text:
Omolwashike tu na okukala ovayapuki?
“Nye mu nokukala ovayapuki.” — LEV. 11:45.
1. Ongahelipi embo laLeviticus tali dulu oku tu kwafela?
MEMBO laLeviticus omwa popiwa ouyapuki lwoikando ihapu shi dulife momambo makwao Ombibeli. Molwaashi ovalongeli vaJehova aveshe vashili ova teelelwa va kale ve na oukwatya oo, okuuda ko nokukala twa lenga embo laLeviticus otashi ke tu kwafela tu kale ovayapuki.
2. Oinima imwe ilipi i li membo laLeviticus?
2 Embo laLeviticus olo la shangwa komuprofeti Moses, oli li oshitukulwa ‘shOmishangwa adishe’ odo di shii okuhonga. (2 Tim. 3:16) Eshi Ombibeli ya shangelwe pehovelo, edina laJehova ola holoka mo lwoikando hanga omulongo metukulwa keshe lembo olo. Okuuda ko embo laLeviticus otaku ke tu pameka tu henuke okuninga keshe osho tashi dulu okushekifa edina laKalunga. (Lev. 22:32) Eshi embo olo la longifa lwoikando outumbulilo “Aame [Jehova, NW]” oshi na oku tu dimbulukifa tu dulike kuKalunga. Moshitukulwa eshi naashi tashi landula, ohatu ka kundafana oitwa imwe ya fimana oyo tai hangwa membo laLeviticus, olo li li oshali ya dja kuKalunga oyo tai tu kwafele tu kale melongelokalunga liyapuki.
OUYAPUKI OWA PUMBIWA
3, 4. Okulikosha kwaAron novanamati vaye otaku faneke shike? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
3 Lesha Leviticus 8:5, 6. Jehova okwa li a hoolola Aron a ninge omupristeri omukulunhu waIsrael, novanamati vaye ova li ve na okulonga ve li ovapristeri tava yakula oshiwana shavo. Aron ota faneke Jesus Kristus ofimbo ovanamati vaye tava faneke ovashikuli vaJesus ovavaekwa. Ndele mbela okulikosha kwaAron okwa li taku faneke okuliyelifa kwaJesus? Ahowe, Jesus ka li a pumbwa okuliyelifa molwaashi ka li e na etimba noka li e “na nande oshipo.” (Heb. 7:26; 9:14) Ashike okulikosha kwaAron okwa li taku ulike kutya Jesus okwa koshoka nomuyuki. Ndele mbela okulikosha kwovanamati vaAron otaku faneke shike?
4 Okulikosha kwovanamati vaAron otaku faneke okukosholwa kwaavo va hoololwa va ka ninge oilyo yongudu youpristeri meulu. Ndele mbela eninginifo lovavaekwa oli na ekwatafano nokulikoshola kwovanamati vaAron? Ahowe, eninginifo ihali kosho po omatimba; ndele ponhele yaasho, ohali ulike kutya omunhu okwe liyapulila filufilu Jehova Kalunga. Okukosholwa kwovavaekwa ohaku ningwa okupitila ‘meendjovo,’ naasho otashi pula okutula moilonga nomutima aushe omahongo aKristus mokukalamwenyo kwavo. (Ef. 5:25-27) Kungaho, ova yapulwa nova kosholwa. Ndele ongahelipi shi na sha ‘needi’ dimwe? — Joh. 10:16.
5. Omolwashike taku dulu okutiwa kutya eedi dimwe oda kosholwa okupitila mEendjovo daKalunga?
5 Ovanamati vaAron itava faneke eedi dimwe daJesus ile oilyo ‘yongudu inene.’ (Eh. 7:9) Mbela oohandimwe va tya ngaho ovo va ninginifwa navo ohava ningi ovayapuki nova yelifwa okupitila mEendjovo daKalunga? Heeno! Ngeenge ovo ve na eteelelo loku ka kala kombada yedu tava lesha osho Ombibeli tai ti kombinga yefimano nongushu yohonde yaJesus ya tika, ohava kala va itavela meendjovo odo nohava ‘[longo oilonga iyapuki, NW] omutenya noufiku.’ (Eh. 7:13-15) Oidjemo yokukosholwa taku twikile kwovavaekwa needi dimwe oi liwetikile eshi tava twikile “nokweenda [vehe] noshipo.” (1 Pet. 2:12) Jehova iha kala tuu a hafa eshi ta tale oukoshoki noukumwe wovavaekwa needi dimwe, ovo hava pwilikine nokushikula noudiinini Omufita wavo, Jesus!
6. Okulikonakona paumwene kulipi taku ke tu etela ouwa?
6 Oshiteelelwa osho kutya ovapristeri vomuIsrael ova li ve na okukala va koshoka palutu oshi na eityo lolela koshiwana shaJehova kunena. Ovo hatu konakona Ombibeli navo luhapu ohave shi didilike mo kutya eenhele detu delongelokalunga oda koshoka nosho yo kutya otwa koshoka nohatu djala nawa. Shimwe vali, oukoshoki wovapristeri otau tu kwafele tu dimbuluke kutya keshe oo ta i komhunda yaJehova yelongelokalunga oyo ya lelepala, oku na okukala “nomutima wa yela.” (Lesha Epsalme 24:3, 4; Jes. 2:2, 3.) Oilonga iyapuki oyo hatu longele Kalunga oi na okulongwa nomadiladilo nomitima da yela nosho yo nomalutu a yela. Osho otashi pula okukala hatu likonakona fye vene lwoikando, nokonima yaasho vamwe otashi dulika va pumbwa okuninga omalunduluko manene opo va dule okukala ovayapuki. (2 Kor. 13:5) Pashihopaenenwa, omunhu a ninginifwa oo ha tale owina omafano oipala oku na okulipula kutya, ‘Ohandi ulike ngoo kutya ondi muyapuki?’ Opo nee na konge ekwafo opo a xulife po onghedindjikilile oyo inai koshoka. — Jak. 5:14.
ULIKA KUTYA OU MUYAPUKI MOKUKALA HO DULIKA
7. Metwokumwe naLeviticus 8:22-24, Jesus okwa tula po oshihopaenenwa shilipi?
7 Eshi ovapristeri vomuIsrael va li hava nangekwa po, Omupristeri Omukulunhu Aron novanamati vaye ova li hava xuwa ohonde yodi kokutwi kwokolulyo nosho yo komunwe wakula wokeenyala nowokeemhadi. (Lesha Leviticus 8:22-24.) Okulongifa ohonde monghedi oyo okwa li taku ulike kutya ovapristeri ove na okuwanifa po neduliko oinakuwanifwa yavo ngaashi tava dulu. Sha faafana, Omupristeri Omukulunhu Jesus okwa tulila po ovavaekwa needi dimwe oshihopaenenwa sha wanenena. Okutwi kwaye okwa li haku pwilikine kewiliko laKalunga. Jesus okwa longifa eenyala daye mokuwanifa po ehalo laJehova neemhadi daye inadi yapuka mo mondjila iyapuki. — Joh. 4:31-34.
8. Ovalongeli vaJehova aveshe ove na okuninga shike?
8 Ovakriste ovavaekwa needi dimwe daJesus ove na okushikula oshihopaenenwa shokukanyatela oudiinini shOmupristeri wavo Omukulunhu. Ovalongeli vaJehova aveshe ove na okudulika kewiliko olo tali hangwa mEendjovo daye, nokungaho, otava ka henuka okunyikifa oluhodi omhepo yaye. (Ef. 4:30) Ove na yo ‘okuyukifa omalila eemhadi davo.’ — Heb. 12:13.
9. Ovamwatate vatatu ovo va kala nokulonga pamwe noilyo yOlutuwiliki ova popya shike, nongahelipi eendjovo davo tadi dulu oku ku kwafela u twikile okuulika kutya ou muyapuki?
9 Natu ka taleni komatyekosha taa di komitima ovamwatate vatatu ovo ve na eteelelo loku ka kala kombada yedu nova kala tava longo pamwe noilyo yOlutuwiliki oule womido dihapu. Umwe okwa ti: “Nonande eshi osha kala oufembanghenda we likalekelwa eshi hatu longo pamwe efimbo nefimbo novamwatate ovo, ohatu mono kutya nonande ovavaekwa nomhepo, inava wanenena. Ndele nande ongaho, elalakano limwe lomwaao nda kala nde litulila po oleli kutya ondi na okudulika kwaavo tava kwatele komesho.” Omumwatate omutivali okwa ti: “Omishangwa ngaashi 2 Ovakorinto 10:5, odo tadi popi kombinga ‘yokudulika kuKristus,’ oda kwafela nge ndi dulike nokulongela kumwe naavo tava kwatele komesho. Olo ola li eduliko tali di komutima.” Omumwatate omutitatu okwa ti: “Ngeenge ou hole osho Jehova e hole nokutonda osho e tonde, okukala ho kongo ewiliko laye nokulonga osho tashi mu wapalele, kungaho oto dulika kehangano laye nokwaavo ta longifa opo a wanife po elalakano laye kombada yedu.” Omumwatate oo okwa li a uda kutya Nathan Knorr, oo a ka ninga oshilyo shOlutuwiliki, okwa li a tambula ko nehalo liwa oinima oyo vamwe va li tava pataneke oyo ya li ya yelifwa mOshungonangelo yOshiingilisha yomo 1925, moshitukulwa shi na oshipalanyole, “Okudalwa kwoshiwana.” Eduliko la tya ngaho ola li la kuma neenghono omumwatate oo. Okudilonga keendjovo dovamwatate vatatu ovo twa dja nokupopya otaku ku kwafele u ulike kutya ou muyapuki mokukala ho dulika.
OKUDULIKA FILUFILU KOMHANGO YAKALUNGA I NA SHA NOHONDE
10. Osha fimana shi fike peni okudulika komhango yaKalunga i na sha nohonde?
10 Lesha Leviticus 17:10. Jehova okwa li a lombwela Ovaisrael vaha lye “keshe ohonde,” ile tu tye, yoludi keshe. Okulidilika ohonde, kutya nee oyoshinamwenyo ile oyomunhu, oku li yo oshiteelelwa shopaKriste. (Oil. 15:28, 29) Otu na okukala twa tila Kalunga e tu ‘taalelife oshipala shaye nehandu’ noku tu dima mo meongalo laye. Otu mu hole notwa hala okudulika kuye. Nokuli nonande otwe lihange monghalo tai pula efyo ile omwenyo, natu kale twa tokola toko tuhe liyandje kwaasho ovo vehe shii Jehova nokave na ko nasha nokudulika kuye va hala tu ninge. Oshoshili kutya otwa teelela okushekwa omolwokulidilika ohonde, ashike otwa hoolola okudulika kuKalunga. (Jud. 17, 18) Etaleko lilipi li na sha noshikundafanwa eshi tali ke tu kwafela tu kale twa “pama” tuha lye ohonde ile tuha dimine tu i tulwe? — Deut. 12:23.
11. Omolwashike hatu dulu okutya Efiku lEkwatakanifo lokomudo kala li ashike onghedindjikilile yongaho?
11 Okulongifwa kwohonde yoinamwenyo komupristeri omukulunhu mEfiku lEkwatakanifo lokomudo muIsrael shonale otaku tu kwafele tu ude ko etaleko laKalunga li na sha nohonde. Ohonde oya li hai longifwa omolwelalakano le likalekelwa. Oya li hai longifwa okuninga ekwatakanifo omolwomatimba aavo va hala Jehova e va dimine po. Ohonde yomhedi noyoshikombo oya li i na okushaminwa koshituviko shoshikefa shehangano nokomesho yasho. (Lev. 16:14, 15, 19) Nokungaho, Jehova okwa li ta dulu okudima po omatimba Ovaisrael. Shimwe vali, Jehova okwa popya kutya ngeenge omunhu okwa dipaa oshinamwenyo shokulya, ohonde oku na oku i tilashi noku i fufila nedu, “osheshi omwenyo wombelela keshe ohonde” yayo. (Lev. 17:11-14) Mbela okuninga oinima aishe okwa li ashike onghedindjikilile yongaho? Ahowe. Okulongifwa kwohonde mEfiku lEkwatakanifo nosho yo oshipango shoku i tilashi medu, oi li metwokumwe nelombwelo li na sha nohonde olo Jehova a li a pa Noa noludalo laye. (Gen. 9:3-6) Jehova Kalunga okwa li e va kelela vaha lye ohonde opo ngeno ve lipalule nayo va kale nomwenyo. Osho otashi ti shike kOvakriste?
12. Ongahelipi Paulus a yelifa monhumwafo oyo a li a shangela Ovakriste Ovaheberi ekwatafano olo li li pokati kohonde nokudiminwa po?
12 Eshi omuyapostoli Paulus a li a shangela Ovakriste Ovaheberi kombinga yeenghono dokukoshola dohonde, okwa yelifa ta ti: “Hanga aishe hai yapulwa nohonde pamhango, nokape nekufile po lomatimba pe he netiko lohonde.” (Heb. 9:22) Paulus okwa popya yo kutya nonande omayambo oinamwenyo okwa li ngoo haa kwafele monghedi yonhumba, okwa li ashike haa dimbulukifa Ovaisrael kutya ove li ovalunde nova pumbwa sha shi dulife pomayambo opo va diminwe po filufilu omatimba avo. Omhango oya li ashike “omudidimbe wongaho wouwa wokomesho, halupe loinima yovene.” (Heb. 10:1-4) Osha enda ngahelipi opo ovanhu va dule okudiminwa po omatimba avo?
13. Ou uditile ngahelipi oushili oo kutya Jesus okwa yandja kuJehova ongushu yohonde yaye?
13 Lesha Ovaefeso 1:7. Efyo laJesus Kristus lopayambo, ou e “liyandja ponhele” yetu nehalo liwa, otali ti sha lela kwaaveshe ovo ve mu hole nove hole Xe. (Gal. 2:20) Ashike nande ongaho, osho Jesus a ninga konima yefyo nenyumuko laye osho she tu mangulula, she shi ninga tashi shiiva opo tu diminwe po omatimba etu. Jesus okwa wanifa po osho sha li tashi fanekwa kOmhango yaMoses mEfiku lEkwatakanifo. Mefiku olo, omupristeri omukulunhu okwa li ha i nohonde yonhumba yoinamwenyo oyo tai yambwa mOuyapukielela metwalihangano, nolwanima omotembeli yaSalomo, noku i twala koshipala shaKalunga, a fa e li naye komudidi. (Lev. 16:11-15) Sha faafana, Jesus okwa ya meulu lo vene nongushu yohonde yaye yopanhu noku i yandja kuJehova. (Heb. 9:6, 7, 11-14, 24-28) Inatu pandula tuu eshi omatimba etu a dimwa po notu na eliudo la yela molwaashi tu na eitavelo tali longo mohonde yaJesus!
14, 15. Omolwashike sha fimana okuuda ko nokudulika komhango yaJehova i na sha nohonde?
14 Mbela paife ou udite ko nawa kutya omolwashike Jehova e tu lombwela tuha lye ‘ohonde yoludi keshe’? (Lev. 17:10) Mbela ou udite ko etomheno kutya omolwashike Kalunga a tala ko ohonde iyapuki? Kalunga okwa tala ko ohonde i li ngaashi omwenyo. (Gen. 9:4) Owa dimina ngoo kutya otu na okutambula ko etaleko laKalunga li na sha nohonde nokudulika koshipango shaye shoku i lidilika? Ohatu dulu ashike okukala tu na ombili naKalunga ngeenge otu na eitavelo mekuliloyambo laJesus notu udite ko kutya ohonde oi na eityo le likalekelwa kOmushiti wetu. — Kol. 1:19, 20.
15 Keshe umwe womufye otashi dulika e lihange ombadilila a taalela eyeleko lokutulwa ohonde. Ile omupambele ile kaume koye otashi dulika e lihange ombadilila monghalo omo e na okutokola kutya ota tulwa ohonde ile hasho. Monghalo ya tya ngaho, otu na yo okuninga omatokolo shi na sha noutukulwa vanini ovo va kufwa mohonde nomilandu dopauhaku. Onghee hano, osha fimanenena okuninga omapekapeko nokulilongekidila eenghalo dopaulumomhumbwe. Ngeenge otwa ningi ngaho pamwe neilikano, otashi ke tu kwafela tu kale twa pama nokuhenuka okuhakatuka pandunge moshinima osho. Inatu hala okunyikifa oluhodi omutima waJehova mokutambula ko oshinima osho sha tokolwa mEendjovo daye! Ovashiivinawa voinima yopaunamiti vahapu nosho yo vamwe ovo tava xumifa komesho etulwohonde ohava indile ovanhu va yandje ohonde nelalakano opo ngeno va xupife eemwenyo. Ashike oshiwana shaJehova shiyapuki osha dimina kutya Omushiti oku na oufemba wokuufa kutya ohonde oi na okulongifwa ngahelipi. “Keshe ohonde” okwe i tala ko iyapuki. Otu na okukala twa tokola toko okudulika komhango yaye i na sha nohonde. Okupitila melihumbato letu liyapuki, ohatu ulike kutya otwa pandula filufilu eenghono dokuxupifa dohonde yaJesus, oyo oyo aike ye shi ningifa tashi shiiva opo tu diminwe po omatimba etu notu ka kale nomwenyo waalushe. — Joh. 3:16.
OMOLWASHIKE JEHOVA A TEELELA TU KALE OVAYAPUKI?
16. Omolwashike oshiwana shaJehova shi na okukala shiyapuki?
16 Eshi Kalunga a li ta mangulula Ovaisrael moupika waEgipti, okwe va lombwela ta ti: “Aame Omwene, ou nde mu pitifa mo medu laEgipti, opo ndi kale Kalunga keni. Osho ngaha hano nye mu nokukala ovayapuki shaashi Aame omuyapuki.” (Lev. 11:45) Ovaisrael ova li va teelelwa va kale ovayapuki molwaashi Jehova omuyapuki. Tu li Eendombwedi daJehova, nafye otu na okukala ovayapuki. Embo laLeviticus ole tu yelifila nawa oshinima osho.
17. Ou uditile ngahelipi embo lOmbibeli laLeviticus?
17 Okukonakona oitukulwa yonhumba yaLeviticus okwe tu etela shili ouwa. Otashi dulika oshitukulwa eshi sha hapupalifa olupandu loye lokupandula embo olo lOmbibeli la nwefwa mo. Okudilonga kouyelele umwe wa fimanenena oo u li muLeviticus oku na okukala kwe ku kwafela u ude ko moule omatomheno kutya omolwashike tu na okukala ovayapuki. Ndele mbela eeshili vali di na ondilo dopamhepo dilipi hatu ke lihonga membo olo li li oshitukulwa shEendjovo daKalunga da nwefwa mo? Oshike vali hatu dulu okulihonga mo shi na sha nokulongela Jehova oilonga iyapuki? Osho ohatu ke shi kundafana moshitukulwa tashi landula.


c: text/html

text:
Omolwashike Eendombwedi daJehova ihadi longifa omushiyakano melongelokalunga lado?
Ovanhu vahapu ohava tale ko omushiyakano u li oshilimbo shOukriste. Ndele nonande Eendombwedi daJehova odi li Ovakriste, ihatu longifa omushiyakano melongelokalunga letu. Omolwashike mbela?
Etomheno limwe ololo kutya Ombibeli otai ulike kutya Jesus ina fila komushiyakano ndele okopala. Shimwe vali, Ombibeli oya londwela Ovakriste va ye “onhapo efimaneko loikalunga,” naasho osha hala okutya katu na okulongifa omushiyakano melongelokalunga letu.—1 Ovakorinto 10:14; 1 Johannes 5:21.
Shididilkwedi, Jesus okwa ti: “Opo tuu opo aveshe tave mu koneke kutya, nye ovalongwa vange, ngenge mu holafane.” (Johannes 13:34, 35) Kungaho, Jesus okwa ulika kutya ohole yokuheliholamwene oyo tai ka didilikifa mo ovashikuli vaye vashili, ndele hamushiyakano ile oshihongwafano shimwe vali.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ETUKULWA 4
Okakadona oko ka li ka hafifa xe nosho yo Jehova
Okakadona oko ke li mefano ou ka wete?— Okamonakadona kaJefta. Ombibeli inai tumbula edina lokakadona oko, ndele otu shii kutya oka li ka hafifa xe Jefta nosho yo Jehova. Onawa ngeenge hatu lihongo shihapu kombinga yokakadona oko nosho yo xe Jefta.
Jefta okwa li omushamane e li nawa nokwa li ha hongo luhapu okamonakadona kaye kombinga yaJehova. Okwa li yo e na eenghono nokwa li omuwiliki muwa. Nomolwaasho, Ovaisrael ova li ve mu pula e va wilike eshi tava ka lwifa ovatondi vavo.
Jefta okwa li a pula ekwafo kuJehova opo a findane. Okwa li a udanekela Jehova kutya ngeenge okwe mu kwafele a findane moita, ote ke mu pa omunhu oo te uya oku mu shakeneka tete okudja meumbo laye eshi ta di koita. Omunhu oo okwa li ta ka kala ha di nokulonga ketwalihangano laKalunga onghalamwenyo yaye aishe. Etwalihangano ola li onhele oko ovanhu va li hava i va ka ilikane Kalunga pefimbo olo. Jefta okwa ka findana moita. Mbela ou shii kutya olyelye e uya oku mu shakeneka tete eshi a alukila keumbo?—
Okamonakadona kaye! Okamonakadona oka li ka dalwa oko akeke, ndele paife xe okwa li e na oku ka yandja po kuJehova. Jefta okwa li a nyemata neenghono. Ndele dimbuluka kutya okwa li a ninga eudaneko. Okamonakadona oka ti kuye: ‘Tate, molwaashi owa udanekela Jehova, ou na ashike okuwanifa po eudaneko loye.’
Okamonakadona kaJefta nako oka li ka nyemata neenghono, molwaashi ngeenge oka i ketwalihangano, itaka dulu okuhombolwa nokudala ounona. Ndele oka li ka halelela xe a wanife po eudaneko laye noka li yo ka hala okuhafifa Jehova. Osho osha li sha fimana unene kuko shi dulife okuhombolwa nokudala ounona. Onghee hano, oka li ka ya ketwalihangano, oko ka kala taka longele Jehova onghalamwenyo yako aishe.
Mbela ito dimine kutya oka li ka hafifa xe nosho yo Jehova?— Osho naanaa! Ngeenge owa kala u hole Jehova nokudulika kuye oto ka kala wa fa okamonakadona kaJefta. Naave oto ka hafifa neenghono ovadali voye nosho yo Jehova.
LESHA MOMBIBELI YOYE
Deuteronomion 6:4-6
Ovatokolipangeli 11:30-40
1 Ovakorinto 7:37, 38


text:
EHOKOLOLO 77
Ovalumenhu vatatu tava anye okulinyongamena oshihongwafano
MBELA oto dimbuluka ovalumenhu vatatu ovanyasha ovo twe lihonga kombinga yavo mehokololo 75? Heeno, ovanyasha ovo vatatu ookaume kaDaniel ovo va li va anya okulya oikulya inai koshoka. Ovababilon ova li ve va luka Sadrak, Mesak naAbednego. Tala monghalo omo ve li paife! Mbela omolwashike inava hala okulinyongamena oshihongwafano osho shinene ngaashi ovanhu vakwao? Natu ka taleni kutya omolwashike.
Mbela oto dimbuluka eemhango odo Jehova a li a shanga mwene hadi ifanwa Oipango Omulongo? Oshipango shotete shomoipango oyo otashi ti: ‘Ino longela ookalunga vamwe pamwe naame!’ Ovalumenhu ovo ovanyasha ova li va tokola toko okudulika koshipango osho, nonande kasha li shipu okuninga ngaho.
Ohamba yaBabilon, Nebukadnesar, oya li ya shiva ovanenenhu vahapu ve uye va fimaneke oshihongwafano osho ya li ya tula po. Eshi ovanhu va ongala, ohamba oya li ye va lombwela ya ti: ‘Ngeenge omwa udu eshiko lomanghuma, nouhumbafeta noishikomwa ikwao, omu na okutwa eengolo nokwiilikana oshihongwafano eshi shoshingoli. Ndele keshe ou ina hala oku shi linyongamena noku shi ilikana, ota ka ekelwa mediko lomundilo wa hanya pefimbo opo tuu opo.’
Nebukadnesar okwa li a handuka neenghono eshi a mona kutya Sadrak, Mesak naAbednego inave linyongamena koshihongwafano shaye. Okwa tuma ovapiya vaye ve va ifane, ndele te va pe natango omhito ikwao ve linyongamene koshihongwafano osho. Ndele natango ovalumenhu ovo ovanyasha inave shi ninga, molwaashi ova li ve lineekela filufilu muJehova. Ova lombwela Nebukadnesar tava ti: ‘Kalunga ketu ou hatu ilikana ota dulu oku tu xupifa. Ndele kutya nee ine tu xupifa, fye itatu ke linyongamena nandenande oshihongwafano shoye shoshingoli.’
Eshi Nebukadnesar a uda eendjovo odo, okwa li a fula onya neenghono nokuli shi dulife nale. Nonande ediko lomundilo ola hangwa la temwa nale, okwa lombwela vali ovapiya vaye a ti: ‘Hanyekeni ediko olo lwoikando iheyali opo omundilo u kale wa hanya shi dulife nale!’ Opo nee okwa lombwela ovakwaita vaye ovanaenghono opo va mange Sadrak, Mesak naAbednego noku va umbila mediko lomundilo. Ediko olo ola li la hanya neenghono, nomolwaasho ovakwaita ovo vaNebukadnesar ova dipawa komalaka omundilo. Ndele mbela ongahelipi shi na sha novalumenhu vatatu ovanyasha ovo va umbilwa mediko?
Eshi ohamba ya tala mediko, oya li ya kanghwa neenghono. Onghee hano, oya pula tai ti: ‘Hano inatu mangeni ovalumenhu vatatu ndele hatu va ekele mediko lomundilo wa hanya?’
Ovapiya vayo ove i nyamukula va ti: ‘Heeno, osho twa ninga.’
Opo nee ohamba oya ti vali: ‘Ame ondi wete ovalumenhu vane tava endaenda mediko lomundilo. Okwa tya ngoo, inava mangwa, ndele nomundilo itau va ningi sha. Omulumenhu omutine ota monika a fa kalunga.’ Ohamba oya ehena popepi nediko ndele tai ingida mokule tai ti: ‘Sadrak! Mesak! Abednego! Djeni mo mediko, osheshi nye ovapiya vaKalunga Omukombadambada!’
Eshi va dja mo, ovanhu aveshe ova li va mona kutya omundilo oo inau va xwika nandenande. Opo nee ohamba oya ti: ‘Kalunga kaSadrak, Mesak naAbednego na fimanekwe, molwaashi okwa tuma omweengeli waye a xupife ovalumenhu ava, eshi va anya okulinyongamena kalunga umwe e lili ile okwiilikana kalunga umwe ehe fi ashike Kalunga kavo.’
Mbela ovapiya vaJehova ovo ovadiinini inava tula po oshihopaenenwa shiwa osho tu na okushikula?
Exodus 20:3; Daniel 3:1-30.


text:
ETUKULWA 7
Owa fimaneka ngoo omwenyo ngaashi Kalunga?
“Muove, omo omu nofifiya yomwenyo.” — EPSALME 36:10.
1, 2. (a) Oshali i na ondilo ya dja kuKalunga ilipi tu na? (b) Omolwashike okukala tu udite ko omafinamhango Ombibeli kwa fimanenena kunena?
TATE yetu womeulu okwe tu pa oshinima shi na ondilo inenenene, oshali yomwenyo oyo e tu pa tu li ovanhu ovanaendunge, ovo tava dulu okuhopaenena omaukwatya aye. (Genesis 1:27) Ohatu dulu okuuda ko nghee omafinamhango Ombibeli taa dulu oku tu etela ouwa, omolwoshali oyo i na ondilo yomwenyo tu li oishitwa inaendunge. Ngeenge otwa tula moilonga omafinamhango oo, ohatu dulu okukala twa pyokoka pamhepo nokukala tu hole Jehova. Ohatu ka kala yo twa ‘ika okutongola ouwa nowii.’ — Ovaheberi 5:14.
2 Okukala tu udite ko omafinamhango Ombibeli osha fimanenena kunena, molwaashi mounyuni omu na eenghalo da kitakana, omo tashi dulika paha kale eemhango dokondadalunde odo tadi ufa kutya oshike tu na okuninga po meenghalo da tya ngaho. Pashihopaenenwa, ounongononi wopaunamiti owa longa po oilongomwa ya dja mohonde nope na omilandu dopauhaku odo da kwatela mo ohonde. Oshinima osho oshihokwifa nosha wana okupewa elitulemo kwaaveshe ovo va hala okudulika kuJehova. Ndele nande ongaho, ngeenge otu shii omafinamhango Ombibeli oo taa wapalele, ohatu ka dula okuninga omatokolo e li pandunge, oo taa ka mbilipaleka eliudo letu notae ke tu kwafela tu likaleke mohole yaKalunga. (Omayeletumbulo 2:6-11) Natu ka kundafane amwe omomafinamhango oo.
OMWENYO NOHONDE OIYAPUKI
3, 4. Onaini Omishangwa da ulika oshikando shotete kutya ohonde oiyapuki, nouyapuki wohonde owe likolelela komafinamhango elipi?
3 Jehova okwa li a yelifa oshikando shotete nghee omwenyo nohonde ya pambafana filufilu nonokutya oiyapuki, okafimbo kanini konima eshi Kain a dipaa Abel. Kalunga okwa li a lombwela Kain a ti: “Ondaka yohonde yondenge yoye tai kuwile nge onghuwo medu.” (Genesis 4:10) Pataleko laJehova, ohonde yaAbel oya li i lile po omwenyo waye ile onghalamwenyo yaye oyo Kain a xulifa po eshi e mu dipaa nonyanya. Onghee hano, otaku dulu okutiwa kutya, ohonde yaAbel oya li tai kuu kuKalunga a handukile oo e i tila shi. — Ovaheberi 12:24.
4 Konima yEyelu laNoa, Kalunga okwa li a lombwela ovanhu va kale tava li ombelela yoinamwenyo, ndele okwa li e va indika okulya ohonde. Kalunga okwa ti: “Ombelela i nomwenyo nokutya, i nohonde, inamu i lya. Ndelenee ohonde yeni vene ohandi ke i kwatela onghone.” (Genesis 9:4, 5) Oshipango osho otashi longo koludalo alishe laNoa fiyo okunena. Otashi koleke eityo leendjovo odo Kalunga a li a lombwela Kain, kutya omwenyo woishitwa aishe ou lilwe po kohonde. Oshipango osho osha yelifa nawa kutya Jehova, Odjo yomwenyo, ota ka handukila ovanhu aveshe ovo ihava fimaneke omwenyo nohonde. — Epsalme 36:10.
5, 6. Omhango yaMoses oya li ya ulika ngahelipi kutya ohonde oiyapuki noi na ondilo? (Tala yo oshimhungu pepandja 78.)
5 Eeshili odo dopavali da fimanenena oda li da tumbulwa yo mOmhango yaMoses. Leviticus 17:10, 11 ota ti: ‘Keshe umwe ta li ohonde, keshe ohonde, heeno, kukeshe ou ha li ohonde, Ame ohandi ke mu taalelifa oshipala shange nehandu noku mu dima mo moshiwana shavo. Osheshi omwenyo wombelela u li mohonde, ndele Ame onde i mu pa koaltari i ninge ekwatakanifo leemwenyo deni, shaashi ohonde tai kwatakanifa, osheshi omwenyo u li muyo.’ * — Tala oshimhungu “Eenghono dohonde dokukwatakanifa,” pepandja 76.
6 Ngeenge ohonde yoshinamwenyo osho sha li sha dipawa kaya li tai ka longifwa koaltari, okwa li i na okutilwashi medu. Kungaho, omwenyo owa li hau shunifwa kOmuyandji wao, monghedi yopafaneko. (Deuteronomion 12:16; Hesekiel 18:4) Ndele didilika kutya, Ovaisrael kava li ve na okulandula omilandu da kitakana opo va kufe mo okahonde keshe oko ka li mombelela yoshinamwenyo. Omuisrael okwa li ta dulu okulya ombelela neliudo la yela, shimha ashike oshinamwenyo sha li sha dipawa monghedi ya yuka nosha dja ohonde, molwaashi onghedi ya tya ngaho oya li tai fimanekifa Omuyandjimwenyo.
7. David okwa li a ulika ngahelipi kutya okwa fimaneka ouyapuki wohonde?
7 David, ‘omulumenhu oo a li a hokiwa komutima’ waKalunga, okwa li a uda ko omafinamhango oko kwa li kwa kanghamena omhango yaKalunga i na sha nohonde. (Oilonga 13:22) Pomhito imwe eshi a li a fya enota neenghono, ovakwaita vaye vatatu ova li va ya monhanda yovatondi vavo, nokuteka omeva mondungu ndele tave mu etele. David okwa li e linyenga ngahelipi? Okwa li a pula a ti: “Ndi nwe ngeno ohonde yovalumenhu ava va ile ko nokuyandja eemwenyo davo?” Pataleko laDavid, omeva oo a li a etelwa okwa li e a tala ko paulelalela a fa ohonde yovaikwata vaye ovo va li va tula eemwenyo davo moshiponga. Nonande David okwa li a fya enota, omeva oo okwa li e a “tilashi poshi kokufimaneka Omwene.” — 2 Samuel 23:15-17.
8, 9. Mbela etaleko laKalunga li na sha nomwenyo nosho yo ohonde ola li la lunduluka eshi kwa totwa eongalo lopaKriste? Shi yelifa.
8 Omido 2 400 lwaapo konima yoshipango shi na sha nohonde osho sha li sha pewa Noa nosho yo omido 1 500 lwaapo konima eshi ehangano lOmhango la dikwa po, Jehova okwa li a nwefa mo olutuwiliki leongalo lopaKriste lonale li shange kutya: “Omhangela yOmhepo Iyapuki noyetu yo oyo ei mu ha twikwe nande omutengi umwe. Oyo tuu ei aike i he shii kweefiwa: Nye mu lidilike keshe eshi sha yambelwa oikalunga, nohonde nombelela ya fya oshunguungu, nohole yoipala.” — Oilonga 15:28, 29.
9 Osha yela kutya olutuwiliki lonale ola li la didilika kutya ohonde oiyapuki nonokutya osha puka oku i longifa nai naanaa ngaashi ashike okulongela oikalunga ile okuya moluhaelo. Ovakriste vashili kunena navo ova tambula ko oshipango osho. Kakele kaasho, otava dulu okuhafifa Jehova ngeenge tava ningi omatokolo e likolelela komafinamhango Ombibeli, shi na sha nokulongifwa kwohonde.
OKULONGIFWA KWOHONDE MOUNAMITI
10, 11. (a) Eendombwedi daJehova ohadi tale ko ngahelipi okutulwa ohonde aishe nosho yo oitukuwa yohonde inene? (b) Omoinima ilipi i na sha nohonde Ovakriste tashi dulika va kale ve na omataleko a yoolokafana?
10 Eendombwedi daJehova odi shii kutya ‘okulidilika ohonde’ otashi ti okuhatulwa ohonde, okuhe i yandja opo i ka tulwe vamwe ile okutuvikilifa ohonde yomunhu mwene opo e ke i tulwe monakwiiwa. Ihadi dimine okutulwa oitukulwa inhe inene yohonde, ngaashi eesele ditilyana, eesele ditoka, oplatelets nosho yo oplasma, molwaashi ohadi dulika komhango yaKalunga i na sha nokulidilika ohonde.
11 Kunena, okupitila momilandu donhumba, oitukulwa inene yohonde luhapu ohai tukaulwa moutukulwa vanininini ovo hava longifwa meenghedi di lili noku lili. Mbela Omukriste ota dulu okudimina okutulwa outukulwa ovo? Mbela oku na oku va tala ko ve li “ohonde”? Keshe umwe oku na okutokola kuye mwene moshinima osho. Keshe umwe oku na yo okutokola kuye mwene ngeenge tashi uya pomauhaku oo a kwatela mo eshina lokuwapaleka ohonde (hemodialysis), omulandu wokuhaula ohonde (hemodilution) nosho yo okuxupifa ohonde yomunhu mwene oyo tai di molutu neshina lokufipa po ohonde pefimbo letando (cell salvage), shimha ashike ya kala inai tuvikilwa oule wefimbo. — Tala Oshiwedelwako pepandja 215-218.
12. Otu na okutala ko nokuungaunga ngahelipi noinima oyo ya kwatela mo eliudo?
12 Mbela oinima omo tu na okuninga omatokolo pauhandimwe inai fimana kuJehova? Hasho nandenande, molwaashi Jehova oku na ohokwe mwaasho hatu diladila nosho yo momalinyengotomheno etu. (Lesha Omayeletumbulo 17:3; 24:12.) Onghee hano, ngeenge otwa pula ewiliko kuJehova okupitila meilikano nokukonga omauyelele noukeka shi na sha nouhaku wonhumba, otu na okupwilikina keliudo letu la deulwa kOmbibeli. (Ovaroma 14:2, 22, 23) Katu na okweefa vamwe ve tu findile omataleko avo, ndele nafye katu na okupula vamwe kutya: “Ngeno oove wa li monghalo ya fa yange, ngeno oto ningi po shike?” Omukriste keshe oku na ‘okuhumbata omutengi waye mwene’ moinima ya tya ngaho. * — Ovagalati 6:5; Ovaroma 14:12; tala oshimhungu “ Ohandi tale ko ngoo ohonde kutya oiyapuki?” pepandja 81.
EEMHANGO DAJEHOVA OTADI ULIKE KUTYA OKU LI TATE OMUNAHOLE
13. Eemhango nosho yo omafinamhango aJehova otaa holola shike shi na sha naye? Shi yelifa.
13 Eemhango nosho yo omafinamhango oo e li mOmbibeli otaa ulike kutya Jehova oku li Omuyandjimhango omunaendunge naXe omunahole, oo e na ko nasha shili nonghalonawa yovana vaye. (Epsalme 19:8-12) Nonande oshipango shi na sha ‘nokulidilika ohonde’ kasha li sha yandjwa omolwokukaleka po oukolele wovanhu, otashi tu amene komaupyakadi oo haa etifwa kokutulwa ohonde. (Oilonga 15:20) Ovanhu vahapu ovo ve li moikondo i na sha nounamiti ova tala ko okutanda nopehe na okulongifa ohonde ku li “onghedi ya denga mbada” i na sha nouhaku wopashinanena. Osho otashi yandje oumbangi kOvakriste vashili kutya Jehova omunongo kuhe na vali nonokutya omunahole. — Lesha Jesaja 55:9; Johannes 14:21, 23.
14, 15. (a) Ohole yaKalunga yokuhola oshiwana shaIsrael oya li i liwetikile meemhango dilipi? (b) Ongahelipi to dulu okutula moilonga omafinamhango oko kwa li kwe likolelela eemhango di na sha neameno odo da li da pewa Ovaisrael?
14 Okunakonasha kwaKalunga shi na sha nonghalonawa yoshiwana shaye muIsrael shonale okwa li ku liwetikile meemhango dihapu odo a li e shi pa. Pashihopaenenwa, okwa li e va lombwela kutya omaumbo avo okwa li e na okukala e na oshikelelifongubu kombada yonduda opo ku kelelwe oiponga, molwaashi kombada yeenduda okwa li haku longelwa oilonga ihapu. (Deuteronomion 22:8; 1 Samuel 9:25, 26; Nehemia 8:16; Oilonga 10:9) Kalunga okwa li yo e va lombwela kutya nava pashukile eemhedi odo da nyika oshiponga. (Exodus 21:28, 29) Ngeenge omunhu okwe lipwililikile oipango oyo, okwa li hashi ulike kutya ina fimaneka onghalonawa yavamwe nosha li tashi dulu okweetifa etimba lohonde.
15 Ongahelipi hatu dulu okutula moilonga omafinamhango oko kwa li kwa kanghamena eemhango odo? Oto dulu okukonakona onghalo yohauto yoye, onghedi omo ho shingi, oinamwenyo yoye, eumbo loye, onhele oko ho longele nosho yo omalihafifo oye. Moilongo imwe, ovanyasha vahapu ohava file moiponga oyo hai etifwa luhapu kokuhenakonasha. Ndele ovanyasha ovo va hala okulikaleka mohole yaKalunga ova fimaneka omwenyo nomolwaasho ihave lihafifa noinima oyo ya nyika oshiponga. Ihave lifufya mokudiladila kutya ovanyasha ihava mono oiponga noupu. Ndele ponhele yaasho, ohava hafele ounyasha wavo mokuhenuka omaupyakadi. — Omuudifi 11:9, 10.
16. Efinamhango lOmbibeli lilipi tali ulike kutya osha puka okulikufa edimo? (Tala yo eshangelo lopedu.)
16 Omwenyo wokaana oko inaka dalwa nao ou na ondilo koshipala shaKalunga. MuIsrael shonale, ngeenge omunhu okwa monifa oshiponga omukainhu mufimba, ndele ta fi ile okaana, Kalunga okwa li ha tale ko omunhu oo a etifa oshiponga e li omudipai, nomunhu a tya ngaho okwa li e na okuyandja ‘omwenyo waye.’ * (Lesha Exodus 21:22, 23.) Onghee hano, diladila kunghee Jehova ha kala e udite ngeenge e wete ounona vahapu inava dalwa tava fi omolwovanhu ovo have likufa omadimo owina omudo keshe, navahapu ohave shi ningi omolwouwa wavo vene nomolwokuhena eenghedi.
17. Ongahelipi to dulu okuhekeleka omunhu oo a li e likufa edimo fimbo ine lihonga kombinga yomifikamhango daKalunga?
17 Ongahelipi shi na sha nomukainhu oo a li e likufa edimo fimbo ina shiiva oshili yOmbibeli? Mbela osho osha hala okutya Jehova ita dulu oku mu fila onghenda? Hasho nandenande! Omunhu oo e livela ombedi shili ota dulu okudiminwa po kuJehova pakanghameno lohonde yaJesus ya tika. (Epsalme 103:8-14; Ovaefeso 1:7) Kristus okwa ti: “Ame inandi uya okwiifana ovayuki, ndele ovalunde ve lidilulule.” — Lukas 5:32.
INO KALA U NA OUTONDWE
18. Ombibeli oya popya kombinga yoshietifi shinene shetileshi lohonde shilipi?
18 Kakele kokuhaningila vamwe owii, Jehova okwa hala tu kufe mo outondwe momitima detu, oo hau etifa luhapu etileshi lohonde. Omuyapostoli Johannes okwa ti: “Keshe ou ta tondo omumwaxe oye omudipai.” (1 Johannes 3:15) Omunhu a tya ngaho ke tonde ashike omumwaxe ndele ohe mu halele yo efyo. Outondwe waye otashi dulika u limonikile mokulundila omumwaxe nomalundilo manyanyalifa, oo ngeno okwa li oshili, ngeno otaa dulu okutokolifa omumwaxe kuJehova. (Leviticus 19:16; Deuteronomion 19:18-21; Mateus 5:22) Onghee hano, osha fimana okukufa mo outondwe oo tashi dulika wa mena omidi momitima detu. — Jakob 1:14, 15; 4:1-3.
19. Omunhu oo ha wilikwa komafinamhango Ombibeli oha tale ko ngahelipi omishangwa ngaashi Epsalme 11:5 nosho yo Ovafilippi 4:8, 9?
19 Ovo va fimaneka omwenyo ngaashi Jehova nova hala okulikaleka mohole yaye ohava henuka yo elongifo leenghono loludi keshe. Epsalme 11:5 otali ti kutya Jehova oku ‘tonde ou e hole owii,’ ile tu tye, elongifo leenghono. Omushangwa oo itau popi ashike kombinga youkwatya waKalunga, ndele ou na efinamhango olo li na okunwefa mo onghedi yetu yokukalamwenyo. Ou na okulinyengifa ovo ve hole Kalunga va henuke oludi keshe lomalihafifo oo tashi dulika taa xwaxwameke elongifo leenghono. Natango, omushangwa oo tau ti kutya Jehova ‘oKalunga kombili’ ohau linyengifa ovapiya vaye va yadife omadiladilo nomitima davo noinima oyo iholike, iwa noi shii okupandulwa, oyo hai etifa ombili. — Lesha Ovafilippi 4:8, 9.
KALA KOKULE NOMAHANGANO OO E NA ETIMBA LOHONDE
20-22. Ovakriste ohava tale ko ngahelipi ounyuni, nomolwashike?
20 Pataleko laKalunga, ounyuni aushe waSatana ou na etimba lohonde. Onghalelo yao yeepolotika, oyo ya popiwa mOmishangwa pafaneko i li oilyani oikwanyanya, oya dipaifa ovanhu omamiliyona mahapu, mwa kwatelwa ovapiya vaJehova vahapu. (Daniel 8:3, 4, 20-22; Ehololo 13:1, 2, 7, 8) Omahangano opangeshefa nosho yo opaunongononi, oo haa longele kumwe nomahangano opapolotika, okwa longa po oilwifo ya nyika oshiponga, nokungaho otae likola oimaliwa ihapu okupitila monghedi ya tya ngaho. Osho itashi ulike tuu shili kutya ‘ounyuni aushe ou li mepangelo lomunawii’! — 1 Johannes 5:19.
21 Molwaashi ovashikuli vaJesus ‘kave fi vomounyuni’ noihava kufa ombinga nandenande meepolotika dao nosho yo moita, ohava henuka okukala netimba lohonde pauhandimwe nosho yo momudingonoko. * (Johannes 15:19; 17:16) Ngaashi Kristus, ihava alulile vamwe owii ngeenge tava hepekwa. Ndele ponhele yaasho, ove hole ovatondi vavo nohave va ilikanene nokuli. — Mateus 5:44; Ovaroma 12:17-21.
22 Komesho yaaishe, Ovakriste vashili ohava henuka okulimbwanga ‘muBabilon Shinene,’ ouhamba wounyuni womalongelokalunga oipupulu, osho shi na unene etimba lohonde. Eendjovo daKalunga oda ti: “Musho omwa monikile ohonde yovaprofeti, nohonde yovayapuki noyaava aveshe va dipawa kombada yedu.” Onghee hano, otwa londwelwa taku ti: “Djeni mo musho, nye ovanhu vange.” — Ehololo 17:6; 18:2, 4, 24.
23. Okudja mo muBabilon Shinene osha hala okutya shike?
23 Okudja mo muBabilon Shinene osha kwatela mo shihapu shihe fi ashike okudimifa mo edina loye. Osha kwatela mo yo okutonda oilonga ii oyo ya tambulwa ko komalongelokalunga oipupulu ile oyo haa xwaxwameke nokuhafya ohoni, ngaashi oluhaelo, okulidopa meepolotika nosho yo okulalakanena oupuna omolwolwisho. (Lesha Epsalme 97:10; Ehololo 18:7, 9, 11-17) Oilonga ya tya ngaho ohai etifa luhapu etileshi lohonde.
24, 25. (a) Opakanghameno lashike Kalunga ha file onghenda omunhu oo e na etimba lohonde ndele okwe livela ombedi? (b) Osho otashi tu dimbulukifa elongikido lilipi olo la li ko pefimbo lOmbibeli?
24 Fimbo twa li inatu tambula ko elongelokalunga lashili, keshe umwe womufye okwa li ha yambidida onghalelo yaSatana monghedi yonhumba ile yongadi, nokungaho, okwa li tu na etimba lohonde. Ndelenee molwaashi otwa lundulula onghedi yetu yokukalamwenyo, otu na eitavelo mekuliloyambo laKristus notwe liyapulila Kalunga, Kalunga okwe tu fila onghenda note tu amene pamhepo. (Oilonga 3:19) Eameno olo otali tu dimbulukifa kombinga yoihondamenolando yopefimbo lOmbibeli. — Numeri 35:11-15; Deuteronomion 21:1-9.
25 Elongekido olo ola li hali longo ngahelipi? Ngeenge Omuisrael a li a dipaa mukwao shihe fi oshiningilewina, okwa li e na okuya onhapo kushimwe shomoilando oyo. Ngeenge ovatokoli ovo ve na owino ova ningi etokolo li na sha naasho, omunhu oo a dipaa mukwao shihe fi oshiningilewina okwa li e na okukala moshihondamenolando omo a ya fiyo osheshi omupristeri omukulunhu a fya. Opo nee konima yaasho omunhu oo okwa li ta dulu okukala keshe opo a hala. Kashi fi tuu oshihopaenenwa sha tongomana shonghenda yaKalunga! Osho otashi ulike yo kutya okwa lenga neenghono omwenyo womunhu. Oihondamenolando oyo yonale otai yelekwa nelongekido laKalunga lokunena olo la kanghamena kekuliloyambo laKristus, li na sha noku tu amena kefyo ngeenge twa nyona oipango yaKalunga i na sha nouyapuki womwenyo nohonde shihe fi oshiningilewina. Mbela owa fimaneka ngoo efiloshisho olo? Ongahelipi to dulu okuulika kutya owe li fimaneka? Onghedi imwe omo to dulu okuulika kutya owa fimaneka efiloshisho olo oyo okushiva vamwe va tambule ko elongekido laKalunga loku tu amena, unene tuu eshi ‘oudjuu munene’ tau ehene popepi neenghono. — Mateus 24:21; 2 Ovakorinto 6:1, 2.
ULIKA KUTYA OWA FIMANEKA OMWENYO MOKUUDIFA ETUMWALAKA LOUHAMBA
26-28. Omonghedi ilipi onghalo yetu ya faafana naayo yomuprofeti Hesekiel, nongahelipi hatu dulu okulikaleka mohole yaKalunga?
26 Onghalo yoshiwana shaJehova kunena otai tu dimbulukifa omuprofeti Hesekiel wonale, oo a li a tumwa kuJehova a ka udifile Ovaisrael omalondwelo aYe, e li omunangeli, meityo lopamhepo. Kalunga okwa li e mu lombwela a ti: “Ngenge to udu ondjovo mokanya kange u noku va londola.” Ngeno Hesekiel okwa efele po oshilonga osho, ngeno okwa ka kala e na etimba lohonde yaavo va li va dipawa eshi Jerusalem sha li sha hanaunwa po. (Hesekiel 33:7-9) Ndele Hesekiel ka li e lietela etimba lohonde molwaashi okwa li a dulika.
27 Kunena, otwa teelela exulilo lounyuni aushe waSatana. Onghee hano, Eendombwedi daJehova oda tala ko oilonga yokuudifa ‘efiku longhone’ yaKalunga nosho yo etumwalaka lOuhamba i li oshinakuwanifwa noufembanghenda. (Jesaja 61:2; Mateus 24:14) Mbela oho kufa ngoo ombinga pauyadi moilonga ya tya ngaho ya fimanenena? Omuyapostoli Paulus okwa li a wanifa po oilonga yaye yokuudifa noudiinini. Nomolwaasho okwa li a popya a ti: “Ame ndi he netimba nande olohonde yomunhu. Osheshi ame inandi fiya po sha, ndelenee onde mu udifila omhangela aishe yexupifo laKalunga.” (Oilonga 20:26, 27) Kashi fi tuu oshihopaenenwa shiwa kufye!
28 Opo tu likaleke mohole yaTate yetu Jehova, katu na ashike okutala ko omwenyo nohonde ngaashi he i tale ko. Ndele otu na yo okukala twa koshoka ile tu va yapuki koshipala shaye, ngaashi hatu ke shi kundafana metukulwa tali landula.
^ okat. 5 Oshishangomwa Scientific American osha popya kombinga youtumbulilo “omwenyo wombelela u li mohonde” oo wa popiwa kuKalunga, sha ti: “Nonande oshoshili kutya ohonde otai dulu okutalwa ko i li omwenyo pamufefifo, outumbulilo oo otau popi oshinima sholelalela, oushili oo kutya omaludi aeshe eesele dohonde okwa pumbiwa opo oshishitwa shi kale nomwenyo.”
^ okat. 12 Tala o-Awake! yaAuguste 2006, epandja 3-12, ya nyanyangidwa kEendombwedi daJehova.
^ okat. 16 Ovashangi vomamboitya Ombibeli ova popya kutya eendjovo odo di li muExodus “osha yela kutya itadi ulike ashike kokuyahameka omukainhu oye aeke.” Didilika yo kutya Ombibeli inai popya kutya Kalunga oha tale kutya engwili ile okaana oka kala oule wefimbo li fike peni moshidalelo opo a tokole omunhu.
^ okat. 21 Tala Etukulwa 5 lembo eli, li na oshipalanyole “Ongahelipi hatu dulu okukala twa yooloka ko kounyuni?”
^ okat. 70 Tala Oshiwedelwako pepandja 215-218, opo u mone ouyelele muhapu.
Lihonga shihapu
Omolwashike tu na okukala ovayapuki?
Mbela embo lOmbibeli laLeviticus ohali ku lyalyakanifa ile ho mono lihe fi lihokwifa? Eeshili dopamhepo odo di li membo laLeviticus otadi dulu oku ku kwafela u longele Kalunga u li omuyapuki.


text:
ETUKULWA 16
‘Ninga eshi sha yuka’ eshi to ende pamwe naKalunga
1-3. (a) Omolwashike tu na oshikolo sholupandu kuJehova? (b) Omuxupifi wetu omunahole okwa hala tu ninge shike?
DILADILA nee ngeno u li moshikepa tai hale okuningina. Fimbo wa li to diladila kutya kape na vali eshi tashi dulu okuningwa po, ope uya omuxupifi oo e uya oku mu kwafela. Ito ka kala tuu u udite nawa ngeenge omuxupifi okwe ku xupifa moshiponga ndele ta ti: “Paife ou li meameno”! Mbela ito ka kala udite u na oshikolo sholupandu komunhu oo? Otaku dulu lela okutiwa kutya ou na oshikolo shomwenyo kuye.
2 Efaneko olo otali tu kwafele tu ude ko osho Jehova e tu ningila. Doshili, otu na oshikolo sholupandu kuye. Jehova okwe tu pa ekulilo olo le shi ningifa tashi shiiva opo tu xupifwe moulunde nefyo. Ohatu ka kala tu udite twa amenwa eshi tu shii kutya ngeenge otu na eitavelo tali longo mekuliloyambo olo li na ondilo, omatimba etu otaa ka dimwa po nonakwiiwa yetu yaalushe otai ka kala ya amenwa. (1 Johannes 1:7; 4:9) Ngaashi twe shi mona metukulwa eti-14, ekulilo olo onghedi ya denga mbada omo Jehova a ulika ohole nouyuki waye. Osho oshi na oku tu linyengifa tu ninge shike?
3 Oshiwa okukonakona kutya Omuxupifi wetu omunahole okwa hala tu ninge shike. Jehova okwa li a popya okupitila momuprofeti Mika a ti: “Omunhu ove, Ye okwe ku shiivifila eshi shiwa. Nashike shimwe Omwene ta pula kuove, nokutya u ninge eshi sha yuka nokuhola efilonghenda nokweenda nelininipiko pamwe naKalunga koye?” (Mika 6:8) Didilika kutya oshinima shimwe osho Jehova ta pula kufye osho ‘okuninga eshi sha yuka.’ Ongahelipi hatu dulu okuninga ngaho?
Lalakanena ‘ouyuki washili’
4. Otu shi shii ngahelipi kutya Jehova okwa hala tu kale metwokumwe nomifikamhango daye douyuki?
4 Jehova okwa hala tu kale metwokumwe nomifikamhango daye di na sha naasho shi li mondjila nosho yo osho sha puka. Molwaashi omifikamhango daye oda yuka, otu na okulalakanena ouyuki eshi hatu dulika kudo. Jesaja 1:17 ota ti: “Lilongeni okuninga ouwa; shikuleni ouyuki.” Eendjovo daKalunga ode tu kumaida tadi ti: “Kongeni ouyuki!” (Sefanja 2:3) Ode tu ladipika yo tu ‘djale omunhu mupe a shitwa a fe Kalunga omouyuki woshili.’ (Ovaefeso 4:24) Ouyuki washili otau ke tu kwafela tu henuke oinima ngaashi elongifo leenghono, onyata keshe nosho yo oluhaelo, molwaashi oinima oyo oi li omhinge naasho shiyapuki. — Epsalme 11:5; Ovaefeso 5:3-5.
5, 6. (a) Omolwashike shihe fi shidjuu okudulika komifikamhango daJehova? (b) Ombibeli oya ulika ngahelipi kutya okulalakanena ouyuki oshinima tashi twikile?
5 Mbela oshi li omutengi mudjuu kufye okudiinina omifikamhango daJehova douyuki? Ahowe. Omunhu oo e na ekwatafano lopofingo naJehova ita ka kala e wete oiteelelwa yaye idjuu. Molwaashi otu hole Jehova nosho yo omaukwatya aye, otwa hala okukala nonghedi yokukalamwenyo oyo tai mu hafifa. (1 Johannes 5:3) Dimbuluka kutya Jehova ‘oku hole ouyuki.’ (Epsalme 11:7) Ngeenge otwa hala shili okuhopaenena ouyuki waKalunga, otu na okukala tu hole osho e hole nokutonda osho e tonde. — Epsalme 97:10.
6 Oshidjuu kovanhu inava wanenena okulalakanena ouyuki. Ndele otu na okulidula omunhu mukulu pamwe noilonga yaye youlunde nokudjala omunhu mupe. Ombibeli oya ti kutya omunhu mupe ota ‘shitwa’ okupitila meshiivo lashili. (Ovakolossi 3:9, 10) Outumbulilo “ou ta shitilwa” otau ulike kutya okudjala omunhu mupe oshinima tashi twikile, osho tashi pula eenghendabala da mana mo. Kashi na nee mbudi kutya ohatu kendabale shi fike peni okulonga osho sha yuka, omafimbo amwe okuhawanenena kwetu ohaku tu ningifa tu diladile, tu popye ile tu longe osho inashi yuka. — Ovaroma 7:14-20; Jakob 3:2.
7. Otu na okutala ko ngahelipi oinima oyo tai tu i moshipala eshi hatu ningi eenghendabala tu lalakanene ouyuki?
7 Otu na okutala ko ngahelipi oinima oyo tai tu i moshipala eshi hatu kendabala okulalakanena ouyuki? Odoshili kutya inatu hala okutala ko oulunde wa fa oshinima inashi kwata moiti. Ashike nande ongaho, katu na okusholola nokukala tu udite kutya omapuko oo twa ninga otae tu ningifa tu kale inatu wana okulongela Jehova. Kalunga ketu omunanghenda okwa ninga omalongekido oo taa kwafele ovo ve livela ombedi va kale va hokiwa natango kuye. Konakona eendjovo domuyapostoli Johannes odo tadi tu shilipaleke tadi ti: “Edi ohandi di mu shangele mu ha nyone.” Ndele okwa weda ko a ti: ‘Ndele ngenge pe na ou ta nyono, [omolwokuhawanenena oko twa fyuulula] otu nomupopili puTate, Jesus Kristus.’ (1 Johannes 2:1) Doshili, Jehova okwa longekida ekuliloyambo laJesus opo tu dule oku mu longela monghedi oyo ta hokwa nonande inatu wanenena. Mbela osho kashi na oku tu linyengifa tu kale twa hala okulonga osho tashi hafifa Jehova?
Onghundana iwa nosho yo ouyuki wopakalunga
8, 9. Ongahelipi okuudifwa kwonghundana iwa taku ulike kutya Jehova omuyuki?
8 Ohatu dulu okulonga ouyuki, hatu hopaenene ouyuki wopakalunga, mokukala hatu kufa ombinga pauyadi moilonga yokuudifila vamwe onghundana iwa yOuhamba waKalunga. Ouyuki waJehova owa pambafana ngahelipi nonghundana iwa?
9 Jehova ita xulifa po onghalelo youkolokoshi ofimbo ina londwela tete ovanhu. Jesus okwa popya mexunganeko laye li na sha naasho tashi ka ningwa mefimbo lexulilo a ti: “Tete evangeli oli na okuudifilwa oiwana aishe.” (Markus 13:10; Mateus 24:3) Oshitya “tete” osho sha longifwa otashi ulike kutya ope na oiningwanima imwe oyo tai ka ningwa konima ngeenge oilonga yokuudifa mounyuni aushe oya pu. Oiningwanima oyo oya kwatela mo efimbo loudjuu munene oo wa xunganekwa, opo ovakolokoshi tava ka hanaunwa po nokonima yaasho otapa ka kala ounyuni mupe wouyuki. (Mateus 24:14, 21, 22) Onghee hano, itashi ka kala sha yuka okukembaula Jehova kutya ina ungaunga pauyuki novakolokoshi. Eshi ta londwela ovanhu, ota pe ovakolokoshi omhito ya wana yokulundulula eenghedi davo opo vaha ka hanaunwe po. — Jona 3:1-10.
10, 11. Ongahelipi okuudifa onghundana iwa taku ulike kutya ohatu longo ouyuki wopakalunga?
10 Ongahelipi okuudifa kwetu onghundana iwa taku ulike kutya ohatu lalakanene ouyuki wopakalunga? Shotete, ohatu ningi nawa eshi hatu kwafele vamwe ngaashi hatu dulu opo va ka xupifwe. Diladila vali kefaneko li na sha nokuxupifwa moshikepa oyo tai hale okuningina. Nopehe na omalimbililo, eshi u li mokambautu oko ke uya oku mu xupifa oto ka kala yo wa hala okukwafela vakweni ovo ve li natango momeva. Sha faafana, otu na oshinakuwanifwa shokukwafela ovo tava kondjo ve li momeva opafaneko ounyuni ou woukolokoshi. Odoshili kutya ovanhu vamwe ihava tambula ko etumwalaka letu. Ndele fimbo ashike Jehova ta twikile okutala ovanhu onheni, otu na oshinakuwanifwa shoku va kwafela “ve lialulukile melidilululo” opo va dule oku ka xupifwa. — 2 Petrus 3:9.
11 Eshi hatu udifile ovanhu ovo hatu shakeneke onghundana iwa, ohatu longo ouyuki monghedi imwe vali ya fimana, sha hala okutya, ohatu ulike kutya katu na onhondo. Dimbuluka kutya “Kalunga iha tale omunhu kombada. Ndele moshiwana keshe, keshe ou he mu tila ndee ta diinine ouyuki, ote mu wapalele.” (Oilonga 10:34, 35) Ngeenge otwa hala okuhopaenena ouyuki waye, katu na okukala nonhondo. Ponhele yaasho, otu na okuudifila ovanhu onghundana iwa kashi na nee mbudi kutya ovomuhoko ulipi, ove li pomufika ulipi moulikumwe wovanhu ile ova hepuluka shi fike peni. Kungaho ohatu ka kwafela ovo tave tu pwilikine va ude onghundana iwa nove i tambule ko. — Ovaroma 10:11-13.
Nghee tu na okuungaunga novanhu vakwetu
12, 13. (a) Omolwashike tuhe na okweendelela okutokola vamwe? (b) Omayele aJesus oo kutya “efeni okutokola” nosho yo kutya “efeni okuyandja oushima” otaa ti shike? (Tala yo eshangelo lopedu.)
12 Ohatu ka ulika yo kutya ohatu longo ouyuki mokukala hatu ungaunga navamwe ngaashi Jehova ha ungaunga nafye. Ohashi kala shipu neenghono okutokola vamwe, oku va kembaula omolwomapuko avo nokukala twa limbililwa shi na sha nomalinyengotomheno avo. Olyelye womufye ta ka kala a hala Jehova a konenene omalinyengotomheno etu nosho yo omapuko etu nopehe na oku tu fila onghenda? Lao linene, Jehova hasho ha ungaunga nafye ngaho. Omupsalme okwa ti: “Omwene, ngenge to konenene omawii, Omwene, olyelye ta kala po?” (Epsalme 130:3) Mbela inatu pandula eshi Kalunga ketu omuyuki nomunanghenda iha yandje elitulemo komapuko etu? (Epsalme 103:8-10) Ongahelipi nee fye tu na okuungaunga navamwe?
13 Ngeenge otwa dimina nolupandu kutya ouyuki waKalunga ohau endele pamwe nonghenda, itatu ka endelela okutokola vamwe moinima oyo inai tu pamba, ile inai fimana lela. Jesus okwa li a londwela mEudifo lokOmhunda a ti: “Efeni okutokola, opo muha tokolwe.” (Mateus 7:1, NW) Pahokololo laLukas, Jesus okwa weda ko vali a ti: “Efeni okuyandja oushima opo muha pewe oushima.” * (Lukas 6:37, NW) Jesus okwa ulika kutya oku shii kutya ovanhu inava wanenena ove na eamo lokutokola vakwao. Keshe omupwilikini waye oo a li e na onghedindjikilile yokutokola nonyanya ovanhu vakwao okwa li e na oku i xulifa po.
14. Otu na ‘okweefa okutokola’ vamwe omolwomatomheno elipi?
14 Omolwashike tu na ‘okweefa okutokola’ vamwe? Etomheno limwe ololo kutya, eenghonopangelo detu oda ngabekwa. Omuyapostoli Jakob okwe tu dimbulukifa a ti: “Omuyandjimhango nomutokoli umwe aeke,” Jehova. Onghee hano, Jakob okwa li a pula a ti: “Oove lyelye eshi to tokola omukweni?” (Jakob 4:12; Ovaroma 14:1-4) Kakele kaasho, okuhawanenena kwetu ohaku tu ningifa tuha tokole pauyuki. Luhapu oikala yetu nosho yo omalinyengotomheno, oo haa kala a kwatela mo onhondo, onghone, ondubo nosho yo okukala tu li shii ouyuki, ohai nwefa mo onghedi omo hatu tale ko ovanhu vakwetu. Otu na yo omangabeko amwe vali, nongeenge otwa dilonga kuo otashi ke tu kwafela tu henuke okukala hatu yandje unene elitulemo komapuko avamwe. Ihatu dulu okumona osho shi li momitima davamwe, nokatu shii eenghalo adishe omo ve li. Onghee hano, omolwashike tu na okukala hatu fekelele ovaitaveli vakwetu omalinyengotomheno a puka, ile oku va kembaula omolweenghendabala odo tava ningi mokulongela Kalunga? Itashi ka kala tuu shiwa okuhopaenena Jehova mokukala hatu yandje elitulemo komaukwatya mawa ovamwatate novamwameme ponhele yokuyandja elitulemo komapuko avo!
15. Ovalongelikalunga ove na okuhenuka okupopya eendjovo dilipi nokuungaunga novanhu ngahelipi, nomolwashike?
15 Otu na okuungaunga ngahelipi noilyo yomaukwaneumbo etu? Shinyikifa oluhodi kunena, momaumbo omo ngeno mu na okukala ombili, omo unene ovanhu hava tokola vakwao nonyanya. Osha sha okuuda ovashamane, ovakulukadi ile ovadali ovakwanyanya ovo hava monifa oixuna nohava hepeke oilyo yomaukwaneumbo avo moku i ula omalaka mai ile oku i yahameka palutu. Ovalongelikalunga kave na okulongifa omalaka mai, okusheka nosho yo okuungaunga nai navamwe. (Ovaefeso 4:29, 31; 5:33; 6:4) Omayele aJesus oo kutya “efeni okutokola” ile kutya “efeni okuyandja oushima” oku na yo okutulwa moilonga meumbo. Dimbuluka kutya okulonga osho sha yuka okwa kwatela mo okuungaunga navamwe ngaashi Jehova ha ungaunga nafye. Kalunga ketu iha ungaunga nafye nai ile nonyanya. Ndele ponhele yaasho, oha ‘kenukile’ ovo ve mu hole. (Jakob 5:11) Ine tu tulila po tuu oshihopaenenwa sha denga mbada!
Ovakulunhuongalo ove na okulonga ‘pauyuki’
16, 17. (a) Jehova okwa hala ovakulunhuongalo va ninge shike? (b) Oshike shi na okuningwa po ngeenge omunyoni ine livela ombedi shili, nomolwashike?
16 Atusheni meongalo lopaKriste otwa teelelwa tu longe ouyuki, ndele unene tuu ovakulunhuongalo. Didilika nghee ‘omalenga’ ile ovakulunhuongalo va hokololwa mexunganeko laJesaja taku ti: “Tala, ohamba otai ka pangela pauyuki, nomalenga otaa ka tokola etokolo la yuka.” (Jesaja 32:1) Doshili, Jehova okwa hala ovakulunhuongalo va longe pauyuki. Ongahelipi tava dulu okulonga pauyuki?
17 Ovalumenhu ovo va pyokoka pamhepo ove shi shii nawa kutya ouyuki owa kwatela mo okukaleka eongalo la koshoka paenghedi nosho yo pamhepo. Omafimbo amwe ovakulunhuongalo ohava ungaunga nomanyono a kwata moiti. Ngeenge tava ningi ngaho, ove na okudimbuluka kutya ouyuki wopakalunga owa kwatela mo okufila vamwe onghenda ngeenge otashi dulika. Onghee hano, ove na okukendabala okukwafela oo a nyona e livele ombedi. Ndele mbela otava ka ninga po shike ngeenge omunyoni ine livela ombedi shili nonande ova kendabala oku mu kwafela? Omolwouyuki waJehova wa wanenena, ove na okushikula omayele oo e li mEendjovo daJehova oo taa ti: “Kondeni mo ou mwii womokati keni.” Osho osha hala okutya omunhu oo ke na okukala vali oshilyo sheongalo. (1 Ovakorinto 5:11-13; 2 Johannes 9-11) Okukonda mo umwe meongalo ohashi nyemateke ovakulunhuongalo, ndele ove shii kutya ova pumbwa okuninga ngaho opo va kaleke eongalo la koshoka paenghedi nosho yo pamhepo. Ndele nande ongaho, ohava kala ve na elineekelo kutya fiku limwe omunyoni ote ke livela ombedi nota ka alukila meongalo. — Lukas 15:17, 18.
18. Ovakulunhuongalo ove na okukaleka shike momadiladilo ngeenge tava pe vamwe omayele a kanghamena kOmbibeli?
18 Okulonga ouyuki okwa kwatela mo yo okuyandja omayele a kanghamena kOmbibeli ngeenge osha pumbiwa. Ashike ovakulunhuongalo kave na okukala tava konenene vamwe opo ve va mone omapuko. Kave na yo okukendabala okuyandja omapukululo efimbo keshe. Ndele Omukriste otashi dulika a ‘nyone ine shi nongela.’ Okudimbuluka kutya ouyuki waKalunga owa kwatela mo okukala tu na ko nasha navamwe noku va kenukila otashi ke linyengifa ovakulunhuongalo va ‘pukulule nomhepo yonheni’ oo a nyona. (Ovagalati 6:1, yelekanifa NW.) Onghee hano, ovakulunhuongalo kave na okutangunina omunhu oo a nyona ile ve mu ule omalaka mai. Ponhele yaasho, omayele ngeenge otaa yandjwa pahole, otaa ka twa omukumo oo te a pewa. Nokuli nongeenge ovakulunhuongalo tava hanyene omunyoni sha yukilila, tava popi kondadalunde oilanduliko yeenghatu daye dihe li pandunge, ove na okukaleka momadiladilo kutya omunyoni oo odi yomoufita waJehova. * (Lukas 15:7) Ngeenge omunhu okwa hanyenwa ile a pewa omayele pahole, otashi dulika e livele ombedi.
19. Ovakulunhuongalo ohava ningi omatokolo elipi, noku na okukala a kanghamena kushike?
19 Luhapu ovakulunhuongalo ohava ningi omatokolo oo haa kumu ovaitaveli vakwao. Pashihopaenenwa, ovakulunhuongalo ohava ongala oikando noikando opo va kundafane ngeenge ovamwatate vamwe meongalo ova wana okuninga ovakulunhuongalo ile ovayakuliongalo. Ovakulunhuongalo ove shii kutya osha fimana okuhakala nonhondo. Onghee hano, ohava efa oiteelelwa oyo Kalunga a tula po oyo i va wilike eshi tava ningi omatokolo, ndele ihava kala ve lineekela omataleko avo vene. Kungaho otava ka longa ‘vehe na etokolo lasha, la tetekela oshinima ndele itava yolola ovanhu.’ — 1 Timoteus 5:21.
20, 21. (a) Ovakulunhuongalo ove na okukendabala okuninga shike, nomolwashike? (b) Ovakulunhuongalo ove na okuninga shike opo va kwafele ovo “va polimana”?
20 Ovakulunhuongalo ohava wilikwa kouyuki wopakalunga meenghedi dimwe vali. Konima eshi Jesaja a xunganeka kutya ovakulunhuongalo ove na okulonga ‘pauyuki,’ okwa li a twikila ko a ti: “Keshe umwe [womuvo] ta ka kala ngaashi oshikelelifo shokukelela omhepo nongaashi ehondameno lokuyaama oshikungulu ngaashi omakungulukilo omeva medu loluteni nomudidimbe wemanya lile medu lenotelo.” (Jesaja 32:2) Ovakulunhuongalo ove na okukendabala va kale hava hekeleke nokutulumukifa ovaitaveli vakwao.
21 Kunena, ovanhu vahapu ova pumbwa etwomukumo molwaashi oku na omaupyakadi oo haa teya ovanhu omukumo. Ovakulunhuongalo, oshike tamu dulu okuninga opo mu kwafele ovo “va polimana”? (Jesaja 61:2) Kaleni hamu pwilikine kuvo nolukeno. (Jakob 1:19) Ovanhu ovo va polimana otashi dulika va pumbwa okulombwela omunhu oo ve lineekela ‘oshisho shomomitima’ davo. (Omayeletumbulo 12:25) Va shilipaleka kutya ova pumbiwa nove holike kuJehova nosho yo kovamwatate nokovamwameme. (1 Petrus 1:22; 5:6, 7) Kakele kaasho, oto dulu yo okwiilikana pamwe nomunhu oo a polimana noku mu kwatela momailikano oye. Ngeenge ovo va polimana ova udu omukulunhuongalo te va tumbula meilikano, otashi ke va hekeleka neenghono. (Jakob 5:14, 15) Eenghendabala dopahole odo to ningi opo u kwafele ovo va polimana Kalunga oo omuyuki oku di wete.
Ovakulunhuongalo ohava ulike kutya ohava longo ouyuki ngeenge tava tu omukumo ovo va polimana
22. Omeenghedi dilipi hatu dulu okuhopaenena ouyuki waJehova nohatu ka mona oidjemo ilipi?
22 Ohatu ka ehena popepi elela naJehova ngeenge otwa hopaenene ouyuki waye. Ohatu ka ulika kutya ohatu longo ouyuki wopakalunga ngeenge otwa kala hatu yambidida omifikamhango daye douyuki, hatu kufa ombinga moilonga yokuudifila vamwe etumwalaka olo tali xupifa eemwenyo nosho yo ngeenge hatu yandje elitulemo komaukwatya mawa avamwe ponhele yokukala hatu konenene omapuko avo. Ovakulunhuongalo, otamu ka ulika kutya ohamu longo ouyuki wopakalunga ngeenge tamu amene eongalo liha nyatekwe, ngeenge tamu yandje omayele taa tungu opamishangwa, tamu ningi omatokolo nopehe na onhondo nosho yo ngeenge tamu tu omukumo ovo va polimana. Ihashi hafifa tuu omutima waJehova, oo e li meulu, ngeenge ta tale oshiwana shaye tashi kendabala ‘okuninga eshi sha yuka’ eshi tashi ende pamwe naye!
^ okat. 13 Omatoloko amwe okwa longifa outumbulilo “inamu tokola,” nosho yo “inamu yandja oushima.” Osho otashi ti “ino hovela okutokola.” Ndele peemhito odo, ovashangi vOmbibeli ova li va longifa omalombwelotumbulo e li meanyo mepaifefimbo tali twikile. Onghee hano, oshinima eshi tashi popiwa apa otashi ningwa nale, ndele oshi na okuxulifwa po.
^ okat. 18 Mu 2 Timoteus 4:2, Ombibeli oya popya kutya ovakulunhuongalo omafimbo amwe ove na ‘okuhanyena, okuvela eembedi, nokukumaida.’ Oshitya shOshigreka (parakaleo) osho sha tolokwa “kumaida” otashi dulu yo okutolokwa “okutwa omukumo.” Oshitya shOshigreka parakletos osho sha pambafana noshitya osho otashi ulike kokuyambidida oshinima pamhangu. Onghee hano, nokuli nonande ovakulunhuongalo ova pumbwa okuhanyena oohandimwe sha kwata moiti, ove na okukala hava kwafele keshe oo a pumbwa ekwafo lopamhepo.
Lihonga shihapu
Ovakulunhuongalo ‘ovalongi pamwe nafye omolwehafo letu’
Omeenghedi dilipi ovakulunhuongalo hava kwafele ovaitaveli vakwao va kale va hafa moilonga yaKalunga?


text:
Jehova okwe va amenena momididimbe deemhunda
OMUKAINHU umwe efiku limwe eshi a penduka ongula okwa hanga okapakete poshivelo sheumbo laye. Okwe ka kufa po nokutalaatala, ndele mepandavandava kamwa li nande omunhu te linyenge. Okwa diladila meni laye kutya ope na umwe oo e ka eta po oufiku. Okwe ka patulula kanini nokwa shuna diva meumbo ndele ta idile omuvelo. Omolwashike mbela? Mokapakete omo omwa li mu na oileshomwa ya kanghamena kOmbibeli oyo ya li ya shilikwa moshilongo shavo pefimbo opo. Okwa papatela okapakete nokwiilikana momutima, ta pandula Jehova omolweendja dopamhepo di na ondilo.
Oiningwanima ya tya ngaho oya li ya ningwa moNdowishi pomido do 1930 nasha. Oilonga yEendombwedi daJehova oya li ya shilikwa moilongo ihapu, fiyo osheshi kwa ka landula epangelo loNazi mo 1933. Richard Rudolph oo paife e na omido di dule 100, * okwa ti: “Otwa li twa tomhwa kutya oilonga yokuudifa kombinga yaJehova nedina laye itai dulu okwiiwa moshipala koshipango shomunhu. Oileshomwa ya kanghamena kOmbibeli oi li oilongifo ya fimana oyo hatu longifa mokukonakona paumwe nosho yo moukalele. Ndele oileshomwa ya tya ngaho kaya li vali hai monika noupu molwaashi oya li ya shilikwa mo moshilongo. Otwa li hatu lipula kutya ohatu ka dula ngahelipi okutwikila noilonga yetu.” Richard okwa li a mona diva kutya ota dulu okukwafela mokukandula po omhumbwe ya tya ngaho monghedi inai longifwa nale. Osho osha li shi na okuningwa momididimbe deemhunda.—Ovatok. 9:36.
HATU ENDE MOUNDJILA VOOKALYAMUPOMBO
Ngeenge owa ende wa landula omulonga Elbe (ile Labe) oto ka hanga eemhunda dinene (Krkonoše), odo paife da tukula pokati Czech Republic naPoland. Nonande eemhunda odo odi na ashike oule weemeta 1 600, oda li hadi ifanwa o-arctic island muEuropa lopokati molwaashi oda li da talala neenghono. Omingenge deemhunda odo oda li hadi kala da uvikwa kolumi leemeta nhatu oule wetatamudo. Ovo va li ihave lipula shi na sha nonghalo yomhepo oyo hai lunduluka diva ova li hava hangwa ombadilila koshitwime osho sha li hashi uvike oshitukulwa ashishe.
Oule womido omafele, eemhunda odo oda kala da fa eengaba dopaushitwe odo da tukula ko oitukulwa, omauhamba noilongo. Oshitukulwa osho sha kitakana neenghono osha li shidjuu okupashukila, onghee hano, nale ovanhu vahapu moshitukulwa osho ova li hava vakele oinima moshilongo tava endele keemhunda odo. Mo 1930 nasha, eshi eemhunda odo dinene da ka longifwa okutukula pokati Czechoslovakia naNdowishi, Eendombwedi odo da li da tokola toko oda li da hovela okukala hadi ende moundjila vookalyamupombo ovo va li ihava endwa vali. Omolwashike mbela? Oda li hadi ende moundjila ovo eshi da li hadi ka tala oileshomwa ya kanghamena kOmbibeli oko ya li hai monika noupu. Omunyasha Richard okwa li umwe womEendombwedi odo.
OMALWEENDO A NYIKA OSHIPONGA
Richard okwa ti: “Otwa li hatu i keemhunda odo momaxuliloshivike tu li meengudu dovanhu vaheyali, ovamati twa djala twa fa hatu ka enda. Osha li hashi tu pula eevili nhatu lwaapo tu tavakane eemhunda odo okudja koNdowishi opo tu ka fike konhele oko ovanhu vahapu va li hava i komafudo yedina Špindlerův Mlýn, i li eekilometa 16.5 lwaapo okudja muCzech. Pefimbo opo, moshitukulwa omo omwa li hamu kala Ovandowishi vahapu. Umwe womuvo omunafaalama oo a li a dimina a kale ta longele kumwe novamwatate. Omunafaalama oo okwa li e na etemba hali nanwa keenghambe olo kwa li ha longifa okuhumbata ovatalelipo. Ndele okwa li a dimina opo a kale ha ka tala oipakete yoileshomwa netemba olo pondoolopa i li popepi, opo ya li hai tulwa ngeenge ya tumwa neshina lokolutenda okudja koPrague. Oipakete oyo okwa li he i twala kofaalama yaye noku i holeka metala lomwiidi woimuna ofimbo a teelela ovo tave i ile ve i twale koNdowishi.”
Richard okwa twikila ko ta ti: “Eshi twa ya kofaalama oko, otwa li twa yadeka eendjato detu dopombuda noileshomwa odo da longelwa unene okuhumbata oinima idjuu. Keshe umwe okwa li a humbata ondjudo yeekilograma 50.” Opo ovamwatate ovo vaha monike, ova li hava i molweendo eshi kwa laula, tava i eshi etango tali ningine nokufika komaumbo fimbo inali pita. Ernst Wiesner, oo a li omupashukilishikandjo moNdowishi pefimbo opo okwa popya kombinga yanghee va li hava shilipaleke kutya ove li meameno a ti: “Ovamwatate vavali ova li hava tetekele komesho, opo nee ngeenge ova shakene nomunhu ova li hava tema okamundilo oko ke li edidiliko. Olo ola li edidiliko kovamwatate ovo va li hava kala konima yavakwao oshinano sheemeta 100 lwaapo va humbata oinima idjuu opo va hondame moixwa oyo i li polwaamba londjila fiyo osheshi ovo vavali va tetekela komesho va aluka noku va pa edidiliko lonhumba, olo la li hali lundululwa oshivike keshe.” Ashike ovapolifi vaNdowishi ovo va li hava kala va djala omudjalo mumbulau havo aveke va li va nyika oshiponga.
Richard okwa ti: “Komatango efiku limwe onda li ndi na okulonga olutaima, onghee hano, onda li nda fyaala kuCzech kuvakwetu. Eshi nda ka shikula ko okwa li kwa laula noku na oshitwime, nonda li handi kakama koutalala eshi handi ende molumi. Onda li nda kanena moixwa yokeemhunda nonda kala handi pamhadala ondjila oule weevili dihapu. Luhapu osho hashi ende ngaho eshi ovanhu vahapu ovo hava i momalweendo okeemhunda hava fi. Ovamwatate onde ke va mona ashike ongula ya kula eshi tava aluka nale.”
Ongudu inini yovamwatate ovaladi oya kala hai i keemhunda oshivike keshe oule womido nhatu lwaapo. Pokufu, ova li hava humbata oileshomwa yavo tava ende keemhunda va djala oinima keemhadi opo va dule okweenda kombada yolumi. Luhapu eengudu odo di na ovamwatate 20 lwaapo oda li hadi tauluka eengaba omutenya, tadi ende moundjila vomalweendo ovo va didilikwa. Opo va ulike kutya ove li ashike ongudu yovaendi ovo inava nyika oshiponga, ova li hava i novamwameme vamwe. Vamwe ova li hava piti komesho nova li hava umbu omambale avo mombada ngeenge ova mono kutya ope na oshiponga shonhumba.
Oshike sha li hashi ningwa po ngeenge ovo va ka talele oileshomwa ova fiki? Opa li hapa ningwa omalongekido opo ku shilipalekwe kutya oileshomwa oya tukulilwa ovanhu diva. Ngahelipi mbela? Oishangomwa oya li hai pakelwa moupakete vanini noya li hai twalwa ketulilo leshina lokolutenda laHirschberg. Opo nee oya li hai tuminwa koitukulwa i lili noku lili yaNdowishi, oko ovamwatate novamwameme va li have i yandje nelungi kovaitaveli vakwao ngaashi sha popiwa metetekelo. Onghee hano, osho sha li hashi ende ngaho opo ku tandavelifwe oileshomwa nosha li tashi dulu okweetifa oilanduliko ya kwata moiti ngeenge osha monika mo. Ndele efiku limwe otwa li twa kundana oshinima shimwe osho twa li inatu teelela.
Mo 1936, onhele opo pa li hapa fikile oileshomwa i li popepi naBerlin oya li ye lituwa kopolifi. Moinima oyo ya li ya hangwa ponhele opo omwa li mwa kwatelwa oipakete itatu ya tumwa komunhu umwe ehe shiivike wokuHirschberg. Opolifi oya li ya konakona eke olo la shanga opo i mone kutya olyelye e kwetele komesho ongudu oyo noku mu kwata po. Diva konima yaasho, opa li vali pa monika ovafekelwa vavali, mwa kwatelwa Richard Rudolph, nova li va kwatwa po. Molwaashi ovamwatate ova li ve udite ve na oshinakuwanifwa, vamwe lwanima ova li va twikila okweenda moundjila ovo va nyika oshiponga.
OSHILIHONGOMWA KUFYE
Oishangomwa oyo ya li hai etwa moshilongo kovanhu tava tavakana eemhunda dinene i li meendjato dopombuda, otai faneke exwata linene loileshomwa olo Eendombwedi domoNdowishi da li tadi ka mona. Ashike oundjila ovo vokeemhunda dinene havo aveke va li va longifwa. Fiyo omo 1939 eshi omatangakwaita aNdowishi a kwata ko Czechoslovakia, oundjila va faafana ova li hava endwa kovanhu vopoishiindalongo woshilongo osho. Eendombwedi odo di li moilongo ikwao oyo ya shaama naNdowishi, ngaashi Fransa, Netherlands, naSwitzerland oda li hadi tula eemwenyo dado moshiponga opo di yandje eendja dopamhepo kovaitaveli vakwao ovo va li tava hepekwa.
Vahapu vomufye kunena ohatu dulu okumona oileshomwa ya kanghamena kOmbibeli shi fike peemhumbwe detu noi li momalupe e lili noku lili. Owa diladila ngoo nale kwaasho sha kwatelwa mo opo u dule okumona oishangomwa, kutya nee oho i kufa kOlupale lOuhamba ile oho i tape ko-jw.org? Otashi dulika inai etwa mo moshilongo kovanhu tava tauluka mokati koufiku eemhunda da uvikwa kolumi, ndele oya pula ovaitaveli vakwetu ovo tave tu yakula nopehe na okuliholamwene va longe noudiinini.
^ okat. 3 Richard okwa li ta yakula meongalo laHirschberg moSilesia. Oshilando shaHirschberg paife ohashi ifanwa Jelenia Góra shi li kouningininolukadi laPoland.


text:
ETUKULWA 19
Kala popepi naJehova
1, 2. Openi hatu dulu okumona eameno kunena?
DILADILA nee ngeno to ende moshikungulu shomhepo ya kula. Keulu otaku ende taku laula, ove ou udite omingungumo nou wete oushelu tava shela. Opo u li po odula oya hovela okuloka, paife oto kongo nee apa to yaama. Ito ka kala tuu wa hafa ngeenge owa mono onhele iwa yokuyaama!
2 Kunena nafye otu li monghalo ya faafana. Eenghalo dounyuni otadi ende tadi naipala neenghono. Otashi dulika u lipule kutya: ‘Openi handi dulu okumona eameno?’ Omupsalme umwe okwa ti: “Eameno lange, nohotengulu yange, Kalunga kange, ou handi mu lineekele.” (Epsalme 91:2) Jehova ota dulu oku tu amena mounyuni ou u yadi omaupyakadi, nokwe tu pa yo eteelelo li na sha nonakwiiwa.
3. Ongahelipi Jehova ta dulu oku tu amena?
3 Ongahelipi Jehova ta dulu oku tu amena? Ota dulu oku tu kwafela tu lididimikile omaupyakadi oo tu na, noku na eenghono e dule keshe oo tashi dulika a kendabale oku tu etela oshiponga. Nonande otu ningilwe oinima ii paife, ohatu dulu okukala noushili kutya Jehova ota ka xulifa po oinima oyo monakwiiwa. Ombiibeli otai tu ladipike tu “likaleke mohole yaKalunga.” (Judas 21) Otwa pumbwa okukala popepi naJehova opo e tu amene momafimbo madjuu. Ndele mbela osho ohatu shi ningi ngahelipi?
PANDULA KALUNGA OMOLWOHOLE YAYE
4, 5. Ongahelipi Jehova e tu ulikila ohole?
4 Opo tu kale popepi naJehova, otwa pumbwa okudiladila kombinga yanghee e tu hole neenghono. Diladila yo koinima aishe oyo Jehova e tu ningila. Okwe tu pa edu liwa li yadi oinima iwa, ngaashi omiti noinamwenyo. Okwe tu pa yo oikulya iwa nomeva. Jehova okwe tu honga edina laye nosho yo omaukwatya aye mawa okupitila mOmbiibeli. Naashi sha denga mbada, okwe tu ulikila ohole yaye eshi a tuma Omona waye omuholike, Jesus, kombada yedu e tu yandjele omwenyo waye. (Johannes 3:16) Paife otu na eteelelo lonakwiiwa omolweyambo laJesus.
5 Jehova okwa dika po Ouhamba wopaMessias, epangelo lomeulu, olo mafiku tali ka xulifa po okumona oixuna akushe. Epangelo olo otali ka ninga edu oparadisa, omo keshe umwe ta ka kala nombili nokwa hafa fiyo alushe. (Epsalme 37:29) Omukalo umwe vali omo Jehova e tu ulikila ohole yaye omoku tu honga nghee hatu dulu okukala nonghalamwenyo iwa paife. Okwe tu shiva yo tu mu ilikane, nokwe lilongekida alushe okupwilikina komailikano etu. Okwa ulika filufilu kutya oku hole ovanhu aveshe.
6. Ohole yaJehova yoku ku hola oi na oku ku linyengifa u ninge shike?
6 Ohole yaJehova yoku ku hola oi na oku ku linyengifa u ninge shike? Mu ulikila kutya owa pandula omolwaasho e ku ningila. Shinyikifa oluhodi, ovanhu vahapu kunena kave na olupandu. Osho osha faafana nopefimbo laJesus. Pomhito imwe, Jesus okwa li a velula ovanashilundu omulongo, ndele umwe ashike a li e mu pandula. (Lukas 17:12-17) Nafye otwa hala okukala twa fa omulumenhu oo a pandula Jesus, mokukala hatu pandula Jehova alushe.
7. Otu na okukala tu hole Jehova shi fike peni?
7 Otwa pumbwa yo okuulikila Jehova kutya otu mu hole. Jesus okwa li a lombwela ovahongwa vaye kutya nava kale ve hole Jehova nomutima wavo, nomwenyo wavo nosho yo omadiladilo avo aeshe. (Lesha Mateus 22:37.) Osho osha hala kutya ngahelipi?
8, 9. Ongahelipi hatu ka ulika kutya otu hole Jehova?
8 Mbela osha wana ashike okutya otu hole Jehova? Ahowe. Ngeenge otu hole Jehova nomutima aushe, nomwenyo aushe nosho yo nomadiladilo etu aeshe, ohatu ka katuka eenghatu odo tadi ulike kutya otu mu hole. (Mateus 7:16-20) Ombiibeli otai hongo kutya ngeenge otu hole Kalunga, ohatu ka dulika koipango yaye. Ndele mbela osho oshidjuu? Hasho nandenande, molwaashi ‘oipango yaye kai fi idjuu.’ — Lesha 1 Johannes 5:3.
9 Ngeenge ohatu dulika kuJehova, ohatu ka kala twa hafa notwa wanenwa. (Jesaja 48:17, 18) Ndele mbela oshike tashi tu kwafele tu kale popepi naJehova? Natu ka taleni kutya oshike tashi tu kwafele.
TWIKILA OKWEEHENA POPEPI NAJEHOVA
10. Omolwashike wa pumbwa okutwikila okulihonga kombinga yaJehova?
10 Osha enda ngahelipi opo u ninge kaume kaJehova? Momukokomoko wekonakonombiibeli loye, owa dula okushiiva Jehova nawa nowa panga oukaume naye. Oukaume wa tya ngaho otau dulu okufanekwa nomundilo wa tema. Ngaashi ashike omundilo wa pumbwa oikuni opo u kale wa tema, naave owa pumbwa okutwikila okulihonga kombinga yaJehova opo u kaleke po oukaume weni naye. — Omayeletumbulo 2:1-5.
11. Omahongo Ombiibeli otaa dulu oku ku kuma ngahelipi?
11 Eshi to twikile okukonakona Ombiibeli, oto ke lihonga oinima oyo tai kumu omutima woye. Didilika nghee ovahongwa vaJesus vavali va li ve udite eshi Jesus a li te va yelifile omaxunganeko Ombiibeli. Ova ti: “Omitima detu inadi xwama tuu mufye, eshi a popya nafye mondjila ndele [okwe] tu fatululila omishangwa!” — Lukas 24:32.
12, 13. (a) Oshike tashi dulu okuningilwa ohole yetu yokuhola Jehova? (b) Ongahelipi hatu dulu okukaleka po ohole yetu yokuhola Jehova?
12 Ngaashi ashike omitima dovahongwa da li da kumwa eshi va uda ko Omishangwa, naave otashi dulika wa kumwa komutima eshi wa hovele okuuda ko Ombiibeli. Naasho oshe ku kwafela u kale u hole Jehova, noino hala ohole oyo i talale. — Mateus 24:12.
13 Ngeenge owa ningi kaume kaJehova, owa pumbwa okulonga noudiinini opo u kaleke po oukaume weni naye. Ou na okutwikila okulihonga kombinga yaye noyaJesus nokudilonga kwaasho to lihongo nonghee to dulu oku shi tula moilonga. (Johannes 17:3) Ngeenge to lesha ile to konakona Ombiibeli, lipula kutya: ‘Osho otashi hongo nge shike kombinga yaJehova? Omolwashike ndi na okukala ndi mu hole nomutima nosho yo nomwenyo wange aushe?’ — 1 Timoteus 4:15.
14. Ongahelipi eilikano tali dulu oku tu kwafela tu kale tu hole Jehova nohole yomoule?
14 Ngeenge ou na kaume kopofingo, oho popi naye pandjikilile, naasho ohashi pameke oukaume weni. Sha faafana, ngeenge ohatu popi naJehova pandjikilile meilikano, ohole yetu yoku mu hola ohai ningi yomoule. (Lesha 1 Ovatessaloniki 5:17.) Eilikano oli li oshali ya dja kuTate yetu womeulu. Onghee hano, otu na okukala hatu popi alushe naye tashi di komutima. (Epsalme 62:9) Katu na okweendulula omailikano sha fa okatevo, ashike otu na okupopya tashi di komutima. Ngeenge otwa twikile okukonakona Ombiibeli nokwiilikana tashi di komutima, ohatu ka kala tu hole Jehova nohole yomoule.
LOMBWELA OVANHU VAKWENI KOMBINGA YAJEHOVA
15, 16. Owa tala ko ngahelipi oilonga yokuudifa?
15 Ngeenge otwa hala okukala popepi naJehova, otwa pumbwa okulombwela ovanhu vakwetu kombinga yeitavelo letu. Okulombwela ovanhu kombinga yaJehova oshi li oufembanghenda munene. (Lukas 1:74) Oshi li yo oshinakuwanifwa osho Jesus a yandja kOvakriste aveshe vashili. Keshe umwe womufye oku na okuudifa onghundana iwa yOuhamba waKalunga. Mbela owa hovela nale okuudifa? — Mateus 24:14; 28:19, 20.
16 Omuyapostoli Paulus okwa li e udite kutya oilonga yokuudifa oiwa unene; nokwe i ifana “emona.” (2 Ovakorinto 4:7) Okulombwela ovanhu vakwetu kombinga yaJehova nosho yo elalakano laye oshi li oshilonga sha fimanenena osho hatu dulu okulonga. Ou li yo omukalo umwe omo to dulu okulongela Jehova, na Jehova okwa lenga oilonga yetu. (Ovaheberi 6:10) Okuudifa otaku dulu yo oku ku etela ouwa nosho yo ovo tave ku pwilikine, molwaashi oto kwafele ovanhu vakweni naave mwene mu ehene popepi naJehova noku ka mona omwenyo waalushe. (Lesha 1 Ovakorinto 15:58.) Ndele mbela ope na ngoo vali oilonga imwe oyo tai dulu oku ku etela ehafo la fa olo hali di mokuudifa?
17. Omolwashike oilonga yokuudifa ya endelela?
17 Oilonga yokuudifa oya endelela neenghono shi dulife nale. Otu na ‘okuudifa ondjovo mefimbo liwa nomefimbo lii.’ (2 Timoteus 4:2) Ovanhu ova pumbwa okuudifilwa kombinga yOuhamba waKalunga. Ombiibeli oya ti: “Efiku linene lOmwene oli li popepi! Heeno, popepi li li, ndee tali endelele okufika!” Exulilo “itali fyaala ko” ile itali kala ko. (Sefanja 1:14; Habakuk 2:3) Mafiku, Jehova ota ka hanauna po ounyuni waSatana woukolokoshi. Ndele fimbo osho inashi ningwa, ovanhu ove na okulondwelwa opo va hoolole okulongela Jehova.
18. Omolwashike tu na okulongela Jehova pamwe nOvakriste vakwetu vashili?
18 Jehova okwa hala tu mu longele pamwe nOvakriste vakwetu vashili. Ombiibeli oya ti: “Tu filafaneni oshisho fye tu twafane omukumo mohole nomoilonga iwa. Tu ha efe eongalo letu vene, ngaashi vamwe ve li po hava ningi, ndelenee tu kumaidafaneni, unene eshi tamu mono efiku olo tali ehene popepi.” (Ovaheberi 10:24, 25) Onghee hano, natu kendabaleni tu kale hatu ongala nopehe na okufaula. Okwoongala ohaku tu pe omhito yokutwaafana omukumo nokupamekafana.
19. Oshike tashi ke tu kwafela tu kale tu hole Ovakriste vakwetu?
19 Ngeenge owa kala ho ongala, oto ka mona ookaume vawa ovo tave ku kwafele u longele Jehova. Oto ka shakeneka ovamwatate novamwameme ve lili noku lili, ovo navo tava ningi ngaashi tava dulu opo va longele Jehova. Ngaashi ashike ove, navo inava wanenena nohava ningi omapuko. Nongeenge ova ningi omapuko, kala alushe we lilongekida oku va dimina po. (Lesha Ovakolossi 3:13.) Kala alushe ho yandje elitulemo komaukwatya mawa Ovakriste vakweni, molwaashi ngeenge owa ningi ngaho otashi ke ku kwafela u kale u va hole nou ehene popepi elela naJehova.
ONGHALAMWENYO YASHILI
20, 21. “Omwenyo waalushe” owa kwatela mo shike?
20 Jehova okwa hala ookaume kaye aveshe va hafele onghalamwenyo iwa kuhe na vali. Ombiibeli otai tu lombwele kutya onghalamwenyo yetu monakwiiwa otai ka kala ya yooloka ko filufilu kwaai yopaife.
21 Monakwiiwa i li popepi, ohatu ka kala fiyo alushe, ndele hamido ashike 70 ile 80. Ohatu ka hafela “omwenyo waalushe” tu na oukolele, ombili nehafo moparadisa ya wapala. Jehova okwa udaneka kutya ote ke tu pa omwenyo waalushe, ashike otu na okuninga keshe osho hatu dulu opo tu ke u “mone.” — 1 Timoteus 6:12, 19.
22. (a) Ongahelipi hatu dulu okudiinina eteelelo ‘lomwenyo waalushe’? (b) Omolwashike itatu dulu okulongela omwenyo waalushe?
22 Ongahelipi hatu dulu okudiinina eteelelo ‘lomwenyo waalushe’? Otu na ‘okulonga ouwa nokuninga oipuna yoilonga iwa.’ (1 Timoteus 6:18) Osho osha hala kutya otu na okutula moilonga osho hatu lihongo mOmbiibeli. Ashike oku ka mona omwenyo waalushe inaku likolelela keenghendabala detu. Itatu dulu okulongela omwenyo waalushe, molwaashi ou li oshali oyo twa pewa kuJehova tu li ovapiya vaye ovadiinini ‘omolwefilonghenda’ laye linene. (Ovaroma 5:15) Tate yetu womeulu okwa hala okupa ovapiya vaye ovadiinini oshali oyo.
23. Omolwashike wa pumbwa okuninga etokolo li li mondjila paife?
23 Lipula kutya: ‘Mbela ohandi longele ngoo Kalunga monghedi oyo a hokwa?’ Ngeenge owa didilike kutya owa pumbwa okuninga omalunduluko, shi ninga diva. Jehova ote ke tu amena ashike ngeenge otwe mu lineekela nohatu ningi ngaashi hatu dulu opo tu dulike kuye. Ota ka amena ovapiya vaye ovadiinini momafiku axuuninwa ounyuni waSatana woukolokoshi. Opo nee Jehova ota shilipaleke kutya ohatu ka kala mOparadisa fiyo alushe, ngaashi naanaa a udaneka. Nopehe na omalimbililo, oto dulu oku ka kala nomwenyo waalushe ngeenge owa ningi etokolo li li mondjila paife.
Lihonga shihapu
Ehena popepi naJehova
Kalunga ote tu shivi tu ehene popepi naye. Embo eli otali ku ulikile okudja mOmbibeli kutya ongahelipi to dulu okweehena popepi naKalunga.


text:
ETUKULWA 3
‘Xe yaaveshe ava ve na eitavelo’
1, 2. Ongahelipi ounyuni wa li wa lunduluka okudja pefimbo laNoa, nosha li sha kuma ngahelipi Abraham?
ABRAHAM okwa li a tala pombada ye ta tale keeshungo odo tadi monika moshilando shavo, Ur. * Omwa li euyaano nomwa li ta mu twimaana omwifi. Ovapristeri voshikalunga shomwedi ova li natango tava ningi omaxwikiloyambo. Kala nee wa fa u wete Abraham ta pilamene ko ye ta piki komutwe nota monika a kenyanana koshipala. Eshi a li mondjila a finda keumbo ta piti mokati keemhunga dovanhu momapandavanda, okwa li te lipula shi na sha nelongelo loikalunga olo le lihanena muUr. Elongelokalunga la nyata la tya ngaho kala li tuu la tandavela mounyuni okudja pefimbo laNoa!
2 Abraham okwa ka dalwa konima yomido mbali eshi Noa a fya. Eshi tatekulululwa Noa noukwaneumbo waye va dja monguluwato konima yeyelu linene, okwa li a yandja omayambo kuJehova Kalunga, oo a ka tula po outa wodula. (Gen. 8:20; 9:12-14) Pefimbo opo mounyuni omwa li ashike elongelokalunga olo la koshoka. Ashike konima eshi papita omapupi omulongo okudja kuNoa fiyo oku Abraham, ovanhu ova li va hapupala kombada yedu, ndele ovanini ashike va li hava longele Jehova. Keshe pamwe ovanhu ova li hava longele oikalunga. Xe yaAbraham, Tera, naye okwa li ha longele oikalunga, tashi dulika a li ha ningi oihongwafano. — Jos. 24:2.
Abraham okwe tu tulila po ngahelipi oshihopaenenwa sheitavelo sha denga mbada?
3. Abraham okwa li a kulika oukwatya ulipi, noshike hatu dulu okulihonga kuye?
3 Abraham okwa li a yooloka ko kovanhu vahapu ovo va li ve mu dingilila omolweitavelo laye muKalunga. Omuyapostoli Paulus lwanima okwa li a nwefwa mo a shange shi na sha naAbraham a ti: ‘Xe yaaveshe ava ve na eitavelo.’ (Lesha Ovaroma 4:11.) Natu ka taleni kutya oshike sha li sha kwafela Abraham a kulike eitavelo laye. Nafye ohatu dulu okulihonga shihapu shi na sha nanghee hatu dulu okukulika eitavelo letu.
Nghee okulongela Jehova kwa li konima yeyelu
4, 5. Okulyelye tashi dulika Abraham a li e lihonga kombinga yaJehova, nomolwashike taku dulu okutiwa ngaho?
4 Ongahelipi Abraham a li e lihonga kombinga yaJehova Kalunga? Otu shi shii kutya Jehova okwa kala e na ovapiya vaye ovadiinini kombada yedu pefimbo opo. Sem okwa li umwe womuvo. Nonande haye a li omukulunhu kovanamati vatatu vaNoa, luhapu oye a li ha tumbulwa tete. Otashi dulika sha li ngaho molwaashi oye a li e na eitavelo la tongomana. * Efimbo limwe konima yeyelu, Noa okwa li a popya Jehova e li “Kalunga kaSem.” (Gen. 9:26) Sem okwa li ha fimaneke Jehova nosho yo elongelokalunga la koshoka.
5 Mbela Abraham okwa li ngoo a shiiva Sem? Otashi dulika a li e mu shii. Diladila nee kuAbraham eshi a li okamatyona, nghee a li a tunhukwa okushiiva kutya oku na xekulululwa oo a kala ko nale oule womido di dulife po 400! Sem okwa li a mona owii oo wa li ko pefimbo lounyuni oo wa tetekela Eyelu linene olo la li la koshola edu, nghee oshiwana shotete sha li sha hapupala kombada yedu naashi Nimrod a li a tukula oshibofa pOshungo yaBabel. Sem oo a li omudiinini ka li a kufa ombinga mounashibofa oo, naashi Jehova a ka dongakanifa omalaka aavo va li tava tungu oshungo, ye noukwaneumbo waye ova li ashike va twikila okupopya elaka olo la shitilwa ovanhu pehovelo, elaka laNoa. Moukwaneumbo oo omwa li mwa kwatelwa Abraham. Osho osha yela kutya eshi Abraham ta putuka okwa li a fimaneka Sem neenghono. Shimwe vali, Sem okwa kala nomwenyo efimbo lile pamwe naAbraham. Otashi dulika Abraham a li e lihonga kuSem shi na sha naJehova.
6. (a) Abraham okwa ulika ngahelipi kutya okwa li e udite ko kutya omolwashike Jehova a li a eta Eyelu? (b) Abraham naSara ova li nonghalamwenyo ya tya ngahelipi?
6 Nonande katu shii lela kutya ongahelipi Abraham a li e lihonga kombinga yaJehova, osha yela kutya okwa li e udite ko kutya omolwashike Jehova a li a eta Eyelu nokwa li a hala oku mu hafifa ngaashi Noa a li a ninga. Naasho osho sha ningifa Abraham aha kufe ombinga mokulongela oikalunga nokukala a yooloka ko kovanhu vomuUr, tashi dulika nokovapambele vaye. Kakele kaasho, okwa ka mona omukainhu muwa. Okwa li a hombola Sara, omukainhu oo aha li ashike muwa moshipala ndele okwa li yo e na eitavelo la kola muJehova. * Nonande ovalihomboli ovo kava li ve na ounona, kape na omalimbililo ova li hava mono ehafo linene mokulongela Jehova pamwe. Ova li yo va tekula omutekulu waAbraham, Lot, oo a li ofiye.
7. Ongahelipi ovashikuli vaJesus va pumbwa okuhopaenena Abraham?
7 Abraham ka li nande a fiya po Jehova opo a ka longele oikalunga yomuUr. Vo naSara ova li va hala okukala va yooloka ko kovanhu vomomudingonoko ovo va li hava longele oikalunga. Ngeenge otwa hala okukulika eitavelo lashili, otwa pumbwa okuulika oikala ya fa yavo. Nafye na tu kale twa hala okukala twa yooloka ko kwaavo ihava longele Jehova. Jesus okwa ti kutya ovashikuli vaye otava ka kala ‘vehe fi vomounyuni’ ile tu tye vehe fi oshitukulwa shounyuni, noshidjemo, ounyuni otau ke va tonda. (Lesha Johannes 15:19.) Ngeenge owa tondwa kovapambele ile ovanhu momudingonoko omolwetokolo loye lokulongela Jehova nohashi ku yahameke, dimbulukwa kutya haave auke. Kungaho oto ende pamwe naKalunga ngaashi Abraham naSara va li va ninga.
“Dja mo medu leni”
8, 9. (a) Abraham okwa li a mona oshimoniwa shilipi osho shihe fi okudimbuwa? (b) Jehova okwa li a tumina Abraham etumwalaka lashike?
8 Efiku limwe Abraham okwa li a mona oshimoniwa shihe fi okudimbuwa. Okwa li a tuminwa etumwalaka la dja kuJehova Kalunga. Ombibeli inai yandja ouyelele muhapu u na sha nanghee Abraham a li a yakula etumwalaka olo, ashike oya popya kutya, “Kalunga koshinge” okwa li e lihololela omulumenhu oo omudiinini. (Lesha Oilonga 7:2, 3.) Otashi dulika a li a longifa omweengeli omukalelipo, ndele Abraham okwa li ashike a mona omavilovilo oshinge shikumwifi shOmunaenghono meshito alishe. Diladila nghee Abraham a li a tunhukwa okushiiva eyooloko pokati kaKalunga omunamwenyo noihongwafano ihe na omwenyo oyo ya li hai longelwa pefimbo laye.
9 Jehova okwa li a tumina Abraham etumwalaka lashike? “Dja mo medu leni nomepata loye, ove u ye kedu olo handi ke ku ulikila.” Jehova ka li e mu lombwela kutya edu lilipi a li ta diladila, okwa ti ashike kutya ote ke li mu ulikila. Shotete, Abraham okwa li e na okufiya po oshilongo shavo nosho yo ovakwapata vaye. Pamifyuululwakalo dovanhu vonale vokOushilo woPokati, ovakwapata ova li oshinima sha fimanenena. Ngeenge omulumenhu ta fiye po ovakwapata vaye nokuya kokule osha li hashi talika ko oshinima shii neenghono; kuvamwe, osha li shii unene shi dulife nokuli efyo.
10. Omolwashike tashi dulika sha li eliyambo kuAbraham naSara okufiya po eumbo lavo muUr?
10 Osha li tashi pula eliyambo okufiya po oshilongo shavo. Oumbangi otau ulike kutya, Ur osha li oshilando sha punapala nosha li hashi kala she lipyakidila. (Tala oshimhungu “Oshilando osho Abraham naSara va li va fiya po.”) Ovalafululi ova ulika kutya muUr omwa li omaumbo oudjeko; amwe oku na eenduda omulongo nambali ile di dulife po, doukwaneumbo nodovapiya, adishe da tulwa melandulafano da dingonokwa koshihale osho sha kolongwa meni. Oshilando ashishe osha li shi na omeva mayela okunwa nosho yo oku shi kaleka sha koshoka nokungaho onghalamwenyo yamo oya li ya denga mbada. Dimbuluka yo kutya Abraham naSara kava li vali ovanyasha, Abraham okwa li e na omido 70 nasha ofimbo Sara 60 nasha. Oshoshili kutya okwa li a halelela Sara a kale e udite a amenwa nokwa filwa oshisho ngaashi naanaa omushamane omunahole keshe ha kala a halela omukulukadi waye. Diladila nee komapulo nomaliudo oo tashi dulika va li ve na nanghee va li tava kundafana kombinga yoshinima sha tya ngaho. Abraham ka li tuu a hafa eshi Sara a li a dimina oshinakuwanifwa osho! Ngaashi Abraham, Sara naye okwa li e na ehalo okufiya po eumbo lavo omo va li ve na onghalamwenyo youdjeko.
11, 12. (a) Omalongekido nomatokolo ashike oukwaneumbo oo wa li u na okuninga opo u fiye po Ur? (b) Hokolola osho sha li sha ningwa po mefiku lokuya molweendo.
11 Abraham naSara, ova li ve na okuninga shihapu shi na sha nomatokolo oo va ninga. Ova li va taalela oilonga yokulongela nokutula nawa oinima yavo melandulafano. Mbela oshike va li ve na okuya na sho molweendo lokuya oko vehe shii, noshike va li ve na okufiya po? Ova li yo ve na okutokola kutya, otava ka ninga po shike kombinga youkwaneumbo wavo, ovapiya, naunene tuu xe yaAbraham, Tera, oo a li omunamido. Ova li va tokola okuya naye noku mu fila oshisho fiyo okufya kwaye. Molwaashi ehokololo ola popya kutya Tera oye a li a kufa oukwaneumbo waye muUr, osha fa shili ngaho kutya okwa li a dimina nehalo liwa okuya pamwe navo. Kape na omalimbililo, Tera otashi dulika a li a efa po okulongela oikalunga. Omutekulu waAbraham, Lot, naye okwa li a ya pamwe navo molweendo. — Gen. 11:31.
12 Efiku lokuya molweendo osho la fiki. Kala nee wa fa u wete ongudu yovanhu ovo va finda molweendo ya ongala kondje yoshilando Ur, osho sha li shi na omakuma nomukangha woku shi amena. Oinima yavo ova li ve i londeka keengamelo nokeendongi nova li va ongela oimuna oyo tava i nayo, ovaneumbo nosho yo ovapiya navo ova li ve lilongekida nova tunhukwa okuya molweendo. * Otashi dulika aveshe va li tava tale kuAbraham, va teelela e va pe elombwelo kutya nava ye. Efimbo lokufiya po Ur fiyo alushe osho la fiki.
13. Ovapiya vaJehova kunena ongahelipi hava ulike oikala ya fa yaAbraham naSara?
13 Ovapiya vaJehova vahapu kunena, ohava tokola okuya koitukulwa oko ku na omhumbwe yovaudifi vOuhamba. Vamwe ohava tokola okulihonga omalaka mape opo va dule okutamununa mo oukalele wavo. Ile va kendabale omikalo di li li dokuudifa odo inava longifa nale ile odo dihe fi dipu kuvo. Luhapu okuninga omatokolo a tya ngaho ohashi pula eliyambo, okukala nehalo loku efa po oinima yopamaliko. Kashi hafifa tuu okumona ovapiya vaJehova tava ulike omhepo yeliyambo ya tya ngaho, ngaashi Abraham naSara! Ngeenge otwa ulike eitavelo la tya ngaho, natu kale noushili oo kutya Jehova ote ke tu pa alushe shihapu shi dulife pwaasho hatu mu pe. Oha yandje alushe ondjabi kwaavo ve na eitavelo. (Heb. 6:10; 11:6) Mbela osho a li a ningila Abraham?
Ova li va tauluka Efrata
14, 15. Olweendo okudja kuUr fiyo okuHaran ola li la tya ngahelipi, nomolwashike tashi dulika Abraham a li a tokola opo va kanghame po muHaran oule wokafimbo?
14 Ongudu yosheendo osho, osho ya ka ikilila molweendo. Diladila nee kunghee Abraham naSara va li tava ende kolupadi vo hava londo, tava kundafana eendaka davo tadi udikila mumwe nomaweelelo nomikwelengedjo doungedjo ovo va endjelela meefingo doinamwenyo yavo. Mokweendelako kwefimbo, naavo va li inava ya nale molweendo osho va ka ika okutunga onhanda noku i tungulula nokukwafela omunamido Tera opo a dule okweenda nawa kongamelo ile kondongi. Ova li va ya nondjila oyo ya finda kouningininolundume, tava kunghula nomulonga waEfrata. Ova kala nokweenda oule wefimbo.
15 Konima eshi va enda oshinano sheekilometa 960, ova li va hanga onhele oyo i na eenduda muHaran, oshilando osho sha punapala shi li peemhangandjila dokOushilo nOuninginino odo hadi longifwa kovashingifi voipindi. Oukwaneumbo owa li wa kanghama po, ndele tau ongo onhanda opo oule wokafimbo. Otashi dulika Tera a li a nyika ounghundi noka li vali ta dulu okutwikila nolweendo.
16, 17. (a) Abraham okwa li a tunhukwa kehangano lashike? (b) Ongahelipi Jehova a li a nangeka noupuna Abraham fimbo a li muHaran?
16 Konima yefimbo, Tera okwa ka fya e na omido 205. (Gen. 11:32) Abraham okwa li a mona ehekeleko linene pefimbo opo a li a filwa xe, eshi Jehova a li natango a popya naye. Okwa li a endulula eendjovo odo a li e mu lombwela muUr, nokwa li a weda ko komaudaneko aye. Abraham okwa li ta ka ninga “oshiwana shinene,” nomanangekonoupuna oo okwa li taa ka dula okumonika komapata aeshe okombada yedu omolwaye. (Lesha Genesis 12:2, 3.) Molwaashi okwa li a tunhukwa omolwehangano olo la li pokati kaye naKalunga, osha li she mu twa omukumo opo a twikile.
17 Pefimbo opo ova li ve na oinima ihapu okulongela molwaashi Jehova okwa li a nangeka noupuna Abraham oule wefimbo olo a kala muHaran. Ehokololo ola tumbula ‘emona lavo alishe, ve li likongela, novapika ve ve likongela muHaran.’ (Gen. 12:5) Opo a ninge oshiwana, Abraham okwa li a pumbwa oipumbiwa yopamaliko nosho yo ovapiya, sha hala kutya oukwaneumbo wa kula. Haalushe Jehova ha punapalifa ovapiya vaye, ashike ohe va pe alushe osho va pumbwa opo va dule okuwanifa po ehalo laye. Abraham okwa li a twikila okuya fiyo osheshi a fika konhele oko va li vehe shii.
18. (a) Onaini Abraham a li a hanga oshitwa sha fimana mondjokonona yanghee Kalunga ha ungaunga noshiwana shaYe? (b) Oiningwanima ya fimana ilipi vali ya li ya ningwa mo-14 Nisan konima yomido? (Tala oshimhungu “Efiku la fimanenena mondjokonona yOmbibeli.”)
18 Okudja muHaran wa yuka kuKarkemis, oko luhapu ovaendanandjila va li hava tauluka Efrata, opa li ashike ha pa endwa omafiku onhumba. Otashi dulika Abraham a li a hanga oshitwa sha fimana mondjokonona yanghee Kalunga ha ungaunga noshiwana shaYe. Mo-14 omwedi oo lwanima wa ka lukwa Nisan, mo 1943 K.O.P., Abraham okwa li a tauluka omulonga pamwe nongudu yaye. (Ex. 12:40-43) Oshilongo osho Jehova a li a udaneka oku ka ulikila Abraham osha li kolukadi, nehangano olo Kalunga a li a ninga naAbraham ola li la ya moilonga mefiku olo.
19. Eudaneko olo Jehova a li a udanekela Abraham ola li la kwatela mo shike, notashi dulika la li le mu dimbulukifa shike?
19 Eshi Abraham va ya va finda kolukadi loshilongo nova li va kanghama popepi nomiti da kula daMore, popepi naSikem. Abraham ofimbo a li oko, Jehova okwa li vali a popya naye. Pomhito oyo eudaneko laKalunga ola li la tumbula oludalo laAbraham olo la li tali ka fyuulula oshilongo. Mbela Abraham okwa li a diladila kexunganeko olo Jehova a li a popya muEden, li na sha ‘noludalo’ olo la li tali ka xupifa ovanhu? (Gen. 3:15; 12:7) Otashi dulika a li e shi diladila. Otashi dulika yo a li a hovela okuuda ko kutya naye okwa li oshitukulwa shelalakano likumwifi olo Jehova e na momadiladilo.
20. Abraham okwa li a ulika ngahelipi olupandu li na sha noufembanghenda oo a li a pewa kuJehova?
20 Abraham okwa li e na olupandu linene li na sha noufembanghenda oo a li a pewa kuJehova. Nopehe na omalimbililo, Abraham okwa li a ya moshilongo ta ende nelungi, ashike molwaashi omwa li natango Ovakanaan, okwa li a kanghama ndele ta tungile Jehova oaltari, tete opopepi nomiti da kula daMore, nolwanima opopepi naBetel. Okwa li a ifana edina laJehova, ta pandula Kalunga kaye tashi di komutima, eshi ta dilonga shi na sha nonakwiiwa yoludalo laye. Otashi dulika yo a li a udifila ovashiinda shaye muKanaana. (Lesha Genesis 12:7, 8.) Oshoshili kutya Abraham okwa li ta ka shakeneka natango omashongo manene e na sha neitavelo laye. Ka li nande ta yandje elitulemo komaliko nonghalamwenyo youdjeko oyo a li a fiya po muUr. Ndele okwa li ashike ta yandje elitulemo keudaneko laJehova. Ovaheberi 11:10 ova popya shi na sha naye va ti: “okwa li ha teelele oshilando shinya shi nomakanghameno a pama, nomutoti nomutungi washo oKalunga.”
21. Ongahelipi eshiivo letu li na sha nOuhamba waKalunga tali yelekwa nolaAbraham, noshe ku ladipika u ninge shike?
21 Ovo hatu longele Jehova kunena otu shii shihapu kombinga yoshilando osho shopafaneko, Ouhamba waKalunga, tu dulife Abraham. Otu shii kutya Ouhamba oo otau pangele meulu notau ka xulifa po mafiku ounyuni ou woukolokoshi, notu shii yo kutya Oludalo laAbraham olo la udanekwa nalenale, oJesus Kristus, oo paife e li omupangeli wOuhamba oo. Ohatu ka dula okumona Abraham eshi ta ka nyumunwa, nopefimbo opo ota ka kala e udite ko filufilu nghee ehalo laJehova la wanifwa. Mbela owa hala okumona nghee Jehova ta ka wanifa po omaudaneko aye aeshe? Ngeenge osho, twikila okuninga ngaashi Abraham a li a ninga. Kala ho ulike omhepo yeliyambo, eduliko nokukala u na olupandu lashili omolwomaufembanghenda keshe to pewa kuJehova. Ngeenge owa hopaenene eitavelo laAbraham, ‘xe yaaveshe ava ve na eitavelo,’ ota ka ninga yo xo, oku shi popya pafaneko.
^ okat. 1 Edina laAbraham ola li Abram, ndele lwanima Kalunga okwe ke mu lukulula a ninge Abraham olo tali ti: “Xe yoiwana ihapu.” — Gen. 17:5.
^ okat. 4 Sha faafana, luhapu Abraham oye a li ha tumbulwa tete movanamati vaTera, nonande haye a li omukulunhu.
^ okat. 6 Edina laSara ola li Sarai, ndele lwanima Kalunga okwe ke mu lukulula a ninge Sara olo tali ti, “Omona wohamba.” — Gen. 17:15.
^ okat. 12 Ovahongwanhu vamwe ohava pula ngeenge eengamelo nado oda li oinamwenyo yopovanhu pefimbo laAbraham. Kakele kaasho, itava dulu oku shi kalela po. Eshi Ombibeli ya popya lwoikando omaliko aAbraham, omwa li yo mwa kwatelwa eengamelo. — Gen. 12:16; 24:35.


text:
Lüderitz – Ombelewa ya kansela woshikandjohoololwa sha !Nami#nus oya yandja omavatelo ongushu yoshimaliwa shifike N$70 000, kovanangeshefa vopetameko veli 17.
Ovanangeshefa ovapewa omashina okuhondja, omashina okuxwikila, ee freezer nomafiya okuteleka, eembiya dokuteleka oshoyo oilongifo yomo Salon.
Omunangeshefa umwe omukalimo womo Aus okwa pewa oilongifo yokukaninga oprojeka yokumhuna eexuxwa yongushu ifike poN$20 000. Ombelewa yoshikandjohoololwa oya vatela yoo ombelewa yovanhu ovo vena oulema moku vafutila opo va tulilwe mo otelephona mombelewa omo hava longele, oshoyo eshina lokuprinta.
Ovo hava teleke osopa peengeleka da yooloka modoolopa noku topolela ovo veli momhumbwe yeendja, navo yo ova pewa omakutu oufila opo vaka twikile nomukumo okupalula ovo veli momhumbwe yeendja modoolopa ya Lüderitz.
Sipola Shihepo umwepo, womwaavo va pewa omashina okuhondja, okwa pandula ombelewa ya Kansela woshikandjohoololwa eshi ye va yambidida opo va dule okuyambulapo eengeshefa davo modoolopa.
Kansela woshikandjohoololwa sha !Nami#nus Jan Scholtz okwa twa omukumo ovanelao ava vamona omakwafelo okudilila mombelewa yaye odula ei, va longe noudiinini opo va dule okuyambulapo eengeshefa davo, voo va dule okukufako komwaalu wokuhena oilonga modoolopa.
Odula yadjako ombelewa yoshikandjohoololwa sha !Nami#nus oya landelele ovakalimo vomo Area 7 mo Lüderitz oukefa volusheno vongushu yee N$90 000.