka kala shiwa okudiladila kombinga yomapulo oo hatu dulu oku ka longifa opo tu pendule ohokwe yovakonakonimbiibeli vetu nosho yo ovanamitimadiwa ve uye koshiningwanima osho sha fimana. Natu ka kundafaneni omapulo atatu: Elalakano laKalunga lopehovelo li na sha nedu nosho yo novanhu ola li lashike? Oshike sha li sha ningwa po? Nomolwashike ekuliloyambo laJesus olo le shi ningifa tashi shiiva opo elalakano laKalunga li ka wanifwe po?
ELALAKANO LAKALUNGA LOPEHOVELO OLA LI LASHIKE?
4. Ongahelipi eshito hali hepaulula oshinge shaJehova?
4 Jehova oku li Omushiti a denga mbada, neshito alishe ola shitikika. (Gen. 1:31; Jer. 10:12) Oshike hatu dulu okulihonga kewapalo nokelandulafano olo li li wetikile meshito? Ngeenge hatu tale keshito, ohatu mono kutya oinima aishe oyo Jehova a shita oi na oshilonga. Olyelye iha kala a kuminwa onghedi ya kitakana omo eesele dovanhu hadi longo, ouwa wokahanana ile ewapalo letango eshi tali ningine? Otu hole oishitwa oyo molwaashi otwa shitwa tu na omaliudo okumona kutya oshike naanaa shiwa. — Lesha Epsalme 19:1; 104:24.
5. Ongahelipi Jehova a shilipaleka kutya oishitwa aishe ohai longele kumwe?
5 Ngaashi shi li wetikile meshito, Jehova okwa tula po eengaba. Okwa tula po eemhango dopaushitwe nodo paenghedi opo a shilipaleke kutya oinima aishe otai longele kumwe. (Eps. 19:7-9) Oshoshili kutya oinima aishe mevalelwa oya tulwa peenhele dayo nohai longo she likolelela konghandangala oyo tai dana mokuwanifwa po kwelalakano laKalunga. Jehova okwa tula po omifikamhango di na sha nanghee eshito laye li na okukala hali longele kumwe. Pashihopaenenwa, omhango yopaushitwe oyo tai wilike eenghono dedu oi kwetele po ewangadjomhepo olo le tu dingilila, ohai lotifa omakufikufi efuta, ohai kwafela oinima oyo i li kombada yedu i kale tai longo palandulafano noi kale nomwenyo. Oishitwa aishe, mwa kwatelwa ovanhu, ohai wilikwa keengaba odo Jehova a tula po. Osha yela kutya elandulafano lomeshito otali ulike kutya Kalunga oku na elalakano li na sha nedu nosho yo novanhu. Ngeenge tu li moukalele, mbela itatu dulu okukala hatu yandje elitulemo kwaao a tula po elandulafano olo? — Eh. 4:11.
6, 7. Jehova okwa li a pa Adam naEva eeshali dimwe dilipi?
6 Elalakano laJehova lopehovelo ola li ngeno ovanhu va kale kombada yedu fiyo alushe. (Gen. 1:28; Eps. 37:29) Okwa li a pa Adam naEva eeshali di na ondilo opo va dule okuhafela onghalamwenyo. (Lesha Jakob 1:17.) Jehova okwa li e va pa emanguluko lokuninga omatokolo, oukwatya wokudula okutomhafana, oukwatya wokuulika ohole nosho yo okuhafela oukaume. Omushiti okwa li a popya naAdam noku mu lombwela nghee e na okudulika. Adam okwa li yo e lihonga nghee e na okufila oshisho eemhumbwe daye nanghee e na okufila oshisho oinamwenyo nedu. (Gen. 2:15-17, 19, 20) Jehova okwa li yo a shita Adam naEva ve na oyuuditifi tava dulu okumakela, okukuma, okumona ko, okuuda ko nosho yo okuuda omadimba oinima. Nomolwaasho ova li tava dulu okuhafela pauyadi omauwa oo mOparadisa. Ovalihomboli votete, ova li tava dulu okulonga oilonga oyo ihafifa fiyo alushe.
7 Oshike vali sha li elalakano laKalunga? Okwa li a shita Adam naEva va kale hava mono ounona va wanenena. Jehova okwa li a hala ovana vaye va mone ounona, fiyo osheshi va yadeka edu noludalo lavo. Okwa li a hala Adam naEva nosho yo ovadali aveshe va kale ve hole ovana vavo ngaashi Ye a li e hole ovana vaye votete vopanhu va wanenena. Edu noinima aishe yako oya li i na okukala onhele yavo fiyo alushe. — Eps. 115:16.
OSHIKE SHA LI SHA NINGWA PO?
8. Elalakano laJehova li na sha nomhango oyo i li muGenesis 2:16, 17 ola li lashike?
8 Oinima kaya li ya enda nawa ngaashi Kalunga a li a lalakanena. Omolwashike mbela? Jehova okwa li a pa Adam naEva omhango yanafangwa oyo ya li tai ke va kwafela va kale ve shii kutya emanguluko lavo ola ngabekwa. Okwa ti: “Lya komiti adishe domoshikunino ngaashi wa hala, ndelenee omuti wokushiiva ouwa nowii, ino u lya. Osheshi efiku tuu olo to u li, ou na okufya shili.” (Gen. 2:16, 17) Kasha li shidjuu kuAdam naEva va ude ko omhango oyo; noka sha li shidjuu kuvo okudulika. Shimwe vali, ova li ve na oikulya ihapu oyo tava dulu okuhafela.
9, 10. (a) Ongahelipi Satana a li a lundila Jehova? (b) Adam naEva ova li va tokola okuninga shike? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
9 Satana Ondiaboli, okwa li a longifa eyoka eshi a pukifa Eva aha dulike kuXe, Jehova. (Lesha Genesis 3:1-5; Eh. 12:9) Satana okwa li a ningifa ovana vaKalunga vopanhu va diladile kutya inava pitikwa va lye “komiti adishe domoshikunino.” Okwa li a fa ngeno ta ti: ‘Omwa hala kutya ita mu dulu okuninga ngaashi mwa hala?’ Lwanima okwa li a lombwela Eva oipupulu inyanyalifa eshi a ti: “Nye itamu fi shili.” Opo nee okwa li a kendabala oku mu tomha kutya ina pumbwa okwiitavela Kalunga, eshi a ti: “Kalunga oku shi shii nokutya, ngeenge mwe i li, omesho eni otaa pashuka.” Satana okwa li ta ti kutya Jehova ka li a hala va lye oshiimati osho, molwaashi ngeenge ove shi li omesho avo otaa pashuka. Natango, Satana okwa li e va lombwela oipupulu eshi a ti: ‘Otamu shiiva ouwa nowii, ngaashi Kalunga.’
10 Adam naEva ova li ve na okutokola kutya oshike ve na okuninga po. Mbela ova li tava ka dulika kuJehova, ile ova li tava ka pwilikina keyoka? Ova li va tokola okuhadulika kuKalunga, nokungaho ova li va waimina ounashibofa waSatana. Ova li va ekelashi Jehova e li Xe yavo nokulikaleka kokule neemhango daye odo dili eameno. — Gen. 3:6-13.
11. Omolwashike Jehova ihe lididimikile okuhadulika?
11 Omolwokuhadulika kwaAdam naEva kava li vali va wanenena. Okuhadulika kwavo okwa li kwe va ningifa va kale kokule naJehova molwaashi ‘omesho aye okwa yela noitaa shiiva okutala owii.’ Onghee hano, ita “shiiva okutala oulunde.” (Hab. 1:13) Ngeno okwa li eshi lididimikila, otashi dulika ngeno oishitwa aishe meulu ile kombada yedu ya ya moshiponga. Ngeno Jehova ka katukile onghatu shi na sha naasho sha ningwa muEden, ngeno oudiinini waye owa tulwa momalimbililo. Ashike Jehova omudiinini komifikamhango daye noke na efiku a kale e li omhinge nado. (Eps. 119:142) Nomolwaasho eshi Adam naEva va li ve na emanguluko lokuninga omatokolo hasho sha li tashi ufa kutya ove na oufemba wokuhadulika komhango yaKalunga. Omolwokuhadulika, ova ka fya nova li va shuna medu omo va li va kufwa. — Gen. 3:19.
12. Oshike sha ningilwa ovana vaAdam?
12 Eshi Adam naEva va lya oshiimati osho, kava li vali oshitukulwa shoukwaneumbo waKalunga. Kalunga okwa li e va taataa mo moshikunino shaEden nokava li vali ve na eteelelo lokushuna mo. (Gen. 3:23, 24) Ova li va mona oilanduliko oyo Jehova a li e va lombwela she likolelela ketokolo lavo. (Lesha Deuteronomion 32:4, 5.) Kape na vali omunhu a wanenena ta dulu okuulika omaukwatya a fa aKalunga filufilu. Adam ine likanifila ashike onakwiiwa iwa ndele ovana vaye navo ova fyuulula yo okuhawanenena, oulunde nefyo kuye. (Rom. 5:12) Okwa kanififa ovana vaye omwenyo wa wanenena. Shimwe vali, Adam naEva kava li vali tava dulu okumona ounona va wanenena, mwa kwatelwa yo novana vavo. Konima eshi Satana Ondiaboli a amuna ko Adam naEva kuKalunga, okwa twikila okupukifa ovanhu fiyo okunena. — Joh. 8:44.
EKULILOYAMBO OLE TU ETELA OMAUWA
13. Jehova okwa halela shike ovanhu?
13 Ohole yaKalunga yokuhola ovanhu otai kala fiyo alushe. Nonande Adam naEva kava li va dulika, Jehova okwa hala ovanhu va kale tava hafele ekwatafano liwa naye. Ina hala pufye nande oumwe. (2 Pet. 3:9) Onghee hano, konima ashike younashibofa, Kalunga okwa li a ninga elongekido opo ovanhu va dule okukala nekwatafano naye ofimbo ta kaleke po omifikamhango daye douyuki. Jehova okwa li eshi ninga ngahelipi?
14. (a) PaJohannes 3:16, Jehova okwa ninga po shike opo ovanhu va dule okukala vali nomwenyo? (b) Epulo lilipi hatu dulu okukundafana naavo ve na ohokwe?
14 Lesha Johannes 3:16. Ovanhu vahapu ovo hatu shivi kEdimbuluko ove shii nawa ovelishe oyo momutwe. Ashike, ongahelipi ekuliloyambo laJesus le shi ningifa tashi shiiva opo ovanhu va ka mone omwenyo waalushe? Oshikonga shokushiva ovanhu kEdimbuluko, Edimbuluko lovene nosho yo omalishuneko oo hatu ningi kwaavo va li pedimbuluko otashi dulika e eke tu pe omhito yokukwafela ovanamitimadiwa ovo tava kongo oshili nova hala okumona enyamukulo kepulo olo la fimana. Ovanhu ovo otashi dulika va kale va kumwa eshi tava hovele okuuda ko pauyadi nghee Jehova e tu ulikila ohole nounongo waye okupitila mekuliloyambo. Oitwa ilipi i na sha nekulilo hatu dulu okutwa omufindo?
15. Ongahelipi Jesus a yooloka ko kuAdam?
15 Jehova okwa li a longekida omunhu a wanenena a ninge omukulili. Omunhu oo a wanenena okwa li a pumbwa okukala omudiinini kuJehova noku na ehalo lokuyandja omwenyo waye wa wanenena oo ovanhu va kanifa. (Rom. 5:17-19) Jehova okwa li a lundululila omwenyo woshishitwa shaye shotete okudja meulu shi uye kombada yedu. (Joh. 1:14) Jesus okwa li omunhu a wanenena, ngaashi Adam. Ashike Jesus okwa li a katuka metwokumwe nomifikamhango daJehova ngaashi omunhu a wanenena e na okuninga, ndele ha ngaashi Adam. Nokuli naashi Jesus a li momayeleko a kwata moiti, ka li a nyona ile a teye eemhango daKalunga.
16. Omolwashike ekuliloyambo li li oshali i na ondilo?
16 Jesus e li omunhu a wanenena, okwa li a dula okuxupifa ovanhu moulunde nefyo eshi a fya ponhele yavo. Okwa li a wanenena, omudiinini noha dulika kuKalunga ngaashi Adam a li a pumbwa okukala. (1 Tim. 2:6) Jesus okwa yandja ekuliloyambo olo le shi ningifa tashi shiiva opo ovanhu “vahapu” va ka kale nomwenyo fiyo alushe. (Mat. 20:28) Oshoshili kutya ekuliloyambo ole shi ningifa tashi shiiva opo elalakano laKalunga lopehovelo li wanifwe. (2 Kor. 1:19, 20) Omolwekuliloyambo ovanhu aveshe ovadiinini ove na eteelelo loku ka kala momwenyo fiyo alushe.
JEHOVA OKWE TU PA OMHITO OPO TU ALUKILE KUYE
17. Ekulilo ola ninga shike tashi shiiva?
17 Jehova okwa longekida ekuliloyambo olo li na ondilo kuye. (1 Pet. 1:19) Okuhole ovanhu nohole yomoule nomolwaasho kwa li a efa Omona waye Ewifa a fye molwetu. (1 Joh. 4:9, 10) Jesus okwa pingena po tate wetu wopanhu, Adam. (1 Kor. 15:45) Jesus okwe shi ninga tashi shiiva opo tu kale nomwenyo nokwe tu pa omhito tu alukile moukwaneumbo waKalunga. Oshoshili kutya omolwekuliloyambo laJesus, Jehova ota dulu okutambula ovanhu moukwaneumbo waye te shi ningi pauyuki. Mbela kashi hafifa tuu okudiladila kefimbo olo eshi ovanhu aveshe ovadiinini tava ka kala va wanenena? Otapa ka kala oukumwe pokati koukwaneumbo waJehova womeulu noshitukulwa shoukwaneumbo waye shokombada yedu. Komesho yaaishe, atusheni ohatu ka ninga ovana vaKalunga. — Rom. 8:21.
18. Onaini Jehova ta ka kala “omunashishe moinima aishe”?
18 Ounashibofa waSatana inau imba Jehova a ulikile ovanhu ohole noitau dulu okukelela ovanhu inava wanenena va kale ovadiinini kuJehova. Omolwekuliloyambo, Jehova ota ka kwafela ovana vaye aveshe va kale ovayuki. Diladila nghee onghalamwenyo tai ka kala ya tya eshi keshe umwe ou ta “mono Omona ndele te mu itavele” ta ka kala nomwenyo fiyo alushe. (Joh. 6:40) Jehova ota ka twalwa ovanhu mewaneneno ngaashi a li a lalakanena pehovelo omolwohole yaye inene. Opo nee Jehova, Tate yetu, ota ka kala ‘omunashishe moinima aishe.’ — 1 Kor. 15:28.
19. (a) Olupandu letu li na sha nekuliloyambo oli na oku tu linyengifa tu ninge shike? (Tala oshimhungu “Natu kaleni nokukonga ovo va wana.”) (b) Oshike hatu ka kundafana shi na sha nekulilo moshitukulwa tashi landula?
19 Olupandu letu li na sha nekuliloyambo nali tu linyengife tu ninge ngaashi hatu tu dulu opo tu lombwele vamwe kutya otava dulu okumona ouwa moshali oyo i na ondilo. Ovanhu ova pumbwa okushiiva kutya ekuliloyambo oli li oshali yopahole ya dja kuJehova eshi apa ovanhu aveshe eteelelo lomwenyo waalushe. Natango, ekuliloyambo ola pondola shihapu shi dulife pwaasho. Moshitukulwa tashi landula ko ohatu ka kundafana nghee ekuliloyambo laJesus la holola omhata imwe oyo ya etifwa po kuSatana moshikunino shaEden.


text:
Onondaka Mbokumanuhula
Kuhinangela omuvo omuwa ankho ukala novanthu va Jeova, momaliongiyo, no movionge, no movilinga viokuivisa, ine etompho limwe ewa wakelele nalio nomukuatate wove? Ove kualimbuilwe Jeova. Iya Jeova nae kekulimbuilwe. Jeova uhinangela unene ovilinga oviwa ankho umulingila. Iya uhanda unene okukukuatesako opo ukondoke kwe.
Jeova wati: “Ame muene mandyikaovola onongi mbange, andyikembutekula. Mandyikalisa onongi mbange, ngomunthita wavasa onongi mbae ankho mbeliyapauka, iya embutuala pokulia.”—Ezequiel 34:11, 12.


text:
Mbela owa hala okushiiva oshili?
OSHILI kombinga yashike? Oshili kombinga yomapulo a fimanenena oo ovanhu vahapu have lipula nao. Otashi dulika naave we lipula omapulo a tya ngaha:
Mbela Kalunga oku na ko ngoo nasha nafye shili?
Mbela oita nokumona oixuna oku na ngoo efiku ku ka xule po?
Oshike hashi tu ningilwa ngeenge otwa fi?
Mbela oonakufya ove na ngoo eteelelo lasha?
Ondi na okwiilikana ngahelipi opo Kalunga a pwilikine komailikano ange?
Ongahelipi handi dulu okumona ehafo lashili monghalamwenyo?
Openi mbela to ka hanga omanyamukulo komapulo a tya ngaho? Ngeenge owa pula ovanhu ve lili noku lili, otave ke ku pa omanyamukulo a yoolokafana. Nokuli nonande owa pula ovo hava i keengeleka ile ovafita veengeleka, otave ke ku pa omanyamukulo taa kondjifafana. Omanyamukulo amwe otashi dulika a kale a fa taa ti sha pefimbo opo, ndele konima yefimbo oto ka mona kutya kae na ongushu yasha.
Ndelenee ope na embo limwe olo li na omanyamukulo e shii okulineekelwa. Embo olo ohali popi alushe oshili. Jesus Kristus okwa popya shi na sha neendjovo odo di li membo olo eshi a li ta ilikana kuKalunga pomhito imwe, a ti: “Eendjovo doye odo oshili.” (Johannes 17:17) Embo olo ohali ifanwa Ombibeli Iyapuki. Okafo aka otaka yandje omanyamukulo a kanghamena kOmbibeli komapulo oo. Omanyamukulo oo okwa yela noku li paushili.
Mbela Kalunga oku na ko ngoo nasha nafye shili?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Otu li mounyuni u yadi ominyonena nouhenouyuki. Omalongelokalunga mahapu ohaa hongo ovanhu kutya oshi li ehalo laKalunga eshi ovanhu tava mono oixuna.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Kalunga haye ha etifa owii. Job 34:10 okwa ti: “Kalunga oku li kokule nouhenakalunga, nOmunamapangelo aeshe [oku] li kokule nowii!” Kalunga oku hole ovanhu nokwa hala va ka hafele onghalamwenyo iwa monakwiiwa. Nomolwaasho Jesus okwe tu honga tu kale hatu ilikana hatu ti: “Tate yetu ou u li meulu! . . . Ouhamba woye nau uye; ehalo loye nali wanifwe kombada yedu yo ngaashi meulu.” (Mateus 6:9, 10) Molwaashi Kalunga oku na ko nasha nafye shili, okwa ninga eyambo linene opo a wanife po elalakano laye li na sha novanhu. — Johannes 3:16.
Tala yo Genesis 1:26-28; Jakob 1:13 nosho yo 1 Petrus 5:6, 7.
Mbela oita nokumona oixuna oku na ngoo efiku ku ka xule po?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Ope na ovanhu vahapu ovo hava file moita. Atusheni ohatu udu nai omolwokumona oixuna kwovanhu.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: alunga okwa udaneka kutya otape ke uya efimbo eshi kombada yedu alishe taku ka kala ku na ombili. Eshi Ouhamba waKalunga, oo u li epangelo lomeulu, tau ka pangela kombada yedu, ovanhu itave ke “lilonga vali oukwaita.” Ponhele yaasho, otava ka “hambula omaongamukonda omatemo.” (Jesaja 2:4) Kalunga ota ka xulifa po ouhenouyuki aushe nosho yo okumona oixuna akushe. Ombibeli oya udaneka ya ti: “[Kalunga ota ka] feta po omahodi momesho avo, nefyo itali kala po vali ile oluhodi ile okulila ile ouyahame itau kala po vali, osheshi eshi shotete osha xula po,” mwa kwatelwa ouhenouyuki nokumona oixuna oko ku li ko kunena. — Ehololo 21:3, 4.
Tala yo Epsalme 37:10, 11; 46:10 nosho yo Mika 4:1-4.
Oshike hashi tu ningilwa ngeenge otwa fi?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Omalongelokalunga mahapu mounyuni ohaa hongo ovanhu kutya ope na sha osho hashi xupu po ngeenge omunhu okwa fi. Vamwe ova itavela kutya oonakufya otava dulu okweetela ovanamwenyo oshiponga. Vamwe ova itavela kutya Kalunga oha handukile ovakolokoshi moku va ekela momundilo woheli va kale tava pi fiyo alushe.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Ombibeli otai hongo kutya ngeenge omunhu okwa fi, iha twikile okukala nomwenyo pamwe pe lili. Pashihopaenenwa, Omuudifi 9:5 ota ti: ‘Oonakufya inava shiiva nande osha.’ Molwaashi oonakufya kave na eshi ve shii nokave na omaliudo asha noitava dulu okulonga sha, osha yela kutya itava dulu okweetela ovanamwenyo oshiponga ile oku va kwafela. — Epsalme 146:3, 4.
Tala yo Genesis 3:19 nosho yo Omuudifi 9:6, 10.
Mbela oonakufya ove na ngoo eteelelo lasha?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Kape na omunhu ha kala a hala okufya. Atusheni ohatu kala twa hala okushambukila onghalamwenyo pamwe novaholike vetu. Nomolwaasho oshi li paushitwe eshi hatu kala twa halelela okumona vali oonakufya vetu ovaholike.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Ovanhu vahapu ovo va fya otava ka nyumunwa. Jesus okwa udaneka a ti: ‘Aveshe ava va kala meembiladimbuluko otava ka holoka mo.’ (Johannes 5:28, 29, yelekanifa NW.) Ovo tava ka nyumunwa nomalutu opambelela otava ka kala ve na omhito yokukala nomwenyo fiyo alushe moparadisa kombada yedu. (Lukas 23:43) Kakele kaasho, ovanhu ovaduliki ovo tava ka kala meduparadisa otava ka kala ve na oukolele muwa fiyo alushe. Osho osho naanaa Kalunga a li a lalakanena shi na sha novanhu pehovelo leshito. Ombibeli otai ti: “Ovayuki, vo otava ka fyuulula [edu], ndee tava kala mo alushe.” — Epsalme 37:29, yelekanifa OB-1986.
Tala yo Job 14:14, 15; Lukas 7:11-17 nosho yo Oilonga 24:15.
Ondi na okwiilikana ngahelipi opo Kalunga a pwilikine komailikano ange?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Ovanhu vomalongelokalunga aeshe konyala ohava ilikana. Ndele ovanhu vahapu ohava kala ve udite kutya Kalunga iha udu omailikano avo.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Jesus okwa ti kutya ovahongwa vaye kave na okukala hava ilikana tava endulula omailikano ngaashi okatevo. Okwa ti: “Ngenge tamu ilikana, inamu popyaana [“inamu endulula oinima ya faafana,” NW].” (Mateus 6:7) Ngeenge otwa hala Kalunga a kale ta pwilikine komailikano etu, otu na okwiilikana monghedi oyo ta hokwa. Ndele opo tu dule oku shi ninga, otu na okulihonga kutya ehalo laKalunga olilipi notu na nee okwiilikana metwokumwe nehalo laye. Epistoli lo-1 Johannes 5:14 ola ti kutya: “Ngenge hatu mu indile sha pahalo laye, ote tu udu.”
Tala yo Epsalme 65:3; Johannes 14:6, 14 nosho yo 1 Johannes 3:22.
Ongahelipi handi dulu okumona ehafo lashili monghalamwenyo?
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA PULA EPULO OLO: Ovanhu vahapu ohava diladila kutya ngeenge omunhu oku na oimaliwa ihapu nefimano ile oku na ondjelo iwa ota ka kala a hafa. Nomolwaasho ohava lalakanene oinima ya tya ngaho, ndele ohave ke shi mona mo lwanima kutya oinima ya tya ngaho ihai etele ovanhu ehafo lashili.
OSHO OMBIBELI TAI HONGO: Jesus okwa tumbula oshinima sha fimanenena osho hashi etele ovanhu ehafo lashili, eshi a ti: “Ovanelao ovava tava udu eendjovo daKalunga ndee tave di diinine.” (Lukas 11:28) Onghee hano, ohatu ka mona ashike ehafo lashili monghalamwenyo ngeenge otwa file oshisho omhumbwe yetu ya fimanenena, omhumbwe yokushiiva oshili kombinga yaKalunga nosho yo omalalakano aye e na sha novanhu. Oshili oyo otai hangwa mOmbibeli. Ngeenge otwa shiiva oshili ya tya ngaho, ohatu ka dula okutongola pokati koinima oyo ya fimana shili monghalamwenyo naayo inai fimana. Ngeenge otwa efa oshili yOmbibeli i kale tai nwefa mo omatokolo oo hatu ningi neenghatu odo hatu katuka, ohatu ka kala nonghalamwenyo tai ti sha lela.
Tala yo Omayeletumbulo 3:5, 6, 13-18 nosho yo 1 Timoteus 6:9, 10.
Otwa tala pauxupi nghee Ombibeli ya nyamukula omapulo ahamano oo twa dja nokukundafana. Mbela owa hala okulihonga shihapu shi na sha noshili yOmbibeli? Ngeenge owa fya enota loshili, oto ka kala wa hala okulihonga shihapu. Otashi dulika ho lipula yo omapulo ngaashi aa: ‘Ngeenge Kalunga oku na ko na sha nafye shili, omolwashike a efa owii nokumona oixuna ku kale po efimbo alishe olo? Ongahelipi handi dulu okuxwepopaleka onghalamwenyo youkwaneumbo wetu?’ Ombibeli otai yandje omanyamukulo a yela notaa mbilipaleke komapulo oo nosho yo makwao mahapu.
Mupya munene, ovanhu vahapu ihava konakona Ombibeli. Ove i tala ko kutya oi li embo la kula nonokutya oidjuu okuudiwa ko. Ndele mbela owa hala yo okumona omanyamukulo komapulo oo? Eendombwedi daJehova otadi dulu oku ku kwafela u mone omanyamukulo komapulo a tya ngaho nosho yo makwao mahapu.
Shotete, otadi dulu oku ku pa ile oku ku tumina embo olo li na oshipalanyole Ombibeli otai hongo lela shike? Embo olo ola nyanyangidwa nelalakano lokukwafela ovanhu opo va dule okukonakona Ombibeli nokumona omanyamukulo a yela okudja mOmbibeli komapulo oo a fimanenena, nonande ove na omalipyakidilo mahapu monghalamwenyo. Oshitivali, Eendombwedi daJehova otadi dulu okukonakona naave Ombibeli oshali. Otadi dulu okukala hadi uya di konakone naave peumbo leni ile ponhele oyo tai wapalele. Ekonakono la tya ngaho ohali kwata ashike oule wominute donhumba ile ovili lwaapo oshivike keshe. Ope na ovanhu omamiliyona mounyuni aushe ovo va mona ouwa nale mehongo la tya ngaho. Vahapu eshi va konakona Ombibeli, ove linyengifwa va dimine nehafo kutya: “Ei oyo oshili!”
Kape na nande emona li na ondilo tali dulu okuyelekwa noshili yOmbibeli. Oshili yOmbibeli otai tu kufa momalimbililo notai tu mangulula koinima ngaashi oidila noutile wa pitilila. Otai tu pe yo eteelelo, otai tu etele ehafo notai ningifa onghalamwenyo yetu i kale i na elalakano. Jesus okwa ti: “Tamu ka shiiva oshili, noshili otai mu mangulula.” — Johannes 8:32.
Lihonga shihapu
Ino hala ekonakonombibeli loshali?
Omolwashike u na okukonakona Ombibeli?
Ombibeli otai kwafele ovanhu omamiliyona mounyuni aushe va mone omanyamukulo omapulo oo a fimanenena monghalamwenyo. mbela ino hala okukala umwe womuvo?


text:
EHOKOLOLO 45
Ovaisrael tava tauluka omulonga waJordan
TALA mefano omo eshi Ovaisrael tava tauluka omulonga waJordan. Mbela omeva omulonga okwa ya peni? Efimbo olo Ovaisrael va tauluka omulonga ola li efimbo lodula. Ova hanga omulonga oo u yadi omeva fimbo inave u tauluka. Ndele ngaashi tu shi wete mefano olo, momulonga kamu na omeva. Ovaisrael otava tauluka omulonga waJordan tava ende poukukutu ngaashi ashike va li va taulula Efuta Litilyana tava ende poukukutu. Omeva aeshe omomulonga okwa ya peni? Natu ka taleni kutya oshike sha li sha ningwa po.
Eshi Ovaisrael va li pokuya va ka tauluke omulonga waJordan, Jehova okwa lombwela Josua ta ti: ‘Ovapristeri ove na okuhumbata oshikefa shehangano, ndele tava piti komesho. Ngeenge eemhadi davo oda lyata omeva omulonga waJordan, omeva otaa ka kanghama.’
Onghee hano, ovapristeri ova humbata po oshikefa shehangano, ndele tava kwatele oshiwana komesho. Eshi ovapristeri va fika pomulonga waJordan, ova hanga tau kunguluka tau endelele nomeva okwa li male. Ndele eshi eemhadi davo da lyata momeva, omeva okwa kanghama. Osho osha li oshikumwifilonga eshi Jehova a kangheka omeva aha kunguluke ofimbo Ovaisrael tava tauluka omulonga.
Ovapristeri ovo va li va humbata oshikefa ova ya ndele tava fikama mokati komulonga wa pwiinina. Mbela ou va wete mefano olo? Ova kala va fikama mokati komulonga fiyo osheshi Ovaisrael aveshe va tauluka omulonga oo tava ende poukukutu.
Eshi ovanhu aveshe va tauluka, Jehova okwa ti kutya Josua na lombwele ovalumenhu 12 ovanaenghono, ta ti: ‘Indeni momulonga ndele tamu i opo pa fikama ovapristeri ovo va humbata oshikefa shehangano. Kufeni omamanya 12, ndele tamu ke a dika apa tamu ka onga onhanda konguloshi. Opo nee monakwiiwa, ovana veni ngeenge tave ke mu pula kutya omamanya oo oashike, omu na oku va lombwela kutya Jehova okwa li a kangheka omeva omulonga waJordan opo oshikefa shehangano shi pite mo. Omamanya oo otae ke mu dimbulukifa shi na sha noshikumwifilonga eshi.’ Josua okwa li yo a dikifa omamanya 12 momulonga, ponhele opo pa li pa fikama ovapristeri.
Konima eshi ovanhu aveshe va tauluka omulonga, Josua okwa lombwela ovapristeri ovo va li va humbata oshikefa shehangano, a ti: ‘Djeni mo muJordan.’ Diva konima eshi va dja mo, omeva omulonga okwa hovela okukunguluka ngaashi shito.


text:
EHOKOLOLO 115
Edu alishe otali ka ninga Oparadisa
TALA komiti dile, keengala diwa nokeendudu odo dile di li mefano olo! Onhele oyo itai monika tuu nawa! Tala nghee okapundja taka li peke lokamati oko. Tala yo eenghoshi dinya nosho yo eenghambe odo da fikama melundu. Ino hala mbela okukala ho di meumbo li li ponhele ya tya ngaha?
Kalunga okwa li a hala u kale fiyo alushe moparadisa kombada yedu. Ka li a hala ngeno tu kale hatu mono oixuna kouyahame ile komikifi odo tadi hepeke ovanhu kunena. Ombibeli oya udanekela ovo tava ka kala moparadisa tai ti: ‘Kalunga ota ka kala pamwe navo. Efyo itali ka kala po vali ile oluhodi ile ouyahame. Osheshi eshi shotete otashi ka xulifwa po.’
Jesus ota ka fya oshisho opo omalunduluko oo makumwifi a ningwe. Mbela ou shi shii kutya otaa ka ningwa naini? Heeno, omalunduluko a tya ngaho otaa ka etwa konima eshi a xulifa po owii aushe kombada yedu nosho yo ovakolokoshi aveshe. Dimbuluka kutya eshi Jesus a li kombada yedu okwa li a velula omikifi di lili noku lili nokwa li nokuli a nyumuna ovafi. Jesus okwa li a longa oikumwifilonga oyo opo a ulike kutya omalunduluko elipi ta ka eta kombada yedu alishe ngeenge okwa ningi Ohamba youhamba waKalunga.
Itashi ka kala tuu shihafifa oku ka kala moparadisa kombada yedu! Jesus ota ka pangela okudja meulu pamwe novanhu vonhumba ovo a hoolola. Ovo tava ka pangela pamwe naye otava ka fila oshisho ovanhu aveshe kombada yedu nokushilipaleka kutya ova hafa. Natu ka taleni kutya otwa pumbwa okuninga po shike opo tu kale tu na oushili kutya Kalunga ote ke tu pa omwenyo waalushe moparadisa yaye oyo tai ke uya.


text:
Eninginifo loye nekwatafano loye naKalunga
ETUKULWA 18
Eninginifo lopaKriste ohali ningwa monghedi ya tya ngahelipi?
Eenghatu dilipi wa pumbwa okukatuka opo u kale wa wana okuninginifwa?
Omunhu ohe liyapulile Kalunga ngahelipi?
Etomheno la fimanenena li na sha nokuninginifwa olilipi?
1. Omolwashike elenga lomombala lokuEtiopia la li la pula li ninginifwe?
‘TALA, omeva oo aa, oshike tashi kelele nge ndi ha ninginifwe?’ Epulo olo ola li la pulwa kelenga lomombala lokuEtiopia mefelemudo lotete. Omukriste wedina Filippus okwa li e mu ulikila kutya Jesus oye a li Messias omuudanekwa. Molwaashi omulumenhu oo Omuetiopia okwa li e linyengifwa neenghono kwaasho e lihonga mOmishangwa, okwa katuka eenghatu. Okwa li e shi ulika kutya okwa hala okuninginifwa. — Oilonga 8:26-36, yelekanifa NW.
2. Omolwashike u na okudiladila wa mana mo shi na sha neninginifo?
2 Ngeenge owa konakona noukeka omatukulwa a tetekela embo eli pamwe naumwe womEendombwedi daJehova, otashi dulika u kale u udite wa hala okupula kutya: ‘Oshike tashi kelele nge ndi ha ninginifwe?’ Fiyo opapa, owe lihonga shi na sha neudaneko lOmbibeli lomwenyo waalushe mOparadisa. (Lukas 23:43; Ehololo 21:3, 4) Owe lihonga yo shi na sha nonghalo yolela yoonakufya nosho yo eteelelo lenyumuko. (Omuudifi 9:5; Johannes 5:28, 29) Otashi dulika ho endafana nEendombwedi daJehova pokwoongala kwado, nowa mona kutya odi li melongelokalunga lashili. (Johannes 13:35) Oshinima osho sha fimanenena oshosho kutya, otashi dulika wa kulika ekwatafano lopofingo naJehova Kalunga.
3. (a) Jesus okwa yandja elombwelo lilipi kovashikuli vaye? (b) Okuninginifwa momeva ohaku ningwa ngahelipi?
3 Ongahelipi to dulu okuulika kutya owa hala okulongela Kalunga? Jesus okwa lombwela ovashikuli vaye a ti: ‘Indeni ka ningeni ovanhu aveshe ovalongwa vange, noku va ninginifa.’ (Mateus 28:19, yelekanifa NW.) Jesus okwa tula po oshihopaenenwa okupitila mokuninginifwa kwaye momeva. Ka li a shashwa nomeva ile a tilwa omeva kombada yomutwe. (Mateus 3:16, NW) Oshitya shOshigreka osho sha tolokwa “okuninginifwa” otashi ti okutula koshi yomeva. Onghee hano, eninginifo lopaKriste otali ti okutula olutu lomunhu alishe filufilu koshi yomeva.
4. Eninginifo lomomeva otali ulike shike?
4 Eninginifo lomomeva oli li oshiteelelwa kwaaveshe ovo va hala okukala ve na ekwatafano naJehova Kalunga. Okuninginifwa moipafi ohaku ulike kutya owa hala okulongela Kalunga. Ohaku ulike kutya owa hafa okulonga ehalo laJehova. (Epsalme 40:8, 9) Ndele opo u kale wa wana okuninginifwa, ou na okukatuka eenghatu donhumba.
OWA PUMBWA ESHIIVO NEITAVELO
5. (a) Onghatu yotete ilipi u na okukatuka opo u kale wa wana okuninginifwa? (b) Omolwashike okwoongala kwopaKriste kwa fimana?
5 Owa hovela nale okukatuka onghatu yotete. Ngahelipi mbela? Omokumona eshiivo lokushiiva Jehova Kalunga nosho yo Jesus Kristus, tashi dulika okupitila mokukala nelandulafano lokukonakona Ombibeli. (Johannes 17:3) Ndele ope na natango shihapu okulihonga. Ovakriste ova hala ‘okuyadifwa neshiivo lokushiiva ehalo laKalunga.’ (Ovakolossi 1:9) Okukala pokwoongala kwEendombwedi daJehova otaku ku kwafele neenghono shi na sha naasho. Osha fimana okukala pokwoongala kwa tya ngaho. (Ovaheberi 10:24, 25) Okukala pokwoongala nope he na okufaula otaku ke ku kwafela u mone eshiivo lihapu lokushiiva Kalunga.
6. Ou na okukala u na eshiivo lOmbibeli li fike peni opo u kale wa wana okuninginifwa?
6 Doshili, ino pumbwa okushiiva keshe shimwe mOmbibeli opo u kale wa wana okuninginifwa. Elenga lomombala lokuEtiopia ola li li na eshiivo lonhumba, ndele ola li la pumbwa okukwafelwa opo li ude ko oitukulwa yonhumba yOmishangwa. (Oilonga 8:30, 31) Sha faafana, naave owa pumbwa okulihonga shihapu natango. Doshili, ito ka efa nandenande okulihonga kombinga yaKalunga. (Omuudifi 3:11) Ndele fimbo ino ninginifwa, owa pumbwa okushiiva omahovelohongo Ombibeli noku a tambula ko. (Ovaheberi 5:12) Omahongo a tya ngaho okwa kwatela mo oshili i na sha nonghalo yoonakufya nosho yo efimano ledina laKalunga nOuhamba waye.
7. Okukonakona Ombibeli oku na oku ku nwefa mo ngahelipi?
7 Ndele inashi wana ashike okukala neshiivo, molwaashi “kape na ou ta dulu okuwapalela Kalunga, ngenge kape neitavelo.” (Ovaheberi 11:6) Ombibeli otai tu lombwele kutya eshi ovanhu vamwe vomoshilando Korinto shonale va li va uda etumwalaka olo la li la udifwa kOvakriste, ova “itavela, ndele tava ninginifwa.” (Oilonga 18:8, NW) Sha faafana, okukonakona Ombibeli oku na oku ku kwafela u kale u na eitavelo kutya oi li Eendjovo daKalunga da nwefwa mo. Ekonakonombibeli oli na yo oku ku kwafela u kale u na eitavelo momaudaneko aKalunga nosho yo meenghono dokuxupifa deyambo laJesus. — Josua 23:14; Oilonga 4:12; 2 Timoteus 3:16, 17.
LOMBWELA VAMWE OSHILI YOMBIBELI
8. Oshike tashi ke ku linyengifa opo u lombwele vamwe osho we lihonga?
8 Eshi eitavelo tali kulu momutima woye, oto ka kala wa hala okulombwela vamwe kombinga yaasho we lihonga. (Jeremia 20:9) Oto ke linyengifwa neenghono u lombwele vamwe kombinga yaKalunga nosho yo yomalalakano aye. — 2 Ovakorinto 4:13.
9, 10. (a) Oolyelye to dulu okuhovela okulombwela oshili yOmbibeli? (b) Ou na okuninga po shike ngeenge owa hala okukufa ombinga moilonga yokuudifa ya unganekwa yEendombwedi daJehova?
9 Oto dulu okuhovela okulombwela vamwe oshili yOmbibeli, mokupopya nelungi novapambele voye, ookaume koye, ovashiinda shoye nosho yo ovalongi pamwe naave. Konima yefimbo, oto ka kala wa hala okukufa ombinga moilonga yokuudifa ya unganekwa yEendombwedi daJehova. Pomhito oyo, kala wa manguluka okukundafana oshinima osho nOndombwedi oyo tai konakona naave Ombibeli. Ngeenge oto ulike kutya owa wana okukufa ombinga moukalele womoipafi, otapa ka ningwa omalongekido opo ove nosho yo oo hamu konakona naye mu shakene novakulunhuongalo vavali.
10 Osho otashi ke ku kwafela u shiive nawa ovakulunhuongalo Ovakriste vamwe, ovo hava lifa oufita waKalunga. (Oilonga 20:28; 1 Petrus 5:2, 3) Ngeenge ovakulunhuongalo ovo ova mono kutya ou udite ko omahovelohongo Ombibeli nowe a itavela nonokutya ou li metwokumwe nomafinamhango aKalunga nosho yo kutya owa hala shili okukala umwe womEendombwedi daJehova, otave ke ku shiivifila kutya owa wana okukufa ombinga moukalele womoipafi u li omuudifi wonghundana iwa ina ninginifwa.
11. Omalunduluko elipi vamwe tashi dulika va kale va pumbwa okuninga opo va kale va wana okukufa ombinga moukalele womoipafi?
11 Ile otashi dulika u kale wa pumbwa okuninga omalunduluko onhumba monghedi yoye yokukalamwenyo nosho yo meenghedindjikilile donhumba, opo u kale wa wana okukufa ombinga moukalele womoipafi. Omalunduluko oo otashi dulika a kale a kwatela mo omanyono onhumba oo wa kala to ningi meholeko. Onghee hano, fimbo ino pula u ninge omuudifi ina ninginifwa, ou na okweefa po omanyono a kwata moiti ngaashi, oluhaelo, oukolwe nosho yo okulongifa oingangamifi. — 1 Ovakorinto 6:9, 10; Ovagalati 5:19-21.
ELIDILULULO NELIALULUKO
12. Omolwashike elidilululo la pumbiwa?
12 Ou na yo okukatuka eenghatu dimwe vali opo u kale wa wana okuninginifwa. Omuyapostoli Petrus okwa ti: “Lidilululeni, nye mu lialuluke, omatimba eni opo a dimwe po.” (Oilonga 3:19) Okulidilulula oko okukala u udite nai shili omolwoshinima osho wa ninga. Elidilululo ola fimana filufilu, unene tuu ngeenge omunhu okwa li e na onghedi yokukalamwenyo inai koshoka paenghedi, ndele ola pumbiwa yo nokuli nonande omunhu okwa kala e na onghedi yokukalamwenyo ya koshoka paenghedi. Omolwashike mbela? Omolwaashi ovanhu aveshe ohava nyono nova pumbwa okudiminwa po kuKalunga. (Ovaroma 3:23; 5:12) Fimbo ino konakona Ombibeli, kwa li u shii ehalo laKalunga. Hano ongahelipi wa li to dulu okukala metwokumwe filufilu nehalo laye? Onghee hano, owa pumbwa okulidilulula.
13. Elialuluko oshike?
13 Konima eshi we lidilulula, ou na ‘okulialuluka.’ Ou na okuninga shihapu shi he fi ashike okukala u udite nai kwaasho wa ninga. Owa pumbwa okweefa po onghedi yoye yonale yokukalamwenyo nokukala wa tokola toko kutya oto ka kala to longo eshi sha yuka. Elidilululo nelialuluko oi li eenghatu odo u na okukatuka fimbo ino ninginifwa.
OU NA OKULIYAPULILA KALUNGA
14. Onghatu ya fimana ilipi u na okukatuka fimbo ino ninginifwa?
14 Ope na vali onghatu imwe ya fimana oyo u na okukatuka fimbo ino ninginifwa. Ou na okuliyapulila Jehova Kalunga.
15, 16. Otashi ti shike okuliyapulila Kalunga, noshike hashi linyengifa omunhu e shi ninge?
15 Ngeenge to liyapulile Jehova Kalunga meilikano tali di komutima, oho mu udanekele kutya owa hala oku mu longela oye aeke fiyo alushe. Ndele omolwashike wa hala okuninga omupiya waKalunga? Natu tye nee ngeno omulumenhu okwa hovela okweendela omukainhu. Apa ngoo pe fike okulihonga kombinga yomukainhu oo nokumona kutya oku na omaukwatya mawa, opo ngoo tapa kala pe fike okukala ta nanenwa kuye. Mokweendela ko kwefimbo, ota ka kala e na ehalo okupula omukainhu oo va hombole. Doshili, okuhombola otaku pula omunhu a tambule ko oinakuwanifwa ya wedwa po. Ndele ohole otai ke linyengifa omulumenhu oo a katuke onghatu oyo ya fimana.
16 Ngeenge owa shiiva Jehova nokukala u mu hole, oho linyengifwa u mu longele filufilu. Keshe oo a hala okulandula Omona waKalunga, Jesus Kristus, oku na ‘okulixupula ye mwene.’ (Mateus 16:24) Ohatu lixupula fye vene mokuhaefa omahalo etu nosho yo omalalakano etu a ye moshipala okudulika kwetu filufilu kuKalunga. Ndele fimbo ino ninginifwa, ou na okukala wa tokola okupitifa komesho okulonga ehalo laJehova Kalunga monghalamwenyo yoye. — 1 Petrus 4:2.
FINDA OUMBADA WOKUTILA OKUNYONA
17. Omolwashike vamwe hava kala va tila okuliyapulila Kalunga?
17 Vamwe ohava kala va tila okuliyapulila Jehova molwaashi va tila okukatuka onghatu oyo ya kwata moiti. Otashi dulika va kale va tila okulihokolola kuKalunga ve li Ovakriste ve mu liyapulila. Molwaashi ova tila kutya otashi dulika va nyone ndele tava nyemateke Jehova, ohava diladila kutya oshixwe po ve he mu liyapulile.
18. Oshike tashi dulu oku ku linyengifa u liyapulile Jehova?
18 Eshi ohole yoye yokuhola Jehova tai ende tai kulu, oto ke linyengifwa u mu liyapulile nokukendabala ngaashi to dulu opo u kale metwokumwe neliyapulo loye. (Omuudifi 5:3) Konima eshi we liyapula, oto ka kala shili wa hala ‘okweenda to wapalele Kalunga noku mu hafifa mwaaishe.’ (Ovakolossi 1:10) Molwaashi ou hole Kalunga, ito ka diladila nande kutya oshidjuu okulonga ehalo laye. Osha yela kutya oto ka twa kumwe nomuyapostoli Johannes, oo a shanga a ti: “Ohole yokuhola Kalunga oyo tuu ei nokutya, tu diinine oipango yaye. Noipango yaye kai fi idjuu.” — 1 Johannes 5:3.
19. Omolwashike ino pumbwa okukala wa tila okuliyapulila Kalunga?
19 Ino pumbwa okukala wa wanenena opo u liyapulile Kalunga. Jehova oku shii omangabeko oye noita ka teelela nande u ninge shihapu shi dule pwaasho to dulu okuninga. (Epsalme 103:14) Okwa hala u pondole note ke ku yambidida noku ku kwafela. (Jesaja 41:10) Oto dulu okukala noushili kutya ngeenge owe lineekela Jehova nomutima woye aushe, ota “ka lalakanifa omalila oye.” — Omayeletumbulo 3:5, 6.
ULIKA KUTYA OWE LIYAPULILA KALUNGA MOKUNINGINIFWA
20. Omolwashike okuliyapulila Jehova ku he na okukala oshiholekwa?
20 Okudiladila shi na sha noinima oyo opo twa kundafana naku ku kwafele u liyapulile Jehova okupitila meilikano. Keshe umwe oo e hole Kalunga shili oku na yo ‘okuhepaulula moipafi yeendombwedi dihapu.’ (1 Timoteus 6:12) Ongahelipi to dulu oku shi ninga?
21, 22. Ongahelipi to dulu ‘okuhepaulula moipafi’ eitavelo loye?
21 Shiivifila omuunganeki wolutu lovakulunhuongalo weongalo leni kutya owa hala okuninginifwa. Ota ka ninga omalongekido opo ovakulunhuongalo vamwe ve ku pule omapulo onhumba oo a kwatela mo omahovelohongo Ombibeli. Ngeenge ovakulunhuongalo ovo ova mono kutya owa wana, otave ke ku lombwela kutya oto dulu oku ka ninginifwa poshoongalele tashi landula. * Oshipopiwa tashi kundafana eityo leninginifo ohashi yandjwa alushe peemhito da tya ngaho. Opo nee omupopi oha shivi ovaninginifwa aveshe va nyamukule omapulo avali a yela nawa, shi li onghedi imwe ‘yokuhepaulula nokanya moipafi’ eitavelo lavo.
22 Eninginifo olo ashike tali ku didilikifa moipafi kutya owe liyapulila Kalunga nonokutya paife owa ninga umwe womEendombwedi daJehova. Ovaninginifwa ohava ninginifwa filufilu koshi yomeva okuulika moipafi kutya ove liyapulila Jehova.
EITYO LOKUNINGINIFWA KWOYE
23. Osha hala okutya shike okuninginifwa “medina laXe nolOmona nolOmhepo Iyapuki”?
23 Jesus okwa ti kutya ovahongwa vaye ove na okuninginifwa “medina laXe nolOmona nolOmhepo Iyapuki.” (Mateus 28:19) Osho osha hala okutya omuninginifwa oku na yo okudimina eenghonopangelo daJehova Kalunga nosho yo daJesus Kristus. (Epsalme 83:19; Mateus 28:18) Oku na yo okudimina oilonga yomhepo iyapuki yaKalunga ile eenghono daye tadi longo. — Ovagalati 5:22; 2 Petrus 1:21.
24, 25. (a) Eninginifo otali faneke shike? (b) Epulo lilipi la pumbwa okunyamukulwa?
24 Ndelenee okuninginifwa kaku fi ashike okutulwa koshi yomeva. Oku na eityo la fimanenena. Okuya koshi yomeva otaku faneke kutya owa fya shi na sha nonghedi yoye yokukalamwenyo yonale. Okukufwa ko koshi yomeva otashi ti kutya paife owa nyumuka opo u longe ehalo laKalunga. Dimbuluka yo kutya owe liyapulila Jehova Kalunga, ndele hailonga yonhumba ile eifano lonhumba ile ovanhu vonhumba ile ehangano lonhumba. Eliyapulo neninginifo loye oi li ehovelo loukaume wopofingo naKalunga, sha hala okutya eendafano liwa naye. — Epsalme 25:14.
25 Okuninginifwa itaku shilipaleke kutya oto ka xupifwa. Omuyapostoli Paulus okwa shanga a ti: “Longeni shili nokutila nokukakama mu xupifwe.” (Ovafilippi 2:12) Eninginifo oli li ashike ehovelo. Epulo la fimana ololo kutya: Ongahelipi hatu dulu okulikaleka mohole yaKalunga? Etukulwa letu laxuuninwa otali ke tu pa enyamukulo.
^ okat. 21 Eninginifo ohali ningwa alushe poyoongalele yokomudo inini naai ya kula, oyo hai ningwa kEendombwedi daJehova.