text:
Efa Jehova e ku me noutekuduliko waye
“Oto endifa nge pamhangela yoye mwene, ndele komesho to ka tambula nge moshinge.” — EPS. 73:24.
1, 2. (a) Oshike tu na okuninga opo tu kale tu na ekwatafano liwa naJehova? (b) Ouwa ulipi hatu ka mona ngeenge otwa konakona omahokololo Ombibeli e na sha nonghedi omo ovanhu va li ve linyenga koutekuduliko waKalunga?
OMUPSALME okwa li a ulika kutya okwe lineekela muKalunga eshi a ti: “Okukala popepi naKalunga, osho elao lange; elineekelo lange onde li tula mOmwene Kalunga.” (Eps. 73:28) Eenghalo dilipi da li de mu ningifa a fike pexulifodiladilo olo? Eshi a li a mona ovahenakalunga va fa tava hafele onghalamwenyo, potete okwa li e va twila ondubo. Okwa ti: “Inashi kwafa sha nande, eshi nda lungamena oukoshoki womutima wange, naashi nda kosha omake ange mouyuki.” (Eps. 73:2, 3, 13, 21) Ndele eshi a “tyuukila mouyapuki waKalunga” okwa lundulula omadiladilo aye nokukala vali popepi naKalunga. (Eps. 73:16-18) Oshimoniwa osho otashi tu hongo oshilihongomwa sha fimanenena osho kutya, ngeenge otwa hala okukala nekwatafano liwa naJehova, otu na okukala mokati koshiwana shaye, okutambula ko omayele noku a tula moilonga. — Eps. 73:24.
2 Nafye otwa halelela okukala tu na ekwatafano liwa naKalunga kashili nomunamwenyo. Ndele opo tu hange elalakano olo, osha fimanenena okupitika omayele ile outekuduliko waye u tu me opo tu dule oku mu hafifa. Pefimbo lonale, Kalunga okwa li ha file onghenda ovanhu pauhandimwe, nopomafimbo amwe oshiwana ashishe, moku shi pa omhito shi tambule ko outekuduliko waye. Oihopaenenwa oyo oya shangwa mOmbibeli ‘omolwelongo letu’ “noya shangwa oku tu kumaida, ofye ava twa hangika komaxulilo omafimbo ounyuni.” (Rom. 15:4; 1 Kor. 10:11) Ngeenge otwa konakona nawa omahokololo oo ohatu ka shiiva nawa omaukwatya aJehova notae ke tu kwafela tu mone nghee hatu dulu okumona ouwa ngeenge okwe tu me.
JEHOVA OHA LONGIFA EENGHONOPANGELO DAYE NGAASHI OMUHONGI WOITOO
3. Ongahelipi onghedi omo Jehova ha longifa eenghonopangelo daye ngeenge ta ungaunga novanhu ya hokololwa muJesaja 64:8 nomuJeremia 18:1-6? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
3 Ombibeli oya faafanifa onghedi omo Jehova ha longifa eenghonopangelo daye ngeenge ta ungaunga novanhu pauhandimwe nosho yo noiwana nonghedi omo omuhongi woitoo ha ungaunga nayo. Jesaja 64:8 okwa ti: “Omwene, Oove Tate, fye onhata, naave Omumi wetu, fye atushe oshilonga sheke loye.” Omuhongi woitoo oku na eenghonopangelo dokuma oshiyuma sholudi olo a hala. Elova itali dulu okulombwela omumi walo kutya ne li me monghedi yonhumba. Sha faafana, nafye katu na oufemba wokulombwela Kalunga kutya ne tu me monghedi yonhumba ile yongadi. — Lesha Jeremia 18:1-6.
4. Mbela Jehova oha fininike ovanhu ile oiwana e i me? Shi yelifa.
4 Jehova okwa li a ma Israel shonale ngaashi omuhongi woitoo he i me. Ndele ope na eyooloko pokati komuhongi woiyuma naJehova. Omuhongi woiyuma ota dulu okulongifa elova ndele ta me oshiyuma keshe osho e shii nawa okuhonga. Jehova iha me ovanhu vamwe vawa vo vamwe ovai. Iha longifa yo eenghonopangelo daye mokufininika ovanhu va dulike kuye. Ndele ponhele yaasho, ovanhu ovo ve na okuhoolola ngeenge otava ka pitika ngoo Omushiti wavo, Jehova, e va me ile hasho. — Lesha Jeremia 18:7-10.
5. Ongahelipi Jehova ha longifa eenghonopangelo daye dokuma ngeenge ovanhu ova anye okumewa kuye?
5 Ndele mbela ongahelipi ngeenge ovanhu ova tangalala ndele tava anye okumewa kOmumi Munene, Jehova? Mbela Jehova ota ka longifa ngahelipi eenghonopangelo daye e li omumi? Diladila kwaasho hashi ningilwa elova ngeenge itali dulu okumewa oshiyuma osho omumi a li a lalakanena. Omumi ohe li me oshiyuma shimwe vali ile e li kupuleshi. Luhapu osho ohashi holoka po ngeenge omumi ina ma elova nawa. Ashike Jehova oha me alushe ovanhu monghedi ya yuka. (Deut. 32:4) Ngeenge omunhu ina pitika Jehova e mu me, alushe oye e na epuko ndele haJehova. Jehova oha lundulula alushe onghedi omo ha me ovanhu she likolelela konghedi omo have linyenge. Ngeenge ovanhu ova dulika kuJehova, ohava kala ve na oshilonga kuye. Pashihopaenenwa, Ovakriste ovavaekwa ova mewa ‘oitoo yefimano’ nove li ‘oitoo yefilonghenda.’ Kakele kaasho, ovo ihava dulika kuKalunga ohava ka ninga “oitoo yehandukilo ei ya wana okunyonaunwa po.” — Rom. 9:19-23.
6, 7. Ongahelipi ohamba David nohamba Saul da li de linyenga sha yoolokafana komayele aJehova?
6 Onghedi imwe omo Jehova ha me ovanhu omokuyandja omayele ile outekuduliko. Pashihopaenenwa, diladila shi na sha nonghedi omo Jehova a li a ungaunga neehamba mbali dotete daIsrael, Saul naDavid. Eshi ohamba David ya li ya ya moluhaelo naBatseba, osha li she i kuma neenghono nosho yo vamwe. Ndele nonande David okwa li ohamba, Jehova okwa li e mu pa outekuduliko wa kwata moiti. Kalunga okwa li a tuma omuprofeti waye Natan kuDavid e ke mu pe omayele a kwata moiti. (2 Sam. 12:1-12) Mbela David okwa li e linyenga ngahelipi? Okwa li a yahama komutima ndele te livele ombedi, na Jehova okwa li e mu fila onghenda. — Lesha 2 Samuel 12:13.
7 Mepingafano naDavid, ohamba Saul kaya li ya pwilikina komayele oo ya li ya pewa. Jehova okwa li a pa Saul oshipango okupitila momuprofeti Samuel kutya na ka hanaune po Ovaamalek aveshe noimuna yavo. Ndele Saul ka li a dulika koshipango osho. Okwa li a xupifa ohamba Agag nosho yo oimuna oyo iwaelela. Omolwashike mbela a li a ningila ngaho? Okwa li a hala okulifimanekifa ye mwene. (1 Sam. 15:1-3, 7-9, 12) Saul okwa li e na okupwilikina komayele nokweefa a mewe kuJehova. Ashike Saul okwa li a anya okumewa. Okwa li ta ningi omalipopilo omolweenghatu daye mokupopya kutya oimuna ote ke i ningila Jehova exwikiloyambo. Ndele Jehova ka li vali a hokwa ohamba Saul, noinai kendabala vali okukala nekwatafano liwa naKalunga kashili. — Lesha 1 Samuel 15:13-15, 20-23.
KALUNGA KE NA ONHONDO
8. Oshike hatu lihongo monghedi omo oshiwana shaIsrael sha li she linyenga eshi Jehova te shi me?
8 Jehova iha pe ashike oohandimwe omhito yokudulika kuye, ndele ohe i pe yo oiwana. Mo 1513 K.O.P., ovana vaIsrael ova li va mangululwa moupika wOvaegipti ndele tava ningi ehangano naJehova. Ova li oshiwana shaJehova oshihoololwa nova li ve na oufembanghenda wokumewa kOmumi Munene. Ashike oshiwana osho osha li tashi twikile okuninga osho shii momesho aJehova nosha li nokuli sha hovela okulongela oikalunga yoiwana oyo ye shi dingilila. Jehova okwa li he va tumine ovaprofeti opo e va kwafele va lundulule oikala yavo, ndele inava pwilikina. (Jer. 35:12-15) Osho osha li she va pefa outekuduliko wa kwata moiti. Ngaashi ashike oshiyuma sha wana okuhanaunwa po, ouhamba wokolundume womapata omulongo aIsrael owa ka findika kOvaassiria nouhamba wokolukadi womapata avali owa li wa findika kOvababilon. Osho itashi tu hongo tuu oshilihongomwa sha fimanenena! Osha yela kutya, ohatu ka mona ashike ouwa monghedi omo Jehova he tu me ngeenge ohatu tambula ko outekuduliko waye.
9, 10. Ovaninive ova li ve linyenga ngahelipi kelondwelo laJehova?
9 Jehova okwa li yo a pa ovanhu vomoshilandopangelo shOvaassiria shedina Ninive omhito yokulundulula oikala yavo. Okwa li a lombwela Jona e ke va londwele, eshi a ti: “Fikama, ove u ye kuNinive, oshilando shinene u shi udifile. Osheshi owii washo we uya koshipala shange.” Onghee hano, Jehova okwa li a tokola okuhanauna po Ninive molwaashi ovanhu ova li ve na oikala ii neenghono. — Jona 1:1, 2; 3:1-4.
10 Eshi Jona a shiivifila Ovaninive etumwalaka letokolo, “Ovaninive ova itavela Kalunga, va ingida efiku lelidiliko, ndele ovakulunhu nounona va djala eeshako.” Ohamba yavo ‘oya fikama kolukalwapangelo layo, oye lidula oshikutu shayo, noya djala oshako noya kala omutumba momute.’ Ovaninive ova li va pitika Jehova e va me ndele tave lidilulula. Oshidjemo, Jehova ine va hanauna po vali. — Jona 3:5-10.
11. Oshike hatu lihongo monghedi omo Jehova a ungaunga nOvaisrael nosho yo Ovaninive?
11 Nonande Ovaisrael ova li oshiwana shaJehova oshihoololwa, ova li ve na okupewa outekuduliko. Mepingafano nOvaisrael, Ovaninive kava li oshiwana shaJehova oshihoololwa ndele ova li va pitika Jehova e va me. Onghee hano, Jehova okwa li e va fila onghenda noka li vali e va hanauna po. Osho otashi ulike kutya Jehova ke na onhondo ndele oha tokola ovanhu aveshe she likolelela keenghatu davo. — Deut. 10:17.
JEHOVA OKU NA ONDJELE NOHA TIFUKA
12, 13. (a) Omolwashike Kalunga ha lundulula omatokolo aye ngeenge ovanhu ova tambula ko outekuduliko waye? (b) Omeityo lilipi Jehova a li e “lialuluka” moshinima shi na sha naSaul nosho yo shi na sha nOvaninive?
12 Onghedi omo Jehova he tu me otai ulike kutya oku na ondjele noha tifuka. Osho oshi liwetikile monghedi omo ha lundulula omadiladilo aye ngeenge a li e na okutokola ovanhu pauyuki waye ndele tave livele ombedi. Pashihopaenenwa, Omishangwa oda popya kutya Jehova okwa li a ‘nyika oluhodi eshi a ninga Saul ohamba.’ (1 Sam. 15:11) Oda popya vali kutya, eshi Ovaninive ve lidilulula nokulialuluka keendjila davo dii, ‘Kalunga okwe lialuluka komupya ou Ye a tile ote u va ningile, ndele Ye ine shi ninga.’ — Jona 3:10.
13 Eshi Ombibeli tai popi kutya Jehova okwe “lialuluka” osha hala okutya okwa lundulula onghedi omo a li e uditile omunhu wonhumba ile osho a li e na oku mu ningila. Pashihopaenenwa, potete Jehova okwa li a hokwa ohamba Saul ndele eshi inai dulika kuye ka li vali e i hokwa. Osho inashi ningwa molwaashi ngeno Jehova ina tala nawa eshi a hoolola Saul, ndele omolwaashi Saul ka li a katuka pandunge noka li a dulika. Eshi Ovaninive ve lidilulula, Jehova okwa li a lundulula etokolo laye noine va hanauna po vali. Itashi hekeleke tuu okushiiva kutya Jehova omunalukeno nomunanghenda nokwa halelela okulundulula etokolo laye ngeenge ovanhu ova lundulula oikala yavo!
INATU EKELASHI OUTEKUDULIKO WAJEHOVA
14. (a) Jehova ohe tu me okupitila mushike kunena? (b) Oshike tu na okuninga ngeenge Jehova te tu me?
14 Kunena, Jehova ohe tu me ta longifa Ombibeli nosho yo ehangano laye. (2 Tim. 3:16, 17) Otu na okutambula ko nehafo omayele ile outekuduliko keshe oo hatu pewa okupitila moinima oyo. Kashi na nee mbudi kutya otwa kala twa ninginifwa oule wefimbo li fike peni ile otu na oinakuwanifwa i fike peni, otu na okutwikila okupwilikina komayele aJehova nokupitika e tu vyule opo tu ninge oiyuma yefimano.
15, 16. (a) Omunhu otashi dulika a kale e udite ngahelipi ngeenge outekuduliko oo a pewa owa kwatela mo okukufwa oinakuwanifwa? Yandja oshihopaenenwa. (b) Oshike tashi ke tu kwafela tu ungaunge nomaliudo mai ngeenge otwa pewa outekuduliko?
15 Otashi dulika tu pewe outekuduliko mokupewa omayele onhumba ile mokupukululwa. Ndele omafimbo amwe, otashi dulika tu pewe outekuduliko molwaashi twa ninga epuko lonhumba. Outekuduliko wa tya ngaho otashi dulika u kwatele mo okukufwa oinakuwanifwa yonhumba. Diladila koshihopaenenwa shaDennis * oo a li omukulunhuongalo. Dennis okwa li a handukilwa paumwene molwaashi ka li a katuka pandunge moinima yopangeshefa. Mbela okwa li e udite ngahelipi eshi onguloshi imwe eongalo lavo la li la shiivifilwa kutya ke fi vali omukulunhuongalo? Okwa ti: “Onda li ndi udite nda kanifa shihapu. Omido 30 da pita, onda kala ndi na oinakuwanifwa ihapu. Onda li omukokolindjila wondjikilile, onda li handi longo koBetel, onda li nda nangekwa po ndi li omuyakuliongalo, nolwanima omukulunhuongalo. Onda hangika yo opo ashike nda yandje oshipopiwa shange shotete poshoongalele shoshitukulwa. Ndele ohaluka, omaufembanghenda aeshe oo onde a kanifa. Kakele kokukala nda fya ohoni, onda li ndi udite kutya ehangano itali dulu vali okulongifa nge.”
16 Dennis okwa li e na okulundulula onghedi yaye yokukalamwenyo mokweefa po osho sha li she mu pefa outekuduliko. Ndele mbela oshike sha li she mu kwafela a ungaunge nomaliudo mai? Okwa li ha konakona alushe Ombibeli, ha i moukalele pandjikilile nokuya alushe kokwoongala. Okwa li a pandula unene etwomukumo lovamwatate novamwameme nosho yo olo a mona moishangomwa yetu. Okwa ti: “Oshitukulwa osho sha li mOshungonangelo yOshiingilisha 15 Auguste 2009 shi na oshipalanyole, Did You Once Serve? Can You Serve Again?, osha li ashike sha fa onhumwafo oyo nda nyolelwa noya nyamukula omailikano ange. Omayele oo nda li nda hokwa unene moshitukulwa osho oyoo taa ti kutya, ‘Ofimbo uhe na oinakuwanifwa ya wedwa po meongalo, kala to lipameke pamhepo.’” Ongahelipi Dennis a li a mona ouwa moutekuduliko oo a li a pewa? Eshi pa pita omido donhumba okwa ka popya ta ti: “Jehova okwa li a nangeka nge noupuna eshi a pa nge oufembanghenda wokukala omuyakuliongalo.”
17. Okukondwa ohaku kwafele ngahelipi omunyoni? Yandja oshihopaenenwa.
17 Onghedi imwe vali yokupewa outekuduliko oyo okukondwa mo meongalo. Okukondwa mo meongalo ohaku amene eongalo kenwefemo lii nohaku kwafele omunyoni e livele ombedi. (1 Kor. 5:6, 7, 11) Omumwatate wedina Robert okwa li a kondwa mo meongalo oule hanga womido 16, novadali vaye novamwaina ova li va dulika komayele oo taa ti inatu endafana novanyoni noinatu va popifa nokuli. Robert okwa li a alulilwa meongalo omido donhumba da pita nopaife ota xumu komesho pamhepo. Eshi a pulwa kutya oshike she mu linyengifa a alukile kuJehova nokoshiwana shaye nonande opa pita omido dihapu, okwa ti kutya omolwaashi vambulavo inava kala hava endafana naye nandenande. Okwa ti kutya ngeno vambulavo ova li va endafana naye nande okafimbo ashike kanini, ile ngeno ve mu popifa ashike, ngeno ina kala e va djuulukwa unene. Osho osha li she mu kwafela a alukile kuJehova nokoshiwana shaye.
18. Otu na okulinyenga ngahelipi eshi Omumi Munene te tu me?
18 Otashi dulika fye inatu pumbwa okupewa outekuduliko wa fa oo, ndele mbela ohatu ka ulika kutya fye edu la tya ngahelipi eshi hatu mewa kOmumi Munene? Ohatu ke linyenga ngahelipi ngeenge otwa pewa outekuduliko? Ohatu ka kala twa fa David ile oSaul? Omumi Munene oye Tate yetu. Ndele inatu dimbwa kutya “ou Omwene e mu hole Ye ote mu hanyene, heeno, ngaashi xe ta hanyene omona waye e mu hole.” Onghee hano, “ino dina outekuduliko wOmwene, ino loloka Ye eshi te ku hanyene.” — Omayel. 3:11, 12.
^ okat. 15 Edina olo halo lomunhu oo lelalela.


c: text/html

text:
Mbela oukalele woye owa fa ngoo omume?
OUKALELE wetu owa fimana neenghono. Ndele hakeshe umwe oo hatu udifile ha mono kutya owa fimana. Nonande ovanhu ove na ohokwe mwaasho Ombiibeli tai ti, haalushe hava kala ve udite kutya osha fimana okukonakona Ombiibeli nafye.
Natu ka taleni koshihopaenenwa shaGavin. Okwa kala he uya kokwoongala, ashike ka li a hala okukonakona Ombiibeli. Okwa ti kutya okwa li e na eshiivo linini kombinga yOmbiibeli noka li a hala shi shiivike. Okwa li a tila okupulwa a ninge oshilyo shelongelokalunga molwaashi ka li a hala okupukifwa. Ove oto diladila ngahelipi? Osha li ngoo tashi shiiva okukwafela Gavin? Diladila kouwa oo omunhu ha mono momahongo Ombiibeli. Jehova okwa li a lombwela Ovaisrael ta ti: ‘Eendjovo dange nadi kunguluke ngaashi omume, ngaashi odula yomudimbi tai loko oxuluxulu.’ (Deuteronomion 31:19, 30; 32:2) Natu ka konakoneni oinima imwe i na sha nomume nokuyelekanifa oukalele wetu nayo opo tu dule okukwafela nawa “ovanhu aveshe.” — 1 Timoteus 2:3, 4.
OMEITYO LILIPI OUKALELE WETU WA FA OMUME?
Omume ohai wile kanini nakanini. Omume ohai holoka po kanini nakanini eshi oshimuke osho shili momhepo tashi lundulukile mouta vanini vomeva. Ongahelipi eendjovo daJehova da li da ‘kunguluka ngaashi omume’ tai wile? Moses okwa li ha popi noshiwana shaye nonghenda, nondjele nosho yo monghedi oyo tai ulike kutya oku na ko nasha nasho. Ngeenge otwa fimaneka osho vamwe va itavela, kungaho ohatu ka hopaenena Moses. Otu na okukala hatu va ladipike va diladile moule nokuninga omatokolo kuvo vene. Ngeenge otwa ulike kutya otu na ko nasha navo, otava ka kala va halelela okutambula ko eshi hatu va hongo, nokungaho ohatu ka pondola moukalele.
Omume ohai talaleke. Oukalele wetu otau ka talaleka vamwe ngeenge otwa longifa omikalo da yoolokafana opo tu va honge shihapu kombinga yoshili. Omumwatate Chris oo a li a kendabala okuhovela ekonakonombiibeli naGavin, ka li e mu fininika. Ponhele yaasho, okwa kendabala okulongifa omikalo da yoolokafana opo a kwafele Gavin a kale a mangulukila eenghundafana di na sha nOmbiibeli. Chris okwa li a lombwela Gavin kutya Ombiibeli oi na etumwalaka la fimana, nokulihonga kombinga yetumwalaka olo otashi ke mu kwafela a dule okushikula nawa osho tashi kundafanwa pokwoongala. Opo nee, Chris okwe mu yelifila nghee omaxunganeko Ombiibeli e mu kwafela a kale a tomhwa kutya Ombiibeli oi li paushili. Oshidjemo, ova ka kala hava kundafana kombinga yanghee omaxunganeko mahapu Ombiibeli a wanifwa. Eenghundafana odo oda li da talaleka Gavin, nolwanima okwa ka tambula ko ekonakonombiibeli.
Omume ohai mwenyopaleke. Pefimbo lokwenye muIsrael ohamu kala mwa kukuta molwaashi odula ohai dulu okukala inai loka oule weemwedi dihapu. Ngeenge kape na oshimuke osho hashi etwa komume, oimeno ohai nganye fiyo ya fya. Jehova okwa xunganeka nale kutya pefimbo letu otapa ka kala onghalo tai yelekanifwa noshikukuta, ovanhu tava ka fya enota ‘lokuuda eendjovo daKalunga.’ (Amos 8:11) Okwa xunganeka yo kutya ovavaekwa otava ka kala “ngaashi omume hai di kOmwene” eshi tava udifa onghundana iwa yOuhamba tava kwafelwa ‘keedi’ dimwe. (Mika 5:6; Johannes 10:16) Etumwalaka olo hatu udifa olimwe lomomafiloshisho aJehova okuyandja omwenyo kwaavo va fya enota loshili. Mbela otwa lenga ngoo etumwalaka la tya ngaho?
Omume oshali ya dja kuJehova. (Deuteronomion 33:13) Oilonga yetu yokuudifa otai dulu okukala enangekonoupuna kwaavo tava pwilikine. Ekonakonombiibeli ola li enangekonoupuna kuGavin molwaashi ole mu kwafela a mone omanyamukulo omapulo aeshe oo a li e na. Okwa ninga exumokomesho meendelelo, a ninginifwa nopaife ota hafele oilonga yokuudifa onghundana iwa yOuhamba pamwe nomukulukadi waye Joyce.
KALA WA LENGA OUKALELE WOYE
Okuyelekanifa oilonga yetu yokuudifa nomume otaku tu kwafele yo tu ude ko kutya eenghendabala odo hatu ningi pauhandimwe moukalele oda fimana. Ngahelipi mbela? Okata kamwe komeva itaka kwafa sha naanaa, ndele ngeenge ovahapu otava tutike edu. Sha faafana, osho hatu ningi pauhandimwe moukalele otashi dulika shi monike shinini neenghono. Ashike ngeenge eenghendabala dEendombwedi omamiliyona oda tulwa kumwe, otadi ka ulika kutya oundombwedi owa yandjwa ‘koiwana aishe.’ (Mateus 24:14) Mbela oukalele wetu ou li ngoo enangeko noupuna kuvakwetu la dja kuJehova? Nopehe na omalimbililo, etumwalaka letu otali ka kala ngaashi omume oyo hai wile kanini nakanini, hai talaleke nohai mwenyopaleke.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OKUKALA OMUKRISTE WASHILI
Eenghedi dokulongifa o-JW Library
PEKONAKONO:
Lesha omushangwa wefiku
Lesha omambo, oifo nosho yo oishangomwa ikwao
Lilongekidila okwoongala nokutenda omanyamukulo
Tala ouvidio
POKWOONGALA:
Ulikila omunhu oshishangomwa shi li melaka limwe osho wa tapela nale moshikwaelektronika shoye
Ponhele yokuya noishangomwa kondadalunde kokwoongala, oto dulu okwiimba nokushikula moishangomwa oyo i li moshikwaelektronika shoye. O-JW Library oi na omaimbilo mape oo ehe li natango membo lomaimbilo
MOUKALELE:
Ulikila omunhu oo e na ohokwe oinima imwe oyo i li ko-JW Library, noku mu kwafela a tapele oprograma oyo moshikwaelektronika shaye
Ulika okavidio. Ngeenge meumbo omu na ounona, oto dulu oku va ulikila kamwe komouvidio Ninga kaume kaJehova. Ile oto dulu oku ulikila omuneumbo okavidio Omolwashike u na okukonakona Ombibeli? opo u kulike ohokwe yaye yokukonakona Ombiibeli. Ngeenge omunhu oha popi elaka li lili, mu ulikila okavidio melaka laye


text:
OSHILESHWA 17
Ongahelipi ovapashukilishikandjo have tu kwafele?
Omishangwa dopaKriste dOshigreka oda popya lwoikando shi na sha naBarnabas nosho yo omuyapostoli Paulus. Ovalumenhu ovo ova li ovapashukili ovaendi, va li hava ende tava talele po omaongalo opefimbo lonale. Omolwashike mbela? Ova li ve na ko nasha shili nonghalonawa yopamhepo yovamwaxe Ovakriste. Paulus okwa tile kutya okwa hala ‘okushuna a ka talele po ovamwaxe’ a tale nhumbi ve li. Okwa li e na ehalo okweenda eekilometa omafele opo a ka pameke ovamwaxe. (Oilonga 15:
Ohave uya oku tu twa omukumo. Keshe omupashukilishikandjo oha talele po omaongalo 20 lwaapo; ha talele po eongalo keshe oule woshivike luvali modula. Omupashukili woshikandjo oha talele po oikandjo yonhumba, ta talele po omaongalo nokulonga e li omunashipundi woshoongalele shimwe moshikandjo keshe lumwe momudo. Ohatu dulu okumona ouwa muhapu eshi hatu endafana novamwatate ovo nosho yo novakulukadi vavo, ngeenge ova hombola, molwaashi ove na owino muhapu. Ovapashukili voshikandjo ohava kala va halelela okushiiva ovanyasha novakulunhu, nohava kala yo ve na ehalo okuya nafye moilonga yokuudifa nosho yo kovakonakonimbibeli vetu. Ohava ningi yo omatalelepo oufita pamwe novakulunhuongalo, nohave tu pameke mokuyandja oipopiwa tai tu omukumo pokwoongala kweongalo nosho yo poyoongalele yoikandjo. — Oilonga 15:35.
Ohava kala ve na ko nasha novanhu aveshe. Ovapashukili voshikandjo ove na ko nasha unene nonghalonawa yopamhepo yomaongalo. Ohava ongala novakulunhuongalo novayakuliongalo opo va kundafane exumokomesho olo la ningwa po noku va pa omayele taa longo e na sha nanghee ve na okuungaunga noinakuwanifwa yavo. Ohava kwafele ovakokolindjila opo va pondole moilonga yokuudifa nohava kala va halelela okushiiva ovo opo va hovele okukonakona Ombibeli nokuuda kombinga yexumokomesho lopamhepo olo tava ningi. Ovamwatate ovo ove li ‘ovalongi vakwetu omolwetu,’ sha hala okutya, ohave tu yakula omolwouwa wetu. (2 Ovakorinto 8:
Omolwashike ovapashukili voshikandjo ohava talele po omaongalo?
Ongahelipi to dulu okumona ouwa momatalelepo avo?


text:
Iiholelwa yomafalomo
OSHUNGOLANGELO
Epulo: Oshe ende ngiini, opo aantu oyendji ya kale haya dhana Okrismesa? Mbela oku yi dhana otaku simanekitha ngaa Kalunga naJesus?
Enyolo: 2 Kor 6:14
Gandja oshifo: Okrismesa oya za komikalondjigilile dha nyata. Oku yi dhana itaku simanekitha nando Kalunga naJesus. Ulukila omunegumbo Oshungolangelo No. 1 2016, epandja 9.
OSHUNGOLANGELO (epandja lyahugunina)
Epulo: Sho to tala Kalunga okwa hala okulongelwa kaantu ya tya ngiini?
Enyolo: Joh 4:23, 24
Gandja oshifo: Oovelise ndhino otadhi ulike kutya otu na okutseya oshili kombinga yaKalunga, opo tu mu longele momukalo ngoka ta hokwa. [Lesha epulo etiyali.] Oshitopolwa shika otashi yelitha kutya omolwashike Kalunga e hole aanashili, nonkene tatu vulu oku ilonga oshili kombinga ye.
PULAKENA KUKALUNGA
Epulo: Mbela ino hala oku ka kala muuyuni wu li ngeyi? [Ulukila omuntu epandja 2-3, e to tegelele a yamukule.]
Enyolo: Jer 29:11
Gandja okambo: Okambo haka otaka ulike nkene tatu vulu okupulakena kuKalunga, opo tu ka nyanyukilwe onakuyiwa ndjoka e tu uvanekela. [Tala epandja 4-5.]
NYOLA EFALOMO NIITYA YOYE MWENE
Longitha omutholomo gwiiholelwa ya tetekele wu nyole efalomo lyoye mwene lyomomapya.


text:
Mbela omunhu ota dulu okukala ina hala vali okukala Ondombwedi yaJehova?
Heeno. Omunhu ota dulu okufiya po ehangano letu meenghedi dopavali:
Mokuninga eindilo. Ota dulu okupopya ile a shange kutya ina hala vali okukala a shiivika e li Ondombwedi yaJehova.
Eenghatu. Omunhu ota dulu okukatuka onghatu ihe li pandunge, oyo tai mu ningifa aha kale vali oshitukulwa shoumwainafana wetu womounyuni aushe. (1 Petrus 5:9) Pashihopaenenwa, omunhu ota dulu oku ka waimina elongelokalunga limwe nokushiivifa kutya oku li oshilyo shongeleka oyo. — 1 Johannes 2:19.
Ongahelipi ngeenge omunhu iha udifa vali ile iha i vali kokwoongala? Mbela oto dulu okutya omunhu oo ke fi vali Ondombwedi?
Ahowe, hasho nande. Ope na eyooloko pokati kokukala uhe fi ondombwedi, oku ha endafana nolokukala wa talala pamhepo. Ina shi hala kutya ovanhu ovo va talala pamhepo ile ihava ongala vali ova efa po eitavelo lavo, ashike otashi dulika va teka omukumo. Ponhele yokutongola ko ovanhu ovo, ohatu kendabala oku va twa omukumo noku va yambidida. (1 Ovatessaloniki 5:14; Judas 22) Ngeenge omunhu okwa pumbwa ekwafo, ovakulunhuongalo ohava yandje ekwafo lopamhepo. — Ovagalati 6:1; 1 Petrus 5:1-3.
Ashike nande ongaho, ovakulunhuongalo ihava fininike ile va kondjife omunhu a kale Ondombwedi yaJehova. Omunhu keshe oku na okuninga ehoololo laye mwene li na sha nelongelokalunga. (Josua 24:15) Otwa itavela kutya ovo hava longele Kalunga ove na oku shi ninga nehalo liwa notashi di komutima. — Epsalme 110:3; Mateus 22:37.


text:
ETUKULWA 5
‘Ove omukainhu a fimana’
1, 2. (a) Rut okwa li ha longo oilonga ilipi? (b) Rut okwa li e lihonga shike shi na sha nOmhango yaKalunga nosho yo oshiwana shaye?
KALA nee ngeno wa fa u wete Rut a twa eengolo ponduba yoilya oyo a ongela momukokomoko wefiku. Etango ola li pokuningina, novanailonga vahapu vomomapya omomukulambo waBetlehem ova li tava ende okaendanamhadi va finda komuvelo woshilando osho shinini, osho sha li sha tungilwa koshikulundudu. Rut otashi dulika a li a loloka molwaashi okwa kala ta longo efiku alishe. Ashike okwa twikila okulonga, tashi dulika a li ta denge oilya noshiti ile ta xu nomushi. Nonande oilonga oya li idjuu, efiku ola li le mu endela nawa shi dulife pwaasho a li a teelela.
2 Mbela onghalo yomufiyekadi oo omunyasha osho ngoo ya ka xwepopala? Ngaashi twe shi mona metukulwa la tetekela, Rut okwa li a tokola okuya pamwe nainamweno, Naomi, a li a udaneka kutya ota ka kala naye nonokutya Kalunga kaNaomi, Jehova, oye ta ka ninga Kalunga kaye. Ovafiyekadi ovo vavali ova li ve uya muBetlehem va dja kuMoab. Omumoab Rut okwa li e lihonga diva kutya Omhango yaJehova oya kwatela mo omafiloshisho e na sha neehepele novanailongo ovo ve li muIsrael. Okwa li yo a mona kutya vamwe vomoshiwana shaJehova ovo ve li koshi yOmhango oyo nova deulwa kuyo, ove na oupamhepo muwa nolukeno naasho osha li she mu kuma komutima.
3, 4. (a) Boas okwa li a twa Rut omukumo ngahelipi? (b) Ongahelipi oshihopaenenwa shaRut tashi tu kwafele eshi eenghalo dopamaxupilo da djuupala?
3 Boas, omulumenhu omunamido oo a li oshipuna, mwene wepya omo mwa li hamu pupudululwa kuRut, oye umwe womwaavo va li ve na omaukwatya mawa. Boas okwa li e na ko nasha naRut ngaashi xe omunahole. Rut okwa li te limemesha eshi a li ta diladila kunghee Boas a li e mu pandula eshi ha file oshisho Naomi naashi a hoolola okukonga eameno koshi yomavava aKalunga kashili, Jehova. — Lesha Rut 2:11-14.
4 Ashike Rut otashi dulika natango a li te lipula kombinga yonakwiiwa yaye. Mbela ongahelipi a li te ke lifila oshisho nosho yo Naomi momido dokomesho, ngeenge ye omunailongo ohepele noke na omushamane ile okaana? Mbela otava ka xupa ashike mokupupudulula? Olyelye te ke mu fila oshisho eshi ta ka kulupa? Oshi shii okuudiwa ko ngeenge osho a kala te lipula ngaho. Mounyuni omu eenghalo dopamaxupilo da djuupala, ovanhu vahapu navo osho have lipula ngaho. Eshi hatu lihongo nghee eitavelo laRut la li le mu kwafela a tauluke omashongo oo, ohatu ka dula oku mu hopaenena.
Oukwaneumbo owa fikama po moolyelye?
5, 6. (a) Rut okwa li e shi endifa ngahelipi mefiku lotete lokupupudulula mepya laBoas? (b) Naomi okwa li e linyenga ngahelipi eshi a mona Rut?
5 Eshi Rut a mana okuxwa nokwoongela oilya yaye, okwa li a mona kutya okwa pupudulula oilya i fike poeefa imwe ile eelitela 22. Oilya oyo otashi dulika ya li i na ondjudo yeekilograma 14 lwaapo. Otashi dulika a li e i mangela mekutu ndele te i humbata komutwe, nokuya kuBetlehem eshi taku wiwile. — Rut 2:17.
6 Naomi okwa li a hafa eshi a mona oshitenya shaye oshiholike, notashi dulika a li ta fuda nonghumwe eshi e wete Rut a humbata omutengi mudjuu. Rut okwa li yo a etelela oikulya oyo a xupifa po eshi Boas a li a longekidila ovanailonga vaye omusha, nova li ve i lya po naNaomi. Naomi okwe mu pula ta ti: ‘Openi wa pupudulula nena? Nopeni wa longa? Ou e ku fila onghenda na nangekwe noupuna!’ (Rut 2:19) Naomi okwa li ta konenene, naashi a mona Rut a humbata oilya ihapu okwa li e shii kutya ope na umwe a fila onghenda omufiyekadi oo omunyasha.
7, 8. (a) Naomi okwa li a tala ko olune laBoas la fa la dja kulye, nomolwashike? (b) Ongahelipi Rut a li a ulikila natango inamweno ohole i na oudiinini?
7 Rut okwa li a hovela okuhokololela Naomi kombinga yolune laBoas. Osho osha li sha kuma Naomi, nokwa ti: “Na nangekwe noupuna kOmwene, ou iha kufa po onghenda yaye povanamwenyo nopovafi.” (Rut 2:20) Okwa li e wete kutya olune laBoas ola dja kuJehova, molwaashi oye he linyengifa ovapiya vaye va kale hava yandje nokwa udaneka okupa ondjabi ovo ve na olune. * — Lesha Omayeletumbulo 19:17.
8 Naomi okwa li a ladipika Rut a tambule ko eshivo laBoas loku ka pupudulula kepya laye, nokukala popepi novakainhu ovanyasha opo aha shindwe kovateyi. Rut okwa li a tambula ko omayele oo nokwa kala yo “puinamweno.” (Rut 2:22, 23) Eendjovo odo otadi tu hololele oukwatya waye wa tongomana wohole i na oudiinini. Oshihopaenenwa shaRut oshi na oku tu linyengifa tu lipule ngeenge otwa lenga ngoo elongekido loukwaneumbo, mokukala hatu yambidida noudiinini ovaholike vetu noku va pa ekwafo olo va pumbwa. Jehova oha kala alushe e wete ovo ve na ohole i na oudiinini.
Oshihopaenenwa shaRut naNaomi otashi tu dimbulukifa kutya otu na okukala twa lenga omaukwaneumbo etu
9. Oshike hatu lihongo kuRut naNaomi shi na sha noukwaneumbo?
9 Mbela Rut naNaomi ova li ngoo va wana okutalika ko ve li oukwaneumbo? Ovanhu vamwe ohava ti kutya moukwaneumbo omu na okukala oo ta dana onghandangala keshe, omushamane, omukulukadi, ounona nosho yo xekulu ile inakulu. Ndele oshihopaenenwa shaRut naNaomi otashi tu dimbulukifa kutya ovapiya vaJehova otava dulu okukala va hafa ngeenge oilyo youkwaneumbo otai ulikilafana ohole nolune tashi di komutima, nonande oukwaneumbo wavo kawa kula. Mbela owa lenga ngoo oukwaneumbo weni? Jesus okwa li a dimbulukifa ovashikuli vaye kutya eongalo lopaKriste ola fa oukwaneumbo nokuli nokwaavo vehe na omaukwaneumbo. — Mark. 10:29, 30.
“Ye omukulili umwe wepya letu”
10. Naomi okwa li a hala okukwafela Rut monghedi ilipi?
10 Rut okwa kala ha pupudulula mepya laBoas okudja muAprili fiyo omuJuni. Mokweendela ko kwefimbo, Naomi okwa kala te lipula kombinga yaasho ta dulu okuningila oshitenya shaye oshiholike. Eshi va li muMoab, Naomi okwa li ta diladila kutya ita ka dula okumonena Rut omushamane. (Rut 1:11-13) Ndele pomhito ei, okwa li ta diladila shimwe shi lili. Okwa ya kuRut ndele ta ti: “Omumwange, ame ohandi ke ku kongela onhele yetulumuko.” (Rut 3:1) Pefimbo lonale, ovadali ova li hava kongele ovana ookaume kopahombo, na Naomi okwa li a tala ko Rut e li omonakadona waye. Naomi okwa li a hala okukongela Rut “onhele yetulumuko,” sha hala kutya, eumbo nosho yo omushamane oo ta dulu oku mu amena noku mu fila oshisho. Ndele mbela Naomi okwa li ta ka ninga po shike?
11, 12. (a) Naomi okwa li ta ulike kefiloshisho lopahole lOmhango yaKalunga lilipi eshi a ti Boas “omukulili”? (b) Rut okwa li e linyenga ngahelipi komayele ainamweno?
11 Eshi Rut a tumbula Boas oshikando shotete, Naomi okwa ti: “Ye omukwetu; ye omukulili umwe wepya letu.” (Rut 2:20) Osho osha hala okutya shike? Omhango oyo Kalunga a li a pa Ovaisrael oya li ya kwatela mo omafiloshisho opahole omaukwaneumbo oo e li meenghalo didjuu omolwoluhepo ile omolwokufilwa. Ngeenge omukulukadi okwa filwa omushamane fimbo ehe na ounona, okwa li ha kala a nyemata molwaashi edina lomushamane waye otali ka dimbuwa komapupi okomesho. Ashike Omhango yaKalunga oya li ya pitika omumwaina womushamane a hombole po omufiyekadi oo opo a dalele mumwaina okaana oko taka ka ifanwa nedina lanakufya noka ninge omufyuululi wemona laye. * — Deut. 25:5-7.
12 Naomi okwa li a shiivifila Rut kombinga yaasho a li a diladila okuninga po. Kala nee ngeno wa fa u wete omukainhu omunyasha ta tale inamweno nomesho a pwa mo eshi ta popi naye. Rut ka li natango a shiiva nawa Omhango yOvaisrael nosho yo eenghedindjikilile dayo dihapu. Ndele nande ongaho, okwa li ta pwilikine nelitulemo kuNaomi molwaashi okwa li e mu fimaneka neenghono. Rut okwa li a dimina okuninga osho Naomi a li e mu lombwela, nonande otashi dulika sha li tashi monika shilengifa noshififa ohoni kuye. Okwa dimina nelininipiko a ti: “Ashishe osho to shi lombwele nge, ame ohandi ke shi ninga.” — Rut 3:5.
13. Oshike hatu lihongo kuRut shi na sha nokutambula ko omayele ovanamido? (Tala yo Job 12:12.)
13 Omafimbo amwe ovanyasha ohava mono shidjuu okupwilikina komayele ovanamido nosho yo aavo ve na owino. Oshipu okudiladila kutya, ovanamido kave udite ko lela omashongo nomaupyakadi oo ovanyasha hava shakeneke. Oshihopaenenwa shaRut shelininipiko otashi tu dimbulukifa kutya okupwilikina komayele ovanamido ovo ve tu hole nove na ko nasha nafye ohaku eta oidjemo iwa. (Lesha Epsalme 71:17, 18.) Ndele mbela Naomi okwa li a yandja omayele elipi, na Rut okwa li ngoo a mona mo ouwa eshi a dulika kuo?
Rut poshipale
14. Oshipale oshike, nosha li hashi longifwa ngahelipi?
14 Rut okwa li a ya koshipale konguloshi, oko ovanamapya vahapu va li hava xwile nokuyela oilya. Oshipale osha li hashi ningwa sha lalakana nosha li hashi tunhwa fiyo sha kola. Luhapu osha li hashi kala koshikulundudu, oko omhepo ya li hai kala tai pepe neenghono komatango nokonguloshi. Ovateyi ova li hava longifa omafoloko manene ile oixupulo opo va yele oilya, nomhepo oya li hai pepe po olungu, yo oilya tai fyaala po.
15, 16. (a) Hokolola kutya oshike sha li sha ningwa po poshipale konguloshi eshi Boas a dimbuka. (b) Boas okwa li a mona ngahelipi kutya Rut okwa nangala peemhadi daye?
15 Rut okwa li ta konenene eshi ovateyi tava manifa oilonga yavo komatango. Boas okwa li ta pashukile oilonga yokuyela, nopa li onduba inene yoilya. Eshi a lya a kuta, okwa ka nangala pomunghulo wonduba yoilya. Ovanhu osho va li hava ningi ngaho, tashi dulika opo va kelele oilya yavo iha vakwe po. Rut okwa kala ta tale Boas eshi ta ka nangala, nefimbo ola li la fika opo a tule moilonga ondungediladilo yaNaomi.
16 Rut okwe lihonyaekela puye, e kwetwe koumbada. Okwa li a mona kutya Boas okwa pwila meemhofi. Okwa ya puye te mu tuula keemhadi ndele ta nangala pudo ngaashi naanaa Naomi e mu lombwela. Opo nee, okwa kala a teelela oule wefimbo. Rut otashi dulika a li a loloka okuteelela. Lwanima, Boas okwa ka tanauka mokati koufiku. Okwa li ta kakama koutalala, nokwa li ta kendabala e liuvike keemhadi. Ndele okwa li a mona kutya ope na omunhu peemhadi daye. Ombibeli oya ti: ‘Okwa mona omukainhu a nangala peemhadi daye.’ — Rut 3:8.
17. Ovo tava diladila kutya Rut ka li e lihumbata monghedi ya koshoka otave lipwililikile omaumbangi opavali a yela elipi?
17 Boas okwa pula a ti: ‘Oove lyelye?’ Rut okwa nyamukula, tashi dulika noumbada, a ti: ‘Aame Rut, omupiya woye omukainhu. Uvikila omupiya woye omavava oye, osheshi oove omukulili wepya lovakwetu.’ (Rut 3:9) Ovatoloki vamwe vokunena ohava toloka omushangwa oo monghedi oyo tai ulike kutya eenghatu neendjovo daRut otadi holola kutya okwa li a hala okuya momilele, ndele otave lipwililikile omaumbangi opavali a yela. Shotete, Rut okwa katuka metwokumwe neenghedindjikilile dopefimbo opo, odo dihapu domudo ihadi longifwa vali kunena. Onghee hano, otashi ka kala sha puka okuyelekanifa eenghatu daye nelihumbato inali koshoka lovanhu kunena. Oshitivali, Boas okwa li e linyenga monghedi oyo tai ulike kutya Rut okwe lihumbata monghedi ya koshoka noi shii okufimanekwa.
18. Boas okwa li a popya shike opo a hekeleke Rut, nokwa li a ulika koihopaenenwa ivali ilipi i na sha nohole yaye i na oudiinini?
18 Boas okwa popya newi litala nosha yela kutya ola li la hekeleka Rut. Okwa ti: “Omumwange, Omwene ne ku nangeke noupuna. Ohole yoye yopaife, we i holola, i dule inya yotete, eshi ino shikula ovamati [kutya nee] eehepele ile oipuna.” (Rut 3:10) Ohole “inya yotete” otai ulike kohole i na oudiinini oyo Rut a ulika eshi e uya naNaomi kuIsrael noku mu fila oshisho. ‘Ohole yopaife’ otai ulike kohole yokuhola Boas oo a li omunamido. Boas okwa li e shii kutya oshipu komukainhu omunyasha ngaashi Rut okulikongela omushamane omunyasha, kutya nee oshipuna ile ohepele. Ndele ponhele yaasho, okwa li a hala okulongela Naomi ouwa nosho yo omushamane waye, mokukaleka po edina laye moshilongo shavo. Nomolwaasho Boas okwa li e linyengifwa kohole yokuheliholamwene yomukainhu oo omunyasha.
19, 20. (a) Omolwashike Boas ina hombola po Rut meendelelo? (b) Omeenghedi dilipi Boas a li a ulikila Rut olune nokwa amena edina laye liha nyatekwe?
19 Boas okwa twikila ko a ti: “Hano paife omumwange, ino tila, ohandi ka yukifa eendjovo doye. Oshilando ashishe shovakwetu oshi ku shii, oove omukainhu [a] fimana.” (Rut 3:11) Okwa li a teelela nodjuulufi okuhombola Rut, notashi dulika ka li a haluka eshi a pulwa e mu kulile. Ashike Boas okwa li omulumenhu omuyuki noka li ashike ta ka ninga ngaashi a hala. Okwa lombwela Rut kutya ope na omukulili umwe, omupambele wopopepi elela womushamane waNaomi, noku na oku ke mu pula tete ngeenge okwa hala oku mu hombola.
Molwaashi Rut okwa li ha ungaunga navamwe nolune nonefimaneko, okwa li e liningila edina liwa
20 Boas okwa lombwela Rut a nangale vali ye a shune keumbo ongula inene fimbo ina monika kovanhu. Okwa li a hala okukaleka po edina liwa laRut nosho yo laye, molwaashi ovanhu otashi dulika va fike pexulifodiladilo la puka kutya ova ya moluhaelo. Rut okwa kala a nangala peemhadi daBoas e udite a pepelelwa eshi eindilo laye la nyamukulwa pahole. Ongula inene okwa penduka. Boas okwa yadeka oshikutu shaRut shokombada oilya nokwa shuna kuBetlehem. — Lesha Rut 3:13-15.
21. Oshike sha li sha ningifa Rut a talike ko e li ‘omukainhu a fimana,’ nongahelipi hatu dulu oku mu hopaenena?
21 Rut ka li tuu e udite nawa eshi a li ta dilonga keendjovo daBoas odo kutya ovanhu aveshe ove shii kutya ye ‘omukainhu a fimana’! Osha yela kutya ehalo laye lokushiiva Jehova nosho yo oku mu longela oyo unene ye mu kwafela e liningile edina liwa. Okwa li yo a ulikila Naomi noshiwana shaye olune linene, nokwe va yavelela eshi a tambula ko nehalo liwa omikalo neenghedindjikilile davo odo a li ehe shii. Ngeenge otwa hopaenene eitavelo laRut, ohatu ka kala twa fimaneka vamwe nosho yo omikalo neenghedindjikilile davo. Kungaho, nafye ohatu ke liningila edina liwa.
Onhele yaRut yetulumuko
22, 23. (a) Oshali oyo Boas a li a pa Rut otashi dulika ya li tai faneke shike? (Tala yo eshangelo lopedu.) (b) Naomi okwa li a ladipika Rut a ninge shike?
22 Eshi Rut a fika keumbo, Naomi okwe mu pula ta ti: “Omumwange, oinima yoye oi li ngahelipi hano?” Naomi okwa li a hala okuuda ngeenge Rut okwa mona mwene ile hasho. Rut okwa lombwela diva inamweno ashishe osho va kundafana naBoas. Okwa ulikila yo Naomi oilya oyo a tuminwa kuBoas. * — Rut 3:16, 17.
23 Naomi okwa li a ladipika Rut kutya efiku olo na kale ashike meumbo a mwena, ina ka pupudulula. Okwa shilipaleka Rut ta ti: “Omulumenhu ou ita tulumukwa fimbo ina yukifa oshinima osho fiyo onena eli.” — Rut 3:18.
24, 25. (a) Ongahelipi Boas a ulika kutya omuyuki noka li e lihole mwene? (b) Rut okwa li a nangekwa noupuna meenghedi dilipi?
24 Osho Naomi a popya shi na sha naBoas osha li shi li mondjila. Boas okwa ya koshivelo shoshilando, oko luhapu kwa li haku ongala ovakulunhu voshilando, a ka teelele omulumenhu oo a li omupambele wopopepi elela. Okwa li a pula omulumenhu oo moipafi yeendombwedi, oye a kulile Rut moku mu hombola po. Ndele omulumenhu oo okwe shi anya, molwaashi vati ota kala a nyone po oshitukulwafyuululwa shaye. Opo nee, Boas okwa popya moipafi yaavo va li pomuvelo woshilando kutya ota ka kulila Rut, omufiyekadi womonamati waElimelek, Mahlon, moku mu hombola po, nomokulanda po epya lomushamane waNaomi, Elimelek. Boas okwa popya nelineekelo kutya ngeenge okwa ningi ngaho, ota ka ‘dalela edina lanakufya omufyuululi.’ (Rut 4:1-10) Boas okwa li shili omuyuki noka li e lihole mwene.
25 Boas okwa ka hombola po Rut. Ombibeli oya ti: “NOmwene okwe mu pa oufimba nokwa dala okaana okamati.” Ovakainhu vomuBetlehem ova hambelela Naomi nova pandula Rut eshi a ungaunga nawa naNaomi shi dulife ovanamati va-7. Omonamati waRut okwa ka ninga xekulululwa wohamba inene David. (Rut 4:11-22) David okwa ka ninga xekulululwa yaJesus Kristus. — Mat. 1:1. *
26. Oshihopaenenwa shaRut naNaomi otashi tu dimbulukifa shike?
26 Rut okwa li a nangekwa noupuna nosho yo Naomi oo a li e mu kwafela mokutekula okaana. Okukalamwenyo kwovakainhu ovo vavali otaku tu dimbulukifa kutya Jehova Kalunga oku wete aveshe ovo hava longo oilonga idinifa opo va file oshisho omaukwaneumbo avo nohave mu longele noudiinini pamwe novahoololwa vaye. Oha nangeke alushe noupuna ovadiinini, ngaashi Boas, Naomi naRut.
^ okat. 7 Ngaashi Naomi a popya, Jehova iha file ashike onghenda ovanamwenyo ndele novafi yo. Naomi okwa li a filwa omushamane novanamati aveshe, na Rut okwa li a filwa omushamane waye. Osha yela kutya Rut naNaomi ova li ve hole shili ovalumenhu ovo vatatu. Onghee hano, olune olo Naomi naRut va li va ulikilwa, ola li ashike la fa la ulikilwa ovalumenhu ovo va li va hala ovakainhu ovo va filwe oshisho.
^ okat. 11 Ovamwaina vanakufya ovo va li hava pewa tete oufemba wokuhombola po omukulukadi waye, opo nee, taku shikula ovapambele vaye vopopepi, ngaashi ashike sha li hashi ningwa ngeenge taku fyuululwa. — Num. 27:5-11.
^ okat. 22 Boas okwa pa Rut oimbale ihamano oyo inaku tongwa kutya oya li i fike peni, tashi dulika a li ta ulike kutya ngaashi ashike omafiku ahamano okulonga a li haa shikulwa kEshabata, omafiku aRut okulonga e li omufiyekadi otaa ka shikulwa diva kefimbo letulumuko eshi ta ka mona mwene nota ka kala meumbo la amenwa. Kakele kaasho, oimbale ihamano yoilya otashi dulika Rut oyo ashike a li ta dulu okuhumbata.
^ okat. 25 Rut oumwe womovakainhu vatano ovo va tumbulwa mOmbibeli momusholondodo wepata laJesus. Umwe vali okwa li Rahab, ina yaBoas. (Mat. 1:3, 5, 6, 16) Ngaashi Rut, Rahab naye ka li Omuisrael.


text:
EHOKOLOLO 103
Jesus te lihololele ovahongwa vaye fimbo va li monduda ya patwa
ESHI Petrus naJohannes va dja po pombila yaJesus, ova li va fiya po Maria oye aeke. Opo nee, Maria okwa li a hovela okulila, molwaashi okwa li a nyika oufiye. Lwanima, okwa ka vandamena mombila ngaashi tu shi wete mefano olo li li mehokololo 102. Okwa li a mona mo ovaengeli vavali. Ovaengeli ovo ova li ve mu pula tava ti: ‘Oto kwena shike?’
Maria okwe va nyamukula a ti: ‘Ova kufa mo Omwene wange, ndele nghi shii kutya ove mu twala peni.’ Opo nee, Maria okwa li a punguluka nokwa mona omulumenhu wonhumba. Omulumenhu oo okwa pula Maria a ti: ‘Oto kongo lyelye?’
Maria okwa li ta diladila kutya omulumenhu oo omukeleli wepya noshi na oupu oye a kufa mo oshimhu shaJesus. Onghee hano, Maria okwa ti kuye: ‘Ngeenge oove we mu kufa mo, lombwele nge kutya owe mu twala peni.’ Ashike paulelalela omulumenhu oo a li ta popi naye oJesus. Maria ka li ta dulu oku mu dimbuluka, molwaashi Jesus okwa li molupe limwe li lili. Ndele eshi a ifana Maria kedina, Maria okwa li a dimbuluka kutya mboli omulumenhu oo oJesus. Maria okwa lotoka, ndele ta ka lombwela ovahongwa ta ti: ‘Onda mona Omwene.’
Lwanima mefiku olo tuu olo, ovahongwa vavali fimbo va li tava i komukunda wedina Emaus, omulumenhu wonhumba okwe uya puvo nokwa enda pamwe navo. Ovahongwa ovo ova li va nyika oluhodi neenghono, molwaashi Jesus okwa dipawa. Ndele fimbo ve li mondjila, omulumenhu oo okwa li te va yelifile oinima ihapu okudja mOmbibeli, naasho osha li she va udifa nawa. Hauxuuninwa, fimbo va li va kanghama po manga opo va lye, ovahongwa ovo ova li va dimbuluka kutya mboli omulumenhu oo oJesus. Ndele ohaluka, Jesus okwa kana po puvo, novahongwa ovo ova li va shuna divadiva kuJerusalem va ka lombwele Ovayapostoli shi na sha naJesus.
Diva konima yaasho, Jesus okwe ke lihololela yo Petrus. Ovahongwa vakwao ova li va hafa eshi ve shi uda. Opo nee, eshi ovahongwa venya vavali va fika muJerusalem, ova ka hepaululila ovayapostoli osho va li va mona. Ova li ve va lombwela nghee Jesus a li e ve lihololela yo ofimbo ve li mondjila. Ndele mbela ou shi shii kutya oshike sha li sha ningwa po fimbo va li tava hepaululile ovayapostoli shi na sha naasho?
Tala mefano olo nghee Jesus a li e lihololela ovahongwa vaye fimbo va li monduda ve lipatela mo! Osho kasha li tuu sha hafifa ovahongwa vaye! Doshili, olo ola li lela efiku litunhula kuvo. Mbela osho osha li oshikando oshitingapi Jesus te li hololele ovashikuli vaye? Mbela owa valula oikando itano?
Pomhito oyo eshi Jesus a li e lihololela ovahongwa vaye, omuyapostoli Tomas ka li po. Eshi a aluka, ovahongwa ova li ve mu lombwela tava ti: ‘Otwa mona Omwene.’ Ashike Tomas okwa ti kutya ite shi itavele fimbo ina mona Jesus yemwene. Konima yomafiku ahetatu, ovahongwa ova li natango va ongala monduda ya patwa, ndele pomhito oyo Tomas naye opo a li. Ohaluka, Jesus okwe va holokela monduda omo va li. Okudja opo, Tomas okwa li a itavela kutya osho a li a lombwelwa oshoshili.


text:
ETUKULWA 8
‘Aishe ote ke i shitukifa i ninge ipe’ neenghono daye dokushitulula
1, 2. Ovanhu ohava kanifa oinima ilipi kunena, naasho ohashi tu kumu ngahelipi?
NATU tye nee okaana oka kanifa ile ka nyonauna okadanaukifo kako oko ke hole, noka hovela okukwena neenghono monghedi i etifa onghenda. Mepingafano naasho, okaana ihaka kala tuu ka hafa neenghono ngeenge omudali wako okwa pangele ile a mona okadanaukifo oko ka li ka kana! Otashi dulika omudali e wete shipu okupangela ile okukonga okadanaukifo kokaana. Ndele okaana ohaka kala take limemesha noka hafa neenghono molwaashi oshinima osho ka li taka diladila kutya itake shi mono vali oke shi mona.
2 Jehova, oo e li Omudali a denga mbada, oku na eenghono dokushitulula oinima oyo ovana vaye vokombada yedu tashi dulika va diladile kutya itave ke i mono vali. Apa itatu popi shi na sha noudanaukifo vongaho. ‘Momafimbo aa madjuu’ okukaliwa muwo, ohatu kanifa oinima ihapu neenghono. (2 Timoteus 3:1-5) Oinima ihapu oyo ovanhu va lenga ngaashi omaumbo, oiniwe, oilonga noukolele nokuli, kai kwete okukana. Otashi dulika yo hatu kala twa nyika oluhodi ngeenge hatu diladila kombinga yomudingonoko oo wa nyonaunwa nosho yo omaludi mahapu oimeno noinamwenyo oo ehe ko vali kombada yedu. Ndele okufilwa omunhu oo tu hole ohaku tu kumu neenghono shi dulife oinima ikwao. Omunhu oha kala a nyika oluhodi neenghono, noha kala e udite a wililwa po. — 2 Samuel 18:33.
3. Etimaumbwile tali hekeleke lilipi la popiwa mOilonga 3:21, na Jehova ote ke li wanifa po okupitila mushike?
3 Ohatu ka hekelekwa ngeenge otwe lihongo shi na sha neenghono daJehova dokushitulula. Ngaashi hatu ke shi mona, ope na oinima i lili noku lili ikumwifi oyo Kalunga ta dulu okuninga nota ka ningila ovana vaye vokombada yedu. Ombibeli otai ulike kutya Jehova okwa lalakanena ‘okushuna oinima aishe peenhele dayo.’ (Oilonga 3:21) Ota ka longifa Ouhamba wopaMessias, oo u li meke lOmona waye, Jesus Kristus, opo a dule okuninga ngaho. Oumbangi otau ulike kutya Ouhamba oo owa hovela nale okupangela mo 1914. * (Mateus 24:3-14) Jehova ota ka shitulula shike? Natu ka konakoneni kombinga yoinima imwe oyo Jehova a shitulula naayo ta ka shitulula monakwiiwa.
Okutungululwa kwelongelokalunga la koshoka
4, 5. Oshike sha li sha ningilwa oshiwana shaJehova mo 607 K.O.P., na Jehova okwa li e shi pa eteelelo lilipi?
4 Jehova okwa tungulula nale elongelokalunga la koshoka. Opo tu ude ko kutya osho osha hala okutya shike, natu konakoneni pauxupi ondjokonona youhamba waJuda. Okuninga ngaho otashi ke tu kwafela tu shiive nghee Jehova ha longifa eenghono daye dokushitulula. — Ovaroma 15:4.
5 Diladila ashike nghee Ovajuda ovadiinini va li ve udite mo 607 K.O.P. eshi Jerusalem sha hanaunwa po. Oshilando shavo oshiholike osha li sha hanaunwa po, nomakuma asho okwa mbonyaunwa po. Ndele shinyikifa oluhodi, otembeli yoshinge oyo ya li ya tungwa kuSalomo, oyo ya li ondingandinga yelongelokalunga laJehova la koshoka kombada yedu alishe, oya li ya hanaunwa po. (Epsalme 79:1) Ovajuda ovo va li inava dipawa ova li va twalwa moukwatwa waBabilon, noshilongo shavo osha li sha ninga eputu omo mwa li oifitukuti. (Jeremia 9:11) Pataleko lopanhu, Ovajuda ova li va fa va kanifa keshe shimwe. (Epsalme 137:1) Ndele Jehova, oo a li a xunganeka nale ehanauno olo, okwa li yo a yandja eteelelo kutya efimbo lokutungulula otali ke uya.
6-8. (a) Ovaprofeti Ovaheberi ova divilika lwoikando shike, nomaxunganeko oo okwa li a wanifwa ngahelipi oshikando shotete? (b) Ongahelipi oshiwana shaKalunga sha wanifilwa omaxunganeko e na sha nokutungululwa kwoinima kunena?
6 Ovaprofeti Ovaheberi ova divilika lwoikando shi na sha nefimbo lokushitulula ile lokutungulula. * Jehova okwa li a udaneka okupitila movaprofeti ovo kutya ota ka peulula Ovajuda edu lavo, note ke li yadifa vali ovanhu, otali ka kala edu liwa, note ke va amena koilyani nokovatondi vavo. Okwa li a popya kutya edu lavo otali ka kala la fa oparadisa. (Jesaja 65:25; Hesekiel 34:25; 36:35) Komesho yaaishe, elongelokalunga la koshoka nosho yo otembeli oya li tai ka tungululwa. (Mika 4:1-5) Omaxunganeko oo okwa li a pa Ovajuda ovo va li moukwatwa eteelelo, nokwa li e va kwafela ve lididimike momukokomoko womido 70 odo va kala moukwatwa muBabilon.
7 Lwanima, efimbo lokutungulula osho la fiki. Ovajuda ovo va li va mangululwa moukwatwa waBabilon ova li va alukila kuJerusalem nova li va tungulula otembeli yaJehova. (Esra 1:1, 2) Jehova okwa li te ke va nangeka noupuna, nedu lavo ola li tali ka kala liwa nola punapala, shimha ashike tava kala va kanyatela kelongelokalunga la koshoka. Okwa li e va amena kovatondi nokoilyani oyo ya kala medu lavo oule womido omilongo. Kava li tuu va hafa okumona nhumbi Jehova a longifa eenghono daye dokushitulula! Ashike oiningwanima oyo otai ulike ashike kewanifo lotete lomaxunganeko e na sha nokutungululwa kwoinima. Ewanifo linene lexunganeko olo ola li tali ka ningwa “pomaxulilo omafiku,” pefimbo letu, eshi Omufyuululi wohamba David oo a kala a udanekwa nale ta ka nangekwa po. — Jesaja 2:2-4; 9:5, 6.
8 Diva konima eshi Jesus a nangekwa po e li Ohamba meulu mo 1914, okwa li a yandja elitulemo komhumbwe yopamhepo yovapiya vaKalunga ovadiinini vokombada yedu. Ngaashi ashike omufindani Omupersia wedina Kores a li a mangulula oshixupe shOvajuda moukwatwa waBabilon mo 537 K.O.P., Jesus okwa mangulula oshixupe shOvajuda vopamhepo, sha hala okutya, ovashikuli vaye, kenwefemo laBabilon shokunena, ouhamba wounyuni womalongelokalunga oipupulu. (Ovaroma 2:29; Ehololo 18:1-5) Elongelokalunga la koshoka ola hovela okutungululwa okudja mo 1919 okuyuka komesho, nOvakriste vashili ova kala noku li yambidida. (Malakia 3:1-5) Okudja opo, oshiwana shaJehova osha kala tashi mu longele motembeli yaye yopamhepo, sha hala okutya, elongekido laKalunga li na sha nelongelokalunga la koshoka. Omolwashike osho sha fimanenena kufye kunena?
Omolwashike okutungululwa kwelongelokalunga lashili kwa fimana?
9. Konima yefyo lovayapostoli, eengeleka dOukwakriste oda ninga po shike shi na sha nokulongela Kalunga, ndele Jehova okwa ninga po shike pefimbo letu?
9 Diladila shi na sha nondjokonona. Ovakriste vomefelemudo lotete ova li va hafela omanangeko noupuna mahapu opamhepo. Ndele Jesus nosho yo ovayapostoli vaye ova li va xunganeka kutya elongelokalunga lashili otali ka nyatekwa notali ka xula po. (Mateus 13:24-30; Oilonga 20:29, 30) Oukwakriste owa holoka po konima yefyo lovayapostoli. Ovawiliki vOukwakriste ova tambula ko omahongo neenghedindjikilile doshipaani. Ova imba yo ovanhu va ehene popepi naKalunga eshi hava ti kutya Omukwatatu, osho shidjuu kovanhu okuuda ko nokuhonga ovanhu va kale have lihokolola kovapristeri nokwiilikana kuMaria nosho yo ‘kovayapuki’ ve lili noku lili ponhele yokwiilikana kuJehova Kalunga. Mbela Jehova okwa li a ninga po shike konima yomafelemido eshi elongelokalunga la koshoka la li la nyatekwa? Nonande ounyuni kunena ou yadi oipupulu yopalongelokalunga nowa nyatekwa neenghedindjikilile dihe fi dopaKriste, Jehova okwa katuka onghatu opo a tungulule elongelokalunga la koshoka. Nopehe na okupopya hatu wedele, ohatu dulu okupopya kutya etungululo olo olimwe lomoiningwanima ya fimanenena oyo ya ningwa kunena.
10, 11. (a) Oparadisa yopamhepo oya kwatela mo oinima ivali ilipi, noinima oyo oye ku kuma ngahelipi? (b) Jehova okwa ongela ovanhu voludi lilipi moparadisa yopamhepo, nove na oufembanghenda woku ka mona shike?
10 Ovakriste vashili kunena otava hafele oparadisa yopamhepo. Oparadisa oyo oya kwatela mo shike? Oya kwatela mo oinima ivali ya fimana. Oshinima shotete osho elongelokalunga la koshoka lokulongela Kalunga kashili Jehova. Jehova okwe tu nangeka noupuna eshi e tu pa onghedi yelongelokalunga oyo inai kwatela mo nande oipupulu yasha noshili inai pengifwa. Okwe tu pa yo eendja dopamhepo. Osho otashi tu kwafele tu lihonge kombinga yaTate yetu womeulu, tu mu hafife notu ehene popepi naye. (Johannes 4:24) Oshinima oshitivali shi na sha noparadisa yopamhepo osha kwatela mo ovanhu. Ngaashi Jesaja a li a xunganeka, “pomaxulilo omafiku” Jehova okwa honga ovalongeli vaye va kale ve na ombili. Okwa xulifa po oita mokati ketu. Nonande inatu wanenena, okwe tu kwafela tu djale “omunhu mupe.” Oha nangeke yo noupuna eenghendabala detu moku tu pa omhepo yaye iyapuki, oyo hai imike mufye oiimati iwa. (Ovaefeso 4:22-24; Ovagalati 5:22) Ngeenge oho kala metwokumwe nomhepo yaKalunga, ou li shili oshitukulwa shoparadisa yopamhepo.
11 Jehova okwa ongela moparadisa oyo yopamhepo ovanhu vomaludi aeshe ovo e hole, sha hala okutya, ovo ve mu hole, ve hole ombili nove “shii omhumbwe yavo yopamhepo.” (Mateus 5:3, NW) Ovanhu ovo ove na oufembanghenda woku ka mona nghee Jehova ta ka shitulula oinima i na sha novanhu nosho yo edu alishe monghedi ikumwifi.
“Tala, aishe ohandi i shitukifa i ninge ipe”
12, 13. (a) Omolwashike taku tiwa kutya omaxunganeko e na sha neshitululo otaa ka wanifwa natango? (b) Elalakano laJehova li na sha nedu olilipi olo a li a popya muEden, nomolwashike okukala tu shii elalakano olo taku tu pe eteelelo li na sha nonakwiiwa?
12 Omaxunganeko mahapu e na sha neshitululo itaa wanifwa ashike meityo lopamhepo, ndele ota ka wanifwa yo meityo lolelalela. Pashihopaenenwa, Jesaja okwa shanga shi na sha nefimbo olo ovanaudu, oingudu, ovapofi neembolo tava ka velula, nefyo otali ka xulifwa po fiyo alushe. (Jesaja 25:8; 35:1-7) Omaudaneko oo kaa li a wanifwa meityo lolelalela muIsrael shonale. Ndele molwaashi otu wete nghee omaudaneko oo taa wanifwa meityo lopamhepo pefimbo letu, otu na omatomheno okwiitavela kutya monakwiiwa omaudaneko oo otaa ka wanifwa pauyadi meityo lolelalela. Osho otu shi shii ngahelipi?
13 MuEden, Jehova okwa li a yelifa nawa elalakano laye li na sha nedu olo kutya: Okwe li shita li kalwe kovanhu va hafa, ve na oukolele nova hangana. Adam naEva ova li ve na okufila oshisho edu nosho yo oinamwenyo aishe, nokuninga edu alishe oparadisa. (Genesis 1:28) Ndele hasho shi li ngaho kunena. Ashike otu na oushili kutya omalalakano aJehova ohaa wanifwa alushe. (Jesaja 55:10, 11) Jesus, oo e li Ohamba yOuhamba wopaMessias oyo ya nangekwa po kuJehova, oye ta ka etifa po Oparadisa oyo tai ka kala kombada yedu alishe. — Lukas 23:43.
14, 15. (a) Ongahelipi Jehova ta ka shitukifa oinima ‘aishe i ninge ipe’? (b) Onghalamwenyo otai ka kala ya tya ngahelipi mOparadisa, noshike wa teelela nodjuulufi shi ka ningwe?
14 Kala nee ngeno wa fa u wete edu alishe la ninga Oparadisa! Jehova okwa popya shi na sha nefimbo olo a ti: “Tala, aishe ohandi i shitukifa i ninge ipe.” (Ehololo 21:5) Natu ka taleni kutya eudaneko olo otali ka wanifwa ngahelipi. Ngeenge Jehova okwa mane okulongifa eenghono daye dokuhanauna mokuxulifa po onghalelo ei yoinima ya kulupa, otape ke uya “eulu lipe nedu lipe.” Osho osha hala okutya otapa ka kala epangelo lipe olo tali ka pangela okudja meulu oulikumwe mupe wovanhu kombada yedu, oo wa kwatela mo ovanhu ovo ve hole Jehova nohava longo ehalo laye. (2 Petrus 3:13) Satana neendemoni daye otava ka kala monghalo yokuhalonga sha oule womido eyovi. (Ehololo 20:3) Oule womido odo eyovi, ovanhu otava ka kala va manguluka ko kenyonauko, koutondwe nosho yo kenwefemo la nyika oshiponga loishitwa oyo yopamhepo. Nopehe na omalimbililo, emanguluko la tya ngaho otali ka kala oshinima shihokwifa.
15 Pefimbo olo, ohatu ka dula okufila oshisho opulaneta ei iwa ngaashi naanaa Kalunga a li e shi lalakanena pehovelo. Edu ola shitwa li na eenghono dokuliwapeka lo vene. Omeva omomafuta nosho omomilonga oo a nyatekwa otae ke liwapeka oo vene ngeenge osho she a nyateka osha xulifwa po; omutungilo wedu oo wa nyonaunwa koita otau ka kala u li nawa ngeenge oita oya xulifwa po. Itashi ka kala tuu shihafifa okulonga metwokumwe neemhango dopaushitwe dedu, noku li lundululila alishe moparadisa, oyo tai ka kala ya fa oshikunino shaEden omo tamu ka kala omiti di lili noku lili nosho yo oinamwenyo! Ponhele yokuxulifa po oinamwenyo nosho yo oimeno yonhumba, ovanhu otava ka kalafana nombili noishitwa aishe yokombada yedu. Nokuli nounona itava ka kala va tila oilyani. — Jesaja 9:5, 6; 11:1-9.
16. MOparadisa, eshitululo loinima otali ka kuma ngahelipi omunhu keshe omudiinini pauhandimwe?
16 Ohatu ka mona yo ouwa pauhandimwe pefimbo leshitululo lomonakwiiwa. Ovanhu ovo tava ka xupa puHarmagedon otava ka mona nghee ovanhu kombada yedu alishe tava ka velulwa pashikumwifilonga. Jesus ota ka longifa eenghono odo a pewa kuJehova opo a twikulule ovapofi, a fitulule omatwi eembolo nokuvelule oilema nosho yo ovo va nghundipala, ngaashi naanaa a li eshi ninga eshi a li kombada yedu. (Mateus 15:30) Ovanamido otava ka nyashuka notava kala ve na oukolele. (Job 33:25) Itava ka kala vali ve na eengadji, itava ka enda vali omwoodimba, omalutu avo otaa ka kala e na eenghono dounyasha. Ovanhu aveshe ovadiinini otava ka mona nghee oilanduliko youlunde nokuhawanenena tai ende tai kana po kanini nakanini. Itatu ka pandula tuu Jehova Kalunga omolweenghono daye dokushitulula dikumwifi! Paife natu yandjeni elitulemo koshinima shimwe osho tashi ka ningwa pefimbo leshitululo litunhula, osho tashi kumu omutima.
Ovafi otava ka alulilwa momwenyo
17, 18. (a) Omolwashike Jesus a li a pukulula Ovasadukai? (b) Oshiningwanima shilipi sha li she linyengifa Elia a pule Jehova a longife eenghono daye dokunyumuna?
17 Mefelemudo lotete O.P., ovawiliki vamwe vomalongelokalunga, ovo va li hava ifanwa Ovasadukai, kava li va itavela menyumuko. Jesus okwa li e va pukulula a ti: “Onye mwa puka, osheshi inamu shiiva omishangwa neenghono daKalunga.” (Mateus 22:29) Omishangwa otadi holola kutya Jehova oku na eenghono dokushitulula. Mbela otadi shi holola ngahelipi?
18 Diladila kwaasho sha li sha ningwa po pefimbo laElia. Omufiyekadi umwe okwa li a ukata okamonamati kaye ewifa oko olutu lako la li tali ongotele. Okamati oko oka li ka fya. Otashi dulika omuprofeti Elia, oo a li omweenda womufiyekadi oo, a li a haluka. Elia opo a hangwa a xupifa okaana oko kaha fye kondjala. Otashi dulika a li e hole neenghono okamatyona oko. Ina yako okwa li a nyemata neenghono. Okamati oko oko ka li hake mu dimbulukifa omushamane waye oo a fya. Otashi dulika yo a li ta diladila kutya omonamati waye ote ke mu fila oshisho ngeenge okwa kulupa. Omufiyekadi okwa li a nyika oluhodi neenghono te lipula kutya pamwe okwa handukilwa omolwenyono lonhumba olo a nyona monakudiwa. Elia ka li ta dulu okulididimikila oshiningwanima osho shinyikifa oluhodi. Okwa kufa ko nombili omudimba wokaana oo kuina yako oo a li e u ukata, ndele te u twala monduda yaye, nokwa pula Jehova Kalunga a nyumune okaana oko, e ka alulile momwenyo. — 1 Eehamba 17:8-21.
19, 20. (a) Abraham okwa li a ulika ngahelipi kutya okwa itavela kutya Jehova oku na eenghono dokushitulula, neitavelo laye ola li la kanghamena kushike? (b) Ongahelipi Jehova a li a pa Elia ondjabi omolweitavelo laye?
19 Elia haye a li omunhu wotete oo a itavela menyumuko. Omafelemido a tetekela, Abraham okwa li a itavela kutya Jehova oku na eenghono dokushitulula nokwa li e na etomheno liwa lokwiitavela ngaho. Eshi Abraham a li e na omido 100, ye Sara omido 90, Jehova okwa li a mwenyopaleka oilyo yavo yoludalo, noshikumwifilonga osho osha li sha dulifa Sara a dale okaana kokamati. (Genesis 17:17; 21:2, 3) Lwanima, eshi okaana ka kula, Jehova okwa li a pula Abraham e ka yambe po. Abraham okwa li a ulika kutya oku na eitavelo, molwaashi okwa li e lineekela kutya Jehova ota ka alulila momwenyo omonamati waye omuholike Isak. (Ovaheberi 11:17-19) Eitavelo olo la kola otashi dulika olo la li le linyengifa Abraham fimbo ina londa komhunda a ka yambe po Isak, a shilipaleke ovapiya vaye kutya ota ka aluka naye. — Genesis 22:5.
20 Molwaashi pefimbo opo Jehova okwa li a xupifa Isak, ka li a pumbwa oku mu nyumuna. Ndele moshinima shi na sha naElia, omonamati womufiyekadi okwa li a hangwa a fya oule wokafimbo kaxupi. Onghee Jehova okwa li a pa omuprofeti Elia ondjabi omolweitavelo laye eshi a nyumuna okaana oko. Opo nee Elia okwa li a yandja okamati oko kuina, nokwa li a popya eendjovo dihe fi kudimbuwa a ti: “Tala, omumwoye e nomwenyo”! — 1 Eehamba 17:22-24.
21, 22. (a) Omanyumuko oo a hokololwa mOmbibeli okwa ningwa nelalakano lashike? (b) Ovanhu ve fike peni tava ka nyumuka mOparadisa, na olyelye te ke va nyumuna?
21 Olo olo ehokololo lotete la popiwa mOmbibeli li na sha nanghee Jehova ha longifa eenghono daye dokwaalulila ovanhu momwenyo. Lwanima, Jehova okwa li yo a kwafela Elisa, Jesus, Paulus nosho yo Petrus va nyumune oonakufya. Doshili, ovanhu ovo va li va nyumunwa lwanima ova ka fya natango. Ndele nande ongaho, omahokololo oo Ombibeli otae tu kwafele tu kale tu na etimaumbwile li na sha noinima oyo tai ka ningwa monakwiiwa.
22 MOparadisa, Jesus ota ka dana onghandangala e li “enyumuko nomwenyo.” (Johannes 11:25) Ota ka nyumuna ovanhu omamiliyona mahapu, notava ka kala ve na omhito yokukala nomwenyo fiyo alushe mOparadisa kombada yedu. (Johannes 5:28, 29) Diladila yo kunghee ovanhu tava ka hangana vali nookaume kavo ovaholike nosho yo ovapambele vavo ovo va fya, nonghee tava ka papatelafana nehafo. Ovanhu aveshe otava ka tanga Jehova omolweenghono daye dokushitulula.
23. Ongahelipi Jehova a li a ulika eenghono daye monghedi ya tongomana, nongahelipi osho tashi tu pe eteelelo li na sha nonakwiiwa?
23 Jehova okwe tu shilipaleka kutya ota ka wanifa shili eudaneko li na sha nenyumuko. Jehova okwa ulika eenghono daye monghedi ya tongomana eshi a nyumuna Omona waye, Jesus, e li oshishitwa shomhepo oshinaenghono, noku mu ninga omutivali waye. Eshi Jesus a nyumunwa, okwa li e lihololela ovanhu omafele. (1 Ovakorinto 15:5, 6) Nokuli novanhu ovo va li inave mu itavela ova mona kutya okwa nyumuka shili. Jehova oku na shili eenghono dokunyumuna.
24. Omolwashike hatu dulu okukala nelineekelo kutya Jehova ota ka nyumuna oonakufya, neteelelo lilipi atusheni hatu dulu okuhafela?
24 Jehova ke na ashike eenghono dokunyumuna oonakufya, ndele okwa hala yo oku va nyumuna. Omulumenhu omudiinini Job okwa li a nwefwa mo a popye kutya Jehova okwa djuulukwa shili okunyumuna oonakufya. (Job 14:15) Mbela ku udite wa nanenwa kuKalunga ketu, oo a halelela okulongifa eenghono daye dokushitulula monghedi yopahole ya tya ngaho? Dimbuluka kutya enyumuko oli li ashike shimwe shomoilonga yokushitulula oyo Jehova ta ka longa. Eshi to ehene popepi elela naKalunga, kala to hafele alushe eteelelo li na ondilo olo kutya oto ka dula okumona nghee Jehova ta ka shitukifa ‘aishe i ninge ipe.’ — Ehololo 21:5.
^ okat. 3 ‘Omafimbo oo okushuna oinima aishe peenhele dayo’ okwa hovela eshi Ouhamba wopaMessias wa dikwa po, oo tau pangelwa komufyuululi wohamba idiinini David. Jehova okwa li a udanekela David kutya omufyuululi waye ota ka pangela fiyo alushe. (Epsalme 89:36-38) Konima eshi Ovababilon va hanauna po Jerusalem mo 607 K.O.P., kape na ohamba yopanhu yomepata laDavid ya kala kolukalwapangelo laKalunga. Jesus, oo e uyile kombada yedu, oye a li a fyuulula ouhamba waDavid nokwa ninga Ohamba oyo ya kala ya udanekwa nalenale eshi a nangekwa po e li Ohamba meulu.
^ okat. 6 Pashihopaenenwa, Moses, Jesaja, Jeremia, Hesekiel, Hosea, Joel, Amos, Mika nosho yo Sefanja, ova popya shi na sha nefimbo lokutungulula.


text:
ONGWEDIVA – Opolifi moshitukulwa shaMusati, oya tokola oku katukila onghatu yopaveta ovanhu ovo tava hepeke oinamwenyo.
Omupopiliko wopolifi mOmusati Warrant Officer Lineekela Shikongo okwa lombwela Kundana kutya opolifi oya didilika kutya ope na ovakwashiwana vahapu ovaNamibia novaAngola ovo va ama keengaba doilongo ei ivali hava hepeke oimuna unene tuu eendongi.
“Opolifi oya didilika kutya ovanhu vetu, ka ve shi kutya oinamwenyo nayo oi na oufemba nope na okatendo mekotamhango loshilongo oko ka keelela ehepeko loinamwenyo.
“Ngee owe uya kOshitopolwa Omusati , oto hange ovanhu tava longifa outemba veendongi, oku ka teka omeva keenhele dokokule odo di li fiyo oposhinano sheekilometa 10. Ndee nghee tava ende oshinano ashishe osho eendongi ota di dengwa, dina oipute, doo odo ngoo ta di nane okatemba oko ka humbata ovanhu nomandini omeva. Unene tuu ounona oha va hepeke oimuna neenghono, ovakulunhu na va popye navo,” Shikongo ta ti.
Shikongo ta hokolola yoo kutya ovanhu vamwe unene tuu ovaAngola ohave uya oku konga oipumbiwa yavo keefitola moNamibia ta va longifa outemba veendongi, ashike efimbo nefimbo oha va fiye oimuna pomutenya i li kokatemba efiku alishe, i he na oikulya ile omeva.
Omupopili ko wopolifi ota ti oimuna na i filwe oshisho unene tuu pefimbo eli loluteni la hanya.
“Ita tu ti oimuna i na i longifwa, ohatu ti oimuna i na i hepekwa. Nge twa hange omunhu ta hepeke oshinamwenyo, oha tu mu katukile onghatu yopaveta. Oimuna nayo oi na oufemba,” Shikongo ta kunghilile.
Shikongo okwa holola yoo eudo nai lopolifi omolwa ovanhu ovo hava mangele oiti meefingo doimuna unene tuu eengobe, oikombo noingulu onga onghendabala oku i kelela iha ye momakove pefimbo loufita.
Okwa ti eshi na shi mone exulilo, ovanhu na va tameke okulifa oimuna yavo ile ve uye po nomukalo umwe oo i ta u hepeke.
“Ootatekulu nghee vadja oha va lifa, oimuna na i lifwe. Ngeenge ovanhu i tava lifa nava tule ko eengubu komakove avo, di ha pitwe koimuna ile va konge po omukalo umwe ashike hamukalo wo ku mangela oinamwenyo omati male male meefingo,” Shikongo ta ti.
KuHelvy Shaanika


text:
Lilongekidila paife oku ka kala mounyuni mupe
‘Vo nava longe ouwa, opo va mone omwenyo waalushe.’ — 1 TIMOTEUS 6:18, 19.
OMAIMBILO: 125, 40
1, 2. (a) Owa teelela nodjuulufi oku ka ninga shike mOparadisa? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.) (b) Oshike tashi ke tu etela ehafo linene mounyuni mupe?
OTWA teelela nodjuulufi oku ka kala “nomwenyo waalushe,” oo wa popiwa komuyapostoli Paulus. (Lesha 1 Timoteus 6:12, 19.) Kuvahapu, osho osha hala kutya otava ka kala nomwenyo fiyo alushe mOparadisa kombada yedu. DiIadila kutya otashi ka kala ngahelipi okupenduka ongula keshe u na oukolele, wa hafa nowa wanenwa. (Jesaja 35:5, 6) Diladila yo kunghee tashi ka kala shiwa oku ka kala pamwe novapambele voye nosho yo ookaume, mwa kwatelwa ovo tava ka nyumunwa. (Johannes 5:28, 29; Oilonga 24:15) Oto ka kala u na efimbo lokulihonga oinima ipe noto ka xwepopala mokuninga oinima oyo u hole. Pashihopaenenwa, otashi dulika to ke lihonga shihapu kombinga younongononi. Ile tashi dulika u ke lihonge okudana oishikomwa yomusika ile nghee to dulu okunduluka eumbo loye mwene.
2 Nonande otwa teelela nodjuulufi oinima aishe oyo iwa, okulongela Jehova oko taku ke tu etela ehafo linene. Diladila kunghee onghalamwenyo tai ka kala eshi ovanhu aveshe tava ka kala va fimaneka edina laJehova liyapuki nove mu tambula ko e li Omupangeli wavo. (Mateus 6:9, 10) Ohatu ka kala twa hafa eshi edu tali ka kala li yadi ovanhu va wanenena, ngaashi ashike Kalunga a li a lalakanena. Diladila vali kunghee tashi ka kala shipu okupameka oukaume wetu naJehova eshi mokweendela ko kwefimbo hatu ka kala twa wanenena. — Epsalme 73:28; Jakob 4:8.
3. Otu na okulilongekidila shike paife?
3 Otwe lineekela kutya Jehova ota ka wanifa po oinima aishe oyo iwa, molwaashi “iha nyengwa kusha.” (Mateus 19:25, 26) Ngeenge otwa hala oku ka kala nomwenyo fiyo alushe mounyuni mupe, otu na okuulika paife kutya ohatu lilongekidile oku ka ‘mona’ omwenyo waalushe. Otu shii kutya exulilo oli li poduka, onghee hano, natu kaleni nonghedi yokukalamwenyo oyo tai ulike kutya otwa teelela exulilo li uye efimbo keshe. Otu na okuninga keshe osho hatu dulu paife tu lilongekidile oku ka kala mounyuni mupe. Natu ka taleni nghee hatu dulu okulilongekida.
NGHEE TU NA OKULILONGEKIDA
4. Ongahelipi hatu dulu okulilongekidila paife oku ka kala mounyuni mupe? Yandja oshihopaenenwa.
4 Ongahelipi hatu dulu okulilongekidila paife oku ka kala mounyuni mupe? Natu tye nee ngeno ohatu ningi omalongekido okutembukila koshilongo shimwe. Otashi dulika tu na okuninga oinima yonhumba opo tu lilongekidile oku ka kala koshilongo sha tya ngaho. Pashihopaenenwa, otashi dulika tu hovele okulihonga elaka neputuko lovanhu ovo hava kala moshilongo osho. Otashi dulika yo tu lole oikulya yavo. Sha faafana, ohatu dulu okulilongekidila paife oku ka kala mounyuni mupe mokukala twa fa nale omo tu li. Natu ka konakoneni eenghedi dimwe omo hatu dulu oku shi ninga.
5, 6. Ongahelipi okulihonga okudulika kewiliko olo hali di kehangano laJehova taku tu kwafele tu lilongekidile oku ka kala mounyuni mupe?
5 Satana okwa hala ovanhu va diladile kutya otava dulu okuninga keshe osho va hala mounyuni ou. Vahapu ove udite kutya osha fimana okukala nomhepo yemanguluko noinava pumbwa okudulika kuKalunga. Osho osha etifa oidjemo ilipi? Osha etifa okumona oixuna kuhapu nokuhe na ehafo. (Jeremia 10:23) Ashike Jehova Omupangeli omunahole. Onghalamwenyo itai ka kala tuu iwa mounyuni mupe eshi keshe umwe ta ka dulika kuye!
6 Mounyuni mupe, ohatu ka shikula nehafo ewiliko okudja kehangano laJehova olo tali ke tu kwafela tu lundululile edu eli moparadisa iwa nokuhonga ovo tava ka nyumunwa. Jehova ota ka kala e tu nine oilonga ihapu. Ndele mbela ongahelipi ngeenge ovo tava kwatele komesho ove tu lombwele tu ninge oshinima shonhumba osho tuhe hole? Mbela ohatu ka dulika ngoo? Mbela ohatu ka ninga ngoo ngaashi hatu dulu opo tu wanife po nehafo oshilonga osho twa pewa? Opo tu lilongekidile oku ka kala nomwenyo waalushe mounyuni mupe, otwa pumbwa okukala hatu dulika paife kewiliko olo hali di kehangano laJehova.
7, 8. (a) Omolwashike tu na okulongela kumwe naavo tava kwatele komesho? (b) Omalunduluko elipi a ningwa po shi na sha nOvakriste vamwe? (c) Ohatu dulu okukala noushili ulipi shi na sha nounyuni mupe?
7 Opo tu lilongekidile oku ka kala mounyuni mupe, otwa pumbwa okulihonga okukala twa wanenwa nokukala hatu longele kumwe nehangano laJehova nosho yo navamwe. Pashihopaenenwa, ngeenge otwa pewa oshilonga shipe, natu shi tambule ko nehalo liwa nokuninga ngaashi hatu dulu opo tu kale twa hafa notwa wanenwa. Ngeenge otwe lihongo okukala hatu longele kumwe naavo tava kwatele komesho paife, ohatu ka ninga sha faafana mounyuni mupe. (Lesha Ovaheberi 13:17.) Eshi Ovaisrael va li va ya mEdu lEudaneko, ova li va pewa apa ve na okukala. (Numeri 26:52-56; Josua 14:1, 2) Katu shii kutya openi keshe umwe womufye tashi dulika a ka pewe a kale mounyuni mupe. Ndele ngeenge otwe lihongo okulongela kumwe, ohatu ka kala twa hafa okulonga ehalo laJehova keshe apa hatu ka kala.
8 Diladila koufembanghenda munene oo hatu ka kala tu na wokulongela Kalunga mounyuni mupe koshi yepangelo lOuhamba! Nomolwaasho, oshiwa okulongela kumwe nehangano laJehova paife nokuwanifa po oshilonga keshe osho twa pewa tu longe. Ashike omafimbo amwe otashi dulika tu pewe oilonga imwe i lili. Pashihopaenenwa, Ovabetel vamwe vokOilongo ya Hangana ova tuminwa momapya. Omolwomido ile eenghalo dimwe vali, vamwe ovo va li nale ovapashukili ovaendi paife ova ninga ovakokolindjila ve likalekelwa. Ovamwatate va tya ngaho otava hafele oilonga yavo ipe, na Jehova ote va nangeke noupuna. Ngeenge otwa ilikana kuJehova e tu kwafele, hatu ningi ngaashi hatu dulu opo tu mu longele nokulihonga okukala twa wanenwa koshilonga keshe osho twa pewa, ohatu ka kala twa hafa naJehova ote ke tu nangeka noupuna. (Lesha Omayeletumbulo 10:22.) Ongahelipi ngeenge mounyuni mupe otwa ka kala twa hala okukala ponhele yonhumba, ndele ehangano laJehova tali tu pula tu tembukile kuimwe i lili? Pefimbo opo, ohatu ka kala twa pandula eshi tu li mounyuni mupe, kashi na nee mbudi kutya otu li peni ile ohatu longo shike. — Nehemia 8:10.
9, 10. (a) Omolwashike tashi dulika twa pumbwa oku ka kala ovalididimiki mounyuni mupe? (b) Ongahelipi hatu dulu okuulika paife kutya otu li ovalididimiki?
9 Otashi dulika mounyuni mupe hatu ka kala twa pumbwa elididimiko omafimbo amwe. Pashihopaenenwa, otashi dulika tu ude kutya vamwe ova hafa neenghono molwaashi ovapambele nookaume kavo ova nyumunwa. Ashike fye otashi dulika tu na okuteelela efimbo lonhumba opo ovaholike vetu va nyumunwe. Ngeenge osho osha ningwa, mbela ohatu ka hafa ngoo pamwe naavo va hafa nokuteelela nelididimiko? (Ovaroma 12:15) Ngeenge otwe lihongo okuteelela nelididimiko Jehova a wanife po omaudaneko aye paife, otashi ke tu kwafela tu ka kale nelididimiko nomounyuni mupe. — Omuudifi 7:8.
10 Ohatu lilongekidile yo ounyuni mupe mokukala nelididimiko ngeenge pa ningwa omalunduluko e na sha neudeko letu loshili yOmbibeli. Mbela ohatu konakona ngoo ouyelele oo mupe nokulididimika ngeenge katu u udite ko nawa? Ngeenge osho, otashi ka kala shipu kufye mounyuni mupe okukala ovalididimiki efimbo keshe Jehova te tu pe omalombwelo mape. — Omayeletumbulo 4:18; Johannes 16:12.
11. Omolwashike tu na okulihonga okudimina po vamwe paife, nongahelipi osho tashi ke tu kwafela mounyuni mupe?
11 Onghedi imwe vali omo hatu dulu okulilongekidila oku ka kala mounyuni mupe oyo okulihonga okudimina po vamwe. Pefimbo lEpangelo laKristus lOmido Eyovi, otashi ka kufa efimbo opo keshe umwe a ka kale a wanenena. (Oilonga 24:15) Mbela ohatu ka ulika ngoo ohole nokudimina po vamwe? Ngeenge otwe lihongo okukala hatu dimine po vamwe paife nokukala tu na ekwatafano liwa navo, otashi ka kala shipu kufye okuninga ngaho mounyuni mupe. — Lesha Ovakolossi 3:12-14.
Mounyuni mupe ohatu ka pumbwa okukala nomaukwatya a faafana naao Jehova te tu hongo tu ulike paife
12. Omolwashike tu na okulilongekidila paife oku ka kala mounyuni mupe?
12 Otashi dulika mounyuni mupe haalushe hatu ka kala tu na osho twa hala ile tashi dulika tu na okuteelela efimbo lonhumba opo tu shi pewe. Ohatu ka pumbwa okukala nolupandu notwa wanenwa monghalo keshe omo tu li. Kakele kaasho, ohatu ka pumbwa okukala nomaukwatya a faafana naao Jehova te tu hongo tu ulike paife. Onghee hano, mokulihonga okuulika omaukwatya oo paife, ohatu ulike kutya otwa halelela oku ka kala mounyuni mupe nonokutya ohatu lilongekidile omwenyo waalushe. (Ovaheberi 2:5; 11:1) Natango, ohatu ka ulika kutya otwa halelela oku ka kala mounyuni omo keshe umwe ta ka dulika kuJehova.
YANDJA ELITULEMO KOKULONGELA JEHOVA
13. Oshike hatu ka pitifa komesho mokukalamwenyo kwetu mounyuni mupe?
13 Mounyuni mupe ohatu ka kala tu na keshe osho twa pumbwa opo tu hafele onghalamwenyo. Ndele ehafo letu linenenene otali ka dja mokukala tu na ekwatafano lopofingo naJehova. (Mateus 5:3) Ohatu ka kala twe lipyakidila moilonga yaJehova nohatu ka hafela oku mu longela. (Epsalme 37:4) Onghee hano, natu kaleni twa pitifa komesho Jehova paife mokukalamwenyo kwetu, nokungaho ohatu lilongekidile oku ka kala mounyuni mupe. — Lesha Mateus 6:19-21.
14. Omalalakano elipi ovanyasha tava dulu okulitulila po moilonga yaJehova?
14 Ongahelipi hatu dulu okuhafela okulongela Jehova shi dulife nale? Onghedi imwe omo hatu dulu oku shi ninga omokulitulila po omalalakano. Ngeenge ou li omunyasha, diladila wa mana mo kombinga yanghee to dulu okulongifa onghalamwenyo yoye mokulongela Jehova. Omolwashike ito ningi omapekapeko moishangomwa yetu e na sha nomaludi e lili noku lili oilonga yefimbo li yadi? Oto dulu okulalakanena imwe yomuyo. * (Tala eshangelo lopedu.) Popya navamwe ovo va kala tava longele Jehova efimbo li yadi oule womido dihapu. Oto ka mona edeulo la denga mbada ngeenge owa longifa onghalamwenyo yoye mokulongela Jehova. Osho otashi ke ku kwafela u ka longele Jehova mounyuni mupe.
15. Omalalakano vali elipi hatu dulu okulitulila po moilonga yaJehova?
15 Ope na omalalakano mahapu oo hatu dulu okulitulila po moilonga yaJehova. Pashihopaenenwa, ohatu dulu oku shi ninga elalakano okulihonga eenghedi dipe dokuudifa moilonga yomomapya. Ile tu kendabale okuxwepopaleka eudeko letu lomafinamhango Ombibeli nokulihonga nghee hatu dulu oku a tula moilonga mokukalamwenyo kwetu. Ohatu dulu yo okuxwepopaleka onghedi yetu yokulesha moipafi ile onghedi omo hatu yandje oipopiwa nosho yo omatyekosha etu pokwoongala. Oshitwa osheshi kutya: Ngeenge owe litulile po omalalakano moilonga yaJehova, otashi ke ku kwafela u kale u na ouladi nou lilongekidile oku ka kala mounyuni mupe.
ONGHEDI YA DENGA MBADA YOKUKALAMWENYO PAIFE
16. Omolwashike okulongela Jehova ku li onghedi ya denga mbada yokukalamwenyo?
16 Eshi hatu longifa efimbo letu mokulilongekidila ounyuni mupe waKalunga, mbela osha hala kutya itatu hafele onghedi yokukalamwenyo ya denga mbada kunena? Hasho nandenande! Okulongela Jehova oko onghedi ya denga mbada yokukalamwenyo. Ihatu mu longele molwaashi twa fininikwa kuumwe ile molwaashi ashike twa hala oku ka xupa poudjuu munene. Ngeenge otwa kala tu na ekwatafano liwa naJehova, ohatu kala nonghalamwenyo iwa notwa hafa. Osho osho e tu shita tu kale. Okukala tu holike kuKalunga noku tu pa ewiliko monghalamwenyo yetu oshi li xwepo shi dulife keshe shimwe. (Lesha Epsalme 63:2-4.) Atusheni ohatu dulu okumona ehafo olo hali di mokulongela Jehova nomutima aushe. Vamwe ovo ve mu longela oule womido dihapu otava dulu okutya lela oyo oyo onghedi ya denga mbada yokukalamwenyo. — Epsalme 1:1-3; Jesaja 58:13, 14.
17. Omalihafifo nosho yo oinima oyo tu hole otai ka dana onghandangala ilipi mOparadisa?
17 MOparadisa, ohatu ka hafela okulongifa efimbo letu limwe moinima oyo tu na ohokwe muyo nomomalihafifo. Komesho yaaishe, Jehova oye e tu shitila omahalo okulihafifa nokwe tu udanekela kutya ota ka wanifa po “omahalo oinima aishe i na omwenyo.” (Epsalme 145:16, yelekanifa no-NW; Omuudifi 2:24) Otwa pumbwa okulihafifa nokufuwa, ndele oinima oyo ohatu ke i hafela unene tuu ngeenge otwa kala twa pitifa komesho ekwatafano letu naJehova. Osho osho yo hatu ka ninga nomounyuni mupe. Onghee hano, oshi li pandunge ‘okukonga tete Ouhamba waKalunga’ nokuyandja elitulemo komanangekonoupuna oo hatu mono mokulongela Jehova. — Mateus 6:33.
Ngeenge otwa kala tu na ekwatafano liwa naJehova ohatu kala nonghalamwenyo iwa notwa hafa
18. Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya ohatu lilongekidile oku ka kala mOparadisa fiyo alushe?
18 Onghalamwenyo mounyuni mupe otai ka kala iwa neenghono shi dulife pwaasho hatu diladila. Natu ulikeni kutya otwa halelela oku ka kala mo mokulilongekidila “omwenyo waalushe” paife. Natu kulikeni omaukwatya oo Jehova te tu hongo tu ulike nokuudifa nouladi onghundana iwa. Natu kaleni twa hafa eshi twa pitifa komesho okulongela Jehova mokukalamwenyo kwetu. Otu na elineekelo filufilu kutya mounyuni mupe, Jehova ota ka wanifa po oinima aishe oyo a udaneka. Onghee hano, natu kaleni nonghedi yokukalamwenyo oyo tai ulike kutya otwa fa nale omo tu li!
^ okat. 14 Tala embo etivali Young People Ask—Answers That Work, epandja 311-318.


text:
Etitatu, 17 Januali
“Ndelenee inava shiiva okupopya Oshijuda.”— Neh. 13:24.
Okuhadula okuuda ko Eendjovo daKalunga melaka loshinailongo otaku dulu okutula oupamhepo wetu moshiponga. Mefelemudo eti-5 K.O.P., Nehemia okwa li a kenukila ounona vamwe vOvajuda, ovo va dile kuBabilon, ndele kava li hava popi Oshiheberi. Ounona ovo ova li tava kanifa oukwatya wavo wokukala oshiwana shaKalunga molwaashi kava li ve udite ko nawa eityo lEendjovo daKalunga. (Neh. 8:2, 8) Ovadali vamwe Ovakriste ovo va ka kwafela koshitukulwa oko haku popiwa elaka loshinailongo ova li va didilika kutya ovana vavo kave na vali ohokwe moshili. Omolwashike mbela? Ngeenge hatu lesha melaka loshinailongo, otashi dulika eendjovo odo hatu lesha dihe tu kume komutima ngaashi hatu lesha melaka letu. Shikwao vali, okuhadula okupopya elaka limwe nawa otaku dulu oku tu lolokifa pamaliudo nokukuma oupamhepo wetu. Eshi hatu twikile okukulika ehalo letu lokulongela Jehova nonande otu li koilongo imwe, otu na okuninga eenghendabala tu amene oupamhepo wetu.— Mat. 4:4. w16.10 2:4-6
Etine, 18 Januali
“Eitavelo olo . . . okuliukifa painima i he wetike.” — Heb. 11:1.
Eitavelo lOvakriste olo oukwatya u na ondilo. Kali fi lomunhu keshe. (2 Tes. 3:2) Jehova okwa pa omulongeli waye keshe “pauhapu weitavelo laye.” (Rom. 12:3; Gal. 5:22) Aveshe ovo ve na eitavelo kave na oku li kwata okahetengi. Jesus Kristus okwa popya kutya Xe womeulu oha nanene ovanhu kuye okupitila momona waye. (Joh. 6:44, 65) Okukala neitavelo muJesus okwe shi ningifa tashi shiiva opo keshe umwe a diminwe po omatimba. Naasho oshe tu pa omhito yokuhafela ekwatafano laalushe naJehova. (Rom. 6:23) Mbela oshike lela twa ninga opo tu ningilwe ouwa u fike opo? Tu li ovalunde, otwe lilongela ngeno efyo. (Eps. 103:10) Ashike Jehova okwa mona sha shiwa mufye. Omolwefilonghenda laye, okwe tu pa omhito opo tu udifilwe onghundana iwa. Opo nee otwa hovela okukala neitavelo tali longo muJesus nokukala neteelelo loku ka kala nomwenyo waalushe. — Joh. 4:9, 10. w16.10 4:1, 2
Etitano, 19 Januali
Paulus okwe va lombwela eendjovo dihapu domakumaido. — Oil. 20:2.
Monhumwafo yaye, okwa popila Ovakriste vakwao mouwa. Okwa li a ya molweendo pamwe navamwe omido dihapu nokwa li e shii nawa omapuko avo. Ashike nande ongaho, okwe va popila mouwa. Pashihopaenenwa, okwa li a popya kombinga yaTimoteus e li ‘omumwaye omuholike nomudiinini mOmwene,’ ou ha file oshisho shili Ovakriste vakwao. (1 Kor. 4:17; Fil. 2:19, 20) Omuyapostoli Paulus okwa li a popila Titus mouwa keongalo lomuKorinto a ti “oye omukwetu, nomulongi mukwetu molweni.” (2 Kor. 8:23) Mbela Timoteus naTitus kava li tuu va tuwa omukumo eshi va mona nghee Paulus a li e va tala ko? Paulus naBarnabas ova li va tula eemwenyo davo moshiponga eshi va li va shuna konhele oko va li va ponokelwa. Pashihopaenenwa, nonande ova li va taalela omapataneko kuListra, ova li va shuna ko va ka twe omukumo ovahongwa ovo vape opo va kale ovadiinini meitavelo. (Oil. 14:19-22) Eshi Paulus a li muEfeso, okwa li a taalela ongudu yovanhu ovo va li va handuka. — Oil. 20:1. w16.11 1:10, 11


text:
Vamwe ovo ve liyamba va longe nehalo liwa muAfrika lokOuninginino
Pascal okwa li a halelela onghalamwenyo iwa, molwaashi okwa kulila moshitukulwa sha hepa moIvory Coast. Molwaashi ka li natango a ninga omudengingonyo a pyokoka, okwa li te lipula kutya, ‘Openi handi dulu okumona omhito yokuninga enyakwa moudano opo ndi ninge oshipuna?’ Eshi a li e na omido 20 nasha, okwa li a mona kutya okoEuropa a li ta ka mona omhito oyo. Ashike molwaashi ka li e na omikanda dokuya koEuropa, okwa li e na okuya ko shihe li paveta.
Pascal okwa li a hovela olweendo laye mo 1998, eshi a li e na omido 27. Okwa tauluka peengaba ta i moGhana, ta tavakana ta piti moTogo ta tauluka Benin, nolwanima okwa li a fika modoolopa yaBirni Nkonni moNiger. Opo nee okwa li e li pokutwikila nolweendo likwao olo la nyika oshiponga filufilu. Okwa li e na okukwata olefa nokutauluka Ombuwa yaSahara a finda kolundume. Shimha a fiki pEfuta lopokati, okwa li e na okuya nombautu kuEuropa. Osho osha li ashike omhangela, ndele opa li oinima ivali oyo ya ningwa moNiger ye mu ya moshipala.
Shotete, oimaliwa okwa li ya pwa po. Oshitivali, okwa li a shakeneka Noé, omukokolindjila oo a li a hovela naye ekonakonombibeli. Osho a li e lihonga osha li she mu kuma neenghono nosha lundulula etaleko laye li na sha nonghalamwenyo. Elalakano laye lokulalakanena omaliko ola li la pingenwa po kohokwe yoinima yopamhepo. Pascal okwa ninginifwa muDesemba 1999. Opo a ulike olupandu laye kuJehova, okwa ninga omukokolindjila moNiger, mo 2001, moodolopa omo a monena oshili. Okwa li e uditile ngahelipi oilonga yaye? Okwa ti: “Ondi na onghalamwenyo iwa paife nohandi i hafele pauyadi.”
OTU UDITE TWA WANENWA FILUFILU NOTWA HAFA ESHI HATU UDIFA MU-AFRIKA
Ngaashi Pascal, vahapu ova mona kutya okulalakanena omalalakano opamhepo ohashi va kwafele va kale va wanenwa filufilu. Vamwe opo va hange omalalakano oo, ova fiya po Europa nova tembukila kuAfrika opo va kwafele koitukulwa oko ku na omhumbwe inene yovaudifi vOuhamba. Eendombwedi 65 di li pokati komido 17 no-70 da dja kuEuropa, oda li da tembukila koilongo yokouninginino waAfrika, koBenin, Burkina Faso, Niger naTogo * oko ku na omhumbwe inene. Oshike sha li she di linyengifa opo di ninge elunduluko olo linene, nosha li she di endela ngahelipi?
Anne-Rakel oo a dja koDenmark okwa ti: “Ovadali vange ova li ovatumwa moSenegal. Luhapu ova li hava popi va tunhukwa kombinga yonghalamwenyo youtumwa oyo naame nda li nda hala.” Omido 15 lwaapo da pita, eshi Anne-Rakel a li e na omido 20 nasha, okwa li a tembukila kuTogo oko a li ta kwafele meongalo lelaka lokuudika. Okutembuka kwaye okwa li kwa twa ngahelipi vamwe omukumo? Okwa ti: “Lwanima eendenge dange mbali nado oda li da tembukila kuTogo.”
Aurele, omumwatate a hombola womido 70 a dja koFransa, okwa ti: “Omido 5 da pita eshi nda pendjelwa, onda li ndi na ehoololo: okukala nonghalamwenyo iwa moFransa nokuteelela Oparadisa i uye ile ndi tamunune mo oukalele wange.” Aurele okwa li a katuka eenghatu a tamunune mo oukalele waye. Omido 3 lwaapo da pita, okwa li a tembukila koBenin pamwe nomukulukadi waye Albert-Fayette. Aurele okwa ti, “Okulongela kwetu Jehova oku, oku li oshinima sha denga mbada osho twa ninga.” Okwa weda ko te limemesha a ti, “Oshidjemo, eenhele dimwe domoshitukulwa shetu shokomunghulofuta ohadi djuulukifa nge Oparadisa.”
Omido 16 da pita, Clodomir nomukulukadi waye, Lysiane, ova li va dja koFransa nova tembukila moBenin. Tete, ova li va djuulukwa neenghono ovapambele nookaume kavo koFransa, nokwa li ve na oumbada kutya itava ka ikilila onghalo yavo ipe. Ndele nande ongaho, kava li ve na etomheno lokukala va tila. Ova li va mona ehafo linene. Clodomir okwa ti: “Moule womido odo 16, otwa li tu na oufembanghenda wokukwafela hanga omunhu umwe omudo keshe a tambule ko oshili.”
Sébastien naJohanna, ovalihomboli va dja koFransa, ova li va tembukila koBenin mo 2010. Sébastien okwa ti: “Meongalo omwa li mu na shihapu osho sha pumbwa okulongwa. Okukwafela oku osha li sha fa ashike hatu pewa meendelelo edeulo lopamhepo.” Ovanhu ova li have linyenge ngahelipi moukalele? Johanna okwa ti: “Ovanhu ova li va halelela neenghono okulihonga oshili. Nokuli nofiku inatu ka udifa, ova li have tu kangheke mepandavanda tave tu pula omapulo opaMbibeli noishangomwa yetu.” Okutembuka okwa kuma ngahelipi ohombo yavo? Sébastien okwa ti: “Okwa pameka ohombo yetu. Ohashi kala shihafifa okulonga moukalele efiku alishe pamwe nomukulukadi wange.”
Eric nomukulukadi waye Katy, ova li tava kokola ondjila koitukulwa oyo i na ovanhu vanini kolundume laBenin. Omido omulongo lwaapo da pita, omanga ve li moFransa, ova li va hovela okulesha oitukulwa i na sha noku ka udifa oko ku na omhumbwe inene nokupopya naavo ve li moilonga yefimbo li yadi. Osho osha li she ve linyengifa va kale va hala okutembukila koshilongo shimwe, naasho osho va li va ninga mo 2005. Ova li va mona nghee omuvalu wovaudifi tau hapupala neendelelo. Eric okwa ti: “Omido 2 da pita, ongudu yetu yomodoolopa yaTanguiéta oyo kwa li i na ovaudifi 9; paife oi na ovaudifi 30. MOsoondaxa, oupokati wovanhu 50 no-80 ohava kala pokwoongala. Kasha li tuu shitunhula okumona ekulo la tya ngaho!”
OKUDIDILIKA MO NOKUFINDA OMASHONGO
Vamwe ovo va tembukila oko ku na omhumbwe inene ova li va shakeneka omashongo elipi? Mo 2000, omumwaina waAnne-Rakel womido 33 wedina Benjamin, okwa li a shakeneka omutumwa umwe moDenmark oo ha udifile moTogo. Benjamin okwa ti: “Eshi nda lombwela omutumwa kutya onda hala okukokola ondjila, okwa ti: ‘Oto dulu oku ka kokola ondjila moTogo.’” Benjamin okwa li a diladila kombinga yasho. Okwa ti: “Pefimbo opo kanda li nokuli ndi na omido 20, ashike ovamwamemekadona 2 ova li nale tava udifile moTogo. Osho sha li she shi ninga shipu kwaame okutembukila ko.” Onghee hano, okwa li a tembuka. Ashike opa li natango pe na eshongo. Benjamin okwa ti: “Kanda li ndi shii nande oshitya shimwe shOshifransa. Eemwedi dopehovelo 6 oda li didjuu molwaashi kanda li handi popi lela novanhu.” Ashike mokweendela ko kwefimbo, okwa li a ninga exumokomesho. Paife Benjamin oha longo kObetel yaBenin, ha twala omitwalo doifo nokukwafela koshikondo sheekombiyuta.
Eric naKaty, ovo va tumbulwa metetekelo, okwa li hava udifile moshitukulwa omo hamu popiwa elaka loshinailongo moFransa manga inava tembukila koBenin. Onghalo muAfrika lokOuninginino oya li ya tya ngahelipi? Katy okwa ti: “Kasha li shipu okumona onhele yokukala tai wapalele. Oule weemwedi, otwa li tu li meumbo muhe na olusheno nomeva.” Eric okwa weda ko a ti: “Ovashiinda shetu ova li hava shiki eemusika di li pombada unene fiyo omokati koufiku. Ou na okulididimikila oinima ya tya ngaho nokutambula ko onghalo.” Aveshe ova li va dimina kutya: “Ehafo lokulonga koitukulwa oyo inai udifilwa nale itali dulu okuyelekwa nomaupyakadi oo twa shakeneka.”
Michel naMarie-Agnès, ovalihomboli va dja koFransa vomido 50 nasha, ova li va tembukila koBenin omido 5 lwaapo da pita. Ashike pehovelo kasha li shipu kuvo. Michel okwa ti kutya ovanhu vamwe ova li tava ti kutya etembu lavo ola nyika oshiponga. Okwa weda ko a ti: “Otashi dulu okukala shitilifa ngeenge ku shii kutya Jehova ote tu kwafele. Onghee hano, otwa li twa tembukila ko omolwaJehova nokekwafo laye.”
NGHEE U NA OKULILONGEKIDA
Ovo ve na owino wokuudifila koitukulwa oko ku na omhumbwe inene ova divilika nghee sha fimana okulilongekida mokukatuka eenghatu edi: Lilongekida komesho yefimbo. Lihonga okutambula ko onghalo. Ino longifa oimaliwa ya pitilila pomuvalu oo wa tokola okulongifa. Lineekela muJehova. — Luk. 14:28-30.
Sébastien oo a popiwa metetekelo okwa ti: “Fimbo inatu tembuka, ame naJohanna otwa li twa ongela oshimaliwa sheedula mbali mokuninipika oimaliwa oyo hatu longifa momalihafifo nokuhenuka okulanda oinima oyo inatu pumbwa.” Opo va twikile okuudifila kondje yoshilongo, ova li ve na okulonga eemwedi dinini moEuropa odula keshe, osho sha li tashi ke va kwafela va dule okukokola ondjila moBenin oshixupe shodula aishe.
Marie-Thérèse oumwe womovamwameme 20 lwaapo inava hombolwa ovo va li va tembukila koitukulwa yokoAfrika lokOuninginino oko ku na omhumbwe inene. Okwa li omushingi wobesa moFransa, ndele mo 2006 okwa li a kufa efudo omudo aushe opo a ka kokole ondjila moNiger. Moule ashike wefimbo lixupi, okwa li a mona kutya ei oyo naanaa onghalamwenyo oyo a li a hala okulalakanena. Marie-Thérèse okwa ti: “Lwanima eshi nda alukila koFransa, onda li nda popya nomuyandji wange woilonga kutya onda hala okuninga po elunduluko melandulafano lange loilonga, nokwa li e shi dimina. Paife, okudja muMei fiyo Auguste, ohandi shingi obesa moFransa, nomuSeptemba fiyo Aprili, ohandi kokola ondjila muNiger.”
Ovo tava ‘kongo tete Ouhamba’ otava dulu okukala nelineekelo kutya Jehova ote ke va pa oinima “aishe” oyo va pumbwa. (Mat. 6:33) Pashihopaenenwa: Tala osho sha li sha ningilwa Saphira, omumwameme ina hombolwa oo a dja koFransa, wepupi lomido 20 nasha, nota kokola ondjila moBenin. Mo 2011, okwa li a alukila koFransa opo a mone oimaliwa ya wana omudo mukwao (omudo waye omuti-6) opo a dule okuliyambidida eshi ta longo muAfrika. Saphira okwa ti: “Efiku lange laxuuninwa moilonga ola li Etitano, ashike onda li nda hala okuweda ko vali omafiku 10 opo ndi mone oimaliwa ya wana omudo tau uya. Onda li ndi na ko ashike oivike 2 opo ndi dje mo moFransa. Onda li nda ilikana kuJehova, nde mu lombwela onghalo yange. Konima yefimbo lixupi, onda li nda yakula ongodi ya endelela ya dja komuyandji woilonga umwe nokwa pula nge ngeenge ohandi dulu okupingena po umwe oule woivike ivali.” Omaandaxa Saphira okwa li a ya konhele yoilonga opo a ka deulwe komunailonga oo a li ta ka pingena po. Saphira okwa ti: “Kasha li tuu shikumwifa eshi nda li nda mona kutya mboli omunailonga oo omumwameme oo a li a hala efudo lomafiku 10 opo a dule oku ka kala pOfikola yOkudeula Ovakokolindjila! Omuyandji woilonga waye ka li a hala e mu pe efudo, okuninga shapo pe na oo a li te mu pingene po. Okwa li a ilikana kuJehova e mu kwafele ngaashi ame.”
ODJO YEWANENO LASHILI
Ovamwatate novamwameme vamwe ovo va longela muAfrika lokOuninginino oule womido dihapu ova tokola ashike omo va kale. Vamwe ohava dulu okukala ko oule womido donhumba opo nee tava shuna koilongo yavo. Nokuli nokunena, ovo va ka longele oko ku na omhumbwe inene ohava mono ouwa omolwomido odo va longa kondje yoilongo. Ova mona kutya okuwanenwa kwashili monghalamwenyo ohaku di mokulongela Jehova.
^ okat. 6 Oshitaimbelewa shaBenin ohashi pashukile oilonga moilongo aishe oyo ine, omo hamu popiwa Oshifransa.


text:
EHOKOLOLO 12
Ovanhu tava tungu oshungo inene
KONIMA eshi pa pita omido dihapu, ovanamati vaNoa ova ka kala ve na ounona vahapu. Ounona vavo navo ova enda tava kulu nova ka dala yo ounona vahapu. Kungaho, ovanhu ova li va hapupala diva kombada yedu.
Opa li omutekulululwa waNoa wedina Nimrod. Nimrod okwa li omukolokoshi. Okwa li omukongo woifitukuti, nokwa li ha dipaa ovanhu noinamwenyo. Okwa li yo e lininga ye mwene ohamba, opo a pangele ovanhu vakwao. Ndele Kalunga ka li a hokwa nandenande oikala yaNimrod.
Pefimbo opo, ovanhu ova li hava popi elaka limwe. Nimrod okwa li a hala ovanhu va kale ashike ponhele imwe opo a dule oku va pangela. Mbela ou shi shii kutya oshike osho a li a ninga po? Okwa li a lombwela ovanhu va tunge oshilando noshungo inene. Oto dulu oku va mona mefano olo li li pedu eshi va li tava foloma eedopi.
Jehova Kalunga ka li a panda ondunge oyo. Okwa li a hala ovanhu ve lihanene kombada yedu alishe. Ndele ovanhu ova li va lombwelafana tava ti: ‘Ileni tu litungileni oshilando noshungo ileile ya twa meulu. Natu liningileni edina!’ Ovanhu ova li va hala okulikongela efimano vo vene ponhele yokufimanekifa Kalunga.
Nomolwaasho Kalunga okwa li a xulifa po oilonga yavo yokutunga oshungo. Mbela ou shi shii kutya oshike osho Kalunga a li a ninga po? Okwa li a dongakanifa elaka olo va li hava popi, ndele tava hovele okupopya omalaka a yoolokafana. Kungaho, ovatungi kava li vali tava dulu okuudafana. Omolwaasho, oshilando osho osha ka lukwa Babel ile Babilon, osho tashi ti: “Edundakano.”
Okudja opo ovanhu ova fiya po Babel. Ova li ve litukaula meengudu she likolelela ko-malaka ndele tave lihanene kombada yedu alishe.


text:
OSHIWEDELWAKO
Ombibeli oya tala ko ngahelipi eteyohombo netopoko?
Jehova okwa hala ovalihomboli va kale ovadiinini keano lavo lohombo. Eshi a li a hombolifa omulumenhu nomukainhu wotete, okwa ti: ‘Omulumenhu e na okweefa xe naina nokukanyatela komukainhu waye. Ndele vo otava ka kala onhumba imwe aike.’ Konima yefimbo, Jesus Kristus okwa ka endulula eendjovo odo nokwa weda ko a ti: “Hano osho Kalunga e shi tula kumwe, inashi kufwa kumwe komunhu.” (Genesis 2:24; Mateus 19:3-6) Hano osha yela kutya Jehova naJesus ova tala ko ohombo i li ekwatafano tali kalelele nohali xulu po ashike ngeenge umwe womovalihomboli a fya. (1 Ovakorinto 7:39) Molwaashi ohombo oi li oshinima shiyapuki, eteyohombo oli li oshinima sha kwata moiti. Jehova oku tonde eteyohombo olo tali ningwa nopehe na etomheno lopamishangwa. — Malakia 2:15, 16.
Etomheno lopamishangwa lilipi tali dulu okuningifa ovalihomboli va teye ohombo? Jehova oku tonde oluhaelo. (Genesis 39:9; 2 Samuel 11:26, 27; Epsalme 51:6) Oku tonde oluhaelo neenghono, nomolwaasho okwa ufa kutya ovalihomboli otava dulu okuteya ohombo ngeenge umwe womuvo okwa i moluhaelo. (Opo u mone kutya oluhaelo ola kwatela mo shike, tala Etukulwa 9, okatendo okati-7.) Jehova okwa yandja oufemba kukaume kopahombo oo ehe na ondjo a tokole ngeenge ota twikile okukala pamwe nakaume kaye kopahombo oo e na ondjo ile ote mu henge po. (Mateus 19:9) Onghee hano, ngeenge kaume kopahombo oo ehe na ondjo okwa tokola okuhenga po mukwao oo e na ondjo, ita nyono kuJehova. Ndele nande osho shi li ngaho, eongalo lopaKriste ihali ladipike ovalihomboli va hengafane. Ashike otashi dulika pa kale eenghalo dimwe odo tashi dulika di linyengife kaume kopahombo oo ehe na ondjo a twikile okukala pamwe nakaume kaye oo e na ondjo, unene tuu ngeenge okwe livela ombedi shili. Ndele ovalihomboli ovo ve na omatomheno opamishangwa okuhengafana ove na okuninga etokolo kuvo vene nokutambula ko oilanduliko keshe oyo tashi dulika tai ke va hanga. — Ovagalati 6:5.
Ngeenge opa holoka eenghalo da kwata moiti mohombo, Ovakriste vamwe ohava tokola okutopoka ile okuhengafana nonande kape na oo a ya moluhaelo. Meenghalo da tya ngaho, Ombibeli oya popya kutya kaume kopahombo oo a fiya po mukwao “na kale ina hombolwa ile nava pafane ombili.” (1 Ovakorinto 7:11) Omukriste a tya ngaho ita dulu okukonga kaume kopahombo umwe opo a hombole vali. (Mateus 5:32) Natu ka tale keenghalo dimwe da kwata moiti odo ovalihomboli vamwe hava tale ko di li etomheno lokutopoka.
Ngeenge omushamane ina hala okufila oshisho oukwaneumbo waye. Oukwaneumbo otau dulu okukala wa hepa neenghono oipumbiwa yonghalamwenyo ngeenge omushamane ihe u file oshisho nonande ota dulu oku shi ninga. Ombibeli oya ti: ‘Ou iha file oshisho ava va vambulaye, ye okwe lidimbika eitavelo noku dulike kuou e he fi omwiitaveli.’ (1 Timoteus 5:8) Ngeenge omulumenhu a tya ngaho ina hala okulundulula eenghedi daye, omukulukadi ota dulu okutokola okwaamena onghalonawa yaye nosho yo younona vaye mokukonga omukanda wopaveta wokutopoka. Ovakulunhuongalo Ovakriste ove na okukonakona nawa va tale ngeenge eshi taku tiwa kutya Omukriste oo iha file oshisho oukwaneumbo waye oshoshili ngoo. Omukriste oo ina hala okufila oshisho oukwaneumbo waye ota dulu okukondwa mo meongalo.
Ngeenge kaume kopahombo oha hepeke neenghono mukwao palutu. Oukolele nosho yo omwenyo wakaume kopahombo oo ha hepekwa otai dulu okukala i li moshiponga ngeenge kaume kaye kopahombo omukwanyanya neenghono. Ngeenge kaume kopahombo oo ta hepeke mukwao palutu Omukriste, ovakulunhuongalo ove na okukonakona nawa oshinima sha tya ngaho va tale ngeenge oshoshili ngoo. Omunhu oo ha kala a fula onya noha longifa eenghono ota dulu okukondwa mo meongalo. — Ovagalati 5:19-21.
Ngeenge oupamhepo wakaume kopahombo oo e li Omukriste ou li moshiponga. Kaume kopahombo oo ehe fi Omukriste otashi dulika a kale ta kendabala alushe oku shi ninga shidjuu kukaume kaye kopahombo oo e li Omukriste okulongela Jehova ile oku mu kondjifa a nyone oipango yaJehova monghedi yonhumba ile yongadi. Monghalo ya tya ngaho, kaume kopahombo oo e li moshiponga ota dulu okutokola a konge omukanda wopaveta wokutopoka, osho tashi dulika osho ashike tashi ke mu kwafela a kale ta ‘dulika kuKalunga ponhele yokudulika kovanhu.’ — Oilonga 5:29.
Meenghalo adishe odo da kwata moiti ngaashi odo twa kundafana, kape na oo e na oufemba okufininika umwe womovalihomboli oo ehe na ondjo a topoke nakaume kaye kopahombo ile a twikile okukala pamwe naye. Nonande ookaume kaye va pyokoka pamhepo nosho yo ovakulunhuongalo otava dulu oku mu kwafela noku mu pa omayele e likolelela kOmbibeli, ihava kala ve shii filufilu keshe shimwe osho tashi ningwa pokati kovalihomboli. Jehova oye ashike ta dulu okumona keshe osho tashi ningwa po. Ndele ngeenge omushamane ile omukainhu Omukriste ota nenepeke omaupyakadi oo e li moukwaneumbo wavo molwaashi ashike a hala okutopoka nakaume kaye kopahombo, ota ulike kutya iha fimaneke Kalunga nosho yo elongekido lohombo. Jehova oha mono eemhangela doukengeleledi keshe odo hadi ningwa kwaavo va hala okutopoka nookaume kavo kopahombo, nonande omunhu oku kendabale oku shi holeka. Oshoshili kutya “aishe oya kala ngaho poluhaela momesho aye, kuou tu noku mu lihepaululila.” (Ovaheberi 4:13) Ndele ngeenge eenghalo odo da nyika oshiponga neenghono otadi twikile moukwaneumbo, kape na oo e na oufemba okukembaula Omukriste oo tashi dulika a tokola okutopoka nakaume kaye kopahombo, molwaashi xuuninwa, “atusheni otu nokuholoka kolukalwatokolo laKalunga.” — Ovaroma 14:10-12.