text:
Konima sho Omutumwa a lesha oshinyolwa tashi popi kombinga yuupyakadhi wokwaa simaneka elaka lyOshiwambo painyolwa, sha li sha piti moshikundaneki The Namibian, Omutumwa okwa pula aanyoli opo ya popye kutya oshike naanaa hashi etitha uupyakadhi mbwoka ya hokolola moshinyolwa shawo. Nuupyakadhi mbuka otawu kandulwa po ngiini.
Jacobina Ndinelao Shonena, Ndinelago Ngulu, naMagnaem Mvula oya yamukula ihe ngeyi:
Enyamukulo kokartikela ka li mOshifokundaneki sho-The Namibian yefiku 1 laJuli 2022, okali taka popi kombinga yokuhafimaneka elaka momahangano, meengeshefa nomoikundaneki.
Oshinima eshi shokuhafimaneka elaka oshi na oimbide ihapu ngaashi: owino melaka, ovatotiveta moshilongo, okuhalongifa elaka eli moikondo ya yooloka yopapangelo, nomahangano opaumwene, eenghundana dOshiwambo ko-TV ohadi kala da kulupa do ohadi kala melaka la lumbakanifwa noinailongotya nokutoloka oshitya noshitya ponhele yetumbulo li na elityo, sho oshilongo shihe na ombelewa oyo hai ungaunga nomalaka omoshilongo omo hamu dutwa omilandu odo di lile po omalaka nayo oya kuma elaka li kale inaali fimanekwa.
OVANAPOLITIKA NOSHIWAMBO
Pakutala oupyakadi ou otau kandulwa po ashike ngeenge ovatotiveta vetu navo tava pewa omhito va kale hava eta po oyeetwa po yavo melaka olo tava popi memanguluko pefimbo ve li mOmutumba wOpashiwana. Eshi otashi ka xwaxwameka ovalongifi velaka lOshiwambo ve litule mo oku li popya nomukumo.
Omunapolitika ngeenge ta popi noshiwana ndele elaka olo ha duma nohali udika ko nawa momudingonoko omo ta popi oshipopiwa ne shi ninge melaka olo.
Ovanhu ovo ve li ovanailonga moikundaneki tava longifa elaka lihe li pamufika vo tava toloka elaka lihe li mondjila nopamufika, ile ta toloka oshitya noshitya ndele ita toloka etumbulo li uditike. Peemhito dimwe kave na owino wokushanga pamhango yelaka, ashike ovanhu ava otava dulu okukala eenghulungu mokupopya ashike pakushanga inava pya nawa.
Ovanailonga ovo hava longele omahangano /eengeshefa nava pewe omhito yokuya komadeulo opakafimbo ile va tumwe kelihongo opo va ka pyokolwe melaka noku va deula momishingo nomikalo dokutoloka opo va toloke oinyolwa ile eenghundana da fatuka nawa do da yelela keshe omuleshi nomupwilikini.
Shikwao vali ovo va hala okukala ovanailonga ve lile po oinyanyangidwa ile oikwakutolokwa meembelewa domahangano, eengeshefa noikundaneki nava kale ve lihonga limwe lomalaka Oshiwambo.
KONGENI OVASHIIVINAWA VELAKA
Vamwe vomoovene vomahangano kave shi ovapopi vomalaka Oshiwambo nokave shi nhumbi elaka olo li na okushangwa. Ohava tolokelwa oinyolwa yavo kovanailonga vavo ovo ve li ovapopi velaka nande inava pya nawa mokulishanga pamhango.
Monghalo i li ngaha omahangano ile eengeshefa osho yo oifokundaneki nava fye oshisho va konge ovashiivinawa velaka lOshiwambo, va leshulule nokuwapaleka omushangelo ile etoloko, opo etumwalaka li kale la yela nawa.
OMBULULU MOMULANDU WEHONGO
Ouministeli wEhongo, Ounghulungu nOikwashiwana moNamibia owa yandja oufemba ounona ve lihonge elaka okudja mondodo 1-3 opo va xumife komesho elaka nomufyuululwakalo. Eshi otashi pandulilwa oshikondo eshi omolwomulanduveta ou tau tungu po omukangha wa kola welaka.
Ashike natango eefikola oda pewa oufemba wokulongifa Oshingilisha meendodo edi dinini. Eshi otwa tala namo omu na ombululu omo tamu dulu okupitila enwefemo lodino yelaka molwaashi omuhongi oku na enwefemo lihapu mokaana.
Shikwao vali omulanduveta wehongo mondodo 4-12 elaka lotete oli li mo ongoshilongwa, ashike itashi imbi omuhongwa a xume komesho ngeenge okwe shi dopa, ovahongwa opo nee va monena kutya mboli elaka lavo inali fimana.
OMAFIYAFANO PO MOSHIWAMBO
Napa kale hapa ningwa omafiyafano eemhata, taa ningwa mOshiwambo. Omupopi oo tapopi oitwa tai tomho ye ta longifa elaka la tova, ile tava shange omatotwahokololo, okutota oitevo/omalitango, oidano noiimbo, naau nee a talwa oye a dengambada na pewe omaano efindano eli a hanga, nena eshi otashi tu ovanhu omukumo opo va kale ovalongifi vawa velaka.
Oshinyangadalwa eshi ngeno nashi kale komapepe omukwashiwana keshe oo a hala okukaleka po omufyuululwakalo waye. Momafiyafano aa namu kale hamu ifanenwa ovalihongi opo vahokwifwe elaka.
OMBELEWA YOMALAKA
Oshilongo shetu kashi na ombelewa oyo hai ungaunga noipambele yOmalaka moshilongo oyo tai kala i lile po exumifokomesho lomalaka moshilongo ashishe. Ombelewa ei ngeno otai kala noshinakuwanifwa shokuninga omapekapeko/omashitililo e na sha noikwamalaka noku a tula pamufika moukumwe.
Oshilongo Namibia nashi ete po ombelewa oyo i lile po omalaka, notai kala tai pashukile eduto lomilandu domalaka, tai xwaxwameke ekulo lomalaka omoshilongo osho yo oku a tula pamufika u fike pamwe moshilongo.
NEKWA LITOKA
Ovadali vomapupi opaife navo ove na mo onhumbo yasha moshinima shokuhahokwifa ounona elaka lOshiwambo, shaashi luhapu ngeenge tava popi nomaludalo avo otava sholoshosha shaashi vati ngeenge okwa monika ta popi Oshiwambo oku wete e li pedu.
Ye Omuwambo okwa tile Nekwa litoka oye ngoo Nyoko, ooina yovanhu kava lililwa. Ounona nava hongwe okupopya Oshiwambo nongeenge tava ningi omapuko nava pukululwe.
Aishe oyo ya tumbulwa metetekelo, monena ngeenge oya tulwa moilonga keshe omupopi wOshiwambo ota hokwa okupwilikina oipopiwa, nokulesha oinyolwa ya nyolwa nounghulungu melaka eli a nyama.
Namibia ngeno naye nahapupaleke omalaka opambelewa moshilongo shaye, opo a xwaxwameke efimaneko lomalaka omoshilongo.
— Jacobina Ndinelao Shonena naNdinelago Ngulu ovo Ovanambelewa vOmalaka Oshiafrika (Oshikwanyama nOshindonga) mOshitukulwa shEhongo shaShana, Magnaem Mvula oye Omutoloki wEenghundana melaka lOshiwambo moNBC


c: text/html

text:
Lasarus Hakwaake
Okongo – Omukundadoolopa Okongo opo wa etwa koshivalo sheedolopa okudja muNovember 2015, wa ninga odoolopa onhinhatu moshitukulwa Ohangwena. Ngaashi naana shi li nena omukalondjikilile moilando, odoolopa Okongo oya faneka noneudo opo i ka ninge omauliko oipindi omativali oo a shivika nawa nedina “Oshitufi shOmaludi”. Omaludi oo onghedi yovanamapya novainamuna oku eta eengobe pamwe noku ludika opo va pandule yoo ovanahambo ovo va panga mofuka tava vingile eenghwandabi
Omunambelewa omukulunhu wodoolopa Okongo Wodibo Haulofu okwe tu kufila ko kutya noneumdo ombwano okoluvanda ngoo ngaashi sha fanekwa. Odoolopa oya faneka kutya oshitufi shomaludi osho shi li yo omhito yeuliko loipindi yopamufyuululwakalo oko tashi ka kala. Elalakano loshitufi eshi okukulika eliko lodoolopa oshoyo okukulika omangeshefelo paku ulika noku landifa oshoyo okuyandja omayakulo okudja keembelewa oshoyo omahangano omoshilongo ashishe.
Wodibo ota ti shoneudo osha denga mbada, omalongekido oku li metifa, onhele oya longekidika nawa. Outala vokuulika oipindi ova longekidwa, okudja ngoo koutala veendja tadi tokola elaka, oikunwa yOshiwambo nomidjalo domifyululwakalo ito mane, efiku olo kape na oxuxwa itai ka tondoka ihe na ehandja. Oshiningwanima tashi ka kala ko sha kula osho oshidano sheengobe osho tashi ka ulika eengobe odo da lifikikika noda ondoka nokeembinga. Eshi osho oshikando oshitivali eshi mondabo tamu ka shunwa natango konima eshi ovanahambo vodula ya dja ko kwa li va mangwa nokomatwi kuFillipus Nghuti a shivika nawa Shipila, okamati ohaka lifa eehove ndele to hale u tye pamwe oda fudilwa. Onhele oya pwa okulongekida novaludiki veehove ova teelelwa ve lishangife opo va uye va ludike eehove, kape na umwe a patelwa pondje, keshe ou e shi kutya okwa lifa sha wana ne uye e limonene ekopi laye.
Ovanafaalama otava ka mona omhito yokufandifa po eengobe davo oshoyo oilikolomwa yomomapya nokutukulilafana omauyelele ounamapya nounaimuna, omhito yokuliyaombadwa nokutanga eengobe nayo opo tai ka kala. Otaku ka yandjwa omauyelele ahapu okupitila movapopi vonawa nomalongo ounapapya nounaimuna a nuninwa ovanafaalama.
Oinyangadalwa imwe ya fimana tai ka kala ko ongaashi, efiyafano lokakadona dingi, omaudono a yoolokafana omalihafifo keenghulungu deengalo dovaNamibia tashi ka ningwa efimbo nefimbo.
Wodibo okwa popya kutya Omaludi okwa fanekwa a ka ningwe okudja momafiku 25 May fiyo 01 June 2019 pokapale kakulu keedila mOkongo. Omupresidente woshilongo Hage Geingob oye ta ka kala omweenda a fimana koshidano eshi sheengobe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rakibolana:Rima malagasy/avukʷ
Fanononana[Ovay]
Rima[Ovay]
Vaninteny 3[Ovay]
avoko, gavoko, havoko, kavoko, lavoko, mavoko, navoko, ngavoko, ravoko, savoko, tavoko, zavoko,
Vaninteny 4[Ovay]
akavoko, alavoko, angavoko, aravoko, asavoko, atavoko, bemavoko, fanavoko, fandavoko, fandravoko, fanjavoko, firavoko, fitavoko, hamavoko, hasavoko, hatavoko, kamavoko, kijavoko, kimavoko, kizavoko, mpanavoko, mpandavoko, mpandravoko, mpitavoko, nalavoko, naravoko, nasavoko, natavoko, tanavoko, tatavoko, tsamavoko, tsijavoko, voalavoko, voaravoko, voatavoko, voazavoko,
Vaninteny 5[Ovay]
-davoko, -dravoko, -javoko, -kavoko, -tsavoko, atatavoko, avokavoko, bokazavoko, fampandravoko, fampanjavoko, fampiravoko, fampitavoko, fanamavoko, fanasavoko, fanatavoko, fitatavoko, fodimavoko, fotsiangavoko, fotsimavoko, hatatavoko, havokavoko, ilijavoko, kalamavoko, kekemavoko, lavolavoko, lohatavoko, mavomavoko, mpanamavoko, mpanatavoko, mpitatavoko, natatavoko, ramanjavoko, ravodravoko, ravoravoko, sabamavoko, soamaravoko, tafaravoko, totoravoko, tovontavoko, tretremavoko, vatantavoko, voatatavoko, voniravoko, zavalavoko,
Vaninteny 6[Ovay]
barahimavoko, -boatavoko, -boazavoko, -kamavoko, -panavoko, -pandavoko, -pandravoko, -panjavoko, -piravoko, -pitavoko, aravoravoko, azavozavoko, barabatavoko, fampanatavoko, fanatatavoko, fanavokavoko, fandravoravoko, fanjavozavoko, fiarovoalavoko, fifampandravoko, fifampanjavoko, fifampiravoko, fifampitavoko, firavoravoko, hazavozavoko, kizavozavoko, korantimavoko, langoromavoko, mpanatatavoko, mpanavokavoko, mpandravoravoko, mpiravoravoko, naravoravoko, nazavozavoko, somavosavoko, tafatatavoko, varahimavoko, varikamavoko, voahavokavoko, voantaimboalavoko, voaravoravoko, voazavozavoko,
Vaninteny 7[Ovay]
-batantavoko, -boniravoko, -davolavoko, -dohatavoko, -dramanjavoko, -dravodravoko, -dravoravoko, -javalavoko, -kavokavoko, -panamavoko, -panasavoko, -panatavoko, -pitatavoko, -podimavoko, -potsiangavoko, -potsimavoko, -tsabamavoko, -tsoamaravoko, fanazavozavoko, fifampanatavoko, tafaravoravoko,
Vaninteny 8[Ovay]
-barikamavoko, -boantaimboalavoko, -dangoromavoko, -panatatavoko, -panavokavoko, -pandravoravoko, -panjavozavoko, -piarovoalavoko, -piravoravoko, -tsomavosavoko,


text:
“Onghendabala oi dule okumwena. Otwa dopa ondodo onhi-12 ashike kape na ou te tu futile ofikola opo tuye tu ka xwepopaleke oilongwa yetu. Onghee paife otwa ninga onghendala opo tu kale h tu hondjo eenghaku opo tu dule okumona oyuuyemo.”
Aa omatumbulo aInnocent Heita weedula 19 naOnesmus Sheyanale weedula 21 tava hokolola nghee va tota po ongeshefa yavo yokuhondja eenghaku.
Oumatyona ohava pangele nokuhondja omaludi eenghaku da yooloka momatala aNgwediva nelalakano opo vaha kale ve li momapandaanda tava longo oimbuluma ile okukala momaumbo vehe na eshi tava ningi.
Ova lombwela Kundana tava ti konima eshi va dopa ondodo onhi-12 ova ya kelelo lodoolopa yaNgwediva opo va ka pewe onhele momatala opo tava kala tava longele eenghaku. Ovati ohava futu ashike N$45 yoifendela yomatala komwedi keshe onghee ova pandula muni waNgwediva eshi a tula po oifendela yomatala i li pedu. “Otuna omukomo shaashi ovanhu ohava holoka momwaalu muhapu tava eta eenghaku davo di pangelwe nokuhondjwa. Onghee eshi ohashi tupe omukumo opo tu longo nondjungu noshoyo okukala atu ya kula nawa oshiwana,” Heita ta ti.
Heita okwa ti oshimaliwa osho hava mono meenghaku ohava futu mo onduda yavo yokuhiila, okukwafela ovadali vavo noshoyo okulanda oikulya meumbo.
Okwa yelifa ta ti ove li honga voo vena okuhondja eenghaku noshoyo okukala tava tale ouvidilo komalungula kombinga nghee ovanhu hava hondjo nokupangela eenghaku.
Sheyanale okwa ti okamaliwa aka hava mono mongeshefa yavo oshi dulife eshi ngeno ve li meumbo va nagala vehe na eshi tava ningi.
“Otwa hala okutwa omukumo ovanyasha vakwetu ava ve li momaumbo vehe na eshi tava ningi va telela ashike okupewa omakwafo kovadali vavo,” Sheyanale ta ti.
Okwa weda po ta ti ina va panda eshi ovanyasha vepupi lavo hava kala tava longele ovanhu ominyonena okunyeka ko omaliko avo noshoyo okudipaa nokukwata ovanhu onghonga. Okwa kunghilila ovanyasha vakwao opo va xulife po okukala tava longo oimbuluma shaashi ka shina elao ngeenge omunhu ta kwena omahodi a nyekwa omaliko aye. “Otuna e halo yokuya kofikola ngaashi koipupudilo youngomba ashike ka tuna sha oshilimaliwa sha wana. Onghee ohatu indile kwau e na e halo oku tu yambidida etu sha keneke ondjilakati opo tuye kofikola,” Sheyanale ta ti.
Ova weda po tava ti ova taalela omashongo ngaashi ovanhu vamwe vehe hole okufutu ondado ina i li xwapo noshoyo ovanhu vamwe ve hole okukwata efimbo lile oku ka tala ko eenghaku davo ngeenge da pwa okulongwa.
Ova ti ove li longekida okukala va ya kula oshiwana nawa efimbo keshe onghee ku keshe ou e na e halo lokutwala eenghaku daye di ka longwe na talele po omatala aaNgwediva Omaandaxa fiyo Olomakaya okudja ongula fiyo okomatango.


text:
Oopeleisa dhomahooli odha ya pombanda nena mulyotango lyaSepetemba noosenda 60 molitela yopetolola osho wo oosenda 30 molitela yodiisela, nangashingeyi olitela yopetolola otayi landa koN$14.15 omanga olitela yodiisela yi li poN$13.88 mOmbaye.
MEenhana, Oshakati, Ruacana osho wo iitopolwa yokonooli olitela yopetolola otayi landa koN$14.74. MoKamanjab, Outjo, Otjiwarongo nOvenduka olitela otayi landa koN$14.57.
MoStampriet naAsab olitela yopetolola omo tayi landa kondilo koshimaliwa shoN$14.94.
Moondoolopa dhilwe olitela otayi landa sha yooloka wo, ihe opokati kondando yomOmbaye noyomoStampriet.
“Uuministeli owa hala oku dhimbulukitha oshigwana kutya Aanamibia ohaya landa omahooli kondando yi li pevi lela pakuyelekanitha naantu yomoshitopolwa ashihe shuumbugantu waAfrica molwa oonkambadhala dhepangelo lyetu oku kondolola oopeleisa dhomahooli,” Omupopiliko gUuministeli wIikwankondo tate Andreas Simon ta ti ngawo.
Methano: Oondando dholitela yopetolola nkene dha yooloka moondoolopa dhaNamibia.


text:
“Ame onda dalwa ndina oulema komaulu a yeshe, iha ndi dulu okweenda, ashike eshi nda dopa Ondodo onhi 12 onda tameka oku kala handi landifa ouleke momudingonoko wOngha. Etameko ka kwali lipu, shaashi okwa li nda taalela eshongo lokatemba tete. A shike inandi teke omukumo, onda longa noudinini fiyo nda landa okatemba koshinanena”.
Ndeshanya Grevasius womido 30 ota hokolola olweendo longhalamenyo yaye eshi a kala ta landifa oinima yaye pokapangelo kopOngha.
Okwa ti okwa tameka oku landifa odula yo2017, omudo adopa ondodo onhi 12, onghee mopaife nghaa ota landifa oule weedula nhee.
Grevasius oha landifa ouleke, nominghaka
peenhele ngaashi eefikola, opokapangelo kaNgha, noshoyo momudingonoko waNgha aushe.
“Ohandi ende nokatemba shaashi ame iha ndi
dulu okweenda kwame mwene, onghee ohandi
longifa okatemba a ka longifwa kovanhu ve na oulema ngaashi ame. Hano ohandi kala handi shingi
okatemba kange momudingonoko waNgha handi landifa ouleke, nominghaka,” Grevasius ta ti.
Okwa hokolola ta ti ota pandula Kalunga shaashi oha dulu oku longa oilonga yaye ngaashi oku landifa oinima yaye, nokushinga okatemnba kaye a ka ende nako paife ngeenge tala ndifa oinima yaye.
“Mongeshefa yange ohandi monomo
oshimaliwa shoku kwafela ofamili yange ngaashi oku futila undenge vange ofikola nokulanda oikulya meumbo,” Grevasius ta ti. Okwa hokolola ta ti okwa kala a taalela eshongo eshi ovanhu hava nyeke po oinima yaye shaashi ove shi kutya yee iha dulu oku lotoka ngeenge teva tataa.
“Ngaashi ounona ohava nyeke po ouleke vange,
iha ndi dulu oku vataa shaashi ondili kokatemba, navali ame ondina oulema komaulu.
Ohandi kala ashike handi lilile komwenyo eshi ovanhu tava nyeke po oinima shaashi ve shi kutya ame oshilema,” Grevasius ta ti.
Okwa denga omufindo ta ti ovanhu a va vena oulema, ina va kala ashike va mwena veli omutumba momaumbo ndele nava longife ounongo wavo opo va dule okweetaposha shipondola.
Yee ta ti vali nava kale tava kongo omakwafo opo va kale vatota eengeshefa davo. Grevasius okwa ti ongeshefa yaye otai ende nawa neenghono, yee ta ti eshi ohashi mupe omukumo unene tuu ngeenge ovalandi tava euya momwaalu muhapu.
Okwa ti okuna ondjodi yo kuninga ofitola yaye yo kapeleki omo ta kala tala ndifile.
“Omutumba iha weetasha, ngeenge ouli monduda wanangala kapena ou tekwetele oikulya ile
ofewa. Onghee ovanyasha vakwetu natukaleni atu lilongeleni vene,” Grevasius ta ti. Caption:Ndeshanya Grevasius a dalwa e na oulema komaulu, nokuli halandifa oinima eli kokatemba.


text:
A dipawa kookalyamupombo, keedula 4 ka kwatwa onghonga
Omulumemhu weedula 43 okwa fya omanga kaume kaye okwa lemana eshi vati va ponokelwa koolyamupombo pefimbo kwa li veli mondingosho tava nu molukanda Tutaleni Etitatu.
Nakufya okwa tongolwa oye Kornelius Jona omakalimo womolukanda Tutaleni.
Opolifi oya hokolola tai ti ovafekelwa ova ningila ovalumenhu omatilifo ve kwete eembele tava pula omaliko avo. Osho osha twala fiyo osheshi Jona a tuwe nombele noku fya.
Naku ku xupa oku li moshipangelo shaWalvis Bay ta mono epango lopaunamiti.
Opolifi oya ti okwa kwatwa ovafekelwa vatano mekwatafano lomafyo vavo opo va kale va ka pulwapulwa.
Ovakwapata vavo ova shivifilwa kombinga yomafyo avo nomakonakono opolifi otaa twikile.
Okwa lopotwa yoo okaana keedula nee oka kwatwa vati onghonga komulumenhu weedula 43 efimbo kwa li ke uya okudanauka nounona vaye.
Oshiningwanima eshi osha ningwa molukanda Tutaleni modoolopa yaWalvis Bay Etitatu.
Omupopiliko wopolifi moshitukulwa Erongo Inspector Ileni Shapumba okwa hokolola ta ti okaana okwa li ka etwa kovakulunhu vako ovo ve li ookaume nomufekelwa opo ke uye okudanauka nounona vomufekelwa.
Vati okudja opo omufekelwa okwa u fana nakuninga oshihakanwa monduda yaye ndele te mu longele oilonga yomunyonena eshi aye naye moixulo.
Okudja opo okaana oka lombwela ovakulunhu va ko nokonima ova lopotela opolifi fiyo omufekelwa ta kwatwa po.
Omufekelwa ota holoka momhangu Omaandaxa nota pangulilwa oshibofa shekwatonghonga.
Lwopoka opo, opwa lopotwa omukainhu weedula 36 naye a ponokelwa kovalumenhu vavali ndele tave mu kwata onghonga omanga a li e li mondjila tai koilonga.
Ovafekelwa ovo ove mu nyeka yo oN$10 yaye kwali ei nunina olefa.
Oshiningwanima eshi nasho osha ningilwa modoolopa yaWalvis Bay molukanda Kuisebmond Etitatu.
Opolifi oya hokolola tai ti nakuninga oshihakwanwa okwa li tai koilonga efimbo lokeengulasha ashike manga e li mondjila okwa ponokelwa kovafekelwa.
Vati ovafekelwa ove mu ningila omatilifo ve kwete eembele tava ti kutya otave mu dipaa ngeenge ina hala okuyandja oshimaliwa.
Okudja opo ovafekelwa ova ya naye moixulo ndele tava faduka po.
Omakonakono opolifi otaa twikile moibofa yomakwatonghonga.
fhmalwa@nepc.com.na


text:
Festus Hamalwa
“Ame onda dalwa ndi na oulema wokooko kange kamwe kafya ihaka long osha. Eshi nda dopa Ondodo onhi-10 onda tameka oku kala handi landifa ouleke peefikola. Etameko ka kwali lipu shaashi okwa li nda taalela omashongo ahapu. Ashike ina ndi teke omukumo, onda longa noudinini fiyo ongeshefa ya yambuka po paife”.
Edi oda popiwa kominamido 30, Salom Johannes, pefimbo ali ta hokolola nghee a tameka ongeshefa yaye. Johannes okwa dalwa noulema, e na okooko kamwe kehe na eenghono, ihaka longo sha.
Okwa ti mongeshefa okwa ya mo omudo 2005, onghee mopaife nghaa ota landifa oule weedula 16.
Johannes oha landifa oimati yamaludi a yooloka, ouleke, omatama, eenyanga, ominghaka eemboloto naihapu. Oha landifile peenhele ngaashi eefikola, okapangelo pOngenga, noshoyo momudingonoko waNgenga aushe. “Ohandi ende notuwa yange mwene ei nda pewa kutatekulu eshi apandjelwa. Ohandi shingi ame mwene nonande ndina oulema kokwooko kange kokolulwo,” Johannes ta hokolola.
Okwa hokolola ta ti ota pandula Kalunga shaashi oha dulu oku longa oilonga yaye ngaashi naanaa ovo va shitwa ve na oilyo yolutu yeli xwa po.
“Mongeshafa handi monomo oshimaliwa shoku kwafela ofamili yange ngaashi oku futila undenge vange ofikola nokulanda oikulya meumbo,” Johannes ta ti.
Okwa hokolola ta ti okwa kala a taalela eshongo eshi ovanhu hava nyeke po oinima yaye shaashi oveshi kutya yee iha dulu oku lotoka ngeenge teva tataa.
“Ovanhu vakwetu ve na oulema, inava kala a shike vamwena momaumbo. Longifeni ounongo weni opo mu kale mwa eta po sha shipondola. Kongeni omakwafo opo mukale mwatota eengeshefa deni ngaashi naame osho nda ninga,” Johannes ta ti. Johannes okwa ti ongeshefa yaye otai ende nawa neenghono, yee ta ti eshi ohashi mupe omukumo unene tuu ngeenge ovalandi tava euya momwaalu muhapu. Okwa ti okuna ondjodi yo kuninga ofitola yaye yakula yekuma omo ta kala tala ndifile.
“Omutumba iha weetasha, ngeenge ouli monduda wa nangala kape na ou teku etele oikulya ile ofewa. Onghee ovanyasha vakwetu natu kaleni hatu li longele ni vene,” Johannes ta ti.


text:
Lasarus Hakwaake
EEMBAXU – Erickson Ndawanifa, mmunashipundi woshitukulwa Ohangwena okwa yandja oilongifo keekinda moikandjohoololo aishe mOhangwena. Oilongifo oya yandjwa keekinda 28 noi na ongushu yoN$234,728.
Okinda keshe oya pewa oupundi vounona 24, oitaafula younona ihamano, oshitaafula noshipundi shomulongi, oupakete vavali veemya ditoka, oupakete vavali veemya domaluvala, noshipelende shimwe. Erickson Ndawanifa okwa lombwela oonakupewa oilongifo kutya oilongifo ei tava pewa otai kala omaliko epangelo noi na okushangelwa momambo epangelo. Okwa indila aveshe ava va pewa oilongifo ei ve i kwate noukeka, na i kale ya tuvikilwa nawa, ina i kana, ei ya kana na i lopotwe yo oi na okuningilwa omavalulo keshe odula, osho Erickson a ti.
Okwa indila yoo ovalongi opo va longe noudiinini pakupyokola ou na. Erickson okwa indila yo ovadali opo va yambidide ovalongi veekinda, pakupashukila ovalongi veekinda pakufuta pefimbo ovalongi veekinda.
Auli Ilon Angula oye a popya ponhele yovalongi veekinda, okwa pendula epangelo eshi ta li twikile noku yambidida eekinda moshitukulwa, nokwa indila opo natango epangelo li twikile noku yambidida eekinda odo inadi mona omwafo fiyo opaife. Okwa longifa yoo omhito ei okupopya kutya ovalongi veekinda otava mono oixuna. Ovalongi ava hava futwa kovadali, omafimbo nomafimbo ovadali itava futu pefimbo, omanga ava hava futwa okudja kOuministeli wOufikepamwe, nEkandulepo lOluhepo kave na kutya ohava futwa naini ohashi shiiva pa pite omwedi ile eemwedi mbali inava mona okashona kavo.
Erickson Ndawanifa okwa udaneka kutya otava ka ninga oihongi novadali opo udifeko ovadali oinakuwanifwa yavo, okwa popya va li kutya ota ka kwatafana nOvanambelewa okudja kOuministeli wOufikepamwe, nEkandulepo lOluhepo opo va mone kutya oshike hashi fitikinineko eendjabi dovalongi veekinda.


text:
Omukulupe weedula 68 ota ti okwa kengelelwa kumumwainamati oo a ndifa po eenhele daye dili mbali mOngwediva ina shi dja kepitikilo laye.
Hilka Shindove okwa ti paife ke na apa ta tuka noludalo laye shaashi omaliko avo ayeshe okwa ekelwashi kovalumenhu va tumwa vati komunangeshefa wOmuchina opo ve uye va hanaune po eumbo lavo.
okwa ti tete mumwainamati vati okwa landifa po onhele opo kwa li pena eumbo laye lomiti opo paife patungwa ofitola yoWoermann brock mOngwediva.
“Tete okwa landifa po epya lange lime. Hatu i novamangwe tu kadje konhele yange imwe oyo ili pOngwediva Guava centre. Ashike natango okwe uya ta ningile nge omatilifo kutya ota landifa po onhele yange ikwao,” Shindove ta hokolola.
Okwa hokolola ta ti oshivike sha djako vati mumwainamati Salom Shindobe noshoyo Omuchina ova tuma ongudu yovalumenhu opo i uye oku hanauna po eumbo lavo olo va hangika hava di nounona novatekulu vaye.
“Ame meumbo ina ndi hangika mo pefimbo ovanhu ve uya oku ya nauna po eenduda detu. Meumbo omwa hangika omutekulu wange ashike okwa lombwelwa kutya nadje mo shaashi eumbo ota li ya nauna po,” ta hokolola.
Okwa ti eshi e ke uya okwa hanga nale eenduda davo, okandjuwo noshoyo oluumbo lohofa yodalate ya yanaunwa po.
“Otwa ka nifa omaliko etu. Ounona vange paife ove li ashike momapandaanda. Ponhele opo okwa li tuna po eenduda dokuhiila ashike kadi po vali shaashi nado oda ya naunwa po,” Shindove ta hokolola.
Okwa weda po ta ti vati mumwainamati okwa landifa yoo vali oimuna yaye ina kundafana naye.
Shindove okwa hokololela Kundana ta ti ova kala noku ningilwa omatilifo okudja omudo 2002 kokandenge kaye Salom Shindobe eshi a kala ta ti kutya ota landifa po omaliko vavo shaashi vati yee omunambelewa wopolifi.
Okwa ti Salom okwa li e mu patulula oshibofa opo a kale a dja po ponhele opo ashike konima ye fimbo oshibofa Salom okwe shi teya po.
“Salom ina pange sha oshimaliwa eshi a futwa. Okwa futwa ndele ta lande eetuwa daye omanga ame handi oixuna pamwe noludalo lange,” ta hokolola.
Shindove okwa ti okwa hala okufutwa eemilliona N$6 domadu aye ayeshe.
“Onda hala tuye komhangu naSalom opo tu ka pangulwe payuuki. Onda loloka okukala hadi kengelelwa shaashi e wete kutya oye omupolifi,” Shindove ta hokolola.
Eshi a kwatafana naKundana Maria Uushona ou eli amona waShindove okwa hokolola ta ti okwa ka ninga omaliko aye mahapu eshi aa e kelwashi omanga oinima yaye imwe ya tekauka.
“Onda hangika ndaya koilonga. Oikutu yange noikumbafa onda hanga ashike ili pondje poluhayela tai iyi nomhepo,” Uushona ta hokolola.
Okwa ti Salom okwa longifa oumbudi eshi a landifa po onhele yavo ina popya navo.
Eshi Kundana a kwatafana naSalom Shindobe ou vati oye a landifa po eenhele dedu mbali, okwa ti Shindove naye kopolifi opo e ke mu patulule oshibofa.
“Ngeenge oku shi kutya onda landifa po omadu aye naye kopolifi opo ndi kala nda kwatwa po,” Salom ta ti.
Onghee okwa ti koshikumungu oku ke na eshi ta tiko sha manga fiyo tava i komhangu.
Eshi Salom a pulwa onomola yongodi yokwashiwana waChina, okwa anya oku i yandje kuKundana.
Mayola welelo lodoolopa yaNgwediva Taarah Shalyefu okwa lombwela Kundana ta ti Shindove okwa shaina eembapila momundo 2007 dokukala a futwa oshimaliwa shedu laye opo kwa li pena epya laye tete.
“Shindove okwa li e uya kombelewa yange Etine ta nyenyeta kombinga yoshikumungu shedu laye. Otwe mu likila eembapila odo kwa li a shaina tadi ulike kutya okwa li a dimina a landife po onhele yepya laye,” Shalyefu ta ti.
Okwa ti kombinga koshikumungu shonhele yaye itivali oyo vati ya landifwa po komuChina elelo lodoolopa yaNgwediva ota li ke mu yambidida okukala a pewa edu opo ta ka tungila.
Okwa weda po ta ti Shindove naSalom ova pumbwa okukala omutumba opo va kandule po omukundu wonhele oyo ya landifwa po vati komuChina.
Lopokati opo, Shindove okwe shi anya ta ti kutya yee ka kwa li a futwa oshimaliwa shepya laye la landwa po momudo 2007.
“Elelo lodoolopa na li popye oshi li. Komalulilo ombaanga yange ina ku tulwa oshimaliwa sha futwa okudilila kelelo laNgwediva,” Shindove ta ti.
Okwa weda po ta ti otai komhangu yopombada opo va ka pangulwe payuuliki vo naSalom.


text:
Ku Tuyeimo Vaendwanawa
O’Brien Hekandjo okwa ulikwamo aninge Omukalelipo welelo love dolopa ya Windhoek ne uli kwemo laye ola tamekele momafiku 14 May 2022 .
Obrien Hekandjo okwa ulikwa aninge omunambelewa woko shikondo shomalusheno moule wee mwedi nhatu komesho odula oyo tuu ei ,nokwa kufa ombinga ponhele yomu nambelewa melelo lo dolopa Ms Cormilie .
Ms Cormile okwa kala omunambelewa welelo love dolopa okudja odula 2021 November fiyo odula 2022 13 May.
Elelo lodolopa ola yandja oma lupandu komunambelewa wavo mukulu Ms Cormilie omolwa oilonga yaye iwa. Ova yandjayo olupandu komu nambelewa Hekandjo ,eshi a tambulako eulikwemo melelo ove li yo vatala kuye komauwa taa landula.


text: 12 Ndele onda mona edidiliko linene meulu: Omukainhu a djala etango nomwedi u li koshi yeemhadi daye, nokomutwe waye okwa li ku na oshishani sheenyofi 12,2 nokwa li omufimba. Ndele molwaashi okwa li e li pokumona okaana, okwa li ta lili omolwouyahame woshifeta.3 Onda mona vali edidiliko meulu, tala, ongadu inene itilyana i na omitwe heyali nokomitwe oku na oishani iheyali neembinga omulongo.4 Nongadu oyo oya kokolola nomushila wayo oshititatu sheenyofi dokeulu noye di ekela kombada yedu. Oya kala ya kalela omukainhu oo a li pokumona okaana, opo ngeenge ka dalwa i ka xwake po.5 Omukainhu oo okwa dala okaana kokamati oko taka ka lifa oiwana aishe nodibo yoshivela. Okaana kaye oka li ka vakulwa po* nokutwalwa kuKalunga kolukalwapangelo laye.6 Ndele omukainhu okwa faduka po a ya mombuwa omo a longekidilwa onhele kuKalunga, opo a palulwe oule womafiku 1 260.7 Meulu omwa li mwa tukuluka oita: Mikael* novaengeli vaye ova lwifa ongadu, nongadu novaengeli vayo navo ova lwa,8 ashike ova findwa, nokudja opo meulu inava kala vali ve na mo onhele.9 Onghee ongadu inene, eyoka likulu olo hali ifanwa Ondiaboli nosho yo Satana, oyo tai hongaula ounyuni aushe, oya umbilwa kombada yedu pamwe novaengeli vayo.10 Opo nee onda uda ondaka ya ingida okudja meulu tai ti:“Tala, Kalunga ketu okwa etela ovanhu exupifo, eenghono daye oda hololwa nOuhamba waye owa dikwa po, na Kristus waye okwa hovela okupangela molwaashi omuhokololifi wovamwatate, oo a li he va hokololifa omutenya noufiku koshipala shaKalunga, okwa umbilwa pedu!11 Ndele ove mu finda omolwohonde yOdjona nomolwetumwalaka olo va li hava udifa nokava li va tila okukanifa eemwenyo davo.12 Onghee hano, eulu, nyakukwa nosho yo ovo mu li mo. Ndele woo edu nefuta molwaashi Ondiaboli oye uya kunye noya handuka neenghono osheshi oi shi shii kutya oi na ko efimbo lixupi.”13 Eshi ongadu ya mona kutya oya umbilwa kombada yedu, oya hepeka omukainhu oo a dala okaana kokamati.14 Ndele omukainhu oo okwa pewa omavava avali onhwa inene, opo a tuke a ye mombuwa konhele yaye oko ta ka palulwa oule womafimbo atatu netata* e li kokule neyoka.15 Eyoka ola pombela omukainhu oo omeva a dja mokanya kalo a fa omulonga, opo omukainhu a fye omeva.16 Ndele edu ola kwafela omukainhu oo eshi la makula okanya kalo nola pona po omeva oo a dja mokanya kongadu.17 Onghee hano, ongadu oya li ya handukila neenghono omukainhu oo noya ya i ka lwife oludalo laye* olo la xupa po, olo hali diinine oipango yaKalunga nohali hepaulula kombinga yaJesus.


text:
Unkanda Wolwali Womoko Yomunu
ELOMBOLWILO
Okukolela ukulihiso ekalo lityamela kovimata mata vyepata lyomanu kwenda omoko yasoka kwavosi. Kwenda yesunga yilinga ombembwa yimwe yapana yesunga kwenda yombembwa v’olwali.
Okukolela eci kacakulihiwile kwenda esepwiso lyomoko yomunu, lyatwala kokuponda, okungwalisa olondunge vyowiñgi kwenda ekalu lyolwali lumwe muna vakwamwenyo vakaliyela okuvangula kwenda okulitava, vayovoka kusumba kwenda kusuka , yalombolwiwa ndeyi yavelapo hayo yalelapo vali keswimo liwa lyomunu.
Okukolela okuti cavelapo okweca ulongo kokwamako okulyeca kukamba wolofeka.
Olukolela okuti vukanda owiñgi wofokeka vyalikongela, wasapula onjanja yokaliye etavo lyawo komoko yavelapo yomunu, kekalo kwenda esilivilo lyomwenyo womunu, okulisoka komoko yalume kwenda yakayi kwenda yilombolola utoyi wokweca okwamako kwowingi kwenda okweca ekalo lyaposoka lyomwenyo v’eyovo limwe lyavelapo.
Okukolela okuti olofeka vyalityamela vyatyamela okukwata, okulikwatisako l’elisokiyo lyolofeka vilikwete omunga, esumbilo lyolwali kwenda owingi womoko yulume kwenda ayovo avelapo.
Okukolela okuti omunga yimwe yolomoko evi kwenda ayovo lyavelapo vali kesilivilo kokusumbila etyamêlo eli.
Onjango yowiñgi yalombolola ukanda ovu wolwali womoko yomunu l’esokolwilo lyavosi okulipitilisa kawiñgi osi kwenda olofeka vyosi, oco okuti omanu vosi kwenda okuti avimatamata vyosi vyowiñgi, okukwata ukanda owu olonjanja vyosi vesokolwilo, vakwata ongusu yaco, okupisa kelilongiso kwenda kepindiso, lyokwamisako esumbilo lyolomoko evi kwenda ombembwa, kwenda okukwata okupisa kovikele vyamako vyeci citumila ofeka kwenda colwali, okukulihisa kwenda okucilinga volwali kwenda ava vaci kasi, ndañgo kowiñgi wolofeka vyatyamêlako ndeci kwevi vyolofeka vikasi kovaso yavyo :
OCIHASU CATETE
Omanu vosi vacitiwa valipwa kwenda valisoka kovina vyosikwenda komoko. Ovo vakwete esunga kwenda, kwenda olondunge kwenje ovo vatêla okuliteywila kuvamwe kwenda vakwavo vesokolwilo lyocisola.
OCIHASU CAVALI
Omunu eye omunu citava okukala lolomoko vyosi kwenda ayovo osi aciwa vukanda owu kawupiñganyiwa, ndeci citukwiwa kovivalo vyakova, kulume pamwe ukãyi, k’elimi, ketavo, kocisimilo culoñgo woku vyala ofeka ale esokolwilo lyosi likwavo lyefetikilo lyofeka ale lyowiñgi, lyukwasi, lyucitiwe wekalo limwe lyosi konepa yikwavo kakukala etepiso lalimwe lyupisiwa kesokiyo lyuloñgo wokuvyala ofeka, lyesunga ale lyolwali lyofeka a lyosi okuti omunu watunda, okuti ofeka eyi yiyovoke okuti yityamêla yikwavo ale yikala longave yimwe yokulitumila oyonwêle.
OCIHASU CATATU
Lomwe okakala upika ndañgo oselevende; upika kwenda omwîlu yapika vyatatekiwa kolonjila vyayo vyosi.
OCIHASU CAKWÃLA
Lomwe okapumiwa, ndañgo akangiso ohali yalwa, ungangala uvi.
OCIHASU CATÃLO
Omunu eye omunu okwete omoko yokukuliha kolonepa vyosi vyofeka yahe yesunga.
OCIHASU CEPANDU
Omanu vosi valisoka kocihandeleko. Kwenda vakwete omoko. Kayalitepele yalisoka kokutatiwa kwocihandeko.
Omanu vosi vakwete omoko yokutatiwas yasoka okupisa kokutepisa uvi wosi unyõla ukanda owu kwenda esanumulo lyosi kwenda etepiso.
OCIHASU CEPANDU VALI
Omunu eye omunu okwete omoko yekwato liwa kesunga lyofeka, lyapama litetwiya ovilinga vivi omoko yavelapo eye yokulihiwila kelisokiyo ale kocihandeleko.
OCIHASU CELELÃLA
Lomwe enda vokalyawoso, vokayike ale okutilila kosamwa yofeka.
OCIHASU CECIYA
Omunu eye omunu okwete omoko, kokulisoka, okuti ekalo lyahe lilomboloka kwavosi kwenda kowiñgi, konjo yimwe yesombiso lilikasilili kwenda lyasoka likalombolola, ndañgo komoko yahe kwenda kasiliyo ahe, ndañgo kalundi ahe okosi kelinga lyepiso vosuñgamisa eye.
OCIHASU CEKWE
- Omunu walundiliwa elinga limwe lyumunu osokisiwa ndu hayeko toke eci elinga lyahe lilimbukiwa vokwenda kwolopapelo vyekandu, omu alitavo osi ayongwiwa, evindikiyo likasangiwa.
- Lomwe okayikiwa kovilinga ale ovovi vonjanja yaco eci akalingiwa, havakasi ndelinga limwe lyumunu okupisa komoko yofeka ale yolwali ndeci calisoka, hakukakala okayike lakamwe kakola aka kakapiwile vosimbu eyi ekandu lyumunu lyalingiwa.
OCIHASU CEKWI LA MOSI
Lomwe okatala ohali yokusakalasiwa lavi komwenyo wahe komwenyo wahe wulika, epata lyahe, onjo yahe kwenda eli tavo lyahe lavakwavo ndeñgo okusetekiwa kekalo lyahe kwenda unu wahe.
OCIHASU CEKWI LAVALI
Lomwe okatalisiwa vali ohali lalundi okufwangwiliwa komwenyo wahe ulikasilili kepata, konjo yahe ale katambululo ahe, ndañgo, ndañgo okunyola ekalo lyahe. Omunu eye omunu okwete omoko yokutatiwa kocihandeleko, okupisa kalundi aco, ale kasetekiwo.
OCIHASU CEKWI LATATU
- Omumu eye omunu okwete omoko yokwenda ndeci apanga okunõla oku akala nda vokati ke kalo lyowiñgi.
- Omunu eye omunu okwete omoko kokutunda v’ofeka yosi okutyamisako eyi ayongola, kwenda okuñgwâla ofeka yosi.
OCIHASU CEKWI LAKWÃLA
Kokukwamawa, omunu eye omunu okwete omoko yokuvanjiliya okutilila kofeka yikivavo kwenda okukwatisiwa ndukwafeka yiñgi volofeka vikwavo.
OCIHASU CEKWI LATÃLO
- Omunu eye omunu okwete omoko yunyitiwe umwe wofeka.
- Lomwe olikasilili olundiliwa unyitiwo wahe. Ndañgo omoko yokupongolola unyiliwe.
OCIHASU CEKWI LEPANDU
- Okupisa kutunga wokulinga uvala, ulume kwenda ukãyi ndengo ohele layimwe yekova, yukwafeka ale etavo, vakwete ocipango cokulikwêla kwenda okutunga epata.Ovovakwete omokoyimosi osimbu yuvala kwenda kokulitepa kwavo.
- Uvala citava okuti va umalusula locipapo kwenda esokolwilo lyasoka lyolokweli vyokovaso.
- Epata ocimatamata casoka kwenda cakola cowingi kwenda cikwete omoko yokutatiwa kwowiñgi kwenda kwolombyali.
OCIHASU CEKWI LEPANDU VALI
- Omunu eye omunu, ndañgo oco ale kowiñgi, okwete omoko yeci mwêle.
- Lomwe ofwangiliwa okuketikiwa kweci cahe.
OCIHASU CEKWI LECELÃLA
Omunu eye omunu okwete omoko yeyovo lyokusokolola, olondunge kwenda etavo.
OCIHASU CEKWI L’ECIYA
Omunu eye omunu okwete omoko yeyovo lyesokolwilo kwenda okuvangula.
OCIHASU CAKWI AVALI
- Omunu eye omunu okwete omoko yeyovo lyonjango kwenda omunga yunu.
- Lomwe osiliñginyiwa oku upa vomunga yimwe.
OCIHASU CAKWI AVALI LAMOSI
- Omunu eye omunu okwete omoko yokukwatisa esongolo lyolondaka vyowiñgi wovofeka yahe, ndokwiñgilamo l’utwe ale v’onêle ndovindekase vyanoliwa.
- Omunu eye omunu okwete omoko yokweca, vekalo lokulisoka kovopange owiñgi wovofeka yahe.
- Onjongole yawiñgi osi yovihandeleko vyomoko yowiñgi; onjongole eyi yavangwiwile kocela calomboloka cocili, cikwate onepa volotembo kukulisiso wavyosi wasoka, kwenda kocela covutima, ale vali elinga limwe lisungweko lyeciwa kombembwa yocela.
OCIHASU CAKWI AVALI LAVALI
Omunu eye omunu, eci okuti ocimatamata cowingi, okwete omoko yokutatiwa kwowingi, oko kutundilila koku kwata esanju olomoko vyokwasi, vyowingi kwenda ovituwa viyongwiwa kunu wavyo kwenda okwamako kulikasilili kwenkalo lyomunu, ohenda yongusu yofeka kwenda ukamba lolofeka vyolwali, okukwata ocikele celisokiyo kwenda ovokwasi ofeka oyo ofeka.
OCIHASU CAKWI AVALI LATATU
- Omunu eye omunu, omoko.yupange, okunõla locipango cahe upange, ekalo lyaposoka kwenda lyesanju lyupange okutatiwa oco hakatundeko.
- Vosi vakwete omoko, halokutepisako, ofeto yimosi kupange walisoka.
- Wosi olinga upange okwete omoko yofeto yasoka kwenda yesanju, okukwata ndeci epata lyahe ekalo limwe lyunu womumu kwenda yamisako, ndaciyongola vali ovi kwata vyokutata owiñgi.
- Omunu eye omunu okwete omoko yokutekula, lavakwavo olosindikatu okutyamêla kolosindikatu vikwavo oco vatetwiye olonjongole vyaso.
OCIHASU CAKWI AVALI LAKWÃLA
Omunu eye omunu okwete omoko yokupuyuka kwenda okupitisa otombo kwenda elyuviko lyasoka lyosimbu yupange kwenda epuyuko lyosimbu yifetiwa.
OCIHASU CAKWI AVALI LATÃLO
- Omunu eye omunu okwete omoko yutunga womwenyo umwe wasoka oco akwate uhayele wahe, ekalo lyahe liwa kwenda lyepata lyahe haco lyokulya, okuwala, onjo ovikele vyuhayele, ndeci vo haco kovipange owiñgi aposokela; eye okwete omo yokutatiwa konjila yokukala okuti kakwete upange, kokuvela, eci ekuti kasilivilavali, kumbumba kokukukatoke kolonjila vikwavo vyokumyelisa ovikwata vyahe vyosi vyekwatiso kokwamako lovitangi vyulika wonjongole yahe.
- Kokucitiwa kwenda kumõla okwete omoko yekwatiso limwe kwenda ekwatiso limwe lyavelapo. Omãla vosi vacitiwa kavivala ale kosamwa yavo, vakwata etetwiyo limosi lyowiñgi.
OCIHASU CAKWI AVALI L’EPANDU
- Omunu eye omunu okwete omoko yelilongiso. Elilongiso likale lyocali, ndeci cikala elilongiso lyokuyukiyako kwenda lyongusu. Elilongiso lyokuyukiyako te okulisiliñginya. Elilongiso lyuloñgo kwenda lyepindiso te lisandwiwa; okweca onjongole yelilongiso lyavelapo liyulwiwe kokulisoka kwavosi kupange wekolelo lyawo.
- Elilongiso litave okuyuluka kukulihiso wosi womwenyo kwenda kongusu yocisumbilo komoko yomanu kwenda keyovo lyasoka. Oyo yece elomboloko, ongecelo kwenda ukamba p’okati kolofeka vyosi kwenda awiñgi osi olomepele vyakova ale vakwetavo, eci ndeci okwamako kwovopange olofeka vyalikongela kokukwatisa ombembwa.
- Olofeka, kocipango, omoko yokunõla elilongiso lyosi vaca k’omãla vavo.
OCIHASU CAKWI AVALI LEPANDU VALI
- Omunu eye omunu okwete omoko yokukwatisa ndeci ayongola komwenyo wovituwa vyowiñgi : okukwata kovoloñgo kwenda okukwatisa kokwamako kuloñgo kwenda ovowa aca.
- Omunu eye omunu okwete omoko yokutatiwa kolonfongole vyolondunge kwenda ovikwata vyalingiwa vyupange uloñgo walivulu ale ovipapo ale olomapalo evi okuti ovyo efetikilo.
OCIHASU CAKWI AVALI LECELÃLA
Omunu eye omunu okwete omoko yeci avyala, kesokiyo lyowiñgi kwenda kesokiyo lyolwali, ocihandeleko cimwe ndeci omoko kwenda ombembwa yipopiwa vukanda owu mupita eci calingiwa.
OCIHASU CAKWI AVALI LECIYA
- Omunu okwete ovikele kowiñgi esi okuti olikasilili kesokiyo lyokwamako kunu wahe kwenda eci citava.
- Vupange womoko yahe kwenda kekalo liwa lyombemwa yahe, omunu eye omunu eye umwe okapiwa kongave eyi alinga kocihandeleko culika oco akwate ukulihiso kwenda ocisumbilo colomoko kwenda eyovo lyovina vikwavo yokusanjwisa alinga awa okuvangula, ucihandeleko cowiñgi kwenda ekalo liwa lyacosi cuvyali wowiñgi.
- Olomoko evi kwenda eyovo havikatava, vonjila layimwe, okulinga eci hacoko kasañgamêlo kwenda kafetikilo olofeka vyalitokeka.
OCIHASU CAKWI ATATU
Lalimwe ekalo lyukande owu litava okuti lilombolwiwa, okuti likatangisa uvyali, elyongolwilo limwe ale omunu umwe, omoko yimwe yañgo yokutyamêla kupange umwe ale okutelisa elinga limwe lyokunyõla olomoko kwenda eyovo, vyatumiwa ndeti mulo.


text:
Festus Hamalwa
Oministeli yovanyasha nomaudano, oministeli yomayambule po eedoolopa nomikunda netopolo lomadu, noministeli yeeshi needjo domefuta oda talela po oshikandjohoololo shaNgenga omo kwali da shakena naNgoloneya waHangwena Walde Ndevashiya nakansela woshikandjohoololo shaNgenga Mathew Shikongo novanyasha vomoshikandjohololo omo.
Elalakano loshiongi eshi oku kundafana nokuyandja ouyelele ngheene eeministeli edi dopatatu tadi kakwafa ovanyasha vomoshikandjohoololo shaNgenga.
Elizabeatha Ndivayele omunambelewa andja kouministeli weeshi neendjo domefuta ou kwali ta yandje ouyelele wa fimana nghee ovanyasha ve na oku kala tava kufa ombinga oku kala tava tekula eeshi momikunda davo.
Ndivayele okwa ti ouministeli wavo owe li longekida opo ukale wa kwafela ovanyasha aveshe a va vena ehalo lokutekula eeshi momikunda davo.
“Ohandi kunghulile ovanyasha aveshe opo va ningi omaindilo oku kala va pewa eeshi dokutekula momikunda, shaashi eshi osho omukalo muwa wokukwafela ovanyasha ve te po oilonga yavo nokulonga oshimaliwa shavo ngeenge tava landifa eshi davo edi vatekula,” Ndivayele ta ti.
Ndivayele okwa ti oministeli otai ka yandja omadeulo oshali kovanyasha kombinga yo kutekula eeshi. Yee ta denge omufindo ta ti eeshi onda fimana unene shaashi odina eevitamine doitungifilutu, onghee oshiwana nashi twikile oku kala tashi li eeshi. Omanga kouministeli yomahambule po eedoolopa nomikunda okwa ndja Emilia Mutota ou ali yoo naye ta yandje ouyelele wafimana kombinga nghee ovanyasha vapumbwa oku kala tava ningi omaindilo epoloyeka doku ninga eengeshefa.
Mutota okwa twa ovanyasha omukumo opo va kwatafane nombelewa yavo ili mEenhana ngeenge va hala oku pewa okwafo oku tameka eengeshefa davo. Okwa ti oministeli yavo oha i yandje eepoloyeka dayooloka ngaashi ounafalama weexuxwa, oku ninga oimeno yoikunino, oku ninga eedopi, ounamapya, nosho tuu.
Onghee ovanyasha otava kunghulilwa opo va kale tava kufa ombinga oku ninga omaindilo.
Martin Nghiitombo andja kouministeli yovanyasha naye okwa li amona omito yo kuyandja ouyelele kovanyasha nghee oministeli yavo hai yandje omayakulo kovanyasha moshilongo.
Nghitombo okwa popya ta ti oministeli yovanyasha hai tumu ovanyasha opo vaye komandiki opopaungomba vo vashiive ve kelihonge va mono omaunongo moinyangadalwa yayooloka.
Okwa pa ovanyasha ouyelele kombinga ye fimano lomaifano aa elihongelwa komandiki oministeli yovanyasha nomayakulo opo shiwana shi kale shina eshiivo kombinga yomaifano ayooloka. Okwa denga omufindo ta ti omunyasha keshe okwa manguluka oku kala ta ningi omaindilo okuya komandiki.
Ngoloneya waHangwena nakasela woshikandjohoolo shaNgenga ova pandula unene eeministeli edi natu eshi da kufa etokolo lomondila opo yandje omauyelele afimana kovanyasha.
Ova twa ovanyasha omukumo opo va longife omito ei nokulitula mo moilonga yavo. Ovanyasha navo ova holola olupandu lavo linene kouyelele ou va pewa.


text:
Festus Hamalwa
Ngoloneya waHangwena Walde Ndevashiya pamwe nakansela woshikandjohoololo shaShikango Esther Ndatala Nghidimbwa ova talela po omaumbo ovakulupe ava ve li momhumbwe tava mono oixuna.
Ngoloneya nakansela ava ova talale po ovakulupe momukunda Oshimumu u li moshikandjohoololo shaShikango, moshitukulwa shaHangwena Omandaxa. Ovakulupe ava ova pewa oikulya ngaashi oukutu voufila, oshivelelwa nosho tuu oikwafifi ikwao ya wedwa po.
Ndevashiya okwa ti ombelewa yaye oi na oshisho noshiwana ashishe eshi shi li momhumbwe, onghee ota twikile nokukala ta kwafa ovakulupe ava ve li momhumbwe moshitukulwa shaye.
Ovakulupe ava okwa li ve li momhumbwe yoikulya, noikwafifo yomeumbo, vo ove li natango va pumbwa nonduda yokunangala i li pamufika muwa. Kansela Ndatala okwa ti ota kakwafele ovakulupe ava opo va kale va mona onduda yavo yokunangala i li pamufika muwa, yee ta ti oshi li oshinakuwanifa shaye onga kansela woshikandjohololo shaShikango opo a kwashipaleke kutya okwa kwafela ava ve li momhumbwe.
Nghidimwa okwa ti ovakulupe ava ovo aveke hava di meumbo, onghee oshi li eshongo lakula kuvo nokukala va longelwa oushada kookalyamupombo. Okwa ti ovakulupe okwa li va pandula unene kekwafo eli va pewa kungoloneya nokukansela.
Nghidimbwa okwa ti ovanhu aveshe nava kufe ko oshiholelwa opo va kale tava yambidida ava ve li momhumbwe.


text:
Lüderitz – Ovakondjelimanguluko ve li vatano ovo va talika ko va dana onghandangala mokuunganeka ovanailonga koshi yehangano lovanailonga Namibia Food and Allied Workers Union (NAFAU) okudja nghene ehangano lovanailonga la totwa modula 1986, ova tumbalekwa nokupewa omapa kominista yeeshi needjo domefuta Bernhard Esau. Omapapa okwa yandjwa pefimbo lepatululo pambelewa lombelewa yopashitoplolwa yaNAFAU moLüderitz mehuliloshivike la ya.
Ovo va pewa omapapa ovo omunamido di li 69 Carolina Nangula Wilem odalele yaNyaanya moshitopolwa shaShikoto, nokwa kala omunailonga mehangano lokukwata eeshi ledina Angra Pequena oyo konima ya ka lukwa ofabrika Lalandii.
Omunamido 63 Johan Hendricks odalele yomoKeetmanshoop moshitopolwa sha//Khara okwa li omunailonga moLalandii nokwa li hamushanga waNAFAU moshitayi shomoLüderitz pefimbo okudja ehangano lovanailonga NAFAU eshi la totwa, nokwa kala ha kalele po ovanailonga meenghundafana di na sha nomawedelo eendjabi dovanailonga.
Omunamido 63 Josua Shipunda Kayambu odalele yaNembamba mOkalongo moshitopolwa shaMusati, omunamido 63 Maria Gotes Manuel odalele yomoLüderitz nomunamido 64 Tuulikeni Frieda Shikangala odalele yokOnengali moshitukulwa Ohangwena.
Aveshe ovo ova pewa omapapa nokutumbalekwa, omolwa oilonga yondjungu oyo va kala nokulonga pefimbo va li ovanailonga momahangano okukwata eeshi, nova kala nokuunganeka ovanailonga pakupula oufemba wovanailonga u fimanekwe.
Mokupewa omapapa, keshe umwe okwa ya keumbo nokapandi N$12 000 .00, oyo a yandjwa omaano eshi ehangano loNam-mic layandja N$2000.00 kukeshe umwe, nehangano lo NAFAU Investment Holding Company la yandja kukeshe umwe N$10 000.00.
Ovakondjelimanguluko ava ova li vaufanwa onhomenawina okudja keembinga neembinga oko va kala, shaashi aveshe ove li moshipundi shetulumuko, vamwe ova kala ngaa modoolopa yaLüderitz, ashike aveshe ava ova li va futilwa opo va ka nangale muimwe yomeehotela edi domoLüderiz, omo va nangalala omafiku e li avali, naashi va ya kepatululo pambelewa lombelewa yoNAFAU, ova penduka moProtea Hotel moLüderitz.
Oonakulwa vakulu ava mokukondjela oufemba wovanailonga ova pandula unene komapapa oo va pewa, nova kumhika ovanailonga ovo ve li oilyo yehangano loNAFAU, ovo va li va ongala momwaalu munene va shikule eenghulundjila noku ulikila yoo omapupi taa landula mokulandula ehangano olo tuu eli.
Efiku olo tuu olo lepatululo pambelewa lombelewa yopashitopolwa yoNAFAU , ombelewa yoNAFAU oya li yoo ya pewa omaano, ngaashi ehangano loWelwitchia Cleaning and Catering olo la yandja omaano oitaafula oilundi nokompiuta yokulongifwa mombelwa. Omaano okudja koWelwitchia okwa yandjwa kuMartin Mbambo naBen Shimanya ve a yandja kuhanushangandjai wehangano loNAFAU Jacob Penda.
Ehangano loHangana Sea food ola yandja N$15 000 ,Halifax Fishing N$4000, nehangano loNovaNam ola udanekwa tali ka yambidida ombelewa yoNAFAU, eshi omunambelewa e lile po eedjo dopanhu moNovaNam Manu Namukomba a pula omuPresident woNAFAU Wilbert Karupu e va tumine omusholondodo waasho va pumbwa mombelewa ipe yoNAFAU moLüderitz.


text:
Oranjemund- Elelo lodoolopa yOranjemund, ola yandja eenhele di li 50, da tulwa nale omayakulo, da pewa ehangano lovanhu ovo ve na oiyemo inini oku pitila mehangano loShacks Dwellers Federation. Eenhele oda yandjwa metivali loshivike eshi, dili ko Extension 10 mo Oranjemund.
Mirjam Shinavene okuli oshilyo shoShack Dwellers Federation mOranjemund ota tumbula kutya, okwa hafa neenghono eshi elelo lodoolopa la yandja eenhele di li 50, dokutunga omaumbo okupitila moprogramma yoShacks Dwellers Federation. Ota tumbula kutya, ehangano loFederation ove li djoina modula 2016, nolina oilyo paife yakonda 150.
“Oshiluku shotete osho tashi ka mona eenhele edi di li 50, eenhele da tulwa nale omeva nomalusheno. Oshi li otwa pandula. Eli olo naana elalakano letu okuya mehangano eli lo Federation nelalakano tu kandule po omukundu wokuhe na omalukalwa. Elelo lodoolopa ola kale nale le tu udanekela kutya, otava ka yandja ashike eenhele kehangao loFederation ngeenge eenhele da manifwa okutulwa omayakulo taa pumbiwa. Nena osho va ninga shili, eudaneko la wanifwa.” Shinavene osho a tumbula nelimemesho.
Okwa tumbula kutya omukundu wokuhe na omaumbo mOranjemund unene tuu kovanhu ovo ve na oiyemo inini, owa kala eshongo, onghene, mokuwaimina ehangano loShacks Dwellers Federation, oshe va pupalela, opo va dule okumona omalukalwa, omo tava kala nomaludalo avo.
“Fyee oilyo yoFederation, otwa pandula unene, shaashi otwa kala hatu mono oixuna. Omunhu okamaliwa oko ho mono, okanini, ove oto ka futu po vali onhele opo hokala. Osha kala shidjuu kufye shili, ashike okupitila mehangano loFederation, eindilo letu ola nyamukulwa,” Shinavene ta ti.Nkene omapya ga li taga monika omumvo gwa yi pethimbo naana ngandika.


text:
Lüderitz – Ovakalimo vomolukanda loArea 7 moLüderitz ova mona omavatelo oitungifo okudilila kombelewa yakansela woshikandjohoololwa sha!Nami#nus opo va ka tunge nokudika eumbo lavo, konima eshi obashu yavo ya li ya langatapo komundilo muJanuali odula yoneudo.
Omaandaha oshivike eshi Jonas Hangala nomuholike waye Hilia Johannes ova li va ka tambula eepala dokudika eesamende, omuvelo, opainda,eembosha nosho tuu. Noilongifo ei ove i pewa pambelewa kukansela woshikandjohoololwa sha!Nami#nus Jan Scholtz.
Mokutambula ko oitungifo ei, Johannes okwa tumbula kutya ova li va ninga eindilo kukansela okudja eshi obashu yavo ya langata po komundilo, nomaliko avo aeshe a li mo. Oshiponga shomundilo osha ningilwe muJanuali odula yoneudo. Okwa pandula ombelewa yakansela, eshi ya nyamukula keindilo lavo.
“Otwa pandula neenghono eshi twa pewa oitungifo, nonande enyamukulo keindilo eli la kwata efimbo, otwa pandula eshi twa nyamukulwa. Otwa kala ngaho hatu udu apa naapenya ovanhu va pewa omakwafo okudilila kombelewa yakansela, nena ofye nee hewa twa mona evatelo eli, otwa pandula neenghono.” Johannes osho a tumbula.
Okwa tumbula yoo kutya yee mwene iha longo, omushamane waye oye ashike ha mono ngaa yopakafimbo. Nota ti, osha kala she va djuupalela, opo va fikamife po obashu omo tava dulu okukala opamwe noludalo lavo.
Ota ti payambidido olo va pewa, oli li ekwafo lakula, notava ka manifa okutunga nokufikamifa po eumbo lavo. “Osho kansela e tu ningila, natwikile yoo noku shi ningila vakwetu ovo tave ke lihanga moupyakadi va pumbwa ekwafo, ngaashi fye, twe shi ningilwa.”


text:
“Ohatu nangala keembete da teka omanga vakwetu vamwe ohava nangala pedu shaashi keembete kaku na omatalashe. Eenduda detu dimwe dokunangala kadi na omivelo, eshi da teka po, onghee ohatu nangala twa tila okulongelwa oilonga yominyonena. Katu li meameno la wana shaashi kapena sha kakuna sha omwaameni womaliko ta dulu okutu amena.”
Aa omatumbulo ovakainhu ve li momateelelo tava hokolola nghee va taalela omashongo konhele i li mEenhana hai kala oomeme ve lihumbata eshi ve uya okuteelela okupulumuna.
Pefimbo Kundana a talela po onhele oyo i na oomeme ve li momateelelo ova hokolola tava ti otava mono oixuna shaashi konhele oku hava di eshi ve uya okutelela kaku na oikwafifo ya wana.
Ova hokolola tava ti ohava futu N$22.50 keshe koshivike ashike ohave lilandele oikulya yavo nokuteleka voo vene.
Ovakainhu otava nyenyeta yoo vali tava ti onhele oyo oya tungwa unene i li kokule noshipangelo shaashi ngeenge tava fetwa ohava mono oixuna yokuya koshipangelo shaashi ihapa kala pevna otuwa yokuyambidida.
Ova ti ovakainhu vamwe ohava monene ounona moixwa mondjila molwaashi oshipangelo oshi li kokule nonhele yokuteelela.
“Ngeenge hatu i koshipangelo oufiku hatu fetwa ohatu ende momilaulu shaashi mondjila kamu na elamba lolusheno onghee eshi oshi li sha nyika oshiponga shaashi ohatu kala ashike tu li moixwa twa nangala hatu fetwa,” tava hokolola.
Victoria Kamati oku na eedula 22, a dile komukunda Oshuuli, okwa hokolola ta ti ponhele opo okwa kala po oule woivike itatu eshi a kala noku ka konga oikuni yokuteleka moixwa kokule shaashi onhele opo ihapa monika oikuni.
Okwa ti osha nyika oshiponga komukainhu e na eteelelo lakula eshi hava ende eendjila diledile navakwao tava ka tyava oikuni kokule. “Ohatu kala tu na oumbada wokulongelwa oushada kookalyamupombo moixwa shaashi komakove oku hatu ka konga oikuni ohaku kala ku na ovalumenhu tava endaenda moixwa,” Kamati ta hokolola.
Omukainhu umwe weedula 30 okwa hokolola ta ti omafiya okutekelela okwa tungwa unene e li pombada eshi hava kala va londa keedopi ngeenge tava teleke.
“Out na omateelelo akula paife eshi shi li sha nyika oshiponga ngeenge twa londa keedopi atu teleke, fyee vali ohatu kala atu pi komundilo momadimo eshi twa londa keedopi,” ta hokolola.
Omukainhu weedula 19 naye okwa lombwela Kundana ta ti ponhele opo ope na ashike oundjuwo ve li vavali hava longifwa kovakainhu aveshe ve uya okuteelela okupulumuna.
“Ngeenge omunhu wa hala okulongifa okandjuwo oto hange po vali vakweni ve li momukweyo wokulongifa okandjuwo eshi pehe na oundjuwo va wanena ovanhu aveshe,” ta hokolola.
Onghee ovakainhu ova indila opo elelo lodoolopa yaEenhana li tule po elamba lolusheno mondjila ya uka koshipangelo, okutula po omwaameni womaliko komuvelo opo va kale ve li meameno, okutunga oundjuwo va wana noshoyo okulanda eembete di na omatalashe.
“Ohatu indile muni waEenhana opo etu ningile omafiya e li pedu shaashi ihatu dulu vali okuteleka komafiya a tungwa pombada,” tava ti.
Meenghundafana a ninga naKunda kombinga yoshikumungu eshi, omupopiliko welelo lodoolopa yaEenhana Paulo Shilongo okwa ti muni wEenhana naye okwa didilika kombinga yonghalo ii nomashongo a taalelwa kovakainhu ve uya okuteelela okupulumuna kewalanda laEenhana.
Okwa ti otashi pula oshimaliwa opo ewalanda li kale la longululwa nokutulwa eembete dipe onghee Shilongo okwa ti elelo lodoolopa oli na tete okulongekida oshimaliwa shokulongifwa okulongulula oinima ya teka konhele oko haku di oomeme ve li humbata.


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Eteke cakala ekwi (10) ko sayi ya cemba kulima wohulukayi ovita eciya akwi akwala l’ecelala, Onjango yatatu yowingi wolofeka vyalikongela yasokiya, V’onjo yonguluvulu yo Chaillot ko Paris, ukanda wolwali womoko yomunu. Eteke lyakwamako lyekwi lamosi (11) osayi ya cemba yulima ohukayi ovita eciya akwi akwala l’ecelala, onjango yowingi yo UNESCO yatyamesa asulilo oku eyo akulihisa ekwatiso lyukanda wowingi wovopange osi esukiyo.
Okukolela ukulihiso ekalo lityamela kovimata mata vyepata lyomanu kwenda omoko yasoka kwavosi. Kwenda yesunga yilinga ombembwa yimwe yapana yesunga kwenda yombembwa v’olwali.
Okukolela eci kacakulihiwile kwenda esepwiso lyomoko yomunu, lyatwala kokuponda, okungwalisa olondunge vyowiñgi kwenda ekalu lyolwali lumwe muna vakwamwenyo vakaliyela okuvangula kwenda okulitava, vayovoka kusumba kwenda kusuka , yalombolwiwa ndeyi yavelapo hayo yalelapo vali keswimo liwa lyomunu.
Okukolela okuti cavelapo okweca ulongo kokwamako okulyeca kukamba wolofeka.
Olukolela okuti vukanda owiñgi wofokeka vyalikongela, wasapula onjanja yokaliye etavo lyawo komoko yavelapo yomunu, kekalo kwenda esilivilo lyomwenyo womunu, okulisoka komoko yalume kwenda yakayi kwenda yilombolola utoyi wokweca okwamako kwowingi kwenda okweca ekalo lyaposoka lyomwenyo v’eyovo limwe lyavelapo.
Okukolela okuti olofeka vyalityamela vyatyamela okukwata, okulikwatisako l’elisokiyo lyolofeka vilikwete omunga, esumbilo lyolwali kwenda owingi womoko yulume kwenda ayovo avelapo.
Okukolela okuti omunga yimwe yolomoko evi kwenda ayovo lyavelapo vali kesilivilo kokusumbila etyamêlo eli.
Onjango yowiñgi yalombolola ukanda ovu wolwali womoko yomunu l’esokolwilo lyavosi okulipitilisa kawiñgi osi kwenda olofeka vyosi, oco okuti omanu vosi kwenda okuti avimatamata vyosi vyowiñgi, okukwata ukanda owu olonjanja vyosi vesokolwilo, vakwata ongusu yaco, okupisa kelilongiso kwenda kepindiso, lyokwamisako esumbilo lyolomoko evi kwenda ombembwa, kwenda okukwata okupisa kovikele vyamako vyeci citumila ofeka kwenda colwali, okukulihisa kwenda okucilinga volwali kwenda ava vaci kasi, ndañgo kowiñgi wolofeka vyatyamêlako ndeci kwevi vyolofeka vikasi kovaso yavyo :
Omanu vosi vacitiwa valipwa kwenda valisoka kovina vyosikwenda komoko. Ovo vakwete esunga kwenda, kwenda olondunge kwenje ovo vatêla okuliteywila kuvamwe kwenda vakwavo vesokolwilo lyocisola.
Omunu eye omunu citava okukala lolomoko vyosi kwenda ayovo osi aciwa vukanda owu kawupiñganyiwa, ndeci citukwiwa kovivalo vyakova, kulume pamwe ukãyi, k’elimi, ketavo, kocisimilo culoñgo woku vyala ofeka ale esokolwilo lyosi likwavo lyefetikilo lyofeka ale lyowiñgi, lyukwasi, lyucitiwe wekalo limwe lyosi konepa yikwavo kakukala etepiso lalimwe lyupisiwa kesokiyo lyuloñgo wokuvyala ofeka, lyesunga ale lyolwali lyofeka a lyosi okuti omunu watunda, okuti ofeka eyi yiyovoke okuti yityamêla yikwavo ale yikala longave yimwe yokulitumila oyonwêle.
Lomwe okakala upika ndañgo oselevende; upika kwenda omwîlu yapika vyatatekiwa kolonjila vyayo vyosi.
Lomwe okapumiwa, ndañgo akangiso ohali yalwa, ungangala uvi.
Omunu eye omunu okwete omoko yokukuliha kolonepa vyosi vyofeka yahe yesunga.
Omanu vosi valisoka kocihandeleko. Kwenda vakwete omoko. Kayalitepele yalisoka kokutatiwa kwocihandeko.
OCIHASU CEPANDU VALI
OCIHASU CELELÃLA
OCIHASU CECIYA
OCIHASU CEKWE
1. Lomwe okayikiwa kovilinga ale ovovi vonjanja yaco eci akalingiwa, havakasi ndelinga limwe lyumunu okupisa komoko yofeka ale yolwali ndeci calisoka, hakukakala okayike lakamwe kakola aka kakapiwile vosimbu eyi ekandu lyumunu lyalingiwa.
2. OCIHASU CEKWI LA MOSI
OCIHASU CEKWI LAVALI
1. OCIHASU CEKWI LATATU
2. Omumu eye omunu okwete omoko yokwenda ndeci apanga okunõla oku akala nda vokati ke kalo lyowiñgi.
1. OCIHASU CEKWI LAKWÃLA
2. Kokukwamawa, omunu eye omunu okwete omoko yokuvanjiliya okutilila kofeka yikivavo kwenda okukwatisiwa ndukwafeka yiñgi volofeka vikwavo.
1. Omunu eye omunu okwete omoko yunyitiwe umwe wofeka.
2. Lomwe olikasilili olundiliwa unyitiwo wahe. Ndañgo omoko yokupongolola unyiliwe.
1. Okupisa kutunga wokulinga uvala, ulume kwenda ukãyi ndengo ohele layimwe yekova, yukwafeka ale etavo, vakwete ocipango cokulikwêla kwenda okutunga epata.Ovovakwete omokoyimosi osimbu yuvala kwenda kokulitepa kwavo.
2. Uvala citava okuti va umalusula locipapo kwenda esokolwilo lyasoka lyolokweli vyokovaso.
3. Epata ocimatamata casoka kwenda cakola cowingi kwenda cikwete omoko yokutatiwa kwowiñgi kwenda kwolombyali.
1. Omunu eye omunu, ndañgo oco ale kowiñgi, okwete omoko yeci mwêle.
2. Lomwe ofwangiliwa okuketikiwa kweci cahe.
Omunu eye omunu okwete omoko yeyovo lyokusokolola, olondunge kwenda etavo.
Omunu eye omunu okwete omoko yeyovo lyesokolwilo kwenda okuvangula.
1. Omunu eye omunu okwete omoko yeyovo lyonjango kwenda omunga yunu.
2. Lomwe osiliñginyiwa oku upa vomunga yimwe.
1. Omunu eye omunu okwete omoko yokukwatisa esongolo lyolondaka vyowiñgi wovofeka yahe, ndokwiñgilamo l’utwe ale v’onêle ndovindekase vyanoliwa.
2. Omunu eye omunu okwete omoko yokweca, vekalo lokulisoka kovopange owiñgi wovofeka yahe.
3. Onjongole yawiñgi osi yovihandeleko vyomoko yowiñgi; onjongole eyi yavangwiwile kocela calomboloka cocili, cikwate onepa volotembo kukulisiso wavyosi wasoka, kwenda kocela covutima, ale vali elinga limwe lisungweko lyeciwa kombembwa yocela.
Omunu eye omunu, eci okuti ocimatamata cowingi, okwete omoko yokutatiwa kwowingi, oko kutundilila koku kwata esanju olomoko vyokwasi, vyowingi kwenda ovituwa viyongwiwa kunu wavyo kwenda okwamako kulikasilili kwenkalo lyomunu, ohenda yongusu yofeka kwenda ukamba lolofeka vyolwali, okukwata ocikele celisokiyo kwenda ovokwasi ofeka oyo ofeka.
1. Omunu eye omunu, omoko.yupange, okunõla locipango cahe upange, ekalo lyaposoka kwenda lyesanju lyupange okutatiwa oco hakatundeko.
2. Vosi vakwete omoko, halokutepisako, ofeto yimosi kupange walisoka.
3. Wosi olinga upange okwete omoko yofeto yasoka kwenda yesanju, okukwata ndeci epata lyahe ekalo limwe lyunu womumu kwenda yamisako, ndaciyongola vali ovi kwata vyokutata owiñgi.
4. Omunu eye omunu okwete omoko yokutekula, lavakwavo olosindikatu okutyamêla kolosindikatu vikwavo oco vatetwiye olonjongole vyaso.
Omunu eye omunu okwete omoko yokupuyuka kwenda okupitisa otombo kwenda elyuviko lyasoka lyosimbu yupange kwenda epuyuko lyosimbu yifetiwa.
1. Omunu eye omunu okwete omoko yutunga womwenyo umwe wasoka oco akwate uhayele wahe, ekalo lyahe liwa kwenda lyepata lyahe haco lyokulya, okuwala, onjo ovikele vyuhayele, ndeci vo haco kovipange owiñgi aposokela; eye okwete omo yokutatiwa konjila yokukala okuti kakwete upange, kokuvela, eci ekuti kasilivilavali, kumbumba kokukukatoke kolonjila vikwavo vyokumyelisa ovikwata vyahe vyosi vyekwatiso kokwamako lovitangi vyulika wonjongole yahe.
2. Kokucitiwa kwenda kumõla okwete omoko yekwatiso limwe kwenda ekwatiso limwe lyavelapo. Omãla vosi vacitiwa kavivala ale kosamwa yavo, vakwata etetwiyo limosi lyowiñgi.
1. Omunu eye omunu okwete omoko yelilongiso. Elilongiso likale lyocali, ndeci cikala elilongiso lyokuyukiyako kwenda lyongusu. Elilongiso lyokuyukiyako te okulisiliñginya. Elilongiso lyuloñgo kwenda lyepindiso te lisandwiwa; okweca onjongole yelilongiso lyavelapo liyulwiwe kokulisoka kwavosi kupange wekolelo lyawo.
2. Elilongiso litave okuyuluka kukulihiso wosi womwenyo kwenda kongusu yocisumbilo komoko yomanu kwenda keyovo lyasoka. Oyo yece elomboloko, ongecelo kwenda ukamba p’okati kolofeka vyosi kwenda awiñgi osi olomepele vyakova ale vakwetavo, eci ndeci okwamako kwovopange olofeka vyalikongela kokukwatisa ombembwa.
3. Olofeka, kocipango, omoko yokunõla elilongiso lyosi vaca k’omãla vavo.
1. Omunu eye omunu okwete omoko yokukwatisa ndeci ayongola komwenyo wovituwa vyowiñgi : okukwata kovoloñgo kwenda okukwatisa kokwamako kuloñgo kwenda ovowa aca.
2. Omunu eye omunu okwete omoko yokutatiwa kolonfongole vyolondunge kwenda ovikwata vyalingiwa vyupange uloñgo walivulu ale ovipapo ale olomapalo evi okuti ovyo efetikilo.
Omunu eye omunu okwete omoko yeci avyala, kesokiyo lyowiñgi kwenda kesokiyo lyolwali, ocihandeleko cimwe ndeci omoko kwenda ombembwa yipopiwa vukanda owu mupita eci calingiwa.
1. Omunu okwete ovikele kowiñgi esi okuti olikasilili kesokiyo lyokwamako kunu wahe kwenda eci citava.
2. Vupange womoko yahe kwenda kekalo liwa lyombemwa yahe, omunu eye omunu eye umwe okapiwa kongave eyi alinga kocihandeleko culika oco akwate ukulihiso kwenda ocisumbilo colomoko kwenda eyovo lyovina vikwavo yokusanjwisa alinga awa okuvangula, ucihandeleko cowiñgi kwenda ekalo liwa lyacosi cuvyali wowiñgi.
3. Olomoko evi kwenda eyovo havikatava, vonjila layimwe, okulinga eci hacoko kasañgamêlo kwenda kafetikilo olofeka vyalitokeka.
Lalimwe ekalo lyukande owu litava okuti lilombolwiwa, okuti likatangisa uvyali, elyongolwilo limwe ale omunu umwe, omoko yimwe yañgo yokutyamêla kupange umwe ale okutelisa elinga limwe lyokunyõla olomoko kwenda eyovo, vyatumiwa ndeti mulo.


text:
Ongahelipi handi dulu okuninga omatokolo e li mondjila?
Ombiibeli oya ti
Ombiibeli ohai tu pe omayele a denga mbada, ngeenge tashi uya pokuninga omatokolo. Otai dulu oku tu kwafela tu ‘lihapupalifile ounongo nokulikongela omayele.’ (Omayeletumbulo 4:5) Omafimbo amwe ohai tu lombwele kutya otu na okukatuka ngahelipi. Ashike omafimbo amwe ohai tu pe omayele oo tae ke tu kwafela tu ninge omatokolo e li mondjila.
Moshitukulwa eshi
Oinima oyo tai dulu oku ku kwafela u ninge etokolo li li mondjila
Ino endelela okuninga etokolo. Ombiibeli oya ti: “Omunamayele ta diinine eenghatu daye.” (Omayeletumbulo 14:15) Ngeenge owa endelele okuninga omatokolo, otashi dulika u ha didilike mo ouyelele oo u na oshilonga. Diladila noukeka kombinga yomahoololo oo u na. — 1 Ovatessalonika 5:21.
Ino ninga omatokolo e likolelela ashike komaliudo oye. Ombiibeli otai tu londwele kutya ita tu dulu okulineekela alushe omutima wetu. (Omayeletumbulo 28:26; Jeremia 17:9) Pashihopaenenwa, ita tu dulu okuninga omatokolo e li mondjila, ngeenge twa handuka, twa polimana, twa teka omukumo, tuhe na elididimiko, ile twa loloka. — Omayeletumbulo 24:10; 29:22.
Ilikana u pewe ounongo. (Jakob 1:5) Kalunga okwa halelela okunyamukula omailikano a tya ngaho. Oku li Xe oo ha file oshisho ounona vaye nokwa hala va ninge omatokolo e li mondjila. “Omwene ta yandje ounongo, mokanya kaye tamu di eshiivo neendunge.” * (Omayeletumbulo 2:6) Oha yandje ounongo oo, unene tuu okudja meendjovo daye, Ombiibeli. — 2 Timoteus 3:16, 17.
Ninga omapekapeko. Opo u ninge etokolo li li mondjila, owa pumbwa ouyelele u shii okulineekelwa. Ngaashi Ombiibeli tai ti, “omunongo na pwilikine opo a hapupalife eendunge.” (Omayeletumbulo 1:5) Openi to dulu okuhanga ouyelele u li paushili u shii okulineekelwa?
Tete, tala kutya Ombiibeli otai ti ngahelipi kombinga yaasho to lipula nasho. Molwaashi omushiti wetu oku shii osho shiwa kufye, eendjovo daye odi na omayele e shii okulineekelwa. (Epsalme 25:12) Omafimbo amwe, Ombiibeli oya popya kondadalunde kutya otu na okuninga shike, molupe leemhango, ile oipango. (Jesaja 48:17, 18) Ashike moinima imwe ihapu Ombiibeli inai popya kondadalunde. Ponhele yaasho, oya yandja ewiliko molupe lomafinamhango. Omafinamhango otaa dulu oku tu kwafela tu ninge omatokolo e li mondjila nonande okwa yooloka ko komatokolo a vamwe. Opo u mone omayele Ombiibeli e li paushili, ninga omapekapeko moikundafanwa, ile oishangomwa yopaMbiibeli, ngaashi oyo i li ko-website yetu oshali. *
Opo u ninge omatokolo amwe, owa pumbwa okukonakona nawa odjo youyelele i shii okulineekelwa. Pashihopaenenwa, ofimbo ino landa sha, unene tuu ngeenge oshi na ondilo, otashi ka kala pandunge u ninge omapekapeko kombinga yoshinima osho, kombinga yomunduluki washo nosho yo kutya oshike tashi ka ningwa po, ngeenge oshinima osho osha teka, ile wa hala oku shi shunifa. Oto ka shilipaleka yo ngeenge oshinima osho osho naanaa wa pumbwa.
Ombiibeli oya ti: “Apa pehe nomapukululo, eemhangela tadi nyonauka.” (Omayeletumbulo 15:22) Ofimbo ino ninga etokolo, popya naao eshi okulineekelwa. Pashihopaenenwa, otashi ka kala shi li pandunge, u popye nandokotola ofimbo ino ninga etokolo li nasha nounamiti. (Mateus 9:12) Omafimbo amwe, oto dulu okupopya nomunhu oo a li monghalo ya fa yoye. Kaleka momadiladilo kutya oove u na okuninga omatokolo, ndele havanhu ovo wa konga ouyelele kuvo. — Ovagalati 6:4, 5.
Tala ashishe osho sha kwatelwa mo. She likolelela kouyelele oo u na po, oto dulu okushanga omusholondodo womahoololo oo u na nosho yo ouwa nowii ao. Diladila noukeka koilanduliko aishe oyo to ka mona, ngeenge wa ningi etokolo lonhumba. (Deuteronomion 32:29) Pashihopaenenwa, etokolo loye otali ke ku kuma ngahelipi, oukwaneumbo woye nosho yo vamwe? (Omayeletumbulo 22:3; Ovaroma 14:19) Ngeenge owa nyamukula omapulo oo nokudiladila komafinamhango Ombiibeli, otashi ke ku kwafela u ninge etokolo li li pandunge nolopahole.
Ninga etokolo. Omafimbo amwe, otashi dulika tu ongaonge okuninga omatokolo molwaashi tu wete inatu wanenwa kouyelele oo tu na po. Ashike ngeenge otwa henuka okuninga omatokolo, ohatu ka kanifa eemhito, ile tu ke lihange tu li meenghalo dii. Oku shi popya noitya imwe, okuhaninga etokolo osha faafana nokuninga etokolo lihe li pandunge. Opo tu shi ude ko, Ombiibeli oya faafanifa onghalo oyo nounamapya, oya ti: “Ou ha tale omhepo, ita ka kuna nande; ndele ou ha tale oilemo, ita ka teya nande.” — Omuudifi 11:4.
Dimbuluka kutya nokuli netokolo olo wa ninga u wete li li nawa otashi dulika liha kale la denga mbada. Luhapu ngeenge hatu hoolola sha, otu na okuyamba po sha shimwe. Otashi dulika pu holoke sha osho twa li inatu teelela. (Omuudifi 9:11) Onghee longifa ouyelele oo u na po, opo u dule okuninga omatokolo oo to ka pondola.
Mbela nandi lundulule etokolo olo nda li nda ninga nale?
Hamatokolo aeshe taa kalelele. Eenghalo ota di dulu okulunduluka, ile otashi dulika wa mona kutya etokolo olo wa ninga oli na oilanduliko oyo wa li ino teelela. Onghee otashi dulika shi Ii pandunge u talulule onghalo, opo u ninge etokolo limwe vali olo tali ka eta oidjemo iwa.
Ashike omatokolo amwe kae na okulundululwa. (Epsalme 15:4) Pashihopaenenwa, Kalunga okwa teelela ovalihomboli va kaleke po eano lavo lohombo. * (Malakia 2:16; Mateus 19:6) Ngeenge mohombo omwa holoka omaupyakadi, ovalihomboli ove na okuninga ngaashi tava dulu, opo va kandule po omaupyakadi oo, ndele haku teya ohombo.
Ongahelipi ngeenge onda ninga etokolo lii olo itandi dulu okulundulula?
Pomhito imwe, atushe ohatu ningi omatokolo mai, ile ehe li pandunge. (Jakob 3:2) Otashi dulika tu lipe oushima, ile tu kale tu udite ondjo, naasho oshi li paushitwe. (Epsalme 69:5) Omafimbo amwe, ngeenge otwa kala tu udite ngaho ohashi tu kwafele, opo tuha endulule epuko olo! (Omayeletumbulo 14:9) Ashike, Ombiibeli oye tu londwela tuha kale tu udite ondjo sha pitilila, molwaashi otashi dulu oku tu teya omukumo noitatu ka dula okudiladila pandunge. (2 Ovakorinto 2:7) * Ombiibeli oya ti: “Omwene Oye omunefilonghenda nomunanghenda.” (Epsalme 103:8-13) Onghee kendabala okulihonga ketokolo olo wa ninga lii olo ito dulu okulundulula, ndele to ningi ngaashi to dulu, opo u xwepopaleke onghalo.
^ okat. 4 Edina laKalunga oJehova ngaashi sha popiwa mOmbiibeli. — Epsalme 83:18, NW.
^ okat. 6 Oto dulu yo okukonga ko jw.org, to longifa oshitya, ile outumbulilo oo wa pamba etokolo loye. Ko-website oko oku na omayele a kanghamena kOmbiibeli e na sha noinima ihapu. Oto dulu yoo okukonga oitya kondadalunde ngeenge owa yi ko “Bible Words Index” mo-New World Translation of the Holy Scriptures.
^ okat. 13 Kalunga okwa hala ovalihomboli va kale pamwe fiyo alushe. Okwa pitika eteyohombo nosho yo okuhombolulula, ile okuhombolululwa ngeenge ashike kaume kopahombo umwe okwa i moluhaelo. (Mateus 19:9) Ngeenge owa taalela omaupyakadi mohombo yoye, Ombiibeli otai dulu oku ku kwafela, opo u ungaunge nao pandunge nopahole.
^ okat. 14 Opo u mone ouyelele muhapu, tala oshitukulwa “I Feel Guilty — Can the Bible Help Me Find Relief?”