text:
CILONGESA 14
Vuno Njambi ua Kala na Lukungulukilo ni?
1. Omo lia vika Njambi ua viukisile Isaleli ya laza?
Njambi ua kunguluile vana va Avilahama muku va puisa cifuti kaha na ku va hana masiko. Cifuti caco ua ci sanene ngueni Isaleli kaha ua ci puisile vutulikilo vua lizi lieni na ku lemesa ca vusunga. (Visamo 147:19, 20) Linga, vantu va ku vifuti viose va ka uane kuvezika ku hitila muli Isaleli.
Njambi ua hanguile vana va Isaleli ku-pua Vakaleho veni. Muzimbu uavo ua muesa kuvezika ci va hasa ku uana vantu nga vononoka ku masiko a Njambi. (Ndeutelonomi 4:6) Ku hitila muli Isaleli vantu veka va hasele ku tantekeya Njambi.
2. Omo lia vika vakua kilistu va vusunga va kala na lukungulukilo?
Mu ntsimbu imo omo lia kuhona ku ononoka, Njambi ua vianene Isaleli kaha mu cihela cavo ua hingisilemo cikungulukilo ca vakua Kilistu. (Mateo 21:43; 23:37, 38) Vuovuno, mu cihela ca Isaleli, vakua Kilistu va vusunga vakevo honi vapua Vakaleho va Yehova.
Yesu ua kunguluile vakua ku mu kava linga va ambulule na ku puisa vantu va ndongesi mu vifuti viose. (Mateo 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Cino cipanga caco cili ha ntuitui, ku vu manusuilo vua viuma via ntsimbu ino. Ca kulivanga, ku mona vati Yehova na kungulula makulukazi a vantu vaku vifuti viose mu ku lemesa ca vusunga. (Ku-Solola 7:9, 10) Vakua kilistu va vusunga va kala mu lukungulukilo mu kuli kolesa na kuli kuasa umo na mukuavo. Mu mavu ose veku lilongesa viuma vimo lika mu Mbimbiliya ku vikungulukilo viavo.
3. Vati lua putukile Lukungukilo lua Vakaleho va Yehova mu vi ntsimbu vino?
Lukungulukilo lua Vakaleho va Yehova lua ntsimbu ino lua putukile mu muaka ua 1870. Kua kele kamo kacivunga ka vakua ku lilongesa Mbimbiliya va putukile ku nongonona vusunga vua Mbimbiliya vuze vua zimbalele laza. Va tantekeyele nguavo nkumani Yesu ua viukisile lukungulukilo lua vakua Kilistu linga va ambulule. Kaha mukemuo va putukile cipanga ca kuambulula vuangana ku vifuti viose. Mu 1931 va hanguile ku va sana Vakaleho va Yehova.
4. Vati va likungulula Vakaleho va Yehova?
Mu sekulu ya kuli vanga, cikungulukilo ca vakua Kilistu ku vifuti via vingi vakele na ku uana vukuasi ku cikota ca civunga ca va ntuamena ca tavele Yesu ku-pua Mutue ua cikungulukilo. (Vilinga 16:4, 5) Mu cifua cimo, Vakaleho va Yehova va mu mavu ose veku uana vukuasi vua ku fuma ku Civunga ca vantuamena ca vakuluntu. Cino Civunga ca Va ntuamena ca Vakaleho va Yehova veku kavangeya vipanga via ku langulula, ku-tuhula, na ku havazela mavulu a kuli longesa nao Mbimbiliya mu malimi aku tuvakana 600. Civunga ca va ntuamena ceku kolesa na kuendesa vikungulukilo vi tuvakana 100.000 mu mavu ose. Mu vi kungulukilo viose muakala va mala va ku hia va vahaka mu ku tuamenena. Ava va mala veku niunga na cilemo vutanga vua Njambi.
Vakaleho va Yehova va likungulula linga va ambulule muzimbu ua cili na ku puisa vantu vandongesi. Tue kuambuluila vantu ku ndzivo ku ndzivo. (Vilinga 20:20) Tue ku hana vilongesa via Mbimbiliya ku vantu vaze va lema mpundu vusunga. Vunoni Vakaleho va Yehova ka ca puile lika Cikungulukilo. Tua pua vusoko vua kala na cisemi ua cilemo. Tua pua vandolome na va ndokazi ve kuli lela umo na mukuavo. (2 Tesalonika 1:3) Vantu va Yehova va likungulula muku lemesa Njambi na ku kuasa vakuavo, vapua vusoko vua ndzolela ya kama ha mavu hose.
LILONGESENU VIKUAVO
Vika Mpundu Vi i Longesa Mbimbiliya?
Tualelenuho ku Kala mu Cilemo ca Njambi
Vati tu hasa ku muesa ku santsela cetu ku viuma via tu hana Njambi?


c: text/html

text:
Nye Ndi Sukila Oku Linga Nda Ndi Sole Calua Oku Tala Omanu va Kasi Epolõla Havo va Linga Ukahonga?
Ceci o sukila oku linga
Kũlĩha eci ci lomboloka omanu va kasi epolõla haivo va linga ukahonga. Oku tala omanu va kasi epolõla haivo va linga ukahonga, ocina cimue ka ci lekisa esumbilo kueci Suku a lulika oco ci sumbiwe. Oku tenda omanu va kasi epolõla haivo va linga ukahonga lonjila yaco, ci ku kuatisa oku “
suvuka evĩho.”—Osamo 97:10.
Sokolola ovitangi vi yililako. Oku tala omanu va kasi epolõla haivo va linga ukahonga ka lekisa esumbilo komanu va kasi oku ci linga. Ka ci lekisavo esumbilo komunu o tala ovina viaco. Eli olio esunga Embimbiliya li popia hati: “
Omunu wa lunguka o mõla ũvi kuenje o lisalamisa; omunu wa kamba olondunge enda ño kuenje o yambuka.”—Olosapo 22:3.
Linga ohuminyo yimue. Yovi wa popia hati: “
Nda lisila lovaso ange, oco mbanja ndati ufeko?” (Yovi 31:1) Kũlĩhĩsa ‘olohuminyo vimue’ ove o pondola oku linga:
Si iñila vovipama vio Internet osimbu ñasi lika liange.
Ndi yika lonjanga ovipama viosi vi lekisa ukahonga.
Nda nda tala ovina ka via sungulukile ndi sapela lekamba limue lia koleliwa.
Tukula ocitangi caco vohutililo. Ukualosamo wa pinga ku Yehova hati: “
Tiula ovaso ange, ka a ka talukile evi viesanda.” (Osamo 119:37) Suku o yongola okuti o kala ciwa,kuenje nda wa likutilila kokuaye, o ka kuata ongunsu yoku linga ovina via sunguluka!—Va Filipoi 4:13.
Sapela lomunu umue catiamẽla kocitangi caco. Oku nõla omunu umue oco o sapele laye, ci kuatisa oku liwekapo oku linga ovina ka via sungulukile.—Olosapo 17:17.
Ivaluka okuti: Olonjanja viosi o yuvula oku tala omanu va kasi epolõla havo va linga ukahonga, ci lekisa okuti wa yula uyaki umue. Likutilila ku Yehova catiamẽla koku yula kuaco kuenda eca olopandu kokuaye omo wa ku ĩha ongunsu yoku ci linga. Poku yuvula oku tala omanu va kasi epolõla havo va linga ukahonga, o sanjuisa utima waye.—Olosapo 27:11.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OSHILESHWA 25
Omolwashike hatu tungu Omalupale Ouhamba, nohaa tungwa ngahelipi?
Ngaashi edina Olupale lOuhamba tali shi holola, ehongo lOmbibeli olo hali yandjwa momalupale a tya ngaho ohali yukifa elitulemo kOuhamba waKalunga oo wa li enenediladilo leudifo laJesus.— Lukas 8:1.
Omalupale Ouhamba oku li ondingandinga yelongelokalunga lashili moshitukulwa. Oilonga yokuudifa onghundana iwa yOuhamba ohai unganekwa okudilila mOlupale lOuhamba lomoshitukulwa. (Mateus 24:14) Omalupale Ouhamba ohaa kala a yoolokafana mounene nomomutungilo, ashike aeshe okwa tungwa paunafangwa, namahapu ohaa longifwa komaongalo e dulife pulimwe. Omido opo da di ko, otwa tunga Omalupale Ouhamba omayovi omilongo (oupokati womalupale a-5 efiku keshe), molwaashi ovaudifi nomaongalo otaa ende taa hapupala neenghono. Omalupale oo ohatu a tungu ngahelipi?— Mateus 19:26.
Ohaa tungwa nomayambidido oo haa yandjwa mounyuni aushe e na sha nokutungifa Omalupale Ouhamba. MOlupale lOuhamba keshe omu na okakefa kOmayambidido Okutungifa Omalupale Ouhamba mOunyuni Aushe. Omayambidido oo ohaa tuminwa koshitaimbelewa opo omaongalo oo a pumbwa oshimaliwa shokutungifa ile okuwapekulula Olupale lOuhamba a kwafelwe oshimaliwa, oo e shi alule nopehe na oishoshela.
Ohaa tungwa kovaliyambi ovo ve li meenghalo da yoolokafana. Moilongo ihapu omu na Eengudu dOkutunga Omalupale Ouhamba. Eengudu dovatungi novaliyambi odo tadi longo moshilongo shonhumba, mwa kwatelwa oitukulwa yasho yokomikandi, ohadi ende tadi tungu omalupale. Ohadi i di ka kwatele komesho oilonga yokutunga nokudeula Eendombwedi domoshitukulwa. Moilongo imwe omu na Eekomitiye dOkutunga domOshitukulwa odo hadi pashukile oilonga yokutunga nokuwapekulula Omalupale Ouhamba moshitukulwa shonhumba. Ovakulunhuongalo ovo ve na owino momatungo ohava wilike eongalo pefimbo lokutunga olupale fiyo osheshi la pwa, novalumenhu ovo ve na owino oo wa pumbiwa ohave liyambe nehalo liwa va kwafele. Pefimbo lokutunga Olupale lOuhamba, oilyo yeongalo lomoshitukulwa oyo hai kala po momuvalu muhapu. Ohatu pondola okulonga oilonga aishe oyo kekwafo lomhepo yaJehova, nomolwaashi ovamwatate ohava longo noudiinini, tave shi ningi tashi di komutima.— Epsalme 127:1; Ovakolossi 3:23.
Omolwashike eenhele detu dokwoongalela hadi ifanwa Omalupale Ouhamba?
Ohatu shi ende ngahelipi opo tu dule okutunga Omalupale Ouhamba mounyuni aushe?
Lihonga shihapu
OKWOONGALA
Oshike hashi ningwa pOlupale lOuhamba?
Tala meni lalo u litalele ko ove mwene.
OOLYELYE TAVA LONGO EHALO LAJEHOVA KUNENA?
Okwoongala kwEendombwedi daJehova ohaku ningwa ngahelipi?
Mbela owe lipulile nale kutya oshike hashi ningwa po pokwoongala kwetu? Nopehe na omalimbililo, oto ka kala wa kuminwa ehongo lOmbibeli la denga mbada olo hali kala pokwoongala kwetu.


text:
O JW Language
O JW Language o aplikativo yimue ya sandekiwa Lolombangi Via Yehova, oco yi kuatise vana va lilongisa elimi likuavo. Oyo yi kuete olondaka vialua vi sukiliwa oku kuamiwa kupange woku kunda kuenda kolohongele viekongelo.
Mu Sangiwa Alimi Alua
Pokati keci ci soka 18 kalimi, nõlapo elimi liove kuenda eli o yongola oku lilongisa. Nõla pokati kalimi ndeci: O Alemão, o Bengali, o Birmanês, o Chinês (Yupopi wa leluka) Lelimi lio Mandarim lioku yevelela, o Koreano, o Espanyõle, o Fransesi, o Hindi, o Indonésio, Ongelesi, o Italiano, o Japãu, Oputu, o Russo, o Suaíli, o Tagalo, o Tailandês kuenda o Turkia.
Ulandu-Watiamẽla-Kupange-Woku-Kunda
Olondaka vi sangiwa vo JW Language, a tiamisiwila kupange woku kunda, woku longisa kuenda vi lombolola ovolandu a sangiwa Vembimbiliya. Vo aplikativo yaco mu sangiwa otuikanda kelimi o vangula kuenda kelimi o kasi oku lilongisa.
Olonjila Via Litepa Vioku li Longisa
Tanga: Sokisa elimi liove lioku citiwa lelimi o kasi oku lilongisa
Yevelela: Olondaka kuenda alivulu a ngalavaliwa lomanu vana va vamgula elimi o kasi oku lilongisa
Tala: Olovideo losapi hati: Momo lie ndi Lilongisila Embimbiliya? kuenda Nye ci Lingiwa Vonjango Yusoma? kelimi liove kuenda kelimi o kasi oku lilongisa
Seteka ukũlĩhĩso wove: Talavaya Lovicapa-vioku-patekela
Soneha Onduko Konepa o Yongola
Kongela ovina wa siata oku konomuisa olonjanja vialua konepa Yongola. O pondolavo oku mola ovina o Yongola, vo cartão de memorização.
Oku pongolola ololetala kelimi lio latin
Nda elimi okasi oku lilongisa ka li sonehiwa lololetala yelimi lio Roma, olondaka vi ka pongoluiwa kololetala vio latin.
Ekuatiso
Nda o kuete ocitangi coku talavaya lo JW Language, soneha kuenda tumisa o formulario yi sangiwa vonumbi yetu yo internet.


text:
ETUKULWA 6
Omuhongi munene okwa li ha yakula vamwe
MBELA oho kala wa hafa ngeenge umwe e ku ningila oshinima shonhumba shiwa? — Ovanhu aveshe ohava kala va hafa ngeenge va ningilwa oshinima shiwa kuumwe. Omuhongi Munene okwa li e shii kombinga yaasho, nokwa li alushe ha ningile vamwe ouwa. Okwa ti: ‘Inandi uya okuyakulwa, ndele okuyakula.’ — Mateus 20:28.
Opo tu kale ngaashi Omuhongi Munene, otu na okuninga shike mbela? — Otu na okukala hatu yakula vamwe, moku va ningila ouwa. Ovanhu vahapu ihava ningile vakwao ouwa, ndele ovo ashike hava kala va hala okuyakulwa. Pomhito imwe, ovashikuli vaJesus navo osho va li ve udite kutya ovo ve na okuyakulwa kuvamwe. Keshe umwe womuvo okwa li a hala oye a kale munene ile oye a fimana.
Efiku limwe Jesus okwa li ta ende pamwe novahongwa vaye, ndele tava i meumbo lonhumba olo la li moshilando shedina Kapernaum, popepi nEfuta laGalilea. Fimbo va li meumbo olo, Jesus okwa li e va pula ta ti: “Omwa li tamu kundafana shike mondjila?” Kava li ve mu nyamukula molwaashi ova li ve shii kutya ova li tava tu eemhata kutya olyelye a li munene mokati kavo eshi va li ve li mondjila. — Markus 9:33, 34.
Jesus okwa li e shii kutya inashi yuka kuumwe womovahongwa vaye a diladile kutya oye munene e dule vakwao. Ngaashi twe lihonga metukulwa lotete lembo eli, Jesus okwa li a fikameka okaana mokati kavo noku va lombwela kutya ove na okulininipika ngaashi okaana oko. Ndele nande ongaho, kava li ve lihonga po sha. Onghee hano, moufiku oo wa tetekela efyo laye, Jesus okwa li a honga ovashikuli vaye oshilihongomwa osho va li itave ke shi dimbwa nande. Okwa li a ninga po shike mbela? —
Ofimbo va li tava li pamwe, Jesus okwa li a fikama ndele ta kufa oshihaduku nokwe shi lidingila moshiya. Okwa li a kufa oshiyasha shokulikoshela ndele ta tula mo omeva. Ovashikuli vaye otashi dulika va li tave lipula kutya Jesus okwa li ta ka ninga po shike. Fimbo tave mu tale, Jesus okwa li a twa eengolo ndele ta hovele okukosha eemhadi davo. Opo nee okwa li a kufa oshihaduku ndele ta kukutike eemhadi davo. Diladila ashike kombinga yaasho! Natu tye nee ngeno opo wa li, mbela ngeno owa kala udite ngahelipi? —
Ovashikuli vaye ova li ve udite kutya inashi yuka kOmuhongi Munene a koshe eemhadi davo. Ova li va fya ohoni. Petrus ka li noku li a hala Jesus e mu longele oshilonga shi dinifa sha tya ngaho. Ndele Jesus okwa li a tya kutya osha fimana kuye okulonga oshilonga sha tya ngaho.
Ihatu kosho eemhadi davamwe kunena, ashike osho osha li hashi ningwa pefimbo olo Jesus a li kombada yedu. Mbela ou shi shii kutya omolwashike? — Ovanhu vomoshilando omo Jesus novashikuli vaye va li hava kala ova li hava djala eenghaku deesandala. Ngeenge va li va enda mondjila i na efululu, eemhadi davo oda li hadi kala da twima ondwi. Nomolwaasho osha li hashi kala oshilonga shouwa okukosha ko ondwi keemhadi domweenda.
Ndelenee pomhito opo, kapa li nande oumwe womovahongwa vaJesus a li e liyamba a koshe ko keemhadi davakwao. Onghee hano, Jesus okwa li e shi ninga ye mwene. Mokuninga ngaho, Jesus okwa li a honga ovahongwa vaye oshilihongomwa sha fimana, osho va li va pumbwa okulihonga. Nafye kunena otwa pumbwa okulihonga oshilihongomwa osho.
Mbela ou shi shii kutya oshilihongomwa osho oshilipi? — Konima eshi Jesus a shuna ponhele opo a li omutumba, okwa li e va pula a ti: ‘Omu udite ko tuu eshi nde shi mu ningila? Nye otamu ifana nge omuhongi nOmwene, ndele ohamu tongo sha yuka, osheshi Aame tuu ou. Hano Ame Omwene nomuhongi weni fimbo nda kosha eemhadi deni, nanye yo mu nokukoshafana keemhadi.’ — Johannes 13:2-14.
Omuhongi Munene okwa li a hala okuulikila ovahongwa vaye kutya ove na okuyakulafana. Ka li a hala va kale ve lihole vo vene. Ka li a hala va kale tava diladila kutya ova fimana neenghono ve dule vakwao nove na okukala alushe tava yakulwa kuvamwe. Okwa li a hala va kale ve na ehalo okuyakula vamwe.
Mbela osho kashi fi oshilihongomwa sha denga mbada? — Mbela ino hala okukala ngaashi Omuhongi Munene mokukala ho yakula vamwe? — Atusheni ohatu dulu okuyakula vamwe, naasho otashi ke va hafifa. Ndelenee komesho yaaishe, ohatu ka hafifa Jesus nosho yo Xe.
Kashi fi oshinima shidjuu okuyakula vamwe. Ngeenge owa kala ho tale nawa, oto ka mona kutya ope na oinima ihapu oyo to dulu okuningila vamwe. Diladila kwaashi: Mbela ope na oshinima shonhumba omo to dulu okukwafela meme woye? Ou shii kutya meme woye ohe ku ningile oinima ihapu nosho yo oukwaneumbo aushe. Mbela ito dulu oku mu kwafela mwaasho? — Omolwashike ito mu pula?
Oto dulu okutula oiyasha poshitaafula fimbo oukwaneumbo inau lya. Ile oto dulu okukufa po oiyasha konima eshi oukwaneumbo weni wa mana okulya. Ounona vamwe ohava ka teka omeva keshe efiku. Keshe osho to ningi, oto yakula vamwe, ngaashi naanaa Jesus a li a ninga.
Mbela ou na oundenge ovo to dulu okuyakula? Dimbuluka kutya Jesus, Omuhongi Munene, okwa li a yakula ovahongwa vaye. Ngeenge owa kala ho yakula oundenge voye oto hopaenene Jesus. Mbela oto dulu oku va ningila shike? — Oto dulu oku va kwafela va kale hava tuvikile oidanaukifo yavo ngeenge va mana okudanauka. Ile oto dulu oku va djaleka. Ile pamwe oto dulu oku va kwafela va yale eembete davo. Mbela oto dulu vali oku va kwafela mushike? — Oundenge voye otava ka kala ve ku hole ngeenge owa kala to va kwafele, ngaashi ashike ovashikuli vaJesus va li ve mu hole.
Oto dulu yo okuyakula vamwe kofikola, tashi dulika nande ovanafikola vomongudu yeni ile omuhongi woye. Ngeenge umwe a ufila embo laye pedu, otashi ka kala oshilonga shouwa oku mu kwafela u li toole po. Oto dulu okukwafela omuhongi woye u wapaleke ko koshipelende ile u mu kwafele moshinima shimwe shi lili. Oto dulu yo okuningila umwe ouwa moku mu yeululila omuvelo.
Omafimbo amwe, ovanhu otashi dulika vehe ku pandule nonande owe va ningila ouwa. Mbela oto diladila kutya osho oshi na oku tu imba tu ningile vamwe ouwa? — Ahowe! Ovanhu vahapu kava li va pandula Jesus eshi a li e va ningila ouwa. Ndele nande ongaho, osho kasha li she mu imba okuningila vamwe ouwa.
Onghee hano, inatu efa okuyakula vamwe. Natu dimbuluke Omuhongi Munene, Jesus, nokukendabala alushe okushikula oshihopaenenwa shaye.
Omishangwa da wedwa po di na sha nokukwafela vamwe, Omayeletumbulo 3:27, 28; Ovaroma 15:1, 2; nosho yo Ovagalati 6:2.


text:
Votãlo, 2 Yevambi
Kua tukuluka alimi a setahãla ondalu . . . a vata komunu lomunu pokati kavo.—Ovil. 2:3.
Olondonge via kala vohondo yosapalalo lalimue teke via ivaleleko eteke liaco. Omunu lomunu pokati kavo wa kala londimbukiso yimue yi sokisiwa lulienge wondalu kovitue viavo. Yehova wa eca kokuavo uloño woku vangula alimi a litepa. Ovo ka va kuatele atatahãi wokuti va wavekiwa lespiritu sandu. (Ovil. 2:6-12) Pole, ovina viaco vi komohĩsa ka via siatele oku pita Lakristão vosi va nõliwa oku kala olombuavekua. Embimbiliya ka li lombolola okuti ondimbukiso yimue yi sokisiwa lulienge wondalu ya molẽha kovitue vieci ci soka olohũlũkãi viomanu va nõliwa oku kala olombuavekua noke lieteke liaco vo Yerusalãi. Ovo va nõliwa poku papatisiwa. (Ovil. 2:38) Handi vali, kua kala Akristão vamue va nõliwa osimbu handi ka va papatisiwile. Va Samaria va nõliwa oku kala olombuavekua eci papita otembo yitito noke yepapatiso. (Ovil. 8:14-17) Ulandu umue wa litepa wa kala wa Korneliu la vakuanjo yaye, okuti eci va nõliwa oku kala olombuavekua ka va papatisiwile handi.—Ovil. 10:44-48. w16.01 3:3, 5
Casapalo, 3 Yevambi
Loku likolisila oku likuata omunga, yina wa tambuli omo liespiritu sandu.—Va Efe. 4:3.
Akristão olombuavekua ka va simi okuti ovo va velapo okuti, omanu vakuavo va sule. Ovo va kũlĩha okuti Yehova ka eci kokuavo espiritu sandu lialuapo vali okuti afendeli vaye vakuavo ci sule. Ovo ka va li tendi okuti ovo lika va kuete vali elomboloko liasuapo liocili Cembimbiliya. Kocipito Conjivaluko lalimue eteke va ka sapuila vakuavo okuti va nõliwavo oku kala olombuavekua kuenda va pondola oku fetika oku lia kombolo loku nyua kovinyu. Pole, va lekisa umbombe momo va kũlĩha okuti Yehova eye lika o kuete omoko yoku nõla omanu oco va ende kilu. Akristão olombuavekua ka va lavoka okuti va tatiwa lonjila yimue yi likasi. (Va Efe. 1:18, 19; Va Fil. 2:2, 3) Va kũlĩhavo okuti eci Yehova a va nõla, ka ecelele okuti omunu umue o ci kũlĩha. Omo liaco, Ukristão ombuavekua ka komõha nda omunu umue ka tava okuti ombuavekua. Embimbiliya li tu sapuila oco ka tu ka tave lonjanga komunu o popia hati, Suku wo wĩha ocikele cimue ci li kasi.—Esit. 2:2. w16.01 4:6, 7
Calumingu, 4 Yevambi
Ukuasi, lolondunge, lukũlĩhĩso wa Suku via longa cimue! —Va Rom. 11:33.
Eci Sara ukãi wa posoka calua wa Avirahama vo tambula, kuenda Avirahama wa kala kohele yoku pondiwa, Yehova olonjanja vialua wa linga ocikomo coku teyuila Avirahama la Sara. (Efet. 12:10-20; 20:2-7, 10-12, 17, 18) Ovolandu aco a pamisa ekolelo lia Avirahama. Anga hẽ citava oku kuata ukamba wocili la Yehova? Ocili okuti citava! Ndeci ca linga Avirahama, tu sukila oku lilongisa catiamẽla ku Yehova. Tu sukilavo oku kuata ukũlĩhĩso loku pita lovolandu. Koloneke vilo, tu kuete ovina vialua okuti Avirahama ci sule. (Dan. 12:4) Vembimbiliya mu sangiwa ukũlĩhĩso walua watiamẽla ‘Kusovoli wilu losi.’ Ovina tu lilongisa, vi tu vetiya oku sola Yehova kuenda ci tu kuatisa oku u kuatela esumbilo lia lua. (Efet. 14:22) Ocisola kuenda esumbilo tu kuetele Suku vi tu vetiya oku pokola kokuaye. Poku ci linga, tu limbuka ndomo Suku a tu teyuila loku tu sumũlũisa, kuenje tu kuata ovolandu a pamisa ekolelo lietu. Eci tu vumba Yehova lutima wosi, tu kuata esanju, ombembua kuenda esumũlũho. (Osa. 34:8; Olosap. 10:22) Osimbu ukũlĩhĩso kuenda ovolandu etu a livokiya tu pamisa ukamba wetu laye. w16.02 1:7, 8


text:
Ehipululo 12: Ovanthu Vekahi Nokutunga Ondyuo Imue Onene
PAPITA omanima omanyingi. Ovana va Noe, vatyita ovana ovanyingi. Etyi ovana ovo vekula, navo avatyiti ovana. Iya ovanthu avalingi ovanyingi kombanda yoohi.
Umue povanthu ovo, ankho omphokole ya Noe, utiwa o Nirode. Nirode ankho wali omulume umue ondingavivi. Ankho uyeva nokuipaa ovinyama novanthu. Tupu Nirode welipakele kouhamba opo atumine vakuavo. Huku ankho kehole Nirode.
Pomuvo watyo oo, ovanthu aveho ankho vapopia vala elaka like. Nirode ahande okuongiya ovanthu aveho pomphangu ike, opo apondole okuvetumina. Utyii oityi alinga? Watuma ovanthu vatunge epundaumbo liokuna ondyuo imue onene yokuaya peulu. Uveete polutalatu olu, vekahi nokulinga omatisolo.
Yehova Huku ankho kahambukilwe novilinga ovio. Mokonda Huku wahandele ovanthu veliyandyane kombanda yoohi aiho. Mahi ovanthu vati: ‘Tuendei! Tukatungei epundumbo, nondyuo imue onene ihika alo peulu. Opo tunkhimane!’ Ovanthu ankho vahandele enkhimano liavo muene. Ankho kavahandele okunkhimaneka Huku.
Moluotyo, Huku watalameka ovi-linga viovanthu ovo viokutunga. Utyii oityi alinga? Wapilulula elaka liavo, avahimbika okupopia omalaka elikalaila. Iya vokutunga ankho pahe kaveliivite vali. Otyo epundaumbo olio lialukilwa okuti o Mbabele, ine Ombambilonia, tyihangununa okuti “Enkhiliñginya.”
Okuhulako, ovanthu ava-himbika okuliyapauka okutu-nda mo Mbabele. Vana ankho vapopia elaka like, avakakala kumue kononthele ononkhuavo mboohi.
Gênesis 10:1, 8-10; 11:1-9.
Omapulo
- Nirode ankho olie? Iya Huku ankho ulitehelela ñgeni kombinga ya Nirode?
- Ngetyi tyilekesa olutalatu olu, omokonda yatyi ovanthu valingila omatisolo?
- Omokonda yatyi ankho Yehova ahahambukilwe novilinga ovio viokutunga?
- Oñgeni Huku atalameka ovilinga ovio viokutunga ondyuo yokuaya peulu?
- Epundaumbo olio ankho lialukwa enyina patyi? Iya enyina olio lihangununa tyi?
- Oityi tyapita novanthu etyi Huku ankhingilinya elaka liavo?
Omapulo omakuavo
- Tanga Gênesis 10:1, 8-10.
Nirode ankho una ovituwa patyi? Otyo tyituavela elondolo patyi? (Pro. 3:31)
- Tanga Gênesis 11:1-9.
Omokonda yatyi ankho vatungila ondyuo yaya peulu? Ovilinga ovio ankho vina yokutalama mokonda yatyi? (Gên. 11:4; Pro. 16:18; João 5:44)


text:
Espiritu Limba Uvangi Lespiritu Lietu
“Espiritu lia Suku limba uvangi lespiritu lietu okuti tumãla va Suku.”—VA ROMA 8:16.
1-3. Ovolandu api a lingisa okuti eteke lio Pendekoste li kala eteke limue li likasi? Kuenda ovolandu aco a tẽlisa ndati ovina via tukuiwile Vovisonehua? (Tala ociluvialuvia kefetikilo liocipama cilo.)
CA KALA Calumingu komẽle Kopendekoste yunyamo wa 33, volupale luo Yerusalãi. Eteke liaco, lia kala eteke limue li likasi halio li komõhisa. Omanu va kala oku linga ocipito Copendekoste, okuti ocipito cimue ci kola ca enda oku lingiwa kefetikilo lioku ungula otiliku. Komẽle yaco, ocitunda cinene ca eca ocilumba vonembele ndomo a enda oku linga olonjanja viosi. Citava okuti kowola yeceya, eye wa lumba olombolo vivali via lingiwa losema ya fina, okuti viovaima atete poku ungula. Noke, ocitunda ca eca ocilumba caco ku Yehova.—Ovisila 23:15-20.
2 Vokuenda kuanyamo alua, ocitunda cinene ca enda oku eca ocilumba. Ocilumba caco ca li kuata locina cimue ci kuete esilivilo lialua, okuti ca pita Kopendekoste yunyamo wa 33. Ovina viaco, via pita lolondonge via Yesu vi soka 120 via kala oku likutilila vohondo yosapalalo yimue vo Yerusalãi. (Ovilinga 1:13-15) Uprofeto Yoeli wa sonehele ale catiamẽla kulandu waco eci pa kambele ovita ecelãla kanyamo. (Yoeli 2:28-32; Ovilinga 2:16-21) Nye ca pita kunyamo waco okuti ca kuata esilivilo lialua?
3 Tanga Ovilinga 2:2-4. Kopendekoste yunyamo wa 33, Suku wa eca espiritu sandu liaye Kakristão vaco kuenje va wavekiwa. (Ovilinga 1:8) Kuenje, owiñi walua wa liongoluila ponele yavo kuenda olondonge via fetika oku vangula catiamẽla kovina vi komõhisa va mola levi va yeva. Upostolo Petulu wa lombolola ovina via pita kuenda esunga lieci ovina viaco via kuatela esilivilo. Eye wa sapuila owiñi hati: “Likekembeli kuenda omunu lomunu pokati kene a papatisiwe vonduko ya Yesu Kristu oco akandu ene a ecelue kuenje vu tambula ocali cespiritu sandu.” Keteke liaco, kua papatisiwa eci ci soka 3.000 komanu kuenda omanu vaco va tambulavo espiritu sandu.—Ovilinga 2:37, 38, 41.
4. (a) Momo lie ulandu wa pita Kopendekoste u kuetele esilivilo kokuetu? (b) Ulandu upi ukuavo u kuete esilivilo wa pita kosimbu okuti wa likuata leteke limuamue? (Tala etosi kesulilo liocipama cilo.)
4 Nye ca lombolokele ocitunda cinene kuenda ocilumba eye a enda oku eca keteke lio Pendekoste? Ocitunda ca lombolokele Yesu. Olombolo via lombolokele olondonge via Yesu olombuavekua. Olondonge viaco va nõliwa pokati komanu vakuakandu kuenje va tukuiwa hati, “apako atete.” (Tiago 1:18) Ovo va taviwa la Suku oco va kale omãla vaye, kuenda va ka kala olosoma kumue la Yesu kilu Vusoma wa Suku. (1 Petulu 2:9) Yehova Vusoma waye, o ka sumũlũisa omanu vosi vakuepokolo. Ci kale okuti elavoko lietu lioku ka kala kilu ale voluali luokaliye palo posi, ovina via pita Kopendekoste yunyamo wo 33, vi kuete esilivilo liavelapo kokuetu.[1] —Tala etosi li sangiwa kesulilo liocipama cilo.
NYE CI PITA LOMUNU UMUE ECI A WAVEKIWA?
5. Tua kũlĩha ndati okuti olombuavekua viosi ka vi nõliwa lonjila yimuamue?
5 Olondonge via kala vohondo yosapalalo lalimue teke via ivaleleko eteke liaco. Omunu lomunu pokati kavo wa kala londimbukiso yimue yi sokisiwa lulienge wondalu kovitue viavo. Yehova wa eca kokuavo uloño woku vangula alimi a litepa. Ovo ka va kuatele atatahãi wokuti va wavekiwa lespiritu sandu. (Ovilinga 2:6-12) Pole, ovina viaco vi komohĩsa ka via siatele oku pita Lakristão vosi va nõliwa oku kala olombuavekua. Embimbiliya ka li lombolola okuti ondimbukiso yimue yi sokisiwa lulienge wondalu ya molẽha kovitue vieci ci soka olohũlũkãi viomanu va nõliwa oku kala olombuavekua noke lieteke liaco vo Yerusalãi. Ovo va nõliwa poku papatisiwa. (Ovilinga 2:38) Handi vali, kua kala Akristão vamue va nõliwa osimbu handi ka va papatisiwile. Va Samaria va nõliwa oku kala olombuavekua eci papita otembo yitito noke yepapatiso. (Ovilinga 8:14-17) Ulandu umue wa litepa wa kala wa Korneliu la vakuanjo yaye, okuti eci va nõliwa oku kala olombuavekua ka va papatisiwile handi.—Ovilinga 10:44-48.
6. Nye olombuavekua viosi vi tambula, kuenda nye ci pita lavo?
6 Akristão va limbuka okuti va nõliwa oku kala olombuavekua volonjila via litepa. Vamue va limbuka lonjanga okuti va wavekiwa la Yehova. Vakuavo va ci limbuka lika vokuenda kuotembo yimue. Pole, upostolo Paulu wa lombolola ovina vi pondola oku pita lomunu umue eci a nõliwa oku kala ombuavekua. Eye wa popia hati: “Noke yoku tava, wa tambulivo ondimbukiso lohuminyo yespiritu sandu mekonda liaye, ohuminyo ya lingiwa osimbu yi lekisa okuti tu tambula ocipiñalo.” (Va Efeso 1:13, 14) Espiritu sandu lia Yehova li eca uvangi Kakristão vaco okuti va nõliwa oco va ende kilu. Omo liaco, espiritu sandu “ohuminyo ya lingiwa osimbu,” ale ondimbukiso yi lekisa okuti kovaso yoloneke va ka kala kilu otembo ka yi pui, okuti palo posi hapoko.—Tanga 2 Va Korindo 1:21, 22; 5:5.
Ukristão ombuavekua, o sukila oku yuvula ovina viosi vi pondola oku u tateka oku vumba Yehova
7. Nye Ukristão ombuavekua a sukila oku linga oco a tambule onima yaye kilu?
7 Eci Ukristão umue a nõliwa oku kala ombuavekua, anga hẽ ci lekisa okuti wa tambula ale onima yaye? Sio. Eye wa kolela lika okuti wa nõliwa oco a ende kilu. Pole, o ka tambula lika onima nda wa amamako oku kolela Yehova. Petulu wa lombolola ovina viaco poku popia hati: “Kuenje a vamanji, likolisiliko oco vu koleli koku kovongiwa loku nõliwa kuene, momo nda wamamiko oku linga ovina evi, lalimue eteke vu kupuka. Kuenje vu kuata epuluvi lioku ĩnila Vusoma ka u pui wa Ñala yetu haeye Upopeli Yesu Kristu.” (2 Petulu 1:10, 11) Omo liaco, Ukristão ombuavekua, o sukila oku yuvula ovina viosi viu tateka oku vumba Yehova. Ndaño okuti wa nõliwila oku enda kilu, nda okuti ka amamako oku lekisa ekolelo ka tambule onima yaye.—Va Heveru 3:1; Esituluilo 2:10.
OMUNU O KŨLĨHA NDATI OKUTI WA NÕLIWA?
8, 9. (a) Momo lie komanu valua ka ca lelukile oku kuata elomboloko liokuti omunu umue wa nõliwa oku kala ombuavekua? (b) Omunu umue o kũlĩha ndati okuti wa nõliwila oku enda kilu?
8 Koloneke vilo afendeli valua va Suku ka va kuete elomboloko lieci ci pondola oku pita lomunu umue eci a nõliwa la Suku oku kala ombuavekua. Pole, ovisimĩlo viaco via sunguluka momo ovo halombuavekuako. Suku wa lulika omanu oco va kale lomuenyo otembo ka yi pui palo posi okuti kilu hakoko. (Efetikilo 1:28; Osamo 37:29) Pole, Yehova wa nõla omanu vamue oco va ende kilu okuti va ka kala olosoma kuenda ovitunda. Eci ovo va nõliwa, elavoko liavo kuenda ovisimĩlo viavo vioku kala palo posi vi pongoloka, kuenje va lavoka lesanju oku tambula omuenyo ko pui kilu.—Tanga Va Efeso 1:18.
9 Omunu o kũlĩha ndati okuti wa nõliwa oco a ende kilu? Kũlĩhĩsa olondaka Paulu a sapuila vamanjaye olombuavekua ko Roma haivo “va tukuiwa olosandu.” Eye wa va sapuila hati: “Momo espiritu lia Suku ka lia tu kokele oku linga apika okuti tu kuata vali usumba, puãi omo liespiritu liaco tu tendiwa ndomãla kuenda espiritu li tu vetiya oku vilikiya hati, “Aba, a Tate!” Espiritu lia Suku limba uvangi lespiritu lietu okuti tumãla va Suku.” (Va Roma 1:7; 8:15, 16) Lekuatiso liespiritu sandu, Suku o situlula komunu umue okuti eye wa nõliwa oku ka kala osoma la Yesu kilu .—1 Va Tesalonike 2:12.
10. Nye ukanda wa 1 Yoano 2:27 wa yonguile oku lombolola poku popia okuti Ukristão ombuavekua ka sukila oku longisiwa lomunu umue?
10 Omanu vana va nõliwa la Suku ka va sukila okuti umue o va sapuila hati, ovo olombuavekua. Yehova o va kuatisa oku ci kũlĩha. Upostolo Yoano wa sapuila Kakristão olombuavekua hati: “Ene wa wavekiwi la una o kola kuenje vosi yene wa ci kũlĩhi.” Kuenje wa amisako poku popia hati: “Oku wavekua eye o waveki lakuo ku kala vokuene kuenje ka vu sukila vali okuti umue o vu longisa; pole, oku wavekua eye o waveki lakuo ku vu longisa ovina viosi kuenda kuocili, hakuhembiko. Ndeci co longisiwi, kali vomunga kumue laye.” (1 Yoano 2:20, 27) Akristão olombuavekua va sukila oku longisiwa la Yehova ndeci omanu vakuavo va siata oku longisiwa. Pole, ka va sukila okuti omunu umue o va sapuila okuti ovo olombuavekua. Yehova wa siata oku talavaya lunene waye espiritu sandu, oco li va situluile okuti ovo olombuavekua!
OVO VA “CITIWA EVALI”
11, 12. Epulilo lipi omunu umue ombuavekua a sukila oku linga, pole, etatahãi lipi a sukila oku yuvula?
11 Eci Akristão va wavekiwa lespiritu sandu, va pongoloka. Yesu wa popia hati, ovo ‘va citiwa evali’ ale “oku citiwa ku tunda kilu.” (Yoano 3:3, 5; etosi pombuelo yemẽla) Eye wa lombolola hati: “Ku ka komõhe omo nda ku sapuila siti: Ene vu sukila oku citiwa evali. Ofela yi sikila oku yi yongola kuenje o yeva okuõla kuayo, pole kua kũlĩhĩle oku yi tunda. Cimuamue haico la vosi va citiwa lespiritu.” (Yoano 3:7, 8) Ocili okuti, omunu umue okuti hombuavekuako, ka tẽla oku lombolola ekalo liomunu umue wa wavekiwa oku kala ombuavekua.[2]—Tala etosi kesulilo liocipama cilo.
Ukristão ombuavekua, o sukila oku yuvula ovina viosi vi pondola oku u tateka oku vumba Yehova
12 Omunu umue okuti wa nõliwa oku kala ombuavekua, o sukila oku li pula ndoco: ‘Momo lie Yehova a ndi nõlela okuti ka nõlele omunu ukuavo’? O sukilavo oku lipula nda o pondola oku tẽlisa ciwa ocikele caco. Eye ka kuata atatãhai wokuti Yehova wo nõla. Pole, eye eca olopandu kuenda o sanjukila ombanjaile yaco. Olombuavekua vimue vi popia olondaka ndevi Petulu a popia hati: “Suku, Isia ya Ñala yetu Yesu Kristu a sivayiwe, omo liohenda yaye yalua tua citiwa evali oco tu kuate elavoko li kasi lomuenyo omo liepinduko lia Yesu Kristu kuava va fa, okuti ocipiñalo caco ka ci futi, ca pua evĩho kuenda ka ci kunguka. Ocipiñalo caco co pongiyiwili kilu.” (1 Petulu 1:3, 4) Eci omunu umue ombuavekua a tanga olondaka evi, o kuata elomboloko liokuti Isiaye wokilu o kasi oku sapela laye.
13. Eci omunu a wavekiwa lespiritu sandu ovisimĩlo viaye vi pongoloka ndati, kuenda nye ci koka apongoloko aco?
13 Osimbu Yehova ka nõlele Akristão vaco oco va ende kilu, ovo va kuatele elavoko lioku kala palo posi otembo ka yi pui. Ovo, va lavokaile otembo Yehova a ka pongolola ongongo oco yi linge oluali luokaliye kuenda oku nyõla olondingaĩvi viosi. Va kuatelevo elavoko lioku yolela vangandiavo kuenda akamba va ka pinduiwa. Handi vali, va kuatele elavoko lioku tunga onjo yavo muẽle oco va kalemo, ale oku kũla oviti viapako kuenda oku lia kapako aco. (Isaya 65:21-23) Momo lie va fetikila oku kuata elavoko likuavo? Anga hẽ, va pongolola elavoko liavo omo liesumuo ale ohali? Anga hẽ, vocipikipiki va limbuka okuti nda va kala palo posi otembo ka yi pui ka va ka kuata esanju? Ale va yonguile oku mõla ndomo ekalo liomuenyo kilu li kasi? Sio. Pole, Suku eye wa linga eliangiliyo liaco kokuavo. Eci eye a va nõla, espiritu sandu lia pongolola ovisimĩlo viavo kuenda elavoko va kuatele.
14. Ovisimĩlo vipi Akristão olombuavekua vi kuete catiamẽla komuenyo wavo osimbu va kasi palo posi?
14 Anga hẽ, ci lomboloka okuti olombuavekua vi yongola oku fa? Paulu wa lombolola ovisimĩlo olombuavekua vimue vi kuete. Eye wa sokisa etimba liomunu “ndombalaka” kuenda wa popia hati: “Kuenje etu tu kasi vombalaka yilo, tu leña leña omo tua lemẽlelua, momo ka tu yongola oku lula ombalaka yaco nduwalo pole, tu yongola oku tambula onjo kilu, okuti eci ci fa fa ci taka vomuenyo.” (2 Va Korindo 5:4) Akristão vaco ka va yongola oku fa. Ovo va sanjukila oku kala lomuenyo kuenda va kuete onjongole yoku vumba Yehova kumue lepata liavo kuenda akamba olonjanja viosi. Pole, kovina viosi va linga, va siata oku ivaluka ovina Suku a li kuminya kokuavo kovaso yoloneke.—1 Va Korindo 15:53; 2 Petulu 1:4; 1 Yoano 3:2, 3; Esituluilo 20:6.
ANGA HẼ YEHOVA WA KU NÕLA?
15. Nye ci lekisa okuti omunu ka wavekiwile lespiritu sandu?
15 Citava okuti o li pula nda Yehova wa ku nõla oco ende kilu. Nda o sima okuti wa nõliwa oku kala ombuavekua, sokolola lutate kapulilo a kuaĩmo a kuete esilivilo: O tenda hẽ okuti wa siata oku lekisa ombili kupange woku kunda? O sanjukila hẽ oku tanga Embimbiliya loku lilongisa “ovina via longa via Suku”? (1 Va Korindo 2:10) Anga hẽ, wa limbuka okuti Yehova wa siata oku ku kuatisa oco kuate onima yiwa kupange woku kunda? O yongola hẽ oku pitisa kovaso ovina Yehova a ku yonguila? Wa siata hẽ oku lekisa ocisola cocili ku vakuetu, loku sanjukila ocikele coku va kuatisa oku vumba Yehova? Ove hẽ, wa limbuka ndomo Yehova a siata oku ku kuatisa volonjila vialitepa viomenyo wove? Nda etambululo liove kapulilo aco a lekisa okuti oco, ci lekisa hẽ okuti wa nõliwa oco ende kilu? Sio, hacoko. Momo lie? Momo afendeli vosi va Suku va siata oku limbuka ovina viaco, cikale okuti olombuavekua ale sio. Yehova lekuatiso liespiritu sandu o pondola oku eca unene waye kafendeli vaye vosi, ndaño okuti va kuete elavoko lia litepa. Omo liaco, nda o kuete atatahãi catiamẽla kelavoko liove lioku enda kilu, ci lomboloka okuti kua nõliwile. Vana va nõliwa la Yehova ka va kuete atatahãi atiamẽla kelavoko liaco! Ovo, va ci kũlĩha!
16. Tua kũlĩha ndati okuti havosiko va tambula espiritu lia Suku, va nõliwila oku enda kilu?
16 Vembimbiliya mu sangiwa ovolandu alua viomanu vakuekolelo okuti va tambula espiritu sandu lia Yehova, pole ka va endele kilu. Umue pokati komanu vaco, Yoano Upapatisi. Yesu wa popia hati, ka kua la kala omunu umue wa velapo okuti Yoano Upapatisi o sule, noke wa popia hati, Yoano ka ka viala ndosoma kilu. (Mateo 11:10, 11) Daviti wa songuiwavo lespiritu sandu. (1 Samuele 16:13) Espiritu sandu lio kuatisa oku kuata elomboloko liovina via longa viatimẽla ku Yehova, kuenda lio songuilavo poku soneha olonepa vimue Viembimbiliya. (Marko 12:36) Upostolo Petulu wa popia hati, ‘Daviti ka endele kilu.’ (Ovilinga 2:34) Yehova lekuatiso liespiritu sandu, wa kuatisa omanu vaco oku linga ovina vialua vi komõhĩsa, pole, ka va nõlele oco va ende kilu. Anga hẽ, eci ci lekisa okuti ovo ka va kuatele ekolelo liasuapo ale ovituwa vi semẽla oku ka viala kilu? Sio. Eci ci lekisa okuti Yehova o ka va pindula oco va kale voluali luokaliye palo posi.—Yoano 5:28, 29; Ovilinga 24:15.
17, 18. (a) Koloneke vilo afendeli va Suku va lavoka oku tambula asumũlũho api? (b) Apulilo api tu ka konomuisa vocipama ci kuãimo?
17 Afendeli valua va Suku koloneke vilo, ka va kuete elavoko lioku enda kilu. Ndeci Avirahama, Daviti, Yoano upapatisi kuenda omanu vakuavo alume lakãi kosimbu, va kuete elavoko lioku kala palo posi eci Usoma wa Suku u ka viala. (Va Heveru 11:10) Ci soka 144.000 komanu ovo lika va ka viala la Yesu kilu. Pole, Embimbiliya li lombolola ovina viatiamẽla “kocitumbulukila” colombuavekua vi kasi handi palo posi koloneke vilo via sulako. (Esituluilo 12:17) Valua va panga onepa ketendelo lieci ci soka 144.000 kolombuavekua, va fa ale kuenda va kasi kilu.
18 Nda omunu umue o popia hati ombuavekua, vana va kuete elavoko lioku kala palo posi va pondola oku u tenda ndati? Nda omunu umue vekongelo o fetika oku lia kombolo loku nyua kovinyu Kocipito Conjivaluko, ove o tenda ndati omunu waco? Nye o sukila oku linga nda wa limbuka okuti etendelo liomanu vana va siata oku lia kombolo loku nyua kovinyu li kasi oku livokiya? Anga hẽ, o sukila oku sakalala lovina viaco? Apulilo aco, a ka tambuluiwa vocipama ci kuãimo.
[1] (ocinimbu 4) Citava okuti eteke liunyamo Ocipito Copendekoste ca lingiwa ci likuata leteke Mose a tambula Ocihandeleko ca eciwa komunda Sinai. (Etundilo 19:1) Omo liaco, citava okuti eteke Mose a linga ocisila Cocihandeleko lepata lia va Isareli, lia likuata leteke limuamue liunyamo Yesu a linga ocisila cokaliye lolombuavekua.
[2] (ocinimbu 11) Oco o kuate elomboloko liasuapo liatiamẽla koku citiwa evali, tanga Utala Wondavululi 1 ya Kupupu wo 2009, kamẽla 3-11.


text:
EKALO LIETU TUAKRISTÃO KUENDA OKU KUNDA--OVIPAMA VIOHONGELE July 2016
Ovindekaise vi Kuamiwa
Ovindekaise vi kuamiwa poku eca Utala Wondavululi kuenda ombrochura Olondaka Viwa vi Tunda ku Suku! Kuama ovindekaise viaco poku soneha ovindekaise viove muẽle.
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Sivayi Yehova, Ukuakuyevelela Olohutililo
Olohutililo vipi Suku a yevelela? O pondola oku lekisa ndati ekolelo ku Yehova volohutililo viove? (osamo 61-65)
EKALO LIAKRISTÃO
Oku Ambata Omuenyo wa Leluka ci tu Kuatisa Oku Sivaya Suku
Nye o sukila oku linga oco o leluise omuenyo wove? O pondola oku setukula ndati omuenyo wa leluka Yesu ambatele?
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Afendeli va Yehova Vakuambili Kefendelo Liocili
Ombili Daviti a lekisa yi tu longisa nye? Ombili tu lekisa yi tu vetiya oku linga nye? (osamo 69-72)
EKALO LIAKRISTÃO
O Pondola Oku ci Seteka Vokuenda Kunyamo?
Omanu vana va lekisa onjongole yoku seteka oku litumbika kupange waco, va lavoka oku kuata asumũlũho.
EKALO LIAKRISTÃO
Esokiyo Liukundi Wotembo Yosi
Citava okuti komõha poku limbuka okuti vana ka va kuete uhayele uwa va pondolavo oku litumbika kupange wotembo yosi.
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Ivaluka Ovopange a Yehova
Vovopange a Yehova mua kongela nye? Oku sokolola ku tu kuatisa ndati? (Osamo 74-78)
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Helie Omunu wa Velapo Komuenyo Wove?
Usonehi welivulu Liosamo 83 wa lekisa okuti Yehova Suku eye omunu wa velapo komuenyo. Tu pondolavo oku ci lekisa ndati komuenyo wetu?


text:
OKAPITULU 1
Huku-Olie?
1, 2. Omapulo patyi ovanthu velilinga?
OVANA valinga omapulo omanyingi. Upondola okuekumbulula, mahi ovikando ovinyingi vati vali ‘Omokonda yatyi?’ Iya tyina okumbulula epulo liavo, apulu vali okuti, ‘‘Mahi omokonda yatyi?’
2 Tyilinge tuvakuendye ine tuvakulu, atuho tulinga omapulo. Tupondola okupula oityi matuli ine etyi matuvale ine etyi matulande. Ine tupondola okulinga omapulo akolela unene momuenyo netyi matyiya komutwe wandyila. Mahi tyina tuvasa omakumbululo ekahi nawa, tuyekapo okulinga omapulo.
3. Omokonda yatyi ovanthu ovanyingi vasokela okuti kamavetyivili okuvasa omakumbululo omapulo avo akolela?
3 Okuti Mombimbiliya muna omakumbululo omapulo tulilinga? Ovanthu vamwe vasoka okuti muna, mahi tupu vasoka okuti omakumbululo Ombimbiliya epuilisa okuenoñgonoka. Vasoka okuti ononkhalamutwe novalongesi vonongeleya ovo vala vena omakumbululo omapulo oo. Iya ovakuavo vena ohonyi yokupopia okuti kavei omakumbululo omapulo oo. Oityi ove usoka?
4, 5. Omapulo patyi akolela una? Omokonda yatyi utuailako okuovola omakumbululo?
4 Ove hamwe uhanda omakumbululo omapulo ngaa: Omokonda yatyi tuna omuenyo? Oityi matyimonekapo tyina na mankhi? Huku ukahi ñgeni? Jesus melongomona lio komphunda wati: “Tualeiko okuita, alo mupewa; tualeiko okuovola, alo muvasa; tualeiko okutotola, alo muyelulwa.” (Mateus 7:7) Tualako okuovola omakumbululo alo uvasa otyili.
5 Tyotyili, inkha “utualako okuovola” movasi omakumbululo Mombimbiliya. (Provérbios 2:1-5) Omakumbululo oo kaepuia okuenoñgonoka. Etyi molilongesa matyikukalesa nomuenyo omuwa pehepano nekevelelo ewa komutwe wandyila. Matulilongesa epulo limwe lingwa-ngwanesa ovanthu ovanyingi.
OKUTI HUHU WESUKA NONTHWE, INE UNA ONYA?
6. Omokonda yatyi ovanthu ovanyingi vasokela okuti Huku kesukile nononkhumbi mbavo?
6 Ovanthu ovanyingi vasoka okuti Huku kesukile nonthue. Vasoka okuti inkha Huku tyili-tyili wesuka nonthue ouye ñgeno welikalela. Ouye auho weyula ovita, noundyale, noluhepo. Ovanthu vekahi nokuvela, nokumona ononkhumbi, nokunkhia. Ovanthu vanwe velipula okuti: ‘Inkha Huku wesuka nonthue, omokonda yatyi ahamanenako ovitateka ovio aviho?’
7. (a) Oñgeni ovalongesi vonongeleya valongesa ovanthu okuti Huku omukalavi? (b) Omokonda yatyi tupondola okukala nonthumbi yokuti Huku haeko weetako ovivi?
7 Ononkhalamutwe mbumwe vehole okulongesa ovipuka vituala ovanthu kokusoka okuti Huku omukalavi. Tyina pamoneka otyiponga, vapopia okuti olio ehando lia Huku. Vapopia okuti Huku uhanda tyimoneke. Tyina vapopia ngotyo, vekahi nokulekesa okuti Huku oe uvelwa onombei. Mahi Ombimbiliya ilongesa okuti Huku haeko weetako ovivi. Tiago 1:13 ipopia okuti Huku kalolo ovanthu novipuka ovivi. Ipopia okuti: “Putyina umwe amona ononkhumbi, ahapopie okuti: ‘Ndyikahi nokulolwa na Huku.’ Mokonda Huku kapondola okulolwa novipuka ovivi, tupu kalolo nawike.” Otyo tyihangununa okuti namphila Huku ehekahi nokutyilika ovipuka ovivi vimoneke, mahi tupu haeko uvietako. (Tanga Jó 34:10-12.) Tutalei ongeleka imwe.
8, 9. Omokonda yatyi katyaviukile okuvela Huku onombei mokonda yovitateka vietu? Ava ongeleka.
8 Soka komukuendye nkhele ukala meumbo liovohe. Ovohe vemuhole unene iya vemulongesa oñgeni apondola okulinga omatokolo akolela. Mahi, omukuendye ehetavela kovohe iya atundu meumbo. Ehimbika okulinga ovivi, iya elipake movitateka. Okuti ove upondola okuvela onombi ovohe mokonda vayeka omona atunde meumbo? Au! (Lucas 15:11-13) Nga he, Huku katyilikile ovanthu vemutyitukilepo nokulinga ovipuka viapenga. Ngotyo tyina pamoneka otyipuka tyimwe otyivi, tuna okuhinangela okuti Huku haeko wetyetako. Katyaviukile okuvela Huku onombei.
9 Kuna omahunga, omanyingi omawa alekesa omokonda yatyi Huku nkhele ayekelako ovivi. Mokapitulu 11 matulilongesa oityi Ombimbiliya ilongesa konthele oyo. Mahi, upondola okukala nonthumbi yokuti Huku utuhole, nalumwe avelwa onombei mokonda yo nonkhumbi mbetu. Mahi Huku Oe vala utyivila okumanako ovitateka vietu.—Isaías 33:2.
10. Omokonda yatyi tupondola okukala nonthumbi yokuti Huku makamanako ovivi aviho vilingwa novanthu?
10 Huku osandu. (Isaías 6:3) Otyo tyilekesa okuti ovipuka aviho alinga viaviuka, viasukuka, iya vikahi nawa. Ngotyo onthue tupondola okumuyumba onthumbi. Ovanthu hangotyoko vekahi. Pamwe valinga ovipuka viapenga. Alo umwe ovatumini vokuna omutima omuwa, vetupu epondolo liokumanako ovivi aviho vilingwa novanthu. Petupu omunthu una epondolo nga Huku. Huku utyivila okumanako ovivi aviho vimonesa ovanthu ononkhumbi. Mekevinyimako avihakakalako vali.—Tanga Salmo 37:9-11.
OÑGENI HUKU ELITEHELELA TYINA OVANTHU VAMONA ONONKHUMBI?
11. Oñgeni Huku atala ononkhumbi mbetu?
11 Oñgeni Huku akala tyina atala ovipuka ovivi vikahi nokumoneka mouye no momuenyo wove? Ombimbiliya ilongesa okuti Huku “uhole ouviuki.” (Salmo 37:28) Ngotyo, Huku uhole etyi tyaviuka, mahi uyele tyina tyapenga. Huku unumana tyina ovanthu vamonesua ononkhumbi. Ombimbiliya ipopia okuti, kohale etyi ouye ankho weyulile ovivi, Huku “tyemuihamene unene komutima.” (Gênesis 6:5, 6) Huku kapilulukile. (Malaquias 3:6) Ombimbiliya ipopia okuti Huku tyili–tyili wesuka nove.—Tanga 1 Pedro 5:7.
12, 13. (a) Omokonda yatyi onthue tuna oluembia nokuhole vakuetu? Oñgeni tulitehelela mokonda yononkhumbi mbukahi mouye? (b) Omokonda yatyi tuna onthumbi yokuti Huku makamanako ovivi aviho no nonkhumbi mbukahi mouye?
12 Ombimbiliya ipopia okuti ovanthu vatungwa otyifuika tya Huku. (Gênesis 1:26) Otyo tyihangununa okuti Huku wetutunga novituwa welifua no viae. Ngotyo inkha ove tyikuihama tyina utala ovanthu vamonesua ononkhumbi, noñgonoka okuti Huku tyimuihama vali unene tyina etyimona! Oñgeni tutyii?
13 Ombimbiliya itulongesa okuti “Huku ohole.” (1 João 4:8) Ovipuka aviho alinga ulundwa nohole. Onthue tuna ohole mokonda Huku una oluembia. Soka kuetyi: Inkha wali nepondolo, okuti ñgeno wamanako ovivi aviho no nonkhumbi mbukahi mouye? Ñgeno wetyilinga mokonda uhole ovanthu. Iya Huku? Mokonda una epondolo nokutuhole, makamanaka ononkhumbi ambuho novivi. Upondola okukala nonthumbi yokuti omilao aviho viapopiwa konthyimbi yomukanda ou mavikafuisuapo! Mahi opo uyumbe onthumbi momilao ovio, wesukisa okunoñgonoka vali Huku.
HUKU UHANDA OVE UMUNOÑGONOKE
14. Olipi enyina lia Huku iya oñgeni tutyii okuti tuna okulitumbula?
14 Inkha uhanda omunthu umwe akale epanga liove, otyipuka patyi utetekela okumupopila? Enyina liove. Okuti Huku una enyina? Onongeleya ononyingi mbupopia okuti enyina liae o ‘Huku’ ine o ‘Tatekulu,’ mahi oo ha manyinako. Oo omanyina vala enkhimano, ngatyina tuti ‘Ohamba’ ine ‘Omutumini.’ Huku utupopila okuti enyina liae o Jeova. O Salmo 83:18 yati: “Opo ovanthu vanoñgonoke okuti ove, utiwa Jeova, ove vala Omukulami kombanda yohi aiho.” Ovanthu vahoneka Ombimbiliya vapakamo enyina lia Huku ovikando ovinyingi. Jeova uhanda ove unoñgonoke enyina liae no kulitumbula. Huku ukupopila enyina liae opo ove ukale epanga liae.
15. Oityi enyina Jeova lihangununa?
15 Enyina lia Huku, Jeova lina etyi lihangununa. Lihangununa okuti Huku ufuisapo omilao alinga opo alinge ehando liae. Petupu etyi tyipondola okumutyilika. O Jeova vala upondola okukala nenyina olio. *
16, 17. Oityi omanyina aa enkhimano ahangununa (a) “Wepondolo aliho”? (b) “Ohamba yaapeho”? (c) “Omupakeko watyiho”?
16 Ngetyi tuelilongesa, o Salmo 83:18 ipopia konthele ya Jeova okuti: “Ove vala Omukulami.” Revelação [Apocalipse] 15:3 ipopia okuti: “Ovilinga viove ovinene, tupu vihuvisa, Jeova Huku, Wepondolo Aliho. Onondyila mbove ombotyotyili nokuaviuka, Hamba yaapeho.” Oityi enyina “wepondolo aliho” lihangununa? Otyo tyihangununa okuti Jeova oe vala una epondolo liavilapo. Enyina lienkhimano “Ohamba yaapeho,” lihangununa okuti tunde kohale Jeova oko ekahi. O Salmo 90:2 ihangununa okuti Jeova utupu onthyimbi nonthyulilo. Otyo tyihuvisa unene!
17 Jeova oe vala Omupakeko wovipuka aviho. Revelação [Apocalipse] 4:11, ipopia okuti: “Jeova, Huku yetu, ove vala watokala okupewa enkhimano, nehumbilo, noutumini, mokonda ove watunga ovipuka aviho. Iya ovipuka ovio viatungwa nokukahiko mokonda yehando liove.” Onoandyu mbo keulu, no nonthungululu mbuliaima kounthiki, novinyango viima komiti, no nohi mbukahi melunga—Jeova walinga ovipuka aviho ove upondola okusoka!
OKUTI UPONDOLA OKUKALA EPANGA LIA JEOVA?
18. Omokonda yatyi ovanthu ovanyingi vasoka okuti kamavakala omapanga a Huku? Oityi Ombimbiliya ipopia konthele otyo?
18 Putyina ovanthu vamwe velilongesa konthele yovituwa oviwa via Jeova, vakala nowoma iya avasoko okuti, ‘Huku una epondolo enene, wakolela unene, ukala unene kokule, omokonda yatyi esukila nonthue?’ Mahi ongotyo Huku ahanda tulitehelele? Au. Jeova uhanda tufuene kwe. Ombimbiliya ipopia okuti “kehekahi kokule na kese umwe puonthue.” (Atos 17:27) Huku uhanda ufuene kwe iya ulaa okuti “nae mafuene kuove.”—Tiago 4:8.
19. (a) Oñgeni upondola okukala epanga lia Huku? (b) Ovipi ovituwa via Jeova ove uhole vali?
19 Oñgeni upondola okukala epanga lia Huku? Jesus wati: “Omuenyo uhapu oyou, okunoñgonoka ove awike Huku yotyotyili, na Jesus Kristu una watuma.” (João 17:3) Tualako okulilongesa, opo unoñgonoke Jeova na Jesus. Konyima upondola okukakala nomuenyo uhapu. Mongeleka, apeho tulilongesa okuti “Huku ohole.” (1 João 4:16) Mahi tupu una ovituwa ovikuavo oviwa. Ombimbiliya itupopila okuti Jeova “o wokankhenda no tyieve, wahanumana liwa, nokuna oluembia olunene, notyili.” (Êxodo 34:6) Jeova “omuwa, nokuafwapo pala okuevela.” (Salmo 86:5) Huku wapua elundo nomukuatyili. (2 Pedro 3:9; Revelação [Apocalipse] 15:4) Molilongesa vali konthele yovituwa viae oviwa tyina utanga konthele yae Mombimbiliya.
20-22. (a) Oñgeni tupondola okukala epanga lia Huku tyina tuehemumono? (b) Oityi upondola kulinga inkha vakuenyi vekuhindila opo uyekepo okulilongesa Ombimbiliya?
20 Oñgeni tupondola okufuena ku Huku tyina tuhemumono? (João 1:18; 4:24; 1 Timóteo 1:17) Tyina utanga Mombimbiliya konthele ya Jeova, uhimbika nokumunoñgonoka okuti omunthu wotyotyili. (Salmo 27:4; Romanos 1:20) Putyina utualako okulilongesa vali konthele ya Jeova, ohole yove nae mailiyawisa vali iya ofuene vali kwe.
21 Monoñgonoka okuti Jeova Tate yetu. (Mateus 6:9) Huku wetuavela omuenyo, tupu uhanda tukale nomuenyo ukahi nawa. Otyo he wokuna oluembia ahandela ovana vae. (Salmo 36:9) Enga, Ombimbiliya ilongesa okuti upondola okukala epanga lia Jeova. (Tiago 2:23) Nkhele sokolola. Ove upondola okukala epanga lia Jeova, Omutungi wouye auho!
22 Ovanthu vamwe vapondola okukuhindila okuyekapo okulilongesa Ombimbiliya. Vapondola okusoka okuti motundu mongeleya yavo. Mahi uhayeke natyike tyikutyilike okukala epanga lia Jeova. Jeova Epanga liavilapo ove upondola okukala nalio.
23, 24. (a) Omokonda yatyi tuna yokutualako okulinga omapulo? (b) Oityi matulilongesa mokapitulu makalandulako?
23 Mokonda ukahi nokulilongesa Ombimbiliya, kuna ovipuka vimwe wahamanoñgonoka nawa. uhakale nohonyi yokupula opo ukuatesueko. Jesus wati tuna okuliola omutima ngovana. (Mateus 18:2-4) Ovana valinga omapulo omanyingi. Huku uhanda uvase omakumbululo. Ngotyo lipulukwa okulilongesa Ombimbiliya, opo ukala nonthumbi yokuti etyi ukahi nokulilongesa otyiliz—Tanga Atos 17:11.
24 Onkhalelo yavilapo yokulilongesa konthele ya Jeova, okutanga Ombimbiliya. Okapitulu makalandulako, matukelilongesa omokonda yatyi Ombimbiliya yelikalela unene nomikanda omikuavo.
^ palag. 15 Inkha Mombimbiliya yove mutupu enyina Jeova ine uhanda okunoñgonoka vali oñgeni enyina lia Huku lihangununa, no ñgeni litumbulwa, mbambavo tala okatoi 1 konthyulilo yomukanda ou.


text:
Ounona ova pumbwa shike kovadali vavo?
OMUSHAMANE nomukulukadi ohava kufa ombinga mokudalwa kwokaana. Ngeenge omushamane nomukulukadi va i momilele, omukulukadi oha ningi eteelelo. Ndele ovanhu kave shii naanaa kutya ei olo ngeenge la fimbapala ohali kulu ngahelipi moshidalelo shaina ndele tali ningi okaana. Onghee hano, itashi kumwifa eshi ovanhu hava tale ko okudala ounona ku li oshikumwifilonga.
Ndele okudala ounona oku li ashike ehovelo loshinakuwanifwa shovadali. Ngeenge okaana opo ka dalwa, ohaka kala ke likolelela filufilu kovadali vako, ndele ngeenge taka kulu, ohaka kala ka pumbwa efiloshisho lihapu lihe fi ashike olo lopalutu. Ohaka kala ka pumbwa okukwafelwa opo ka kule pamadiladilo, pamaliudo, paenghedi nosho yo pamhepo.
Opo ounona va kule nawa, ova pumbwa okuulikilwa ohole unene tuu kovadali vavo. Ndele nonande osha fimana kovadali okulombwela ounona vavo kutya ove va hole, ove na yo oku shi ulika okupitila moilonga. Ounona ova pumbwa okutulilwa po oshihopaenenwa shiwa kovadali vavo. Ova pumbwa ewiliko lopaenghedi, sha hala okutya, omafinamhango oo ve na okudulika kuo, noinima ya tya ngaho ove i pumbwa okudja kouhanana wavo fiyo va kula. Ohapa holoka oinima inyikifa oluhodi ngeenge ounona inava kwafelwa fimbo vanini.
MOmbibeli omo amuke mu na omafinamhango a denga mbada oo taa dulu okulongifwa. Ehongo olo le likolelela kOmbibeli ohali eta omauwa e likalekelwa. Ehongo lOmbibeli ohali kwafele ounona va mone kutya osho tava lombwelwa kashi fi eendjovo dovanhu, ndele eendjovo dOmushiti wavo, Xe yavo womeulu. Kungaho, omayele oo ovadali tava pe ovana vavo ohaa kala e na ekanghameno notaa ti sha.
Ombibeli otai ladipike ovadali va findile omafinamhango a yuka momadiladilo ounona vavo. Ndele ngeenge ounona tava kulu, ovadali luhapu ohava mono shidjuu okupopya navo kombinga yoinima oyo ya fimanenena. Embo eli: Lihonga kOmuhongi Munene, ola nuninwa okukwafela ovadali opo paha holoke onghalo ya tya ngaho. Otali ke mu pa ouyelele wopamhepo oo tamu dulu okulesha pamwe nounona veni. Kakele kaasho, embo eli otali ka kwafela yo ounona va kale tava kundafana novadali vavo.
Oto ka mona kutya membo omu na omapulo onhumba taa wapalele oo e na okunyamukulwa kounona. Ngeenge tamu lesha ndele tamu fiki pulimwe lomomapulo oo, oto ka mona pa tulwa okadidiliko aka ( — ), haka ifanwa okadiladilifo. Ngeenge pe na okadiladilifo ka tya ngaho otashi dimbulukifa omudali kutya oku na okukanghama po nokuladipika okaana ka nyamukule epulo olo la pulwa. Ounona ove hole okukufa ombinga moinima oyo tai ningwa. Ngeenge okaana inaka pewa omhito ka kufe ombinga, otashi ke ka ningifa diva ka kale kehe na ohokwe.
Oshinima shimwe vali osho sha fimanenena oshosho kutya omapulo oo otae ke ku kwafela u shiive osho okaana taka diladila. Ashike okaana otashi dulika ka nyamukule omanyamukulo ehe li mondjila, ndele ouyelele oo wa landula omapulo owa nuninwa okukwafela okaana ka kale haka diladila monghedi ya yuka.
Embo eli oli na yo oshinima shimwe vali she likalekelwa, omafano e dule po 230. Pomafano mahapu ope na omapulo oo taa pula okaana ka nyamukule she likolelela kwaasho ke wete mefano ile osho ka lesha. Onghee hano, kundafana omafano oo pamwe nokaana. Omafano a tya ngaho otaa dulu okukala oshilongifo shiwa shokuhonga osho tashi divilike oilihongomwa ya fimana oyo tai hongwa.
Ngeenge okaana oka shiiva okulesha, ka ladipika ke ku leshele embo olo nosho yo ke lileshele ko vene. Ngeenge okaana oka lesha embo eli lwoikando, otashi ka findila omayele mawa oo e li mo momadiladilo ako nosho yo momutima wako. Ndele opo u pameke ekwatafano lopahole olo li li pokati koye nokaana koye nosho yo okukala mwa fimanekafana, kendabaleni mu leshe embo eli pamwe, notamu shi ningi ondjikilile.
Kunena, ounona oshi na oupu va nwefwe mo koinima ya nyika oluhaelo, oumhulile nosho yo eenghedi dikwao inadi koshoka, oinima oyo ya li ya pumba meedula omilongo opo da piti. Onghee hano, ova pumbwa eameno, nembo eli otali yandje ouyelele tau kwafa monghedi i shii okufimanekwa ndele ola popya oinima kondadalunde. Ndele nande ongaho, ounona ova pumbwa unene tuu okuhongwa kombinga yOdjo younongo aushe, Tate yetu womeulu, Jehova Kalunga. Jesus, Omuhongi Munene, okwa li ha hongo alushe ovanhu kombinga yaJehova Kalunga. Otwe lineekela kutya embo eli otali ke ku kwafela nosho yo oukwaneumbo weni opo mu vyule onghedi yeni yokukalamwenyo i kale tai hafifa Jehova, nomu ka mone omanangeko noupuna taa kalelele.
Lihonga shihapu
OUVIDIO VALE
‘Eendjovo edi . . . Nadi kale momutima woye’
Oshike osho ounona hava kala va halelela kovadali vavo? Tala osho omushamane a ninga po opo a xupife oukwaneumbo waye.


text:
OMALONGESO 14
Huku una Eongano Mokonda Yatyi?
1. Omokonda Yatyi Huku Aonganekelele o Isilayeli Kohale?
Huku waonganekele ovana vohongoi Abraiau avakala elongo, nokuveavela ovitumino. Oe aihana elongo olio okuti o “Isilayeli,” eveavela otyilinga tyokuamena efendelo liotyotyili, nondaka yae. (Salmo 147:19, 20) Moluotyo, ovanthu vomalongo aeho ankho vapondola okupola ouwa ko Isilayeli.
Huku waholovonene ova Isilayeli opo vakale onombangi mbae. Onkhalelo yavo kohale, ankho ilekesa okuti tyina ovanthu vetavela ovitumino via Huku tyiveetela ouwa. (Deuteronômio 4:6) Ngotyo, ovanthu ovakuavo ankho vapondola okunoñgonoka Huku yotyotyili mokonda yo va Isilayeli.
2. Omokonda yatyi Ovakristau votyotyili vaonganekelwa?
Mokueenda kuomuvo, Huku ayekepo okupanda ova Isilayeli, iya pelongo olio Jeova apingiyapo ewaneno lio Vakristau. (Mateus 21:43; 23:37, 38) Hono, pomphangu yo va Isilayeli, paumbila Ovakristau votyotyili onombangi mba Jeova.
Jesus waonganekele ovalanduli vae opo vaivise nokulinga ovalongwa momalongo aeho. (Mateus 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Ovilinga ovio viokuivisa vikahi nokumanuhuka pahe, konthyulilo youye uno. Hono, Jeova ukahi nokuwaneka mefendelo liotyotyili otyikando tyotete, ovanthu ovanyingi vatunda momalongo aeho. (Revelação [Apocalipse] 7:9, 10) Tupu, Ovakristau votyotyili vaonganekwa opo velipameke otyikati nokulikuatesako. Ouye auho, vena oprograma yelifwa yokulilongesa Ombimbiliya momaliongiyo avo.
3. Oñgeni Eongano lio Nombangi mba Jeova mononthiki mbetu liahimbika?
Mo 1870, otyikundyi tyovanthu vehehi ovalilongesi Vombimbiliya, tyahimbika okunkhindulula otyili Tyombimbiliya ankho tyavomba kohale. Ankho vanoñgonoka okuti Jesus waonganeka ewaneno lio Vakristau opo vaivise. Moluotyo, vahimbika ovilinga viokuivisa Ouhamba wa Huku ouye auho. Mo 1931, vahimbika okuihanwa okuti Onombangi mba Jeova.
4. Oñgeni Onombangi mba Jeova vaonganekwa?
Pomuvo wono apostolu, omawaneno Ovakristau movilongo ovinyingi ankho vapola ouwa kehongolelo liononkhalamutwe mbo nombangi mba Jeova, ankho vaimbuka okuti Jesus Omutwe weuaneno. (Atos 16:4, 5) Tupu hono, Onombangi mba Jeova ouye auho vapola ouwa kehongolelo lio Nonkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova, ovakulu vokualongoka. Ovakulu ovo, vahongolela ono filiyale mbo Nombangi mba Jeova movilinga viokupitiya, nokulinga omikanda viokulongesa Ombimbiliya, nokuviavununa, momalaka alamba po 600. Ngotyo, Ononkhalamutwe ombo, mbuava epameko lio Vihonekwa, nokuhongolela omawaneno alamba po 100.000 ouye auho. Kese ewaneno, lina ovakulu valongoka vekahi komutwe. Ovakulu ovo vakuatesako nohole otyunda tya Huku.
Onombangi mba Jeova vaongana pala okuivisa onondaka onongwa nokulinga ovalongwa. Ngetyi ankho tyilinga ono apostolu, nonthue tuivisa umbo na umbo. (Atos 20:20) Nonthue tuliava pala okulongesa Ombimbiliya ovanthu ovakuatyili vehole otyili. Mahi, Onombangi mba Jeova heonganoko vala. Onthue tumbunga yokuna Tate woluembia. Tuvakuatate no nomphange vokuesuka kese umwe na mukuavo. (2 Tessalonicenses 1:3) Ovanthu va Jeova, ombunga yokuna vali ehambu kombanda yoohi, mokonda vaonganekwa opo vahambukiswa Huku nokukuatesako vakuavo.
LILONGESA VALI
Oityi Ombimbiliya Tyili-Tyili Ilongesa?


text:
OCIPAMA CEKŨI LATATU
Sumbila Ombanjaile Yomuenyo
1. Helie wa tu ĩha omuenyo?
YEHOVA eye “Suku yomuenyo.” (Yeremiya 10:10) Eye Ululiki wetu, kuenda wa tu ĩha omuenyo. Embimbiliya li popia hati: “Ove wa lulika ovina viosi, ovio vi kasilili kuenda via lulikiwa omo liocipango cove.” (Esituluilo 4:11) Yehova o yongola okuti, tu kuata omuenyo. Momo, omuenyo ombanjaile yimue yi kuete esilivilo lia velapo yi tunda kokuaye.—Tanga Osamo 36:9.
2. Tu pondola oku kuata ndati esanju komuenyo?
2 Oco tuamameko lomuenyo Yehova wa tu ĩha ovina tu sukila ndeci, okulia kuenda ovava. (Ovilinga 17:28) Handi vali, o yongola okuti tu kuata esanju komuenyo. (Ovilinga 14:15-17) Oco tu kuate esanju komuenyo tu sukila oku pokola kovihandeleko via Suku.—Isaya 48:17, 18.
NDOMO SUKU A TENDA OMUENYO
3. Nye Yehova a linga eci Kaini a ponda Havele?
3 Embimbiliya li tu longisa okuti, omuenyo wetu kuenda womanu vakuavo u kuete esilivilo lia velapo ku Yehova. Eci Kaini omõla a Adama la Heva a kuatela onyeño yalua manjaye Havele, Yehova wo lungula hati, wa sukilile oku likandangiya konyeño. Omo okuti Kaini ka pokuile, wa kuata onyeño yalua, noke “wondumuhĩla manjaye Havele; [kuenje] wo ponda.” (Efetikilo 4:3-8) Yehova wa kangisa Kaini omo lioku ponda Havele. (Efetikilo 4:9-11) Ocili okuti, onyeño kuenda onya, vi kapa kohele ekalo lietu, momo vi pondola oku tu vetiya oku kala olongangala. Omunu o kuete ovituwa viaco ka ka kuata omuenyo ko pui. (Tanga 1 Yoano 3:15.) Oco tu sanjuise Yehova, tu sukila oku lilongisa oku sola omanu vosi.—1 Yoano 3:11, 12.
4. Ocihandeleko cimue Suku a ecele ku va Isareli ci tu longisa nye catiamẽla kombanjaile yomuenyo?
4 Noke lianyamo alua, Yehova wa lekisile okuti kokuaye omuenyo u kuete esilivilo lia velapo, eci a eca Ovihandeleko Ekũi ku Mose. Cimue pokati kovihandeleko viaco ci popia hati: “Ku ka ipaye.” (Esinumuĩlo 5:17) Nda omunu wa ponda ukuavo ocipango, o sukila oku pondiwavo.
5. Suku o tenda ndati oku pulumula?
5 Suku o tenda ndati oku pulumula? Ndaño muẽle omuenyo woñaña ka ya citiwile handi, u kuetevo esilivilo ku Yehova. Vocihandeleko Yehova a ecele ku va Isareli wa popele hati, nda omunu umue wa lemẽha ukãi umue wa mina, kuenje o oñaña yaco yi fa, omunu waco wa sukilile oku pondiwa. (Tanga Etundilo 21:22, 23; Osamo 127:3.) Ulandu owu u tu longisa okuti, ka ca sungulukile oku pulumula.
6, 7. Tu lekisa ndati ku Yehova okuti tu tenda omuenyo ndocina cimue ci kuete esilivilo lia velapo?
6 Tu lekisa ndati ku Yehova okuti tua kapako omuenyo wetu kuenda womanu vakuavo ndocina cimue ci kuete esilivilo lia velapo? Tu ci linga poku yuvula oku linga ovina vi kapa kohele omuenyo wetu kuenda womanu vakuavo. Omo liaco, tu sukila oku yuvula oku sipa akaya, eliamba, ale oku nyua olodroga, momo vi nyõla etimba lietu, kuenda vi pondola oku tu ponda.
7 Omo okuti Suku wa tu ĩha omuenyo kuenda etimba, tu sukila oku li tata ciwa ndomo a yongola. Omo liaco, tu sukila oku tata ciwa etimba lietu. Nda ka tua ci lingile tu kala omanu va vĩha kovaso a Suku. (Va Roma 6:19; 12:1; 2 Va Korindo 7:1) Ka tu pondola oku fendela Yehova una wa tu ĩha omuenyo, nda ka tua tendele omuenyo ndocina cimue ci kuete esilivilo lia velapo. Ndaño okuti pamue ka ca lelukile oku siapo ovituwa vĩvi, pole Yehova o tu kuatisa nda tua likolisilako oku tenda omuenyo ndocina cimue ci kuete esilivilo lia velapo.
8. Nye tu sukila oku linga oco tu lekise okuti ka tua kapele kohele omuenyo wetu kuenda womanu vakuavo?
8 Tua siata oku lilongisa okuti, omuenyo ombanjaile yimue yi kuete esilivilo lia velapo. Yehova wa kolela okuti, tu pondola oku likolisilako oco ka tu ka kape kohele omuenyo wetu kuenda womanu vakuavo. Tu ci linga eci tu endisa ekãlu lietu, omoto, ale ocendelo cikuavo. Tu yuvula olomapalo viungangala. (Osamo 11:5) Tu pondolavo oku likolisilako poku tunga ciwa onjo yetu. Yehova wa ecele ocihandeleko ku va Isareli poku va sapuila hati: “Eci o tunga onjo yokaliye, kolusoka luaco o ñualisako okacimbaka, sanga o vetisa onjo yove eko liosonde nda umue o kupukako.”
9. Tu sukila oku tata ndati ovinyama?
9 Onjila tu kuama poku tata ovinyama, yi kuete esilivilo lia velapo ku Yehova. Eye o tu ecelela okuti tu ponda ovinyama oco tu kuate okulia, uwalo, kuenda o tu ecelelavo oku ponda ocinyama cimue ci kapa kohele omuenyo wetu. (Efetikilo 3:21; 9:3; Etundilo 21:28) Pole, tu sukila oku yuvula oku tata lãvi ovinyama, ale oku vi ponda ocipango.—Olosapo 12:10.
SUMBILA OKU KOLA KUOMUENYO
10. Tua kũlĩha ndati okuti osonde yi lomboloka omuenyo?
10 Osonde yi kola ku Yehova, momo yi lomboloka omuenyo. Eci Kaini a ponda Havele, Yehova wo sapuila hati: “Ondaka yosonde ya manjove yi kasi posi ya mbilikiya.” (Efetikilo 4:10) Osonde ya Havele ya lombolokele omuenyo waye, kuenje Yehova wa kangisa Kaini omo lioku ponda Havele. Noke Lietande lia pita koloneke via Noha, Yehova wa lekisa vali okuti osonde yi lomboloka omuenyo. Yehova wa ecele ku Noha kuenda kepata liaye elianjo lioku lia ositu yovinyama. Eye wa popia hati: “Cosi ci kasi lomuenyo ci ñuala ñuala ci linga okulia kuene; ndeci ndo wĩhĩli ale ovikũla vi talala haico cilo ndo wĩhi cosi.” Pole, kuli ocina cimue Yehova a popele hati, ka ci tava oku ci lia ndeci: “Ositu yi kuete omuenyo wayo okuti osonde ka ci tava oku yi lia.”
11. Ocihandeleko cipi catiamẽla kosonde Suku a ecele kepata lia va Isareli?
11 Ci soka 800 kanyamo tunde eci Yehova a sapuila ku Noha oco ka ka lie osonde, weya oku sapuila vali kafendeli vaye hati: “Omunu wosi u Isareli pamue kocingendeleyi cosi ca tunga pokati ka va Isareli, nda poku yeva o kuata ocinyama vonjevo pamue onjila, evi vi tava oku liwa, osonde yaco o yi pesela kuenje o yi lembika leve.” Noke wa popiavo hati: “Ko ka li osonde.” (Ovisila 17:13, 14) Yehova toke cilo o yongola okuti afendeli vaye va tenda osonde okuti yi kola. Ovo va pondola oku lia ositu, pole ka va li osonde. Nda va ponda ocinyama cimue oco va ci lie, va sukila oku pesila posi osonde yaco loku yi lembika.
12. Akristão va tenda ndati osonde?
12 Noke lianyamo amue tunde eci Yesu a fa, ovapostolo kumue lakulu vekongelo lio ko Yerusalãi, va liongoluile oco okuti, pokati Kovihandeleko via eciwile ku va Isareli, va nõlapo evi Akristão va sukilile oku kapako. (Tanga Ovilinga 15:28, 29; 21:25.) Yehova wa va kuatisa oku kuata elomboloko liokuti osonde yi kuete esilivilo kokuaye, kuenda va sukila oku yi tenda okuti yi kola. Akristão vo kocita catete ka va endele oku lia osonde ale oku yi nyua, pamue oku lia ositu ka ya tundile osonde. Nda va ci lingile nda ca sokisiwa loku fendela oviteka ale oku linga ukahonga. Tunde kotembo yaco Akristão vocili va sukilile oku yuvula oku lia osonde ale oku yi nyua. Nye ci popiwa catiamẽla koloneke vilo? Toke cilo Yehova o yongola okuti tu tenda osonde ndocina cimue ci kola.
13. Momo lie Akristão ka va tavela oku sakuiwa losonde?
13 Anga hẽ eci ci lomboloka okuti Akristão va sukilavo oku yuvula oku sakuiwa losonde? Va sukila. Yehova wa tu handeleka oco ka tu ka lie osonde ale oku yi nyua. Nda ondotolo yimue ya ku sapuila hati, ku ka nyue ovina vi koluisa, ci lomboloka hẽ okuti o sukila oku vi iñisila vasipa? Sio hacoko! Cimuamue haico okuti, ocihandeleko coku yuvula oku lia osonde ale oku yi nyua, ci lomboloka okuti, tu sukila oku yuvula oku sakuiwa losonde.—Tala Etosi 29 kesulilo lielivulu lilo.
14, 15. Nda Ukristão wa sumbila omuenyo, kuenda o pokola ku Yehova ci kuete esilivilo lie?
14 Nye tu sukila oku linga nda ondotolo yimue ya tu sapuila hati, nda ka tua tavele oku sakuiwa losonde tu fa? Omunu lomunu pokati ketu eye o nõla nda o pokola kocihandeleko ca Suku catiamẽla kosonde. Omo okuti Tuakristão vocili tua sumbila calua ombanjaile yomuenyo, kuenda tu tava oku sakuiwa lonjila yikuavo oco tuamameko lomuenyo, pole ka tu tava oku sakuiwa losonde.
15 Tu pondola oku likolisilako oco tuamameko oku kuata uhayele. Pole, omo okuti omuenyo u kuete esilivilo ku Yehova Suku, ka tu tava oku sakuiwa losonde. Oku pokola ku Yehova ci kuete esilivilo lia velapo okuti, ka tu seteka oku tomba olonumbi viaye oco tuamameko lomuenyo. Yesu wa popia hati: “Wosi o yongola oku popela omuenyo waye o u pesela, puãi wosi o pesela omuenyo waye vonduko yange, o u sanga.” (Mateo 16:25) Tu yongola oku pokola ku Yehova, momo tu u kuetele ocisola. Eye wa kũlĩha ovina viwa tu sukila, kuenda tu tenda omuenyo ndocina cimue ci kuete esilivilo, ndeci Yehova a kapako omuenyo okuti u kola kokuaye.
16. Momo lie afendeli va Suku va siatela oku pokola kokuaye?
16 Afendeli va Suku vakuekolelo, va nõlapo oku pokola kocihandeleko caye catiamẽla kosonde. Omo okuti ka va li osonde ale oku yi nyua, ka va tava oku sakuiwa layo. * Pole, va tava lika oku sakuiwa lonjila yikuavo oco va teyuile omuenyo wavo. Va tava okuti Ululiki womuenyo kuenda wosonde, wa kũlĩha eci ciwa kokuavo. Ove hẽ o tava okuti Yehova wa kũlĩha eci ciwa kokuove?
ONJILA SUKU A TAVA YOKU TALAVAYA LOSONDE
17. Ko Isareli onjila yipi okuti oyo lika Yehova a tavele oku talavaya losonde?
17 Vocihandeleko Yehova Suku a ecele ku Mose wa sapuilile va Isareli hati: “Omuenyo wetimba u kasi vosonde kuenje nda yecela kokuene kutala oku likutilila layo [ale ongecelo yovimuenyo] viene, omo osonde oyo yi tuvaika” akandu. (Ovisila 17:11) Eci va Isareli va enda oku linga ekandu, va enda oku pinga ongecelo ku Yehova poku eca ovilumba viovinyama, kuenda oku pinga kocitunda oco ci nyanye osonde kutala wonembele. Eyi oyo lika onjila Yehova a tavele okuti va Isareli va talavaya losonde.
18. Ocilumba cocisembi ca Yesu ca tu ĩha esumũlũho lipi?
18 Eci Yesu a kala palo posi, wa piñainya ocihandeleko coku eca ovilumba viovinyama, poku eca omuenyo waye ale osonde, oco tu tambule ongecelo yakandu etu. (Mateo 20:28; Va Heveru 10:1) Omuenyo wa Yesu weya oku kuata esilivilo lia velapo eci Yehova o pindula oco a ende kilu, kuenje wa eca komanu vosi esumũlũho lioku kuata omuenyo ko pui.—Yoano 3:16; Va Heveru 9:11, 12; 1 Petulu 1:18, 19.
19. Nye tu sukila oku linga oco ‘ka tu ka kuate eko nda umue ka popeliwa’?
19 Tu eca olopandu ku Yehova omo liombanjaile a tu ĩha yomuenyo! Omo liaco, tu yongola oku sapuila komanu vosi okuti, nda va lekisa ekolelo ku Yesu, va pondola oku kuata omuenyo ko pui. Tu sole omanu, kuenda tu likolisilako oku va longisa ndomo va pondola oku kuata omuenyo ko pui. (Esekiele 3:17-21) Ndeci upostolo Paulu a linga, tu pondolavo oku popia tuti: “Si kuete eko nda umue ka popeliwile, momo sia liwekelepo oku vu sapuili elungulo lia Suku.” (Ovilinga 20:26, 27) Tu lekisa okuti tua sumbila calua omuenyo ale osonde, nda tu sapuila komanu vakuavo ovina viatiamẽla ku Yehova, kuenda ndomo omuenyo u kuete esilivilo kokuaye.
^ tini. 16 Oco o sange elomboluilo lia suapo li lekisa ndomo tu pondola oku yuvula oku sakuiwa losonde, tala elivulu losapi hati: “Kali Vocisola ca Suku,” kemẽla 77 toke 79, lia sandekiwa Lolombangi Via Yehova.


text:
Tyina Umwe Tuhole Ena Ouvela Uhaveluka
ETYI omulume wa Doreen utiwa Wesley una omanima 54 apopilwa kosipitali okuti una otyinthimba mowongo Doreen aihamenwa unene. * Onondotolo ambumukuatesako opo akaleko onohanyi mbumwe. Doreen wapopia okuti: “Etyi neiva anehetyitavela. Netyitavela vala etyi palamba onosimanu mbumwe. Ankho ndyisoka okuti otyipuka otyo tyipondola okumonekela ombunga onkhuavo, mahi ankho hapala onthue. Ankho hityikevelela.”
Onkhalelo Doreen elitehelela kayakakele. Ouvela uhaveluka upondola okumonekela kese munthu, momuvo ahakevela. Otyili ovanyingi vapondola okulitehelela omapita ine okulipula tyina vena ou vehole una ouvela uhaveluka. Mahi, okuvekuatesako tyipuilisa unene. Oityi ombunga ipondola okulingila una una ouvela uhaveluka? Oityi matyikuatesako vana vatekula una una ouvela uhaveluka? Tyina ononthiki mbomuvei mbuhika-po oityi tyipondola okumonekapo? Tete, matutale omokonda yatyi okutekula vana vena ouvela uhaveluka, otyitateka tyimwe tyipuilisa.
OTYITATEKA MONONTHIKI MBETU
Ovihemba ovanongo vavasa vikuatesako ovanthu opo vahankhie liwa. Kohale-hale, alo umwe movilongo viokuamona, ovanthu kavakala-ko ehimbwe. Ovanthu vankhia liwa mokonda yomauvela okulitambuliswa, novikuavo vali. Ha aveho venda kosipitali, iya ovanthu ovanyingi ankho vahakula vavo momaumbo avo muene ngamo vankhila.
Hono, ovanongo vavasa ovihemba ovinyingi vikuatesako ovanthu okukalako ehimbwe. Omauvela ankho okuipaa ovanthu tyahasete, pehepano upondola okupewa ovihemba okala-ko vali omanima omanyingi. Mahi, otyo katyilekesa okuti omunthu wahakulwa. Ovikando ovinyingi ovavei nkhele vakala novitateka ovikuavo vivetyilika okulitekula. Iya mokonda yotyo hono okutekula ovavei ovo tyipuilisa unene.
Moluotyo, ovavei ovo tyina ononthiki mbavo mbuhikapo tyisukisa okuvetuala kosipitali. Ovanthu ovanyingi hono kavetyii oñgeni omunthu anyima. Tupu kavehi ovanthu vamuenea-le omunthu tyina anyima. Mokonda yowoma wo ñgeni tyienda, vapondola okuhakuatesako wavo wavela. Oityi tyipondola okuvekuatesako?
OKULIFUIIKA
Ngetyi tuatala mongeleka ya Doreen, ovanthu ovanyingi vaihamenwa unene tyina umwe vehole amakala nouvela uhahakulwa. Mokonda ukala notyiho, nowoma, nokueliunga, oityi tyipondola okukukuatesako ulifuiike pala etyi matyiya? Omuumbili umwe wa Huku welikuambelele okuti: “Tulongese okuvalula ononthiki mbetu opo tukale ovanongo, opo tukale nomutima omunongo.” (Salmo 90:12) Likuambela ku Jeova Huku opo ekulekese ‘oñgeni movalula ononthiki mbove’ na uundapese nounongo ononthiki mbahupapo nomuvei.
Lipongiya nawa. Inkha omuvei nkhele utyivila okupopia iya ngwe uhanda okuholovona oñgeni ovipuka maviendeswa, otyiwa okumupula olie malingi omatokolo tyina ngwe ahemetyivili vali. Tompholei nawa konthele yetyi ahanda opo atualwe kosipitali, no ñgeni mahakulwa opo ombunga yahavelwe onombei tyina vamemulingila-ko omatokolo. Okutomphola nawa matyikuatesako ombunga opo vatekule nawa omuvei. Ombimbiliya ipopia okuti: “Pana pehena etompho, ovipuka aviho viasokwa kaviende nawa.”—Provérbios 15:22.
OÑGENI MOMUKUATESAKO
Otyipuka tyo tete una okulinga okumupameka. Tyesukisa okupameka omuvei okuti umuhole iya ngwe kekahi aike. Otyo tyilingwa ñgeni? Mutangela-po ine muimbila-po, taindya omukanda ine otyiimbo matyimupameka. Ovanthu ovanyingi tyivepameka tyina vakuatwa menkhanya, na tyina vapopia navo nokuapoleya.
Inkha una ovaenda otyiwa okumupopila. Omukanda umwe wati: “Namphila omunthu wavela, mahi no ngotyo wiivako nawa. [Omuvei] upondola okutehelela nawa namphila elele. Ngotyo wahapopie natyike etyi ankho wahapondola okupopia tyina epahi.”
Inkha tyitavela likuambelelei kumwe. Ombimbiliya ipopia okuti nthiki imwe apostolu Paulu na ava ankho ena-vo ankho veli motyitateka tyimwe otyinene, ankho kavetyii ine mavahupu. Oityi tyevekuatesileko? Paulu apopila omapanga ae okuti: “Tupu nonwe mupondola okutukuatesako nomalikuambelo enyi.” (2 Coríntios 1:8-11) Okulikuambela nomutima auho tyina umona ononkhumbi no putyina wavela tyitukuatesako unene.
NOÑGONOKA OTYILI
Okutala omunthu uhole uli nokunkhia tyinumanesa unene. Tyotyili petupu omunthu uhanda okunkhia. Onthue katuatungilue pala okunkhia. (Romanos 5:12) Ondaka ya Huku yati ononkhia “ondyale” yetu. (1 Coríntios 15:26) Otyo naina tuhahandela ononkhia mbomunthu nawike.
Mahi, okusoka kuetyi matyimoneka-po tyipondola okukuatesako ombunga aiho okuhatili owoma, avalingi ononkhono mbokulinga ovipuka monkhalelo ikahi nawa. Vimwe povipuka vipondola okumoneka-po, vili mokakasa kati: “ Onosimanu Mbahulilila Mbomuenyo.” Tyotyili, ha aviho povipuka ovio vipondola okumonekela omuvei, vipondola okuhamoneka ngomu mbelilandulila. Mahi no ngotyo, ovavei ovanyingi tyipondola okuvemonekela.
Tyina omunthu uhole amanyimi, otyiwa okutaindya epanga limwe liekukuatesileko-ale. Tyesukisa okupameka ombunga yomuendi, opo vanoñgonoke okuti, omuendi kekahi nokumona ononkhumbi. Omutungi wovanthu wapopia okuti, “vokuankhia, vetupu vali etyi vei.”—Eclesiastes 9:5.
UNA UPONDOLA OKUTUPAMEKA VALI UNENE
Otyiwa okuyumba onthumbi mu Huku, hapouvela vala wa umwe mombunga yetu, mahi no povitateka vitundililako tyina amanyimi. Huku upondola okukukuatesako netyi vakuenyi vapondola okukupopila netyi vekulingila. Doreen wati okuti: “Ankho ndyitavela kese munthu uhanda okutukuatesako. Tyotyili, ovanthu vetukuatesako monkhalelo imwe ihuvisa.” Kuame nomulume wange ankho o ngatyina Jeova ekahi nokupopia okuti: ‘Ame ndyili-pano mandyimukuatesako.’ Ame nalumwe mandyityilimbwi.”
Tyotyili Jeova Huku oe omutekuli. Ngotyo Omutungi wetu utyii okuti tulambela mononkhumbi. Huku omunongo iya nombili ulinga atyiho opo etukuateseko nokutupameka okukoleleya alo tufinde. Tyihetyo vala Huku walaa okukamana-ko ovivi aviho nokukatutilisa ovanthu ovanyingi-nyingi veli mehinangelo liae. (João 5:28, 29; Apocalipse 21:3, 4) Aveho vapondola okupitulula onondaka mba apostolu Paulu mbati: “Nonkhia okufinda kuove kuli pi? Nonkhia okuipaa kuove kuli pi?”—1 Coríntios 15:55.
^ palag. 2 Omanyina apilululwa.


text:
O yongola oku tanga ocipama eci %%?
JW LIBRARY
Frequently Asked Questions—
JW Library (Android)
Frequently Asked Questions—
JW Library (Android)
Ocimalẽho co
JW Library ci pondola oku yikuka volo aplikativo vi kuãimo ndeci:
Ocimalẽho co
JW Library ka ci pondola oku yikuka volo aplikativo vi kuãyimo ndeci:
Otembo lotembo, mu sandekiwa alimi akuavo. Oco o tale ulala walimi kua sandekiwa elivulu limue, tioka pondimbukiso
Yalimi.
Avala a lomboloka ecelãla kovimunga via lomboluiwa kepulilo
19 Liokalivulu ka Lombolola Ondaka ya Suku .
Embimbiliya
Kingdom Interlinear li sangiwa lika vo smartphones ale vo tablets vikuete Android letendelo 4.0 ale vi pitãhala etendelo eli.
Onjila yoku talavaya locimalẽho co
JW Library ka ya litepele lovimalẽho vikuavo. Pole, omo lioku litepa kuolomakina, ovimalẽho kuenda ovipama viokaliye viomolẽha vapuluvi a litepa.
Sio. Nda wa nyõla o
JW Library kuenda oku yi kapamo vali, olondimbukiso viavala wa kapa kuenda avala wa taya vocipama, vi nyelela. Pole, nda wa nyõla elivulu limue loku li tapa vali, olondimbukiso viavala kuenda avala oku taya vocipama vi selekiwa.
Sio. Momo toke cilo, olondibukiso viavala, lavala oku taya ocipama vi kasi lika vocimalẽho wa kapa.
Soneha kuenda tumisa vonumbi yetu yo Internet. Ivaluka okuti oformuláriu yaco, ka yeci ekuatiso ndomo o talavaya lo aplikativo ale locimalẽho cove.


text:
ETUKULWA 14
Oukwaneumbo weni otau dulu okukala wa hafa
1, 2. Jehova okwa hala omaukwaneumbo a kale ngahelipi?
JEHOVA KALUNGA oye a hombolifa ovanhu votete. Ombiibeli oya ti kutya okwa shita omukainhu wotete ‘noku mu eta komulumenhu.’ Adam okwa li a hafa ndele ta ti: “Eshi ekipa lomomakipa ange nonhumba [yomonhumba] yange.” (Genesis 2:22, 23) Osho otashi ulike kutya Jehova okwa hala ovalihomboli va kale va hafa.
2 Shinyikifa oluhodi, ovanhu vahapu inava putukila momaukwaneumbo mu na ehafo. Ashike Ombiibeli oi na omauyelele mahapu oo taa kwafele oilyo aishe youkwaneumbo opo i pondole noi kale ya hafa. — Lukas 11:28.
OSHO KALUNGA A TEELELA OVASHAMANE VA NINGE
3, 4. (a) Omushamane oku na okukala ha ungaunga ngahelipi nomukulukadi waye? (b) Omolwashike sha fimana kovalihomboli va kale hava diminafana po?
3 Ombiibeli oya ti kutya omushamane oku na okuungaunga nomukulukadi waye pahole nonefimaneko. Alikana lesha Ovaefeso 5:25-29. Omushamane oku na okukala ta ungaunga alushe nomukulukadi waye pahole. Oku na yo oku mu amena, oku mu fila oshisho nokushilipaleka kutya kape na osho tashi mu etele oshiponga.
4 Ndele mbela omushamane oku na okuninga po shike ngeenge omukulukadi waye okwa ningi epuko? Ovashamane ova lombwelwa ngaha: “Ovalumenhu nye, holeni ovakainhu veni, nye inamu va ningila onyanya.” (Ovakolossi 3:19) Ovashamane ove na okudimbuluka kutya navo ohava ningi omapuko. Nongeenge ova hala Kalunga e va dimine po, ove na okukala hava dimine po ovakulukadi vavo. (Mateus 6:12, 14, 15) Ngeenge ovalihomboli ova kala hava diminafana po, otashi ke va kwafela opo va kale va hafa mohombo yavo.
5. Omolwashike omushamane e na okukala a fimaneka omukulukadi waye?
5 Jehova okwa teelela omushamane a kale a fimaneka omukulukadi waye. Omushamane oku na okukala ha file oshisho eemhumbwe domukulukadi waye. Osho oshinima sha kwata moiti neenghono, molwaashi ngeenge omushamane iha ungaunga nawa nomukulukadi waye, Jehova otashi dulika aha pwilikine komailikano aye. (1 Petrus 3:7) Jehova okwa lenga ovanhu ovo ve mu hole nokwe va tala ko ve fike pamwe, kashi na nee mbudi kutya ovalumenhu ile ovakainhu.
6. Osha hala okutya ngahelipi eshi taku tiwa ovalihomboli ove li “ombelela imwe”?
6 Jesus okwa ti kutya omushamane nomukulukadi “kave fi vali vavali, ndelenee ombelela imwe.” (Mateus 19:6) Keshe umwe omudiinini kumukwao. (Omayeletumbulo 5:15-21; Ovaheberi 13:4) Ovalihomboli ove na okuliwanifila po eemhumbwe dopamilele nopehe na okuliholamwene. (1 Ovakorinto 7:3-5) Omushamane oku na okudimbuluka kutya “kape na ou ha tondo ombelela yaye mwene, ndelenee ohe i palula nohe i tekula.” Onghee hano, oku na okukala e hole nokufila oshisho omukulukadi waye. Komesho yaaishe, omukulukadi okwa teelela omushamane waye a kale omunalukeno noku mu hole. — Ovaefeso 5:29.
OSHO KALUNGA A TEELELA OVAKULUKADI VA NINGE
7. Omolwashike oukwaneumbo wa pumbwa oukwamutwe?
7 Oukwaneumbo keshe owa pumbwa omutwe, oo tau va wilike opo va dule okulongela kumwe. Ovakorinto votete, etukulwa 11 ovelishe 3, ova ti: “Kristus Oye omutwe wakeshe omulumenhu, nomutwe womukainhu omulumenhu, nomutwe waKristus oKalunga.”
8. Ongahelipi omukulukadi ta dulu okuulika kutya okwa fimaneka omushamane waye?
8 Kape na omushamane iha ningi epuko. Ndele ngeenge omukulukadi oha yambidida omatokolo nokulongela kumwe nomushamane waye, otashi ka etela oukwaneumbo aushe ouwa. (1 Petrus 3:1-6) Ombiibeli oya ti: “Omukainhu na fimaneke omulumenhu waye.” (Ovaefeso 5:33) Ongahelipi ngeenge omushamane nomukulukadi kave li melongelokalunga limwe? Natango omukulukadi oku na okukala a fimaneka omushamane waye. Ombiibeli oya ti: “Ovakainhu, dulikeni kovalumenhu veni, opo naavo yo inava dulika kondjovo, va findwe keenghedi dovakainhu nande eendjovo kadi po. Eshi ve wete, nhumbi hamu ende moukoshoki nometilokalunga,” ile mu na efimaneko lomoule. (1 Petrus 3:1, 2) Oshihopaenenwa shiwa shomukulukadi otashi dulu okukwafela omushamane waye a ude ko noku kale a fimaneka eitavelo lomukulukadi waye.
9. (a) Omukulukadi ota dulu okuninga po shike ngeenge itatu kumwe nomushamane waye? (b) Omayele elipi e na sha novakulukadi e li muTitus 2:4, 5?
9 Omukulukadi ota dulu okuninga po shike ngeenge itatu kumwe nomushamane waye? Ota dulu okupopya omadiladilo aye monghedi yefimaneko. Pashihopaenenwa, Sara okwa li a popya oshinima shonhumba osho Abraham a li ina hokwa, ashike Jehova okwa lombwela Abraham a ti: “Pwilikina Sara.” (Genesis 21:9-12) Hanoupu naanaa to hange omushamane Omukriste a ninga etokolo lihe li metwokumwe nOmbiibeli, onghee hano, omukulukadi waye oku na okukala he mu yambidida. (Oilonga 5:29; Ovaefeso 5:24) Omukulukadi e li nawa ota ka fila oshisho oukwaneumbo waye. (Lesha Titus 2:4, 5.) Ngeenge omushamane nounona ova didilike nghee ta longo noudiinini omolwavo, otava ka kala ve mu hole nove mu fimaneka nokuli shi dulife nale. — Omayeletumbulo 31:10, 28.
10. Ombiibeli oya popya shike kombinga yetopoko neteyohombo?
10 Ovalihomboli vamwe ohava tokola diva okutopoka ile okuteya ohombo. Ashike Ombiibeli oya ti kutya ‘omukainhu ina henga po omulumenhu waye, nomulumenhu a ha henge po omukainhu waye.’ (1 Ovakorinto 7:10, 11) Otashi dulika pa kale eenghalo donhumba da kwata moiti odo tadi ningifa ovalihomboli va topoke, ashike etokolo la tya ngaho ola kwata moiti. Ongahelipi kombinga yeteyohombo? Ombiibeli otai ulike kutya ovalihomboli otava dulu ashike okuteya ohombo ngeenge umwe womuvo okwa i momilele nomunhu umwe e lili. — Mateus 19:9.
OSHO KALUNGA A TEELELA OVADALI VA NINGE
11. Ounona ova pumbwa shike?
11 Ovadali, omwa pumbwa okukala pamwe novana veni efimbo lihapu opo mu va honge kombinga yaJehova. — Deuteronomion 6:4-9.
12. Ovadali ove na okuninga shike opo va amene ovana vavo?
12 Ounyuni waSatana otau ende tau naipala neenghono, nope na ovanhu vamwe ovo va hala okuningila ovana veni owii, tashi dulika nokuli moku va hepeka pamilele. Ovadali vamwe ohava mono shidjuu okukundafana novana vavo kombinga yoshinima osho. Ashike ovadali ova pumbwa okulondwela ovana vavo kombinga yovanhu va tya ngaho, noku va honga nghee tava dulu oku va henuka. Ovadali, omu na okwaamena ovana veni. * — 1 Petrus 5:8.
13. Ongahelipi ovadali ve na okuhonga ovana vavo?
13 Ovadali ove na oshinakuwanifwa shokuhonga ovana vavo eenghedi. Ongahelipi to dulu okuhonga ovana voye? Ounona ova pumbwa okudeulwa, ashike kave na okupukululwa nonyanya. (Jeremia 30:11) Onghee hano, inamu pa nandenande ovana veni outekuduliko ngeenge mwa handuka. Ovadali, kamu na okulongifa eendjovo deni ngaashi “eongamukonda” nokunyemateka ovana veni. (Omayeletumbulo 12:18) Hongeni ovana veni va kale ve shii kutya omolwashike ve na okudulika. — Ovaefeso 6:4; Ovaheberi 12:9-11; tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 30.
OSHO KALUNGA A TEELELA OUNONA VA NINGE
14, 15. Omolwashike ounona ve na okudulika kovadali vavo?
14 Jesus okwa li ha dulika alushe kuXe, nokuli nopeemhito opo a li e wete shidjuu okudulika. (Lukas 22:42; Johannes 8:28, 29) Jehova okwa teelela yo ounona va kale hava dulika kovadali vavo. — Ovaefeso 6:1-3.
15 Ounona, nokuli nonande omafimbo amwe ohamu kala mu wete shidjuu okudulika kovadali veni, dimbulukweni kutya ngeenge omwa dulika, otamu hafifa Jehova nosho yo ovadali veni. * — Omayeletumbulo 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Satana oha kendabala ngahelipi okuyeleka ovanyasha va longe osho sha puka? (b) Omolwashike sha fimana okuhoolola ookaume ovo ve hole Jehova?
16 Satana ota dulu okulongifa ookaume koye novanyasha vakweni e ku yeleke u longe osho sha puka. Oku shii kutya otashi ka kala shidjuu okukondjifa efininiko la tya ngaho. Pashihopaenenwa, omonakadona waJakob wedina Dina okwa li e na ookaume ovo ihava longele Jehova. Osho osha li she mu etela omaupyakadi mahapu nosho yo oukwaneumbo wavo. (Genesis 34:1, 2) Ngeenge ookaume koye kave hole Jehova, otashi dulika ve ku yeleke u ninge oinima oyo Jehova e tonde, oyo tai dulu oku ku etela omaupyakadi nosho yo oukwaneumbo weni, notai dulu okunyemateka Kalunga. (Omayeletumbulo 17:21, 25) Nomolwaasho osha fimanenena okupanga oukaume naavo ve hole Jehova. — 1 Ovakorinto 15:33.
OUKWANEUMBO WENI OTAU DULU OKUKALA WA HAFA
17. Keshe umwe moukwaneumbo oku na oshinakuwanifwa shilipi?
17 Ngeenge oilyo youkwaneumbo otai tula moilonga omayele aKalunga, otai ka henuka omaupyakadi mahapu. Onghee hano, ngeenge ou li omushamane, kala u hole omukulukadi woye nokuungaunga naye pahole. Ngeenge ou li omukulukadi, kala wa fimaneka omushamane woye noho dulika kuye nokulandula oshihopaenenwa shomukulukadi oo a popiwa mOmayeletumbulo 31:10-31. Ngeenge ou li omudali, honga ovana voye va kale ve hole Kalunga. (Omayeletumbulo 22:6) Ngeenge ou li xe omudali, kwafela oukwaneumbo woye u kale u na ‘eenghedi da fimana,’ ile diwa. (1 Timoteus 3:4, 5; 5:8) Ounona, dulikeni kovadali veni. (Ovakolossi 3:20) Dimbuluka kutya keshe umwe moukwaneumbo ota dulu okuninga epuko, onghee hano, kaleni ovalininipiki nohamu diminafana po. MOmbiibeli omu na omayele oo taa wilike keshe umwe moukwaneumbo.
^ okat. 12 Oto dulu okumona ouyelele muhapu kombinga yanghee to dulu okwaamena ovana voye metukulwa 32 lembo Lihonga kOmuhongi Munene, la nyanyangidwa kEendombwedi daJehova.
^ okat. 15 Okaana kake na okudulika kovadali vako ngeenge ova hala ka ninge oshinima shonhumba osho shihe li metwokumwe nomhango yaKalunga. — Oilonga 5:29.
Lihonga shihapu
OUKWANEUMBO WENI OTAU DULU OKUKALA WA HAFA
Kongeni ekwafo kuKalunga mu kale mwa hafa mohombo
Okulipula omapulo avali e li paunafangwa otaku dulu oku mu kwafela mu xwepopaleke ohombo yeni.
OUKWANEUMBO WENI OTAU DULU OKUKALA WA HAFA
Longeleni Jehova mu li oukwaneumbo
Ongahelipi tamu dulu okuhafela filufilu elongelokalunga loukwaneumbo weni?


text:
Jehova ‘oha humbata omaudhigu gandje esiku kehe’
Nonando onda kala ndi na uunkundi mboka onkalo hayi vulu okulunduluka kehe ethimbo, onda kala ndi wete nkene Tate yetu gwomegulu omuholike a kala nokwaambidhidha ndje monkalamwenyo yandje. Nomuule woomvula dhi vulithe po 20, onda mona enyanyu li ikalekelwa mokulongela Jehova ndi li omukokolindjila.
Onda valwa mo 1956 nuuvu wospina bifida. Molwaashoka okamunino komesipa lyombunda yandje ka kali ka pata thiluthilu, onerve ndjoka ya yonuka oye shi ninga oshidhigu ndi kale handi ende nawa noshe etela ndje wo uunkundi wulwe wa kwata miiti.
Aatumwa mboka ye li Oonzapo dhaJehova oya li ya tameke okukonakona Ombiimbeli naavali yandje, manga inaandi valwa. Pethimbo sho tandi putuka, muUsakos mondoolopa moka omo nda valelwa yi li moNamibia, omwa li owala mu na aauvithi aashona yi ili kokule. Onkee ano, otwa li hatu konakona iinima yokugongala pamwe tu li uukwanegumbo. Sho nda li ndi na oomvula heyali, onda li nda tandwa opo ndi vule okukala handi talaleke. Sho ndi na oomvula 14, onda li nda kwatwa kuuvu woshintona. Molwaashoka osikola yopombanda yopopepi oya li yi li kokule nonda li nda pumbwa esiloshimpwiyu li ikalekelwa lyaavali yandje, kanda li nda vulu okumana osikola.
Ihe nonando ongawo, onda li nda tokola ndi ipameke pambepo. Iileshomwa oyindji yopaKriste kaya li natango melaka ndyoka nda yama lyOshimbulu. Onkee ano onda li ndi ilongo okulesha Oshiingilisa opo ndi vule okukonakona omambo getu ogendji. Onda ningi omuuvithi gwUukwaniilwa nonda li nda ninginithwa sho ndi na oomvula 19. Moomvula ne dha ka landula ko, onda li ndi na uupyakadhi owundji wuukolele nokukala nda gwililwa po pamaiyuvo. Shimwe ishewe, molwaashoka aantu mondoolopa moka nda putukila oya li yi ishi nawa, osha li oshidhigu kungame okuya muukalele molwaashoka onda li handi kala nda tila aantu.
Sho ndi na oomvula 20 nasha, otwa li twa tembuka mo moNamibia e tatu yi koSouth Africa nonda li nda vulu okukala ndi na egongalo, shoka sha li oshikando shandje shotango. Shoka osha li oshiwanawa noonkondo! Ihe, onda li ishewe ndi na okutandwa opo ndi vule okukala handi yi kokandjugo.
Konima yethimbo lyontumba, onda li ndu uvu omutonatelishikandjo ta popi kombinga yuukokolindjila. Shoka a li a popi osha li sha gumu ndje komutima. Onda li ndi shi shi kutya uukolele wandje kawa li nawa, ihe onda li nda mono nkene Jehova a ambidhidha ndje ndi pite muudhigu owundji. Onkee onda li ndu udhitha ofooloma yuukokolindjila wondjigilile. Ihe, molwaashoka kanda li ndi na uukolele, aakuluntugongalo oya li ya ongaonga okupitika ndi shi ninge.
Nonando ongawo, onda li nda tokola ndi longe ngaashi tandi vulu miilonga yokuuvitha Uukwaniilwa. Onda li nda vulu okugwanitha po oowili dhuukokolindjila uule woomwedhi hamano molwaashoka meme nosho wo yalwe oya li ya kwathele ndje. Shoka osha li shu ulike kutya onda tokola toko okukokola ondjila nosha li wo shu ulike kutya otandi vulu okuungaunga nuupyakadhi wuukolele wandje. Onda li ndu udhitha ishewe ofooloma, noposhikando shika onda li nda pitikwa ndi ninge omukokolindjila. Mu 1 Septemba 1988, onda li nda ningi omukokolindjila gwondjigilile.
Ndi li omukokolindjila, onda kala nokumona aluhe nkene Jehova ta ambidhidha ndje. Okulonga yalwe oshili pehala lyokukala owala tandi ungaunga nonkalo yandje okwa gamena ndje, okwa kwathela ndje pamadhiladhilo, nosho wo ndi koke pambepo. Onda mona enyanyu enene mokukwathela oohandimwe oyendji yi iyapulile Jehova nokuninginithwa.
Uukolele wandje ohawu vulu okulunduluka ethimbo kehe. Ihe Jehova ‘oha humbata omaudhigu gandje esiku kehe.’ (Eps. 68:19) Jehova iha kwathele ndje owala ndi idhidhimikile onkalo yandje, ihe oha kwathele ndje unene tuu ndi nyanyukilwe onkalamwenyo!


text:
Olonumbi Vioku Lilongisa
Tapa olonumbi vioku lilongisa kuenda talavaya lavio lelivulu Embimbiliya Lilongisa Nye? Kũlĩhĩsa alongiso ove, loku konomuisa eci Embimbiliya lilongisa kuenda lilongisa ndomo o teyuila ekolelo liove.
Embimbiliya Li Longisa Nye?
Elivulu lilo lioku lilongisa Embimbiliya lia pangiwila oku ku kuatisa oku lilongisa ovina Embimbiliya li popia catiamẽla kovina vialua oku kongelamo esunga lieci tu talela ohali, eci ci pita letu eci tu fa, ndomo tu kuata esanju vepata kuenda ovina vikuavo.
OCIPAMA 3
Cipi Ocipango ca Suku Catiamẽla Koluali? (Onepa 1)
Anga hẽ eye wa yonguile okuti ovina vi kala ndeci vi kasi koloneke vilo?
OCIPAMA 9
Tu Kasi hẽ “Koloneke Via Sulako”? (Onepa 2)
Embimbiliya li tukula ovina vimue viwa via laikele oku pita vokuenda kuoloneke via sulako.
OCIPAMA 11
Momo Lie Suku a Ecelela Ohali? (Onepa 2)
Embimbiliya lieca etambululo lia suapo catiamẽla kepulilo eli.
OCIPAMA 12
Oku Ambata Omuenyo u Sanjuisa Suku (Onepa 3)
Tu sukila oku likolisilako oco tu ambate omuenyo u litava lolonumbi via Suku. Anga hẽ, alikolisilo tu linga akuete esilivilo?


text:
Pi tu Pondola Oku Sanga Atambululo a Velapo Atiamẽla Komuenyo?
O tambulula hati . . .
vuloño?
vovilongua viesanda?
Vembimbiliya?
USONEHI UMUE WEMBIMBILIYA WA SAPUILA SUKU HATI
“Nyĩhe olondunge . . . Ondaka yove, oyo ocili.”
Embimbiliya lieca atambululo komanu valua.
O yongola hẽ, oku kala umue pokati komanu vaco?
Onumbi yetu yo Internet jw.org yi pondola oku ku kuatisa.
TANGA vonumbi yaco
TALA olovideo viatiamẽla Kembimbiliya
TAPA alivulu
POKATI KAPULILO A KUÃIMO, LIPI O YONGOLA OKU KŨLĨHA ETAMBULULO LIACO?
Momo lie tu kasilili komuenyo?
Nye ci pita letu eci tu fa?
Sanda atambululo Embimbiliya atiamẽla kapulilo aco vo jw.org.
(Sandiliya onepa yi tukuiwa hati › ALONGISO EMBIMBILIYA > APULILO EMBIMBILIYA A TAMBULUIWA)


text:
OKAPITULU 14
Ombunga Yove Ipondola Okukala Nehambu
1, 2. Oityi Jeova ahandela onombunga?
JEOVA HUKU wanepesa ovalinepi wotete. Ombimbiliya itupopila okuti walinga omukai wotete “emuavela omulume.” Andau ahambukwa apopi okuti: “Ou, enkhipa liomankhipa ange, nohitu yohitu yange.” (Gênesis 2:22, 23) Otyo tyilekesa okuti Jeova ankho uhanda ovalinepi vakale nehambu.
2 Ovanthu ovanyingi vetupu ehambu mombunga. Mahi, Mombimbiliya muna onondonga ononyingi mbukuatesako ovanthu aveho mombunga opo vapameke ombunga nokuihambukiswa.—Lucas 11:28.
OITYI HUKU AKEVELELA KOVALUME
3, 4. (a) Oñgeni omulume ena okutekula omukai wae? (b) Omokonda yatyi tyakolela omulume nomukai velievele?
3 Ombimbiliya ipopia okuti omulume ukahi nawa utekula omukai wae noluembia nonthilo. Mbambavo tanga Efésios 5:25-29. Omulume apeho una okutekula omukai wae noluembia. Tupu umuamena, nokumutekula, nokuhalingi natyike tyimunyona.
4 Oityi omulume ena okulinga tyina omukai wae amapengesa? Ovalume vapopilwa okuti: “Tualeiko okukala nohole novakai venyi, muhevetekulei nonyengo.” (Colossenses 3:19) Valume, hinangelei okuti nonwe mulinga oviponyo. Inkha uhanda Huku ekuevele, nove una okuevela omukai wove. (Mateus 6:12, 14, 15) Tyina omulume nomukai velievela, otyo matyivekuatesako okukala notyinepo tyina ehambu.
5. Omokonda yatyi omulume ena yokuhumba omukai wae?
5 Jeova ukevela omulume ahumbe omukai wae. Omulume una okusoka nawa-nawa konthele yetyi omukai wae esukisa. Otyipuka otyo tyakolela unene. Inkha omulume katekula nawa omukai wae, Jeova upondola okuhatehelela omalikuambelo ae. (1 Pedro 3:7) Opo ovanthu vapandwe na Jeova vena okukala nohole nae. Kapande vali ovalume tyipona ovakai.
6. Oityi tyihangununa omulume nomukai okukala “olutu luike”?
6 Jesus wapopia okuti omulume nomukai “kavakala vali ovanthu vevali, anthi vakala ohitu ike.” (Mateus 19:6) Vena okukala ovakuatyili kese umwe na mukuavo. (Provérbios 5:15-21; Hebreus 13:4) Omulume nomukai vena okusuka nomahando a kese umwe tyina vekahi poula. (1 Coríntios 7:3-5) Omulume una okuhinangela okuti “kutupu omunthu uyele olutu lwae muene. Anthi, ulutekula nokuluyunga nawa.” Ngotyo una okukala nohole nokupanda omukai wae. Tyakolela vali, omukai uhanda omulume wae akale nokankhenda noluembia nae. —Efésios 5:29.
OITYI HUKU AKEVELA KOVAKAI
7. Omokonda yatyi ombunga yesukisa okukala nonkhalamutwe?
7 Onombunga ambuho mbesukisa okukala nonkhalamutwe, omunthu uvehongolela opo vaundapele kumwe. Ombimbiliya mu 1 Coríntios 11:3 yati: “Omutwe womulume o Kristu, iya omutwe womukai omulume, iya omutwe wa Kristu o Huku.”
8. Oñgeni omukai apondola okulekesa onthilo onene nomulume wae?
8 Ovalume aveho valinga oviponyo. Mahi tyina omukai akuatesako omatokolo omulume wae nokuundapela kumwe nae noumphwa-lundo, ombunga aiho ipolako ouwa. (1 Pedro 3:1-6) Ombimbiliya ipopia okuti: “Omukai akale nonthilo onene nomulume wae.” (Efésios 5:33) Iya inkha omulume kekahi mongeleya yomukai? Nongotyo omukai una yokukala nonthilo onene nae. Ombimbiliya yati: “Vakai tavelei kovalume venyi, opo inkha kavetavela kondaka, vakokwe tyihena ndaka novituwa viovakai vavo. Mokonda yokutala ovituwa vienyi viaviuka, kumwe nehumbilo enene.” (1 Pedro 3:1,2) Ongeleka ongwa omukai aava, ipondola okukuatesako omulume wae okumunoñgonoka, akala nonthilo netyi omukai wae etavela.
9. (a) Oityi omukai ena okulinga inkha velipona nomulume wae? (b) Elondolo patyi ovakai vokuanepwa vapewa likahi mu Tito 2:4, 5?
9 Oityi omukai apondola okulinga tyina velipona nomulume wae? Omukai upondola okupopia nonthilo etyi ekahi nokusoka. Mongeleka Sara wapopile otyipuka tyimwe Abraiau ahahandele mahi Jeova emupopila okuti: “Mutehelela.” (Gênesis 21:9-12) Pamwe ovalume valinga omatokolo ehelikuatele kumwe no Mbimbiliya, nongotyo omukai una okumukuatesako. (Atos 5:29; Efésios 5:24) Omukai ukahi nawa ukuatesako nawa ombunga yae. (Tanga Tito 2:4, 5.) Tyina omulume wae novana vamona okuti ulinga ovipuka opo evekuateseko, oluembia nonthilo vena nae mailiyawisa vali. —Provérbios 31:10, 28.
10. Oityi Ombimbiliya ipopia konthele yokuliyapuka ine okulihenga?
10 Ovalinepi vamwe vasoka liwa okuliyapuka ine okulihenga. Mahi, Ombimbiliya ipopia okuti “omukai ahayekepo omulume wae” iya “omulume ahasepo omukai wae.” (1 Coríntios 7:10, 11) Kuna ovitateka vimwe vituala ovalinepi okuliyapuka, mahi etokolo olio lialema unene. Iya konthele yokulihenga? Ombimbiliya ipopia vala otyipuka tyike tyipondola okutuala kokulihenga, inkha omulume ine omukai alinga oundalelapo.—Mateus 19:9.
OITYI HUKU AKEVELELA KO VOHE
11. Otyipuka patyi tyakolela ovana vesukisa vali?
11 Vohe, kalei omuvo omunyingi novana venyi. Ovana venyi vesuka nonwe, tyakolela vali, muesukisa okuvelongesa konthele ya Jeova.—Deuteronômio 6:4-9.
12. Oñgeni ovohe vapondola okuyakulila ovana vavo?
12 Ovivi mouye wa Satanasi vikahi nokuliyawisa vali unene, iya kuna ovanthu ovanyingi vahanda okulinga ovivi ovana vetu, alo umwe okulala navo kononkhono. Ovohe vamwe, tyivepona okupopila ovana vavo ovipuka ovio. Mahi ovohe vesukisa okulondola ovana vavo konthele yovanthu ovo, nokuvelongesa oñgeni vapondola okulityilikavo. Vohe, onwe muna okuyakulila ovana venyi. *—1 Pedro 5:8.
13. Oñgeni ovohe vena okulongesa ovana vavo?
13 Ovohe vena otyilinga tyokulongesa ovana vavo okukala novituwa oviwa. Oñgeni upondola okulongesa ovana vove? Ovana vove vesukisa okulongeswa, mahi weheveviyule nonyengo. (Jeremias 30:11) Ngotyo wahaviyule ovana vove tyina wanumana. Ove kuhande onondaka mbove ‘mbuvetome ngomutunga.’ (Provérbios 12:18) Longesa ovana vove okunoñgonoka omokonda yatyi vesukisila okutavela.—Efésios 6:4; Hebreus 12:9-11; tala okatoi 30 konthyulilo yomukanda ou.
OITYI HUKU AKEVELELA KOVANA
14, 15. Omokonda yatyi ovana vena yokutavela kovohe?
14 Jesus ankho apeho utavela ku tate yae, alo umwe tyina ankho tyahapepukile. (Lucas 22:42; João 8:28,29) Jeova tupu ukevela ovana vetavele ko vohe.—Efésios 6:1-3.
15 Vana, namphila usoka okuti katyapepukile okutavela kovoho, hinangela okuti tyina utavela, Jeova no voho mavahambukwa nove. * —Provérbios 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Oñgeni Satanasi aovola okulola ovakuendye okulinga ovivi? (b) Omokonda yatyi otyiwa okuovola omapanga ehole Jeova?
16 Eliapu lipondola okuundapesa omapanga ove no vakuendye vakuenyi opo vekuhindile okulinga etyi tyapenga. Eliapu lityii okuti katyapepukile okulityilika omahongiliyo oo. Mongeleka, omona wa Jako Dina ankho uma omapanga vehehole Jeova. Otyo, atyietela ovitateka oe muene nombunga yae. (Gênesis 34:1,2) Inkha omapanga ove kavehole Jeova, vapondola okukuhindila okulinga ovipuka Jeova eyele, atyietela oluihamo ove nombunga yove na Huku. (Provérbios 17:21,25) Ngotyo otyiwa okuovola okukala nomapanga ehole Jeova.—1 Coríntios 15:33.
OMBUNGA YOVE IPONDOLA OKUKALA NEHAMBU
17. Otyilinga patyi kese munthu mombunga ena?
17 Tyina aveho mombunga valandula onondonga mba Huku, velityilika ovitateka ovinyingi. Ngotyo inkha ove wanepa, panda omukai wove nokumutekula noluembia. Inkha ove wanepua, kala nonthilo nokutavela komulume wove iya hetekela ongeleka yomukai wapopiwa mu Provérbios 31:10-31. Inkha una ovana, velongesa okukala nohole na Huku. (Provérbios 22:6) Inkha ove uhe yovana, hongolela ombunga yove “monkhalelo yaviuka.” (1 Timóteo 3:4, 5; 5:8) Vana, tavelei ko voho. (Colossians 3:20) Hinangela okuti kese munthu mo mbunga upondola okulinga oviponyo, ngotyo kala nomutima weliola nokuliita oviponyo. Enga, Mombimbiliya muna ehongolelo lia Jeova pala ovanthu aveho mombunga.
^ palag. 12 Upondola okuvasa onondonga ononkhuavo konthele yokuyakulila ovana mokapitulu 32 komukanda Aprenda do Grande Instrutor, walingwa no Nombangi mba Jeova.
^ palag. 15 Omona upondola vala okuanya ko vohe, inkha vemutuma okulinga etyi tyehelikuatele novitumino via Huku.—Atos 5:29.