text:
ETUKULWA 15
Okwa li a popila oshiwana shaKalunga
1-3. (a) Omolwashike tashi dulika Ester a li a tila okuya komushamane waye? (b) Omapulo elipi hatu ka kundafana e na sha naEster?
ESTER okwa li ta kendabala okungungumaneka omutima waye eshi a li popepi nokufika moshihale shomombala, muSusan. Kasha li shipu kuye, molwaashi ongulu yohamba oya li ya tungwa monghedi oyo tai dimbulukifa keshe umwe oo te uya okutalela po kutya, omu na omulumenhu omunaenghono, oo e li yo omushamane waEster nohe li ifana ye mwene “ohamba inene.” Pashihopaenenwa, omwa li mu na omafano eemhedi di na omavava, ovaumbi vomauta, eenghoshi da takelwa mekuma di na omaluvala mawa e lili noku lili haa vema, eengudi domamanya noihongwafano i kumwifi. Oya li ya tungilwa polwaamba lomhunda Zagros ponhele ya lalakana opo omunhu ta dulu okumona omeva mayela omulonga waChoaspes.
2 Ahasveros haye ngeno a li a teelelika a ninge omushamane waEster. Omulumenhu oo ka li tuu a yooloka ko kwaao okakadona okadiinini okaJuda keshe ka li ngeno ka teelela okukala ka hombolwa kuye! * Ka li a shikula oihopaenenwa ngaashi shaAbraham, oo a li a tambula ko nelininipiko omayele aKalunga eshi a li a lombwelwa a pwilikine komukainhu waye Sara. (Gen. 21:12) Ohamba oyo otashi dulika ya li ihe shii sha kombinga yaJehova Kalunga kaEster, nosho yo eemhango daye. Ahasveros okwa li e shii omhango yomuPersia oyo ya shilika nokuli oshinima osho Ester a li pokuninga. Oshike mbela osho Ester a li e li pokuninga? Omhango oyo oya ti kutya, keshe oo ta ka holoka koshipala shohamba yaPersia ina ifanwa ko, ota ka tokolelwa efyo. Ester okwa li ta i kohamba nonande ka li a ifanwa. Eshi a li ta ehene popepi noshihale shomeni, opo a li ta dulu okumonika kohamba i li kolukalwapangelo, otashi dulika a li nokuli e udite ta ka fya. — Lesha Ester 4:11; 5:1.
3 Ndele mbela omolwashike a li te litula moshiponga? Oshike hatu lihongo keitavelo lomukainhu oo mudidilikwedi? Tete na tu ka tale kutya osha enda ngahelipi opo Ester a ninge omumbada wohamba muPersia.
Onakudiwa yaEster
4. Onakudiwa yaEster oya li ya tya ngahelipi, nosha enda ngahelipi opo a ka kale namhedi yaye Mordekai?
4 Ester okwa li ofiye. Katu shii shihapu kombinga yovadali vaye ovo ve mu luka edina Hadassa, oshitya shoshiHeberi “myrtle,” tashi ti, ongala iwa itoka. Eshi ovadali vaEster va fya, umwe womovakwanedimo laye omulumenhu omunanghenda wedina Mordekai, okwa li a ninga omutekuli waye noku mu fila oshisho. Mordekai okwa li mhedi yaye, ashike okwa li omukulunhu lela kuye. Okwa li a eta Ester meumbo laye nokwa kala te mu file oshisho nawa ngaashi ashike omonakadona. — Ester 2:5-7, 15.
5, 6. (a) Ongahelipi Mordekai a li a tekula Ester? (b) Ester naMordekai ova li nonghalamwenyo ya tya ngahelipi muSusan?
5 Mordekai naEster ova kala ve li moupongekwa moshilandopangelo shaPersia, omo tashi dulika va li ve na okulididimikila omasheko noutondwe omolwelongelokalunga neemhango odo va li tava kendabala okushikula. Ndele Ester okwa kala e na ekwatafano liwa namhedi yaye oo e mu honga kombinga yaJehova, Kalunga omunanghenda oo a kala nokuxupifa ovapiya vaYe momaudjuu monakudiwa note ke shi ninga natango. (Lev. 26:44, 45) Osha yela kutya Ester naMordekai ova li ve na ekwatafano lopahole la kola.
6 Osha fa shi li ngaha kutya, Mordekai okwa li ha longo mohotengulu yomoshilando shaSusan, a li alushe ha kala omutumba poshivelo pamwe novapiya vakwao vohamba. (Ester 2:19, 21; 3:3) Ombibeli inai popya lela shi na sha neputuko laEster ashike otashi dulika tu fike pexulifodiladilo kutya okwa kala ta file oshisho mhedi yaye neumbo lavo, olo tashi dulika la li moshitukulwa sha hepa. Otashi dulika a li ha hafele okuya komalandifilo muSusan, oko ovahambwidi voingoli noisilveri nosho yo ovashingifi hava kala tava ulike oipindi yavo. Ester ka li a diladila kutya ota ka kala monhele youdjeko ya tya ngaho; ka li a teelela onghalamwenyo yaye i ka lunduluke.
‘Okakadona kawa moshipala’
7. Omolwashike Vasti a li a kanifa oufembanghenda wokukala omumbada, noshidjemo osha li shike?
7 Efiku limwe muSusan omwa li mwe lihanena ehokololo li na sha noupyakadi moukwaneumbo wohamba. Poshivilo shinene, Ahasveros okwa li ta hafifa omalenga aye neendja diwa nomaviinyu, nokwa li a tokola okwiifana omumbada waye, Vasti, oo a li ta tyapula e likalela novakainhu. Ashike Vasti okwa li a anya ko. Molwaashi oya li ya fya ohoni noya handuka, oya li ya pula ovayandjimayele vayo kutya Vasti na pewe ehandukilo la tya ngahelipi. Oshidjemo osha li shike? Ohamba oya li ya tokola kutya ita kala vali omumbada ndele ota pingenwa po. Ovapiya vohamba ova hovela okwoongela oukadona vawa moshilongo, omo ohamba tai ke lihoololela mo omumbada mupe. — Ester 1:1–2:4.
8. (a) Omolwashike Mordekai tashi dulika a li e na omalipulo shi na sha naEster eshi ta kulu? (b) Ongahelipi hatu dulu okutula moilonga etaleko lopaMbibeli li na sha nouwa wokoshipala? (Tala yo Omayeletumbulo 31:30.)
8 Natu kale nee ngeno twa fa tu wete Mordekai ta tale Ester nohokwe e udite etumba ye te lipula kutya mumwaina okwa kula nokwa ninga omukainhu wondjelo iwa. Ombibeli oya ti: “Ndele ye okwa li okakadona kawa kondjelo yako nokoshipala shako.” (Ester 2:7) Ombibeli oya popya shi na sha nouwa wokoshipala kutya oshinima shiwa, ashike omunhu okwa pumbwa yo okukala omunaendunge nomulininipiki. Ngeenge hasho, omunhu ota ka kulika omaukwatya mai ngaashi ounhwa, elinenepeko nosho yo oikala ikwao ii yomutima. (Lesha Omayeletumbulo 11:22.) Mbela oto diladila kutya osho oshoshili? Shi na sha naEster, mbela ouwa waye owa li tau ke mu kwafela ile owa li tau ke mu ningifa a kale e na ounhwa? Efimbo olo tali ka ufa.
9. (a) Oshike sha li sha ningwa po eshi ovapiya vohamba va didilika mo Ester, nomolwashike okutopoka kwaye naMordekai kwa li kudjuu? (b) Omolwashike Mordekai a efa Ester a hombolwe komulumenhu oo ehe fi omwiitaveli? (Mwa kwatelwa oshimhungu.)
9 Ovapiya vohamba ova li va didilika mo Ester. Ova li ve mu kufa puMordekai nove mu twala koshihale shohamba osho shi li kombinga ikwao yomulonga. (Ester 2:8) Oshi na okukala sha li shidjuu kuvo aveshe vavali okutukauka, molwaashi ova kala ve li ngaashi xe nomonakadona. Mordekai ka li a hala omonakadona a hombolwe komulumenhu ehe fi omwiitaveli, kutya nee ohamba, ashike ka li e na eshi ta dulu okuninga po. * Ester oku na okukala a li a pwilikina nawa komayele oo a li ta pewa kuMordekai ofimbo ina kufwa po puye. Eshi a li ta twalwa keumbo lohamba muSusan, okwa li te lipula neenghono. Onghalamwenyo yaye otai ka kala ya tya ngahelipi?
Okwa li a hokiwa ‘kwaaveshe ovo ve mu mona’
10, 11. (a) Onghedi yaEster ipe yokukalamwenyo oya li tai dulu oku mu kuma ngahelipi? (b) Mordekai okwa li a ulika ngahelipi kutya okunakonasha nonghalonawa yaEster?
10 Onghalamwenyo yaEster oya li ya lunduluka filufilu. Okwa li mokati ‘koukadona’ vakwao ovo va ongelwa okudja koitukulwa yokokule mouhamba waPersia. Eenghedindjikilile, omalaka noikala yavo oina okukala ya yoolokafana neenghono. Oukadona ova li va yandjwa komupashukili Hegai nova li ve na okufewekwa oule womudo, naasho osha li sha kwatela mo okufulwa nomaadi edimba liwa. (Ester 2:8, 12) Onghedi yokukalamwenyo ya tya ngaho, oya li tai dulu okunwefa mo ovakainhu ovo ovanyasha va kale ashike tava yandje elitulemo keholokepo lavo, va kale ovalinenepeki nove na omhepo yefiyafanepo. Mbela osho osha li sha kuma ngahelipi Ester?
11 Kapa li nande omunhu umwe a li te lipula unene shi na sha naEster e dule Mordekai. Ombibeli oya ti kutya efiku nefiku okwa li ha ende popepi noshihale shovakainhu opo a ude kutya Ester oku li po ngahelipi. (Ester 2:11) Mordekai oku na okukala a li ha kala e udite etumba ngeenge ovanhu, tashi dulika ovapiya vomombala, tave mu lombwele kutya Ester ote shi endifa nawa. Omolwashike mbela?
12, 13. (a) Ovanhu ovo va li va mona Ester ova li ve mu uditile ngahelipi? (b) Omolwashike Mordekai a li a hafa okushiiva kutya Ester ka li e liholola kutya ye Omujuda?
12 Hegai okwa li e hole Ester, onghee hano, okwa li a ungaunga naye nonghenda, nokwa li e mu pa oukadona ovapiya va-7 nonhele iwaelela mongulu yovakainhu. Ehokololo ola ti: “Ester okwa pandwa kuaveshe ovo ve mu mona.” (Ester 2:9, 15) Mbela ovanhu aveshe ova li ashike ve mu hokwa omolwouwa waye? Ahowe.
13 Pashihopaenenwa, Ombibeli oya ti: “Ester okwa li ina holola oshiwana shaye noludi laye, shaashi Mordekai okwe mu lombwela e he shi hepaulule.” (Ester 2:10) Mordekai okwa li a lombwela Ester a ha lombwele ovanhu kutya ye Omujuda, molwaashi okwa li e shi shii kutya vamwe vomouhamba waPersia ove tonde oshiwana shaye. Ka li tuu a hafa okushiiva kutya Ester natango okwa li e na omhepo yeendunge noyeduliko nonande ka li vali puye.
14. Ongahelipi ovanyasha kunena tava dulu okushikula oshihopaenenwa shaEster?
14 Ovanyasha kunena navo otava dulu okuhafifa ovadali vavo ile ovo tave va tekula. Nonande ova kale va dingililwa kovanhu ovo ihava yavala, inava koshoka paenghedi ile ovakwanyanya, otava dulu okuhenuka omanwefemo mai nokudiinina omifikamhango odo ve shii kutya oda yuka nonande ovadali vavo kave va wete. Ngeenge ova ningi ngaho, ngaashi Ester, otava hafifa omutima waXe womeulu. — Lesha Omayeletumbulo 27:11.
15, 16. (a) Omolwashike Ester a li a hokiwa kohamba? (b) Omolwashike omalunduluko oo a li a ningwa monghalamwenyo yaEster tashi dulika a li eshongo kuye?
15 Eshi olufo laEster la fika opo a ka holoke koshipala shohamba, okwa li a pewa oufemba opo a hoolole keshe osho tashi dulika a li a pumbwa opo a dule okuweda ko kewapalo laye. Molwaashi Ester okwa li e na ondjele, ka li a pula shihapu shi dulife pwaasho Hegai a li e mu lombwela. (Ester 2:15) Okwa li a didilika kutya ouwa hao ashike tau dulu oku mu ningifa a kale a hokiwa kohamba, ndele ota ka kala a hokiwa ngeenge okwa kala e na ondjele nomulininipiki. Mbela okwa li ngoo e li mondjila?
16 Ombibeli oya ti: ‘Nohamba i hole Ester komesho yovakainhu aveshe ye mu hokwa ndele ye mu filaonghenda komesho youkadona aveshe. Ndele yo oye mu dika komutwe waye oshikoroni shohamba ndele ye mu ninga omumbada ponhele yaVasti.’ (Ester 2:17) Oshi na okukala sha li shidjuu kokakadona okalininipiki okaJuda ka tambule ko onghedi ipe yokukalamwenyo eshi ka ninga omumbada mupe, omukainhu wohamba oyo ya li inaenghono kombada yedu pefimbo opo. Mbela ondodo yaye ipe oya li ye mu ningifa a kale e na ounhwa?
17. (a) Omeenghedi dilipi Ester a kala omuduliki kuxe omutekuli? (b) Omolwashike oshihopaenenwa shaEster sha fimana kufye kunena?
17 Hasho nandenande. Ester okwa kala nokudulika kuxe Mordekai, omutekuli waye. Ka li a holola kutya naye owomoshiwana shOvajuda. Kakele kaasho, eshi Mordekai a li a holola omhangela yomeholeko yokudipaa Ahasveros, Ester okwa li a dulika nokuyandja elondwelo kohamba, nomhangela oyo oya li ya iwa moshipala. (Ester 2:20-23) Okwa ulika yo eitavelo muKalunga kaye, mokukala omulininipiki nomuduliki. Osha fimanenena kufye okushikula oshihopaenenwa shaEster, molwaashi ovanhu vahapu kunena inava lenga eduliko, ponhele yaasho ove li ovanashibofa. Ndele ovaitaveli vashili ova lenga eduliko ngaashi Ester.
Eitavelo laEster tali yelekwa
18. (a) Omolwashike Mordekai a li a anya okutwila Haman eengolo? (Tala yo eshangelo lopedu.) (b) Ongahelipi ovalumenhu novakainhu veitavelo hava shikula oshihopaenenwa shaMordekai kunena?
18 Omulumenhu wedina Haman okwa li a pewa ondodo ya tumbala mouhamba waAhasveros. Ohamba oya li ye mu nangeka po e li omuprima nomuyandjimayele wayo, nokwa li omutivali mouhamba. Ohamba oya li nokuli ya yandja oshipango kutya keshe ou ta mono elenga olo oku na oku li linyongamena. (Ester 3:1-4) Omhango ya tya ngaho oya li oupyakadi kuMordekai. Okwa li a itavela kutya oku na okudulika koshipango shohamba, ashike hangeenge shi li omhinge nehalo laKalunga. Haman okwa li “Omuagag.” Osha yela kutya okwa dja moludalo laAgag, ohamba yOvaamalek oyo ya li ya dipawa komuprofeti waKalunga, Samuel. (1 Sam. 15:33) Ovaamalek ova li ovakolokoshi nova li ve lininga ovatondi vaJehova naIsrael. Ovaamalek ova li va tokolwa kuKalunga. * (Deut. 25:19) Ongahelipi Omujuda omudiinini ta dulu okutwila eengolo Ovaamalek? Mordekai ka li ta dulu oku shi ninga, onghee okwa li a anya okutwila Haman eengolo. Fiyo okunena ovalumenhu novakainhu veitavelo, ohava tula eemwenyo davo moshiponga mokudiinina efinamhango olo tali ti: “Okudulika kuKalunga ku dule okudulika kovanhu.” — Oil. 5:29.
19. Haman okwa li a hala okuninga shike, noshike a li a ninga po opo a itavelife ohamba?
19 Haman okwa li a handuka neenghono, nomolwaashi ka li ashike a wanenwa kokudipaifa Mordekai aeke. Ndele okwa li a hala okudipaifa ovanhu aveshe vomoshiwana shaMordekai. Haman okwa li a itavelifa ohamba eshi a lundila Ovajuda noku va ningifa va kale ovanhu vai momesho ayo. Nonande ka li e va tumbula kondadalunde, okwa ti kutya kava li va fimana kohamba, ve li oshiwana “she lihana ndee tashi likalele mokati koiwana.” Osho shii unene osheshi a ti kutya ihava dulika keemhango dohamba; onghee hano ove li ovanashibofa va nyika oshiponga. Okwa li a udaneka a wedele ko oimaliwa ihapu komamona ohamba, opo Ovajuda aveshe va dipawe mo mouhamba. * Ahasveros okwa li a pa Haman oshihakolinga shaye opo a hakife oshipango osho a li ta diladila. — Ester 3:5-10.
20, 21. (a) Eshiivifo laHaman ola li la kuma ngahelipi Ovajuda aveshe ovo va li mepangelo laPersia, mwa kwatelwa Mordekai? (b) Mordekai okwa li a indila Ester a ninge shike?
20 Diva, ovatumwa ve li keenghambe ova li ve lihanena mouhamba aushe, tava shiivifa etumwalaka letokolo lefyo lOvajuda. Diladila nee kutya onghundana oyo oya li ya kuma ngahelipi Ovajuda eshi ya ya fiyo okuJerusalem, oko ooluxupe ovo va aluka moupongekwa waBabilon va li tava kendabala okutungulula oshilando osho sha li shihe na natango ekuma loku shi amena. Eshi Mordekai a li a uda onghundana oyo i nyikifa oluhodi, otashi dulika a li te lipula shi na sha nooluxupe ovo, ookaume kaye nosho yo ovapambele vaye ovo va li muSusan. Okwa li a nyika oluhodi unene ndele ta pombaula oikutu yaye nokudjala eeshako ndele te liundu omute komutwe waye, nokwa lila mokule mokati koshilando. Haman okwa kala omutumba ndele ta nu pamwe nohamba, noka li e nako nasha noluhodi linene olo a li a etela Ovajuda nosho yo ookaume kavo ovo ve li muSusan. — Lesha Ester 3:12–4:1.
21 Mordekai okwa li e shi shii kutya oku na okuninga po sha opo a xupife Ovajuda. Mbela oshike a li ta dulu okuninga po? Ester okwa li a uda oluhodi laMordekai ndele te mu tumine oikutu, ashike Mordekai ka li a hala okuhekelekwa. Otashi dulika a kala nokulipula efimbo lile kutya omolwashike Kalunga kaye, Jehova, a efa omuholike waye Ester a kufwe po puye noku ka ningwe omumbada womupangeli oo e he fi omwiitaveli. Paife osha fa ngoo tashi yela mo kutya omolwashike. Mordekai okwa li a tumina omumbada etumwalaka te mu indile a ye kohamba opo a “popile oshiwana shaye.” — Ester 4:4-8.
22. Omolwashike Ester a li a tila okuya koshipala shomushamane waye, ohamba? (Tala yo eshangelo lopedu)
22 Otashi dulika Ester a li te lipula neenghono eshi a uda onghundana oyo. Osho osha li eyeleko linene leitavelo laye. Okwa li a tila, naasho osha li sha hololwa kenyamukulo olo a li a pa Mordekai. Okwa li e mu dimbulukifa omhango yohamba, kutya omunhu ngeenge okwa i kohamba ina ifanwa ko ota tokolelwa efyo, okuninga shapo ohamba tai mu ulike nepangelodibo layo loshingoldo opo ashike ta kala nomwenyo. Mbela Ester okwa li ngoo ta diladila kutya ota ka xupifa, unene tuu ngeenge ta diladila osho sha li sha ningilwa Vasti oo a li ina dulika koshipango shohamba, eshi a li a anya oku ka holoka koshipala shayo? Ester okwa li a lombwela Mordekai kutya opa pita omafiku 30 ohamba inai mu ifana ko kuyo. Molwaashi opa pita efimbo lile ngaho, okwa kala te lipula kutya pamwe ohamba oya ninguluka noinai mu hokwa vali. * — Ester 4:9-11.
23. (a) Mordekai okwa li a popya shike opo a pameke eitavelo laEster? (b) Omolwashike hatu dulu okutya Mordekai okwe tu tulila po oshihopaenenwa shiwa?
23 Mordekai okwa li a nyamukula diva opo a pameke eitavelo laEster. Okwa li e mu shilipaleka kutya ngeenge okwa dopa okukatuka onghatu, exupifo lOvajuda otali ka dja kodjo imwe i lili. Ndele mbela ye ongahelipi a li ta dulu oku ka xupa eshi omahepeko taa lundu pombada? Mordekai okwa li a ulika eitavelo la pama muJehova, ou ita ka efa oshiwana shaYe shi hanaunwe po nomaudaneko aye a kale inaa wanifwa. (Jos. 23:14) Opo nee okwa li a pula Ester a ti: “Ndele olyelye e shi shii kashiimba wa pewa oumbada wohamba omolwefimbo tuu eli?” (Ester 4:12-14) Mordekai ine tu tulila po tuu oshihopaenenwa shiwa! Okwa li e lineekela filufilu muKalunga kaye, Jehova. Mbela nafye osho ngoo hatu ningi? — Omayel. 3:5, 6.
Eitavelo la pama lidule oumbada wokutila efyo
24. Ongahelipi Ester a li a ulika eitavelo nouladi?
24 Efimbo osho la fiki opo Ester a ninge omatokolo. Okwa li a pula Mordekai a unganeke ovalumenhu vomoshilongo ve mu waimine mokulidilika oule womafiku a-3; a li a xulifa etumwalaka laye neendjovo di li paunafangwa odo da kala nokweendululwa oule womido omafele, notadi ulike eitavelo nouladi, eshi a ti: “Ndele ngeenge ndi nokufya, ondi nokufya.” (Ester 4:15-17) Oku na okukala a li a ilikana nelitulemo oule womafiku oo a-3 shi dulife shito. Lwanima, efimbo osho la fiki. Okwa li e lidika nawa, oshikutu shomumbada eshi shiwaelela, nokwa li a ninga keshe osho ta dulu opo a talwe nohokwe kohamba. Opo nee okwa li a ya kohamba.
25. Hokolola nghee oiningwanima ya li tai ningwa eshi Ester a holoka koshipala shomushamane waye.
25 Ngaashi sha hokololwa pehovelo letukulwa eli, Ester osho a i koshihale shohamba. Ohatu dulu okudiladila kunghee omadiladilo nomutima waye wa li u yadi oisho nokunghee a li ta ilikana nelitulemo. Okwa li a ya moshihale omo a li ta dulu okumona Ahasveros e li omutumba kolukalwapangelo laye. Otashi dulika a li ta konenene oshipala shaye. Ngeenge okwa li e na okuteelela, oku na okukala a li e udite a teelela efimbo lile. Konima ashike yokafimbo kanini, omushamane waye okwa li e mu mona. Nopehe na omalimbililo, Ahasveros okwa li a kumwa, ashike okwa li a popya naye nonghenda. Okwa li e mu ulika nepangelodibo loshingoldo. — Ester 5:1, 2.
26. Omolwashike Ovakriste vashili va pumbwa ouladi ngaashi waEster nomolwashike oilonga yaye ya li ashike opo tai hovele?
26 Ohamba oya li i na ehalo okupwilikina kuEster. Ester okwa li omudiinini kuKalunga nokwa li a tula omwenyo waye moshiponga opo a popile oshiwana shaYe, nokungaho okwa tulila po ovapiya vaKalunga aveshe oshihopaenenwa sha denga mbada momukokomoko wefimbo. Ovakriste vashili kunena navo ova lenga oihopaenenwa ya tya ngaho. Jesus okwa ti kutya ovashikuli vaye vashili otava ka didilikwa mo omolwohole yavo yokuheliholamwene. (Lesha Johannes 13:34, 35.) Okuulika ohole ya tya ngaho luhapu ohaku pula ouladi ngaashi waEster. Ndele nonande Ester okwa li a popila oshiwana shaKalunga efiku olo, oshilonga shaye osha li ashike opo tashi hovele. Ongahelipi a li ta dulu okutomha ohamba kutya omuyandjimayele wayo oo e hole, Haman, oku li omukengeleledi? Ongahelipi Ester a li ta dulu oku xupifa oshiwana shaye? Ohatu ka kundafana omapulo oo metukulwa tali landula.
^ okat. 2 Okwa itavelwa kutya Ahasveros oye a li Xerxes wotete, oo a li ohamba yaPersia okudja mo 496 K.O.P.
^ okat. 9 Tala oshimhungu “Omapulo kombinga yaEster,” shEtukulwa 16.
^ okat. 18 Haman otashi dulika a li umwe womwaavo va xuuninwa mOvaamalek molwaashi “oshixupe” shavo osha li sha dipawa pefimbo lOhamba Hiskia. — 1 Omaf. 4:43.
^ okat. 19 Haman okwa li a yandja oitalenti 10 000 yoisilveri, oyo i na ongushu yeedola omamiliyona omafele kunena. Ngeenge Ahasveros oye a li Xerxes wotete, otashi dulika a li a hokwa oimaliwa oyo Haman a li e mu udanekela. Xerxes okwa li a pumbwa oimaliwa ihapu, molwaashi okwa li e na omhangela yoku ka lwifa Greka. Oshidjemo shoita oyo osha li shi nyemateka kuye molwaashi ka li a findana.
^ okat. 22 Xerxes wotete okwa li a shiivika e li omuhandunhu. Pashihopaenenwa omunandjokonona Omugreka Herodotus okwa li a shanga shi na sha noita pokati kaXerxes naGreka. Ohamba oyo oya li ya yandja elombwelo eeshikepa di tulwe kumwe opo di ninge po onhopa okutauluka omeva ponhele hai ifanwa Hellespont. Eshi oshikungulu sha li sha teya po onhopa, Xerxes okwa li a yandja elombwelo opo ovo va tunga onhopa va tetwe omitwe novakwaita vaye vahandukile onhele oyo mokukomba po omeva ofimbo eshiivifo la tukana tali leshwa mokule. Moita oyo tuu oyo eshi omulumenhu umwe oshipuna a li a indila opo omonamati waye aha ye moita, Xerxes okwa li a tetifa pokati omumati oo, ndele olutu laye tali kala tali ulikwa li li elondwelo.


c: text/html

text:
Mbela itamu dulu okuninga Elongelokalunga lOukwaneumbo monghedi tai shambula?
Omumwatate umwe omudali wokuBrazil okwa ti: “Luhapu ngeenge hatu ningi Elongelokalunga lOukwaneumbo ohatu pwile mo ashike fiyo omokati koufiku ngeenge inandi dimbula oukwaneumbo wange.” Omutwe woukwaneumbo umwe wokuJapani owa ti kutya okamonamati kao komido 10 ihaka tale nokuli kefimbo nohaka kala ka hala okutwikila. Omolwashike mbela? Xe yako okwa ti: “Ohaka kala ke na ondjungu naasho ohashi ka hafifa neenghono.”
Oshoshili kutya haunona aveshe hava kala ve na ondjungu, nopaushili wovene vamwe ihava hafele elongelokalunga loukwaneumbo. Omolwashike mbela? Omumwatate umwe omudali wokuTogo okwa ti: “Okulongela Jehova kaku na okukala ku fifa oudja.” Ngeenge Elongelokalunga lOukwaneumbo oli fifa oudja, mbela hamolwonghedi omo hali kwatelwa komesho? Omaukwaneumbo mahapu okwa didilika kutya elongelokalunga loukwaneumbo otali dulu okukala ngaashi sha popiwa kuJesaja shi na sha nEsabata kutya oli li “efiku lehafo.” — Jes. 58:13, 14.
Ovamwatate ovadali ova mona kutya opo oukwaneumbo wavo u hafele elongelokalunga loukwaneumbo, ove na oku li ninga keshe umwe moukwaneumbo a manguluka. Ralf oo e na ovanakadona vatatu nomonamati umwe okwa ti kutya elongelokalunga loukwaneumbo wavo ohave li ningi unene monghedi yeenghundafana shi dulife pokukonakona, keshe umwe oha kufa ombinga a manguluka. Oshoshili kutya okukaleka keshe umwe e na ohokwe nokwe litula mo mwaasho tashi kundafanwa omafimbo amwe oshi li eshongo. Omumwameme umwe omudali okwa ti: “Haalushe handi kala ndi na eenghono dokuninga elongelokalunga loukwaneumbo lihafifa ngaashi nda hala ngeno li kale.” Ongahelipi to dulu okuungaunga neshongo la tya ngaho?
OKUTIFUKA NOKUNINGA OINIMA I LILI NOKU LILI
Omushamane umwe wokuNdowishi oo e na ovana vavali okwa ti: “Otu na okukala hatu tifuka.” Natalia oo e na ovana vavali, okwa ti: “Osho sha fimanenena komaukwaneumbo etu, okukala hatu ningi oinima ya yoolokafana pelongelokalunga loukwaneumbo.” Omaukwaneumbo mahapu ohaa tukula elongelokalunga loukwaneumbo ao moitukulwa i lili naku lili. Cleiton wokuBrazil oo e na ovana vavali ve li mepupi lomido omulongo nasha okwa ti: “Osho ohashi ningifa ekonakono li kale litunhula nakeshe umwe a kufe ombinga a manguluka.” Mokutukula efimbo lekonakono, ovadali otava dulu okuyandja elitulemo keemhumbwe dokaana keshe ngeenge ove na omido da yoolokafana. Ovadali otava dulu okukundafana kombinga yeemhumbwe doshilyo shoukwaneumbo keshe notava dulu okutifuka mokuhoolola osho ve na okukundafana nomonghedi omo ve na oku shi ninga.
Oshike osho omaukwaneumbo amwe haa ningi opo a ninge oinima i lili naku lili? Vamwe ohava hovele elongelokalunga loukwaneumbo mokwiimbila Jehova omaimbilo. Juan wokuMexico okwa ti: “Osho ohashi tu pepaleke pamadiladilo nohatu kala twe lilongekidila osho hatu ka kundafana.” Oukwaneumbo waye ohau hoolola omaimbilo oo taa tu kumwe noikundafanwa oyo tava ka kundafana onguloshi oyo.
Omaukwaneumbo mahapu ohaa lesha omatukulwa onhumba Ombibeli pamwe. Ndele opo va ninge oinima ya yoolokafana, oilyo youkwaneumbo ohai litukulile opo i leshe i lile po ovanhu ovo va popya mehokololo lonhumba. Omumwatate umwe omudali okwa dimina a ti kutya “pehovelo osha li shidjuu kanini kuye okulesha monghedi ya tya ngaho.” Ashike ovanamati vavali ova li va hafa eshi ve wete ovadali vavo tava hafele okuninga ngaho pamwe navo. Omaukwaneumbo amwe ohaa dana nokuli oinyandwa ye likolelela komahokololo Ombibeli. Roger, xe youmati vavali womoSouth Africa okwa ti kutya ounona “luhapu ohava didilike oinima yonhumba momahokololo Ombibeli oyo fye ovadali hatu dopa okudidilika.”
Onghedi vali imwe omo tamu dulu okuninga oinima i lili noku lili omokunduluka oshinima shonhumba pamwe, ngaashi okutunga onguluwato yaNoa ile otembeli yaSalomo. Oshilonga sha tya ngaho otashi dulu okweetifa omhumbwe yokuninga omapekapeko taa shambula. Pashihopaenenwa, okakadona kamwe kokuAsia komido nhano pamwe novadali vako nosho yo inakulu ova li va ninga oshinima shonhumba. Ova li moseti tava ningi okaudano ke likolelela komalweendo aPaulus outumwa. Omaukwaneumbo amwe vali okwa ninga omaudano a kanghamena komahokololo e li membo laExodus. Donald wokuTogo oo e na omido 19 okwa ti: “Okuninga oinima i lili noku lili okwa mwenyopaleka elongelokalunga loukwaneumbo wetu nosho yo oukwaneumbo wo vene.” Mbela ito dulu okunduluka po oshinima shonhumba osho tashi ka ningifa elongelokalunga loukwaneumbo weni li kale lihafifa?
OMWA PUMBWA OKULILONGEKIDA
Nonande okuninga oinima ya yoolokafana nokutifuka ohai ningifa elongelokalunga loukwaneumbo li kale lihokwifa, omwa pumbwa yo okulilongekida nawa opo mu lihonge mo sha. Omafimbo amwe ounona ohava loloka diva, onghee hano ooxe ova pumbwa okukala ve shii nove lilongekida nawa osho mwa hoolola mu ka kundafane. Xe omudali umwe okwa ti: “Ngeenge onde lilongekida nawa, keshe umwe oha hafele ekonakono.” Omushamane omudali wokuNdowishi oha shiivifile oukwaneumbo waye komesho yefimbo osho tava ka konakona moshivike tashi shikula. Omushamane vali umwe omudali wokuBenin oo e na ovana va-6 ve li meni lomido 13, ngeenge ta ningi omalongekido opo va ka tale okavidio pelongelokalunga loukwaneumbo wavo, oha longekida omapulo komesho yefimbo. Nopehe na omalimbililo, okulilongekida ohaku xwepopaleke ongushu yelongelokalunga loukwaneumbo.
Ngeenge oukwaneumbo ou shii komesho yefimbo osho tau ka kundafana pelongelokalunga loukwaneumbo, otau dulu okukala tau popi kombinga yasho momukokomoko woshivike, naasho otashi ke va ningifa va kale ve li teelela nodjuulufi. Nongeenge keshe umwe oku na oshinakuwanifwa, ota ka kala e udite kutya elongelokalunga loukwaneumbo olaye.
KENDABALENI MU LI NINGE PANDJIKILILE
Omaukwaneumbo amwe ohaa mono shidjuu okuninga elongelokalunga loukwaneumbo pandjikilile.
Ovadali vahapu ohava longo eevili dihapu opo va palule omaukwaneumbo avo. Pashihopaenenwa, omushamane umwe omudali wokuMexico oha i koilonga po-6 yongula ndele naka aluke opo-8 konguloshi. Omafimbo amwe otashi dulika twa pumbwa okulundulula oule wefimbo olo hatu ningi elongelokalunga loukwaneumbo omolwoinima vali imwe yopamhepo.
Ashike otu na okukala twa tokola toko opo tu kale hatu ningi elongelokalunga loukwaneumbo pandjikilile. Loïs wokuTogo oo e na omido 11 okwa popya shi na sha netokolotoko loukwaneumbo wavo, a ti: “Nonande omafimbo amwe ohatu hovele elongelokalunga loukwaneumbo kwatoka molwaashi tashi dulika paholoka sha momukokomoko wefiku, ihatu kala inatu li ninga.” Osho oshi uditiwe ko eshi omaukwaneumbo amwe haa ningi elongelokalunga loukwaneumbo pehovelo loshivike. Nongeenge opa holoka sha ombadilila, ohava dulu oku li lundululila kexulilo loshivike.
Omolwashike hatu li ifana elongelokalunga loukwaneumbo? Omolwaashi oli li oshitukulwa shokulongela kwetu Jehova. Atusheni tu li omaukwaneumbo, oshivike keshe ohatu dulu okuyamba “eyambo lomilungu ponhele yeengobe,” sha hala kutya okutanga Jehova. (Hos. 14:2) Olo nali kale efimbo lehafo koshilyo keshe shoukwaneumbo, “osheshi ehafo mOmwene olo eenghono deni.” — Neh. 8:9, 10.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
EHOKOLOLO 101
Jesus ta dipawa
TALA koshinima shinyikifa oluhodi osho sha ningwa po mefano olo! Jesus okwa dipawa. Ove mu valela koshiti, va pamela eemboxa momake aye nokeemhadi daye. Omolwashike mbela ovanhu va ningila Jesus oshinima shii sha tya ngaho?
Omolwaashi ovanhu vamwe ova li ve tonde Jesus. Mbela ou shi shii kutya ovanhu ovo ovo oolyelye? Umwe womuvo, omweengeli omunawii Satana Ondiaboli. Omweengeli oo oye naanaa a li a heka Adam naEva vaha dulike kuJehova. Satana oye ngoo natango a li a heka ovatondi vaJesus va longe omunyonena wa tya ngaho.
Ofimbo nokuli Jesus ina valelwa koshiti oko, ovatondi vaye ova kala tave mu hepeke. Mbela oto dimbuluka nghee va li va ya koshikunino shaGetsemane, ndele tave mu kwata po? Ovatondi ovo ova li oolyelye? Ova li ovawiliki velongelokalunga. Paife natu ka taleni kutya oshike sha li sha ningwa po.
Eshi Jesus a kwatwa po kovawiliki velongelokalunga, ovayapostoli vaye ova li va faduka po. Ova fiya po Jesus oye aeke momake ovatondi vaye, molwaashi ova li va tila. Ashike omuyapostoli Petrus naJohannes kava li va ya kokule lela. Ova li tava shikula mo opo va tale kutya oshike tashi ka ningilwa Jesus.
Ovapristeri ova twala Jesus komulumenhu omunamido wedina Hannas, oo a li nale omupristeri omukulunhu. Ongudu oyo yovatondi inai kala po efimbo lile puHannas. Okudja opo, ova twala Jesus keumbo laKajafas, oo a li omupristeri omukulunhu pefimbo opo. Ovawiliki vahapu velongelokalunga ova li va ongala peumbo laye.
Fimbo ve li peumbo laKajafas, ova li tava hokololifa Jesus. Ova li va konga ovanhu va popye oipupulu tava lundile Jesus. Ovawiliki aveshe velongelokalunga ova ti kutya: ‘Jesus oku na okudipawa.’ Opo nee, ova hovela okufiila Jesus omate moshipala noku mu denga neengonyo.
Petrus okwa li ashike omutumba moluumbo, fimbo tava ningi oinima aishe oyo. Ovanhu ova li tava xuxumukwa pomundilo oufiku oo, molwaashi okwa li ku na outalala. Fimbo tava xuxumukwa, okakadona kamwe oko ka li omupiya oka mona Petrus, ndele taka ti: ‘Omulumenhu ou naye yo okwa li pamwe naJesus.’
Petrus okwa nyamukula a ti: ‘Ahowe! Ame kanda li pamwe naye.’
Ovanhu ova li va popya lwoikando itatu kutya Petrus okwa li ha kala naJesus, ndele Petrus okwa li e lidimbika Jesus lwoikando aishe oyo. Fimbo Petrus a li te lidimbike Jesus oshikando oshititatu, Jesus okwa pungulula oshipala shaye, ndele te mu tale. Okudja opo, Petrus okwa li a nyika oluhodi neenghono eshi e lidimbika Jesus nokwa ya pondje, ndele ta lili.
Ongula yEtitano eshi etango tali piti, ovapristeri ova li va twala Jesus komhangu yopombada yOvajuda. Moshoongalele osho ova li tava kundafana shi na sha naasho tave ke mu ningila. Opo nee, ove mu twala kuPontius Pilatus, oo a li omupangeli woshitukulwa shaJudea.
Ovapristeri ova lombwela Pilatus tava ti: ‘Omulumenhu ou oku na okudipawa, molwaashi omukolokoshi.’ Konima eshi Pilatus a pula Jesus omapulo, okwa ti: ‘Ame nghi wete etimba momulumenhu ou.’ Opo nee, Pilatus okwa tumina Jesus kuHerodes Antipas. Herodes okwa li omupangeli waGalilea, ashike okwa li ha di muJerusalem. Herodes naye okwa li a mona kutya Jesus ke na etimba nokwe mu shunifa kuPilatus.
Pilatus okwa li a hala okweefa Jesus a ye. Ndele ovatondi vaJesus ova li va hala omunadolongo umwe oye a mangululwe ponhele yaJesus. Omunadolongo oo okwa li omukolokoshi wedina Barabas. Onghee hano, Pilatus okwa li a eta Jesus pondje lwopokati komutenya, ndele ta lombwele ovanhu ta ti: ‘Taleni ohamba yeni!’ Ovapristeri ovakulunhu ova li tava uyaana tava ti: ‘Mu kufa po! Mu dipaa! Mu dipaa!’ Okudja opo, Pilatus okwa mangulula Barabas nokwa yandja Jesus kovatondi vaye, ndele tave ke mu dipaa.
Diva komatango mEtitano, ova li va valela Jesus neemboxa komuti womahepeko. Jesus okwa li a valelwa pokati kovakolokoshi vavali, umwe okolulyo naumwe okolumosho, nonande ku va wete mefano omo. Okafimbo kaxupi fimbo Jesus ina fya, omukolokoshi umwe oo a li a valelwa pamwe naye, okwa ti kuye: ‘Dimbuluke nge ngeenge wa i mouhamba woye.’ Jesus okwe mu nyamukula a ti: ‘Ohandi ku udanekele kutya oto ka kala pamwe naame mOparadisa.’
Mbela olo kali fi eudaneko litunhula? Mbela ou shi shii kutya Jesus okwa li ta popi kombinga yoparadisa ilipi? Oparadisa ei Kalunga a li a shita pehovelo oya li peni? Oparadisa oyo oya li kombada yedu. Onghee hano, pefimbo lokupangela kwaJesus meulu e li ohamba ota ka nyumuna omulumenhu oo opo a hafele onghalamwenyo moparadisa ipe kombada yedu. Osho itashi tu etele tuu ehafo!
Mateus 26:57-75; 27:1-50; Lukas 22:54-71; 23:1-49; Johannes 18:12-40; 19:1-30.


text:
EHOKOLOLO 42
Ondongi tai popi
MBELA owa uda nale ondongi tai popi? Otashi dulika u tye, ‘ahowe, oinamwenyo ihai popi.’ Ndele Ombibeli otai tu hokololele kombinga yondongi imwe oyo ya li ya popya. Natu ka tale kutya osha li sha enda ngahelipi.
Pefimbo olo, Ovaisrael ova li pokuya muKanaan. Ndele ohamba yOvamoab, Balak, oya li ye va tila neenghono. Onghee hano, Balak okwa ifana omumonikokule wedina Bileam e uye a finge Ovaisrael. Molwaashi Balak okwa li a udanekela Bileam oimaliwa ihapu, Bileam ka li a ongaonga okuuya kuBalak. Okwe uya a londa kondongi yaye.
Jehova ka li a hala Bileam a finge oshiwana shaYe. Onghee hano, okwa li a tuma omweengeli e na eongamukonda lile a ye a ka kelele Bileam. Ondongi yaBileam oya mona omweengeli a fikama mondjila, ndele Bileam ka li e mu wete. Eshi ondongi ya mona omweengeli oya li tai kendabala oku mu henuka, ndele oya ka nyengwa okupita po. Hauxuuninwa oya nangala ashike mondjila. Bileam okwa li a handuka neenghono nokwa hovela okudenga ondongi yaye noshiti.
Opo nee Jehova okwa ningifa ondongi yaBileam i popye. Ondongi oya pula Bileam ya ti: ‘Onde ku ninga shike eshi to denge nge?’
Bileam okwa nyamukula a ti: ‘Oto nyikifa nge oulai. Ngeno onda li nokuli ndi na eongamukonda, ngeno ohandi ku dipaa!’
Ondongi oye mu pula vali ya ti: ‘Mbela ope na ngoo efiku limwe nde ku ningile ngaha?’
Bileam okwa nyamukula a ti: ‘Ahowe.’
Opo nee Jehova okwa pashula omesho a Bileam a dule okumona omweengeli oo a li a fikama mondjila e kwete eongamukonda meke laye. Omweengeli okwe mu pula a ti: ‘Omolwashike to denge ondongi yoye? Onde uya ndi ku kelele opo uha ka finge Ovaisrael. Ngeno ondongi yoye kaya li ya kanghama, ngeno onde ku dipaa. Ashike ondongi yoye ngeno inandi i kuma.’
Bileam okwa nyamukula a ti: ‘Onda nyona. Kanda li ndi shi shii ngeenge owa fikama mondjila.’ Omweengeli okwa efa Bileam a twikile nolweendo laye, ndele tai kuBalak. Bileam okwa li ta kendabala natango okufinga Ovaisrael, ndele ponhele yaasho, Jehova okwa li a ningifa Bileam a nangeke noupuna Ovaisrael lwoikando itatu.
Numeri 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.


text:
ONDJOKONONA YONGHALAMWENYO
Otwa li twa halelela okulongela Jehova, kashi na nee mbudi kutya openi
Markus okwa ti: Inandi longa nale moukalele aame andike. Onghee hano, onda li handi kala nda tila neenghono nomaulu ange okwa li haa kala ta kakama oshikando keshe handi i moukalele aame andike. Osho shii unene oshosho kutya ovanhu moshitukulwa kava li hava pwilikine. Vamwe ova li hava kala va handuka neenghono nova hala okudenga nge. Momwedi wotete oo nda hovela oukokolindjila, onda li ashike nda yandja okambo kamwe akeke.
OSHO osha li sha ningwa mo 1949, omido 60 da pita, ashike ehokololo lange hapo la hovelela opo. Tate, Hendrik, okwa li ha hondjo eenghaku nokwa li yo ha longo moshikunino muDonderen, okamukunda ke li kolundume laDrenthe, muHolanda. Onda dalelwa muHolanda mo 1927, naame omutine womounona vaheyali. Eumbo letu oli li popepi nopate hai kala i yadi ondwi moshitukulwa shokomikandi. Ovashiinda shetu vahapu ova li ovanafaalama nonda li handi hafele onghalamwenyo yomofaalama. Mo 1947, eshi nda li ndi na omido 19, onda li nda udifilwa kombinga yoshili oshikando shotete kumushiinda shetu umwe wedina Theunis Been. Ohandi dimbuluka kutya oshikando shotete eshi nda shakenene naTheunis kanda li ndi mu hole, ndele diva konima yOita Itivali yOunyuni, okwa ka ninga Ondombwedi yaJehova nonda li nda mona kutya oku na omhepo youkaume shi dulife eshi nde mu monene oshikando shotete. Eshi a lundulula oikala yaye osha li sha kuma nge neenghono, nomolwaasho onda li nda pwilikina kuye eshi a li ta lombwele nge kombinga yeudaneko laKalunga li na sha neduparadisa. Onda li nda tambula ko diva oshili notwa ninga omaume opofingo. *
Onda hovela okuudifa muMei 1948 nomomwedi wa ka landula ko, mo 20 Juni, onda ka ninginifwa poshoongalele osho sha li sha ningilwa koUtrecht. Mu-1 Januali 1949, onda li nda hovela okukokola ondjila nonda li nda tuminwa koBorculo, koushilo waHolanda, oko kwa li ku na eongalo linini. Onda li ndi na okweenda eekilometa 130 lwaapo opo ndi ye konhele oyo, nomolwaasho onda li nda tokola okuya nombashikela. Onda li handi diladila kutya ohandi ende po ashike eevili 6, ndele molwaashi okwa li ku na odula inene nomhepo yoshikungulu, osha pula eevili 12, nokuli nonande onda ka londa meshina oshinano sheekilometa 90. Lwanima onda ka fika komatango peumbo lOndombwedi imwe omo nda ka kala eshi handi kokola ondjila moshitukulwa osho.
Pefimbo opo ovanhu kava li lela ve na oiniwe ihapu molwaashi oita oya hangwa opo ya xulu. Ame onda li ashike ndi na oshuta imwe neembulukweva mbali, ashike oshuta oya li yakula unene, do eembulukweva oda li dixupi unene. Ngaashi nda popya metetekelo, omwedi wotete oo nda li muBorculo onghalo oya li idjuu, ashike Jehova okwa li a nangeka nge noupuna eshi a pa nge ovakonakonimbibeli vahapu. Konima yeemwedi 9, onda ka tuminwa kuAmsterdam.
OKUDJA KOMIKUNDA NOKUKAKALA MOSHILANDO
Nonande onda putukila mofaalama, onde ke lihanga muAmsterdam, odoolopa ei yakula muHolanda. Oukalele owa li tau ende nawa modoolopa oyo. Omwedi wotete onda li nda yandja oishangomwa ihapu i dulife pwaayo nda yandjele moule weemwedi omuwoi da tetekela. Diva onda ka kala ndi na ovakonakonimbibeli vahetatu lwaapo. Konima eshi nda nangekwa po ndi li omupiya weongalo (oo paife ha ifanwa omuunganeki wolutu lovakulunhuongalo), onda li nda pewa oshinakuwanifwa shokuyandja oshipopiwa shomoipafi. Osho osha li shidjuu neenghono kwaame, onghee hano, onda li ndi udite nda pepelelwa eshi nda ka tuminwa keongalo limwe ofimbo efiku lokuyandja oshipopiwa osho inali fika. Ashike kanda li nde shi nongela kutya momido tadi ka landula ko ohandi ka yandja oipopiwa i dulife 5 000.
MuMei 1950, onda li nda tuminwa kuHaarlem, nolwanima onda ka pulwa ndi ninge omupashukilishikandjo. Eshi nde shi uda onda ninga omafiku atatu nda londokwa keemhofi. Onda li nda lombwela omumwatate Robert Winkler, oo a li ha longo koshitaimbelewa, kutya nghi wete nda wana okuwanifa po oshinakuwanifwa osho. Ashike okwa lombwela nge ta ti: “Ove yadeka ashike eembapila. Oto ke lihonga ashike.” Diva konima yaasho, onda li nda deulwa oule womwedi umwe nonda li nda hovela oilonga youpashukilishikandjo. Eshi nda li nda ka talela po eongalo limwe, onda shakena naJanny Taatgen, omukokolindjila omunyasha e hole Jehova neenghono noku na omhepo yeliyambo. Otwa ka hombola naye mo 1955. Ofimbo inandi twikila nehokololo lange, nandi pe Janny omhito a yelife nghee sha enda opo a ninge omukokolindjila nonghee twa kala hatu longo pamwe naye okudja eshi twa hombola.
HATU LONGO PAMWE TU LI OVALIHOMBOLI
Janny: Meme okwa ninga Ondombwedi yaJehova mo 1945 eshi nda li ndi na omido 11. Okwa li eshi didilika mo diva kutya osha fimana okukonakona Ombibeli nafye ounona vaye vatatu, ashike tate okwa kala te mu pataneke, nomolwaasho okwa kala ashike he tu hongo ngeenge a dja mo meumbo.
Mo 1950, onda li nda ya koshoongalele shokuHague, naasho osho sha li oshikando shotete handi ongala nEendombwedi. Moshivike sha ka landula ko, onda ka ongala oshikando shotete kOlupale lOuhamba lomuAssen (Drenthe). Tate okwa li a handukila nge neenghono nokwa ta nge mo meumbo. Meme okwa ti: “Ou shii nale opo to dulu oku ka kala.” Onda li ndi shii kutya ota popi shi na sha novamwatate novamwameme vopamhepo. Tete onda li nda ya ndi ka kale noukwaneumbo umwe wEendombwedi oo wa li hau di popepi nafye, ashike tate natango okwa kala ashike ta shokonona nge, nomolwaasho onda ka tembukila keongalo lokuDeventer (Overijssel), olo la li kokule oshinano sheekilometa 95. Ashike pefimbo opo onda li okaana natango, nomolwaasho epangelo ola li la katukila tate onghatu eshi a ta nge mo meumbo. Oshidjemo, okwa li a lombwela nge ndi alukile keumbo. Nonande tate ina tambula ko oshili, lwanima okwa ka efa nge ndi kale handi i kokwoongala nomomapya.
Diva konima eshi nda alukila keumbo, meme okwa ka vela neenghono nonda li handi longo aame andike oilonga aishe yomeumbo. Ndele nande ongaho, onda twikila okuninga exumokomesho lopamhepo nonda ka ninginifwa mo 1951 eshi nda li ndi na omido 17. Mo 1952, eshi meme a ka veluka, onda li nda kufa oukwafelikokolindjila weemwedi mbali nonda li handi longo pamwe novamwameme ovakokolindjila vatatu. Otwa li hatu kala mokambautu notwa li hatu ka udifa meedolopa mbali domuDrenthe. Onda ka ninga omukokolindjila wondjikilile mo 1953. Konima yomudo umwe, omupashukilishikandjo umwe omunyasha wedina Markus okwa li e uya okutalela po eongalo letu. Otwa ka hombola naye muMei 1955, molwaashi otwa li tu wete kutya ohatu dulu okulongela Jehova nawa tu li ovalihomboli. — Omuud. 4:9-12.
Markus: Konima eshi twa hombola, tete otwa li twa tumwa tu ka kokole ondjila kuVeendam (Groningen). Otwa li hatu kala mokanduda kanininini. Ndele nande ongaho, Janny okwa li a feweka mo nawa nomwa li tamu monika nawa. Onguloshi keshe otwa li tu na okulundulula oshitaafula shetu noipundi yetu ivali inini opo tu dule okunanena po ombete yetu oyo ya longelwa mekuma.
Konima yeemwedi 6, otwa li twa pulwa tu ka ninge ovapashukili ovaendi kuBelgium. Mo 1955, moshilongo osho omwa li ashike ovaudifi 4 000. Paife omuvalu wovaudifi owa hapupala lwomapa a-6. MuFlanders, osho shi li kolundume laBelgium, ovanhu ohava popi elaka la faafana naalo hali popiwa moHolanda. Ashike ongovela yalo oya yooloka ko filufilu kwaai yaali lokoHolanda, onghee hano, potete otwa li tu na okulihonga elaka olo.
Janny: Oilonga yokukala ovapashukili ovaendi oya li tai pula shili omhepo yeliyambo. Otwa li hatu i neembashikela ngeenge hatu ka talela po omaongalo notwa li hatu kala momaumbo ovamwatate novamwameme. Ndele molwaashi katwa li tu na onhele yetu vene yokukala, otwa li hatu kala fiyo Omaandaxa meumbo laao e tu idilila pefimbo letalelepo leongalo lavo, opo nee hatu i keongalo likwao mEtivali. Ashike alushe otwa li hatu tale ko oilonga yetu i li enangeko noupuna la dja kuJehova.
Markus: Pehovelo katwa li tu shii nande omumwatate ile omumwameme umwe momaongalo, ashike ova li ovanalukeno nove hole okuyakula ovaenda. (Heb. 13:2) Oule womido, otwa kala hatu talele po omaongalo ovapopi vOshiholanda muBelgium lwoikando. Osho osha li she tu etela omanangeko noupuna mahapu. Pashihopaenenwa, otwa li twa shiiva hanga ovamwatate novamwameme aveshe vomoshitukulwa shovapopi vOshiholanda, notwa li tu va hole unene. Otwa mona ovanyasha omafele tava kulu palutu nosho yo pamhepo nove liyapulila Jehova ndele tava pitifa komesho oinima yOuhamba monghalamwenyo yavo. Osha li shihafifa neenghono okumona vahapu vomuvo tava longele Jehova noudiinini moilonga yefimbo li yadi. (3 Joh. 4) Oihopaenenwa ya tya ngaho tai ‘hekeleke’ oye tu kwafela tu twikile okuwanifa po oshinakuwanifwa shetu nomutima aushe. — Rom. 1:12.
ESHONGO LINENE NENANGEKO NOUPUNA LASHILI
Markus: Okudja fiku twa hombola, otwa kala twa hala okuya kOfikola yaGilead. Efiku keshe otwa li hatu lihongo Oshiingilisha oule hanga wovili imwe. Ashike kasha li shipu okulihonga Oshiingilisha momambo, onghee hano, otwa li twa tokola okuya kuEngland pefimbo lefudo letu opo tu ke lideule Oshiingilisha momapya. Lwanima, mo 1963, otwa li twa tuminwa eenhumwafo mbali da dja keembelewa da kula koBrooklyn. Onhumwafo imwe oyange yo ikwao oyaJanny. Monhumwafo yange onda li nda shivwa ndi ye keetundi de likalekelwa koGilead oule weemwedi 10. Eetundi odo oda li unene di na sha nokudeula ovamwatate nokupewa omalombwelo e na sha nehangano. Nomolwaasho, movanafikola 100 ovo va li va shivwa omwa li mwa kwatelwa ovamwatate 82.
Janny: Monhumwafo oyo nda li nda tuminwa efiku olo, onda li nda pulwa ndi dilonge pamwe neilikano ngeenge ohandi dulu okufyaala moBelgium eshi Markus ta i koGilead. Potete oshinima osho osha li sha udifa nge nai. Onda li ndi udite kutya eenghendabala odo nda kala handi ningi opo ndi kale nda wana okuya kofikola oyo Jehova ine di nangeka noupuna. Ndele nande ongaho, onda li nde lidimbulukifa elalakano lOfikola yaGilead kutya olo okukwafela ovo tava i ko va wanife po oilonga yokuudifa onghundana iwa mounyuni aushe. Onghee hano, onda li nda dimina di fyaale po nonda li nda nangekwa po ndi li omukokolindjila e likalekelwa moshilando shedina Ghent, omo twa kala novakokolindjila ve likelekelwa vavali ve na owino, Anna naMaria Colpaert.
Markus: Molwaashi onda li ndi na okuxwepopaleka Oshiingilisha shange, onda li nda shivwa ndi ye koBrooklyn fimbo ku na eemwedi 5 ofikola i hovele. Onda li handi longo moshikondo shOilonga nosho yo shOkutuma Oileshomwa. Okulonga keembelewa da kula nokukwafela mokupakela oishangomwa oyo hai tuminwa koAsia, Europe nokoAmerika lokOlukadi osha kwafela nge ndi kale nda lenga oumwainafana wetu womounyuni aushe. Ohandi dimbuluka unene omumwatate A. H. Macmillan oo a li moshilonga shoutumwa pefimbo lomumwatate Russell. Omumwatate oo okwa li a kulupa noka li vali ha udu ko nawa, ndele ka li ha faula nandenande okwoongala. Osho ihandi shi dimbwa nonde lihonga kutya inatu kwata nandenande okahetengi okwoongala kwopaKriste. — Heb. 10:24, 25, NW.
Janny: Fye naMarkus otwa kala hatu kwatafana lwoikando oshivike keshe. Otwa li twa djuulukwafana neenghono. Ashike Markus okwa kala ta hafele edeulo olo a li ta pewa koGilead ofimbo ame nda li handi hafele shili oukalele wange. Eshi Markus a ka alukila keumbo okudja kOilongo ya Hangana, okwa hanga ndi na ovakonakonimbibeli 17. Okukala twa tukuka oule weemwedi 15 osha li shili eshongo, ashike onda mona kutya Jehova okwe tu nangeka noupuna omolwomaliyambo oo twa ninga. Efiku olo Markus a alukila keumbo odila oya li ya shelelelwa oule weevili donhumba, naashi a fika, otwa li twa papatelafana hatu lili. Okudja opo, inatu tukauka vali.
OTWA LI TWA LENGA OSHILONGA KESHE OSHO TWA PEWA
Markus: Eshi nda aluka koGilead muDesemba 1964 otwa li twa pulwa tu ka longe koBetel. Nonande katwa li tu shii kutya ohatu ka kala ko efimbo li fike peni, inatu ka kala ko efimbo lile. Konima ashike yeemwedi 3, otwa li twa pewa oilonga youpashukili woshitukulwa muFlanders. Eshi ovatumwa va-2, Aalzen naEls Wiegersma va ka tuminwa kuBelgium, ova li va pewa oilonga youpashukili woshitukulwa notwa li twa shuna koBetel oko nda ka longa moshikondo shOilonga. Okudja mo 1968 fiyo 1980 otwa kala hatu pewa oinakuwanifwa i lili noku lili, efimbo limwe ohatu longo moBetel, efimbo limwe ohatu i moilonga youpashukili. Lwanima, mo 1980 fiyo 2005 onda ka ninga vali omupashukili woshitukulwa.
Nonande oinakuwanifwa yetu oya kala tai lunduluka lwoikando, katu na nande efiku twa dimbwile kutya otwe liyapulila Jehova opo tu mu longele nomwenyo aushe. Otwa hafela shili oshinakuwanifwa keshe osho twa li twa pewa, tu na elineekelo kutya elunduluko keshe ola ningwa nelalakano lokuxumifa komesho oinima yOuhamba.
Janny: Onda li nda hafela unene tuu oufembanghenda wokuya naMarkus koBrooklyn mo 1977 nosho yo koPatterson mo 1997 eshi a li a ka pewa edeulo la wedwa po e li oshilyo shokOmitiye yOshitaimbelewa.
JEHOVA OKU SHII EEMHUMBWE DETU
Markus: Mo 1982, Janny okwa li a tandwa nokwa li a veluka nawa. Omido 3 da ka landula ko, eongalo lomuLouvain ola li le tu pa okafuleta ke li pombada yOlupale lOuhamba lalo tu kale mo. Osho osha li oshikando shotete tu na onhele yetu vene yokukala konima yomido adishe 30. Ngeenge twa longele oinima yetu mEtivali opo tu ka talele po eongalo lonhumba, onda li ndi na okulonda eetalapa 54, handi i pedu nopombada lwoikando handi tutu omitwalo detu. Lao linene, mo 2002, opa li pa ningwa omalongekido opo tu kale hatu kala mokafuleta ke li pedu. Eshi nda wanifa omido 78, otwa li twa nangekwa po tu li ovakokolindjila ve likalekelwa modoolopa yaLokeren. Otwa hafa neenghono eshi natango tu li ovakokolindjila naashi hatu dulu okuya moukalele efiku keshe.
“Otwa itavela filufilu kutya eshi sha fimana hapo opo hatu longele ile oilonga oyo hatu longo, ndele oyoo hatu longele”
Janny: Otwa kala moilonga yefimbo li yadi omido 120 adishe kumwe. Otwa wanifilwa oushili weudaneko laJehova olo kutya, ‘ite tu efa’ nonokutya ngeenge otwe mu longele noudiinini ‘itatu pumbwa sha nande.’ — Heb. 13:5; Deut. 2:7.
Markus: Otwe liyapulila Jehova eshi twa li ovanyasha. Nomolwaasho inatu lalakanena nande oinima inene. Otwa kala hatu tambula ko nehalo liwa oshinakuwanifwa keshe hatu pewa molwaashi otwa itavela filufilu kutya eshi sha fimana hapo opo hatu longele ile oilonga oyo hatu longo, ndele oyoo hatu longele.
^ okat. 5 Mokweendela ko kwefimbo, tate, meme, omukulu wange umwe neendenge dange mbali navo ova ka ninga Eendombwedi.


text:
ETUKULWA 9
Oidjemo yokuudifa—‘Omapya okwa pya okuteywa’
1, 2. (a) Omolwashike ovahongwa va li va kumwa? (b) Jesus okwa li ta popi kombinga yeteyo lilipi?
OVAHONGWA vaJesus ova li va kumwa eshi a li e va lombwela a ti: “Yeluleni omesho eni nye mu tale omapya nhumbi a pya okuteywa.” Ova li va yelula omesho nokutala oko Jesus a li ta ulike, ndele ova li ashike ve wete oilya italala inai fika okuteywa. Otashi dulika va li tave lipula kutya, ‘eteyo lilipi mbela’? Opa li pe na eehani donhumba natango opo eteyo li fike. — Joh. 4:35.
2 Jesus ka li ta popi kombinga yeteyo loilya. Ponhele yaasho, okwa li a longifa omhito oyo opo a honge ovahongwa vaye oilihongomwa ivali ya fimana i na sha neteyo lopamhepo, sha hala kutya, okuudifila ovanhu. Oilihongomwa oyo oilipi mbela? Opo tu mone enyamukulo, natu ka konakoneni ehokololo olo moule.
Eshivo koilonga neudaneko lehafo
3. (a) Omolwashike Jesus a ti: ‘Taleni omapya nhumbi a pya okuteywa’? (b) Jesus okwa yelifa ngahelipi osho a li a hala okutya?
3 Jesus okwa li ta kundafana novahongwa vaye pexulilo lo 30 O.P., popepi nodoolopa yOvasamaria, Sikar. Ofimbo ovahongwa vaye va ya modoolopa, okwa li a fyaala pondungu opo a li ta kundafana eeshili dopamhepo nomukainhu oo a li a uda ko diva efimano lehongo laye. Eshi ovahongwa va alukila kuJesus, omukainhu okwa li a ya diva muSikar a ka lombwele ovashiinda kombinga yoinima itunhula oyo e lihonga. Ehokololo laye ola li la pendula ohokwe yovashiinda shaye vahapu nova li va ya meendelelo kondungu oyo va ka mone Jesus. Eshi Jesus a yelula omesho ta tale komapya oilya, otashi dulika a mona ongudu yOvasamaria ya finda kuye nomolwaasho a ti: ‘Taleni omapya nhumbi a pya okuteywa.’ Ndele opo a yelife oshitwa osho kutya ita popi eteyo loilya ndele oshi na sha nokuudifila ovanhu, okwa weda ko a ti: ‘Ndele paife omuteyi oiimati ote i ongelele omwenyo waalushe.’ — Joh. 4:5-30, 36.
4. (a) Jesus okwa li a honga oilihongomwa yopavali ilipi i na sha neteyo? (b) Ohatu ka kundafana kombinga yomapulo elipi?
4 Jesus okwa li a honga oilihongomwa ivali ya fimana ilipi i na sha neteyo lopamhepo? Shotete, oilonga oya endelela. Eshi Jesus a popya eendjovo odo kutya ‘omapya okwa pya okuteywa,’ okwa li ta ladipike ovahongwa vaye va kufe ombinga moilonga. Opo a divilike nghee sha endelela, okwa weda ko a ti: “Paife omuteyi ta mono ondjabi.” Onghee hano, kava li ve na okwoongaonga molwaashi eteyo ola hovela nale. Oshitivali, ovalongi ove na ehafo linene. Jesus okwa popya kutya omukuni nomuteyi otava ka ‘hafa pamwe’. (Joh. 4:35b, 36) Ngaashi ashike Jesus a li a hafa okumona ‘Ovasamaria vahapu ve mu itavela,’ ovahongwa vaye navo otava ka kala ve na ehafo linene eshi tava ka longa oshilonga sheteyo nomutima aushe. (Joh. 4:39-42) Ehokololo olo lomefelemudo lotete ola fimanenena kufye molwaashi otali faneke osho tashi ningwa kunena meteyo linenenene lopamhepo olo itali ka endululwa vali. Eteyo lokunena ola hovela naini? Oolyelye hava kufa ombinga mulo? Ohava mono oidjemo ya tya ngahelipi?
Ohamba yetu otai kwatele komesho oilonga inenenene yeteyo oyo itai ka endululwa vali
5. Olyelye e kwetele komesho oilonga yeteyo oyo tai longwa mounyuni aushe, nembo lEhololo otali ulike ngahelipi kutya oilonga oyo oya endelela?
5 Memoniko olo la pewa omuyapostoli Johannes, Jehova okwa holola kutya okwa nangeka po Jesus a kwatele komesho oilonga yeteyo mounyuni aushe. (Lesha Ehololo 14:14-16.) Memoniko olo, Jesus okwa popiwa e na oshikoroni noshikashulifo. ‘Oshikoroni shoshingoldo’ osho shi li komutwe waye otashi ulike konghandangala yaye e li Ohamba tai pangele. ‘Oshikashulifo sha twa’ osho shi li meke laye otashi ulike konghandangala oyo ta dana e li Omuteyi. Eshi Jehova a popya okupitila momweengeli kutya ‘oilya yedu oya pya filu,’ okwa li ta divilike nghee oshilonga sha endelela. Nopehe na omalimbililo, ‘efimbo leteyo ola fika,’ kape na efimbo lokwoongaonga. Palombwelo laKalunga olo tali ti “tuma oshikashulifo shoye,” Jesus okwa tuma oshikashulifo shaye, opo nee eteyo ola ningwa mounyuni, sha hala kutya, ovanhu kombada yedu ova hovela okwoongelwa. Emoniko olo litunhula nalo otali tu dimbulukifa “omapya nhumbi a pya okuteywa.” Mbela emoniko olo ole tu kwafela tu ude ko kutya onaini eteyo lomounyuni aushe la hovela? Heeno.
6. (a) “Eteyo” ola hovela naini? (b) ‘Oilya yedu’ oya hovela okuteywa naini? Shi yelifa.
6 Molwaashi emoniko laJohannes olo li li mEhololo 14 otali ulike kutya Omuteyi, Jesus, okwa djala oshikoroni (ovelishe 14), osha yela kutya okwa hangwa nale a nangekwa po e li Ohamba mo 1914. (Dan. 7:13, 14) Konima yaasho, Jesus okwa li a pewa elombwelo opo a hovele oilonga yeteyo (ovelishe 15). Oiningwanima oyo ya xunganekwa mEhololo 14 otai ningwa palandulafano la faafana noiningwanima oyo ya tongwa mefaneko laJesus li na sha neteyo loilya, omo a popya a ti: “Eteyo olo exulilo lefimbo lounyuni.” Onghee hano, efimbo leteyo nosho yo exulilo lefimbo lounyuni oya hovela oshita, mo 1914. Okuteywa kwoilya kwo vene okwa ka hovela lwanima lwopokati opo ‘mefiku leteyo,’ ile tu tye, konima eshi efimbo leteyo la hovela nale. (Mat. 13:30, 39) Mokutala kwaasho sha kundafanwa nale, otu wete kutya eteyo ola ka hovela omido donhumba konima eshi Jesus a hovela okupangela e li Ohamba. Okudja mo 1914 fiyo opehovelo lo 1919, Jesus okwa li ta koshola manga ovashikuli vaye ovavaekwa. (Mal. 3:1-3; 1 Pet. 4:17) Opo nee “oilya yedu” oya li ya hovela okuteywa mo 1919. Nopehe na okwoongaonga, Jesus okwa li a longifa omupiya omudiinini oo opo a li a nangekwa po a kwafele ovamwatate va mone kutya oilonga yokuudifa oya endelela shi fike peni. Natu ka taleni kutya oshike sha li sha ningwa po.
7. (a) Omakonakono elipi a li a kwafela ovamwatate va mone kutya oilonga yokuudifa oya endelela? (b) Ovamwatate ova li va kumikwa va ninge shike?
7 Oshungonangelo yOshiingilisha yaJuli 1920 oya ti: “Osha fa shi li ngaha kutya omakonakono oo a ningwa mOmishangwa otaa ulike kutya eongalo ola pewa oufembanghenda wokushiivifa etumwalaka louhamba.” Pashihopaenenwa, exunganeko laJesaja ola ka kwafela ovamwatate va mone kutya etumwalaka lOuhamba oli na okushiivifilwa ounyuni aushe. (Jes. 49:6; 52:7; 61:1-3) Nonande kava li ve shii kutya ongahelipi oilonga oyo ya li i na okuwanifwa po, ova kala ve na elineekelo kutya Jehova ote ke va kwafela. (Lesha Jesaja 59:1.) Molwaashi ovamwatate ova li va uda ko filufilu kutya oilonga oya endelela shi fike peni, osha li she va kumika opo va tamunune mo oukalele wavo. Mbela ovamwatate ova li ve linyenga ngahelipi?
8. Oinima yopavali ilipi ovamwatate va li va uda ko mo 1921 shi na sha noilonga yokuudifa?
8 Oshungonangelo yOshiingilisha yaDesemba 1921 oya ti: “Omudo oo owa li wa denga mbada kukeshe umwe; novanhu vahapu ova li va uda etumwalaka loshili momudo 1921 shi dulife omido da tetekela.” Oshifo osha weda ko sha ti: “Ashike natango ope na oilonga ihapu. . . . Natu longeni nomutima u na ehafo.” Didilika nghee ovamwatate va li va uda ko oinima yopavali ya fimana i na sha noilonga yokuudifa oyo Jesus a pa ovahongwa vaye: Oilonga oya endelela, nosho yo ovalongi ove na ehafo.
9. (a) Mo 1954, Oshungonangelo oya li ya popya shike shi na sha noilonga yeteyo, nomolwashike? (b) Omuvalu wovaudifi mounyuni aushe owa hapupala shi fike peni momukokomoko womido 50 da pita? (Tala oshimhungu “ Ehapupalo mounyuni aushe.”)
9 Momukokomoko wo 1930 nasha, konima eshi ovamwatate va uda kutya ongudu inene yeedi dimwe otai ka tambula ko etumwalaka lOuhamba, oilonga yokuudifa oya li ya xumifwa komesho shi dulife nale. (Jes. 55:5; Joh. 10:16; Eh. 7:9) Oshidjemo? Omuvalu wovaudifi vetumwalaka lOuhamba owa li wa hapupala okudja po 41 000 mo 1934 fiyo 500 000 mo 1953. Oshungonangelo yOshiingilisha ye 1 Desemba 1954 oya ti: “Oilonga inene yeteyo mounyuni aushe otai wanifwa omolwekwafo lomhepo yaJehova nokeenghono dEendjovo daye.” * — Sak. 4:6.
Oidjemo yeteyo oya xunganekwa momafaneko a twa
10, 11. Oinima ilipi ya divilikwa mefaneko li na sha nekulo lombuto yoshinapi?
10 Momafaneko aye e na sha nOuhamba, Jesus okwa yelifa shi na sha noidjemo yoilonga yeteyo. Natu ka kundafaneni kombinga yefaneko lombuto yoshinapi naalo lonhafi, nokutala unene tuu nghee omafaneko oo a wanifwa pefimbo eli lexulilo.
11 Efaneko lombuto yoshinapi. Omulumenhu okwa kuna ombuto yoshinapi, ndele tai kulu tai ningi omuti oo hau ombo eedila. (Lesha Mateus 13:31, 32.) Oshike sha divilikwa mefaneko eli shi na sha nekulo lombuto oyo? (1) Ekulo olo ola ningwa monghedi ikumwifi. Ombuto ‘oyo inini i dulike keembuto adishe’ oya ninga omuti u na “oitai ya kula.” (Mark. 4:31, 32) (2) Ekulo ola shilipalekwa. “Eshi ya kunwa, otai [kulu, NW.]” Jesus ka li a tya, “Otashi dulika i kule.” Ndele ponhele yaasho okwa ti: “Otai kulu.” Ekulo layo itali dulu oku iwa moshipala. (3) Omuti oo wa kula owa li wa nana ovatalelipo nova tungila mo. ‘Eedila dokoshi yeulu otadi tungile momudile wao.’ Oinima oyo itatu otai faneke shike shi na sha neteyo lopamhepo olo tali ningwa kunena?
12. Efaneko lombuto yoshinapi otali faneke shike shi na sha neteyo lokunena? (Tala yo oshimhungu “Ehapupalo lovakonakonimbibeli.”)
12 (1) Ekulo: Efaneko lombuto yoshinapi otali faneke etamunukemo loilonga yokuudifa etumwalaka lOuhamba nosho yo ekulo leongalo lopaKriste. Okudja mo 1919, ovateyi ovaladi ova kala tava ongelwa meongalo lopaKriste olo la tungululwa. Pefimbo opo ova li omuvalu munini, ashike ova hapupala meendelelo. Oshidjemo, ehapupalo lavo okudja pehovelo lo 1900 nasha fiyo okunena oli li oshinima shikumwifi neenghono. (Jes. 60:22) (2) Eshilipaleko: Eongalo lopaKriste ola kala tali kulu nokape na oo a dula oku li ya moshipala. Kashi na nee mbudi kutya opa kala pe na omapataneko e fike peni, ombuto oya kala nokukula. (Jes. 54:17) (3) Okutungila: ‘Eedila dokoshi yeulu’ odo da tungila momuti otadi faneke ovanamitimadiwa omamiliyona va dja moilongo 240 lwaapo ovo va tambula ko etumwalaka lOuhamba ndele tava ningi oshitukulwa sheongalo lopaKriste. (Hes. 17:23) Kungaho, ohava mono eendja dopamhepo, epepelelo neameno meongalo lopaKriste. — Jes. 32:1, 2; 54:13.
13. Oinima i na sha nekulo ilipi ya divilikwa mefaneko lonhafi?
13 Efaneko lonhafi. Eshi omukainhu a pilulila onhafi moufila, onhafi oya pifa oufila aushe. (Lesha Mateus 13:33.) Oshike shi na sha nekulo osho sha divilikwa mefaneko olo? Natu ka kundafaneni oinima yopavali. (1) Ekulo olo ola eta po omalunduluko. Onhafi oye lihanena moufila “fiyo aushe wa pya.” (2) Ekulo olo ole lihanena apeshe. Onhafi oya pifa ‘oufila woimbale itatu,’ sha hala kutya, oufila aushe. Oinima oyo yopavali otai faafanifwa ngahelipi neteyo lopamhepo olo tali ningwa kunena?
14. Efaneko lonhafi otali faneke shike shi na sha neteyo lokunena?
14 (1) Omalunduluko: Onhafi otai faneke etumwalaka lOuhamba, noufila otau faneke ovanhu. Ngaashi ashike onhafi ya etifa po elunduluko eshi ya pilulilwa mumwe noufila, etumwalaka lOuhamba nalo ohali eta omalunduluko momitima doohandimwe ngeenge ve li tambula ko. (Rom. 12:2) (2) Okulihana: Okulihana kwonhafi otaku faneke okutandavelifwa kwetumwalaka lOuhamba. Onhafi oya li ye lihanena oufila aushe. Sha faafana, etumwalaka lOuhamba ola tandavela ‘fiyo okominghulo dounyuni.’ (Oil. 1:8) Efaneko olo otali ulike yo kutya nomoilongo imwe omo oilonga yetu ya shilikwa, etumwalaka lOuhamba otali tandavele ashike nonande oilonga yetu yokuudifa moitukulwa omo otashi dulika i xume komesho inashi didilikwa mo.
15. Jesaja 60:5, 22 okwa wanifwa ngahelipi? (Tala yo oshimhungu “ Jehova okwe shi ninga tashi shiiva,” epandja 93, nosho yo “ Nghee ‘ou munini a ninga oshiwana sha pama,’” epandja 96-97.)
15 Omido 800 fimbo Jesus ina popya omafaneko oo, Jehova okwa li a xunganeka neendjovo dikonekwedi okupitila muJesaja shi na sha neteyo lopamhepo olo tali ningwa kunena nosho yo ehafo olo tali etwa keteyo olo. * Jehova okwa popya nghee ovanhu “tava di kokule” tava mbobolokele kehangano laye. Okwa popya shi na sha ‘nomukainhu’ oo kunena ta faneke oshixupe shomuvaekwa kombada yedu, a ti: “Opo nee oto ke shi mona nokuyela moshipala molwehafo nomutima woye otau nuka pombada wa mbwalangadja, osheshi oupuna wefuta otau uya kuove nomamona oiwana taa amekwa kuove.” (Jes. 60:1, 4, 5, 9, yelakanifa no-NW.) Eendjovo odo kadi fi tuu doshili! Kunena, ovapiya vaJehova ovo ve mu longela efimbo lile otava yela, ile tu tye, tava vilima kehafo eshi va mona nghee ovaudifi moilongo yavo va hapupala okudja komuvalu munini fiyo va ninga omayovi.
Omolwashike ovapiya vaJehova aveshe ve na omatomheno okukala va hafa
16, 17. Omolwashike ‘omukuni nomuteyi ve na etomheno lokuhafela pamwe’? (Tala yo oshimhungu “ Nghee oufo vavali va li va kuma omitima dovanhu vavali moAmazon.”)
16 Otashi dulika to dimbuluka osho Jesus a li a lombwela ovayapostoli vaye a ti: ‘Omuteyi oiimati te i ongelele omwenyo waalushe, opo omukuni a hafe pamwe nomuteyi.’ (Joh. 4:36) Ongahelipi hatu ‘hafe pamwe’ meteyo olo tali ningwa mounyuni aushe? Omeenghedi di lili noku lili. Natu ka kundafaneni nhatu domudo.
17 Yotete, ohatu kala twa hafa okumona onghandangala oyo Jehova ta dana moshilonga osho. Ngeenge hatu udifa etumwalaka lOuhamba, ohatu kunu ombuto. (Mat. 13:18, 19) Ngeenge hatu kwafele umwe a ninge omuhongwa waKristus, ohatu teya oiimati. Atusheni ohatu kala tu na ehafo linene okumona nghee Jehova ha ningifa ombuto yOuhamba ‘i mene, ndee tai kulu.’ (Mark. 4:27, 28) Eembuto dimwe odo hatu kunu ohadi ka mena konahiya nohadi ka teywa kuvamwe. Otashi dulika u na oshimoniwa sha fa shaJoan, omumwameme Omukriste wokoBritania oo a ninginifwa omido 60 da pita. Okwa popya a ti: “Onda shakeneka oohandimwe ovo va lombwela nge kutya onda kuna eembuto momitima davo, eshi nda li nde va udifila omido da ya. Eendombwedi dimwe oda ka konakona Ombibeli navo noku va kwafela va ninge ovapiya vaJehova, noinandi shi shiiva. Onda hafa eshi ombuto oyo nda kuna ya ka kula noya li ya teywa.” — Lesha 1 Ovakorinto 3:6, 7.
18. Etomheno lokukala twa hafa lilipi tali hangwa mo 1 Ovakorinto 3:8?
18 Onghedi onhivali, ohatu kala ovalongi va hafa ngeenge otwa kaleke momadiladilo osho Paulus a popya eshi a ti: ‘Ndele keshe umwe ota pewa ondjabi yaye mwene i fike poshilonga shaye mwene.’ (1 Kor. 3:8) Ondjabi otai yandjwa she likolelela koilonga, ndele hakoidjemo yoilonga. Eshilipaleko olo itali hafifa tuu omitima daavo tava udifile moitukulwa omo mu na ovanhu ihava pwilikine naanaa! Momesho aKalunga, Ondombwedi keshe oyo hai kufa ombinga nomutima aushe moilonga yokukuna otai “imi shihapu” nomolwaasho oi na etomheno lokukala ya hafa. — Joh. 15:8; Mat. 13:23.
19. (a) Ongahelipi exunganeko laJesus olo li li muMateus 24:14 tali tu pe etomheno lokukala twa hafa? (b) Oshike tu na okukaleka momadiladilo nonande inatu pondola pauhandimwe okuninga ovanhu ovahongwa?
19 Onhinhatu, otwa hafa eshi tu shii kutya oilonga yetu otai wanifa po omaxunganeko. Diladila kunghee Jesus a li a nyamukula ovayapostoli vaye eshi va li ve mu pula va ti: “Onaini hano eshi tashi ka ningwa, nedidiliko lokuuya kwoye nolexulilo lefimbo lounyuni olilipi?” Okwe va lombwela kutya oilonga yokuudifa mounyuni aushe oya li tai ka kala oshitukulwa shedidiliko olo. Mbela okwa li ta popi shi na sha noilonga yokuninga ovanhu ovahongwa? Ahowe. Okwa ti: ‘Evangeli eli louhamba otali udifilwa ounyuni aushe li ningile oiwana aishe ondombwedi.’ (Mat. 24:3, 14) Nomolwaasho okukuna ombuto, ile tu tye, okuudifa kombinga yOuhamba, oko ku li oshitukulwa shedidiliko. Eshi hatu udifa onghundana iwa yOuhamba, otu na okukaleka momadiladilo kutya nonande inatu pondola okuninga ovanhu ovahongwa, otwa pondola mokuyandja ‘oundombwedi.’ * Kashi na nee mbudi kutya ovanhu otave linyenge ngahelipi, ohatu kufa ombinga mewanifo lexunganeko laJesus notu na oufembanghenda wokukala tu li “ovalongi pamwe naKalunga.” (1 Kor. 3:9) Olo kali fi tuu etomheno liwa lokukala twa hafa!
‘Okudja kepito letango fiyo okokuningina kwalo’
20, 21. (a) Malakia 1:11 ota wanifwa ngahelipi? (b) Oshike wa tokola okuninga po shi na sha noilonga yeteyo, nomolwashike?
20 Mefelemudo lotete, Jesus okwa li a kwafela ovayapostoli vaye va mone kutya oilonga yeteyo oya endelela. Okudja mo 1919 okuyuka komesho, Jesus okwa li a kwafela ovahongwa vaye vokunena va ude ko yo oshinima sha faafana. Oshidjemo, oshiwana shaKalunga osha li sha tamununa mo nouladi oilonga yasho. Kape na nande oumwe a dula okuya oilonga yeteyo moshipala. Ngaashi sha xunganekwa komuprofeti Malakia, oilonga yokuudifa otai wanifwa po kunena ‘okudja kepito letango fiyo okokuningina kwalo.’ (Mal. 1:11) Okudja kepito letango fiyo okeningino, kokutya, okudja koushilo fiyo okouninginino, ovakuni novateyi otava longo nokuhafela pamwe, kashi na nee mbudi kutya ove li peni kombada yedu. Natango meityo limwe vali, okudja kepito letango fiyo okeningino, kokutya okudja ongula fiyo onguloshi, ile tu tye, efiku alishe, ohatu longo nelitulemo tu shii kutya oilonga oyo oya endelela.
21 Okutala kwaasho sha ningwa po omido 100 da pita, kunghee okangudu kovapiya vaKalunga ka hapupala noka ninga “oshiwana sha pama,” ‘omitima detu otadi nhuka pombada’ kehafo. (Jes. 60:5, 22) Onghee hano, ehafo olo nohole yokuhola Jehova, oo e li “Omwene weteyo,” nai tu linyengifeni atusheni tu twikile okukufa ombinga moilonga yeteyo linenenene olo itali ka endululwa vali. — Luk. 10:2.
^ okat. 9 Opo u lihonge shihapu shi na sha nomido odo nosho yo omido omilongo da ka shikula ko, oto ladipikwa u leshe embo Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, epandja 425-520, olo la yelifa kombinga yaasho oilonga yeteyo ya pondola okudja mo 1919 fiyo 1992.
^ okat. 15 Opo u mone ouyelele muhapu u na sha nexunganeko olo, tala embo Isaiah’s Prophecy—Light for All Mankind II, epandja 303-320.
^ okat. 19 Ovakonakoni vOmbibeli vonale ova kala nale ve na eudeko loshili oyo ya fimanenena. O-Zion’s Watch Tower yo 15 Novemba 1895, oya ti: “Ngeenge oilya inini otai dulu okwoongelwa, oumbangi muhapu u na sha noshili otau dulu okumonika. . . . Aveshe otava dulu okuudifa evangeli.”


text:
ETUKULWA 11
Okwa li oupafi a teelela
1, 2. Eenghalo didjuu dilipi Elia a li a taalela, nongahelipi a li a yooloka ko kuAhab?
ELIA okwa li e hole okwiilikana kuXe womeulu. Ashike eemhunga dovanhu odo da li de mu dingilila oda li da mona eshi omuprofeti oo washili a ifana omundilo okudja meulu, navahapu vomuvo ova li va halelela oku mu fimaneka opo a kale e va hokwa noku va nangeke noupuna. Fimbo a li ina ya koxulo yomhunda yaKarmel opo a ka ilikane e likalela kuJehova Kalunga, okwa li a taalela onghalo idjuu. Okwa li e na oku ka popya nOhamba Ahab.
2 Opa li eyooloko la kula pokati kovalumenhu ovo vavali. Ahab oo a li a djala oshikutu shouhamba, okwa li omulinenepeki nomushunimonima. Elia okwa li a djala oshikutu shouprofeti shi li paunafangwa tashi dulika sha li sha longwa moshipa shoshinamwenyo ile sha tungwa molududi longamelo ile loikombo. Okwa li omulumenhu omuladi, omuyuki nomwiitaveli. Efiku olo la li pokufika ola li tali ka ulika omaukwatya a yoolokafana pokati kaAhab naElia.
3, 4. (a) Omolwashike sha li efiku li fifa ohoni kuAhab nokovalongeli vakwao vaBaal? (b) Omapulo elipi hatu ka kundafana?
3 Ola li efiku li fifa ohoni kuAhab nosho yo kuvakwao ovo hava longele Baal. Elongelokalunga loshipaani olo Ahab nomwalikadi waye ohambanghainhu Isebel va li va xumifa komesho mouhamba womapata omulongo aIsrael, ola li la hangwa koshikukuta shinene. Osha li she limonikila mo kutya Baal ke fi Kalunga kashili. Ngeno okwa li e li kalunga kashili ngeno okwa nyamukula ovaprofeti vaye nomundilo eshi va kala noku mu indila vo tava tanhe tava ningi eenghulunghedi noku lilengaula fiyo va dja ohonde. Baal okwa li a nyengwa okwaamena ovalumenhu 450 kefyo olo va li ve lilongela. Ashike oshikalunga osho osha li natango sha nyengwa koshinima shimwe noku ha dula okuninga sha kwa sho okwa li taku ka nyanekwa pomutenya. Oule womido adishe nhatu ovaprofeti vaBaal ova kala noku mu ilikana a xulife po oshikukuta osho sha li sha denga oshilongo, ashike ka li ta dulu oku shi ninga. Diva, Jehova okwa li ta ka ulika kutya oye Kalunga kashili, eshi ta ka xulifa po oshikukuta sha tya ngaho. — 1 Eeh. 16:30–17:1; 18:1-40.
4 Onaini Jehova a li ta ka katuka onghatu? Elia okwa li e na okuninga po shike ofimbo a teelela Jehova a katuke onghatu? Oshike hatu dulu okulihonga meitavelo lomulumenhu oo? Natu ka konakoneni ehokololo olo. — Lesha 1 Eehamba 18:41-46.
Okwa kala ta ilikana fimbo a teelela Jehova a katuke onghatu
5. Elia okwa li a lombwela Ahab a ninge shike, ndele mbela Ahab okwa li ngoo ta ulike kutya okwe lihonga mo sha moshiningwanima osho?
5 Elia okwa li a lombwela Ahab ndele ta ti: “Fikama, lya, u ka nwe, osheshi oshihomo shodula tashi udika nokuli.” Mbela ohamba oyo ikolokoshi oya li ngoo ye lihonga mo sha moshiningwanima osho? Ehokololo ina li shi popya kondadalunde, ashike kape na eendjovo odo tadi ulike kutya okwa li e lialuluka ile a mona kutya okwa puka noku pule ediminepo kuJehova. Ponhele yaasho, okwa ya a ka ‘lye ndee ta nu.’ (1 Eeh. 18:41, 42) Ongahelipi shi na sha naElia?
6, 7. Elia okwa li a ilikana kombinga yashike, nomolwashike?
6 “Elia okwa londa koxulo yaKarmel ndee te linyongamene nokwa twa oshipala shaye pokati keengolo daye.” Ofimbo Ahab a ka lya, Elia okwa li e na omhito iwa yokwiilikana kuXe womeulu. Didilika kutya Elia ota popiwa a li e linyongamena omutwe waye tau hale okutwa keengolo osho ta shi ulike elininipiko. Ndele mbela Elia okwa li ta ningi shike? Inatu pumbwa okutengeneka. Ombibeli oya popya muJakob 5:18, kutya Elia okwa ilikana opo oshikukuta shi xulifwe po. Otashi dulika a li a ilikana eilikano olo eshi a li komhunda yaKarmel.
7 Jehova okwa li a popya nale a ti: “Ame ohandi ka lokifila edu odula.” (1 Eeh. 18:1) Elia okwa li a ilikana opo eendjovo daJehova odo a li a popya di wanifwe, ngaashi ashike Jesus a li a honga ovashikuli vaye va ilikane konima yomido eyovi lwaapo. — Mat. 6:9, 10.
8. Oshihopaenenwa shaElia otashi tu hongo shike kombinga yeilikano?
8 Oshihopaenenwa shaElia otashi tu hongo shihapu shi na sha neilikano. Osho sha li sha fimanenena kuElia osha li okuwanifwa kwelalakano laJehova. Osha fimana alushe eshi hatu ilikana tu dimbuluke kutya: ‘Ngeenge hatu indile Kalunga pahalo laye, ote tu udu.’ (1 Joh. 5:14) Osha yela kutya otwa pumbwa okushiiva kutya ehalo laKalunga olilipi opo tu dule okwiilikana monghedi oyo ta hokwa, onghee hano, otu na okukala hatu konakona Ombibeli pandjikilile opo tu shiive ehalo laYe. Nopehe na omalimbililo Elia okwa li yo a halelela oshikukuta shi xulifwe po molwaashi osha li tashi hepeke ovanhu vomoshilongo shavo. Omutima waye otashi dulika wa li u na olupandu linene konima eshi a mona oshikumwifilonga osho Jehova a li a longa efiku olo. Nafye otwa hala okuulika kutya otu na olupandu tali di komutima nosho yo kutya otu na ko nasha nonghalonawa yavamwe okupitila momailikano etu. — Lesha 2 Ovakorinto 1:11; Ovafilippi 4:6.
Okwa li oupafi noku na elineekelo
9. Elia okwa li a lombwela omupiya waye a ninge shike, nomaukwatya opavali elipi hatu ka kundafana?
9 Elia okwa li e na oushili kutya Jehova ota ka katuka onghatu a xulife po oshikukuta, ashike ka li eshi kutya onaini a li teke shi ninga. Ndele mbela omuprofeti oo okwa kala e lipyakidila nashike ofimbo a li a teelela? Ehokololo ola ti: “Opo nee ta ti komupiya waye: Londa ko u ka taalele langhele kefuta. Ye okwa londa ndee ta liamene ko, ndelenee ta ti: Kaku na sha! Oye okwa tya: Shuna ko vali! Osho ngaha lu-7.” (1 Eeh. 18:43) Oshihopaenenwa shaElia otashi tu hongo oilihongomwa yopavali. Shotete, didilika elineekelo olo Elia a li e na muJehova. Diladila yo shi na sha nokukala kwaye oupafi.
Elia okwa li a halelela okumona edidiliko olo tali ulike kutya Jehova oku li pokukatuka onghatu
10, 11. (a) Ongahelipi Elia a li a ulika elineekelo momaudaneko a Jehova? (b) Omolwashike nafye hatu dulu okukala tu na elineekelo la fa laye?
10 Molwaashi Elia okwa li e na elineekelo momaudaneko aJehova, okwa li e wete edidiliko kutya Jehova oku li pokukatuka onghatu. Okwa li a tuma omupiya waye koima kwa londa opo a ka tale ngeenge keulu otaku monika omadidiliko taa ulike kutya odula oi li popepi nokuuya. Omupiya waye eshi a aluka okwa li e mu etela enyamukulo tali shololifa a ti: “Kaku na sha.” Eulu ola li tali monika la yela nolihe na oilemo. Mbela owa didilika sha osho sha li sha fa itashi dulu okuningwa? Dimbuluka kutya Elia okwa hangwa ashike opo a lombwele ohamba Ahab a ti: “Oshihomo shodula tashi udika nokuli.” Ongahelipi omuprofeti ta dulu okupopya oshinima sha tya ngaho ofimbo eulu la li lihe na oilemo?
11 Elia okwa li e shii eudaneko laJehova. E li omuprofeti nomukalelipo waJehova, okwa li e na oushili kutya Jehova ota ka wanifa po eendjovo daYe. Okwa li e na lela elineekelo; a li a fa e udite nale oshihomo shodula. Osho otashi dulu oku tu dimbulukifa osho Ombibeli ya popya shi na sha naMoses ya ti: “Okwe likolelela, osheshi a kala a fa e wete ou e he wetike.” Mbela Kalunga oku li ngoo wolela kwoove? Okwe tu pa omatomheno a wana oku tu kwafela tu kale tu na eitavelo la tya ngaho muye nosho yo momaudaneko aye. — Heb. 11:1, 27.
12. Ongahelipi Elia a li a ulika kutya oku li oupafi, nokwa li e linyenga ngahelipi eshi a uda kutya okwa monika okalemo kanini?
12 Didilika nghee Elia a li oupafi. Okwa li a tuma omupiya waye a shune ko, ka li e mu tuma ko lumwe aluke ile luvali, ndele olwoikando iheyali. Kala nee wa fa u wete omupiya a loloka okushunifwa ko lwoikando, ashike Elia okwa kala a halelela okumona edidiliko noina sholola. Lwanima, omupiya eshi a shuna ko oluti-7 okwa ti: “Tala, okalemo kanini ke fike peke lomulumenhu, take litumbu mefuta.” Kala nee wa fa u wete omupiya waElia ta yeleke nomake aye nghee okalemo kanini take litumbu kombada yEfuta Linene. Omupiya oo otashi dulika a li e wete okalemo oko kehe na oshilonga, ndele kuElia oka li taka ti sha noka fimana. Onghee hano, okwa li a pa omupiya waye elombwelo la endelela a ti: “Fikama, inda u ka lombwele Ahab: Manga etemba u ye, opo odula [ihe] ku kelele.” — 1 Eeh. 18:44.
13, 14. (a) Ongahelipi hatu dulu okulandula oshihopaenenwa shaElia shokukala oupafi? (b) Omatomheno elipi tu na oo tae tu ningifa tu katuke eenghatu nopehe na okwoongaonga?
13 Elia okwe tu tulila po oshihopaenenwa sha denga mbada monghedi imwe vali. Nafye otu li pefimbo opo Kalunga eli pokukatuka onghatu opo a wanife po elalakano laye. Elia okwa li a teelela oshikukuta shi xulifwe po; ovapiya vaKalunga kunena ova teelela onghalelo yoinima ya nyonauka i xulifwe po. (1 Joh. 2:17) Ngaashi Elia, nafye otwa pumbwa okukala tu li oupafi fiyo osheshi Jehova Kalunga ta ka katuka onghatu. Jesus okwa kumaida ovashikuli vaye a ti: “Kaleni oupafi, osheshi kamu shi shii efiku lilipi po Omwene weni te uya.” (Mat. 24:42) Mbela Jesus okwa li a hala okutya ovashikuli vaye otava ka kala ve li momilaulu novehe shii kutya ove li momafiku axuuninwa? Hasho nandenande, okwa li a yelifa nghee ounyuni tau ka kala eshi exulilo tali ehene popepi. Keshe umwe womufye ota dulu okumona ewanifo lomadidiliko oo taa ulike ‘exulilo lefimbo lounyuni.’ — Lesha Mateus 24:3-7.
Okalemo kanini oka li taka dulu okutomha Elia kutya Jehova okuli pokukatuka onghatu. Omadidiliko omafiku axuuninwa otaa yandje oumbangi wa yela oo tau tu linyengifa tu katuke eenghatu nopehena okwoongaonga
14 Edidiliko keshe otali yandje oumbangi wa yela u na sha nexulilo. Mbela oumbangi wa tya ngaho inau wana okutu linyengifa tu katuke eenghatu, moilonga yetu yokulongela Jehova? Okalemo kashona oko ka li take litumbu komunghulo oka li taka dulu okutomha Elia kutya Jehova okuli pokukatuka onghatu. Mbela omuprofeti oo omudiinini okwa li a teka omukumo?
Jehova oha yandje epepelelo noha nangeke noupuna
15, 16. Oshiningwanima shilipi sha li sha ningwa meni lefimbo lixupi, naElia otashi dulika a li te lipula shike shi na sha naAhab?
15 Ehokololo ole tu lombwela kutya: “Opo tuu opo eulu alishe la [laulikwa] koilemo nomhepo. Odula inene ya pauka. Ndele Ahab okwa londa metemba ndee ta i kuJisreel.” (1 Eeh. 18:45) Oiningwanima oya li tai ningwa ya landulafana nomeendelelo. Ofimbo omupiya waElia a li ta twala etumwalaka kuAhab, okalemo oko kanini oka li ka ninga oilemo ihapu ya uvika eulu noku li laulika. Opa li pa pepa omhepo inene, nodula oya li ya loka muIsrael osho sha kala inashi lokwa oule womido nhatu netata. Edu olo la li la notelwa ola li la nwa omeva. Eshi ngoo odula tai tilaeleshi omeva, okamulonga kaKison oka li ka yada taka kunguluka nokukosha po ohonde yovaprofeti vaBaal ovo va li va dipawa. Oshiwana shaIsrael oshitangalali osha li sha pewa omhito shi koshole mo elongelokalunga laBaal muIsrael opo shi dule okudiminwa po kuJehova.
16 Elia okwa li e na elineekelo kutya osho tava ka ninga. Ndele okwa li te lipula kutya Ahab ote ke linyenga ngahelipi omolwoiningwanima ya tya ngaho. Mbela Ahab okwa li te ke livela ombedi nokweefa po onyata yokulongela Baal? Oiningwanima oyo oya li ngeno ya wana oku mu linyengifa a ninge omalunduluko a tya ngaho. Oshoshili kutya ita tu dulu okushiiva kutya Ahab okwa li ta diladila shike pefimbo opo. Ehokololo ole tu lombwela ashike kutya, “Ahab okwa londa metemba ndee ta i kuJisreel.” Mbela okwa li ngoo e lihonga mo sha? Okwa li ngoo a tokola okuninga omalunduluko monghalamwenyo yaye? Oiningwanima ya ka landula ko otai ulike kutya hasho. Ashike efiku laAhab naElia hapo la li la xulila opo.
17, 18. (a) Oshike sha li sha ningilwa Elia mondjila yo ku ya kuJisreel? (b) Oshike sha li shididilikwedi shi na sha nokutondoka kwaElia okudja kuKarmel a finda kuJisreel? (Tala yo eshangelo lopedu.)
17 Omuprofeti waJehova okwa li a ya molweendo laye nondjila oyo Ahab a li a enda nayo. Osha li shidjuu kuElia molwaashi ondjila oya li ile, kwa li ku na omilaulu nomudimbi nokwa li kwa toka. Ashike opa ka ningwa vali oshinima shimwe osho sha li inashi teelelwa.
18 “Eke lOmwene la li kombada yaElia, onghee ye e limanga moshiya ndee ta tondoka, a pita komesho yaAhab fiyo kuJisreel.” (1 Eeh. 18:46) Osha yela kutya, “eke lOmwene” ola li pamwe naElia monghedi ye likalekelwa. Jisreel osha li omukakena weekilometa 30, naElia kali omunyasha. * Kala nee ngeno wa fa u wete omuprofeti oo ta mange oikutu yaye oyo ile opo ihe mu pundule eshi ta tondoka mondjila oyo ya tuta fiyo a hanga etemba lohamba ndele te li pitilile.
19. (a) Eenghono odo Elia a li a pewa kuKalunga otadi tu dimbulukifa omaxunganeko elipi? (b) Eshi Elia a li ta tondoka a finda kuJisreel, okwa li e na oushili ulipi?
19 Elia ka li tuu a nangekwa noupuna! Okukala e na ondjungu neenghono da tya ngaho di dulife nokuli odo a li e na eshi a li omunyasha, oshi na okukala sha li oshimoniwa shihafifa. Osho otashi dulika shi tu dimbulukife omaxunganeko e na sha noukolele muwa oo tau ka pewa ovayuki moParadisa kombada yedu. (Lesha Jesaja 35:6; Lukas 23:43) Eshi Elia a li ta tondoka nondjila oyo ya tuta, okwa li e na oushili kutya okwa hokiwa ku Xe, Jehova Kalunga kashili.
20. Ongahelipi hatu dulu okulalakanena omanangeko noupuna aJehova?
20 Jehova okwa halelela oku tu nangeka noupuna. Omanangeko noupuna aye omakumwifi noitaa yelekwa na sha, onghee hano natu ningeni keshe osho hatu dulu opo tu ke a hafele. Ngaashi Elia, otwa pumbwa okukala oupafi, nokukonenena oumbangi oo tau ulike kutya Jehova oku li pokukatuka onghatu mefimbo eli la nyika oshiponga nola endelela. Otu na yo omatomheno okukala nelineekelo momaudaneko aJehova “Kalunga omudiinini.” — Epsalme 31:6.
^ okat. 18 Diva konima yaashi, Jehova okwa li a lombwela Elia a deule Elisa, oo a ka shiivika umwe “ou a tila omeva komake aElia.” (2 Eeh. 3:11) Elisa okwa li a kwafele omulumenhu oo omunamido onga omupiya waye.


text:
1Na Saimono Pita, Yesusi Karasini “Nanga kongonomo sende-pu.” nimba lipa mundorumu yemo, na yunga kongono sendeli kendemande yemo molopole [i pepámo topo sikiru]. Olionga Pulu Yemo, olionga Lipa Tapondopa Mindili Nolemolá Aulkana Wendo Lili Ye Yesusi, [Pulu Yemone “Simbu.” nimba mana lipa mundorumu ye] Karasimu, yuni uluma sumbi sipa selemomonga olio ‘Sika.’ nimbu kuru mondolemolo ungu peangamo ono aku siku ‘Sika.’ ningu kuru mondolemele yomboma, ono i pepámo topo sikiru. 2Pulu Yemo kinia olionga Ye-Awili Yesusitolo pilku imbi silimilimunga olone ono paa we kondo kolko seko kondolembele mele kinia, ‘Ono konopu pe nipili taka leko molangi.’ nilimbilí mele kinia olandopa olandopa pupili. 3Pulu Yemonga tondolomo Yesusi-kinia pelemo, aku tondolomone olio molopo kondopo Pulu Yemonga unguma mindi pilipu lipu semolo ulu-pulumu sirimu. Tondolo pa sélimu pepa, ulu peangamanga pulumu pelemo yemone olio “Nanga yomboma molangi waa.” nimba mangilierimu yemo pilipu imbi silimulumunga yunga tondolomone aku sipa ulu-pulumu sirimu. 4Aku sipa molopa aku serimumunga yunga mélema olio ‘Simbu.’ nimba u nimba panjerimu méle paa tondolo puli peangama sirimu. ‘ “Simbu.” nimbu, nimbu panjerindu mélema simbú ono-kinia pemba kinia Pulu Yemo yu molemo mele ulu-pulumu ono-kinia pepili molko; mana-yombomanga konopumane mélema kanoko konopu mondoko paa molko kinjiku, ulu-kiri selemele uluma ono [Pulu Yemonga yomboma] aku siku seko molko naa kinjangi. [Aku sili ulu-kirima liku bulu siku, Pulu Yemonga yomboma molko, molko kondangi].’ nimba, yu “Simbu.” nirimu méle paa tondolo puli peangama sirimu. 5Aku [serimu-na ono aku siku molemele] kene ono ‘Sika.’ ningu kuru mondolemele mele aku siku kepe ungu peangama mindi paa mimi siku pilku tondolo munduku sangi. Pe tondolo munduku ungu peangama senge mele aku siku kepe [Pulu Yemo kinia Yesusi Karasitolo molembele mele kinia nilimbilí unguma] paa pilku kondangi. 6Pe Pulu Yemo kinia Yesusi Karasitolo pilku kondolemele mele, aku siku kepe ono onono ulu-pulu-kirima yakala semba kinia ‘Paa naa samili.’ ningu onono kangimu nokoko kondoko ulu-kirima naa sangi. Pe onono kangimu nokoko kondoko ulu-kirima naa senge mele aku siku kepe ono-kinia umbunama wendo ombá kinia tondolo munduku molko taka leko umbunama meangi. Pe umbunama tondolo munduku taka leko menge mele aku siku kepe ‘Pulu Yemonga yomboma molemolo.’ ningu yunga unguma mindi pilku liku seko molangi. 7Pe Pulu Yemonga yomboma molkole yu kanopa peanga pilielemo uluma senge mele aku siku kepe Karasinga yomboma ‘Olionga kandi genupilima.’ ningu konopu seluna pupili manda selu-siku molangi. Pe Karasinga yomboma ‘Pulu lemóma.’ ningu molonge mele aku siku kepe [anju yando] paa konopu mondoko molangi. 8I ulu peangama tondolo munduku ambolko aku uluma ono-kinia tondolo pupili molongi liemu olionga Ye-Awili Yesusi Karasi ono pilku imbi silimili mele olandopa olandopa kere-langi awisili mongo tomba. We mania naa pumbá kene [aku siku uluma seko molangi]. 9Aku-na-kolo [Karasinga] yombo se aku sipa ulu peangama naa sepa molemo yombomo yu mongo ki ri lemó yombo se sulu sepa lemó mélema naa kanopa, paa nondopa lemó mélema mindi kanolemo yombo aku sipa se molemo. Yuni ulu-pulu-kiri u serimuma [Pulu Yemone] kulumiye topa yunga konopu sepa kake senderimu mele kiniá komu sindipa naa pilielemo. 10Akumunga, nanga ango-keme, ono Pulu Yemone ‘Nanga yomboma molangi wangi.’ nimba mangilipa nimba taltorumu kene ‘Paa yunga yomboma molopo mindi pamili.’ ningu tondolo munduku molangi. Aku siku senge kinia ono umbuna sene topa mania naa mundumba, onone yu manda munduku naa kelenge. 11[Aku siku seko molonge kinia] olionga Ye-Awilimu, olionga Lipa Tapondopa Mindili Nolemolá Aulkana Wendo Lili Ye Yesusi Karasimunga kolea, yu ye nokoli kingimu molopa nokopa mindi pumbá akuna “Molamili. Sukundu waa.” nimba konopu sipa kuna lipa taltondomba. 12Akumunga, sika nane nikiru mele ono ungu sikamo pilku ‘Paa sika.’ ningu kuru mondoringi mele kiniá we pilielemele-na-kolo ‘Aku unguma komu naa sindiku munduku naa keleangi.’ nimbu alieli nimbu simbundu kelepo nimbu sikiru. 13Olionga Ye-Awili Yesusi Karasini na nimba sirimumunga ‘Na wale laye- kolo nanga kangimu serele-ulka melena molopole, mundupu kelembo.’ nimbu pilipuli ‘Kiniá na i serele-ulkana we molopole ‘Ono u ungu pilieringima paa konopu kimbu siku molangi.’ nimbu nane kelepo nimbu siliu akumu papu selio.’ konopu lekero. 15‘Pe kepe, [nanga kangimu mundupu kelepo] pumbú kinia ono ungu nimbu siliuma kelko mimi siku pilku konopu kimbu siku molangi.’ nimbu ono unguma mimi sipu nimbu sikiru mele tondolo mundupu nimbu simbú. 16Olionga Ye-Awili Yesusi Karasi yu paa tondolo pelemo mele kepe, yu pe kelepa yando ombá mele kepe, ono nimbu sirimulu kinia olione olionga konopuna pilipa kondoli pelemomone kange semanema sepo wamopole naa nimbu sirimulumunga [Yesusi mana molorumu kinia pea molopole,] tondolo pa sélimu yu-kinia molorumu mele mongone kanorumulu mele ono semane topo sirimulu. We naa nirimulu. 17[Olio kanopo molamili mulu]-kolea tondolo pa sélimu pelemo koleana ungu se wendo omba yundu nimbale: “I nanga paa konopu mondolio kangomo. Yu nane konopu sipu molio yemo.” nirimu kinia Lapa Pulu Yemone ‘Yunga imbimu paa ola molopili. Tondolo pa sélimu yu-kinia pepili.’ nirimu. 18Olio yu-kinia Pulu Yemonga ma-pangina ola molorumulu kinia kanu ungumu mulu-koleana maniando orumu kinia olio pilierimulu kanumu. 19Akumu kanopo pilipuli, Pulu Yemone ungu-umbu tondorumuma pilkuli yando yomboma ningu siringi yemane ninguli [bokuna toringi] mele pilipuli ‘Paa sika niringi.’ nimbu kuru mondolemolo akumunga kanu yemanga unguma mimi siku pilkuli pilku língi liemu paa papu. [Pilkuli pilku lingí kinia] ono lipa tapondomba mele i-sipa: Ipulieli kolea simbulu tolemo kinia sepe-llame pa sendepa nomba molopili kolea tangolemo. [Aku ye Pulu Yemonga unguma ningu moloringima ono sepe- llame mele. Pe] kolea tangombando kombokandima pali kumbulupa, selu mindi kamu tondolo pa sepa gilimú mele aku sipa mele [Yesusi] kanu kombokandimu mele omba ‘olionga konopumanga sukundu omba giliepili.’ ningu kanu yemanga unguma iseli-u konopumanga pepili mimi siku pilku molangi. 20Ono ungu awili se pilingímu i-sipa: Pulu Yemone ungu-umbu tondorumuma pilku yando yomboma ningu siringi ye kanumane Pulu Yemonga bokuna toringi unguma ono onono ungu-pulu se konopumane pilkuli bokuna naa toringi. 21“Pulu Yemone ungu-umbu tondomu ungu se pilipu i-sipu i-sipu nikimulu. I-sipa i-sipa wendo ombá.” niringi ungu akumanga ungu selu kepe yemane onono ‘Ungu mare konopumane pilipuli yomboma nimbu siemili.’ naa niringi. Mini Kake Sélimuni ononga konopumanga sukundu molopale nimba sirimu mele pilkuli “Pulu Yemonga ungu se nikimulu.” ningu yomboma ningu siringi.
Copyright
Learn More


text:
EHOKOLOLO 33
Ovaisrael tava tauluka Efuta Litilyana
TALA koshiningwanima osho tashi ulikwa mefano olo! Omulumenhu oo a yelula onhaili yaye ta ulike kombada yEfuta Litilyana oMoses. Ovo ve li pamwe naye komutunda Ovaisrael. Ofimbo Farao nomatanga aye ovakwaita tava fi omeva, Ovaisrael ova pitifwa mefuta olo poukukutu. Natu ka tale kutya osho osha enda ngahelipi.
Ngaashi twe lihonga nale, konima yehandukilo etimulongo Farao okwa li a lombwela Ovaisrael va fiye po Egipti. Ovalumenhu Ovaisrael ovo va dja muEgipti ova li 600 000 lwaapo nova li yo va ya pamwe novakainhu vahapu nounona. Opa li yo Ovaegipti vamwe ovo va li va itavela muJehova nova li yo va ya pamwe nOvaisrael. Ovanhu aveshe ovo ova li va ya pamwe needi davo, oikombo yavo neengobe davo.
Fimbo Ovaisrael inava dja mo muEgipti, ova pula Ovaegipti ve va pe oikutu nosho yo oinima oyo ya longwa moshingoli nomoshisilveri. Molwaashi Ovaegipti ova li va tila neenghono omolwehandukilo etimulongo, ova pa Ovaisrael keshe osho va li tava pula.
Konima yomafiku manini eshi va dja muEgipti, ova li ve uya pEfuta Litilyana. Ova li va tula oule wokafimbo pefuta olo opo va fude po. Ndele fimbo tava fuda po, Farao novakwaita vaye ova li tave lipe oushima kutya omolwashike va efa Ovaisrael va ye, tava ti: ‘Otwa efa ovapika vetu va ye.’
Farao okwa li a ninguluka natango. Onghee hano, okwa kufa etemba laye loita nokwa unganeka etangakwaita laye opo va ka taatae Ovaisrael. Ovaegipti ova li va kufa omatemba oita 600 e likalekelwa nosho yo omatemba makwao aeshe omuEgipti.
Ovaisrael ova li va tila neenghono eshi va mona kutya Farao novakwaita vaye otave va shikula. Kava li tava dulu okuya onhapo, molwaashi kombinga imwe okwa li ku na Efuta Litilyana, ofimbo kombinga ikwao kwa li Ovaegipti. Ohaluka, Jehova okwa tula oluudi loshilemo pokati kavo nOvaegipti. Oshilemo osho osha li tashi imbi Ovaegipti vaha ponokele Ovaisrael, molwaashi kava li tava dulu oku va mona.
Opo nee Jehova okwa lombwela Moses a yelule onhaili yaye kombada yEfuta Litilyana. Eshi Moses a yelula onhaili yaye, Jehova okwa pepifa omhepo yokoushilo i na eenghono. Omeva efuta okwa tukauka ndele taa kala a fikama keembinga adishe, kolulyo nokolumosho.
Kungaho, Ovaisrael ova dula okutauluka efuta olo tava ende poukukutu. Osha li sha kwata oule weevili dihapu opo Ovaisrael omamiliyona, mwa kwatelwa aveshe ovo va li pamwe navo, va dule okutauluka efuta olo pamwe noinamwenyo yavo aishe. Xuuninwa, Kalunga okwa kufa po oshilemo osho sha li pokati kavo nOvaegipti, nOvaegipti ova li tava dulu vali oku va mona. Pefimbo opo ovapika vavo ova hangwa va tauluka nale efuta. Onghee hano, Ovaegipti ova mbolokotela mefuta va ka alule ngeno ovapika vavo Ovaisrael.
Fimbo Ovaegipti tava ende mefuta, Kalunga okwa li ta xukula ko omaulu omatemba avo. Ovaegipti ova li va kwatwa koumbada nova hovela okulila tava ingida tava ti: ‘Jehova ota kondjele Ovaisrael. Natu fadukeni po!’ Ndelenee kapa li vali omhito yokufaduka po.
Ofimbo Ovaegipti va li tava kendabala okufaduka po, Jehova okwa lombwela Moses a yelule natango onhaili yaye kombada yEfuta Litilyana ngaashi sha ulikwa mefano. Opo nee eshi Moses a yelula vali onhaili yaye, omeva okwa hovela okuya kumwe nokwa pwipwikila po Ovaegipti nomatemba avo. Etangakwaita laEgipti alishe ola li la shikulila mo Ovaisrael mefuta, ndele ovakwaita valo aveshe ova li va fila mo omeva.
Oshiwana shaKalunga osha li sha hafa neenghono eshi sha xupa. Ovalumenhu ova li va imbila Jehova Kalunga eimbilo lolupandu, tava ti: ‘Jehova okwa findana efindano linene. Okwa undwila eenghambe novalondi vado mefuta.’ Ovakainhu aveshe navo ova li tava hambelele Kalunga tava denge oungoma ve kwetelwe komesho kuMirjam, omumwainakadona waMoses. Ova li tava dana nehafo nokwiimba pamwe novalumenhu tava ti: ‘Jehova okwa findana efindano linene. Okwa undwila eenghambe novalondi vado mefuta.’
Exodus etukulwa eti-12 fiyo eti-15.