text:
Apulilo Embimbiliya a Tambuluiwa
Anga hẽ lalimue eteke tu ka kuata ombiali yimue yi viala oluali luosi?
Sokolola ndomo uviali umue woluali luosi u pondola oku kuatisa omanu. Koloneke vilo omanu valua va tala ohali omo liuhukũi osimbu okuti va kuavo olohuasi. Pole ombiali yimue ukuacikembe o pondola oku kuatisa vosi oco va kuate ovina va sukila. Ove hẽ, o sima okuti omanu va pondola oku tumbika uviali waco?
Vokuenda kuanyamo, olombiali ka via siatele oku tẽlisa olonjongole viomanu vana va viala, ca piãla enene olohukũi. Olombiali vimue olongangala. (Ukundi 4:1; 8:9) Pole Suku Tõlo, wa likuminya oku tumbika uviali umue u ka piñala ovoviali osi akuavo. Uviali waco u ka kuatisa omanu vosi.
Nye Usoma wa Suku u ka Tẽlisa?
Yehova Suku wa nõla Omõlaye Yesu okuti eye ombiali yi sesamela oku Viala oluali. (Luka 1:31-33) Eci Yesu a kala palo posi, wa kuatisa omanu. Eci a ka viala Ndosoma, o ka kongela omanu vokolofeka viosi kuenda o ka yovola omanu kohali yosi.
Anga hẽ omanu valua va ka tava Yesu ndombiali? Sio. Pole Yehova ukuepandi. (2 Petulu 3:9) Eye o kasi oku eca epuluvi komanu oco va tave Yesu Ndosoma. Ndopo, Yesu o ka nyõla omanu vosi vãvi kuenje o ka tumbika ombembua kuenda oku kolapo voluali.


c: text/html

text:
Nenu mue ku Tava ku mi Saka ku Sipitali ni?
Eyo, Vakaleho va Yehova ve ku tava vihemba na ku va saka ku sipitali.Tue ku lihakela kapandi ka ku niunga vuino mivila yetu na cihindu cetu, vintsimbu vimo tue ku ya kuli ‘vakua ku saka.’ (Luka 5:31, Mbimbiliya ya Yasi ku i Tanda) Ngeci mua Luka Mukua Kilistu ua ku sekulu ya ku livanga, vamo Vakaleho va Yehova lelo va pua vakua ku saka.—Kolose 4:14.
Vunoni kua kala vifua vimo via ku saka ka via litombuele na vitume via Mbimbiliya, ngeci tue ku vi viana. Ca ku muenako, ka tue ku tava ku tu haka maninga mu misisa muomu Mbimbiliya ya tu vindika ku lia maninga. (Vilinga 15:20) Cikuavo naua, Mibimbiliya ya tu vindika ku saka ca lipandakana na mahamba.—Ngalata 5:19-21.
Vunoni cingi ca vifua via ku sakelamo lelo ka vie ku liluisa na vitume via Mbimbiliya. Ngeci mukemuo, muntu ku muntu a hasa ku hangula cifua ca ku mu sakelamo. Umo Mukaleho a hasa ku tava vimo vihemba ni cimo cifua ca ku saka, vunoni mukuavo halumo a hasa ku viana ku saka caco.—Ngalata 6:5.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ETUKULWA 43
Oolyelye ve li ovamwaxo novamwanyoko?
OMUHONGI MUNENE okwa li a pula epulo likumwifa pomhito imwe a ti: “Meme olyelye novamwameme oolyelye?” (Mateus 12:48) Mbela oto dulu okunyamukula epulo olo? — Otashi dulika u shii kutya ina yaJesus oMaria. Ndele mbela ou shii ngoo omadina ovamwainamati vaJesus? — Mbela Jesus okwa li ngoo e na ovamwainakadona? —
Ombibeli oya ti kutya ovamwainamati vaJesus ovo ‘Jakob, Josef, Simon naJudas.’ Jesus okwa li yo e na ovamwainakadona ovo va li po pefimbo olo a li ta udifa. Ashike ovamwaina vaJesus aveshe ovo ova li vanini kuye molwaashi Jesus oye a li oshiveli. — Mateus 13:55, 56; Lukas 1:34, 35.
Mbela ovamwainamati vaJesus navo ova li ovahongwa vaye? — Ombibeli oya ti kutya tete kava li ve “mu itavela.” (Johannes 7:5) Ndele konima yefimbo, Jakob naJudas ova li va ninga ovahongwa vaJesus, nova shanga nokuli omambo amwe Ombibeli. Mbela ou shi shii kutya omambo oo va shanga oelipi? — Oo embo laJakob nosho yo laJudas.
Nonande ovamwainakadona vaJesus inava tumbulwa komadina mOmbibeli, otu shi shii kutya okwa li e na ovamwainakadona vavali lwaapo, notashi dulika nokuli va li ve dule po. Mbela ovamwainakadona vaJesus ova li va ninga ovashikuli vaye? — Ombibeli inai popya kombinga yaasho, nomolwaasho katu shi shii ngeenge ova li va ninga ovashikuli vaye ile hasho. Ndele mbela ou shi shii kutya omolwashike Jesus a li a pula epulo eli kutya: “Meme olyelye novamwameme oolyelye?” — Natu ka tale kutya omolwashike.
Pomhito imwe, Jesus okwa li ta hongo ovahongwa vaye eshi omunhu umwe a li a nukila mo ndele te mu lombwele ta ti: “Nyoko novamwanyoko [ove] li pondje ndele va hala ve ku popife.” Jesus okwa li a longifa omhito oyo opo a honge ovanhu oshilihongomwa sha fimana eshi a li a pula epulo likumwifi, a ti: “Meme olyelye novamwameme oolyelye?” Opo nee Jesus okwa li a ulika kovahongwa vaye ndele ta nyamukula ta ti: “Tala, meme, novamwameme ovo ava!”
Opo nee, Jesus okwa li a yelifa kutya okwa hala okutya shike, a ti: “Keshe tuu ou ta wanifa ehalo laTate meulu, oye omumwameme omulumenhu nomumwameme omukainhu nameme.” (Mateus 12:47-50) Osho otashi ulike kutya Jesus okwa li e hole ovahongwa vaye neenghono. Jesus okwa li a hala oku tu honga kutya ovahongwa vaye ova li ngaashi ovamwainamati novamwainakadona nooina.
Pefimbo opo ovamwainamati vaJesus, Jakob, Josef, Simon naJudas, kava li va hangwa va itavela kutya Jesus Omona waKalunga. Otashi dulika kava li va itavela osho omweengeli Gabriel a li a lombwela ina. (Lukas 1:30-33) Onghee hano, otashi dulika va li ve tonde Jesus. Keshe oo he lihumbata monghedi ya tya ngaho ke fi omumwainamati ile omumwainakadona wetu wolela. Mbela ou shii omunhu wonhumba oo e tonde omumwainamati ile omumwainakadona? —
Ombibeli otai tu lombwele kombinga yaEsau naJakob nosho yo nghee Esau a li a handuka neenghono ndele ta ti: “Omumwameme Jakob ohandi mu dipaa.” Rebekka, ina yaEsau naJakob, okwa li a tila neenghono ndele ta lombwele Jakob a ka kale kokule neumbo lavo opo Esau ehe mu dipae. (Genesis 27:41-46) Ashike konima yomido dihapu, Esau okwa li a lundulula oikala yaye ndele ta papatele nokuxupita Jakob eshi va li va shakena. — Genesis 33:4.
Konima yefimbo, Jakob okwa ka dala ovanamati 12, ndele ovo va kula kava li ve hole Josef oo a li munini. Ova li va twila Josef ondubo molwaashi okwa li e holike neenghono kuxe. Onghee hano, ova li va landifa po Josef kovanhu ovo va li hava landifa ovapika fimbo va li tava i kuEgipti. Opo nee, ovamwaina vaJosef ova li va lombwela xe kutya Josef okwa dipawa koshifitukuti. (Genesis 37:23-36) Oshinima osho kasha li tuu shii, hasho mbela? —
Konima yefimbo ovamwaxe vaJosef ova li ve livela ombedi kwaasho va li va ninga, na Josef okwa li e va dimina po. Mbela ou wete nghee Josef a li a hopaenena Jesus? — Ovayapostoli vaJesus ova li ve mu fiya po eshi a li moudjuu, na Petrus okwa li e mu lidimbika nokuli. Ndele nande ongaho, Jesus okwa li e va dimina po aveshe, ngaashi Josef a ninga.
Opa li vali ovamwainafana vavali, Kain naAbel, ovo hatu dulu okulihonga oshilihongomwa kuvo. Kalunga okwa li a mona momutima waKain kutya ke hole shili omumwaxe. Onghee hano, Kalunga okwa li a lombwela Kain kutya na lundulule oikala yaye. Ngeno Kain okwa li e hole shili Kalunga, ngeno okwa pwilikina kwaasho a li e mu lombwela. Ndele Kain ka li e hole Kalunga. Efiku limwe, Kain okwa li a lombwela Abel a ti: “Natu ye moixwa.” Abel okwa li a ya pamwe naKain moixwa, ndele fimbo va li moixwa ovo aveke, Kain okwa li a denga Abel neenghono, ndele te mu dipaa. — Genesis 4:2-8.
Ombibeli otai tu lombwele kutya otu na okulihonga mo oshilihongomwa she likalekelwa moshiningwanima osho. Mbela ou shi shii kutya oshike hatu lihongo mo? — Ombibeli oya ti: ‘Ondaka ei mwe i uda pehovelo, oyo ei, fye otu na okuholafana, tuha fe Kain, oo a dja momunawii.’ Onghee hano, ovamwainamati novamwainakadona ove na okukala ve holafane. Kave na okukala va fa Kain. — 1 Johannes 3:11, 12.
Omolwashike inatu hala okukala twa fa Kain? — Omolwaashi Ombibeli otai ti kutya Kain ‘okwa dja momunawii,’ Satana Ondiaboli. Molwaashi Kain okwa li e na oikala ya fa yOndiaboli, okwa li a fa a dalwa kOndiaboli.
Mbela ou wete kutya omolwashike sha fimana okukala u hole ovamwainamati novamwainakadona voye? — Ngeenge owa kala uhe va hole, oto hopaenene ounona valyelye? — Ounona vOndiaboli. Mbela owa hala okukala wa fa ounona ovo? — Ndele mbela ongahelipi to dulu okuulika kutya owa hala okukala okaana kaKalunga? — Omokukala u hole ovamwainamati novamwainakadona voye.
Ndele mbela ohole oshike? — Ohole oyo omaliudo omomutima oo hae tu ningifa tu kale twa hala okulongela vamwe ouwa. Ohatu ulike kutya otu hole vamwe ngeenge hatu ungaunga nawa navo nosho yo ngeenge hatu va ningile ouwa. Ndele mbela oolyelye ve li ovamwatate novamwameme, ovo tu na okukala tu hole? — Dimbuluka kutya Jesus okwa li a popya kutya ovovo ve li meongalo lopaKriste.
Osha fimana shi fike peni okukala tu hole ovamwatate novamwameme Ovakriste? — Ombibeli oya ti: “Ou e he hole omumwaxe, nande e mu wete, oye ita dulu okuhola Kalunga e he mu wete.” (1 Johannes 4:20) Onghee hano, katu na ashike okukala tu hole ovanhu vonhumba meongalo lopaKriste, ndele otu na okukala tu va hole aveshe. Jesus okwa ti: “Opo tuu opo aveshe tave mu koneke kutya, nye ovalongwa vange, ngenge mu holafane.” (Johannes 13:35) Mbela ou hole ovamwatate novamwameme aveshe? — Dimbuluka kutya ngeenge ku va hole, ito dulu okukala u hole shili Kalunga.
Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya otu hole shili ovamwatate novamwameme? — Ngeenge otwa kala tu va hole, itatu ke va henuka molwaashi inatu hala okupopya navo. Ohatu ka kala tu na oukaume navo aveshe. Ohatu ke va ningila yo alushe ouwa nokukala twa hala oku va pa sha. Ngeenge ova i moupyakadi wonhumba, ohatu ke va kwafela molwaashi otu li oumwainafana wa kula.
Ngeenge otwa kala tu hole shili ovamwatate novamwameme aveshe, mbela otashi ulike shike? — Otashi ulike kutya otu li ovahongwa vaJesus, Omuhongi Munene. Mbela inatu hala okukala ovahongwa vaJesus? —
Okuulikila ovamwatate novamwameme ohole okwa kundafanwa yo mOvagalati 6:10, 21 nosho yo 1 Johannes 4:8, 21. Pandja Ombibeli yoye ndele to lesha omishangwa odo.
Lihonga shihapu
HONGA OUNONA VOYE
Ovalumenhu ovo va shanga kombinga yaJesus
Lihonga kombinga yovashangi vOmbibeli vahetatu ovo va li ko pefimbo limwe naJesus nova shanga kombinga yaye.


text:
Esapulo 38: Ekuĩ Lavivali Kolondavululi
KŨLĨHISA unene wo cisiakata eci cayuva. Ocisiakata caco cambatiwa lalume vavali. Kũlĩhisavo akuyu ava loromeira. Apako aco a posoka ndeti a tunda pi? Apako aco a tunda kofeka yo Kanana. Ivaluka okuti, Avirahama la Isake kuenda Yakoba, va kala ko Kanana. Pole omo lionjala ya kala ko Kanana, Yakoba lepata liaye, va ilukila Kegito. Kaliye eci papita ci soka 216 kanyamo, Mose wa kala loku songuila va Isareli oku enda ko Kanana. Ovo va pitila komunda yimue yi tukuiwa hati, Kadesi.
Vofeka yo Kanana mua kala omanu vãvi. Omo liaco, Mose wa tuma vofeka yaco olondavululi ekũi la vavali. Eye wa va sapuila hati: ‘Kũlĩhisi etendelo liomanu va kasimo. Kũlĩhisivo nda va pama ale ka va pamele. Kũlĩhisi osi yaco nda yima ovina viwa. Enjui lapako amue ofeka yaco.’
Eci olondavululi via tiukila ko Kadesi, va sapuila Mose hati: ‘Ofeka yaco ya posoka.’ Noke va lekisa ku Mose apako amue. Pole alume vamue ekũi kolondavululi va popia hati: ‘Omanu va tunga vofeka yaco vanene haivo va pama. Nda tua seteka oku tambula ofeka yaco, tu ka fa.’
Va Isareli eci va yeva ondaka yaco, va fetika oku kuata usumba walua. Va popia hati: ‘Hĩse nda tua filile Kegito! Ale hĩse nda tua filile mulo vekalasoko! Etu tu ka pondiwa kuenje akãi vetu lomãla vetu va ka kuatiwa. Tu nõli usongui umue oco tu tiukili Kegito.’
Pole olondavululi vimue vivali via kolelele ku Yehova. Omo liaco, va seteka oku tulumula ovitima viomanu. Olonduko viavo Yehosua kuenda Kalembe. Ovo va popia hati: ‘Ko ka yokoki. Yehova o kasi letu. Tu ka tambula ofeka.’ Pole omanu ka va yevele kondaka yaco. Kuenje va seteka oku ponda Yehosua la Kalembe.
Yehova weya oku tema calua kuenje wa sapuila Mose hati: ‘Wosi o kasi leci ci soka akũi avali kanyamo, ka iñila vofeka yo Kanana. Va Isareli va mola ovikomo nda linga Kegito lo vekalasoko, pole ka va kolelele kokuange. Omo liaco, va ka ñuala ñuala vekalasoko ci soka akũi akuãla kanyamo toke omunu wa sulako a fa. Yehosua la Kalembe ovo lika va iñila vofeka yo Kanana.’
Atendelo 13:1-33; 14:1-38.
Apulilo
- Ocisiakata cayuva vociluvialuvia eci o ci lete? Ca tundilila pi?
- Momo lie Mose a tumilile ekũi lavavali kolondavululi kofeka yo Kanana?
- Olondavululi ekũi nye via sapuila Mose eci via tiuka?
- Nye ci lekisa okuti olondavululi vivali via kolelele Yehova? Kuenda vipi via kala olonduko viavo?
- Momo lie Yehova a temẽlele? Kuenda nye Eye a sapuila Mose?
Apulilo akuavo
- Tanga Atendelo 13:1-33.
Velie va nõliwile oco vaka kũlĩhĩse ofeka? Kuenda epuluvi lipi ovo va kuata? (Atend. 13:2, 3, 18-20)
Momo lie Yehosua la Kalembe va litepelele kovisimĩlo lolondavululi vikuavo? Kuenda eci ci tu longisa nye? (Atend. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 Va Kor. 5:7)
- Tanga Atendelo 14:1-38.
Momo lie tu kuetele oku yuvula oku lisiõsuĩla vana Yehova a ĩha ovikele vocisoko caye? (Atend. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 Va Kor. 10:10)
Elivulu Liatendelo 14:24 li lekisa ndati okuti Yehova okuetele ocikembe omunu lomunu pokati kafendeli vaye? (1 Olos. 19:18; Olosap. 15:3)


text:
ETUKULWA 11
Omolwashike pe na okumona oixuna kuhapu?
1, 2. Ovanhu vahapu ohave lipula nashike?
OSHIKE hashi uya momadiladilo oye ngeenge wa udu oinima ngaashi ei tai landula? Oshikungulu shomhepo shinene sha hanauna po omukunda wonhumba. Omulumenhu wonhumba e uya nondjebo mongeleka, ndele ta umbu nokulemaneka nokudipaa ovanhu vahapu. Omudalakadi a fya kokankela nokwa fiya po ounona vatano.
2 Ngeenge oiponga nomaupyakadi a tya ngaho tai holoka, ovanhu vahapu ohava kala tave lipula kutya omolwashike mounyuni mu yadi outondwe nokumona oixuna. Mbela naave owe lipula nale kutya omolwashike shi li ngaho?
3, 4. (a) Habakuk okwa li a pula omapulo elipi? (b) Jehova okwa li a nyamukula Habakuk ngahelipi?
3 Ombiibeli otai ulike kutya novanhu vamwe ovo va li ve na eitavelo la kola muKalunga ova li yo va pula omapulo a tya ngaho. Pashihopaenenwa, omuprofeti Habakuk okwa li a pula Jehova ta ti: “Oshike Ove ho talifa nge osho inashi yuka, ndele ndi nokutala eshunduko? Heeno, owii noukolokoshi u li koshipala shange. Ope nondubo neemhata.” — Habakuk 1:3.
4 Ombiibeli oya popya muHabakuk 2:2, 3 kutya Kalunga okwa li a nyamukula omapulo aHabakuk noku mu udanekela kutya onghalo otai ka alukila kouwa. Jehova oku hole ovanhu neenghono. Ombiibeli oya ti: ‘Ote mu file oshisho.’ (1 Petrus 5:7) Kalunga oku tonde okumona oixuna neenghono e dule ovanhu. (Jesaja 55:8, 9) Onghee hano, natu ka kundafaneni epulo eli kutya: Omolwashike mounyuni mu na okumona oixuna kuhapu?
OMOLWASHIKE PE NA OKUMONA OIXUNA KUHAPU?
5. Ovafita vahapu veengeleka ohava hongo shike kombinga yokumona oixuna? Ombiibeli otai hongo shike?
5 Ovafita veengeleka luhapu ohava hongo kutya Kalunga oye a hala ovanhu va mone oixuna. Ovanhu vamwe ohava ti kutya keshe shimwe osho tashi hange omunhu, kutya nee oshiponga, Kalunga okwe shi tokola nale, nokatu na efiku tu shi ude ko kutya omolwashike shi li ngaho. Vamwe ohava ti kutya ovanhu, mwa kwatelwa ounona, ohava fi opo va ye meulu kuKalunga. Ashike osho kashi fi shoshili molwaashi Kalunga iha etele nandenande ovanhu owii. Ombiibeli oya ti: ‘Kalunga oku li kokule nouhenakalunga, nOmunamapangelo aeshe oku li kokule nowii.’ — Job 34:10.
6. Omolwashike ovanhu vahapu hava pe Kalunga ombedi omolwokumona oixuna akushe oko ku li mounyuni?
6 Ovanhu vahapu ohava pe Kalunga ombedi omolwokumona oixuna akushe oko ku li mounyuni molwaashi otava diladila kutya Kalunga oye ta pangele ounyuni. Ndele ngaashi twe lihonga mEtukulwa 3, ounyuni otau pangelwa kuSatana Ondiaboli.
7, 8. Omolwashike mounyuni mu na okumona oixuna kuhapu?
7 Ombiibeli otai ti kutya ‘ounyuni aushe ou li mepangelo lomunawii.’ (1 Johannes 5:19) Omupangeli wounyuni ou, Satana, omukwanyanya nota “hongaula ounyuni aushe.” (Ehololo 12:9) Ovanhu vahapu ove na oikala ya fa yaye, nomolwaasho hava popi oipupulu, ve na outondwe novakwanyanya.
8 Ope na omatomheno amwe vali kutya omolwashike mounyuni mu na okumona oixuna kuhapu. Konima eshi Adam naEva va hoolola okuhadulika, oludalo lavo ola fyuulula oulunde kuvo. Omolwoulunde oo, ovanhu otava etele ovanhu vakwao emono loixuna. Luhapu ohava kala va hala okukala va talwa ko va fimana ve dule vakwao. Ohava lwifafana nokuhepekafana. (Omuudifi 4:1; 8:9) Omafimbo amwe ovanhu ohava mono oixuna ‘omolwefimbo noiningwanima yombadilila.’ (Omuudifi 9:11, NW) Otava dulu okuya moshiponga nokuningilwa sha shii ombadilila.
9. Omolwashike hatu dulu okukala noushili kutya Jehova oku na etomheno li shii okuudiwa ko eshi a efa okumona oixuna ku kale po?
9 Jehova haye nandenande omweetifi wokumona oixuna. Haye tu na okupa ombedi eshi mounyuni mu na oita, ominyonena nomahepeko. Haye yo ha etifa oiponga ngaashi omakakamo edu, oikungulu yomefuta nefundja. Ndele otashi dulika u lipule kutya: ‘Ngeenge Jehova oku li omunaenghono adishe, omolwashike ita kelele oinima oyo iha ningwe vali?’ Otu shi shii kutya Kalunga oku na ko nasha lela nafye, onghee hano, oku na etomheno li shii okuudiwa ko eshi a efa okumona oixuna ku kale po. — 1 Johannes 4:8.
OMOLWASHIKE KALUNGA A EFA OKUMONA OIXUNA KU KALE PO?
10. Satana okwa li a lundila ngahelipi Jehova?
10 Satana okwa li a pukifa Adam naEva moshikunino shaEden eshi a lundila Kalunga kutya ke fi omupangeli muwa. Okwa ti yo kutya Kalunga okwe va holeka sha shiwa. Okwa li a hala va itavele kutya ye oku li omupangeli muwa e dule Jehova nonokutya inava pumbwa ewiliko laJehova. — Genesis 3:2-5; tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 27.
11. Otwa pumbwa okumona enyamukulo kepulo lilipi?
11 Adam naEva kava li va dulika kuJehova, nova li tava diladila kutya ove na oufemba wokutokola kuvo vene osho shi li mondjila naasho sha puka. Ongahelipi Jehova a li ta ka ulikila ovanyoni ovo kutya ova puka nosho yo kutya oye e shii osho tashi dulu oku va etela ouwa?
12, 13. (a) Omolwashike Jehova ina hanauna po diva Adam naEva? (b) Omolwashike Jehova a efa Satana a ninge omupangeli wounyuni ou novanhu ve lipangele vo vene?
12 Jehova ka li a hanauna po Adam naEva diva eshi va nyona. Ponhele yaasho, okwe va efa va dale ounona. Opo nee Jehova okwe shi ninga tashi shiiva opo oludalo laAdam naEva li hoolole kutya olyelye la hala a kale omupangeli wavo. Elalakano laJehova lokuyadifa edu novanhu va wanena otali ka wanifwa po, kashi na nee mbudi kutya Ondiaboli otai kendabala okuninga po shike. — Genesis 1:28; Jesaja 55:10, 11.
13 Satana okwa li a shonga Jehova moipafi yovaengeli omamiliyona. (Job 38:7; Daniel 7:10) Onghee hano, Jehova okwa li a pa Satana omhito a ulike oushili waasho a popya. Okwa pa yo ovanhu omhito va tote po omapangelo avo vene tava wilikwa kuSatana opo va ulike ngeenge otava pondola ngoo shili okulipangela nopehe na ekwafo laYe.
14. Efimbo olo la pita po ola ulika shike?
14 Ovanhu ova kala tava kendabala okulipangela vo vene oule womido omayovi ndele inava pondola. Osho osha ulika kutya Satana omunaipupulu. Ovanhu ova pumbwa ekwafo laKalunga. Omuprofeti Jeremia okwa popya shi li mondjila eshi a ti: “Ondi shi shii nokutya, ondjila yomunhu ihai kala mepangelo laye mwene ile mepangelo lomulumenhu, nhumbi ta ende, nhumbi ta yukifa eenghatu daye.” — Jeremia 10:23.
OMOLWASHIKE JEHOVA A KALA A TEELELA PA PITE EFIMBO LILE?
15, 16. (a) Omolwashike Jehova a efa okumona oixuna ku kale po efimbo lile? (b) Omolwashike Jehova ita xulifa po paife omaupyakadi oo a etifwa kuSatana?
15 Omolwashike Jehova a efa okumona oixuna ku kale po oule wefimbo lile? Omolwashike ina kelela oinima ii iha ningwe? Osha pula efimbo opo ku monike kutya epangelo laSatana itali pondola. Ovanhu ova kendabala omaludi omapangelo e lili noku lili, ndele inava pondola. Nokuli nonande ova ninga exumokomesho mounongononi nohava dulu okunduluka oinima i lili noku lili, ope na okuhenouyuki, oluhepo, ominyonena noita shi dulife nale. Itatu dulu okupondola okulipangela nopehe na ekwafo laKalunga.
16 Jehova ina xulifa po natango omaupyakadi oo a etifwa kuSatana molwaashi ngeenge okwa ningi ngaho okwa fa ta yambidida epangelo laSatana. Shikwao vali, ngeenge okwa xulifa po omaupyakadi, ovanhu otava ka diladila kutya otava dulu okupondola okulipangela vo vene. Jehova ke na efiku a yambidide oinima ya tya ngaho molwaashi osho otashi mu ningifa a kale a fa omunaipupulu. Ashike Jehova ke na efiku a fufye. — Ovaheberi 6:18.
17, 18. Jehova ota ka ninga po shike shi na sha nomaupyakadi aeshe oo a etifwa kuSatana?
17 Mbela Jehova ota dulu ngoo okuxulifa po omaupyakadi aeshe oo a etifwa kuSatana novanhu. Heeno, molwaashi Jehova iha nyengwa kusha. Oku shii kutya onaini ta ka nyaneka pomutenya oipupulu yaSatana. Opo nee ota ka ninga edu oparadisa, ngaashi la li li na okukala. Aveshe ovo ve li “meembila,” ile tu tye ovo Kalunga a tala ko va wana okunyumuka, otava ka nyumuka. (Johannes 5:28, 29) Itaku ka kala vali ouyahame nefyo. Jesus ota ka xulifa po omaupyakadi aeshe oo a etifwa kuSatana. Jehova ota ka longifa Jesus a “hanaune po oilonga yaSatana.” (1 Johannes 3:8) Otwa hafa eshi Jehova a kala te lididimike, naasho oshe tu pa omhito tu lihonge kombinga yaye notu tokole kutya otwa hala oye a kale Omupangeli wetu. (Lesha 2 Petrus 3:9, 10.) Nonande ohatu mono oixuna, Jehova ohe tu kwafele tu lididimike. — Johannes 4:23; Lesha 1 Ovakorinto 10:13.
18 Jehova ihe tu fininike tu ninge ovapangelwa vaye. Okwe tu pa emanguluko lokuninga omatokolo. Natu ka konakoneni kutya ongahelipi hatu dulu okulongifa emanguluko la tya ngaho.
NGHEE TO DULU OKULONGIFA EMANGULUKO LOKUNINGA OMATOKOLO
19. Jehova okwe tu pa shike, nomolwashike tu na okuulika olupandu laasho e tu pa?
19 Jehova okwe tu pa emanguluko lokuninga omatokolo, oukwatya oo we tu ningifa tu kale twa yooloka ko filufilu koinamwenyo. Oinamwenyo ohai ningi oinima she likolelela koushitwe wayo, ashike fye ohatu dulu okuhoolola kutya otwa hala okukala nonghalamwenyo ya tya ngahelipi nokutokola kutya otwa hala okuhafifa Kalunga ile hasho. (Omayeletumbulo 30:24) Shikwao vali, inatu shitwa twa fa omashina oo haa ningi ashike osho a longelwa. Otu na emanguluko lokuhoolola kutya otwa hala okukala nonghalamwenyo ya tya ngahelipi, oolyelye twa hala okupanga oukaume navo naasho twa hala okulonga monghalamwenyo yetu. Jehova okwa hala tu hafele onghalamwenyo.
20, 21. Etokolo la fimanenena lilipi to dulu okuninga paife?
20 Jehova okwa hala tu kale tu mu hole. (Mateus 22:37, 38) Okwa fa xe omudali oo ha kala a hafa okuuda okaana kaye taka popi tashi di komutima ndele hamolwaashi ka fininikwa ka tye: Tate “ondi ku hole.” Jehova okwe tu pa emanguluko lokuhoolola kutya otwa hala oku mu longela ile hasho. Satana, Adam naEva ova hoolola okuhalongela Jehova. Mbela ove oto ka longifa ngahelipi emanguluko loye?
21 Longifa emanguluko loye u hoolole okulongela Jehova. Ovanhu omamiliyona ova hoolola okuhafifa Jehova ponhele yokwaama kombinga yaSatana. (Omayeletumbulo 27:11) Oshike to dulu okuninga paife opo u ka kale mounyuni mupe eshi Kalunga ta ka xulifa po okumona oixuna akushe? Epulo olo otali ka nyamukulwa metukulwa tali landula.


text:
OSHILESHWA 6
Ouwa ulipi hatu mono mokweendafana nOvakriste vakwetu?
Ohatu kala pokwoongala kwopaKriste pandjikilile kutya nee onghalo yomhepo oi kale ya tya ngahelipi ile otashi tu pula tu ende eendjila dile momaluxwa. Omolwashike Eendombwedi daJehova hadi ningi eenghendabala di ye kokwoongala opo di dule okweendafana novaitaveli vakwao nonande ohadi shakeneke omashongo monghalamwenyo ile tashi dulika hadi kala da loloka konima yoilonga?
Okweendafana nOvakriste vakwetu ohaku tu tungu. Paulus okwa li a shangela Ovakriste vakwao shi na sha nokwoongala a ti: “Tu filafaneni oshisho.” (Ovaheberi 10:24) Outumbulilo oo owa hala okutya “okudiladila moule kombinga” yavamwe, ile tu tye, okushiiva vamwe nawa. Kungaho, Paulus ote tu ladipike opo tu kale tu na ko nasha navamwe. Ngeenge otwa kendabala tu shiive nawa Ovakriste vakwetu nosho yo omaukwaneumbo avo, ohatu ka mona kutya vamwe vomuvo ova ungaunga nomupondo nomashongo a faafana naao etu notava dulu oku tu kwafela tu shi pondole yo.
Okweendafana ohaku tu kwafele tu pange oukaume. Okwoongala ohaku tu pe omhito tu pange oukaume wopofingo, ndele hakukala ashike tu shaafane. Omafimbo amwe, ohatu hafele pamwe omalihafifo taa tungu. Ouwa ulipi hatu mono peemhito da tya ngaho? Ohashi tu pe omhito tu shiive nawa omaukwatya avamwe mawa notu kale twe a lenga nohashi pameke yo ekwatafano letu navo. Molwaashi ohatu kala tu na ekwatafano la kola novaitaveli vakwetu, ohashi kala shipu oku va kwafela ngeenge ova hangwa komaupyakadi. (Omayeletumbulo 17:17) Mokweendafana noilyo aishe yeongalo letu, ohatu ulike kutya ohatu “filafana oshisho shi fike pamwe.” — 1 Ovakorinto 12:25, 26.
Ohatu ku ladipike u hoolole ookaume koye mokati kaavo hava longo ehalo laKalunga. Ookaume va tya ngaho otava hangwa momaongalo Eendombwedi daJehova. Onghee hano, ino efa nande osha shi ku imbe okweendafana nafye.
Omolwashike hashi tu etele ouwa okweendafana nOvakriste vakwetu pokwoongala?
Mbela owa hala okuuya naini kokwoongala kwetu opo u shiive oilyo yeongalo letu?


text:
Esapulo 70: Yona Kuenda Ocimuandu
TALA ulume u o kasi ndeti vovava. Eye o kasi lovitangi viocili. Ombisi eyi yi yongola oku wina! Ove hẽ wa kũlĩha ulume waco? Onduko yaye Yona. Tu konomuisi esunga lieci eye a kuatela ovitangi.
Yona wa kala uprofeto wa Yehova, noke lioku fa kuprofeto Elisia. Kuenje Yehova wa sapuila Yona hati: ‘Kuende kimbo linene lia Ninivei. Evĩho liomanu vaco lialua enene. Ka va sapuile evĩho liavo.’
Yona ka pokuile ku Yehova kuenje wa enda lonjila yikuavo. Yehova weya oku tema calua la Yona. Omo liaco, wa nena ehunguhungu liofela yalua vokalunga. Kuenje onaviyu ya fetika oku enda lovitangi. Noke vakuanaviyu va fetika oku kuata usumba kuenje va fetika oku pinga ekuatiso kolosuku viavo.
Yona wa va sapuila hati: ‘Ame nda siata oku fendela Yehova, Suku una wa lulika ilu losi. Sia lingile ovina Yehova a ndi sapuila.’ Vakuanaviyu vo pula hati: ‘Nye tu linga love oco okalunga ka tulumũhe?’
Yona wa kumbulula hati: ‘Njeluli. Njimbi vokalunga oco okalunga ka tulumũha.’ Vakuanaviyu ka va tavele oku ci linga. Pole eci ehungungu lia livokiya, va kuata Yona kuenje vo wimba vokalunga. Noke ehunguhungu lia imũha kuenje okalunga ka tulumũha.
Eci Yona a vomba kosi yovava, ombisi yimue yinene yeya kuenje yo wina. Pole eye ka file. Yona wa kala vimo liombisi yaco ci soka ovotanya atatu lovoteke atatu. Eye wa livela calua momo ka pokuile ku Yehova oco a ende ko Ninivei. Nye ceya oku pita laye?
Yona wa likutilila ku Yehova oku pinga ekuatiso. Kuenje, Yehova wa lingisa okuti ombisi yaco yu sanjela kongongo. Eci a tunda vimo liombisi, Yona haico a enda ko Ninivei. Ulandu owu u tu longisa okuti tu sukila oku linga ovina viosi Yehova a tu sapuila.
Vembimbiliya kelivulu lia Yona.
Apulilo
- Helie wa kala Yona? Kuenda nye Yehova o tumile oku linga?
- Omo okuti Yona ka yonguile oku enda oku Yehova o tumile nye eye a linga?
- Nye Yona a tumile vakuanaviyu oku linga oco ehunguhungu li tulumũhe?
- Ndomo o cilete vociluvialuvia, nye ca pita la Yona eci a imbiwa vovava?
- Yona wa kala vimo liombisi oloneke viñami? Kuenda nye eye a linga otembo a kalamo?
- Pi Yona a enda eci a tunda vimo liombisi? Kuenda eci ci tu longisa nye?
Apulilo akuavo
- Tanga Yona 1:1-17.
Yona wa li yeva ndati eci a tambula ocikele coku ka kundila va Ninivei? (Yona 1:2, 3; Olosap. 3:7; Uku. 8:12)
- Tanga Yona 2:1, 2, 10.
Ulandu wa Yona wu tu ĩha ekolelo lie okuti Yehova oka tambulula olohutililo vietu? (Osa. 22:24; 34:6; 1 Yoa. 5:14)
- Tanga Yona 3:1-10.
Oku kũlĩha okuti Yehova wamamako oku eca ovikele ku Yona ndaño okuti kefetikilo wa tilile ci tu kolisa ndati? (Osa. 103:14; 1 Pet. 5:10)
Nye tu lilongisila kulandu wa Yona kueci catiamẽla koku sepula ale oku kuata ovisimĩlo ka via sungulukile lomanu vocikanjo cetu? (Yona 3:6-9; Uku. 11:6; Ovil. 13:48)


text:
Eendombwedi daJehova ohadi longo ngoo oilonga youtumwa?
Heeno. Eendombwedi daJehova kutya nee odi li peni, ohandi kendabala okukala di na omhepo youtumwa, mokukala tadi udifile vamwe pandjikilile kombinga yeitavelo lado.—Mateus 28:19, 20.
Shimwe vali, Eendombwedi dimwe ohadi ka talela po ile di tembukile koitukulwa imwe yomoilongo yavo omo mu na ovanhu vahapu va pumbwa okuuda onghundana iwa yOuhamba. Eendombwedi dimwe ohadi tembukile koilongo imwe opo di ka tamunune mo oukalele wado. Ova hafa eshi tava wanifa po exunganeko laJesus olo tali ti: ‘Otamu ka ninga eendombwedi dange fiyo okominghulo dounyuni.’—Oil. 1:8.
Mo 1943, otwa li twa tota po ofikola oyo hai yandje edeulo le likalekelwa kovatumwa vetu vamwe. Okudja momudo oo, Eendombwedi di dulife po 8 000 oda mona edeulo kofikola oyo hai ifanwa Ofikola yOmbibeli yoWatchtower yaGilead.


text:
OSHIPALANYOLE SHOKOMBADA | OMBIIBELI OTAI TI NGAHELIPI KOMBINGA YOMWENYO NOSHO YO EFYO?
Epulo tali limbililike
OVANHU ove na omataleko mahapu a yoolokafana e na sha nomwenyo nosho yo efyo. Vamwe ove udite kutya ngeenge ova fi, otava ka kala nomwenyo, tashi dulika ve li molupe limwe ile konhele imwe. Vamwe ove udite kutya otava ka dalululwa va ka kale nomwenyo vali. Vamwe ohava diladila yo kutya efyo olo exulilo longhalamwenyo.
Otashi dulika wa itavela shimwe shi lili shi na sha naasho, she likolelela kunghee wa tekulwa ile keputuko leni. Molwaashi ope na omadiladilo a yoolokafana neenghono e na sha naasho hashi ningwa po pefyo, mbela ope na omunhu wonhumba ile opo hatu dulu okumona omanyamukulo e shii okulineekelwa nooshili kepulo olo tali limbililike?
Oule womafelemido, ovawiliki vomalongelokalunga ova kala tava hongo kutya omwenyo womunhu ihau fi. Konyala oilyo yomalongelokalunga aeshe manene, ngaashi Ovakriste, Ovahindu, Ovajuda, Ovamoslema nosho yo amwe, oya itavela kutya omwenyo womunhu ihau fi, nohau xupu po ngeenge olutu la fi ndele tau ka kala monhele omo hamu kala oishitwa yopamhepo. Mepingafano naasho, Ovabuddha ova itavela kutya okupitila mokudalululwa lwoikando, eenghono, ile eenghono dopamadiladilo odo di li momunhu otadi dulu okuya monghalo yehafo linene hai ifanwa Nirvana.
Omolwomahongo oo, ovanhu vahapu mounyuni ova itavela kutya efyo ohali yeululile omunhu omhito yoku ka kala nomwenyo kounyuni umwe u lili. Onghee hano, vahapu ove wete kutya efyo oli li oshitukulwa sha fimana shonghalamwenyo, nonokutya okufya oku li oshitukulwa shehalo laKalunga. Ndele mbela Ombiibeli otai ti shike kombinga yaasho? Alikana lesha oshitukulwa tashi landula. Enyamukulo otashi dulika li ku kumwife.


text:
OMAMONA OMEENDJOVO DAKALUNGA | OMAYELETUMBULO 7-11
“Ino efa omutima woye u twalwaatwalwe”
Omafinamhango aJehova otaa dulu oku tu amena. Otu na oku a tuvikila momitima detu, opo tu mone mo ouwa. (Omayel 7:3) Ngeenge omupiya waJehova okwa efa omutima waye u twalwaatwalwe, oha ningi oshihakanwa sheemwiyo daSatana. Omayeletumbulo 7 otaa hokolola omumati oo a efa omutima waye u twalwaatwalwe. Oshike hatu lihongo komapuko aye?
Satana oha kendabala oku tu amuna ko kuJehova mokulongifa eemwiyo odo nhano opo tu longe osho shii.
Ounongo neudeko otali tu kwafele tu henuke oilanduliko inyikifa oluhodi oyo hai di mokulonga owii notu kale kokule noiponga yopamhepo


text:
Ouyelele kovakalipo
OKWOONGALA KWE LIKALEKELWA
OILONGA YOKOBETEL
Ovaudifi ovo va ninginifwa, ovo ve na omido 35 ile ve li koshi yomido 35, ve li ovakalimo vomoNamibia nova hala okuya moilonga yokoBetel, otava shivwa va ka kale pokwoongala kwaavo va hala koBetel mEtitano omutenya. Onhele nefimbo otai ka shiivifwa kuyele.
OFIKOLA YOKUDEULA OVAUDIFI VOUHAMBA Ovakokolindjila ovo ve na omido 23 fiyo 65 nova hala okutamununa mo oukalele wavo otava shivwa va ka kale pokwoongala kwaavo va hala kOfikola yOkudeula Ovaudifi vOuhamba mOsoondaxa omutenya. Onhele nefimbo otai ka shiivifwa kuyele.
OUYELELE KOVAKALIPO
EKWAFO LOTETE Dimbuluka kutya ekwafo olo otali pewa ASHIKE ovo va hakukilwa koudu ile va mona oshiponga OMBADILILA.
ENINGINIFO Oipundi ye litulilwa yaava tava ka ninginifwa otai ka kala komesho elela molupale loshoongalele, ngeenge ope na elunduluko lonhumba shi na sha naasho, otali ka shiivifwa. Ava tava ka ninginifwa ove na okukala omutumba ponhele oyo va longekidilwa ofimbo oshipopiwa sheninginifo inashi hovela Olomakaya ongula. Keshe umwe oku na okweetelela oshihaduku shaye noikutu oyo tai wapalele okuninginifwa nayo.
OILONGA YEHALO LIWA Ngeenge owa hala okukwafela nehalo liwa moilonga oyo i na ko nasha nelongekido loshoongalele, inda kOshikondo shOmauyelele nOilonga yEhalo Liwa opo u ka ulikilwe oko kwa pumbwa ekwafo.
OIPUNDI Yavelela vamwe. Dimbuluka, oipundi otai dulu ashike okuvalekelwa ovaneumbo leni ile ovo wa enda pamwe navo mosheendifo shoye ile ovakonakonimbiibeli voye. Ino fiya oinima koipundi oyo i li pwoove ngeenge ino i valeka.
OMAYAMBIDIDO Osha pula oshimaliwa shihapu opo ku longekidwe oipundi ya wana, omambako, omashina okuulika ouvidio nosho yo oikwanoipangifo ihapu oyo tai ningifa oshoongalele shi kale tashi shambula notashi tu kwafele tu ehene popepi elela naJehova. Omayambidido eni ehalo liwa otaa ka kwafela okufuta eefuto odo notaa yambidida yo oilonga yomounyuni aushe. Didilika kutya molupale loshoongalele omwa tulwa oukefa vomayambidido va shangwa neendada da twa, omo to dulu okutula omayambidido oye. Omayambidido eni aeshe otaa pandulwa unene, nOlutuwiliki otali mu pandula omolwomayambidido eni ehalo liwa oo hamu yandje opo mu xumife komesho oinima yOuhamba.
ONHELE YOINIMA YA TOOLWA Oinima aishe oyo ya toolwa oi na okutwalwa koshikondo eshi. Ngeenge owa kanifa sha, inda koshikondo osho ndele to popi eshi wa kanifa. Ounona ovo va kana notava kongo ovakulunhu vavo ove na okutwalwa koshikondo eshi. Ashike oshikondo eshi kashi fi onhele yokulela ounona. Otamu indilwa mu pashukile ounona veni nokukala mu li navo efimbo alishe.
OVAYAKULI Ovayakuli ova tulwa po opo ve tu kwafele. Longela kumwe navo eshi tava wilike nghee ovanhu ve na okupaakinga, okuya mo nokupita mo monhele yoshoongalele, okukala omutumba nosho yo eshi tava unganeke oinima ikwao.
Sha unganekwa kOlutuwiliki lEendombwedi daJehova


text:
OKAPITULU 10
Otyili Konthele Yonoandyu
1. Omokonda yatyi tulilongesila ko noandyu?
JEOVA uhanda tunoñgonoke ombunga yae. Onoandyu mbukahi mombunga ya Huku. Mombimbiliya mbuihanwa okuti “ovana va Huku.” (Jó 38:7) Oityi onoandyu mbulinga? Oñgeni mbakuatesileko ovanthu kohale? Okuti hono mbupondola okukukuatesako?—Tala okatoi 8 konthyulilo yomukanda ou.
2. Opi onoandyu mbatuka? Onoandyu onoñgapi mbatungwa?
2 Tuesukisa okunoñgonoka opi onoandyu mbatuka. Colossenses 1:16 itupopila okuti etyi Jeova amana okutunga Jesus “ovipuka aviho ovikuavo peulu no pohi avitungwa.” Otyo muakutikinya onoandyu. Onoandyu onoñgapi mbatungwa? Ombimbiliya itupopila okuti kuna onoandyu ononyingi-yingi.—Salmo 103:20; Revelação (Apocalipse) 5:11.
3. Oityi Jó 38:4-7 itupopila konthele yonoandyu?
3 Ombimbiliya tupu itulongesa okuti Jeova watetekela okutunga onoandyu etyi ehenetunge ohi. Oñgeni onoandyu mbakala etyi mbamona ohi? Omukanda wa Jó utupopila okuti mbakalele nehambu. Onoandyu ombunga imwe yuumbila kumwe Jeova.—Jó 38:4-7.
ONOANDYU MBUKUATESAKO OVANTHU VA HUKU
4. Oñgeni tutyii okuti onoandyu mbesuka unene novanthu?
4 Onoandyu apeho mbusuka unene novanthu, nehando lia Huku pala ohi novanthu. (Provérbios 8:30, 31; 1 Pedro 1:11, 12) Otyo onoandyu mbanumanene unene etyi Andau na Eva vatyitukilapo Huku. No hono mbunumana unene tyina mbutala ovanthu vehetavela ku Jeova. Mahi tyina omunthu umwe elivela nokukondoka ku Huku, onoandyu mbuhambukwa unene. (Lucas 15:10) Onoandyu mbusuka unene novanthu vokuumbila Huku. Jeova undapesa onoandyu opo mbukuateseko nokuamena ovaumbili vae pano pohi. (Hebreus 1:7, 14) Tutalei onongeleka mbumwe.
5. Onongeleka patyi tuvasa mo Mbimbiliya mbulekesa okuti onoandyu mbukuatesako ovanthu?
5 Jeova watumine onoandyu onombali opo mbukakuateseko Lote nombunga yae opo ahupe kehanyauno lio Sodoma no Gomora. (Gênesis 19:15, 16) Etyi palamba omanima omanyingi, omuuli Daniele ayumbwa metoto lio nonkhulika, mahi ambehemuli mokonda “Huku watuma oandyu yae, aipate omilungu vio nonkhulika.” (Daniel 6:22) Konyima, etyi apostolu Petulu apakwa mokaleya, Jeova atumu oandyu yae yemuyovolele. (Atos 12:6-11) Onoandyu tupu mbakuatesileko Jesus puetyi ekahi pano pohi. Mongeleka, etyi ambatisalwa “onoandyu ambumupameka.” (Marcos 1:13) Etyi ankho kuakamba katutu opo Jesus aipawe, oandyu imwe yeile, “okumupameka.”—Lucas 22:43.
6. (a) Oñgeni tutyii okuti onoandyu mbukuatesako ovanthu va Huku hono? (b) Omapulo patyi matulilongesa?
6 Hono, onoandyu kambumonwa vali novanthu. Mahi Huku nkhele uundapesa onoandyu opo akuateseko ovaumbili vae. Ombimbiliya yati: “Oandyu ya Jeova ilala onthanda okuliseta na vana vena onthilo na Huku, opo iveamene.” (Salmo 34:7) Omokonda yatyi tuesukisila okuamenwa? Omokonda tuna onondyale mbumwe mbuna epondolo mbahanda okutunyona. Ovalie onondyale ombo? Opi mbatuka? Oñgeni mbuovola okutunyona? Opo tunoñgonoke omakumbululo omapulo oo, tutalei etyi tyaendeleko etyi Andau na Eva vatungwa.
ONONDYALE MBETU MBAHAMONWA
7. Oityi ovanthu valinga mokonda yokuyondyua na Satanasi?
7 Tuelilongesa mo Kapitulu 3 okuti oandyu imwe yatyitukilapo Huku iya ankho ihanda okutumina ononkhuavo. Ombimbiliya iihana oandyu oyo okuti o Satanasi Eliapu. (Revelação [Apocalipse] 12:9) Satanasi tupu uhanda ovanthu vatyitukilepo Huku. Wetyivilile okuhindila Eva, iya tunde opo ukahi nokuhindila ovanthu ovanyingi. Mahi, ovanthu vamwe vatuaileko nekolelo mu Jeova, Abele na Enoke na Noe, vakalele nekolelo liapama mu Jeova.—Hebreus 11:4, 5, 7.
8. (a) Oñgeni onoandyu mbumwe mbakala ovilulu? (b) Oityi ovilulu vialinga opo vihupe Pombila onene?
8 Pononthiki mba Noe, onoandyu mbumwe mbakalele onomphuki iya ambutundu keulu ambuya okukala pano pohi. Omokonda yatyi? Ombimbiliya itupopila okuti ankho mbuhanda okukala novakai. (Tanga Gênesis 6:2.) Mahi otyipuka otyo onoandyu mbalinga tyapenga. (Judas 6) Ngo noandyu ombo, pomuvo opo ovanthu ovanyingi navo avakala onomphuki nokuhole ovilwa. Jeova aetako ombila imwe onene ouye auho, aiipaa onondingavivi ambuho. Mahi ayovola ovaumbili vae vekolelo. (Gênesis 7:17, 23) Opo mbuhupe, onoandyu ombo onondingavivi ambukondoka keulu. Ombimbiliya imbuihana okuti ovilulu. Mbelipaka kumwe moumphuki wa Satanasi, iya Eliapu alikala omutumini wambo.—Mateus. 9:34.
9. (a) Oityi tyalingwa ovilulu etyi via kondoka keulu? (b) Oityi matukelilongesa konthele oyo?
9 Mokonda mbakala onomphuki, Jeova ehetavela vali mbukondoke mombunga yae. (2 Pedro 2:4) Ovilulu kaviyekwa vali vipilulule omalutu opo vikale nomalutu ngovanthu, mahi nkhele “viyapula ovanthu aveho kombanda yohi.” (Revelação [Apocalipse] 12:9; 1 João 5:19) Matulilongesa oñgeni vetyivila okuyondya ovanthu ovanyingi.—Tanga 2 Coríntios 2:11.
OÑGENI OVILULU VIYONDYA OVANTHU
10. Oñgeni ovilulu viyondya ovanthu?
10 Ovilulu viyondya ovanthu mononkhalelo ononyingi. Ovanthu vamwe vaovola ekuateso ine ehongolelo kovilulu. Okulinga ngotyo tyiihanwa okuti oumbanda. Mahi Ombimbiliya itulondola opo tuyale ovipuka aviho vielikuata novilulu. (Gálatas 5:19-21) Omokonda yatyi? Ngetyi tyilinga omukongo tyina akuata ovinyama, ovilulu viundapesa omaliva opo vikuate ovanthu.—Tala okatoi 26 konthyulilo yomukanda ou.
11. Okutapesa oityi? Omokonda yatyi tuna yokulityilika okutapesa?
11 Eliva limwe viundapesa okutapesa. Okuovola okunoñgonoka otyipuka matyiya komutwe ine otyetyi tyiheiwe. Vamwe vatala mo nonthungululu, no momikanda, no kovilia, no konombongo no kohitu, no komeva ine peke liomunthu, novikuavo vali. Ovanthu ovanyingi vasoka okuti ovipuka ovio kaviapengele. Olusoke luavo kaluaviukile. Mongeleka, Ombimbiliya ilekesa okuti ovitapi viundapela kumwe novilulu. Atos 16:16-18 ipopia okuti: “otyilulu tyokutapesa” tyakuatesileko omuhikuena umwe “motyilinga tyae tyokutapesa.” Etyi apostolu Paulu emupola otyilulu otyo, omuhikuena oo, ketyivilile vali okutapesa.
12. (a) Omokonda yatyi okupopia na vana vankhia eliva enene? (b) Omokonda yatyi ovaumbili va Huku kavelipake moviso vielikuata kumwe novilulu?
12 Ovilulu viundapesa omaliva omakuavo opo vikuate ovanthu. Vihongiliya ovanthu opo vasoke okuti tyitavela okupopia novanthu vokuankhia, iya vana vankhia vakakala komphangu onkhuavo iya tupondola okutomphola navo ine okutulinga omapita. Mongeleka, vamwe vokuankhisa epanga ine ombunga venda kovimbanda avapopi okuti vahanda okupopia nomunthu wokuankhia. Otyimbanda tyipondola okumupopila ovipuka oviwa konthele yepanga ine ombunga yae yokuankhia iya pamwe alo umwe uhetekela ondaka yomunthu wokuankhia. (1 Samuel 28:3-19) Oviso vimwe vilingwa pokupaka omunthu navio viatuka ketavelo liokuti vokuankhia vakakala komphangu onkhuavo. Moviso ovio muakutikinya okuhinangela onthiki omunthu apakwa, nokulula ine oviso ovikuavo. Tyina Ovakristau vaanya okulipaka moviso ovio, ono mbunga mbavo ine ovanthu ovakuavo vo pomaumbo vevepopia omapita, nokuveleva ine vaanya okulinga ovipuka vimwe navo. Mahi Ovakristau vetyii okuti vokuankhia kavakakala komphangu onkhuavo. Katyitavela okutomphola navo tupu kavetulingi otyivi. (Salmo 115:17) Lunguka. Wahaovole nalumwe okupopia novanthu vokuankhia ine novilulu tupu wehelipake moviso vielikuata kumwe novilulu.—Tanga Deuteronômio 18:10,11; Isaías 8:19.
13. Oityi ovanthu vamwe valinga opo vayovoke kowoma wovilulu?
13 Ovilulu kaviyondyo vala ovanthu, mahi tupu vivemonesa ononkhumbi. Hono, Satanasi novilulu viae, vetyii okuti “omuwo wavo kauhi” tyina Huku nkhele eheneye okuvemanako pano pohi, ngotyo vekahi nokukala vali ovakalavi nokumonesa ovanthu ononkhumbi. (Revelação 12:12, 17) Mahi, ovanthu ovanyingi ankho vamoneswa ononkhumbi novilulu pahe vayovoka. Oñgeni vayovoka avahakala vali nowoma novilulu?
LITYILIKA NOKUHAKALA NOWOMA WOVILULU
14. Ngetyi tyalingile Ovakristau vokohale, oñgeni nonthue tupondola okuliyovola kovilulu?
14 Ombimbiliya itupopila oñgeni tupondola okulityilika ovilulu nokuhakala nowoma navio. Mongeleka, vamwe mepundaumbo lio Efesu ankho vapopia novilulu etyi vehenelilongese otyili. Oñgeni veliyovola kovilulu? Ombimbiliya yati: “Ovanthu ovanyingi ankho vokuali ovimbanda, vaeta omikanda viavo vioumbanda, iya aveviyoko notupia otyo ovanthu aveho vetyiete.” (Atos 19:19) Mokonda ankho vahanda okukala Ovakristau, avayoko omikanda viavo aviho vioumbanda. Tupu hono tyesukisa okulinga ngotyo. Ovanthu aveho vahanda okuumbila Jeova, vesukisa okulipola ovipuka aviho vielikuata noumbanda no mawanga. Tyilinge omikanda, ine onosinema, noviimbo, novinyano vihongiliya ovanthu okulipaka moumbanda. Tupu tyakutikinya ovipuka ovanthu vaundapesa opo veliamene.—1 Corintios 10:21.
15. Oityi tupu tuesukisa okulinga opo tulityilike Satanasi novilulu?
15 Etyi palamba omanima amwe tunde etyi Ovakristau ko Efesu vayoka omikanda viavo vioumbanda, apostolu Paulu ahoneka okuti nkhele “tuna ovilwa ovinene no noandyu onombi.” (Efesios 6:12) Enga, namphila ankho vayokale omikanda viavo, ovilulu nkhele ankho vivemonesa ononkhumbi. Ngotyo, oityi ankho vesukisa vali okulinga? Paulu wevepopila okuti: “Manekei ondyakulilo onene yekolelo, opo muyakule nayo omihongo aviho viatokota via Satanasi.” (Efésios 6:16) Ngetyi ondyakulilo yaamena efualali kovita, tupu nekolelo lietu lituamena. Inkha tukala nonthumbi onene yokuti Jeova utuamena, matukala tyafuapo opo tulityilike Eliapu novilulu.— Mateus. 17:20.
16. Oityi tupondola okulinga opo ekolelo lietu mu Jeova lipame?
16 Oityi tupondola okulinga opo ekolelo lietu mu Jeova lipame? Tuesukisa okutanga Ombimbiliya ononthiki ambuho nokulilongesa okukala nonthumbi yokuti Jeova metuamena. Inkha tuyumba unene onthumbi mu Jeova, Satanasi novilulu kamavetumonesa ononkhumbi.—1 João 5:5.
17. Oityi tupu matyituamena kovilulu?
17 Oityi vali Ovakristau vo ko Efesu ankho vesukisa okulinga? Ankho vakala mepundaumbo mulingwa unene oumbanda no mawanga. Ngotyo Paulu evepopila okuti: “Likuambelei omuvo auho.” (Efésios 6:18) Ankho vesukisa okulikuambela apeho ku Jeova opo eveamene ovikando aviho. Iya onthue? Nonthue tukala mouye mueyula unene oumbanda no mawanga. Nonthue tuesukisa okuita ku Jeova opo etuamene, iya tuesukisa okutumbula enyina liae tyina tulikuambela. (Tanga Provérbios 18: 10.) Inkha tuita Jeova opo etuyovole ku Satanasi, Jeova makumbulula omalikuambelo etu.— Salmo 145: 19; Mateus 6:13.
18, 19. (a) Oñgeni tupondola okutilisa Satanasi novilulu? (b) Epulo patyi malikakumbululwa mo kapitulu makalandulako?
18 Inkha tulipola ovipuka aviho momuenyo wetu vielikuata novilulu atuiti Jeova opo etuamene, matutyivili okulityilika Satanasi novilulu. Katusukisa okukala nowoma novilulu. (Tanga Tiago 4:7, 8.) Jeova una epondolo enene liapona liovilulu. Wevihitisale pononthiki mba Noe, iya komutwe wandyila mekevihanyako. (Judas 6) Hinangela okuti, onthue katukahi atuike movilwa vietu. Jeova uundapesa onoandyu mbae opo mbutuamene. (2 Reis 6:15-17) Tupondola okukala nonthumbi yokuti Jeova metukuatesako, nokuti matutyivili okuluisa Satanasi novilulu. —1 Pedro 5:6, 7; 2 Pedro 2:9.
19 Mahi, inkha Satanasi novilulu vamonesa ononkhumbi ovanthu, omokonda yatyi Huku ehevehanyenako? Epulo olio malikakumbululwa mokapitulu makalandulako.


text:
OCIPAMA 127
O Sombisiwa Lekanga Linene Kuenje o Tualiwa ku Pilato
MATEO 27:1-11 MARKO 15:1 LUKA 22:66–23:3 YOANO 18:28-35
EKANGA LINENE LI LIONGOLOLA LOMẼLE OCO LI SOMBISE YESU
YUDA ISIKARIOTE O SETEKA OKU LILEKA EKÕLE
YESU O TUMIWA KU PILATO OCO A PISIWE
Uteke u panda kesulilo eci Petulu a likala Yesu onjanja yatatu. Vakuekanga Linene, va mala esombiso liavo kuenda va enda. Pole, komẽle Votãlo, va liongolola vali, citava okuti va ci lingila oco va lekise ndu okuti esombiso va linga luteke lia sunguluka. Yesu o tualiwa kokuavo.
Ekanga Linene li popia vali liti: “Nda ove Kristu, tu ci sapuile.” Yesu o tambulula hati: “Ndaño nda ku ci sapuili, nda ka wa ci koleleli. Nda ndo pulisili, nda ka wa nambuluili cimue.” Pole, lutõi Yesu o lekisa okuti ocitumasuku ci sangiwa kelivulu lia Daniele 7:13, ci tiamisiwila kokuaye. Eye o popia hati: “Oku upisa cilo, Mõlomunu o tumãla kondio yunene wa Suku.”—Luka 22:67-69; Mateo 26:63.
Ovo va lipilika loku popia vati: “Ove Vumõla a Suku?” Yesu o tambulula hati: “Ene wa ci popi okuti ame Ndimõla a Suku.” Ci molẽha okuti, ovo va sanga esunga lioku u ponda poku u lundila okuti wa popia etonãi. Ovo va pula vati: “Uvangi upi tu yongola vali?” (Luka 22:70, 71; Marko 14:64) Kuenje va kuta Yesu kuenda vo tuala ku nguluvulu yo ko Roma Pondiu Pilato.
Citava okuti Yuda Isikariote, o mola Yesu eci a kala oku ambatiwa ku Pilato. Eci Yuda a limbuka okuti Yesu wa tukuiwila oku fa, o yeva evalo vutima kuenje o tokotelua calua. Eye ka lekisa elikekembelo liocili ku Suku, pole, o ka tiula 30 kovingangu viopalata. Yuda o sapuila ovitunda via velapo hati: “Nda linga ekandu poku pakula osonde ya pua eko.” Ovo vo tambulula leselula vati: “Tu kueteko nye? Eci ocitangi cove!”—Mateo 27:4.
Yuda imba 30 kovingangu viopalata vonembele kuenda o vokiya kakandu aye poku seteka oku li ponda. Citava okuti osimbu Yuda a seteka oku lileka ekõle, ocanja a kutila ukolo ca teka. Etimba liaye li kupukila povawe vombuelo kuenje li tuika.—Ovilinga 1:17, 18.
Lomẽle yalua, Yesu ambatiwa kelombe lia Pondiu Pilato. Pole, va Yudea vambata Yesu, va likala oku iñila. Ovo va sima okuti, oku vangula lomanu vakualofeka, ci ka va vĩhisa. Kuenje ci ka va tateka oku lia ondalelo keteke 15 ya Nisana okuti, eteke liatete Liocipito Colombolo ka vi Kuete Etumbisa, vina vi tendiwa okuti, vi panga onepa ko Paskoa.
Pilato o tunda kuenje o pula hati: “Nye vu pindikila ulume u?” Ovo vo tambulula vati: “Ulume u nda ka kaile ondingaĩvi, nda ka tuo nenele kokuove.” Pamue Pilato o sima okuti va kasi oku u sindiliya, kuenje o va sapuila hati: “U wambati, ko sombisi locihandeleko cene muẽle.” Etambululo lia va Yudea li lekisa okuti, ovo va yongola okuti Yesu o fa poku popia vati: “Ka ca sungulukile kokuetu oku ponda omunu.”—Yoano 18:29-31.
Nda va ponda Yesu vokuenda kuocipito co Paskoa, ci pondola oku nena ema pokati komanu. Pole, nda va tẽla okuti va Roma vo ponda omo liocina cimue a linga kombiali, omo va Roma va kuete omoko yoku ci linga, va Yudea nda va kala ndu ka va kuete eko kovaso yowiñi.
Asongui vetavo ka va sapuilile Pilato okuti va kuata Yesu omo a popia atonãi, pole, va luvikiya alundi akuavo vati: “Tua sanga ulume u, [1] okuti o kasi oku tindula vakuafeka yetu [2] loku va tateka oku feta elisimu ku Kaisare kuenda [3] wa litukula hati, eye [Kristu,] soma.”—Luka 23:2.
Omo okuti Pilato onumiwa yo Roma, o kuete esunga lioku sakalala lelundi liokuti Yesu wa popia hati, osoma. Omo liaco, iñila vali kelombe, o vilikiya Yesu loku u pula hati: “Ove Soma ya va Yudea?” Volondaka vikuavo o popia hati: ‘Ove wa tomba ocihandeleko cofeka poku popia okuti vu soma okuti Kaisare hayeko?’ Citava okuti oco Yesu a kũlĩhe eci Pilato a yeva catiamẽla kokuaye, o pula hati: “Epulilo eli ove muẽle wa li sima, ale vakuene ovo va ku sapuila catiamẽla kokuange?”—Yoano 18:33, 34.
Pilato oco a lekise okuti ka kũlĩhĩle cimue catiamẽla ku Yesu, pole, o kuete onjongole yoku u kũlĩha o pula hati: “Anga ame ndu Yudea?” Kuenje amisako hati: “Vakuafeka yove kuenda ovitunda via velapo, ovo va ku nena kokuange. Nye wa linga?”—Yoano 18:35.
Yesu ka seteka oku yuvula oku vangula ondaka ya velapo yatiamẽla koku kala osoma. Etambululo liaye li komõhisa Nguluvulu Pilato.


text:
JW LIBRARY
Oku Linga Akonomuiso Vembimbiliya Limue Ale Velivulu Limue—Android
O JW Library yi ku ecelela oku sanga olondaka vimue Vembimbiliya ale velivulu limue.
Kuama olonumbi evi oco o linge a konomuiso:
Linga Ekonomuiso Vembimbiliya
Linga Ekonomuiso Velivulu Limue
Linga Ekonomuiso Liondaka Yimue
Linga Ekonomuiso Vembimbiliya
O pondola oku konomuisa ondaka yimue Vembimbiliya o kasi oku tanga.
Poku ci linga, tioka pondimbukiso yoku Sandiliya; noke soneha ondaka yaco. Eci o soneha ku molẽha olondaka. Tioka kondaka yimue ale pondimbukiso yoku iñila oco o tale ovina via sangiwa.
O pondola oku kũlĩhisa ovina wa sanga. Ponepa Versículos Mais Usados pa lekisa ovinimbu wa sandiliya calua. Todos os versículos pa lekisa ulala wovinimbu viosi Viembimbiliya wa sandiliya. Ponepa Ovipama pa lekisa ulala wovipama kuenda olo apendise.
Nda wa Soneha olondaka viosi, tioka ponepa Achar a Expressão Exata oco ku lekisiwe olondaka viekonomuiso wa soneha.
Linga Ekonomuiso Velivulu Limue
O pondola oku konomuisa ondaka yimue velivulu o kasi oku tanga.
Poku tanga elivulu, tioka pondimbukiso yoku sandiliya, noke soneha ondaka o yongola. Eci o soneha, o mola olondaka vikuavo. Tioka kondaka yimue ale pondimbukiso yoku iñila oco o tale ovina via sangiwa.
Nda wa Soneha olondaka viosi, tioka ponepa Achar a Expressão Exata oco ku lekisiwe olondaka viekonomuiso wa soneha.
Linga Ekonomuiso Liondaka Yimue
Nda wa tapa o Estudo Perspicaz, o pondola oku sandiliyamo ondaka yimue. Ocimalẽho caco ci ku kuatisa eci o tanga Embimbiliya ale alivulu etu vo aplikativo.
Tioka poku Sandiliya, noke soneha ondaka o yongola. Eci o soneha, olondaka vio Estudo Perspicaz vi kongeliwavo kulala wolondaka. Tioka kondaka yimue oco ku lekisiwe ocipama.
Ovimalẽho evi via sandekiwa kosãi ya Mbalavipembe yunyamo wo 2014 lo JW Library 1.3.4, okuti yi li kuata lo Android 2.3 ale vikuavo. Nda kua muile ovimalẽho viaco, kuama olonumbi vocipama losapi hati: “Fetika Oku Talavaya lo JW Library—Android” vosapi Obter Os Recursos Mais Recentes..


text:
Omo lia Vika Vakaleho va Yehova ka ve ku lia Natale?
Makuli a ve ku handeka vantu
Makuli: Vakaleho va Yehova ka ve ku lia Natale muomu ka va tsilielele muli Yesu.
Vusunga: Etu tu Vakua Kilistu. Tua tsiliela ngecize ku ovoka ce ku iza lika ku hitila muli Yesu Kilistu.—Vilinga 4:12.
Makuli: Mue ku tepa masoko mu ku va longesa kati va lie Natale.
Vusunga: Tua haka seho ku vusoko, kaha tue ku pangesa Mbimbiliya mu ku kolesa masoko.
Makuli: Enu mua zimbalesa vuhuanga, ciyulo na ku linga via cili ku vantu ha Natale.
Vusunga: Tue ku lihakela kapandi ka ku muesa vuhuanga na ku pua vakua ciyulo nkala litangua. (Visimo 11:25; Loma 12:18) Ca ku muenako, cifua ci tue ku endeselamo viuano vietu ca litombola na mezi a Yesu, ngueni: “
Vuana mu na tambula ngoco, vu hanienu ngoco.” (Mateo 10:8) Cikuavo naua, tua tsileila Vuangana vua Njambi muomu vukevuo lika vu ka neha ciyulo ca vusunga ha mavu.—Mateo 10:7.
Omo lia vika Vakaleho va Yehova ka ve ku lia Natale?
Muomu Yesu ua tu sika lika ku vuluka ku-tsa ceni, kati ku semuka ceni.—Luka 22:19, 20.
Vapostolo na vandongesi va Yesu va ku livanga ka va lile Natale. Livulu New Catholic Encyclopedia ngualio “
Cilika ca ku semuka ca Yesu ca putukile ku miaka ya 243 [T.K.N.],”” tele mua hiti miaka i tuvakana cihita tunde ha ku-tsa ca vapostolo va ku manusuila.
Ka kua kele vusunga vua muesa ngecize Yesu ua semukile lia 25 ya Dezembro; kaha litangua lia ku semuka ceni ka va lisonekele mu Mbimbiliya.
Tuli na vusunga ngecize cilika ca Natale Njambi ka ci tavele muomu ca tunda ku vilika na ku visemuavia vakua mavu.—2 Kolintu 6:17.
Omo lia vika vantu ve ku mi yengula omo lia ku hona ku lia Natale?
Cingi ca vantu ve ku linga cilika ca Natale vutuhu va tantekeya ngecize ca pua cilika ca vakua mavu kaha Mbimbiliya ka ye ku ci hakuila. Ngeci vamo ve ku lihula nguavo: Omo lia vika vakua Kilistu ve ku-lia Natale?
Mbimbiliya ya tu kaniamesa ku lihilula etu vavene na ku pangesa ngolo yetu ya ku ‘
singanieka.’ (Loma 12:1, 2) Ye ku tu longesa naua ku lema vusunga. (Yoano 4:23, 24) Vutuhu tue ku lisosomua na cifua ci ve ku tu muenamo vakuetu, tue ku kava vitume via Mbimbiliya cipue nga vantu va handeka mukuli hali etu.
Vutuhu ka tue ku lia Natele, tue ku singimika mpoko ya nkala muntu ya ku lihanguila ha cimpande eci. Ka tue ku tangula vakuetu ve ku linga cilika ca Natele.


text:
APENDISE
Otyili Konthele ya He, noyo Mona, no Yospilitu Sandu
OVANTHU vokutavela elongeso Lioutatu ukola, vapopia okuti Huku wike muvetatu, He, no Mona, Nospilitu Sandu. Vapopia okuti ovanthu ovo vetatu velifwe. Aveho vena epondolo enene, mahi vetupu onthyimbi. Valongesa okuti He o Huku, Omona o Huku, Ospilitu Sandu nayo o Huku. Mahi, aveho vetatu o Huku wike vala.
Ovanthu ovanyingi vokutavela elongeso Lioutatu ukola, kavetyii okuhangununa elongeso olio. No ngotyo, nkhele vetavela okuti elongeso olio livasiwa Mombimbiliya. Mahi, mo Mbimbiliya mutupu ondaka ipopia okuti Huku ‘wike muvetatu’. Okuti olusoke olo Luoutatu ukola’ luvasiwa umue Mombimbiliya? Opo tukumbulule epulo olio, tutalei otestu imue mo Mbimbiliya ovanthu vati ilekesa okuti Huku wike muvetatu.
“ONDAKA ANKHO O HUKU”
Omukanda wa João1:1, wati: “Konthyimbi ankho Ondaka, iya Ondaka ankho ikahi na Huku, iya Ondaka ankho o Huku.” (Versão Almeida) Mokapitulu omo, apostolu João walekesa nawa okuti ‘Ondaka’ o Jesus. (João 1:14) Mahi, mokonda Ondaka yaihanwa okuti o Huku, vamue vasoka okuti ‘He no Mona valinga onthele mu Huku wike’.
Hinangela okuti onthele ei yo Mbimbiliya tete ankho yahonekwa melaka lio Gregu. Konyima, ovapitiyi vahoneka otestu oyo momalaka omakuavo. Ovapitiyi ovanyingi vo Mbimbiliya, kavahonekele okuti ‘Ondaka ankho o Huku’. Omokonda yatyi? Omokonda ankho vei nawa elaka lio Gregu. Moluotyo, ovapitiyi ovo vanoñgonoka okuti onondaka ombo ankho mbuna yokupitiywa tyityatyo. Oñgeni? Tutalei oñgeni Onombimbiliya mbumue mbapitiya oversikulu oyo. Ombimbiliya imue yati: Ondaka wali huku (A New Translation of the Bible) Onkhuavo yati ‘Ondaka wali o huku’. (The New Testament in an Improved Version) Imue vali yati ‘Ondaka ankho ikala na Huku iya ankho yelifwa na Huku’. (The Translator’s New Testament) Onombimbiliya ombu mbalekesa okuti Ondaka hayoko Huku.* Mokonda yotyilinga ena tyavilapo vali pokati ko noandyu mba Jeova, Ondaka iihanwa okuti o ‘huku’. Apa ondaka ‘huku’ ilekesa okuti ankho una ‘epondolo’.
OVOLA VALI EHANGUNUNO KONTHELE YOTYO
Ovanthu ovanyingi kavei o Gregu yo Mbimbiliya. Mahi, oñgeni ove upondola okunoñgonoka etyi apostolu João ahandele okupopia? Sokolola komulongesi umue uhangununina otyipuka tyimue ovalongwa vae. Konyima, ovalongwa vanoñgonoka ehangununo olio, mononkhalelo mbelikalaila. Oñgeni ovalongwa mavatetulula otyitateka otyo? Ovo mavai komulongesi opo evehangununine vali nawa konthele yondaka yatyo. Okuovola vali omahangununo omakuavo konthele oyo, matyivekuatesako okunoñgonoka nawa otyipuka otyo. Tupu, opo tunoñgonoke nawa João 1:1, tuesukisa okuovola onoversikulu ononkhuavo mbo Evandyeliu ya João opo tunoñgonoke nawa otyilinga tya Jesus. Okulilongesa vali konthele yotyo, matyikukuatesako okuvasa enoñgonoko ewa.
Tala etyi João ahoneka mokapitulu 1, mo versikulu 18: “Nawike wamuene Huku [wepondolo Aliho].” Mahi, ovanthu vamuene Jesus, una João apopia okuti: “Ondaka [Jesus] yakala omunthu, akala pokati ketu, iya onthue atumono enkhimano liae”. (João 1:14) Oñgeni Omona apondola okukala mu Huku Wepondolo Aliho? Tupu, João wapopia okuti Ondaka ankho “ikala na Huku”. Mahi, inkha Jesus o Huku oñgeni apondola okukala na Huku? (João 1:34) Nkhele mu João 17:3, Jesus walekesa nawa okuti oe na Tate yae velikalela. Jesus waihana Tate yae okuti ‘o Huku wike yotyotyili’. Iya konthyulilo yo Evandyeliu yae, João wamanuhula okupopia okuti: “Ovipuka evi viahonekwa, opo mutavele okuti Jesus oe Kristu Omona wa Huku”. (João 20:31) Tala okuti Jesus kaihanenwe okuti o Huku, mahi watiua Omona wa Huku. Ehangununo olio, livasiwa mo Evandyeliu ya João, lilekesa nawa oñgeni tuna yokunoñgonoka João 1:1. Jesus, Ondaka, wihanua okuti o ‘huku’ mokonda una otyilinga tyakolela unene, mahi kelifue na Huku Wepondolo Aliho.
OVOLA OKUNOÑGONOKA OTYILI
Sokolola vali kongeleka yomulongesi novalongwa. Soka ñgeno ovalongwa vamue nkhele kavanoñgonokele nawa ehangununo ekuavo omulongesi evepopila. Oityi vesukisa okulinga? Vesukisa okukaovola omulongesi omukuavo opo eveavele ehangununo ekuavo. Inkha omulongesi wavali eveavela ehangununo lielifwa no liomulongesi wotete, otyitateka tyovalongwa matyitetuluka. Tupu, inkha noove kuanoñgonokele nawa etyi João ahandele okupopia konthele ya Jesus na Huku Wepondolo Aliho, upondola okutala etyi tyapopia ovahoneki ovakuavo vo Mbimbiliya. Mongeleka, tala etyi tyahoneka Mateusi konthele yonthyulilo youye uno. Oe wahoneka onondaka mba Jesus okuti: “Konthele yonthiki oyo, noola yatyo nawike utyii, tyilinge onoandyu keulu, tyilinge Omona, o Tate vala utyii”. (Mateus 24:36) Onondaka ombo mbulekesa okuti Jesus haeko Huku Wepondolo Aliho.
Jesus wapopia okuti Tate wii vali ovipuka ovinyingi tyipona Omona. Inkha Jesus na Huku Wepondolo Aliho vali omunthu wike, Jesus ñgeno wanoñgonoka ovipuka aviho Tate yae ei. Ngotyo, Omona na He kavapondola okukala omunthu wike. Nkhele vamue vapondola okupopia okuti: ‘Onondaka ombo Jesus wembupopia puetyi ankho ekahi pano pohi’. Inkha ongotyo, iya ospilitu sandu? Inkha ospilitu sandu na Huku vali omunthu wike, omokonda yatyi Jesus katile ospilitu sandu wii etyi Tate ei?
Putyina utualako okulilongesa Ombimbiliya, monoñgonoka vali onotestu ononyingi Mombimbiliya mbupopia konthele oyo. Onotestu ombo mbupopia otyili konthele ya He, no yo Mona, no yospilitu sandu.—Salmo 90:2; Atos 7:55; Colossenses 1:15.
* Opo ulilongese vali konthele yotyitumino tyo gramatica yo Gregu yaundapeswa pokuhoneka João 1:1, tala pomafo 26-9 mombrochula Deve-se Crer na Trindade? yalingwa no Nombangi mba Jeova.


text:
APENDISE
Okuti Tyaviuka Ovakristau okulinga Ovipito Viomouye?
OVIPITO vikahi nokulingwa novanthu mouye hono, kaviatundile mo Mbimbiliya. Naina opi kuatuka ovipito viatyo ovio? Inkha utala nawa momikanda vimwe, mohuvu okutala etyi vipopia konthele yovipito vilingwa motyilongo tyenyi. Tala onongeleka mbumue.
Opasikwa. Omukanda The Encyclopædia Britannica wati: “Mombimbiliya mo Testamendu Omphe, mutupu natyike tyilekesa ovipito vio Pasikwa [ngetyi vikahi nokulingwa hono]”. Iya oñgeni viahimbika ovipito vio Pasikwa vilingwa hono? Viatuka kefendelo liomatutu. Namphila ovanthu vati o Pasikwa otyipito tyetutilo lia Jesus, oviso vilingwa potyipito otyo, havio Vakristau. Konthele ‘yotyindimba tyo Pasikwa,’ omukanda The Catholic Encyclopedia wati: “Otyindimba otyilekeso tyefendelo liomatutu, enyingilikilo lio huku yavo yolutyito.”
Otyipito Tyombowanu. Onthiki noviso viotyipito Tyombowanu vielikalaila kese tyilongo. Omukanda The World Book Encyclopedia upopia opi kuatuka otyipito Tyombowanu. Wati: ‘Omutumini wo Roma Júlio César, menima 46 P.K.E., waholovona onthiki 1 ya Kupupu, opo ikale yotyipito Tyombowanu.” Ova Roma, ankho vaholovona onthiki oyo, opo vafende Janu, huku yonombundi no mahimbikilo. Ohanyi ya Kupupu yapolwa menyina lia Janu, o huku imue ankho yokuna ovipala vivali. Otyipala tyimwe tyitala komutwe, otyikuavo tyitala konyima. Otyo, tyilekesa okuti otyipito Tyombowanu, tyatuka koviso viefendelo liomatutu.
Onthiki yokuhinangela Vokuankhia. Omukanda The Encyclopedia Americana wati: “Oviso vilingwa monthiki oyo, viahimbika kohale. Vana ankho valinga otyipito otyo, ankho vetyilingila ono huku onombali ononene. Ankho vetyilingila huku ekumbi, na huku ya vana vokuankhia. Otyipito tya huku ya vana vokuankhia, ankho tyilingwa monthiki 1 ya Kuhuhu. Otyipito otyo tyokuhinangela vokuankhia, katutu-katutu tyeya okupakwa mefendelo liovakristau vomatutu.
Ovipito Ovikuavo. Katyivilwa okumana okupopia ovipito aviho, vilingwa mouye auho hono. Mahi, ovipito vinkhimaneka ovanthu nomaongano ovanthu, kaviapandelwe na Jeova Huku. (Jeremias 17:5-7; Atos 10:25, 26) Tupu, hinangela okuti okunoñgonoka opi kuatuka ovipito vionongeleya, matyitukuatesako okutala inkha vihambukiswa Huku ine vimunumanesa. (Isaías 52:11; Revelação [Apocalipse] 18:4) Ovitumino Viombimbiliya viapopiwa Mokapitulu 16 komukanda ou, mavikukuatesako okunoñgonoka oñgeni Huku atala omunthu ulinga ovipito viomouye.


text:
Ehipululo 108: Metapalo Lioko Damasku
UTYII olie omulume ou walangala pohi? O Saulu. Hinangela okuti Saulu oe ankho wali nokuyunga ovikutu vio valume vana vatyopa Estevau no mamanya. Tala otyitei otyo. Oityi tyikahi nokupitapo?
Konyima yokuleka Estevau, Saulu wahimbika okuyeva ovalongwa va Yesu pala okuveipaa. Ankho wenda eumbo neumbo otyo evekokamo no kuvetuala mokaleya. Ovalongwa ovanyingi vatilila komapundaumbo omakuavo iya oko avahimbika okuivisa “onondaka onongwa Mbouhamba wa Huku.” Mahi Saulu waya komapundaumbo omakuavo, okukaovola ovalongwa va Yesu. Pahe ankho ukahi nokuenda noko Damasku. Anthi, mondyila muapita otyipuka tyihuvisa.
Liwa liwa, kuatunda otyitei tyimue keulu tyaliaimina Saulu. Saulu atokela pohi, ngetyi uluete polutalatu apa. Iya ondaka imue aipopi okuti: ‘Saulu, Saulu. Omokonda yatyi ukahi nokundandaulila?’ Ovalume ankho vekahi na Saulu veete otyitei, no kuiivite ondaka, mahi etyi ankho tyipopiwa kavetyinoñgonokele.
Saulu apulu okuti: ‘Ovelie, Tatekulu?’
Ondaka aikumbulula okuti: ‘Ame Yesu, una ukahi nokuyeva.’ Yesu wapopia ngotyo mokonda tyina Saulu ayeva ovalanduli va Yesu, ongatyina ekahi nokuyeva Yesu.
Saulu pahe apulu okuti: ‘Oityi ndyina yokulinga Tatekulu?’
Yesu apopi okuti: ‘Katuka enda ko Damasku. Oko, mokatolelwa oityi una yokulinga.’ Etyi Saulu akatuka waikula omaiho, mahi ehetyivili okutala. Walinga omumphoki. Moluotyo, ovalume ankho vekahi nae vemukuata mokuoko iya avemuhindikila alo ko Damasku.
Pahe Yesu atolela umue povalongwa vae okuti: ‘Katuka, Anania. Enda ketapalo litiwa Okulio. Tyina wamehiki meumbo lia Judas, pula omulume umue utiwa o Saulu. Ame nemuholovona opo akale omuumbili wange wakolela.’
Anania etavela. Etyi avasa Saulu, emupake omaoko ae iya apopi okuti: ‘Tatekulu wanthuma opo omaiho ove apatuluke, iya ukale weyula ospilitu sandu.’ Iya momaiho a Saulu amutoko otyipuka tyimue tyilinga ngoti omapeta, iya omaiho aapatuluka ahimbika okutala.
Saulu waundapesua monkhalelo imue yakolela pala okupopila ondaka ya Huku ovanthu vovilongo ovinyingi. Akala o apostolu Paulu. Matulilongesa unene kombinga yae. Mahi tete, tutalei etyi Huku atuma Petulu okulinga.
Atos 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Omapulo
- Oityi Saulu alinga konyima yononkhia mba Estevau?
- Puetyi Saulu ankho ekahi nokuenda ko Damasku, otyipuka patyi tyihuvisa tyapitapo?
- Yesu watolela Saulu alinge tyi?
- Yesu atumu Anania akalinge tyi? Iya oñgeni Saulu etyivila okutala?
- Saulu weya okupewa enyina patyi? Iya oñgeni aundapeswa?
Omapulo omakuavo
- Tanga Atos 8:1-4.
Ewaneno liova Kristau liapitile movitateka ovinene. Oñgeni otyo tyakuatesako okuyandyanesa onondaka onongwa kombinga yekolelo liova Kristau? Iya otyipuka patyi tyelifwa notyo, tyikahi nokupita mononthiki mbetu? (Atos 8:4; Isa. 54:17)
- Tanga Atos 9:1-20.
Ovilinga patyi Yesu aavelele Saulu? (Atos 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Rom. 11:13)
- Tanga Atos 22:6-16.
Oñgeni tupondola okukala nga Anania? Iya otyo tyakolela unene omokonda yatyi? (Atos 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Ped. 1:14-16; 2:12)
- Tanga Atos 26:8-20.
Saulu wapilululile onkhalelo yae yomuenyo akala Omukristau. Oñgeni otyo tyiaavela ondundo vana vokuna ovakai novalume veheva Kristau hono? (Atos 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Ped. 3:1-3)


text:
VIMPANDE VIA KU VUEZAKO
Vusunga ku Tuala Hali Tata, Muana, na Sipilitu Santu
VANTU va tsiliela mu Vanjambi Vatatu ve ku handeka nguavo Njambi ua pua vatatu—Tata, Muana na Sipilitu Santu. Nguavo ava vanjambi vaco vose va hiana ngolo kaha naua va pua hamo lika, cikuavo naua ka va kele na vuputukilo. Ku liya na vilongesa via vaze va tsiliela mu Vanjambi Vatatu nguavo, Tata ua pua Njambi, Muana neni Njambi, kaha na Sipilitu Santu ua pua Njambi, vunoni kasi nguavo Njambi ua pua umo.
Cingi ca vantu va tsiliela mu Vanjambi Vatatu ve ku litavela nguavo ka va hasa ku lombolola vuino cilongesa caco. Vutuhu ngoco, ve ku singanieka ngecize eci cilongesa ca tunda mu Mbimbiliya. Vunoni tua pande ku tantekeya mpundu ngecize eli lizi “Vanjambi Vatatu” ka lia kele mu Mbimbiliya. Vuno cilongesa ca Vanjambi Vatatu ca kala mu Mbimbiliya ni? Linga tu kumbulule eci cihula, tu hilulenu ha cisoneka ci ve ku pangesa mu ku sambeya eci cilongesa ca Vanjambi Vatatu.
“LIZI LIKELIO NJAMBI”
Yoano 1:1 nguayo: “Ha katete ha kele Lizi, kaha Lizi lia kele hamo na Njambi, kaha Lizi likelio Njambi.” (Mbimbiliya ya Luchazi 1963) Mu kapitulu aka vene, kapostolo Yoano ua muesele ha toma ngecize “Lizi” likelio Yesu. (Yoano 1:14) Vunoni muomu Lizi va litumbula nguavo Njambi, vamo va tsiliela nguavo Muana na Ise va pua Njambi umo lika.
Ou mutamba ua Mbimbiliya va u sonekele ha katete mu ciNgelengu. Kaha vakua ku langulula va sonekele mezi a ciNgelengu ku tuala mu malimi avo. Vunoni vakua ku langulula Mbimbiliya va vengi, ka va pangesele mezi “Lizi likelio Njambi.” Omo lia vika? Ku liya na vize vi va tantekeyele ku ciNgelengu ca mu Mbimbiliya, vaze vakua ku langulula va nonguenene ngecize aa mezi “Lizi likelio Njambi,” va na pande ku a languluila mu njila yeka. Mu njila ika? Aci talenu evi vimueso: Logos “[Lizi] lia kele na vifua via vunjambi.” (A New Translation of the Bible) “Lizi lia puile njambi.” (The New Testament in an Improved Version) “Lizi lia kele hamo na Njambi kaha lia lifuile neni.” (The Translator’s New Testament) Ku liya nevi Vimbimbiliya, Lizi ka lia puile ivene Njambi. * Vunoni ou Lizi va mu tumbula ku pua “njambi” muomu ua kala na cihela ca kama ha kati ka viuma viose via tanga Yehova. Lizi “njambi” li va tumbula ha cinanga eci lia lomboloka “mukua ngolo.”
TANTEKEYENU VUSUNGA VUKUAVO
Cingi ca vantu ka va tantekeya ciNgelengu ca mu Mbimbiliya. Kaha vati mu hasa ku tantekeya via tondele mpundu ku handeka kapostolo Yoano ha cinanga eci? Aci singaniekenu ha cimueso eci: Mulongisi ua sikola a lombolola cimo cimpande ku vana va sikola. Kaha vakevo vevuisisa eci cimpande mua ku liseza-seza. Vati vana va sikola va hasa ku manusula vimpata ha kati kavo? Va hasa ku hula mulongesi linga a va leke vintsina vikuavo ha cimpande caco. Mua vusunga, ku va leka mizimbu ikuavo ci ka va kuasa ku-ivuisisa vuino. Na vuno vene, linga mu ivuisise Yoano 1:1, mu hasa ku uana vintsina vikuavo mu Muzimbu ua Cili ua Yoano, ku tuala ha cihela ca kala naco Yesu. Ku tantekeya mizimbu ikuavo, ci ka mi kuasa ku ivuisisa mua cili eci cimpande.
Talenu via sonekele Yoano mu kapitulu 1, cinimbu 18: “Ku miaka yose na umo uahi na mono Njambi.” Vunoni vantu va muene Muaneni Yesu, muomu Yoano ngueni: “Kaha Lizi [Yesu] lize lia himpukile ntsitu, kaha ua kele ha kati ketu, netu tua muene vumpahu vueni.” (Yoano 1:14) Vatico Muana a pua mutamba ua Njambi Mukua ngolo yose? Yoano ua handekele naua ngueni Lizi lia “kele hamo na Njambi.” Kaha vati muntu a hasa ku kala hamo na mukuavo, vunoni ha ntsimbu oyo vene ku pua naua ikeye? Cikuavo naua, ku Yoano 17:3, Yesu ua muesele ha toma ku litepa ca kala ha kati keni na Ise ua muilu. Ua tumbuile Ise ngueni “Njambi umo lika ua vusunga.” Kaha naua mu ku manusula Muzimbu ueni ua cili, Yoano ua vatula mpundu ngueni: “Vunoni evi tua vi soneka, linga mu ka tsiliele ngecize Yesu ikeye Kilistu, Muana Njambi.” (Yoano 20:31) Ngue mu tua limuena, Yesu va na mu tumbula nguavo Muana Njambi, ka puile Njambi houe. Eyi mizimbu ikuavo ili mu Muzimbu ua Cili ua Yoano ya muesa vati tua pande ku ivuisisa Yoano 1:1. Lizi ni nguetu Yesu va mu tumbula “njambi” muomu ua kala na cihela ca kama, vunoni ka puile hamo na Njambi Mukua ngolo yose.
HILULENU VUKALEHO MU MONE NGA VUA VUSUNGA
Aci singaniekenu naua ha cimueso ca mulongisi na vana va sikola. Nga vutuhu mulongisi na va lomboluela mizimbu ikuavo, vunoni vamo kasi va li na vimpata. Vati va linga? Va hasa ku ya kuli mulongisi ueka linga a va leke mizimbu ikuavo ha cilongesa caco. Nga ou mulongisi ua mu civali, a lombolola vene ngue mua lingile mulongisi ua katete, vana va sikola va vengi vimpata vi va hua. Na vuno vene, Nga ka muesi na vusunga ku tuala ha viuma via lomboluele mukua ku soneka Mbimbiliya Yoano, ku tuala hali Yesu na Njambi Mukua ngolo yose, mu hasa ku tonda mukua ku soneka Mbimbiliya mukuavo, linga neni a lombololeho. Aci talenu via sonekele Mateo. Ku tuala ha ku-hua ca mavu ano, Mateo ua sonekele via handekele Yesu ngueni: “Vunoni litangua lize, cipue ola ize, na umo uahi a li tantekeya, cipue tungelo va muilu, cipue Muana, vunoni Ise lika.” (Mateo 24:36) Vati aa mezi a muesa ngecize Yesu ka puile Njambi Mukua ngolo yose?
Yesu ua handekele ngueni Ise a tantekeya via vingi ku tuvakana Muana. Nga Yesu ua puile mutamba ua Njambi Mukua ngolo yose, nga neni ua tantekeyele viose via tantekeyele Ise. Nkuma mukemuo, Muana na Ise ka va puile hamo. Vunoni vamo va hasa ku handeka nguavo: ‘Yesu ua kele na visemua vivali. Aha ua kele na ku handeka tele ali mu cifua ca vuntu.’ Vutuhu ngoco, Ambaco sipilitu santu? Nga sipilitu santu ya pua mutamba ua Njambi Tata, omo lia vika Yesu ka handekele ngueni nayo ya tantekeya viuma via tantekeya Ise?
Omo mu tualelelaho ku lilongesa Mbimbiliya, mu ka tantekeya vinimbu vikuavo via mu Mbimbiliya via handeka ha cimpande eci. Vinimbu viaco via muesa vusunga ku tuala hali Ise na Muana na sipilitu santu.—Visamo 90:2; Vilinga 7:55; Kolose 1:15.
^ cin. 7 Linga mu uane cimpande cikuavo ca handeka ha Yoano 1:1, talenu ha mafo 24-25 mu A Sentinela ya 1 de Novembro de 2008, i va soneka Vakaleho va Yehova.


text:
Mukuana, 21 ya Março
Ondaka yove ihateka unene. — Sal. 147:15.
Hono, Jeova utuhongolela Nondaka yae, Ombimbiliya. Omuhoneki wono salmu wapopia okuti ondaka ya Jeova “ihateka unene” opo itukuateseko. Otyo tyilekesa okuti Huku utuhongolela mondyila yaviuka nomuwo tuesukisa. Soka oñgeni Ombimbiliya itukuatesako, nomikanda “viomupika wekolelo nokualunguka,” no JW Broadcasting, no site jw.org, novakulu vewaneno novakuatate no nomphange. (Mat. 24:45) Ove utyiete okuti Jeova ukahi nokukanyauka opo ekuhongolele? Omuhoneki wo salmu ankho utyii okuti, Jeova waholovonene elongo lio Isilayeli opo likale ovanthu vae pomalongo aeho kombanda yohi. Ankho olio vala liapewa “ondaka” ya Huku “novitumino viae.” (Sal. 147:19, 20) Hono, tuna elao enene liokuihanwa enyina lia Huku. Tupandula unene Huku mokonda tumwii, tuna Ondaka yae opo ituhongolele iya tupondola okukala noupanga nae. Ngo muhoneki wo Salmo 147, ove una omahunga omanyingi “Okuhilivika Jah!” iya avela ondundo vakuenyi opo navo vetyilinge. w17.07 19-20 §§ 15-16; 20 § 18
Mutano, 22 ya Março
Petupu omulume ukala efualali tupu otyo elipaka monondando mbo mouye opo ahambukiswe omunthu wemupaka koufualali. — 2 Tim. 2: 4.
Movalanduli va Jesus, muakutikinya ovanthu ovanyingi vekahi movilinga viomuvo auho, valinga atyiho opo valandule onondonga mba Paulu. Velityilika omahongiliyo omouye okukala nomalumono. Vahinangela etyi Ombimbiliya ipopia okuti: “Omunthu wokulevala ukala omupika womunthu wemulevalesa.” (Pro. 22:7) Satanasi uhanda tumanene ononkhono mbetu nomuvo wetu mouye wae wonondando. Vamwe valevala onombongo opo valande onondyuo, nomatuku-tuku, nokulongesiwa mo nosikola ononene, alo umwe okunepa. Inkha katulunguka, matukala no nongele omanima omanyingi. Tulekesa okuti tuna ounongo tyina tutyinda omuenyo wapepuka, nokulityilika okukala no nongele, nokupesela onombongo ononyingi. Tyina tulinga ngotyo tukala vali nomuvo wokuumbila Huku tyipona okukala ovapika vouye uno wonondando. — 1 Tim. 6:10. w17.07 6 § 13
Mutano, 23 ya Março
Otyo ndyitalela okuti ovitumino aviho konthele yovipuka aviho viaviuka. Onondyila ambuho mbomatutu ndyimbuyele. — Sal. 119:128.
Jeova oe vala Omutumini waviuka. Uundapesa outumini monkhalelo yaviuka. Utupopila okuti: “Ame Jeova, Una uundapesa oluembia olunene, no nondunge nouviuki kombanda yoohi.” (Jer. 9:24) Jeova kahongolelwa novitumino viovanthu opo akoye etyi tyaviuka. Mahi, ovitumino viae apakako viaviuka. Jeova wavela ovanthu ovitumino iya vituka kouviuki wae. Omuhoneki wo no Salmu wati: “Otyipundi tyoutumini wae o tyouviuki.” Moluotyo, ovitumino aviho no nondonga nomatokolo a Jeova viaviuka. (Sal. 89:14) Satanasi wapopia okuti Jeova ha Mutumini ukahi nawa. Mahi, Satanasi ketyivili okutumina nawa ouye. w17.06 22 § 5


text:
PILLIPAI
Pollone PILLIPAI Yamboma Pepá Topa Sirimu Bokumu
Pollone I Pepá Topa Sirimumunge Ungu Pulu Mare
Pollo kinie yuni pepá topa sirimumanga ungu pulu mare inie yakondo gomo 714 molemo.
Pollo ka ulkena pepalie i pepámo topa sirimu (1:13-14). ‘Ka ulkena pepalie Epesasi, Pillipai, Kollosi yambomanga pepáma topa, ye Pillimononga pepámo topa sirimu.’ ningu pilimele. Ka ulke temunje, naa pilimolo nakolo yambo marene pilkulie ‘Romo molopalie pepáma torumu.’ ningu pilimele (Lipe Mundurumu Yema 28:14-31).
Pollo ou pulu pulu kolea aili Pillipai orumu temanemo Lipe Mundurumu Yema 16:8-15 molemo. Pepámo paa pe mele torumu. Pillipai akumu Masedonia poropinji lerimu kolea aili te. Kambani bisinete kongono akuna paa teringi. Romo yambo aisili akuna molko, Juda yambo paa koltalo moloringi.
Pillipai yamboma kinie umbuni te pepili Pollone i pepámo naa torumu. Ungu mare nirimu akuma i sipe:
Ungu Te: Kirasi pilili Pillipai yambomane kou mone mare ‘Pollone kongono telemomo lipu taponjemili.’ ningu, siku munduringimunge ene kinie “Ange.” nirimu (1:5, 4:10-19).
Ungu Te: ‘Kirasinge yamboma molemelemonga mindili nolemele akumu konopu tondolo pupili molko, kele toko mini wale naa munduku konopu siku molangi.’ nirimu (1:27-30, 4:4-7).
Ungu Te: ‘Imbi naa mololi yamboma mele molko, anju yando taka lelko yambomanga unguma pilku konopu teluna pupili molangi.’ nirimu (2:1-11, 4:2-5). (Pulu Yemone mako topa “Pui.” nimbe mana lipe mundurumu ye nomi Kirasi Yesusi akumunge ungu aili paa tondolo te 2:5-11 molemo, akumu paa kanoi.)
Ungu Te: ‘Timoti kinie Epapodaitasitolo ongele kinie konopu siku “Pea tapu topo molamili.” niengi.’ nirimu (2:19-30).
Ungu Te: ‘Ye mare ene kinie molko ungu mane mare kolo toko siringimenga unguma pilku naa liei.’ nirimu (kolomongo aili 3).
Ya ungu pulumu pora nikimu.
1
1 Olto Pollo Timotitolo,* Kirasi Yesusinge kongono tenjili kendemande yetolone
ene Pulu Yemonga yambo kake telime kolea aili Pillipai molemelema i pepámo topo sikimbulu. Ene ungu pilili yambo wema kinie, enenga tapu yema kinie, Kirasinge yambomanga kongono tenjili yema kinie, ene pali i pepámo topo sikimbulu.**
2 Olionga Lapa Pulu Yemo kinie Aili Yesusi Kirasitolone* ene we kondo kolkolo, ‘Ene konopu pe nipili taka lelko molangi.’ niengili.
3 Nane ene walse walse konopuni pilipulie nanga Pulu Yemo kinie “Ange” nilio. 4-5 Na temane peangamo pulu monjipu ene topo sirindu kinie kepe, yandopa yandopa kanu kongonomo telio kinie kepe, enene na liku taponjiringi liku taponjilimelemonga Pulu Yemo kinie ungu nimbu enenga mawa tenjimbundu konopu sipu mawa tenjilio. 6 Nane pilipulie, ‘Pulu Yemone enenga konopuna kongono pulu monjipe terimu kongono peangamo telipe pupe pupe, Kirasi Yesusi yando omba olio limbe walemonga kanu kongonomo tepa limbe.’ nimbu tondolo mundupu pilio.*
7 Na ene konopuni pilipu andopo moliona na enendo konopu lelio mele papu lelio. Na ka ulkena pelio kinie kepe, temane peangamo topo sipu “Yu paa sike temanemo yamboma paa pilku liengi.” nilipu andorundu kinie kepe, enene na liku taponjilimelena na kinie ene kinie olio Pulu Yemone we kondo kolopa lipe taponjilimo. 8 “Kirasi Yesusini ene kondo kolopa konopu monjilimo mele nane aku sipu ene kondo kolopo konopu monjipu waka kolopo molio.” nikiru akumu sike nikiru. Pulu Yemone ungu nilkenje nane “Sike nikimu.” nilkela.
9-10 Nane Pulu Yemo enenga mawa tenjilio mele i sipe: “ ‘Enene ulu keri peangama apuruku konjikulie ulu peangama mindi pilku liku teangi.’ nimbu ene Pulu Yemo kinie Kirasitolo pea eltenga yamboma pea konopu monjilimele mele paa olandopa olandopa monjiku mololiku puku, enenga pilipe konginjilime kinie ulu keri peangama apuruli ulu pulumu kinie enenga konopumanga pepa si nilipe pupili konopu monjiku molangi.” nimbu Pulu Yemo mawa tenjilio. ‘Aku siku molonge kinie Kirasi altopa ombá walemo wendo ombá kinie ene konopu kake tepili molko yu kanopa peanga kanolemo ulu puluma mindi enenga konopumanga pepili molko, 11 Yesusi Kirasini ene kinie tapu topa molopa lipe taponjilimomonga yu kanopa sumbi nili uluma nimbe kanolemo uluma mindi teko molonge. Ene aku siku teko molongemone Pulu Yemonga imbi ambolko ola linjiku yu kapi ningí.’ nimbu aku sipu Pulu Yemo enenga mawa tenjilio.*
12 Angokeme, na kinie ulu umbuni wendo omu akumuni temane peangamo pipi naa simu. Na ka siringi ka ulkena pelio ulumuni temane peangamo tepa tondolo mundunjilimo. 13 Akumunge Romo Gapomano Ye Paa Aili Kumbine Sisamonga ulkemo nokolemele ami yema kinie we yamboma pali ‘Na Kirasinge kongonomo tenjiliomonga ka siringi ka ulkena pelio.’ ningu kanolemele. 14 Na ka ulkena peliomonga nanga angenupili aisilini kanokolie ‘Ailimuni olio sike lipe taponjimbe.’ ningu pilku konopu tondolo pupili ⸤‘Yambomane olio mindili síngi liemo uluri molo.’ ningu⸥ Pulu Yemonga ungumu pipili naa kolko tondolo munduku ningu siliku andolemele.
15 Sike ye marene ⸤na kolea aisilinge andopo ungumu nimbu sirindumunge yambo aisili kanu ungumu pilku limele mele⸥ kanoko keri kanokolie ‘Pollonga imbimu manie pupili. Olionga imbime ola molopili.’ ningu Kirasinge temanemo toko silimele nakolo marene konopu peanga pepili ⸤‘Kirasinge imbimu ola molopili.’ ningu⸥ Kirasinge temanemo toko silimele. 16 Na ‘temane peangamo yu paa sike.’ nilipu andoliomonga ka ulkena pelio mele kanokolie na konopu monjilimelemonga Kirasinge temanemo toko silimele; 17 nakolo ye marene konopu sumbi sipe naa pepili enenga imbi ‘ola molopili.’ ningu Kirasinge temanemo toko silimele. ‘Na ka ulkena pelio kinie umbuni mare olandopa siemili.’ ningu aku telemele. 18-19 Nakolo ‘Na mindili nopili.’ ningu aku telemele mele uluri pelemoye? Ene konopu peanga pepili temanemo toko silimele molo konopu sumbi sipe naa pepili toko silimele akumu uluri molo. Enene pali Kirasinge temanemo yamboma toko silimelemonga na paa konopu sipu molio.
⸤Konopu sipu molombomonga ulu te pelemola.⸥ Na pilipulie, ‘na ka ulkena pepo mindili nolio kinie enene Pulu Yemo nanga ningu mawa tenjilimelemonga kepe, Yesusi Kirasinge Minimu* yu na kinie molopa na lipe taponjilimomonga kepe, i ulutolonga na kapola molombo.’.** nimbu pilipulie konopu sipu molio mele molombo. 20 ‘Nane teambo.’ konopu lekero mele i sipe: ‘Na telio mele kepe molio mele kepe akumunge pipili naa kolopo Kirasinge kumbikerena angilimbo kinie paa papu.’ nimbu yunge kongonomo tondolo mundupu telio. ‘Molombo kinie kepe molo kolombo kinie kepe nanga kangimuni Kirasinge imbi ambolopo ola linjirindu linjilio mele aku sipu linjembo.’ nimbu aku telio. 21 Na konde molio kinie Kirasi nanga konopuna molemo pea tapu topo molembolo akumu papula; kolopolie molombo mele paa olandopa. 22 Mana we molondu liemo nane nanga kongono peanga we lemomo manda tembo. Akumunge kolombomo kinie konde molombomo kinie kanu ulutolonga te tembo mele na pilipu sundupu lou lelio.
23 Na konopu talo pelemo. Ma koleamo mundupu kelepo Kirasi molemona pupu pea molombolondo na konopu sipu molio. Aku tendu liemo paa peanga. 24 Nakolo kolondu liemo nane ene nambe tepo manda lipu taponjimbuye? Pe ene nambe tengenje? Aku sipu nimbu pilipulie mana we molondu liemo paa papula. 25 ‘Nane ene lipu taponjimbu kinie ene Kirasinge yamboma molko konjiku ‘yu sike’ ningu tondolo munduku pilku konopu siku molonge.’ nimbu pilipulie ‘Na ene kinie pea ma koleana sike molomolo.’ nimbu tondolo mundupu pilkiru. 26 ‘Pe na ene molongena altopo yando ombo pea molomolo kinie enene Kirasi Yesusinge imbimu ambolko ola linjiku molonge.’ nimbu pilipu ‘Sike aku sipu ene kinie altopo molombo.’ konopu lekero.
27 Nakolo na ondu liemo kepe naa ondu liemo kepe uluri molo. ‘We yambomane olio kanokolie ‘Sike Kirasinge yamboma molemele.’ ningu piliengi!’ ningu Kirasini yu lombili andolime molonge mele nimbe sirimu mele ene aku siku molangi. Aku siku molonge ulumu olandopamo. Pe aku siku teko molangi ombo mongone kanondu liemo molo ene teko molemele mele temane te ka ulkena molopolie pilindu liemo ‘ene konopu teluna pupili tondolo munduku molko, ‘yamboma ⸤Pulu Yemone mako torumu ye nomi Kirasi Yesusini yambomanga nimbe tenjirimumunge molko konjingí mele⸥ ‘sike.’ ningu tondolo munduku piliengi!’.* ningu temane peangamo toko siku, 28 enenga opa tou yambomane ‘ene mini wale mundengi.’ ningu ulu mare telemele kinie ‘Uluri molo.’ ningu mini wale naa munduku we angilimele mele piliembo.’ nimbu molio. Enenga opa toumane ene mini wale naa munduku we angilimele kinie kanokolie ‘Ene opa touma mindili nongo molko kenjingí nakolo ene Kirasinge yamboma mindili nolemelka aulkena wendo ongo, molko konjingí aulkena pungí.’ ningu kanonge. Pulu Yemone ene lipe taponjipe opa touma topa manie mundumbemonga aku siku ningu kanonge. 29 Pulu Yemone ene tepa konjipelie ‘ ‘Kirasi yu sike.’ ningu tondolo munduku piliengi!’ nilimo. ‘Kirasinge imbi ola molopili kene mindili nangi.’ nilimola. ⸤Akumunge opa toumane aku siku ningu kanonge.⸥ 30 Ou na ⸤‘Yesusi Kirasi yu sike.’⸥ nimbu tondolo mundupu pilirindumunge opa toumane na toko manie mundungí teringi kinie tondolo mundupu molopo mindili norundu mele ene Kirasinge yambomane kanoringi, pe kinié aku sipu molio mele pilimelela. Kinié ene mindili nolemele mele telu sipela.


text:
EPESASI
Pollone EPESASI Yamboma Pepá Topa Sirimu Bokumu
Pollone I Pepá Topa Sirimumunge Ungu Pulu Mare
Pollo yuyu kinie yuni pepá topa sirimumanga ungu pulu mare inie yakondo gomo 714 molemo.
Pollone i pepámo topa Epesasi yamboma sipe mundurumu ungumu Epesasi inie 1:1, 3:1 molemo. ‘Yu ka ulkena pepa i pepámo torumunje (Epesasi 3:1, 4:1, 6:20). Aku liemo kolea aili Romo ka ulkena pepalie topa mundurumunje.’ ningu pilimele. (Akumunge ungu te Pillipai kumbi lepa gomo 990 kananila.)
Epesasi akumu kolea aili te. Koleamanga pikisamo gomo 648 molemo akuna nomú kélona lerimu mele kanani. Kou kongono kambani bisinete aisili akuna teko, sipi ailime akuna ongo pu pu opu teringi. “Olio nokolemo Pulu Ambomo” ningu popo toko kapi niringi kolo toli pulu ambo Dayana Atimasi akumu popo toringi ulke tembele te Epesasi angilirimu. (Lipe Mundurumu Yema 19:23-28). Pollo akuna pupe ponie yepoko mele molopa terimu temanemo Lipe Mundurumu Yema 19:1-20:1 molopa, Kirasinge Epesasi yambomanga tapu yema kinie teringi temanemo 20:17-21:1 molemo. Kirasinge Epesasi yambo talapemonga ungu te Lipe Ora Sirimu 2:1-7 molemola.
Kirasinge Epesasi yambomanga talapena umbuni te pepili i pepámo naa torumu. We mele torumu. Pulu Yemone ene tepa konjilimo mele Pollone ene pepá topa nimbe sirimu ungu mare i sipe: “Kirasi yu yunge yambo talapemonga ye nomi nokolimu” nirimu. Aku talapena molkolie tenge mele nimbe sirimula. Ou ene pali Pulu Yemone mongo lipe simbe aulkena puringi. Wendo pungí aulke te molo. Ulu peanga te naa teko molangi Pulu Yemone ene paa we kondo kolopalie aulke te akisinjirimu. Pe kinié ene Juda yamboma kinie Juda yambo naa molemele yamboma kinie enenga pali Kirasi yu mindi aulkemo. Ulu te lupe tengemone uluri naa temba, aku sipe nirimula. Kirasinge yamboma ambolangoma mindi naa molko, yambo yuma molonge mele nimbe sipe, ene ambo yema kinie, anupili lapali ambolangoma kinie, kongono nokoli yamboma kinie kongono tenjili yamboma kinie, ene teko molonge mele mane sirimula.
Ungu paa tondolo peanga te 1:3-14 molemo. 1:15-23, 3:14-21, 6:10-18 bokumunge alsena anjukundu “43. sios”, aku unguma paa kananila.
Ya ungu pulumu pora nikimu.
1
1 Na Pollo, Pulu Yemone na mako torumuna Kirasi Yesusini “Nanga kongonomo tenjipui.” nimbe lipe mundurumu yemo* molopolie i pepámo topo sikiru.
Ene Pulu Yemonga yambo kake telime kolea aili Epesasi molko, Yesusi Kirasi ‘Sike’ ningu tondolo munduku pilku ambolko molemele yamboma i pepámo topo sikiru.
2 Olionga Lapa Pulu Yemo kinie Aili Yesusi Kirasitolone ene we kondo kolkolo, ‘Ene konopu pe nipili taka lelko molangi.’ niengili.
3-4 ⸤Pulu Yemone⸥ mulu matolo ou naa tepili Kirasini pe olionga nimbe tenjimbe mele pilipelie olio ‘yambo kake teli yambo mongo simbe ulu te naa peli yamboma molangi.’ nimbe mako torumu kene* Pulu Yemo, olionga Aili Yesusi Kirasinge Lapamo, kapi nimbu imbi ambolopo ola linjemili. Kirasini olionga nimbe tenjirimu, olio kinie tapu topa molemomonga Pulu Yemone olio sewe anjipe mulu koleana yando olionga konopuma kinie minime kinie sewe anjipe ‘tondolo pupe kapola pepili.’ nimbe, mele peangama sipe mundurumu. ⸤Mulu matolo ou naa tepili⸥ olio konopu monjipelie 5 olio mako topa ‘Yesusi olio lipe taponjimbemonga ene nanga ambolangoma tepo limbu.’ nirimu. ‘Konopu siembo kene aku teambo.’ nimbe pilipe aku sipe nimbe panjirimu. 6 ⸤Pulu Yemone yunge Malo⸥ pea konopu monjirimumu* olionga nimbe tenjirimumunge olio kinie tapu topa molemomonga Pulu Yemone olio olandopa we kondo kolopa we lipe taponjilimomonga Pulu Yemo yunge imbi ambolopo ola linjipu yu kapi niemili.
7 Pulu Yemo we kondo kololi ulumu yu kinie tengepea tepa pelemomone ⸤Yesusi⸥ olionga nimbe yunge meme ondo lenjipe kolorumu aku mememone olionga ulu pulu kerime ‘kamu manie pupili.’ nimbe akuma siye kolopa, ka sipe ambolorumu aulkena wendo lipe ‘We kapola molangi.’ nirimuna* aku sipu molemolo. 8 ⸤Pulu Yemone yunge we kondo kololi ulu peangamone olio aku sipe lipe taponjipe⸥ olio pilipe konginjilimu kinie uluma pilipe apuruli ulu pulumu kinie aisili toyo topa sirimuna ⸤aku sipu molemolo⸥. 9 ⸤Mulu matolo ou naa tepili⸥ Kirasini olionga nimbe tenjimbemonga Pulu Yemone olio kinie konopu sipe temba mele nimbe panjirimumu lopi tepa perimu* nakolo pe kinié olio nimbe para sirimu. 10 Ulu lupe lupema ou wendo ombá kinie ‘Wendo ombá.’ nimbe panjirimu ulumu wendo ombá walemo pilipelie ‘Wendo opili.’ nimbé. ‘Ulu wendo opili.’ nimbé ou lopi tepa perimu akumu i sipe: ‘Mulu matolo terimu melema kinie yandopa melema pali aku melemanga pali ye tenga altopa lipe tere lepa lepili. Kirasi kanu melemanga pali nokoli yemo molopili.’ nimbé.*
11 Yuyu konopuni pilipe melema kinie uluma pali mako topa ‘Nanga kongono tenjengi.’ nimbe ou nimbe panjirimu Pulu Yemone olio ⸤Juda yamboma⸥* kanu ye Kirasimuni olionga nimbe tenjimbe mele pilipelie ⸤mulu matolo ou naa tepili⸥ ‘Nanga yamboma molangi.’ nimbe mako torumu. 12 Olio ⸤Juda yamboma⸥ ou pulu pulu ⸤‘Pulu Yemone ‘olio nokopa konjimbe ye te lipu mundumbu.’ nimbe mako torumu ye nomi⸥ Kirasimu* sike ombá.’ nimbu nokopo molorumulu yambomane temolo uluma ‘we yambomane kanokolie Pulu Yemo paa ye aili tondolo olandopa pupe tondolo pa telimu kanoko yu kapi niengi.’ nimbe ⸤Pulu Yemone aku sipe olio mako topa ‘Nanga yamboma molangi.’ nirimu⸥. 13 Ene ⸤Juda yambo naa molemele yambo talape lupema⸥ kepe i ungu sikemo pilku liringi kinie Kirasinge yamboma moloringila. Kanu ungumu Kirasini enenga nimbe tenjirimumuni Pulu Yemone ene lipe taponjipe, mindili nolemelka aulkena wendo lipe, yu kinie pea molko konjingí aulkena lipe monjimu ungumu. Kirasini enenga nimbe tenjirimu mele ‘Sike.’ ningu tondolo munduku piliringimunge ‘ ‘Olio sike Pulu Yemonga yamboma molemolo.’ ningu kanangi.’ nimbe “Simbu.” nimbe, nimbe panjirimu Mini Kake Telimu sirimu liringi.* 14 Mini Kake Teli lirimulu akumunge Pulu Yemone olio ‘pe monge mele simbu’ nimbe panjirimu mele peangama yunge yamboma sike simbendo lipe ora silimo.* ‘Pe sike simbe limulú.’ nimbu pilipulie ‘Pulu Yemone olio yunge yamboma kamu limbe kinie ⸤kurumanga nomi⸥ Setenenga ulu keri tene olio altopa manda naa ambolomba. Kapola molomolo’.** nimbu pilimolo. Olionga nimbe aku tenjimbe kinie kanopolie ‘olio yu kapi niemili.’ nimbe tenjimbe kene yunge imbimu sike ambolopo ola linjipu yu kapi niemili.
15 Akumunge ene Aili Yesusi ‘Sike’ ningu tondolo munduku pilku* Pulu Yemonga yamboma pali konopu monjilimele mele ou pulu pulu pilirindu kinie yandopa kinié kepe 16 ene aku telemelemonga Pulu Yemondo alieli “Ange” nimbu, nane Pulu Yemo kinie ungu nimbu molopolie enenga mawa tenjilio. 17 Olionga Aili Yesusi Kirasinge Pulu Yemo, yu tondolo pa telimu pelemo Lapamo, nane alieli yu mawa tepolie ‘Enene yu molemo mele paa olandopa olandopa piliengi kene pilipe konginjilimu kinie ungumanga ungu pulumu pilipe nimbe para silimo tondolomo kinie pelemo Minimu ene sipili.’ nimbu mawa tenjilio. 18-19 ‘Enenga konopuni yunge ungumanga pulumu paa piliengi!’ nimbu yu kinie enenga mawa tenjiliola. Yuni ‘Ene mele peangama simbu. Ene molko konjingí.’ nimbe, nimbe panjirimu melema nokoko molemele akuma kinie, ‘Nanga yamboma monge mele paa peangama simbu.’ nirimuma kinie, ‘Yu sike’ nimbu tondolo mundupu pilimolo yamboma yuni lipe taponjilimo tondolo paa olandopa olandopa pelemomo kinie, ‘mona lepili paa piliengi.’ nimbu aku sipu yu kinie enenga mawa tenjiliola. Kanu tondolomo olione manda naa manda manjilimolo tondolomo. Pulu Yemonga tondolo olandopa pelemo akumuni kongono tondolo mundupe telemo akumuni 20 Kirasi kolorumu kinie Pulu Yemo yunge Lapane yu topa makinjipe yu ⸤‘imbi ola molopili.’ nimbe⸥ mulu koleana ⸤olando lipe ‘Melema pea nokopo molambili.’ nimbe⸥ yunge ki umbukundu ‘molopili.’ nimbe lipe monjirimu.* 21 Melema nokongendo tondolo pelemo kuruma kinie, mulu koleana yambo namba molemo yambo ailime kinie, imbi paa olandopa molopa mele aisili nokolemelema kinie, enge nilime kinie,* pali, akuma kinié molemelema kepe pe mulu ma pora nimbé kinie imbi molomba yamboma kepe, Pulu Yemone yu kanu yambo ailimenga pali ye paa olandopamo lipe monjirimu.** 22 Pulu Yemone ‘⸤Kirasi⸥ yu melemanga pali olandopa molopili. Melema pali yunge kimbumuni kambilipe molopili.’ nirimu. Aku nirimumunge Kirasi yunge yambo talapemonga* yu ye aili olandopamo molemola. 23 Kirasinge yambo talapemo yunge kangimu, yu kangimunge pengemo.* Yunge yambo talape molemelena yu pupe molopa tengepea telemo. Yu yunge yambo talape molemelemanga pali yu pupe molopa kapola tenjilimo, yunge yambo talapemanga pali Kirasi yu liku kapola tenjilimele. Kirasi kinie yunge yambo talapemo kinie ene lipe tere lepa yambo telumu mele molemele.


text:
PE TESALLONAIKA
Pollone TESALLONAIKA Yamboma Pepá PE Topa Sirimu Bokumu
I pepámonga ungu pulu mare inie yakondo gomo 1026 molemo, akuna kanoko piliéni.
1
1 Pollo kinie Saillasi kinie Timoti kinie olione
ene Kirasinge yambo talape* kolea aili Tesallonaika molemelema
i pepámo topo sikimulu. Pulu Yemo olio kinie ene kinie olionga pea Lapamo kinie, Aili Yesusi Kirasi** kinie, pea tapu toko molemele yamboma, pepá topo sikimulu.
2 Lapa Pulu Yemo kinie Aili Yesusi Kirasitolone ene we kondo kolkolo, ‘Ene konopu pe nipili taka lelko molangi.’ niengili.
3 Angokeme, alieli ene nimbu pilipu konopu lipu mundupulie Pulu Yemo kinie “Ange.” nimulú mele mundupu kelemulu liemo keri. Ene ⸤Kirasi kinie yunge ungumu ‘Sike.’ ningu⸥ tondolo munduku pilimele mele olandopa olandopa tondolo munduku pilku, ene eneno anju yando konopu monjilimele mele olandopa pulimo akumunge alieli Pulu Yemo kinie “Ange.” nilimolo mele alieli aku sipu nimbu molomolo kinie papu. 4 Enene aku siku telemelemonga Pulu Yemonga yambo talape kolea lupe lupe molemelemanga andopo, ene kapi nimbu imbi ambolopo ola linjipu, yambomane ene umbuni silimele kinie ene mindili nolemele nakolo tondolo munduku molko Kirasinge ungumu ‘Sike.’ ningu tondolo munduku piliringi mele siye naa kolko, kinié kepe ‘Akumu sike.’ ningu tondolo munduku pilku molemele mele konopu sipu temane topo silimolo.*
5 Ene teko molemele mele kanopolie, ‘Pulu Yemone yamboma sumbi sipe apurulimo apurumbe.’ nimbu kanolemolo. ⸤Ene ulu aku sipema wendo olemo⸥ akumunge Pulu Yemone ene pilipe apurupe konjipelie Pulu Yemo ye nomi kingi molopa nokolemo koleana* manda “Kamu sukundu wangi.” nimbé mele lipe ora silimo. Kinié Pulu Yemo ye nomi kingi molopa nokolemo talapena molemelemonga mindili nolemele kanumu. 6 Pulu Yemone yamboma sumbi sipe apurulimo, akumunge ene mindili silimele yamboma yuni ‘Mindili nangi.’ nimbe, 7 ene mindili nolemele yamboma kinie olio kinie pea ‘konopu wayongo siku molangi.’ nimbé. Aili Yesusi yunge angello enge nilime kinie mulu koleamo mundupe kelepa tepe aili tepa nomba pembana omba mona angilimbe kinie i ulumu wendo ombá. 8 ⸤Yu aku sipe ombalie⸥ Pulu Yemo naa pilku tapu toko naa molko, Aili Yesusinge temane peangamo pilku liku tenge panjiku naa telemele yamboma ⸤aku telemelemonga⸥ pundu tombando “Mindili nangi.” nimbé.* 9 Teko kenjilimelemonga pundu tomba mindili nonge mele i sipe: Pulu Yemone “Ailimu molombana puku naa molko, yunge tondolo paa olandopamonga pa tondolo tepa teline ongo naa molko, paa anju pangi.” nimbe makoropa, ene kamu topa manie mundumbe, molko kenjiku mindi pungí. 10 ‘Yunge yambo kake telimene yu kapi ningu, ‘yu sike’ ningu tondolo munduku pilimele* yambomane yunge imbi ambolko ola linjengi.’ nimbe ombá walemonga kanu uluma wendo ombá. Olione ene ungu nimbu sirimuluma ‘Sike’ ningu tondolo munduku piliringimunge ⸤yu ombá kinie⸥ enene kepe pea yu kapi ningu imbi ambolko ola linjingíla.
11 Akumunge ‘Pulu Yemone “Ene nanga yamboma molangi wai.” nirimuna moloringi mele kinié ene kanopa peanga kanopa ‘ “Wai.” nirindu mele manie naa pupili.’ nipili.’.* nimbu olione alieli Pulu Yemo kinie enenga nimbu mawa tenjilimolo. ‘Yunge tondolomone ene ‘ulu peangama teamili.’ nilimele uluma ‘Sike teangi.’ nimbe lipe taponjipe, ene ‘Yu sike.’ ningu tondolo munduku pilkulie kongono telemele kongonoma ‘Peanga lepili. Teko konjengi.’ nipili.’ nimbu yu mawa tenjilimolo. 12 ‘Aku tengemonga ⸤yambomane⸥ olionga Aili Yesusinge imbi ambolko ola linjingí kepe, yu ene kinie molombamonga enenga imbi ola molombala.’ nimbulie aku sipu enenga nimbu Pulu Yemo mawa tenjilimolo. Olionga Pulu Yemo kinie Aili Yesusi Kirasitolonga we kondo kololi ulumuni aku uluma paa sike wendo opili.


text:
Islam? ouKilisti? Oshili oshike? Nomouyadi waye ofyeni atusheni twa tambula mo, efilonghenda la wedelwa kefilonghenda: Osheshi osho Kalunga a kala e hole ounyuni, Oye a yandja Omona waye Ewifa, opo keshe ou te mu itavele aha kane, ndelenee a kale e nomwenyo waalushe (Johannes 3:16). “Oshilishili handi mu lombwele: Ou ta udu eendjovo dange, nota itavele ou a tuma nge, oku na omwenyo waalushe, ye ita ka tokolwa, ndelenee ye okwa dja mo mefyo, ndele e uya momwenyo (Johannes 5:24). Ndelenee aveshe ava ve mu tambula, okwe va pa eenghono, va ninge ovana vaKalunga, ava hava itavele edina laye. Ovo inava dalwa mohonde, ile mehalo lombelela, ile mehalo lomulumenhu, ndelenee omuKalunga.
Epulo?


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with kue in ee.
Kuebassaare kuela, Kuebeme, Kuedema, Kuedema kuela, Kuehmamaee, Kuehmamaee kuela, Kueka, Kuekaenukk, Kuekita, Kuekita kuela, Kuekitaja, Kuekitaja kuela, Kuelaaseme, Kuelaaseme kuela, Kuelakuela, Kuelakuela, Kuelama, Kuelama kuela, Kuelaoru, Kuelaoru kuela, Kuelasema, Kuelasema kuela, Kuelge, Kuelitse, Kuelitse alevik, Kuellaetuevae, Kuellaetuevae kuela, Kuelma, Kuelma kuela, Kuelma kuela, Kuelmaallika, Kuelmaallika kuela, Kuendja, Kuendja kuela, Kuennametsa, Kuennapohja, Kuepsi, Kuerema, Kuersae, Kuetametsa, Kueti, Kueti kuela, Kueti kuela, Kuetimetsa, Kuetke, Kuetke kuela, Kuettejou,
ADS


text:
Lia mu Citatu, 20 ya Março
Seza matoto: Kati u ume mutima, ci lingisa vupi lika.—Visa. 37:8.
Vaze ve ku tenuka vuasi-vuasi lua luingi ve ku solola vutenu vuaco mu ku handeka mezi a ku pihia. Mua vusunga, eci cifua ca ku vuntu tua laza ka ci hasa ku kuasa na vimo viahi mu vusoko. Ngeci mukemuo, Mbimbiliya ya tu lungula ku viana vutenu, ku tukana vakuetu, na indzi. (Efe. 4:31) Muomu evi vikevio vie ku katula luozi. Lelo lino, va vengi mu mavu ano ve ku singanieka nguavo vutenu, na vukenia via pua viuma via tangua na tangua. Vunoni Njambi ua zinda vilinga viaco. Ngeci mukemuo, cingi ca vamuanetu va alulula vilinga viavo na ku zala vuntu vua vuha. (Kolo. 3:8-10) Visaki navio via pua cimo ca vifua via kundama ku vuntu vua laza. Ca ku muenako, vantu va vengi ve ku handeka visaki linga kati va fuete lisimu ni va tine ku milonga i ve ku koka. Vunoni Yehova ua pua “Njambi ua vusunga.” (Visa. 31:5) Kaha ua tonda vose vakua ku mu lemesa va handeke “vusunga” na ku seza “makuli.” (Efe. 4:25; Kolo. 3:9) Ngeci mukemuo, tua pande ku handeka vusunga ambe nga ku lingamo ci tu vuisa ntsoni ni ci tu kaluuila.—Visi. 6:16-19. w17.08 16 ¶3, 5; 18-19 ¶12-13; 20 ¶15
Lia mu Ciuana, 21 ya Março
Lizi lieni li tunta lusi cikuma.—Visa. 147:15.
Lelo lino, Yehova ue ku tu tuamenena na Lizi lieni, Mbimbiliya. Mukua visamo ua handekele ngueni lizi lia Yehova lie ku “tunta lusi” mu ku tu kuasa. Njambi ue ku tu tuamenena mu njila ya cili, na ha ntsimbu ya cili. Aci singaniekenu ha vukuasi vu mue ku uana mu Mbimbiliya, mu mikanda ya “mukuamanda ua cili,” mu JW Broadcasting, mu saiti jw.org, ku vakuluntu, na ku vamuanoko mu cikungulukilo. (Mat. 24:45) Vuno nenu mue ku mona ngecize Yehova ua kala na vuasi mu ku tuamenena muono uenu ni? Mukua visamo ua tantekeyele ngecize Yehova ua hanguile Isaleli ya laza ku pua vantu veni ha kati ka vifuti viose via ha mavu. Cifuti cavo cikeco lika ca tambuile “lizi” lia Njambi na “vitume” vieni. (Visa. 147:19, 20) Lelo lino, tua kala na ku vezika ca ku tu sanesa lizina lia Njambi. Tue ku santsela cikuma mu ku mu tantekeya, mu ku kala na Lizi lieni, kaha nomo lia ku hasa ku likuata vusamba vua cili neni. Ngeci mua mukua ku soneka Samo 147, nenu mu li na vusunga vua vuingi vua ku ‘sangala Yehova’ na ku kaniamesa vakuenu va lingemo. w17.07 19-20 ¶15-16; 26 ¶18
Lia mu Citanu, 22 ya Março
Lisualale na umo uahi omo a li ku vipanga a lizenga-zenga na vize via muono ou; liga a ye ku mutima ua uze ua mu tambuile ku vusualale.—2 Tim. 2:4.
Vakua ku kava Yesu lelo lino, hamo lika na vaze vali mu cipanga ca ntsimbu yose va tuvakana likulukazi lia makulukazi, ve ku lihakela kapandi ka ku kava cimamuna ca Paulu ci tu na tumbula helu. Ve ku viana vieseko via viuma vi ve ku tembesa vakua mavu. Ve ku vuluka aa mezi a vusunga: “Mukua ku kumuna ikeye ngamba ya mukua ku kumuisa.” (Visi. 22:7) Satana a tonda tu pangese ntsimbu na ndzili yetu yose ku mingoso ya ano mavu. Vamo ve ku tambula makongo a kama ku visete via vimbongo (vibanku) linga va lande ndzivo, likalu, va ye ku sikola ya kama ni va linge cilika ca vulo. Nga ka tua zangamene tu hasa ku uila mu makongo miaka ya yingi. Tu ka muesa ngecize tu vakua mangana nga tu asiuisa muono uetu, tu viana ku levala, kaha na ku pangesa vimbongo na vunkondi. Nga tu lingamo, ka tu ka pu vandungo va mingoso vunoni va ku zituka mu ku pangela Njambi.—1 Tim. 6:10. w17.07 12 ¶13