text:
Hopaenena ouladi waJesus neendunge daye dokuyoolola
“Oye ou mu mu hole, nande inamu mu mona, naau mwe mu itavela, nande kamu mu wete paife.” — 1 PETRUS 1:8.
1, 2. (a) Ongahelipi hatu dulu okumona omwenyo waalushe? (b) Oshike tashi dulu oku tu kwafela tu kale hatu yandje elitulemo kolweendo letu?
ESHI twa ninga Ovakriste, otwa fa ashike twa hovela okuya molweendo. Ngeenge otwa kala ovadiinini kuKalunga, olweendo letu otali ka pondola nohatu ka dula okukala nomwenyo fiyo alushe. Jesus okwa ti: “Ou te lididimike fiyo exulilo, oye ta xupifwa.” (Mateus 24:13) Onghee hano, opo tu manife olweendo letu, otu na okukala ovadiinini kuKalunga fiyo “exulilo,” kutya nee ololo lokukala kwetu nomwenyo ile olounyuni ou wa kolokosha. Ashike otu na okulungama tuha pukifwe kounyuni ou. (1 Johannes 2:15-17) Ongahelipi hatu dulu okukala hatu yandje elitulemo kolweendo letu?
2 Jesus okwe tu tulila po oshihopaenenwa sha wanenena. Ngeenge otwa konakona osho Ombibeli tai ti shi na sha nolweendo laJesus ile onghedi yaye yokukalamwenyo, ohatu ka shiiva kutya okwa tya ngahelipi. Kungaho, ohatu ka kala tu mu hole notu na eitavelo muye. (Lesha 1 Petrus 1:8, 9.) Omuyapostoli Petrus okwa ti kutya Jesus okwe tu fiila oshihopaenenwa tu shikule oshikoti shaye filufilu. (1 Petrus 2:21) Nongeenge otwa kala hatu hopaenene Jesus filufilu, ohatu ka dula okulididimika fiyo okexulilo. * (Tala eshangelo lopedu.) Moshitukulwa sha dja ko, otwe lihonga nghee hatu dulu okuhopaenena elininipiko laJesus nosho yo olune laye. Moshitukulwa eshi, ohatu ke lihonga nghee hatu dulu okuhopaenena ouladi waye nosho yo eendunge daye dokuyoolola.
JESUS OKU NA OULADI
3. Ouladi oshike, nohatu u mono ngahelipi?
3 Ouladi oo omaliudo oo hae tu pameke noku tu kwafela tu lididimikile omaudjuu. Ouladi ohau tu kwafele yo tu popile osho sha yuka. Ohau dulu oku tu kwafela tu kale twa ngungumana notu kale ovadiinini kuKalunga ngeenge tu li momayeleko. Ouladi owa pambafana netilo, eteelelo nosho yo ohole. Ngahelipi mbela? Ngeenge otu na outile wokunyemateka Kalunga, itatu ka efa tu kwatwe koumbada wokutila ovanhu. (1 Samuel 11:7; Omayeletumbulo 29:25) Eteelelo muJehova ohali tu kwafele tu yandje elitulemo konakwiiwa yetu, ndele hakomayeleko oo tu li muo. (Epsalme 27:14) Ohole yokuheliholamwene otai ke tu kwafela tu kale ovaladi nonande ohatu hepekwa. (Johannes 15:13) Ohatu mono ouladi mokukala twe lineekela Kalunga nokuhopaenena Omona. — Epsalme 28:7.
4. Ongahelipi Jesus a li a ulika ouladi eshi a li motembeli? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
4 Eshi Jesus e na omido 12, okwa li a ulika ouladi eshi a li ‘motembeli, e li omutumba mokati kovalongindjovo.’ (Lesha Lukas 2:41-47.) Ovahongi ovo ova li ve shii nawa Omhango yaMoses, ashike ova li yo ve shii eenghulunghedi dOshijuda. Eenghulunghedi odo oda li hadi shi ningifa shidjuu okudulika kOmhango. Ashike Jesus ka li a efa eshiivo lavo li mu imbe a popye nopehe na oumbada. Okwa li te “va pula” omapulo. Oshoshili kutya Jesus ka li ta pula omapulo ngaashi ounona hava pula. Ponhele yaasho, oku na okukala a li ta pula omapulo omoule oo a li a ningifa ovahongi ovo va pwilikine nelitulemo nova diladile. Nongeenge ova li va kendabala okuyula Jesus nomapulo oo taa eta eemhata, ove na okukala va li va dopa. Aveshe ovo va li tava pwilikine, mwa kwatelwa ovahongi ovo, ove na okukala va li va kuminwa “eendunge dako nomanyamukulo ako.” Osha yela kutya Jesus okwa li a popila nouladi oshili oyo i li mEendjovo daKalunga.
5. Omeenghedi dilipi Jesus a li a ulika ouladi pefimbo loukalele waye?
5 Pefimbo loukalele waye, Jesus okwa li a ulika ouladi meenghedi dihapu. Pashihopaenenwa, okwa li a ulikila ovanhu kutya ovahongi vomalongelokalunga ova li tave va pukifa nomahongo avo oipupulu. (Mateus 23:13-36) Shikwao vali, Jesus ka li a efa a pukifwe kounyuni. (Johannes 16:33) Okwa kala ta udifa nonande opa li omahepeko. (Johannes 5:15-18; 7:14) Okwa li yo a wapaleka otembeli luvali mokutaataa mo ovo va li tava nyateke elongelokalunga lashili. — Mateus 21:12, 13; Johannes 2:14-17.
Jesus okwa li a lombwela nouladi omhangu yopombada yOvajuda kutya ye Omona waKalunga
6. Ongahelipi Jesus a li a ulika ouladi mefiku laye laxuuninwa lokukalamwenyo kwaye kwokombada yedu?
6 Natu ka kundafane shi na sha nouladi waJesus oo a li a ulika mefiku laxuuninwa lokukalamwenyo kwaye kwokombada yedu. Jesus okwa li e shii osho sha li tashi ka holoka po ngeenge Judas okwe mu kengelele. Ashike pouvalelo wOpaasa, Jesus okwa li a lombwela Judas ta ti: “Eshi to ningi, shi ninga diva.” (Johannes 13:21-27) Opo nee, moshikunino shaGetsemane, Jesus okwa li e liholola ye mwene nouladi kovakwaita ovo va li ve uya oku mu kwata. Nonande omwenyo waye owa li moshiponga, okwa li a amena ovahongwa vaye, eshi a lombwela ovakwaita ta ti: “Efeni ava va ye.” (Johannes 18:1-8) Lwanima eshi omhangu yopombada yOvajuda ya li ye mu pulapula, Jesus okwa li e va lombwela nouladi kutya oye Kristus, Omona waKalunga. Nonande Omupristeri Omukulunhu okwa li ta kongo omatomheno oipupulu oku mu dipaifa, Jesus ka li a tila. (Markus 14:60-65) Jesus okwa kala omudiinini kuKalunga nokwa fila komuti womahepeko. Eshi a fuda mo omufudo waye waxuuninwa, okwa ti: “Sha longwa sha pwa.” — Johannes 19:28-30.
HOPAENENA OULADI WAJESUS
7. Ovanyasha, omu udite ngahelipi eshi mu li Eendombwedi daJehova, nongahelipi tamu dulu okuulika kutya omu na ouladi?
7 Ongahelipi hatu dulu okuhopaenena ouladi waJesus? Kofikola. Ovanyasha, okulombwela ovanafikola vakweni kutya omu li Eendombwedi daJehova, otashi ulike kutya omu na ouladi. Osho otashi ulike kutya omu udite etumba eshi mwa lukilwa edina laJehova, nonande vamwe otashi dulika ve mu yole. (Lesha Epsalme 86:12.) Vamwe otashi dulika va kale va hala mu itavele mehongo loevolusi. Ashike omu na elineekelo kutya osho Ombibeli tai hongo shi na sha neshito oshoshili. Otamu dulu okulongifa okambo The Origin of Life—Five Questions Worth Asking opo mu nyamukule ovo va hala okushiiva “ekanghameno leteelelo eli li li munye.” (1 Petrus 3:15) Kungaho otamu ka kala mwa hafa eshi mu shii kutya omwa popila oshili yOmbibeli nouladi.
8. Otu na omatomheno elipi okuudifa nouladi?
8 Moukalele wetu. Tu li Ovakriste, otwa pumbwa okukala hatu “udifa nouladi mokulineekela Omwene.” (Oilonga 14:3) Omolwashike hatu dulu okuudifa tu na ouladi? Shotete, otu shii kutya osho hatu udifa otashi di mOmbibeli noshoshili. (Johannes 17:17) Oshitivali, otu li ‘ovalongi pamwe naKalunga,’ nokwe tu pa omhepo iyapuki i tu kwafele. (1 Ovakorinto 3:9; Oilonga 4:31) Oshititatu, ohole yetu yokuhola Jehova novanhu vakwetu, ohai tu linyengifa tu ninge keshe osho hatu dulu opo tu lombwele ovanhu vakwetu kombinga yonghundana iwa. (Mateus 22:37-39) Ndele molwaashi otu na ouladi, itatu ka efa okuudifa. Otwa tokola toko okuhonga ovo va “twikifwa” ile tu tye va pukifwa kovawiliki vomalongelokalunga. (2 Ovakorinto 4:4) Ohatu ka twikila okuudifa onghundana iwa nonande vamwe otava anye etumwalaka letu ile tave tu hepeke. — 1 Ovatessaloniki 2:1, 2.
9. Ongahelipi hatu dulu okuulika ouladi ngeenge tu li momayeleko?
9 Ngeenge tu li momayeleko. Ngeenge otwe lineekela muKalunga, ote ke tu pa eitavelo nouladi oo twa pumbwa opo tu lididimikile omaudjuu. Ngeenge umwe oo tu hole okwa fi, ohatu nyika oluhodi, ndele ihatu kanifa eteelelo. Otu na elineekelo kutya, ‘Kalunga kehekeleko alishe’ ote ke tu pameka. (2 Ovakorinto 1:3, 4; 1 Ovatessaloniki 4:13) Ngeenge ohatu vele ile twa mona oshiponga, otashi dulika tu kale tu li mouyahame, ashike ohatu ka henuka ouhaku keshe oo tau kondjifafana nehalo laKalunga. (Oilonga 15:28, 29) Ngeenge otwa wililwa po, otashi dulika ‘omutima wetu u tu hokololife,’ ashike itatu sholola. Otwe lineekela muJehova oo e li “popepi nomitima da teyauka.” * (Tala eshangelo lopedu.) — 1 Johannes 3:18-21; Epsalme 34:19.
JESUS OKU NA EENDUNGE DOKUYOOLOLA
10. Eendunge dokuyoolola oshike, nOmukriste oo e di na oha popi noha katuka ngahelipi?
10 Eendunge dokuyoolola odo okudula okuuda ko eyooloko pokati kaasho shi li mondjila naasho sha puka, opo nee omunhu ta hoolola po osho shi li mondjila. (Ovaheberi 5:14) Omukriste oo e na eendunge dokuyoolola oha ningi omatokolo oo taa pameke ekwatafano laye naKalunga. Oha kala a lungama aha yahameke vamwe neendjovo daye. Ponhele yaasho, oha hafifa Jehova molwaashi oha hoolola eendjovo odo tadi kwafele vamwe. (Omayeletumbulo 11:12, 13) Iha handuka diva, ile tu tye, “omutalonheni.” (Omayeletumbulo 14:29) Oha “ende a yuka,” sha hala okutya, oha ningi omatokolo mawa monghalamwenyo yaye. (Omayeletumbulo 15:21) Ongahelipi hatu dulu okulihonga okukala tu na eendunge dokuyoolola? Otu na okukonakona Eendjovo daKalunga nokutula moilonga osho twe lihonga. (Omayeletumbulo 2:1-5, 10, 11) Otu yo okukonakona nokulandula oshihopaenenwa shaJesus sha wanenena shokukala neendunge dokuyoolola.
11. Ongahelipi Jesus a li a ulika eendunge dokuyoolola mokupopya kwaye?
11 Jesus okwa li a ulika kutya oku na eendunge dokuyoolola mwaashishe osho a popya naasho a ninga. Mokupopya kwaye. Ngeenge ta udifa onghundana iwa, Jesus okwa li ha longifa eendjovo tadi kumwifa ovapwilikini vaye. (Mateus 7:28; Lukas 4:22) Luhapu okwa li ha lesha ile a tofe mEendjovo daKalunga. Okwa li e shii kutya omishangwa dilipi e na okulongifa monghalo keshe. (Mateus 4:4, 7, 10; 12:1-5; Lukas 4:16-21) Shikwao vali, ovanhu ovo va li ve mu uda ta yelifa Omishangwa ova li va kumwa neenghono keendjovo daye. Konima yenyumuko laye, Jesus okwa li a popya novahongwa vaye vavali eshi va li mondjila yokuya kuEmaus. Okwa li a yelifa eityo lomishangwa odo de mu wanifilwa. Lwanima ovahongwa vaye ova ka tya: “Omitima detu inadi xwama tuu mufye, eshi a popya nafye mondjila ndele [e] tu fatululila omishangwa!” — Lukas 24:27, 32.
12, 13. Oihopaenenwa ilipi tai ulike kutya Jesus oku na ondjele noiha handuka diva?
12 Omaliudo nelihumbato laye. Eendunge dokuyoolola oda li da kwafela Jesus a kale “omutalonheni.” (Omayeletumbulo 16:32) Okwa li ha dulu okupangela omaliudo aye nokwa li “omunambili.” (Mateus 11:29) Jesus okwa li alushe he lididimikile ovahongwa vaye nonande ova li hava ningi omapuko. (Markus 14:34-38; Lukas 22:24-27) Okwa li yo ha kala a ngungumana nokuli nongeenge a ungaungwa naye nai. — 1 Petrus 2:23.
13 Eendunge dokuyoolola oda li da kwafela Jesus a kale e na ondjele. Okwa li e shii kutya Omhango yaMoses oya yandjelwa shike, naasho osha li sha kuma onghedi omo ha ungaunga navamwe. Pashihopaenenwa, diladila komukainhu oo a li e na “etiko lohonde.” (Lesha Markus 5:25-34.) Omukainhu oo okwa li a pita mengungo lovanhu ndele ta kumu koshikutu shaJesus, nokwa li a veluka. PaMhango, omukainhu oo okwa li a nyata, onghee hano, ka li e na okukuma omunhu. (Leviticus 15:25-27) Ashike Jesus ka li a popya naye nopehe na onghenda. Omolwashike mbela? Omolwaashi okwa li e udite ko kutya omaukwatya ngaashi ‘efilonghenda noudiinini’ okwa fimanenena unene e dulife okukanyatela kOmhango. (Mateus 23:23) Jesus okwa li a popya nolune a ti: “Omumwangekadona, eitavelo loye ole ku velula. Inda nombili, ove u kale wa veluka koudu woye.” Osho kashi fi tuu oshihopaenenwa shiwa shanghee eendunge dokuyoolola de linyengifa Jesus a ulike olune!
14. Jesus okwa li a hoolola okuninga shike, nongahelipi a kala ta yandje elitulemo koukalele waye?
14 Mokukalamwenyo kwaye. Jesus okwa li a ulika kutya oku na eendunge dokuyoolola monghedi yaye yokukalamwenyo. Okwa hoolola oukalele oo u kale oshilonga shaye. (Lukas 4:43) Natango, okwa li a ninga omatokolo oo e mu kwafela opo a kale ta yandje elitulemo koshilonga osho nokuwanifa po oshinakuwanifwa shaye. Pashihopaenenwa, okwa kaleka onghalamwenyo yaye paunafangwa opo a longife efimbo laye neenghono daye moukalele. (Lukas 9:58) Okwa li e shii kutya osha fimana okudeula vamwe opo va twikile noshilonga shokuudifa konima yefyo laye. (Lukas 10:1-12; Johannes 14:12) Okwa li yo a udanekela ovahongwa vaye kutya ote ke va kwafela moukalele wavo “fiyo okexulilo lefimbo lounyuni.” — Mateus 28:19, 20.
HOPAENENA EENDUNGE DAJESUS DOKUYOOLOLA
15. Ongahelipi hatu dulu okuulika eendunge dokuyoolola mokupopya kwetu?
15 Ongahelipi hatu dulu okuhopaenena eendunge daJesus dokuyoolola? Mokupopya kwetu. Ngeenge hatu popi novamwatate novamwameme, ohatu longifa eendjovo odo tadi va tu omukumo ponhele yaado tadi va teya omukumo. (Ovaefeso 4:29) Ngeenge hatu lombwele vamwe kombinga yOuhamba waKalunga, eendjovo detu nadi kale “da fingala omongwa,” sha hala kutya, tu popye nelungi. (Ovakolossi 4:6) Ohatu kendabala okuuda ko eemhumbwe dovanhu naasho ve na ohokwe musho, opo nee hatu hoolola eendjovo detu noukeka. Ngeenge ohatu popi neendjovo donghenda, ovanhu otava ka kala va hala okupwilikina kufye netumwalaka letu otali ka kuma omitima davo. Shimwe vali, ngeenge hatu yelifa shi na sha neitavelo letu, ohatu lesha okudja mOmbibeli pomhito keshe tai wapalele molwaashi Eendjovo daKalunga odi na eenghono. Otu shii kutya etumwalaka lOmbibeli olo li na eenghono dinenenene li dulife keshe osho hatu dulu okutya. — Ovaheberi 4:12.
16, 17. (a) Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya ihatu handuka diva notu na ondjele? (b) Ongahelipi hatu dulu okukala hatu yandje elitulemo koukalele wetu?
16 Omaliudo noikala yetu. Eendunge dokuyoolola otadi ke tu kwafela tu pangele omaliudo etu ngeenge tu li momafininiko noku tu kwafela tu kale hatu “liteelele mokuhanduka.” (Jakob 1:19) Ngeenge ovanhu ve tu udifa nai, ohatu kendabala okuuda ko kutya omolwashike va popila ile va katuka monghedi ya tya ngaho. Kungaho, ohashi kala shipu oku va dimina po nokuha kala twe va handukila. (Omayeletumbulo 19:11) Eendunge dokuyoolola ohadi tu kwafele yo tu kale nondjele. Inatu teelela ovamwatate novamwameme va kale va wanenena. Ponhele yaasho, ohatu dimbuluka kutya otashi dulika ve na omaupyakadi oo tuhe a udite ko naanaa filufilu. Otwa halelela okupwilikina komaetepo avo. Nongeenge ohatu dulu, ohatu ka tifuka, sha hala kutya, itatu ka komangela ashike etaleko letu. — Ovafilippi 4:5.
17 Monghedi yetu yokukalamwenyo. Otu shii kutya okuudifa onghundana iwa oshi li oufembanghenda munenenene oo tu na. Onghee hano, otwa hala okuninga omatokolo oo tae ke tu kwafela tu kale hatu yandje elitulemo koukalele wetu. Otwa hoolola okupitifa Jehova komesho mokukalamwenyo kwetu. Otwa kaleka onghalamwenyo yetu paunafangwa opo tu longife efimbo neenghono detu mokuudifa onghundana iwa fimbo exulilo inali uya. — Mateus 6:33; 24:14.
18. Ongahelipi hatu dulu okutwikila nolweendo letu olo tali twala komwenyo waalushe, noshike wa tokola toko okuninga?
18 Kashi hafifa tuu okulihonga omaukwatya amwe mawa aJesus! Diladila kouwa oo hatu ka mona mokulihonga natango omaukwatya aye amwe, nokulihonga okukala twe mu fa. Onghee hano, natu kaleni twa tokola toko okuhopaenena Jesus. Ngeenge otwa ningi ngaho, ohatu ka twikila okukala molweendo letu olo tali twala komwenyo waalushe nohatu ka ehena popepi elela naJehova.
^ okat. 2 1 Petrus 1:8, 9, okwa li a shangelwa Ovakriste ovo ve na eteelelo lomeulu. Ashike eendjovo odo otadi dulu yo okuyukifwa kOvakriste ovo ve na eteelelo lokukala nomwenyo fiyo alushe kombada yedu.
^ okat. 9 Opo u mone oihopaenenwa yovanhu ovo va li va ulika ouladi eshi va li momayeleko, tala Oshungonangelo yOshiingilisha ye 1 Desemba 2000, epandja 24-28; o-Awake! yo 22 Aprili 2003, epandja 18-21; nosho yo yo 22 Januali 1995, epandja 11-15.


c: text/html

text:
ETUKULWA 31
“Eheneni kuKalunga, opo nee Ye ta ehene kunye”
1-3. (a) Ekwatafano olo hali kala pokati kovadali nouhanana vavo otali tu hongo shike kombinga yoshitwe yomunhu? (b) Oshike hashi ningwa po paushitwe ngeenge umwe e tu ulikila ohole, nepulo la fimana lilipi hatu dulu okulipula?
OVADALI ohava kala va hafa ngeenge ve wete ouhanana vavo tave limemesha. Omudali oha ehenifa oshipala shaye pwaasho shokahanana kaye, ngeenge te ka danaukifa, ye ta popi te limemesha, noha kala a halelela okumona nghee nako ta ke limemesha. Konima yefimbo lixupi, okaana ohaka hovele okulimemesha. Ouhanana ohave limemesha monghedi tai ulike kutya ove hole ovadali vavo, nohave shi ningi molwaashi ovadali ovo have va ulikile tete ohole.
2 Okulimemesha kwokaana ohaku tu dimbulukifa oshinima sha fimana shi na sha noshitwe yomunhu. Paushitwe, ohatu ulike ohole ngeenge nafye otwa ulikilwa ohole. (Epsalme 22:10) Eshi hatu ende hatu kulu, okudula kwetu okuulikila vamwe ohole ohaku xwepopala. Otashi dulika to dimbuluka onghedi omo ovadali voye, ovapambele voye nosho yo ookaume koye va kala have ku ulikile ohole eshi wa li okaana. Eliudo lokukala yo u va hole ohali ende tali kulu momutima woye nopo nee to katuka eenghatu u va ulikile ohole. Mbela osho ho kala u udite ngaho shi na sha nekwatafano loye naJehova Kalunga?
3 Ombibeli oya ti: “Ofye otu mu hole, osheshi Oye a kala e tu hole tete.” (1 Johannes 4:19) Okudja koshitukulwa 1 fiyo 3 shembo eli, owa li wa dimbulukifwa kutya Jehova Kalunga oha longifa eenghono, ouyuki nosho yo ounongo waye meenghedi dopahole odo tadi tu etele ouwa. Moshitukulwa 4, owe lihonga nghee Jehova ha ulikile ovanhu ohole meenghedi dididilikwedi, nokuli naave mwene pauhandimwe. Ndele ope na epulo la fimanenena olo wa pumbwa okulipula kutya: ‘Ohandi ke linyenga ngahelipi omolwohole oyo Jehova a ulikila nge?’
Okuhola Kalunga osha hala okutya shike?
4. Omolwashike taku tiwa kutya ovanhu vahapu kave shii kutya okukala u hole Kalunga otashi ti shike?
4 Omutoti wohole, Jehova, oku shii nawa kutya ohole oi na eenghono dinenenene odo tadi dulu okuningifa vamwe va holole omaukwatya avo mawa. Nonande ope na ovahenouyuki ovo tava twikile nounashibofa, Jehova oku na elineekelo kutya ovanhu vamwe otava ka kala ve mu hole omolwohole oyo ha ulikile ovanhu. Ovanhu omamiliyona ove hole Jehova, ndele shinyikifa oluhodi, omalongelokalunga ounyuni ou wa nyonauka okwa ningifa ovanhu va kale vehe shii kutya otashi ti shike okukala u hole Kalunga. Ovanhu vahapu ohava ti kutya ove hole Kalunga, ndele ohava diladila kutya ohole oyo oshinima ashike osho tave shi ulike mokupopya. Ohole yetu yokuhola Kalunga ohai endele ko, ngaashi ashike ohole yokahanana yokuhola ina hai endele ko, haka hovele oku i ulika mokulimemesha. Ndele kovakulunhu, ohole oya kwatela mo shihapu.
5. Ombibeli oya yelifa ngahelipi osho ohole yokuhola Kalunga tai ti, nomolwashike eyelifo olo lihokwifa kufye?
5 Jehova okwa yelifa kutya okukala tu mu hole otashi ti shike. Eendjovo daye oda ti: “Ohole yokuhola Kalunga oyo tuu ei nokutya, tu diinine oipango yaye.” Onghee hano, ohole yokuhola Kalunga oi na okuulikwa pailonga. Paulelalela, ovanhu vahapu kave hole okudulika. Ndele ovelishe oyo oya weda ko yo ya ti: ‘Oipango yaKalunga kai fi idjuu.’ (1 Johannes 5:3) Eemhango daJehova nomafinamhango aye oya nuninwa oku tu etela ouwa, ndele kai fi omutengi. (Jesaja 48:17, 18) Eendjovo daKalunga odi yadi omafinamhango oo taa dulu oku tu kwafela tu ehene popepi elela naye. Ngahelipi mbela? Natu ka konakoneni eenghedi nhatu omo hatu dulu okukaleka po ekwatafano letu naKalunga. Osho osha kwatela mo okukala hatu popi naJehova, oku mu longela nosho yo oku mu hopaenena.
Kala ho popi naJehova
6-8. (a) Omeenghedi dilipi hatu dulu okupwilikina kuJehova? (b) Ongahelipi okulesha kwetu Omishangwa taku dulu okukala kwa mwenyopala?
6 Etukulwa 1 ola hovela netumbulo olo kutya, “Diladila ashike ngeno to popi naKalunga!” Otu shi shii kutya osho kashi fi ashike okudiladila kwongaho, molwaashi Moses okwa li a popya naKalunga. Ongahelipi shi na sha nafye? Paife Jehova iha tumu vali ovaengeli vaye va popye novanhu. Ashike nande ongaho, oha dulu natango okupopya nafye meenghedi da denga mbada. Mbela ongahelipi hatu dulu okupwilikina kuye?
7 Molwaashi ‘Omishangwa adishe oda yandjwa keenghono dOmhepo yaKalunga,’ ohatu dulu okupwilikina kuJehova okupitila mokulesha Eendjovo daye, Ombibeli. (2 Timoteus 3:16) Onghee hano, omupsalme okwa ladipika ovapiya vaJehova va kale hava lesha Ombibeli “omutenya noufiku.” (Epsalme 1:1, 2) Okuninga ngaho otashi pula eenghendabala da mana mo. Ndele nande ongaho, eenghendabala adishe odo otadi tu etele ouwa. Ngaashi twe shi mona metukulwa 18, Ombibeli oya faafanifwa nonhumwafo i na ondilo oyo ya dja kuTate yetu womeulu. Onghee hano, okulesha Ombibeli kaku na okukala oshinima osho hatu ningi pandjikilile nonande inatu shi hafela. Okulesha kwetu Omishangwa oku na okukala kwa mwenyopala. Ongahelipi hatu dulu oku shi ninga?
8 Eshi to lesha Ombibeli, kala wa fa u wete oiningwanima oyo to lesha kombinga yayo. Kala yo wa fa u wete ovanhu ovo va hokololwa mOmbibeli. Kendabala okushiiva onakudiwa yavo, eenghalo omo va li nosho yo osho she ve linyengifa va ninge oinima yonhumba. Opo nee, diladila moule shi na sha naasho wa lesha nokulipula omapulo ngaashi: ‘Ehokololo eli otali lombwele nge shike shi na sha naJehova? Omaukwatya aJehova elipi a divilikwa mehokololo eli? Efinamhango lilipi Jehova a hala ndi lihonge, nongahelipi handi dulu oku li tula moilonga monghalamwenyo yange?’ Ngeenge owa kala ho lesha Eendjovo daKalunga, ho dilonga kudo noku di tula moilonga, otadi ka kala di na omwenyo kwoove. — Epsalme 77:13; Jakob 1:23-25.
9. Olyelye “omupiya omudiinini nomunaendunge,” nomolwashike sha fimana okukala hatu pwilikine nelitulemo ‘komupiya’ oo?
9 Jehova oha popi yo nafye okupitila ‘momupiya omudiinini nomunaendunge.’ Ngaashi Jesus a xunganeka, ope na ongudu yOvakriste ovavaekwa oyo ya nangekwa po opo i tu pe ‘oikulya [yopamhepo] pefimbo layo’ momafiku aa axuuninwa madjuu. (Mateus 24:45-47) Ongudu yomupiya ohai tu palula pamhepo ngeenge hatu lesha oishangomwa oyo ya nuninwa oku tu kwafela tu mone eshiivo lashili lOmbibeli, ngeenge hatu kala pokwoongala kwopaKriste nosho yo poyoongalele. Molwaashi omupiya oo owaKristus, otashi ka kala pandunge okutula moilonga eendjovo daJesus odo tadi ti: ‘Taleni hano nhumbi tamu udu.’ (Lukas 8:18) Otu na okupwilikina nelitulemo molwaashi otwa didilika kutya ongudu yomupiya oyo oupitilo oo Jehova ta longifa okupopya nafye.
10-12. (a) Omolwashike taku dulu okutiwa kutya eilikano oshali ikumwifi ya dja kuJehova? (b) Ongahelipi hatu dulu okwiilikana monghedi oyo tai hafifa Jehova, nomolwashike hatu dulu okukala nelineekelo kutya okwa lenga omailikano etu?
10 Ndele ongahelipi shi na sha nokupopya naKalunga? Mbela ohatu dulu ngoo okupopya naye? Ediladilo olo otali monika likumwifi. Ngeno ou kendabale okupopya nomupangeli omunaenghono elela womoshilongo sheni opo u mu lombwele oshinima shonhumba shopaumwene, mbela oto ka mona ngoo omhito yokupopya naye? Peemhito dimwe, okuninga eenghendabala u popye naye otashi dulika shi kale sha nyika oshiponga. Pefimbo laEster naMordekai, omunhu okwa li e na okudipawa ngeenge okwa i kohamba yaPersia ina ifanwa ko. (Ester 4:10, 11) Diladila nee to i kOmupangeli weshito alishe, oo nokuli kuye ovanhu ovanaenghono elela ‘ve li ngaashi oshipaxu’ moku va yelekanifa naye. (Jesaja 40:22) Ndele mbela otu na okukala twa tila okupopya naJehova? Hasho nandenande!
11 Jehova okwa longekida po onghedi i li paunafangwa omo hatu dulu okupopya naye twa manguluka, sha hala okutya, eilikano. Nokuli nokaana kanini otaka dulu okwiilikana kuJehova ke na eitavelo, take shi ningi okupitila medina laJesus. (Johannes 14:6; Ovaheberi 11:6) Eilikano otali tu pe yo omhito tu mu lombwele omadiladilo nosho yo omaliudo etu omoule, noku mu hololela nokuli omaliudo oo tae tu yahameke, oo itatu dulu okuhokolola neendjovo. (Ovaroma 8:26) Itashi kwafa sha nonande otu kendabale okukumwifa Jehova mokupopya eendjovo da hoololekeka elela, hatu longifa omautumbulilo a kitakana ile hatu ilikana omailikano malemale. (Mateus 6:7, 8) Mepingafano naasho, Jehova ina tula po ongaba kutya otu na okupopya naye oule wefimbo li fike peni nolungapi. Eendjovo daye otadi tu shivi yo tu ‘ilikane tuhe nedimbuko.’ — 1 Ovatessaloniki 5:17.
12 Dimbuluka kutya Jehova oye aeke ta ifanwa “Omuudi womailikano,” noha pwilikine komailikano etu nolukeno lashili. (Epsalme 65:3) Mbela Jehova oha pwilikine ashike omailikano ovapiya vaye ovadiinini nonande ine a hokwa? Hasho nandenande; oha kala e a hokwa. Eendjovo daye otadi yelekanifa omailikano noitwimino, omayambo oo taa di edimba liwa nosho yo omwifi womatwimino wa yuka pombada. (Epsalme 141:2; Ehololo 5:8; 8:4) Mbela itashi hekeleke okudiladila kutya omailikano etu taa di komutima ohaa i kOmupangeli weshito alishe nohe a hokwa? Onghee hano, ngeenge owa hala okweehena popepi naJehova, kala ho ilikana kuye nelininipiko efiku keshe. Mu mbubulila omutima woye; mu lombwela keshe shimwe osho wa hala oku mu lombwela. (Epsalme 62:9) Lombwela Xo yomeulu oinima oyo to lipula nayo, oyo ye ku hafifa, oyo wa pandula noku mu tanga. Ngeenge owa ningi ngaho, ekwatafano loye naye otali ka kala la kola.
Kala ho longele Jehova
13, 14. Okulongela Jehova otashi ti shike, nomolwashike sha yeleka okuninga ngaho?
13 Ngeenge hatu popi naJehova Kalunga, ihatu kala ashike hatu pwilikine nokupopya ngaashi hatu popi nakaume ketu ile nomupambele wetu. Paulelalela, eilikano oli li oshitukulwa shelongelokalunga, nokungaho ohatu ulike etilofimaneko olo a wana filufilu okupewa. Navali onghalamwenyo yetu aishe oi na okukala metwokumwe nelongelokalunga lashili. Mokulongela Jehova, ohatu ulike kutya otu mu hole nomutima aushe notwe mu liyandjela filufilu. Kakele kaasho, otashi hanganifa oishitwa yaye aishe idiinini kutya nee oyomeulu ile oyokombada yedu. Omuyapostoli Johannes okwa li a uda okupitila memoniko omweengeli ta yandje oshipango eshi kutya: “Linyongameneni ou a shita eulu nedu nefuta needjo domeva.” — Ehololo 14:7.
14 Omolwashike tu na okulongela Jehova? Diladila komaukwatya aJehova oo twa kundafana nale ngaashi, ouyapuki, eenghono, elipangelo, ouyuki, ouladi, onghenda, ounongo, elininipiko, ohole, olukeno, oudiinini nosho yo ouwa. Otwa mona kutya Jehova oha ulike oukwatya waye keshe wa fimanenena monghedi ya denga mbada. Ngeenge otwa dilonga komaukwatya aye aeshe, ohatu ka mona kutya Jehova omunenenene e dule omunhu keshe oo ovanhu va lenga neenghono. Jehova okwa tumbala kuhe na vali, noku tu dule kokulekule. (Jesaja 55:9) Nopehe na omalimbililo Jehova oku na oufemba wokukala Omupangeli wetu nokwa wana okulongelwa kufye. Ndele mbela otu na okulongela Jehova monghedi ya tya ngahelipi?
15. Ongahelipi hatu dulu okulongela Jehova “momhepo nomoshili,” nokwoongala kwopaKriste ohaku tu pe omhito ilipi?
15 Jesus okwa ti: “Kalunga Oye Omhepo, naava tave mu [ilikana] ovo ve nokwiilikana momhepo nomoshili.” (Johannes 4:24) Osho otashi ti kutya otu na okulongela Jehova tu na eitavelo la kola nohole ya xwama, hatu wilikwa komhepo yaye. Osha kwatela mo yo okulongela Jehova metwokumwe noshili, sha hala okutya, eshiivo lashili olo tali hangwa mEendjovo daKalunga. Ohatu kala tu na omhito ye likalekelwa yokulongela Jehova “momhepo nomoshili” ngeenge twa ongala novalongelikalunga vakwetu. (Ovaheberi 10:24, 25) Ngeenge hatu imbile Jehova omaimbilohambelelo, hatu ilikana kuye tu li eongalo, hatu pwilikine nokukufa ombinga meenghundafana di na sha nEendjovo daye, kungaho hatu ulike okupitila melongelokalunga la koshoka la tya ngaho kutya otu mu hole.
Okwoongala kwopaKriste oku li omhito ihafifa yokulongela Jehova
16. Oshipango shimwe shomoipango inenenene oshilipi osho sha pewa Ovakriste vashili, nomolwashike twa halelela okudulika kusho?
16 Onghedi imwe vali omo hatu dulu okulongela Jehova oyo okulombwela vamwe kombinga yaye, sha hala okutya, oku mu tange moipafi. (Ovaheberi 13:15) Okuudifa onghundana iwa yOuhamba waKalunga oko oshipango shimwe shomoipango inenenene oyo ya pewa Ovakriste vashili. (Mateus 24:14) Ohatu dulika nehalo liwa koshipango osho molwaashi otu hole Jehova. Ngeenge hatu diladila shi na sha nonghedi omo ‘kalunga kefimbo lounyuni ou,’ Satana Ondiaboli, ‘a twikifa eendunge daavo vehe neitavelo’ nokwa xumifa komesho oipupulu inyanyalifa i na sha naJehova, mbela ihatu kala twa halelela okulongela Kalunga tu li Eendombwedi nokunyaneka pomutenya omalundilo a tya ngaho? (2 Ovakorinto 4:4; Jesaja 43:10-12) Ngeenge hatu dilonga komaukwatya aJehova makumwifi, mbela ihashi tu linyengifa tu kale twa hala okulombwela vamwe shi na sha naye? Okukwafela vamwe va shiive nova kale ve hole Tate yetu womeulu, Jehova, oshi li oufembanghenda munenenene.
17. Okulongela kwetu Kalunga okwa kwatela mo shike, nomolwashike tu na oku mu longela noudiinini?
17 Okulongela kwetu Jehova okwa kwatela mo shihapu, nokwa kuma eembinga adishe dokukalamwenyo kwetu. (Ovakolossi 3:23) Ngeenge otwa tambula ko Jehova e li Omupangeli wetu, ohatu ka kala twa hala okulonga ehalo laye meembinga adishe dokukalamwenyo kwetu ngaashi ngeenge tashi uya ponghedi omo hatu lihumbata moukwaneumbo, koilonga, onghedi omo hatu ungaunga navamwe nosho yo ngeenge tu li ofye atuke. Ohatu ka longela yo Jehova “nomutima aushe” nonoudiinini. (1 Omafimbo 28:9) Okulongela Jehova monghedi ya tya ngaho otashi ke tu kwafela tuha kale ovanamitimambali ile tu na onghalamwenyo yopavali, sha hala okutya, okukala hatu liningifa twa fa hatu longele Jehova ofimbo hatu nyono meholeko omanyono a kwata moiti. Oudiinini womunhu otau ke mu kwafela aha kale noihelele ya tya ngaho, nohole otai ke mu linyengifa e i henuke. Etilokalunga nalo otali ke tu kwafela yo. Ombibeli oya ulika kutya ope na ekwatafano pokati ketilokalunga nokukala nekwatafano lopofingo naJehova. — Epsalme 25:14.
Hopaenena Jehova
18, 19. Omolwashike hatu dulu okutya ovanhu inava wanenena otava dulu okuhopaenena Jehova Kalunga?
18 Etukulwa laxuuninwa loshitukulwa keshe shembo eli ola kundafana shi na sha nanghee hatu dulu ‘okuninga ovahopaeleli vaKalunga ngaashi ovana ovaholike.’ (Ovaefeso 5:1) Osha fimanenena okudimbuluka kutya nonande inatu wanenena, ohatu dulu okuhopaenena shili onghedi ya wanenena omo Jehova ha longifa eenghono daye, ouyuki, ounongo nokuulika ohole yaye. Otu shi shii ngahelipi kutya ohatu dulu shili okuhopaenena Omunaenghono adishe? Dimbuluka kutya eityo ledina laJehova otali tu hongo kutya ota dulu okukala keshe osho a hala opo a wanife po omalalakano aye. Osha yuka eshi twa kuminwa okudula kwaJehova, ndele mbela ohatu dulu ngoo shili oku mu hopaenena? Heeno.
19 Otwa shitwa oshifeka shaKalunga. (Genesis 1:26) Onghee hano, ovanhu ova yooloka ko koishitwa ikwao yokombada yedu. Mepingafano noishitwa ikwao, ihatu wilikwa ashike keemhango dopaushitwe, komaufyuululwakwatya ile keenghalo domomudingonoko wetu. Jehova okwe tu pa oshali i na ondilo, noshali oyo oyo emanguluko lokuninga omatokolo. Nonande otu na omangabeko noinatu wanenena, otu na emanguluko lokuhoolola kutya ohatu ka longifa ngahelipi onghalamwenyo yetu. Mbela ino hala okukala omunhu omunahole, omunongo nomuyuki oo ha longifa nawa eenghono daye? Oto dulu okukala omunhu a tya ngaho kekwafo lomhepo yaJehova. Diladila yo komauwa oo to ka mona ngeenge owa kala omunhu a tya ngaho.
20. Omauwa elipi hatu ka mona ngeenge otwa hopaenene Jehova?
20 Ngeenge owa kala u na omaukwatya mawa, oto ka hafifa omutima waTate yetu womeulu. (Omayeletumbulo 27:11) Oto ka dula yo ‘okuhafifa Omwene muaishe’ molwaashi oku shii omangabeko oye. (Ovakolossi 1:9, 10) Eshi to twikile okukulika omaukwatya mawa to hopaenene Jehova, oto ka kala u na oufembanghenda we likalekelwa. Ouyelele woye otau ka minikila momilaulu dounyuni ou wa tukauka ko kuKalunga. (Mateus 5:1, 2, 14) Oto ka shiivifa yo omaukwatya aJehova a tongomana kongonga yedu alishe. Oo kau fi tuu oufembanghenda munenenene!
“Eheneni kuKalunga, opo nee Ye ta ehene kunye”
21, 22. Ovanhu aveshe ovo ve hole Jehova ove li molweendo lihe na exulilo lilipi?
21 Eladipiko li li paunafangwa olo tali hangwa muJakob 4:8 kali fi ashike elalakano olo tu na okuhanga. Eladipiko olo otali dulu okuyelekanifwa nolweendo. Olweendo olo itali ka xula ngeenge otu li ovadiinini. Itatu ka efa okweehena popepi elela naJehova. Otapa ka kala alushe pe na oinima ihapu oyo tu na okulihonga shi na sha naJehova. Inatu diladila kutya embo eli ole tu honga oinima aishe oyo tu na okushiiva kombinga Jehova. Ndele eli ehovelo ashike lokukundafana ashishe osho Ombibeli ya popya kombinga yaKalunga ketu. Nokuli nOmbibeli yo vene inai tu lombwela oinima aishe oyo tu na okushiiva shi na sha naJehova. Omuyapostoli Johannes okwa popya kutya ngeno oinima aishe oyo Jesus a ninga pefimbo loukalele waye wokombada yedu oya shangelwe, ngeno “mounyuni itamu wana omambo oo, e nokushangwa.” (Johannes 21:25) Ngeenge otaku dulu okutiwa ngaho shi na sha nOmona waKalunga, mbela ongahelipi shi na sha naXe?
22 Nokuli nonande otwa ka kala nomwenyo waalushe, itatu ka mana okulihonga kombinga yaJehova. (Omuudifi 3:11) Diladila yo shi na sha netimaumbwile olo tu na. Konima eshi hatu ka kala tu na omido omafele, omayovi, omamiliyona nosho yo nokuli nomabiliyona, ohatu ka kala tu shii shihapu shi na sha naJehova Kalunga shi dulife paife. Ndele nande ongaho, pefimbo opo ohatu ka kala tu wete pe na natango oinima ihapu ihokwifa oyo twa pumbwa okulihonga. Ohatu ka kala twa halelela okulihonga shihapu, molwaashi ohatu ka kala tu na omatomheno mahapu okukala tu udite ngaashi omupsalme, oo a imba ta ti: “Okukala popepi naKalunga, osho elao lange.” (Epsalme 73:28) Otashi ka kala shitunhula neenghono okukala nomwenyo fiyo alushe nohatu ka hafela oinima i lili noku lili. Osho tashi ka kala shihafifa unene oshosho kutya ohatu ka kala tu na omhito yokweehena alushe popepi elela naJehova.
23. Otwa ladipikwa tu ninge shike?
23 Molwaashi Jehova oku ku hole, kala u mu hole nomutima woye aushe, nomwenyo woye aushe neendunge doye adishe neenghono doye adishe. (Markus 12:29, 30, yelekanifa OB-1986) Kala u na ohole i na oudiinini, ihai tengauka. Omatokolo aeshe oo to ningi efiku keshe kutya nee okwa kwata moiti ile hasho, naa ulike kutya ou li metwokumwe nefinamhango olo kutya oto ka hoolola alushe okweenda mondjila oyo tai ku kwafele u kale nekwatafano la kola naXo yomeulu. Komesho yaaishe, kala to ehene alushe popepi elela naJehova opo naye a ehene popepi elela naave fiyo alushe.
Lihonga shihapu
‘Shiiveni oinima ei ya fimanenena’
Otu udite etumba eshi tu li oshitukulwa shehangano laKalunga lomeshito alishe. Ongahelipi hatu dulu oku li yambidida moilonga oyo tali longo?
Mbela owa tokola ngoo okulonga ehalo laJehova?
Jehovah Kalunga oku ku hole shili. Ongahelipi to dulu okuulika kutya owa hala oku mu hafifa mokukalamwenyo kwoye kwakeshe efiku?
Ouwa ulipi hatu mono mokweendafana nOvakriste vakwetu?
Eendjovo daKalunga otadi tu ladipike tu kale hatu endafana nOvakriste vakwetu. Lihonga nghee to dulu okumona ouwa meendafano la tya ngaho.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Omhepo yengungumano—Oyo ounongo
Antonia, omufilishisho wovakulupe a pyokoka, okwa li a denga okangedjo koshivelo sheumbo ndele ta nyamukulwa komukainhu womido dopokati. Omukainhu oo okwa fikila ashike ta tuku Antonia noku mu tangunina kutya omolwashike ine uya diva a kwafele ina oo e li omunamido. Ashike Antonia okwa li a fika pefimbo; okwa yandja ombili a ngungumana komukainhu oo nonande okwa li e mu uda ko pambabo.
PETALELEPO laye etivali, omukainhu oo natango okwa li a tuka Antonia noku mu tangunina. Mbela okwa li e linyenga ngahelipi? Okwa ti: “Osha li shidjuu neenghono kwaame. Kanda li ndi udite ko kutya omolwashike natango ta ula nge nai.” Ndele nande ongaho, Antonia okwa li a yandja ombili nokulombwela omukainhu oo kutya oku udite ko onghalo omo eli.
Ngeno oove wa li Antonia, mbela ngeno owe linyenga ngahelipi? Mbela ngeno owa dula ngoo okukala wa ngungumana? Ile ngeno osha kala shidjuu kwoove okupangela ehandu loye? Paulelalela, otashi dulika ngeno inashi kala shipu kwoove okulipangela monghalo ya tya ngaho. Ngeenge tu na oisho ile twa shindwa, ohashi kala shidjuu okulipangela ile okukala twa ngungumana.
Ombiibeli otai ladipike Ovakriste va kale ve na engungumano. Eendjovo daKalunga oda kwatakanifa oukwatya oo nounongo. Jakob okwa pula a ti: “Olyelye omunongo nomunandunge mokati keni? Oye na holole oilonga yaye monghalelo yaye iwa mengungumano lounongo.” (Jak. 3:13) Omonghedi ilipi engungumano li li onghedi yokuulika ounongo wopombada? Oshike tashi dulu oku tu kwafela tu kulike oukwatya oo wopakalunga?
ENGUNGUMANO OMHEPO YOUNONGO
Engungumano otali dulu okukandula po eenhamanana. “Enyamukulo litalala tali kandula po oupyuhandu.” — Omayel. 15:1.
Ehandu ohali pimbilifa onghalo molwaashi owa fa ashike to tile omundilo omahooli. (Omayel. 26:21) Mepingafano naasho, okunyamukula wa ngungumana luhapu ohaku xwepopaleke onghalo. Otaku dulu yo okulinyengifa omunhu oo a handuka a lotele.
Antonia okwa li a mona oidjemo iwa eshi a kala a ngungumana. Eshi omukulukadi a mona kutya Antonia okwa li a ungaunga naye nengungumano nonombili, okwa lila, ndele te mu yelifile kutya okwa li a wililwa po komaupyakadi opaumwene nowoukwaneumbo waye. Oshidjemo, Antonia okwa li a dula okuudifila omukulukadi oo nova li va hovela ekonakonombiibeli.
Engungumano otali dulu oku tu etela ehafo. “Ovanelao ovananheni osheshi ovo tava ka fyuulula edu.” — Mat. 5:5.
Omolwashike ovo hava kala ve na onheni ile engungumano hava kala va hafa? Okukala noukwatya wengungumano nelipangelo osha kwafela vahapu ovo va li nale ovahandunhu va kale va hafa paife. Onghalamwenyo yavo oya xwepopala nove shii kutya ove na eteelelo lonakwiiwa iwa. (Kol. 3:12) Adolfo oo e li omupashukilishikandjo moSpain, ota dimbuluka kutya onghalamwenyo yaye oya li ya tya ngahelipi ofimbo ine uya moshili.
Adolfo okwa ti: “Kanda li ndi shii kutya onghalamwenyo oya yuka peni. Onda li handi pangelwa kehandu lange, naasho osha ningifa nokuli ookaume kange va kale hava tila nge omolwounhwa nelongifo leenghono. Molwoodi limwe, onda li nda tuwa nombele lwoikando ihamano hanga nokuli nda fya.” Okudja opo, onda ka mona kutya onda pumbwa okulundulula.
Paife Adolfo oha hongo ovanhu va kale ve na elipangelo meendjovo nomoilonga. Vahapu ohava nanenwa kuye omolwomaukwatya aye mawa. Adolfo okwa ti okwa hafa omolwomalunduluko oo a dula okuninga monghalamwenyo yaye. Ota pandula Jehova eshi e mu kwafela a dule okukulika oukwatya welipangelo nokukala a ngungumana.
Omunhu oo e na engungumano oha hafifa Jehova. “[Kala] u neendunge, omumwange, hafifa omutima wange, opo nee handi dulu okunyamukula ovalundili vange.” — Omayel. 27:11.
Jehova natango ota shekwa komutondi waye, Ondiaboli. Oku na oufemba wokukala a handuka omolwomalundilo oo, ashike Ombiibeli oya popya kutya Kalunga “omunanheni.” (Ex. 34:6) Ngeenge otwa kendabala okuhopaenena Jehova mokukala ihatu handuka diva, ohatu ke mu hafifa neenghono. — Ef. 5:1.
Ounyuni ou tu li paife owa kolokosha neenghono. Otashi dulika tu shakeneke ovanhu ovo ve li “ovalitangi, novalinenepeki novasheki, . . . ovalundili, ovahenalidiliko, ovakwanyanya.” (2 Tim. 3:2, 3) Tu li Ovakriste, osho itashi tu imbi tu kulike oukwatya welipangelo nengungumano. Eendjovo daKalunga otadi tu dimbulukifa kutya ‘ounongo ou hau di kombada owo ombili nolukeno.’ (Jak. 3:17) Ngeenge otwa kala tu na ombili nolukeno, ohatu ka ulika kutya otu na ounongo wopaKalunga. Ounongo oo otau ke tu linyengifa tu kale hatu nyamukula ovanhu twa ngungumana ngeenge twa handukifwa ile twa shindwa, notau ke tu ehenifa yo popepi elela naJehova oo e li Odjo younongo.


text:
EHOKOLOLO 110
Timoteus ta ningi omulongi pamwe naPaulus
OMULUMENHU omunyasha oo u wete mefano omo e li nomuyapostoli Paulus oTimoteus. Timoteus okwa kala pamwe noukwaneumbo wavo muListra. Ina oEunike nainakulu oLoide.
Osho osha li oshikando oshititatu Paulus ta talele po muListra. Opa li pa pita hanga oule wodula imwe okudja eshi Paulus naBarnabas va li ve uya okuudifa muListra oshikando shotete. Paulus okwa li a alukila ko vali nakaume kaye Silas.
Mbela ou shi shii kutya Paulus ota lombwele Timoteus shike mefano omo? Ote mu pula ta ti: ‘Ino hala okuninga omulongi pamwe nafye? Oto ka kala to tu kwafele eshi hatu ka udifila ovanhu koitukulwa yokokule.’
Timoteus okwa nyamukula a ti: ‘Heeno, onda hala okuya pamwe nanye!’ Diva, Timoteus okwa fiya po oukwaneumbo wavo nokwa ya pamwe naPaulus naSilas. Ndele fimbo inatu ka uda shi na sha nolweendo lavo, natu ka taleni tete kutya oshike sha li sha ningilwa Paulus. Opa li pa pita omido 17 okudja eshi Jesus a li e lihololela Paulus mondjila yokuya kuDamaskus.
Dimbuluka kutya Paulus okwa li ta i kuDamaskus opo a ka hepeke ovahongwa vaJesus, ndele paife okwa ninga omuhongwa waJesus. Lwanima, ovatondi vaPaulus vamwe ova li va pangela omhangela yoku mu dipaa, molwaashi kava li va panda eshi a li ta hongo ovanhu kombinga yaJesus. Ashike ovahongwa vamwe ova li va kwafela Paulus a ye onhapo. Ova li ve mu tula moshimbaba, ndele tave mu kulukifile nongodi kondje yekuma loshilando.
Okudja opo, Paulus okwa li a ya kuAntiokia a ka udifile oko. Ovashikuli vaJesus ova li va ifanwa oshikando shotete Ovakriste moshilando osho. Ndele Paulus naBarnabas ova li va tumwa okudja muAntiokia va ye molweendo va ka udifile koilongo yokokule. Ova li va talela po yo Listra, moshilando omo mwa li hamu di Timoteus.
Konima yomudo umwe lwaapo, Paulus okwa li natango a ka talela po muListra fimbo a li molweendo laye olutivali loutumwa. Mbela ou shi shii kutya Timoteus, Paulus naSilas ova li va ya peni nopeni eshi va dja muListra? Natu taleni mokaalita eenhele dimwe oko va li va enda.
Tete, ova li va ya koshilando osho sha li popepi Ikonio, opo nee ova ya koshilando shedina Antiokia. Okudja opo, ova li va ya kuTroas nolwanima ova li va ya kuFilippi, kuTessalonika nosho yo kuBerea. Mbela ou wete mo Atena mokaalita omo? Paulus okwa li yo a udifila mo moshilando osho. Okudja opo, ova ka kala tava udifa oule womudo umwe netata muKorinto. Xuuninwa, ova ka kala oule wokafimbo muEfeso. Opo nee, ova ka shuna nowato kuKesarea nova li va ya fiyo okuAntiokia oko Paulus kwa li ha di.
Timoteus okwa li a enda eekilometa omafele nomafele ta kwafele Paulus mokuudifa “onghundana iwa” nokutota po omaongalo opaKriste mahapu. Ngeenge wa kulu, mbela oto ka kala ngoo omupiya waKalunga omudiinini ngaashi Timoteus?
Oilonga 9:19-30; 11:19-26; etukulwa eti-13 fiyo eti-17; neti–18:1-22.
Lihonga shihapu
Timoteus okwa li a hala okukwafela ovanhu
Ongahelipi to dulu okukala nonghalamwenyo ihafifa ngaashi Timoteus?


text:
EPULO 6
Ongahelipi handi dulu okukondjifa omafininiko oomakula?
MBELA OTO KA NINGA PO SHIKE?
Diladila konghalo ei: Brian okwa li a tila neenghono eshi ovanafikola vavali vokofikola yavo ve uya kuye. Moshivike osho, ove mu fininika lwoikando ivali a shile omakaya. Eshi oshikando oshititatu tava kendabala vali oku mu kondjifa.
Okamati kotete oka ti:
“Natango ou li ashike oove auke? Handi uya ndi ku ulikile okaima kamwe ke li apa.”
Eshi a divilika oshitya okaima, okwe mu fiikila eisho ndele ta kufa mo okaima mondjato yaye e ka yukifa kuBrian.
Eshi Brian a mona okashekeleta pokati kominwe dokamati oko, okwa li a tila unene.
Brian okwa ti: “Ahowe, onde ku lombwela nale kutya ihandi . . . ”
Okamati okativali oka nukila mo ka ti: “Ove evaya hano!”
Brian okwa popya nonyati a ti: “Ame nghi fi evaya!”
Okamati okativali oka kwatelela Brian kepepe, ndele taka nongofola taka ti: “Li tambula ko ashike.”
Okamati kotete oka ehenifa ekaya popepi noshipala shaBrian ndele taka nongofola taka ti: “Tambula ko ashike, itatu ke shi lombwela nande omunhu. Kape na oo te ke shi shiiva.”
Ngeno okwa li oove Brian, ngeno oto ka ninga po shike?
KANGHAMA NDELE TO DILADILA!
Mbela oomakula vaBrian ova li ngoo tava diladila lela kombinga yaasho tava ningi? Mbela ova li ngoo tava ningi omatokolo kuvo vene? Hasho nandenande. Paulelalela, ova li va nwefwa mo kuvakwao. Okwa li va hala okukala va tambulwa ko, nomolwaasho ova li va efa oomakula vavo ve va nwefe mo.
Ngeno oove nee wa shakenekele onghalo ya fa oyo, ongahelipi to dulu okuninga etokolo li li mondjila nokukondjifa omafininiko oomakula?
KALA WE LILONGEKIDA KOMESHO YEFIMBO
Ombiibeli oya ti: “Omunaendunge ota tale oshiponga ndee ta hondama, ndelenee ovashima tava ehene ko ndee tava hangika koshiponga.” — Omayeletumbulo 22:3.
Luhapu omunhu oha dulu okumona oupyakadi komesho yefimbo. Pashihopaenenwa, natu tye nee ngeno ou wete ongudu yovanafikola vakweni ve li komesho yoye tava shili omakaya. Molwaashi ou shii oupyakadi oo tau dulu okuholoka po, oto dulu okukala we lilongekida nghee to ka ungaunga nao.
DILADILA
Ombiibeli oya ti: ‘Kaleni mu neliudo liwa.’ — 1 Petrus 3:16.
Lipula kutya: ‘Mokweendela ko kwefimbo ohandi ka kala ndi udite ngahelipi ngeenge onda shikula ouhapu wovanhu?’ Oshoshili kutya oto dulu okuhenuka okukala ino hokiwa oule wokafimbo koomakula voye. Ndele mbela oto ka kala udite ngahelipi konima yefimbo? Mbela oto ke liyandja opo u hafife ovanafikola vomongudu yeni? — Exodus 23:2.
KALA WA TOKOLA
Ombiibeli oya ti: “Omunongo ha tila ndee ta yepa.” — Omayeletumbulo 14:16.
Otu na okumona oidjemo yomahoololo oo hatu ningi pefimbo opo, ile lwanima. Ombiibeli oya popya kombinga yovalumenhu ovo va ninga omahoololo e li mondjila ngaashi Josef, Job nosho yo Jesus. Oya popya yo kombinga yaKain, Esau naJudas, ovo va li va ninga omahoololo ehe li pandunge. Ove oto ka ninga po shike?
Ombiibeli oya ti: ‘Diinina oshili.’ (Epsalme 37:3) Ngeenge owa diladila koidjemo nowa ninga nale etokolo, otashi ka kala shipu okupopila omufika woye noshi na ondjabi.
Ino kala to lipula unene noomakula voye, haave u na oku va honga. Oto dulu ashike oku va nyamukula paunafangwa to ti AHOWE. Ile u popye sha yela nopehe na okulikunda navo. Oto dulu okutya:
“Inamu kwatela nge mo!”
“Ihandi ningi oinima ya fa opo!”
“Itandi shi ningi!”
Osho sha fimana okunyamukula meendelelo hatu ulike kutya otwa tomhwa. Ngeenge owa ningi ngaho, oto ka mona ashike oomakula voye va mwena.
NGHEE TO DULU OKUUNGAUNGA NOMASHEKO
Ongahelipi ngeenge oomakula voye ohave ku sheke? Ongahelipi ngeenge ohave ku ula tava ti, “Ou li ngoo nawa, ove evaya hano?” Didilika kutya omasheko a tya ngaho oku li omafininiko oomakula. Ongahelipi to dulu okuungaunga nao? Ou na omahoololo avali.
Oto dulu okudimina, ndele to nyamukula to ti: (“Heeno ou li mondjila, onda tila!” Ndele to popi pauxupi etomheno loye.)
Oto dulu okwaanya, ndele to popi etomheno loye kutya omolwashike ino hala. Opo u pendule omadiladilo avo, oto dulu okutya: (“Eshi nde mu tala hanye ngeno vokushila omakaya!”)
Ngeenge oomakula voye otava twikile noku ku sheka, va fiya po. Dimbuluka kutya ngeenge owa kala navo efimbo lile otave ke ku fininika neenghono. Ndele ngeenge owe va fiye po, oto ka ulika kutya ino hala ve ku nwefe mo.
Oshoshili kutya ou na okushakeneka omafininiko oomakula. Ashike oto dulu okuhoolola kutya oto ka ninga po shike, okuulika kutya owa fikama peni nokulipangela. Ndele oove u na okuninga etokolo kwoove mwene. — Josua 24:15.


text:
1Akumunga, na nanu konopumuni pilipuli nimbu pilierindu mele i-sipa: ‘Na ono molongena kelepo ombo wale talo-sipu umbuna simbú kinia manda naa sembá.’ konopu lepole naa orundu. 2Nane ono molongena ombo umbuna se silka kinia konopu kiri panjiku molemolánje pe yombo nawene na konopu simbú unguma sendelkaye? Na ombómonga ono konopu umbuna pepili molemolánje pe na konopu simbú uluma nambi seko liku tapondolemoláye? [Nane ono umbuna simbú kinia ono konopu umbuna pepili molkole aku siku konopu simbú ungu se manda naa selemolá.] 3Aku sipu pilipuli ‘Ono u konopu topele toko molangi. Pe na ombó kinia olio konopu sipu konopu seluna pupili molamili.’ nimbu nane ‘umbuna simbúma u piliangi.’ nimbu pepá se u topo sirindu kanumu. Na pilkiru, ‘Na konopu siliu kinia ono kepe konopu silimili. Konopu naa siliu kinia ono konopu naala silimili.’ konopu lekero. 4Sika nane ono pepá se topo sirindu kinia [ono u seko moloringi mele pilipuli] pepá tombondo na kameléna paa mindili sepa konopu umbuna sepili kola sepo molopole pepámo topo ono sirindu. ‘Mindili siembo.’ nimbu naa sirindu. ‘ ‘Nane ono konopu paa lakopa mondolemo.’ ningu piliangi.’ nimbu topo sirindu. 5Aku-sipa na-kolo [andi Korini ye sene sepa kinjerimu kanu] yemone umbuna se sirimu aku umbunamo na naa sirimu. Aku ulu umbunamo ono sirimu, ononga yombo marene aku umbunamonga mindili noringi. Nane tondolo mundupu naa nimbúndu [ “Ono pali mindili noringi.” naa nikiru.] “Mare mindili noringi.” nikiru. 6Yombo awisilini kanu yemo sepa kinjerimumunga [mane siku] mindili siringi kanumu manda mele. 7Manda kene pe kiniá yu mindili siringi kanumu ‘yu umbuna paa awili sene yu paa topa mania mundumba.’ ningu, kiniá ‘Undupa kanopili.’ ningu mindili siringi mele munduku kelko yuni ulu-pulu-kiri serimumu ‘Mania pupili.’ ningu siye kolko yu kondo kolko, konopu peanga liepili ungu mare sengi liemu papu. 8Akumunga, ‘Yu paa sika konopu mondolemele mele piliepili paa ningu siengi.’ nimbu tondolo mundupu mawa sekero. 9U nane ono pepá topo sirindumunga pulumu i-sipa: ‘Nane ono manda manjipu, “Saa.” niliu mele onone pilkuli alieli pilku liku selemele molo mólonje, piliambo.’ nimbu kanu pepámo topo sirindu. 10Kanu yemone sepa kinjerimu ungumu onone ‘Mania pupili.’ ningu siye kolkomele mele nane kepe ‘Mania pupili.’ nimbu siye kolkorola. Kanu yemone siye kolombo ulu se sika sepa kinjerimu liemu koronga ‘Mania pupili.’ nimbu siye kolondu. Ono kondo kolopo lipu tapondopo Karasi kanopa molopili siye kololio. 11‘[Kurumanga nokoli] Setenenga tondolomone olio topa mania naa mundopili. [Karasi kinia tondolo mundupu molamili.]’ nimbu aku sipu olio seko kinjilimili yombomane seko kinjilimili unguma ‘Mania pupili.’ nimbu siye kolamili. Setenene olio [Karasinga yomboma molemolomonga] kondi topa ‘Topo mania mundambo.’ nimba ungu selemoma pali pilielemolo kanumu. 12U na Karasinga semane peangamo topo simbundu Toroas taonondo purundu kinia Ye-Awilimuni na akuna kongono manda sembó aulkamo lipa sumbi sinderimu mele mona lierimu kanorundu. 13Aku-na-kolo nanga genu Taitasi akuna naa [omba] molorumu koropo kelepole nanga konopumu peanga naa lierimu-kulu Toroas yombomando “Molaa.” nimbu mundupu kelepo Masedonia poropinji purundu. 14[Sika na konopu peanga naa lierimu]-na-kolo Pulu Yemone alieli olio [Yesusini ‘Yunga kongonomo sende-paa.’ nimba lipa mundorumu yema] lipa tapondolemo, olio umbuna se wendo olemo kinia Karasinga tondolomone enge nimbu molopo, Pulu Yemo yunga talape yomboma konopu sipu molemolo, akumunga nane yundu “Ange.” nikiru. Pulu Yemone olio lipa tapondolemomonga Karasi yu molemo mele ungu sembama pali semane topo silipu andolemolo. I ungumu muna tolemo, koleamanga pali pilku manda sendelemele. 15Karasinga muna peangamo tolemo-na Pulu Yemone olio aku sipa mele muna peangamo tolemo pilielemo. Aku muna peanga tolemomo yombomanga pali, mindili nolemolá aulkana wendo ongo molko kondonge aulkana pulimili yombomanga kepe mindili nongo molko kinjingí aulkana pulimili yombomanga kepe, suku-singina muna tolemo. 16Aku-sipa na-kolo aku munamone ungu talo nilimú. Mindili nonge aulkana pulimili yombomane [Karasinga semane peangamonga] munamo pilielemele kinia lupendi tolemo. Kanu munamo ono [mini pali] kolonge ulu-pulumu pelemomonga aku sipa lupendi tolemo. Molko kondonge aulkana pulimili yombomane [semane peangamonga] munamo pilkuli, ono konde molko kondoko mindi pungí ulu-pulumu pelemo munamo pilielemele. Pe yu-mele-mele pilingí. [Karasinga semane peangamone yombo mare molko kondonge ulu-pulumu papu silimú-na-kolo yombo mare molko kinjingí ulu-pulumu silimú] akumunga [Karasinga semane peangamo andopa topa simba] kongonomo nawene manda sembaye? [Oliolio manda mólo.] 17Ye awisilini selemele mele olio aku sipu naa selemolo kanumu. Pulu Yemonga ungumu mimi siku naa ningu kolo toko bisinisi mele seko kou-mone awisili limili mele olio aku sipu naa selemolo. Pulu Yemone olio i kongonomo silimúmunga Karasi kinia pea sere lepo molopo olionga konopu sumbi sipa pepili Pulu Yemone kanopa molopili yunga unguma yomboma nimbu silimulu.
Copyright
Learn More


text:
Ngeenge oho dulika komalondwelo oto ka xupa
MOMAFIKU 26 Desemba 2004, okanhunhu Simeulue, oko ke li koushilolundume wefuta laSumatra muIndonesia, oka li ka dengwa kekakamo ledu lounene woshiyelekifo 9.1. Aveshe ovo va li kokanhunhu oko ova li tava tale kefuta. Opo nee efuta ola li la lota kanini, ndele ovanhu aveshe tava tondokele keemhunda tava ingida tava ti: “Smong! Smong!” outumbulilo oo hau longifwa moshitukulwa ngeenge tava popi oshikungulu. Omakufikufi manene efuta okwa li a hanauna po omaumbo mahapu meni ashike lominute 30.
Okanhunhu kaSimeulue oko ka dengwa tete koshikungulu shinene. MuSimeulue omwa li ovakalimo 78 000, ndele omwa fila ashike ovanhu va 7. Omolwashike mwa fila ashike ovanhu vanini? * Ovanhu ovo hava kala kounhunhu ove na omupopyo tau ti: ‘Ngeenge edu la kakama, ndele efuta tali loto, tondokeleni keemhunda osheshi efuta otali ka kungulula po diva oshilando.’ Okudja poshikungulu osho, ovakalimo muSimeulue ova kala hava didilike noupu kutya oshikungulu oshi li popepi ngeenge ve wete efuta tali lunduluka. Ova li va xupa molwaashi ova li va dulika komalondwelo.
Ombiibeli oya popya kombinga yehanauno olo li li popepi, “oudjuu unene, inau kala ko okehovelo lounyuni fiyo opaife, ndele ngaashi itau uya vali.” (Mateus 24:21) Osho itashi ti kutya Edu otali hanaunwa po koinima oyo hai ndulukwa kovanhu ile koiponga yopaushitwe, molwaashi Kalunga edu okwe li shita li kale po fiyo alushe. (Omuudifi 1:4) Ponhele yaasho, poudjuu oo twa teelela, Kalunga ota ka ‘hanauna po ovo hava nyono edu.’ Ota ka xulifa po oukolokoshi nokumona oixuna akushe. (Ehololo 11:18; Omayeletumbulo 2:22) Oo itaa ka kala tuu omanangekonoupuna makumwifi!
Mepingafano noiponga yopaushitwe ngaashi oikungulu nomakakamo edu oo haa dipaa ovanhu ovo vehe na ondjo, ehanauno olo twa teelela hasho tali ka ninga ngaho. Ombiibeli oya ti kutya “Kalunga Oye ohole,” ndele Jehova (edina laKalunga) okwa udaneka kutya “ovayuki, vo otava ka fyuulula oshilongo, ndee tava kala mo alushe.” (1 Johannes 4:8; Epsalme 37:29) Oshike tashi dulu oku ku kwafela u ka xupe poudjuu munene noku ka hafela omanangekonoupuna oo a udanekwa? Owa pumbwa okudulika komalondwelo.
LUNGAMENA OININGWANIMA OYO TAI NINGWA MOUNYUNI
Katu shii efiku lokondadalunde olo Kalunga ta ka xulifa po oukolokoshi nokumona oixuna, molwaashi Jesus okwa ti: “Ndelenee efiku olo notundi oyo kaku na ou e i shii, nande ovaengeli vomeulu, ile Omona, oTate Oye aeke.” Ashike nande ongaho, Jesus okwe tu ladipika tu ‘kale oupafi.’ (Mateus 24:36; 25:13) Omolwashike mbela? Ombiibeli oya ti kutya eenghalo dounyuni otadi ka naipala ofimbo exulilo inali uya. Ngaashi ashike ekakamo ledu olo la li la tetekela oshikungulu la li la kwafela ovakalimo muSimeulue va kale oupafi, oiningwanima oyo tai linyenge mounyuni otai tu kwafele tu mone kutya exulilo oli li popepi. Tala okamhungu oko ka yelifa kombinga yoiningwanima imwe oyo ya popiwa mOmbiibeli.
Imwe yomoiningwanima oyo tai tetekele oudjuu munene oya holoka nale ofimbo imwe tai twikile natango. Ashike Jesus okwe tu lombwela kutya ngeenge hatu “mono aishe ei” natu kale tu shii kutya exulilo oli li popepi elela. (Mateus 24:33) Lipula kutya: ‘Oinima aishe oyo ya popiwa metetekelo, mbela onaini (1) ya ningwa mounyuni aushe, (2) ya ningwa pefimbo limwe, nongahelipi (3) tai naipala neendelelo?’ Osha yela kutya oiningwanima oyo otai ningwa pefimbo letu.
NGHEE KALUNGA HE TU ULIKILE OHOLE
Umwe oo a li omupresidende waAmerika pefimbo lonale okwa ti: “Omalondwelo oo haa yandjwa kuyele . . . ohaa xupifa eemwenyo.” Moitukulwa oyo ya li ya dengwa koshikungulu shomo 2004 omwa li mwa yandjwa omalondwelo oo a li taa ka kwafela opo oikungulu oyo tai ke uya iha dipae ovanhu vahapu. Sha faafana, Kalunga naye okwe tu pa omalondwelo ofimbo exulilo inali uya. Ombiibeli oya xunganeka ya ti: “Evangeli eli louhamba otali udifilwa ounyuni aushe li ningile oiwana aishe ondombwedi, opo nee taku uya exulilo.” — Mateus 24:14.
Omudo wa ya, Eendombwedi daJehova oda longa eevili di dulife pebiliyona 1.9 moilonga yokuudifa, moilongo 240, momalaka e dulife 700. Oilonga youdiinini oyo tai longwa kunena otai ulike kutya exulilo oli li popepi. Molwaashi Eendombwedi odi hole ovanhu vakwao, ohadi longo noudiinini opo di va londwele kombinga yefiku laKalunga letokolo olo li li popepi. (Mateus 22:39) Omalondwelo a tya ngaho otae ke ku etela ouwa molwaashi Jehova oku ku hole. Ombiibeli oya ti kutya ‘Kalunga ina hala pa kane nande oumwe, ndelenee aveshe ve lialulukile melidilululo.’ (2 Petrus 3:9) Oho ulike ngoo olupandu mokudulika komalondwelo opahole oo a dja kuKalunga?
INDA ONHAPO OPO U XUPE!
Ngaashi sha popiwa pehovelo, diva ashike eshi ovakalimo muSimeulue va mona efuta la lota, ova li va ya onhapo keemhunda. Ova li va xupa omolwonghatu oyo va katuka meendelelo. Nafye opo tu ka xupe poudjuu oo twa teelela, otwa pumbwa okukatuka eenghatu meendelelo. Ngahelipi mbela? Omuprofeti Jesaja okwa nwefwa mo a shange shi na sha neshivo olo tali ka tamunuka mo neenghono “pomaxulilo omafiku,” efimbo olo tu li mulo. Ombiibeli oya ti: “Ileni tu ka londeni komhunda yOmwene . . . opo e tu longe eendjila daye, fye tu shiive okweenda momalila aye.” — Jesaja 2:2, 3.
Ou na okulonga noudiinini opo u londe koxulo yomhunda oyo, ashike oku na eameno. Sha faafana, ovanhu omamiliyona mounyuni aushe ova kwafelwa kOmbiibeli va shiive eendjila daKalunga nova lundulule onghedi yavo yokukalamwenyo. (2 Timoteus 3:16, 17) Osho ohashi va kwafele va ‘ende momalila aKalunga’ nova kale meameno laye.
Mbela oto ka tambula ko eshivo olo noku ka hafela omafiloshisho aKalunga opahole momafiku aa madjuu? Ohatu ku ladipike u konakone noukeka Omishangwa odo di li mokamhungu odo tadi yandje oumbangi kutya otu li ‘momafiku axuuninwa.’ (2 Timoteus 3:1) Eendombwedi daJehova domoshitukulwa sheni otadi ka kala da hafa oku ku kwafela u ude ko nokushiiva nghee to dulu okutula moilonga omishangwa odo. Oto dulu yo okumona omanyamukulo komapulo oye, ngeenge owa i kepandja letu lokointaneta ko-www.jw.org/kj. Tala opo pa shangwa KOMBINGA YETU > OMAPULO OO HAA PULWA LUHAPU.
^ okat. 3 Oshikungulu osho shomo 2004, oshi li shimwe shomoikungulu inene oyo ya popiwa mondjokonona, molwaashi osha li sha dipaa ovanhu ve dulife po 220 000.
Lihonga shihapu
Mbela otu li ‘momafiku axuuninwa’?
Konakona nghee eenghatu noikala oyo ye tu dingilila tai ulike kutya paife otu li ‘momafiku axuuninwa’ oo a xunganekwa kOmbibeli.


text:
Etanga lovakwaita vomouhamba waRoma la pewa oundombwedi
Mo 59 O.P. (paife pa pita omido 1953), Omuyapostoli Paulus pamwe novanadolongo vakwao ova li va fika muRoma, ve li mepashukilo lovakwaita konima yolweendo lile nolilolola. Eshi ve uya muRoma, ova pitila poshivelo shoshilando shedina Porta Capena. Ombala yomukesari Nero oya li ya tungilwa koshikulundudu shedina Palatine, noya li hai pashukilwa ketanga lovakwaita vomouhamba, ovo va li hava homata omaongamukonda avo koshi yoikutu. * Ova li ashike hava djala va fa ovakwashiwana. Omuyapostoli Paulus novanadolongo vakwao ove uya ve li mepashukilo lomunefele wedina Julius, tava piti ponhele yomalandifilo aRoma, tava londo koshikulundudu shedina Viminal. Ova enda poshikunino shimwe omo mu na eealtari dihapu doikalunga yaRoma, tava piti pokapale konhumba, omo mwa li hamu deulilwa ovakwaita.
Eemwedi donhumba fimbo ooPaulus inava etwa kuRoma, eshi a li moshikepa oyo ya li ya teelanifwa koshikungulu, okwa li a lombwelwa komweengeli waKalunga taku ti: “Ove u nokuya koshipala shomukesari.” (Oil. 27:24) Mbela Paulus okwa li e li poku ka holoka koshipala shomukesari? Nopehe na omalimbililo, eshi Paulus va fika mOuhamba waRoma, ye ta tale komutungilo woshilando, okwa li a dimbuluka eendjovo odo Omwene Jesus a li e mu lombwela muJerusalem, pOshungo yaAntonia. Jesus okwa tile: “Kala nomwenyo muwa, osheshi ngaashi wa hepaula nge omu muJerusalem, osho yo u nokuhepaulula nge muRoma.” — Oil. 23:10, 11.
Otashi dulika Paulus a li a tala nokukonenena ohotekuma imwe inene oyo ya li muRoma yedina Castra Praetoria, oyo ya li ya tungwa needopi ditilyana, i na eebwifilo pombada dokupitifila oikuti ngeenge pe na olwoodi noya li ya dingililwa keeshungo. Mohotekuma oyo mwa li hamu kala etanga lovakwaita vomouhamba ovo va li hava amene omukesari nosho yo opolifi yomoshilando. Omwa li hamu kala ovaikwata 12 000 novapolifi omayovi onhumba. Movakwaita ovo omwa li yo mwa kwatelwa ovalondinghambe. Ohotekuma oya li tai ulike lela kutya Roma oshi na etangakwaita enaenghono. Julius oye a li a wilika osheendo shooPaulus okupitila mushimwe shomoivelo inhe yoshilando ya fimana, molwaashi okwa li omunefele wometanga lovakwaita vomouhamba, ovo va li yo ve na oshinakuwanifwa shokupashukila ovanadolongo ovo va dja koitukulwalongo yaRoma. Konima yolweendo olo lilolola, olo la pula eemwedi, Julius okwa li a fikifa ovanadolongo kouhamba waRoma. — Oil. 27:1-3, 43, 44.
OMUYAPOSTOLI PAULUS ‘INA KELELWA NANDE OKULYELYE’ OKUUDIFA
Paulus okwa li a mona omamoniko omo a lombwelwa kutya ovanhu aveshe ovo va li molweendo lavo moshikepa oyo ya ka teka, otava ka xupa. Fimbo va li konhunhu yaMelite, eshi oshikepa omo va li ya teka, okwa li a lika keyoka, ndele ke na eshi a ninga. Lwanima, okwa li a velula pashikumwifilonga ovanhu vokonhunhu oko, noova li tava diladila kutya Paulus okalunga. Oiningwanima aishe oyo otashi dulika ya li ya kundanwa mokati kovakwaita vomouhamba ovo va li inava itavela muKalunga.
Eshi Paulus va fika muRoma, ovamwatate vomuRoma ‘ova li ve uya kuApiForum nokuTres-Taberne oku mu shakeneka.’ (Oil. 28:15) Ashike okwa li a halelela okuudifila muRoma. Ndele ongahelipi a li ta ka udifa onghundana iwa e li omunadolongo? (Rom. 1:14, 15) Ovanhu vamwe ova itavela kutya ovanadolongo vomuRoma ova li hava kala mepashukilo lomukulunhu wetanga lovakwaita vomouhamba. Ngeenge osho sha li ngaho, Paulus otashi dulika a li a yandjwa momake omupangeli wometanga lovakwaita vomouhamba wedina Afranius Burrus, oo tashi dulika a li a landula omukesari meenghonopangelo. * Kashi na nee mbudi kutya oshike sha li sha ningwa po, eshi sha yela oshosho kutya Paulus okwa li ha nangelwa komukwaita umwe poshikando womovakwaita vomouhamba, ndele hakovanefele. Okwa li yo a efiwa a konge onhele yaye mwene yokukala novanhu ova li va pitikwa ve mu talele po. Okwa li yo a efiwa a udife; ‘ina kelelwa nande okulyelye.’ — Oil. 28:16, 30, 31.
PAULUS OKWA LI A UDIFILA OVANINI NOVANENE
Omupanguli oo wedina Burrus otashi dulika a li ha pulapula omuyapostoli Paulus, tashi dulika a li e shi ningila mombala ile mokamba yovakwaita vomouhamba, omanga ina twala oshikoya shaPaulus komukesari Nero. Paulus okwa li a longifa omhito ya tya ngaho opo a hepaululile “ovanini novanene” onghundana iwa. (Oil. 26:19-23) Kaku shiivike kutya Burrus okwa li a fika pexulifodiladilo lilipi shi na sha naPaulus, ashike Paulus ka li a tulwa modolongo oyo ya li mokamba yovakwaita. *
Onhele omo Paulus a li ha hiila oya li ya kula nawa, molwaashi pomhito imwe okwa li a dula okuudifila monhele omo “ovakulunhu vOvajuda” nosho yo ‘vahapu ve dule voshito ovo va li ve uya kuye monduda yaye.’ Kakele kaasho, omwa li yo ovakwaita vometangakwaita lomouhamba, ovo navo va li tava pwilikine eshi a li ta “hepaululile” Ovajuda kombinga yOuhamba noyaJesus, “okuhovela ongula fiyo onguloshi.” — Oil. 28:17, 23.
Ovakwaita vometangakwaita lomouhamba ovo va li hava nangele ombala ova li have liyakula mo efiku keshe potundi onhihetatu. Ovanangeli vaPaulus navo ova li have liyakula mo. Nomolwaasho, momukokomoko womido mbali odo Paulus a kala modolongo, ovakwaita ovo ova li hava kala ve udite eshi ta shangifa eenhumwafo odo a tumina Ovakriste Ovaefeso, Ovafilippi, Ovakolossi nosho yo Ovaheberi, nova li yo ve mu mona eshi a li ta shange ye mwene onhumwafo oyo a li a tumina Omukriste mukwao wedina Filemon. Fimbo Paulus a li modolongo, okwa li a kwafela Onesimus, omupika oo a li a ya onhapo omwene waye. Okwa popya shi na sha naye, kutya okwe mu ‘dala e li momalyenge’ nokwa li e mu ladipika a shune komwene waye. (Filem. 10) Nopehe na omalimbililo, Paulus okwa li yo ha kala e na ko nasha novakwaita ovo va li have mu nangele. (1 Kor. 9:22) Otashi dulika a li a pula ovakwaita ovo ve mu yelifile kombinga yoitukulwa i lili noku lili yomidjalo dopaukwaita noku di longifa pafaneko meenhumwafo daye. — Ef. 6:13-17.
OVA LI VA ‘POPYA EENDJOVO DAKALUNGA VEHE NOUMBADA’
Fimbo Paulus a li modolongo, okwa li a xumifa komesho ‘okutandavelifwa kwevangeli,’ ile tu tye, kwonghundana iwa fiyo ya shiivika ketanga alishe lovakwaita vomouhamba nosho yo kuvamwe vali. (Fil. 1:12, 13) Ovo va li hava di mohotekuma yaCastra Praetoria ova li ve na ovapambele, ovashiivikile nookaume ovo ve lihanena moitukulwalongo yOuhamba waRoma nova li ve na ekwatafano nomukesari nosho yo oilyo youkwaneumbo waye munene. Oilyo imwe youkwaneumbo oo, oyo ya li ovapambele vomukesari ile ovapiya novapika oya li ya ninga Ovakriste. (Fil. 4:22) Ouladi waPaulus wokuudifa okwa li wa kumika ovamwatate vomuRoma va ‘popye eendjovo daKalunga vehe noumbada.’ — Fil. 1:14.
Ouladi waye otau tu kumike yo kunena eshi hatu ‘udifa ondjovo mefimbo liwa nomefimbo lii.’ (2 Tim. 4:2) Ovakriste vamwe otashi dulika ihava dulu okudja mo momaumbo omolwomaunghundi ile ve li momaumbo ovakulupe ile moipangelo, navamwe otashi dulika va tulwa meedolongo omolweitavelo lavo. Kashi na nee mbudi kutya ohatu lihange meenghalo da tya ngahelipi, ovo tave tu yakula otashi dulika va ka pwilikine ketumwalaka letu. Ngeenge otwa kala hatu yandje oundombwedi nouladi pomhito keshe, ohatu ke shi limoneka kutya ‘eendjovo daKalunga itadi dulu okumangwa,’ sha hala okutya, itadi dulu oku i wa moshipala. — 2 Tim. 2:8, 9.
^ okat. 2 Tala oshimhungu “Etanga lovakwaita vomouhamba pefimbo laNero.”
^ okat. 7 Tala oshimhungu “Sextus Afranius Burrus.”
^ okat. 9 Herodes Agrippa okwa tulilwe modolongo oyo komukesari Tiberius mo 36/37 O.P. molwaashi a popile kutya Caligula otashi dulika a ka ninge omukesari. Eshi Caligula a ninga omukesari, okwa li a nangeka po Herodes e li ohamba yoshitukulwalongo shonhumba. — Oil. 12:1.


text:
Hopaenena oukwatya waJesus welininipiko nowolune
‘Kristus okwe mu hepekelwa nokwe mu fiila oshihopaelelwa mu shikule oshikoti shaye.’ — 1 PETRUS 2:21.
1. Omolwashike okuhopaenena Jesus taku tu ehenifa popepi elela naJehova?
LUHAPU ohatu kendabala okuhopaenena ovanhu ovo twa lenga. Omunhu a denga mbada movanhu aveshe ovo va li ko nale, oo hatu dulu okuhopaenena, oJesus Kristus. Omolwashike mbela? Jesus okwa ti: “Ou okwa mona nge, oye a mona Tate.” (Johannes 14:9) Osho osho shi li ngaho molwaashi Jesus oha hopaenene omaukwatya aXe monghedi ya wanenena. Onghee hano, ngeenge hatu lihongo kombinga yaJesus, kungaho ohatu lihongo yo kombinga yaJehova. Nongeenge ohatu hopaenene Jesus, ohatu ehene popepi elela naJehova, Omunhu munenenene meshito alishe. Oo kau fi tuu oufembanghenda munene!
2, 3. (a) Omolwashike Jehova e tu pa ouyelele u na sha nonghalamwenyo yaJesus, nokwa teelela tu ninge shike? (b) Oshike hatu ka kundafana moshitukulwa eshi nomwaasho tashi landula?
2 Jehova okwe tu pa ouyelele mOmbibeli u na sha nonghalamwenyo yaJesus. Omolwashike mbela? Omolwaashi Kalunga ketu okwa hala tu shiive Omona waye opo tu dule oku mu hopaenena filufilu. (Lesha 1 Petrus 2:21.) Oshihopaenenwa tashi hangwa mOmbibeli osho Jesus e tu tulila po otashi faafanifwa neenghatu. Osho osha hala okutya shike? Jehova okwa hala tu landule eenghatu dOmona, sha hala okutya, tu hopaenene Jesus mukeshe osho a ninga. Oshoshili kutya Jesus okwa li a wanenena, ashike Jehova ina teelela tu hopaenene Omona monghedi ya wanenena. Ponhele yaasho, Jehova okwa hala tu ninge keshe osho hatu dulu tu hopaenene Jesus.
3 Natu ka taleni komaukwatya amwe aJesus mawa. Moshitukulwa eshi, ohatu ka kundafana kombinga yelininipiko nolune laye. Moshitukulwa tashi landula, ohatu ka kundafana kombinga youladi neendunge daye dokuyoolola. Eshi hatu kundafana oukwatya keshe, ohatu ka nyamukula omapulo aa atatu: Oukwatya oo owa hala okutya shike? Ongahelipi Jesus a li e u ulika? Ongahelipi hatu dulu oku mu hopaenena?
JESUS OMULININIPIKI
4. Okukala omulininipiki osha hala okutya shike?
4 Elininipiko oshike? Ovanhu vahapu ovo ve na ounhwa ohava diladila kutya elininipiko oukwatya oo tau ulike kutya omunhu oku na ounghundi noke na omukumo. Ndele mbela osho oshoshili ngoo? Hasho nandenande. Opo omunhu a kale omulininipiki oku na okukala e na omukumo nouladi. Elininipiko olo okuhakala nounhwa nelinenepeko. Opo tu kale ovalininipiki, tete otu na okukala tu na etaleko la yuka li na sha nafye vene. Pashihopaenenwa, emboitya limwe lOmbibeli ola ti: “Elininipiko olo okushiiva nghee tu vanini neenghono momesho aKalunga.” Natango, ngeenge otu valininipiki, itatu ka kala tu udite kutya otu va xwepo tu dule vamwe. (Ovaroma 12:3) Kashi pu kovanhu inava wanenena okuulika oukwatya oo. Ndele ohatu dulu okulihonga okukala ovalininipiki ngeenge otwa dilonga kounene waJehova nokulandula oshihopaenenwa shaJesus.
Ngeenge otu li ovalininipiki, itatu ka kala tu udite tu li xwepo tu dule vamwe
5, 6. (a) Olyelye omweengeli omukulunhu Mikael? (b) Ongahelipi Mikael a li a ulika oikala yelininipiko?
5 Jesus okwa li a ulika ngahelipi elininipiko? Omona waKalunga okwa kala alushe omulininipiki, eshi a li meulu e li omweengeli omunaenghono naashi a li kombada yedu e li omunhu a wanenena. Natu ka taleni koihopaenenwa imwe inini.
6 Oikala yaye. Embo lOmbibeli laJuda otali tu lombwele kombinga yonghalamwenyo yaJesus fimbo a li ine uya kombada yedu. (Lesha Judas 9.) E li omweengeli omukulunhu Mikael, Jesus okwa li a “twa eemhata naSatana omolwoshimhu shaMoses.” Konima eshi Moses a fya, Jehova okwa li a fudika oshimhu shaye ponhele opo itapa dulu okumonika kovanhu. (Deuteronomion 34:5, 6) Otashi dulika Ondiaboli ya li ya hala okuyeleka Ovaisrael va longele Jehova monghedi oyo ita hokwa, tava longifa oshimhu shaMoses. Kashi na nee mbudi kutya Ondiaboli oya li i na eemhangela dii dilipi, Mikael okwa li e i kelela nouladi. Embo limwe lomauyelele ola ti kutya outumbulilo “twa eemhata,” owa longifwa yo okuulika ‘keenhamanana dopaveta,’ notashi dulika tau ulike kutya ‘Mikael okwa li a shonga oufemba wOndiaboli wokukufa po oshimhu shaMoses.’ Ashike omweengeli omukulunhu okwa li e shii kutya eenghonopangelo daye oda ngabekwa. Onghee hano, oshibofa osho okwa li e shi undulila kuJehova, Omutokoli Munenenene, oo oye ashike e na oufemba wokutokola Satana. Jesus ka li tuu a ulika oikala yelininipiko!
Jesus okwa li a ninga nelininipiko keshe osho Jehova e mu lombwela a ninge, nokuli “fiyo omefyo”
7. Ongahelipi Jesus a li a ulika elininipiko monghedi yaye yokupopya nomeenghatu daye?
7 Eshi Jesus a li kombada yedu okwa li yo a ulika kutya omulininipiki monghedi yaye yokupopya nosho yo moinima oyo a ninga. Onghedi yaye yokupopya. Jesus ka li ha kala a hala okupewa elitulemo kuvamwe olo inali pumbiwa. Ponhele yaasho, okwa li a hala efimano alishe li yukifwe kuXe. (Markus 10:17, 18; Johannes 7:16) Jesus ka li ha popi novahongwa vaye monghedi oyo tai va ningifa va kale ve udite va fa vehe na eendunge ile inava fimana. Mepingafano naasho, okwa li e va fimaneka nokwa li a ulika kutya okwe ve lineekela moku va pandula omolwomaukwatya avo mawa. (Lukas 22:31, 32; Johannes 1:47) Eenghatu daye. Jesus okwa li a hoolola okukala nonghalamwenyo yanafangwa, sha hala kutya, ehe na oinima ihapu yopamaliko. (Mateus 8:20) Okwa li e na ehalo okulonga oilonga yanafangwa oyo vamwe va li vehe na ehalo okulonga. (Johannes 13:3-15) Okwa tula po yo oshihopaenenwa sha wanenena shelininipiko mokukala omuduliki. (Lesha Ovafilippi 2:5-8.) Molwaashi Jesus ina fa ovanhu ovo vehe hole okudulika kuvakwao omolwounhwa, okwa li a ninga nelininipiko keshe osho Jehova e mu lombwela a ninge, a dulika nokuli “fiyo omefyo.” Osha yela kutya Jesus, Omona womunhu, okwa li ‘omulininipiki momutima.’ — Mateus 11:29.
HOPAENENA ELININIPIKO LAJESUS
8, 9. Ongahelipi hatu dulu okuulika elininipiko?
8 Ongahelipi hatu dulu okuhopaenena elininipiko laJesus? Oikala yetu. Ngeenge otwe lininipika, otu shii kutya eenghonopangelo detu oda ngabekwa. Onghee hano, otu shii kutya katu na oufemba wokutokola vamwe. Itatu ke va kembaula ile tu kale twa limbililwa omalinyengotomheno avo. (Lukas 6:37; Jakob 4:12) Elininipiko otali ke tu kwafela tu henuke okukala tu lishii ‘unene ouyuki.’ Osho osha hala okutya itatu ka kala tu udite kutya otu li xwepo tu dule ovo vehe na okudula ile omaufembanghenda a fa oo tu na. (Omuudifi 7:16) Ovakulunhuongalo ovalininipiki ihava diladila kutya ove li xwepo ve dule ovamwaxe. Ponhele yaasho, ovafita ovo ovanahole ova ‘tala ko vamwe ve li komesho yavo,’ sha hala kutya, ova tala ko vamwe va fimana ve va dule. — Ovafilippi 2:3; Lukas 9:48.
9 Diladila kuW. J. Thorn, oo a kala ta longo e li omupashukili omweendi okudja mo 1894. Konima eshi a kala ta longo oshilonga osho oule womido dihapu, okwa ka pewa oshilonga shokufila oshisho eexuxwa kofaalama yehangano oyo ya li kolundume elela loshitukulwalongo shaNew York. Omafimbo amwe ngeenge e udite kutya oku na okukala ta longo oshilonga sha fimana, omumwatate Thorn okwa li he lilombwele ta ti: “Kandwi ove kanini kedu. Oshike osho u na opo u kale u na ounhwa?” (Lesha Jesaja 40:12-15.) Oyo kai fi tuu oikala yelininipiko!
10. Ongahelipi hatu dulu okuulika elininipiko okupitila mokupopya nomeenghatu detu?
10 Okupopya kwetu. Ngeenge otu li ovalininipiki shili, otashi ka kuma onghedi omo hatu popi navamwe. (Lukas 6:45) Ngeenge hatu popi navo, katu na okukala hatu yandje elitulemo komaufembanghenda etu nokoinima oyo twa ninga. (Omayeletumbulo 27:2) Ponhele yaasho, otu na okukala hatu pandula ovamwatate novamwameme omolwoinima iwa oyo hava ningi nokuyandja elitulemo komaukwatya avo mawa nokokudula kwavo. (Omayeletumbulo 15:23) Eenghatu detu. Ovakriste ovalininipiki ihava kendabala okukala ovanamadina ile va fimana mounyuni ou. Ponhele yaasho, ova hoolola okukala nonghalamwenyo i li paunafangwa, hava longo nokuli oilonga idinifa opo va dule okulongela Jehova shihapu ngaashi tava dulu. (1 Timoteus 6:6, 8) Osho sha fimanenena, ohatu dulu okuulika elininipiko mokukala hatu dulika. Otu na okukala ovalininipiki opo tu dulike ‘kovakwatelikomesho’ meongalo, okutambula nokushikula ewiliko lehangano laJehova. — Ovaheberi 13:17.
JESUS OKU NA OLUNE
11. Olune oshike?
11 Olune oshike? Oshitya olune otashi holola omaliudo omwenyo muwa nokunakonasha. Olune olo okuulika ohole nola faafana nomaukwatya ngaashi olukeno nonghenda. Ombibeli oya popya kombinga ‘yolukeno,’ ‘efilonghenda’ nosho yo “ohole yokomwenyo.” (1 Petrus 3:8; 2 Ovakorinto 1:3; Ovafilippi 1:8) Embo limwe lomauyelele Ombibeli ola ti kutya okuulika olune osha kwatela mo shihapu shihe fi ashike okukala u uditile onghenda ovo ve na omhumbwe. Ola ti kutya ngeenge otu na olune osha hala kutya otu na okukala tu “na ko nasha filufilu nokukwafela” vamwe mokuninga sha osho tashi ka xwepopaleka onghalamwenyo yavo. Hano olune oukwatya oo hau linyengifa omunhu a kwafele vamwe.
12. Oshike tashi ulike kutya Jesus okwa li ha kenukile vamwe, nolune laye ola li le mu linyengifa a ninge shike?
12 Ongahelipi Jesus a li a ulika olune? Olune neenghatu daye. Jesus okwa li ha udile vamwe olukeno. Eshi a li a mona kaume kaye Maria nosho yo vamwe tava lili eshi Lasarus a fya, Jesus naye okwa li a lila. (Lesha Johannes 11:32-35.) Natango, olukeno olo la li le mu ningifa a kale a hala okunyumuna omonamati womufiyekadi umwe, olo ngoo le mu linyengifa a nyumune Lasarus. (Lukas 7:11-15; Johannes 11:38-44) Eenghatu odo dolune otashi dulika da ningifa Lasarus a kale e na omhito yoku ka kala nomwenyo meulu. Jesus okwa li a ‘kenukila’ ongudu yovanhu ovo va li ve uya kuye. Olukeno laye ole mu linyengifa e va ‘honge oinima ihapu.’ (Markus 6:34) Oshimoniwa osho osha li sha lundulula onghalamwenyo yaavo va li va tula moilonga omahongo aye. Olune laJesus ola li la kwatela mo shihapu shihe fi ashike omaliudo. Olune ola li yo le mu linyengifa a kwafele ovanhu ovo ve na omhumbwe. — Mateus 15:32-38; 20:29-34; Markus 1:40-42.
13. Ongahelipi Jesus a li a popya navamwe nolune? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
13 Eendjovo daye dolune. Olukeno laJesus ola li le mu linyengifa a popye nolune navamwe, unene tuu ovafininikwa. Omuyapostoli Mateus okwa popya shi na sha naJesus a tofa meendjovo daJesaja. Jesaja okwa ti: “Oshihati sha tanduka ite shi nyanyaula, nokangodi koshela yomaadi ka twimana, ite ka dimi po.” (Jesaja 42:3; Mateus 12:20) Osho osha hala okutya shike? Jesus ka li ha ungaunga nai novanhu. Ponhele yaasho, okwa li ha popi navo monghedi oyo tai va talaleke. Okwa li a udifila ovo ‘ve na omitima da nyanyaulwa’ etumwalaka leteelelo. (Jesaja 61:1) Okwa li a shiva ovo hava ‘longo nova lolokifwa’ ve uye kuye opo va dule okumona “etulumuko.” (Mateus 11:28-30) Okwa li a udanekela ovahongwa vaye kutya Kalunga oku na ko nasha nomulongeli waye keshe pauhandimwe, mwa kwatelwa ovo “vanini,” ile ovo va talika ko kounyuni inava fimana. — Mateus 18:12-14; Lukas 12:6, 7.
HOPAENENA OLUNE LAJESUS
14. Ongahelipi hatu dulu okuulikila vamwe olune?
14 Ongahelipi hatu dulu okuhopaenena olune laJesus? Olune letu. Ombibeli oya ti kutya otu na okulonga opo tu kale tu na “efilonghenda lomomutima,” nokuli nonande kashi pu okuninga ngaho. Oukwatya oo ou li oshitukulwa ‘shomunhu mupe’ oo Jehova a teelela Ovakriste aveshe va djale. (Lesha Ovakolossi 3:9, 10, 12.) Ongahelipi to dulu okuulika olune? Ombibeli oya ti: ‘mbwalangadjekeni’ omitima deni. (2 Ovakorinto 6:11-13) Pwilikina nelitulemo umwe ngeenge te ku lombwele nghee e udite naasho te lipula nasho. (Jakob 1:19) Lipula kutya: ‘Mbela ngeno aame nda li monghalo ya tya ngaho, ohandi kala ndi udite ngahelipi? Ngeno ohandi kala nda pumbwa shike?’ — 1 Petrus 3:8.
15. Oshike osho hatu dulu okuninga opo tu kwafele ovo tashi dulika va nyika oluhodi ile tava mono oixuna?
15 Eenghatu detu dolune. Olune otali ke tu linyengifa tu kwafele vamwe, unene tuu ovo va nyika oluhodi ile tava mono oixuna. Ongahelipi hatu dulu oku va kwafela? Ovaroma 12:15 ova ti: “lileni naava hava lili.” Luhapu, ovanhu ohava kala va pumbwa ehekeleko shi dulife ekandulepo loupyakadi. Ova pumbwa kaume oo e na ohokwe muvo noha pwilikine kuvo. Omumwameme umwe oo e udite a hekelekwa kovamwatate novamwameme eshi a filwa omonakadona waye, okwa ti: “Onde shi pandula eshi ookaume va li ve uya nokulila pamwe naame.” Ohatu ulike yo olune mokuninga oinima yonhumba opo tu kwafele vamwe. Otashi dulika pe na omufiyekadi umwe oo a pumbwa ekwafo mokuwapekulula eumbo laye. Ile otashi dulika pe na Omukriste umwe omunamido oo a pumbwa ekwafo opo a kale he uya kokwoongala, a ye moukalele ile kundokotola. Nokuli noilonga ashike inini yolune otai dulu okukuma onghalamwenyo yaumwe. (1 Johannes 3:17, 18) Osho sha fimanenena, ohatu dulu okuulikila vamwe olune mokuninga shihapu ngaashi hatu dulu tu va udifile onghundana iwa. Oyo oyo onghedi ya denga mbada omo hatu dulu okukwafela ovanamitimadiwa va ninge omalunduluko monghalamwenyo yavo!
16. Oshike hatu dulu okutya opo tu twe omukumo ovo va polimana?
16 Eendjovo detu dolune. Olune otali ke tu linyengifa tu hekeleke ovo va polimana ile tu va ‘twe ouladi.’ (1 Ovatessaloniki 5:14) Oshike hatu dulu okutya opo tu va twe omukumo? Ohatu dulu oku va lombwela kutya otu na ko nasha navo shi fike peni. Ohatu dulu oku va pandula noku va kwafela va mone omaukwatya avo mawa nokudula kwavo. Ohatu dulu yo oku va dimbulukifa kutya Jehova oye e va kwafela va mone oshili, osho tashi ulike kutya ove na ongushu kuye. (Johannes 6:44) Natu va shilipaleke kutya Jehova oku na ko nasha filufilu novapiya vaye ovo ve “nomitima da teyauka” ile ‘omhepo ya nyanyauka.’ (Epsalme 34:19) Eendjovo detu dolune otadi dulu okutalaleka lela ovo va pumbwa ehekeleko. — Omayeletumbulo 16:24.
17, 18. (a) Jehova okwa teelela ovakulunhuongalo va ungaunge ngahelipi needi daye? (b) Oshike hatu ka kundafana moshitukulwa tashi landula?
17 Ovakulunhuongalo, Jehova okwa teelela mu ungaunge needi daye nolune. (Oilonga 20:28, 29) Dimbulukeni kutya omu na oshinakuwanifwa shokuhonga, okutwa omukumo nokutalaleka eedi daye. (Jesaja 32:1, 2; 1 Petrus 5:2-4) Onghee hano, omukulunhuongalo oo e na olune ita ka kala e li ovamwaxe momakofi, sha hala okutya, te va tulile po eemhango ile oku va ningifa va kale ve udite etimba opo ngeno va ninge shihapu nonande paulelalela itava dulu. Ponhele yaasho, ovakulunhuongalo ove na okukala va hala ovamwaxe va kale va hafa shili, ve na elineekelo kutya ohole yavo yokuhola Jehova otai ke ve linyengifa ve mu longele ngaashi tava dulu. — Mateus 22:37.
18 Eshi hatu dilonga kelininipiko nokolune laJesus, otashi ke tu linyengifa tu mu hopaenene. Moshitukulwa tashi landula, ohatu ka kundafana shi na sha nanghee hatu dulu okuhopaenena ouladi waJesus nosho yo eendunge daye dokuyoolola.


text:
OSHILESHWA 15
Ovakulunhuongalo ohava longo shike meongalo?
Melongelokalunga letu kamu na ovakwatelikomesho hava futwa. Ponhele yaasho, meongalo keshe ohamu nangekwa ovapashukili va pyokoka opo ‘va life eongalo laKalunga,’ ngaashi ashike sha li hashi ningwa momaongalo opaKriste opefimbo lonale. (Oilonga 20:28) Ovapashukili ovo, ile tu tye ovakulunhuongalo, ove li ovalumenhu ovo ve na ekwatafano lopofingo naKalunga nohava kwatele komesho omaongalo nokulifa oufita, ndele ‘hakefininiko, hamolweliko la kaka, ndelenee onehalo liwa.’ (1 Petrus 5:1-3) Ohava longo oilonga ilipi omolwetu?
Ohave tu file oshisho noku tu pashukila. Ohava yandje ewiliko lopamishangwa nohava kwafele eongalo li kale li na ekwatafano liwa naKalunga. Molwaashi oshinakuwanifwa osho ove shi lineekelelwa kuKalunga, ihava pangele eongalo laye, ndele ponhele yaasho ohave li kwafele li kale la paluka nawa pamhepo nola hafa. (2 Ovakorinto 1:24) Ngaashi ashike omufita weedi ha kendabala okufila oshisho odi yaye keshe, ovakulunhuongalo navo ohava kendabala okukala ve shii oshilyo keshe sheongalo pauhandimwe. — Omayeletumbulo 27:23.
Ohave tu hongo nghee tu na okulonga ehalo laKalunga. Ohava kwatele komesho okwoongala kweongalo oshivike keshe opo va pameke eitavelo letu. (Oilonga 15:32) Ovalumenhu ovo ovadiinini ohava kwatele komesho moilonga yokuudifa, tava longo pamwe nafye noku tu deula meembinga adishe dokuudifa.
Ohave tu tu omukumo pauhandimwe. Otashi dulika ve tu talele po komaumbo etu ile va popye nafye pOlupale lOuhamba opo ve tu kwafele tu kale nekwatafano la kola naKalunga ile oku tu hekeleka nOmishangwa.— Jakob 5:14, 15.
Kakele koinakuwanifwa yavo yomeongalo, ovakulunhuongalo vahapu ohava longo yo oilonga yokulikongela omboloto nove na oinakuwanifwa i na sha nomaukwaneumbo avo. Otwa pumbwa shili okufimaneka ovalumenhu ovo molwaashi ohava longo noudiinini.— 1 Ovatessaloniki 5:12, 13.
Ovakulunhuongalo otava dana onghandangala ilipi meongalo?
Omeenghedi dilipi ovakulunhuongalo hava ulike kutya ove na ko nasha nafye pauhandimwe?
Lihonga shihapu
Omaongalo Eendombwedi daJehova okwa unganekwa ngahelipi?
Lihonga kutya ohatu pewa ngahelipi ewiliko nehongo okupitila melongekido olo.
Eninginifo loye nekwatafano loye naKalunga
Omuriste okwa pumbwa okukatuka eenghatu dilipi opo a kale a wana okuninginifwa? Lihonga kutya otali ti shike nongahelipi li na okuningwa.


text:
Kristus eenghono daKalunga
“Kristus, eenghono daKalunga.” — 1 OVAKORINTO 1:24.
1. Omolwashike Paulus a ti kutya “Kristus, eenghono daKalunga”?
JEHOVA okwa ulika eenghono daye okupitila muJesus Kristus meenghedi dikumwifi. Jesus okwa longa oikumwifilonga eshi a li kombada yedu. Ohatu dulu okulesha imwe yomuyo mOmbibeli nokupameka eitavelo letu. (Mateus 9:35; Lukas 9:11) Jehova okwa pa Jesus eenghono dinene, nomolwaasho omuyapostoli Paulus a ti: “Kristus, eenghono daKalunga.” (1 Ovakorinto 1:24) Ndele mbela oikumwifilonga yaJesus oye tu kuma ngahelipi?
2. Oshike hatu lihongo moikumwifilonga yaJesus?
2 Omuyapostoli Petrus okwa ti Jesus okwa longa ‘oinyengandunge’ ile oikumwifilonga. (Oilonga 2:22) Oikumwifilonga oyo otai tu hongo shike? Otai tu hongo osho Jesus ta ka ninga momukokomoko womido eyovi dokupangela kwaye. Pefimbo opo, ota ka longa oikumwifilonga inene oyo tai ka etela ovanhu aveshe kombada yedu ouwa. Oikumwifilonga yaye otai tu kwafele yo tu ude ko shihapu kombinga yomaukwatya avo naXe. Moshitukulwa eshi, ohatu ka kundafana oikumwifilonga yaJesus itatu, nohatu ke lihonga nghee tai dulu oku tu kuma kunena nosho yo monakwiiwa.
OSHIKUMWIFILONGA OSHO TASHI TU HONGO OKUYANDJA
3. (a) Omolwashike Jesus a longa oshikumwifilonga shaye shotete? (b) Jesus okwa ulika ngahelipi moshilando shaKaana kutya oha yandje?
3 Jesus okwa longa oshikumwifilonga shaye shotete moshivilohombolo osho sha li modoolopa yedina Kaana. Katu shii kutya omolwashike, ashike kapa li omaviinyu a wana ovaenda ovo va li ve uya koshivilohombolo. Osha li tashi dulu okufifa ohoni ovafuko molwaashi osha li oshinakuwanifwa shavo okuyakula ovaenda. Ina yaJesus, Maria, naye okwa li umwe womovaenda. Mbela okwa li a pula Jesus a kwafele molwaashi e shii kutya oku na eenghono doku shi ninga? Otashi dulika Maria a li a dilonga komaxunganeko aeshe e na sha nomona, nokwa li e shii kutya ota ka ifanwa ‘Omona waau wOkombadambada.’ (Lukas 1:30-32; 2:52) Osha yela kutya Maria naJesus aveshe ova li va hala okukwafela ovafuko. Jesus okwa li a longa oshikumwifilonga eshi a shitukifa eelitela domeva 380 “omaviinyu mawa.” (Lesha Johannes 2:3, 6-11.) Mbela osha li oshinakuwanifwa shaJesus shokuyandja omaviinyu? Hasho. Okwa li e shi ninga molwaashi okwa li e na ko nasha novanhu nokwa li ta hopaenene Xe oo ha yandje.
Jesus okwa ti natu kale hatu ‘yandje’
4, 5. (a) Oshikumwifilonga shaJesus shotete otashi tu hongo shike? (b) Oshikumwifilonga shomuKaana otashi tu hongo shike shi na sha nonakwiiwa?
4 Jesus okwa li a shitukifa omeva omaviinyu mawa, nokwa li a henena ongudu inene yovanhu. Mbela oshikumwifilonga osho otashi tu hongo shike? Otashi tu hongo kutya Jehova naJesus kave fi valuva, ndele ohava yandje nehalo liwa. Oshikumwifilonga osho oshe tu tomha kutya Jehova naJesus ove na ko nasha lela nomaliudo ovanhu. Otashi ulike yo kutya mounyuni mupe Jehova ota ka longifa eenghono daye a yandje oikulya ya henena keshe umwe kombada yedu alishe. — Lesha Jesaja 25:6.
5 Mafiku Jehova ote ke tu pa keshe osho twa pumbwa lela. Keshe umwe ota ka kala e na eumbo liwa noipalwifa iwa. Ohatu kala twa tunhukwa neenghono ngeenge hatu diladila kombinga yoinima aishe iwa oyo Jehova te ke tu pa mOparadisa kombada yedu.
6. Jesus okwa longifa ngahelipi eenghono daye, nongahelipi hatu dulu oku mu hopaenena?
6 Jesus ina longifa nande eenghono daye nomatomheno okuliholamwene. Diladila osho sha li sha ningwa po eshi Ondiaboli ya yeleka Jesus a shitukife omamanya omungome. Jesus okwa anya okulongifa eenghono daye omolwouwa waye mwene. (Mateus 4:2-4) Ponhele yaasho, Jesus okwa longifa eenghono daye nehalo liwa a kwafele vamwe. Ongahelipi hatu dulu okuhopaenena oikala yaJesus yokuheliholamwene? Jesus okwa ti otu na okukala hatu ‘yandje.’ (Lukas 6:38) Ohatu dulu okuninga ngaho mokukala hatu shivi vamwe komaumbo etu tu lye pamwe navo. Ohatu dulu yo okukala hatu longifa efimbo konima yokwoongala opo tu kwafele umwe, ngaashi okupwilikina komumwatate eshi te lideula oshipopiwa shaye. Ile otashi dulika tu yandje ekwafo tali longo nokudeula vamwe moukalele. Ohatu hopaenene okuyandja kwaJesus ngeenge otwa halelela okukwafela vamwe ngaashi hatu dulu.
“AVESHE OVA LYA, NDELE VA KUTA”
7. Oshike shi na okukala alushe shi li oupyakadi mounyuni waSatana?
7 Oluhepo ola dja nale. Jehova okwa li a lombwela Ovaisrael kutya ‘eehepele otadi ka kala alushe moshilongo.’ (Deuteronomion 15:11) Opo nee konima yomido omafele, Jesus okwa ka popya a ti: ‘Eehepele omu di kwete alushe punye.’ (Mateus 26:11) Mbela Jesus okwa li a hala okutya otapa kala alushe ovanhu va hepa kombada yedu? Ahowe, okwa li a hala kutya otapa kala oluhepo fimbo tu li natango mounyuni waSatana. Itapa ka kala tuu eyooloko eshi hatu ka kala mounyuni mupe! Pefimbo opo, itapa ka kala vali oluhepo. Atushe ohatu ka kala tu na oikulya ya wana nohatu ka lya hatu kuta.
8, 9. (a) Omolwashike Jesus a li a kutifa ovanhu omayovi? (b) Oshikumwifilonga osho ou shi uditile ngahelipi?
8 Omupsalme umwe okwa popya shi na sha naJehova a ti: “Oto kamutulula eke loye ndee to palula oinamwenyo aishe kohokwe yoye.” (Epsalme 145:16) Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li a hopaenena Xe monghedi ya wanenena nokwa li ha file oshisho ovanhu meemhumbwe davo. Ka li a ninga ngaho opo ngeno a ulike kutya oku na eenghono, ndele omolwaashi a li e na ko nasha shili novanhu. Natu ka kundafaneni Mateus 14:14-21. (Lesha.) Eengudu dovanhu oda li da shikula Jesus kolupadi, da dja koilando. (Mateus 14:13) Lwokomatango, ovahongwa ova li ve wete kutya ovanhu ova loloka nova fya ondjala. Onghee hano, ova li va pula Jesus opo a lekele ovanhu ve ke lilandele oikulya. Mbela Jesus okwa li ta ka ninga po shike?
9 Jesus okwa li a kutifa ovalumenhu 5 000 nosho yo ovakainhu nounona nomingome nhano neeshi mbali. Omolwashike a longa oshikumwifilonga osho? Omolwaashi okwa li e hole shili ovanhu nokwa li e na ko nasha navo. Jesus oku na okukala a li a yandja oikulya ihapu molwaashi ovanhu ‘ova li va lya, ndele va kuta.’ Oikulya oyo va li va lya oye va pa eenghono odo va li va pumbwa opo va dule okuya molweendo lile okushuna komaumbo. (Lukas 9:10-17) Eshi aveshe va kuta, ovahongwa ova li va yadeka oimbale 12 noundjaumukile vomingome ovo va li va xupa po.
10. Oshike tashi ka ningilwa oluhepo monakwiiwa?
10 Ovanhu omamiliyona omafele ova hepa, molwaashi ovapangeli ovanalwisho nova nyonauka. Nokuli novamwatate vamwe kave na oikulya ya wana. Ashike mafiku, ovanhu ovo hava dulika kuJehova otava ka kala mounyuni muhe na enyonauko ile oluhepo. Jehova Kalunga omunaenghono adishe ota dulu nokwa halelela okuwanifa po eemhumbwe detu. Okwa udaneka kutya mafiku ota ka xulifa po okumona oixuna. — Lesha Epsalme 72:16.
Oikumwifilonga yaJesus otai tu shilipaleke kutya okwa hala okulongifa eenghono daye omolwouwa wetu
11. Omolwashike u na oushili kutya mafiku Kristus ota ka longifa eenghono daye kongonga yedu alishe, naasho otashi ku linyengifa u ninge shike?
11 Eshi Jesus a li kombada yedu, okwa li ashike a longa oikumwifilonga meenhele dinini moule womido nhatu netata. (Mateus 15:24) Ndele eshi e li Ohamba, ota ka kwafela ovanhu aveshe momukokomoko womido eyovi dokupangela kwaye. (Epsalme 72:8) Oikumwifilonga yaJesus otai tu shilipaleke kutya okwa hala okulongifa eenghono daye omolwouwa wetu. Ndele molwaashi fye katu na eenghono dokulonga oikumwifilonga, oshike hatu dulu okuninga po? Ohatu dulu okulongifa efimbo neenghono detu tu lombwele vamwe kombinga yonakwiiwa itunhula oyo Ombibeli ya udaneka. Osho osho oshinakuwanifwa shetu tu li Eendombwedi daJehova. (Ovaroma 1:14, 15) Ngeenge otwa kala hatu dilonga osho mafiku Kristus ta ka ninga, ohatu ka kala twa halelela okulombwela vamwe kombinga yasho. — Epsalme 45:2; 49:4.
JEHOVA NAJESUS OHAVA DULU OKUPANGELA EENGHONO DOMESHITO
12. Omolwashike hatu dulu okukala noushili kutya Jesus oku shii filufilu omudingonoko wedu?
12 Eshi Kalunga ta shiti edu nakeshe osho shi li ko, Jesus okwa kala “puye ngaashi omunongoelela.” (Omayeletumbulo 8:22, 30, 31; Ovakolossi 1:15-17) Onghee hano, Jesus oku udite ko filufilu omudingonoko wedu aushe. Oku shii nghee e na okulongifa nokupangela oinima aishe yomeshito.
13, 14. Yandja oshihopaenenwa osho tashi ulike kutya Kristus ota dulu okupangela eenghono domeshito.
13 Eshi Jesus a li kombada yedu okwa ulika kutya oku na eenghono daKalunga eshi a li a pangela eenghono domeshito. Pashihopaenenwa, diladila kunghee a li a pangela omhepo idjuu. (Lesha Markus 4:37-39.) Omuhongwanhu umwe wOmbibeli okwa yelifa kutya oshitya shOshigreka osho sha tolokwa “omhepo idjuu” membo laMarkus, ohashi longifwa kokuulika komhepo oyo hai hanauna. Ohashi yukifwa yo komhepo idjuu oyo hai uya noilemo ilaula, koshikungulu shomhepo, komipwalakato nosho yo kodula yepoola. Ngeenge ya oka, oinima aishe ohai fyaala ya halakana. Omuyapostoli Mateus okwa popya shi na sha nomhepo oyo idjuu a ti: “Omhepo i neenghono.” — Mateus 8:24.
14 Kala nee ngeno wa fa u wete omakufikufi tae lidenge mowato, nomeva taa ndwafukile meni layo lwoikando. Nonande omhepo idjuu oya li tai ningi omaweelelo nombautu oya li tai telaanifwa, Jesus okwa li a kofa molwaashi okwa li a loloka. Ovahongwa ova li va tila, onghee ove mu pendula ndele tava ti: “Ohatu ningine mo!” (Mateus 8:25) Jesus okwa li e linyenga ngahelipi? Okwa penduka ndele ta lombwele omhepo nefuta ta ti: “Mwena, ove u lote.” (Markus 4:39) Omhepo idjuu oya li ya lota ‘ndele opa tya filu.’ Osho kashi fi tuu oshihopaenenwa sha tongomana sheenghono daJesus dokupangela eenghono domeshito!
15. Jehova okwa ulika ngahelipi kutya ota dulu okupangela eenghono domeshito?
15 Eenghono daKristus oda dja kuJehova, onghee hano otu shii kutya Kalunga Omunaenghono adishe ota dulu okupangela eenghono domeshito. Pashihopaenenwa, fimbo Eyelu inali uya, Jehova okwa ti: “Osheshi omafiku a-7 natango opo nee Ame ohandi ka lokifila edu alishe odula omafiku omilongo nhe oufiku nomutenya.” (Genesis 7:4) Natango, Exodus 14:21 ota ti: ‘Omwene okwa pepifa omhepo idjuu yokoushilo.’ Jona 1:4 okwa popya yo ta ti: “Omwene okwa pendula omhepo idjuu mefuta, noshikungulu shidjuu eshi sha tukuluka mefuta, konyala oshikepa i teke.” Oshiwa neenghono okukala tu shii kutya mounyuni mupe, Jehova ota ka pangela alushe oinima yomeshito.
16. Omolwashike tashi hekeleke okushiiva kutya Jehova naJesus ove na eenghono dokupangela eenghono domeshito?
16 Otashi hekeleke okushiiva kutya Jehova naJesus otava dulu okupangela eenghono domeshito. Momukokomoko womido eyovi dokupangela kwaKristus, keshe umwe ta ka kala kombada yedu ota ka kala meameno. Kape na umwe ta ka mona oshiponga ile a fye koiponga yopaushitwe ngaashi komhepo yoshikungulu, koikungulu oyo hai etifwa kekakamo ledu lomefuta, komindilo odo hadi ndwafuka meemhunda ile komakakamo edu. Itatu ka kala twa tila oiponga yopaushitwe molwaashi “etwali laKalunga” ota li ka kala povanhu. (Ehololo 21:3, 4) Ohatu dulu okukala nelineekelo kutya Jehova ota ka pa Jesus eenghono dokupangela eenghono domeshito momukokomoko womido eyovi dokupangela kwaye.
HOPAENENA JEHOVA NAJESUS PAIFE
17. Onghedi imwe ilipi hatu dulu okuhopaenena Kalunga naKristus paife?
17 Oshoshili kutya itatu dulu okukelela oiponga yopaushitwe. Jehova naJesus ovo ashike tava dulu okuninga ngaho. Ashike nande ongaho, ope na osho hatu dulu okuninga. Ohatu dulu okutula moilonga Omayeletumbulo 3:27. (Lesha.) Ngeenge ovamwatate tava mono oixuna, ohatu dulu oku va kwafela meemhumbwe davo dopalutu nodopamaliudo noku va hekeleka. (Omayeletumbulo 17:17) Pashihopaenenwa, ohatu dulu oku va kwafela ngeenge pa holoka oshiponga shopaushitwe. Omufiyekadi umwe oo eumbo laye la hanaunwa po koshikungulu shinene okwa ti: “Onda pandula neenghono eshi ndi li mehangano laJehova, molwaashi inandi mona ashike ekwafo lopalutu ndele nolopamhepo yo.” Omumwameme umwe oo ina hombolwa okwa li e wete ita dulu vali okuninga po sha eshi oshikungulu sha hanauna po eumbo laye. Konima eshi ovamwatate va wapekulula eumbo laye, okwa ti: “Itandi dulu oku shi hokolola! Oshidjuu okupopya kutya onda li ndi udite ngahelipi lela.” Okwa weda ko ta ti: “Tangi Jehova!” Otwa pandula neenghono eshi ovamwatate novamwameme ve na ko nasha shili neemhumbwe dovanhu. Otwa pandula unene tuu nokuli eshi Jehova naJesus ve na ko nasha shili nafye.
18. Oshike she ku kumwifa shi na sha netomheno laJesus lokulonga oikumwifilonga?
18 Pefimbo loukalele waye, Jesus okwa ulika kutya oku li “eenghono daKalunga.” Ashike ina longifa nande eenghono daye omolwomalitalifa ile e limonene ouwa. Ponhele yaasho, Jesus okwa longifa eenghono daye a longe oikumwifilonga molwaashi oku hole ovanhu shili. Ohatu ke lihonga shihapu kombinga yaasho moshitukulwa tashi landula.