text:
Etukulwa 5
Ekulilo—oshali inenenene ya dja kuKalunga
Ekulilo oshike?
Ola li la yandjwa ngahelipi?
Otali ti shike kwoove?
Ongahelipi to dulu okuulika kutya ou na olupandu shi na sha nalo?
1, 2. (a) Onaini oshali hai kala i na ongushu inene kwoove pauhandimwe? (b) Omolwashike taku dulu okutiwa kutya ekulilo olo oshali i na ongushu ya shiya ko oyo to dulu okumona?
OSHALI inenenene yomeeshali adishe odo wa pewa oilipi? Oshali kai na okukala yondilo opo i kale ya fimana. Doshili, ongushu yashili yoshali ihai ufwa naanaa komuvalu woimaliwa oyo tai kosho. Ponhele yaasho, ngeenge oshali otai ku etele ehafo ile tai wanifa po omhumbwe elela monghalamwenyo yoye, oi na ongushu inene kwoove pauhandimwe.
2 Mokati keeshali adishe odo to kala wa hala okupewa, ope na imwe oyo ya tongomana i dule dikwao adishe kokule. Oyo oshali oyo Kalunga a pa ovanhu. Jehova okwe tu pa oinima ihapu, ndele oshali inenenene oyo e tu pa oyo ekuliloyambo lOmona waye, Jesus Kristus. (Mateus 20:28) Ngaashi hatu ke shi mona metukulwa eli, ekulilo olo oshali i na ongushu ya shiya ko oyo to dulu okumona, molwaashi otali dulu oku tu etela ehafo linenenene notali dulu okuwanifa po eemhumbwe doye da fimanenena. Ekulilo olo lela euliko linenenene lohole yaJehova yoku ku hola.
EKULILO OSHIKE?
3. Ekulilo oshike, noshike twa pumbwa okushiiva opo tu ude ko kutya ekulilo oli na ongushu inene?
3 Oku shi popya paunafangwa, ekulilo olo efiloshisho laJehova lokumangulula ile okuxupifa ovanhu moulunde nefyo. (Ovaefeso 1:7) Opo tu ude ko eityo lehongo lOmbibeli olo, otwa pumbwa okudiladila kwaasho sha ningilwe po moshikunino shaEden. Ohatu dulu ashike okuuda ko kutya ekulilo oli li oshali i na ongushu kufye, ngeenge otu shii osho Adam a kanifa eshi a nyona.
4. Omwenyo wopanhu wa wanenena owa li tau ti shike kuAdam?
4 Eshi Jehova a shita Adam, okwa li e mu pa oshinima shi na ondilo lela — omwenyo wopanhu wa wanenena. Diladila kutya osho osha li tashi ka tya shike kuAdam. Molwaashi okwa li a shitwa nolutu nomadiladilo a wanenena, ka li ngeno ta ka ehama nandenande, ta ka kulupa ile a fye. E li omunhu a wanenena, okwa li e na ekwatafano le likalekelwa naJehova. Ombibeli otai ti kutya Adam okwa li ‘waKalunga.’ (Lukas 3:38) Onghee hano, Adam okwa li e na ekwatafano lopofingo naJehova Kalunga, ngaashi olo hali kala pokati komonamati naxe omunahole. Jehova okwa li ha popi nomonamati waye wokombada yedu, Adam, eshi a li te mu pe oilonga ihafifa noku mu shiivifila osho kwa li a teelela kuye. — Genesis 1:28-30; 2:16, 17.
5. Ombibeli oya hala okutya ngahelipi eshi tai ti kutya Adam okwa li a shitwa ‘oshifeka shaKalunga’?
5 Adam okwa li a shitwa ‘oshifeka shaKalunga.’ (Genesis 1:27) Osho kasha li sha hala okutya Adam okwa li e na eholokepo la fa laKalunga. Ngaashi twe lihonga mEtukulwa 1 lembo eli, Jehova oku li omhepo ihai monika. (Johannes 4:24) Onghee hano, Jehova ke na olutu lopambelela. Okushitwa kwaAdam oshifeka shaKalunga osha hala okutya okwa li a shitwa e na omaukwatya a fa oo aKalunga, a kwatela mo ohole, ounongo, ouyuki nosho yo eenghono. Adam okwa li a fa Xe monghedi imwe vali ya fimana, molwaashi okwa li e na emanguluko lokuninga omatokolo. Onghee hano, Adam ka li a fa eshina olo hali dulu ashike okuninga osho la nuninwa ile osho la shitelwa li ninge. Ponhele yaasho, okwa li ta dulu okuninga omatokolo opaumwene, okuhoolola pokati kaasho shi li mondjila naasho sha puka. Ngeno okwa hoololele okudulika kuKalunga, ngeno okwa dula okukala nomwenyo fiyo alushe mOparadisa kombada yedu.
6. Eshi Adam ina dulika kuKalunga, okwa kanifa shike, nongahelipi oludalo laye la kumwa?
6 Hano osha yela kutya, eshi Adam ina dulika kuKalunga nokwa li a tokolelwa efyo, okwa kanifa oshinima shi na ondilo inene. Enyono laye ole mu kanififa omwenyo waye wopanhu wa wanenena nosho yo omanangeko noupuna aeshe ao. (Genesis 3:17-19) Mupya munene, Adam ine likanifila ashike omwenyo oo u na ondilo, ndele okwe u kanifila yo oludalo laye lomonakwiiwa. Eendjovo daKalunga otadi ti: “Oulunde wa etwa mounyuni komunhu umwe [Adam], nefyo okoulunde, osho nee efyo ole uya movanhu aveshe, shaashi aveshe va nyona.” (Ovaroma 5:12) Heeno, atusheni otwa fyuulula oulunde kuAdam. Hano Ombibeli otai ti kutya okwe ‘lilandifa’ po ye mwene nosho yo oludalo laye moupika woulunde nefyo. (Ovaroma 7:14) Adam naEva kava li ve na vali eteelelo, molwaashi ova nyonena owina kuKalunga. Ndele mbela ongahelipi shi na sha noludalo lavo, nafye twa kwatelwa mo?
7, 8. Oshitya ekulilo osha kwatela mo omaityo opavali elipi?
7 Jehova okwa katuka onghatu opo a xupife ovanhu okupitila mekulilo. Ekulilo oshike? Oshitya ekulilo osha kwatela mo omaityo opavali. Shotete, ekulilo olo ofuto oyo hai yandjwa okumangulula omunhu ile okulanda ko oshinima. Otali dulu okuyelekanifwa nofuto oyo hai yandjwa okumangulula onghwate yomoita. Oshitivali, ekulilo olo ofuto oyo hai yandjwa okufutila po oshinima. Ola faafana nofuto oyo hai futile po oshinima osho sha nyonwa po. Pashihopaenenwa, ngeenge omunhu okwa etifa oshiponga, oku na okufuta omuvalu oo wa yeleka filufilu ongushu yoshinima osho sha nyonwa po.
8 Okwa li tashi ka shiiva ngahelipi okufutila po oinima aishe oyo twa kanifilwa kuAdam noku tu mangulula moupika woulunde nefyo? Natu kundafane ekulilo olo Jehova a yandja nosho yo osho tali ti kufye.
NGHEE JEHOVA A YANDJA EKULILO
9. Oikulila ya tya ngahelipi ya li ya pumbiwa?
9 Molwaashi opa li pa kanifwa omwenyo wopanhu wa wanenena, kapa li nande omwenyo womunhu ina wanenena kwa li tau dulu oku u kulila. (Epsalme 49:8, 9) Osho sha li sha pumbiwa osha li ekulilo li na ongushu i fike pwaasho sha kanifwa. Osho oshi li metwokumwe nefinamhango li na sha nouyuki wa wanenena, olo tali hangwa mEendjovo daKalunga, tali ti: ‘Omwenyo omomwenyo.’ (Deuteronomion 19:21) Hano oshike kwa li tashi dulu okufutila po ongushu yomwenyo wopanhu wa wanenena oo wa kanifwa kuAdam? Opa li pa pumbiwa omwenyo wopanhu wa wanenena u kale “oikulila ya wana po.” — 1 Timoteus 2:6, NW.
10. Jehova okwa li a longekida ngahelipi ekulilo?
10 Jehova okwa li a longekida ngahelipi ekulilo? Okwa li a tuma kombada yedu umwe wovanamati vaye vopamhepo va wanenena. Ndele Jehova ina tuma ashike oshishitwa shopamhepo keshe. Okwa li a tuma oo a li e na ondilo inene kuye, Omona waye ewifa. (1 Johannes 4:9, 10) Omona oo okwa li a fiya po onhele yaye yomeulu nehalo liwa. (Ovafilippi 2:7) Ngaashi twe lihonga metukulwa la tetekela lembo eli, Jehova okwa longa oshikumwifilonga eshi a lundululila omwenyo wOmona waye oo moshidalelo shaMaria. Okupitila momhepo iyapuki yaKalunga, Jesus okwa li a dalwa e li omunhu a wanenena noka li e na oulunde washa. — Lukas 1:35.
11. Ongahelipi omunhu umwe ta dulu okukala ekulilo lovanhu omamiliyona?
11 Ongahelipi omunhu umwe kwa li ta dulu okuninga ekulilo lovanhu vahapu, ekulilo lovanhu omamiliyona? Osha enda ngahelipi opo ovanhu omamiliyona va kale ovalunde? Dimbuluka kutya eshi Adam a nyona, okwa kanifa oshiniwe shi na ongushu, sha hala kutya, omwenyo wopanhu wa wanenena. Onghee hano, kali ta dulu oku u tambekida koludalo laye. Ponhele yaasho, okwe va etela ashike oulunde nefyo. Jesus oo Ombibeli tai mu ifana “Adam ou axuuninwa,” okwa li e na omwenyo wopanhu wa wanenena, noina nyona sha nandenande. (1 Ovakorinto 15:45) Kungaha, Jesus okwa pingena po Adam opo e tu xupife. Okupitila mokuyamba po omwenyo waye wa wanenena nokudulika kuKalunga filufilu, Jesus okwa yandja oikulila omolwokunyona kwaAdam. Nokungaha, Jesus okwa pa oludalo laAdam eteelelo. — Ovaroma 5:19; 1 Ovakorinto 15:21, 22.
12. Oshike sha li sha ulikwa kokumona oixuna kwaJesus?
12 Ombibeli otai hokolola nawa okumona oixuna oko Jesus e lididimikila fimbo ina fya. Okwa li a dengwa nonyanya, a valelwa monghedi iyahameka nokwa fya efyo liudifa omwenyo munyenye komuti womahepeko. (Johannes 19:1, 16-18, 30; Oshiwedelwako pepandja 204-206.) Omolwashike Jesus a li e na okumona oixuna neenghono? Metukulwa limwe li li komesho membo eli, ohatu ka mona kutya Satana okwa twa omhata kutya Jehova ke na ovapiya ovo tava dulu okukala ovadiinini ngeenge ova yelekwa. Mokulididimika noudiinini nonande opa li okumona oixuna neenghono, Jesus okwa yandja enyamukulo la denga mbada keshongo laSatana. Jesus okwa ulika kutya omunhu a wanenena noku na emanguluko lokuninga omatokolo, okwa li ta dulu okukanyatela oudiinini wa wanenena kuKalunga, kashi na nee mbudi kutya Ondiaboli otai ningi shike. Jehova ka li tuu a hafa neenghono omolwoudiinini womOmona waye omuholike! — Omayeletumbulo 27:11.
13. Ekulilo ola yandjwa ngahelipi?
13 Ekulilo ola li la yandjwa ngahelipi? Mefiku eti-14 lohani yOshijuda Nisan, mo 33 O.P., Kalunga okwa e fa Omona waye a wanenena noku he na etimba a dipawe. Kungaha, Jesus okwa yamba po omwenyo waye wopanhu wa wanenena, “lumwe aluke nosha wana.” (Ovaheberi 10:10) Mefiku etitatu konima yefyo laJesus, Jehova okwe mu nyumuna a kale vali nomwenyo wopamhepo. Eshi Jesus a ya meulu, okwa yandja ongushu yomwenyo waye wopanhu wa wanenena kuKalunga wa yambwa u li ekulilo omolwoludalo laAdam. (Ovaheberi 9:24) Jehova okwa tambula ko ongushu yeyambo laJesus li li ekulilo olo la pumbiwa okumangulula ovanhu moupika woulunde nefyo. — Ovaroma 3:23, 24.
OSHO EKULILO TALI TI KWOOVE
14, 15. Opo tu mone ‘ekufilo lomatimba,’ otu na okuninga shike?
14 Nonande inatu wanenena, ohatu dulu okuhafela omanangeko noupuna e he fi okuyelekwa omolwekulilo. Natu konakoneni amwe omomauwa opaife nosho yo omonakwiiwa oo taa etifwa koshali inenenene oyo ya dja kuKalunga.
15 Okudiminwa po omatimba. Molwaashi otwa fyuulula okuhawanenena, ohatu kondjo shili okulonga osho sha yuka. Atusheni ohatu nyono paendjovo nomoilonga. Ndele okupitila mekuliloyambo laJesus ohatu dulu okumona ‘ekufilo lomatimba.’ (Ovakolossi 1:13, 14) Ndele opo tu mone ediminepo olo, otu na okulivela ombedi shili. Otu na yo okwiilikana kuJehova nelininipiko, hatu mu pula e tu dimine po pakanghameno leitavelo letu mekuliloyambo lOmona waye. — 1 Johannes 1:8, 9.
16. Oshike tashi tu dulifa tu longele Kalunga tu na eliudo la koshoka, nouwa weliudo la tya ngaho oulipi?
16 Eliudo la koshoka koshipala shaKalunga. Eliudo li na etimba otali dulu oku tu ningifa noupu tu kale tu he na eteelelo noku tu ningifa tu kale tu udite tu he na oshilonga. Ndele okupitila mediminepo olo la ningwa tali shiiva okupitila mekulilo, Jehova ote tu dulifa panghenda tu mu longele tu na eliudo la koshoka nonande inatu wanenena. (Ovaheberi 9:13, 14) Osho otashi shi ningi tashi shiiva tu kale twa manguluka okupopya naye. Onghee hano, ohatu dulu okupopya naye meilikano twa manguluka. (Ovaheberi 4:14-16) Okukala neliudo la koshoka otaku tu pe ombili yopamadiladilo, otaku tu ningi tu kale tu udite tu na ongushu notaku tu etele ehafo.
17. Omanangeko noupuna elipi taa shiiva molwaashi Jesus e tu fila?
17 Eteelelo lomwenyo waalushe moparadisa kombada yedu. Ovaroma 6:23 otava ti: “Ondjabi youlunde oyo efyo.” Ovelishe oyo tuu oyo otai weda ko tai ti: “Ndelenee oshalinghenda yaKalunga oyo omwenyo waalushe muKristus Jesus, Omwene wetu.” MEtukulwa eti-3 lembo eli, otwa kundafana omanangeko noupuna e na sha nOparadisa yokedu oyo tai uya. (Ehololo 21:3, 4) Omanganeko noupuna aeshe oo omonakwiiwa, mwa kwatelwa omwenyo waalushe noukolele wa wanenena, okwa ningwa taa shiiva molwaashi Jesus okwe tu fila. Opo tu mone omanangeko noupuna oo, otwa pumbwa okuulika olupandu omolwoshali yekulilo.
ONGAHELIPI TO DULU OKUULIKA OLUPANDU LOYE?
18. Omolwashike tu na okupandula Jehova omolwoshali yekulilo?
18 Omolwashike tu na okupandula Jehova neenghono omolwekulilo? Oshali ohai kala unene i na ongushu ngeenge oya kwatela mo okuninga omaliyambo, ngaashi okulongifa efimbo, eenghendabala ile oiniwe yomuyandji. Omitima detu ohadi kumwa ngeenge tu wete kutya oshali oyo twa pewa oi li euliko lohole yashili yomuyandji yoku tu hola. Ekulilo olo oshali i na ondilo inene i dule eeshali adishe, molwaashi Kalunga okwa ninga eliyambo linenenene moku i yandja. Johannes 3:16 ota ti: “Kalunga a kala e hole ounyuni, Oye a yandja Omona waye Ewifa.” Ekulilo olo euliko linenenene lohole yaJehova yoku tu hola. Oli li yo euliko lohole yaJesus, molwaashi okwa yandja omwenyo waye nehalo liwa omolwetu. (Johannes 15:13) Onghee hano, oshali yekulilo oi na oku tu tomha kutya Jehova nosho yo Omona waye ove tu hole pauhandimwe. — Ovagalati 2:20.
19, 20. Omeenghedi dilipi to dulu okuulika kutya owa pandula oshali ya dja kuKalunga yekulilo?
19 Ndele ongahelipi to dulu okuulika kutya owa pandula oshali ya dja kuKalunga yekulilo? Tetetete, shiiva shihapu shi na sha nOmuyandji Munene, Jehova. (Johannes 17:3) Okukonakona Ombibeli okupitila moshishangomwa eshi otaku ke ku kwafela u mu shiive. Eshi to hapupalifa eshiivo loye lokushiiva Jehova, ohole yoye yoku mu hola otai ka kala yomoule. Natango, ohole oyo otai ke ku ningifa u kale wa hala okulonga oilonga oyo tai mu hafifa. — 1 Johannes 5:3.
20 Kala u na eitavelo tali longo mekuliloyambo laJesus. Jesus okwa ti: “Ou ta itavele Omona, oye e nomwenyo waalushe.” (Johannes 3:36) Ongahelipi hatu dulu okukala tu na eitavelo tali longo muJesus? Eitavelo la tya ngaho ihali ulikwa ashike keendjovo. Jakob 2:26 ota ti: ‘Eitavelo li he noilonga, ola fya.’ Heeno, eitavelo lashili ohali ulikwa ‘koilonga,’ sha hala okutya, keenghatu detu. Onghedi imwe omo hatu ulike kutya otu na eitavelo muJesus oyo oku mu hopaenena ngaashi hatu dulu mwaasho hatu popi nosho yo mwaasho hatu ningi. — Johannes 13:15.
21, 22. (a) Omolwashike tu na okukala pedano lokomudo lOuvalelo wOmwene? (b) Oshike tashi ka kundafanwa mEtukulwa eti-6 neti-7?
21 Kala pedano lokomudo lEdimbuluko lOuvalelo wOmwene. Konguloshi yo 14 aNisan 33 O.P., Jesus okwa dika po edano le likalekelwa olo Ombibeli tai li ifana “Ouvalelo wOmwene.” (1 Ovakorinto 11:20, OB-1986; Mateus 26:26-28) Edano olo ohali ifanwa yo Edimbuluko lefyo laKristus. Jesus okwe li tota po a kwafele ovayapostoli vaye nosho yo aveshe ovo va li tava ka ninga Ovakriste vashili, va dimbulukwe kutya okupitila mefyo laye e li omunhu a wanenena, okwa yandja omwenyo waye, u li ekulilo. Shi na sha nedano olo, Jesus okwa ti: “Shi ningeni okudimbulukwa nge.” (Lukas 22:19) Okudana Edimbuluko ohaku tu dimbulukifa ohole inene oyo ya ulikwa kuJehova nosho yo kuJesus okupitila mekulilo. Ohatu dulu okuulika olupandu letu omolwekulilo mokukala pedano lokumudo lEdimbuluko lefyo laJesus. *
22 Efiloshisho laJehova li na sha nekulilo oli li oshali i na ondilo i he fi okuyelekwa. (2 Ovakorinto 9:14, 15) Oshali oyo i na ondilo i he fi okuyelekwa otai dulu okweetela ouwa nokuli novanhu ovo va fya. Etukulwa eti-6 neti-7 otali ka yelifa kutya ongahelipi.
^ okat. 21 Omolwouyelele muhapu shi na sha neityo lOuvalelo wOmwene, tala Oshiwedelwako pepandja 206-208.


c: text/html

text:
ETUKULWA 34
Oshike tashi ke tu ningilwa ngeenge otwa fi?
OTASHI dulika u shi shii nawa kutya kunena ovanhu ohava kulupa, ohava ehama nohava fi. Omafimbo amwe, ounona vamwe navo ohava fi nokuli. Mbela ou na okukala wa tila efyo ile ovanhu ovo va fya? — Mbela ou shi shii kutya oshike tashi ke tu ningilwa ngeenge otwa fi? —
Kunena, kaku na omunhu oo a li a fya ndele ta nyumuka opo e tu lombwele kutya oshike hashi ningwa po ngeenge omunhu a fya. Ndele opa li omulumenhu umwe a li a nyumuka eshi Jesus, Omuhongi Munene, a li kombada yedu. Ohatu dulu okulihonga kombinga yaasho hashi ningilwa ovanhu ovo va fya ngeenge otwa lesha kombinga yomulumenhu oo. Omulumenhu oo okwa li kaume kaJesus, nokwa li ha di muBetania, oshilando shinini osho sha li popepi naJerusalem. Omulumenhu oo edina laye oLasarus, nokwa li e na ovamwainakadona vavali, Marta naMaria. Natu ka tale osho Ombibeli tai hokolola shi na sha naasho sha li sha ningwa po.
Efiku limwe Lasarus okwa li ta vele unene, ndele pefimbo opo Jesus okwa li e li kokule. Onghee hano, Marta naMaria ova li va tuma omutumwa a ka lombwele Jesus kutya omumwaina wavo Lasarus ota vele. Ova li va lombwela Jesus molwaashi ova li ve shii kutya Jesus ota dulu okuuya ndele ta velula omumwaina wavo. Ashike Jesus ke fi ondokotola, ndele okwa pewa eenghono kuKalunga opo a dule okuvelula omikifi adishe. — Mateus 15:30, 31.
Lasarus okwa li ta vele neenghono ndele ta fi, fimbo nokuli Jesus ina ya ko kuye. Ndele Jesus okwa li a lombwela ovahongwa vaye kutya Lasarus okwa kofa nota i e ke mu pendule. Ovahongwa kava li ve udite ko kutya Jesus okwa li a hala okutya shike eshi a ti kutya Lasarus okwa kofa. Onghee hano, Jesus okwa li e va yelifila a ti: “Lasarus okwa fya.” Mbela osho otashi ulike shike shi na sha nefyo? — Otashi ulike kutya efyo ola fa omunhu a kofa eemhofi didjuu. Efyo ola fa omunhu a kofa eemhofi didjuu neenghono noita dulu okutwa ondjodi yasha nokuli.
Konima yefimbo Jesus okwe ke uya keumbo looMarta naMaria. Ookaume kaMarta, Maria naLasarus ova li ve uya okuhekeleka ovamwainakadona vaLasarus oo a fya. Eshi Marta a li a uda kutya Jesus oku li pokufika, okwa li a ya e ke mu shakeneke. Maria naye okwa li yo a ya diva kuJesus. Maria okwa li a nyika oluhodi neenghono nokwa li ta lili, ndele ta wile peemhadi daJesus. Ookaume kavo vamwe ovo va li tava landula Maria navo ova li yo tava lili.
Omuhongi Munene okwa li e va pula kutya openi va paka Lasarus, nomolwaasho ovanhu ova li va twala Jesus kekololo oko va li va paka Lasarus. Eshi Jesus a li a mona ovanhu aveshe tava lili, naye okwa li a hovela okulila. Jesus okwa li e shi shii kutya ohashi kala shinyikifa oluhodi ngeenge omunhu a filwa omuholike waye.
Jesus okwa li a lombwela ovanhu va ‘kufe ko emanya’ olo la li la idilwa poshivelo shekololo omo mwa li mwa pakwa Lasarus. Mbela ovanhu ova li ngoo ve likufa ko? — Marta okwa li ta diladila kutya inali pumbwa okukufwa ko, eshi a ti: “Omwene, ye okwa nyika nale, osheshi nena okwa ninga omafiku ane.”
Ndele Jesus okwa li a pula Marta a ti: ‘Inandi ku lombwela kutya ngeenge to itavele oto mono efimano laKalunga?’ Jesus okwa li a hala okutya Marta ota ka mona oshinima osho tashi ka fimanekifa Kalunga. Mbela Jesus okwa li ta ka ninga po shike? Eshi ovanhu va li va kufa ko emanya, Jesus okwa ilikana mokule kuJehova, ndele ta ifana mokule ta ti: “ Lasarus, dja mo!” Mbela Lasarus okwa li ngoo ta ka dja mo? Okwa li ngoo ta dulu okudja mo? —
Mbela oto dulu okupendula omunhu oo a kofa? — Heeno, ngeenge owa ifana mokule, ota penduka mo. Ndele mbela oto dulu ngoo okupendula omunhu oo a kofa mefyo? — Hasho nandenande! Kashi na nee mbudi kutya ou ifane mokule shi fike peni, omunhu oo a fya ite ke ku uda. Fye naave, nosho yo ovanhu aveshe kombada yedu kunena, itatu dulu okuninga po sha opo tu pendule ovanhu ovo va fya.
Ndele Jesus ine tu fa, molwaashi okwa pewa eenghono de likalekelwa kuKalunga. Onghee hano, eshi Jesus a li a ifana Lasarus, opa li pa ningwa oshinima shikumwifi. Lasarus oo a li a ninga omafiku ane a fya okwa li a dja mo mekololo e na omwenyo. Okwa li ta fuda, ta ende nota dulu vali okupopya. Jesus okwa li shili a nyumuna Lasarus koufi! — Johannes 11:1-44.
Paife diladila kombinga yoshiningwanima osho: Oshike sha li sha ningilwa Lasarus eshi a li a fya? Mbela opa li pe na oshitukulwa shaye shimwe sha fiya po olutu ndele tashi ka kala nomwenyo ponhele imwe i lili? Mbela omwenyo waLasarus owa li wa ya meulu? Mbela okwa li pamwe naKalunga nosho yo novaengeli vayapuki e na omwenyo oule womafiku ane? —
Hasho nandenande, Lasarus ka li a ningilwa oinima ya tya ngaho. Dimbuluka kutya Jesus okwa li a popya kutya Lasarus okwa li a kofa. Oho kala monghalo ya tya ngahelipi ngeenge wa kofa? Ngeenge wa kofa eemhofi doshitula iho kala u shii osho tashi ningwa po pomudingonoko woye, hasho mbela? — Ngeenge wa penduka, iho kala u shi shii kutya owa kala wa kofa oule wefimbo li fike peni ngeenge ino tala kovili.
Ovanhu ovo va fya navo ohava kala va fa omunhu oo a kofa eemhofi doshitula. Ihava kala ve shii osho tashi ningwa po. Ihava kala ve na omaliudo noitava dulu okuninga sha. Lasarus naye okwa li monghalo ya tya ngaho eshi a li a fya. Efyo ola fa omunhu a kofa eemhofi didjuu omo iha dimbuluka nande osha. Ombibeli oya ti: ‘Oonakufya inava shiiva nande sha.’ — Omuudifi 9:5, 10.
Diladila vali kwaashi: Ngeno Lasarus okwa li a ya meulu oule womafiku oo ane, mbela ngeno ina popya kombinga yasho? — Mbela ngeno okwa ile meulu, ngeno Jesus okwe mu ifana mo ngoo a alukile kombada yedu a dje monhele oyo iwaiwa? — Ngeno ine shi ninga.
Ashike ovanhu vahapu ohava ti kutya otu na omwenyo, nonokutya omwenyo oo ohau twikile okukala po konima eshi olutu la fya. Ovanhu va tya ngaho ohava ti kutya omwenyo waLasarus owa li ponhele yonhumba inau fya. Ndelenee Ombibeli hasho tai ti ngaho. Ombibeli oya ti kutya Kalunga okwa shita omunhu wotete, Adam, e li ‘Omwenyo u na omwenyo.’ Adam oye a li omwenyo. Ombibeli oya ti yo kutya eshi Adam a nyona, okwa fya. Kungaho, omwenyo oo wa li Adam owa fya, ndele tau shuna mondwi yedu omo wa dile. Ombibeli oya ti yo kutya oludalo laAdam alishe ola fyuulula oulunde nefyo. — Genesis 2:7; 3:17-19; Ovaroma 5:12.
Hano osha yela kutya ovanhu kave na omwenyo oo wa tukuka kumwe nolutu. Keshe umwe womufye oye omwenyo. Molwaashi ovanhu ova fyuulula oulunde komunhu wotete, Adam, Ombibeli oya ti kutya: “Omwenyo tau nyono u nokufya.” — Hesekiel 18:4.
Ovanhu vamwe ohava tila oonakufya. Ihava i popepi nomaendo molwaashi otava diladila kutya ovanhu ovo va fya ove na omwenyo oo hau tukauka kumwe nomalutu avo nonokutya otau dulu oku va etela oshiponga. Ndele mbela omunhu oo a fya ota dulu ngoo okweetela oshiponga ovanhu ovo ve na omwenyo? — Hasho nandenande, ita dulu oku va etela oshiponga.
Ovanhu vamwe ova itavela nokuli kutya ovanhu ovo va fya otava dulu okwaaluka ve li eemhepo opo va talele po ovanhu ovo ve na omwenyo. Onghee hano, ohave va fiile oikulya. Ashike ovanhu ovo hava ningi ngaho inava itavela lela osho Kalunga a ti shi na sha novanhu ovo va fya. Ngeenge otwa itavela osho Kalunga a ti shi na sha novanhu ovo va fya, itatu ka kala twe va tila. Ngeenge otwa pandula shili Kalunga omolwomwenyo oo e tu pa, ohatu ke shi ulika mokukala hatu longo osho Kalunga a hokwa.
Ndele otashi dulika u lipule kutya: ‘Mbela Kalunga ota ka nyumuna ngoo ounona ovo va fya? Mbela okwa hala ngoo shili oku va nyumuna?’ Natu ka kundafane kombinga yaasho metukulwa tali landula.
Natu leshe vali mOmbibeli kombinga yonghalo yoonakufya mEpsalme 115:17; 146:3, 4; nosho yo Genesis 2:7.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
EKALO LIETU TUAKRISTÃO KUENDA OKU KUNDA--OVIPAMA VIOHONGELE Enyenye 2017
Ovindekaise vi Kuamiwa
Ovindekaise vi kuamiwa poku eca Utala Wondavululi kuenda oku longisa ocili catiamẽla kombanjaile yomuenyo. Kuama ovindekaise viaco poku soneha ovindekaise viove muẽle.
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Yehova wa Sumũlũisa Vana ka va Kaile Afendeli Vaye
Yehova wa sumũlũisa va Bavulono noke yoku ñuala ocingonja ofeka yo Turo vokuenda kueci ci soka 13 kanyamo. Tu lekisa ndati olopandu poku kala vakuacili kupange wetu kuenda kalikolisilo etu?
EKALO LIAKRISTÃO
Kuata Ovituwa vi Likuata Lolonumbi Via Suku—Umbombe
Momo lie umbombe u kuetele esilivilo? Tu ci lekisa ndati? Ohutililo ya Yesu kuenda ongangu yaye vi tu kuatisa ndati oku kala ambombe?
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Ocikele ca Velapo Culume Umue Ondavululi
Ondavululi ya kuatele ocikele coku eca esapulo eci a mola ohele yimue. Nye Yehova a linga eci a eca ku Esekiele ocikele coku kala ondavululi yocindekaise ya va Isareli?
EKALO LIETU TUAKRISTÃO
Kuata Ovituwa vi Likuata Lolonumbi Via Suku—Utõi
Momo lie tu sukila oku yuvula oku kuatela usumba omunu? Oku sokola, olohutililo kuenda oku kolela Yehova ci tu kuatisa ndati oku kuata utõi?
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Goge ya Magoge Ndopo o ka Nyõliwa
Embimbiliya li lekisa ovolandu a ka pita osimbu Goge ya Magoge ka nyõliwile kuenda noke yoku nyõliwa.
EKALO LIETU TUAKRISTÃO
Kuata Ovituwa vi Likuata Lolonumbi Via Suku—Ekolelo
Ndeci Avirahama a linga, etu tu pondola oku lekisa ekolelo ku Yehova ndaño ceci tu liyaka lovitangi. Tu pamisa ndati ekolelo lietu kuenda oku kala vakuacili?
OVOKUASI A SANGIWA VONDAKA YA SUKU
Onembele Esekiele a Mola Vocinjonde Kuenda Ove
Onembele Esekiyele a mola vocinjonde yi tu ivaluisa olonumbi via velapo viefendelo liocili lia Yehova. Ocinjonde caco ci tu pamisa ndati?
EKALO LIETU TUAKRISTÃO
Vepuluvi Lipi Ndi Pondola Oku Kala Ukundi Wasokamo?
Onjila yimue yoku eca ovilumba viesivayo ku Yehova, oku talavaya ndukundi wasokamo. O pondola hẽ oku ci linga?


text:
Nye Embimbiliya li Popia?
Anga hẽ Embimbiliya li pondola oku ku kuatisa oku yula esakalalo?
O pondola oku popia hati?
Oco
Sio
Pamue
Ceci Embimbiliya li popia
“Yeki kokuaye [ku Suku] ovilemo viene viosi, momo eye o vu tati.” (1 Petulu 5:7) Embimbiliya li tu vetiya oku kolela okuti, Suku o pondola oku tu kuatisa oku liyaka lasakalalo etu.
Ovina vikuavo tu pondola oku lilongisa Vembimbiliya
Lekuatiso liohutililo, o ka kuata “ombembua” ya Suku yina yi ku kuatisa oku tepulula a sakalalo ove.—Va Filipoi 4:6, 7.
Handi vali, oku tanga Embimbiliya ci ka ku kuatisa oku yuvula asakalalo.—Mateo 11:28-30.
Anga hẽ asakalalo eteke limue a ka pua?
Omanu vamue va popia. . .okuti asakalalo kuenda ovitangi vi ka amamako oku liga onepa komuenyo wetu. Omanu vakuavo va sima okuti asakalalo etu a ka pua lika eci tu fa ale ceci tu ka enda kocitumãlo cimue ca velapo. Nye o sima?
Ceci Embimbiliya li popia
Suku o ka malako ovina viosi vi tu kokela asakalalo. Embimbiliya li popia hati: “Oku fa ka ku kalako vali, ndaño oku lila loku liyula lupongo ka vi ka kalako vali.”—Esituluilo 21:4.
Ovina vikuavo tu pondola oku lilongisa Vembimbiliya
Vemẽhi Liusoma wa Suku omanu va ka kuata ombembua kuenda ekalo liwa.—Isaya 32:18.
Asakalalo kuenda ovitangi ka vi ka kalako vali.—Isaya 65:17.
Li sangiwavo vo www.jw.org


text:
OSAPI YO KOÑOÑO | ULOÑO WA PIÑAINYA HẼ EMBIMBILIYA?
Ndomo Ukũlĩhĩso Wuloño u Tiamisiwila Komuenyo Wove
Elivulu limue lia lombolola okuti, ukũlĩhĩso wuloño u lomboloka “elilongiso liekalo liovina vi sangiwa voluali poku kũlĩhĩsa ndomo vi kasi, kuenda poku vi seteka.” Oku ci linga ka ca lelukile kuenda olonjanja vimue ci kavisa. Olonoño poku kũlĩhĩsa ovina vimue, va siata oku pita olosemana, olosãi, ale anyamo. Olonjanja vimue alikolisilo avo ka a siatele oku kuata onima yimue, pole olonjanja vialua a siata oku kuatisa omanu. kũlĩhĩsa ovolandu amue.
Ocisoko cimue cupange kocifuka co Europa ca siata oku tokeka o plastico yimue ya pama locikenjelo cimue oco va pange ocikuata cimue ci kuatisa omunu oku yuvula ovovei poku nyua ovava a liña. Ocikuata caco ca siata oku kuatisa omanu eci va pita lovilunga ndeci ocilemawe cina ca pita kofeka yo Haiti kunyamo wo 2010.
Uloño wa velapo wo satélite voluali, wa ecelela oku sokiya cina ci tukuiwa hati, Sistema de Posicionamento Global (GPS). Ndaño okuti uloño waco wo GPS kefetikilo wa pangiwila oco u kuatise asualali, pole cilo wa siata oku kuatisavo vakuakuendisa akãlu, olombalau, olonaviu, vakuakuyeva, kuenda vakuakulonda kolomunda oco va sange olonjila va yongola oku pita. Tu eca olopandu kolonoño viaco via panga o GPS momo via leluisa omanu oku pitĩla kuna va yongola oku enda.
Ove wa siata hẽ oku talavaya lo telefone, lo komputador, ale o Internet? Wa limbuka hẽ okuti uhayele wove wa mioñoloha omo lioku livokiya kuloño woku sakula? Wa siata oku endela vombalau? Nda oco, wa siata oku kuatisiwa luloño welilongiso liomanu. Ocili okuti, uloño welilongiso wa siata oku kuatisa calua omuenyo wove.
ELILONGISO LIULOÑO LI KUETE ONGAVE
Olonoño poku seteka oku vokiya ukũlĩhĩso wavo, via siata oku linga akonomuiso alua atiamẽla kekalo lioluali. Olonoño vina vi tukuiwa hati Físicos nucleares, via siata oku pita anyamo oku lilongisa ekalo lio átomo, osimbu okuti olonoño vina vi tukuwa hati, astrofísico vi pita anyamo alua oku lilongisa ekalo liolombungululu. Osimbu vamamako oku lilongisa loku konomuisa ovina vi sangiwa voluali toke muẽle vina ka vi muiwa, olonoño vimue via siata oku popia hati, nda Suku una wa tukuiwa Vembimbiliya o kasiko muẽle, citava okuti tu u sanga.
Olonoño vina via kemãla kuenda vana vakuavilongua viesanda, via siata oku lilongisa vali ondongosi. Ovo va siata oku sandeka ukũlĩhĩso una onoño yimue o tukuiwa hati, Amir D. Aczel a tukula hati, “ovisimĩlo viuloño vi patãla okuti kuli Suku.” Onoño yimue ya kemãla voluali, “ya lombolola okuti ka kuli uvangi u lekisa okuti kuli Suku umue wa velapo voluali.” Vakuavo, ovilinga via Suku una wa tukuiwa Vembimbiliya, va vi tiamisila “kalumbu” kuenda hati, “via tukuluka ño.” *
Epulilo li votuiwa lieli: Anga hẽ elilongiso liuloño wa kuatisa koku lilongisa ovina viosi violuali okuti lomue o kuete vali atatahãi? Sio haicoko. Ndaño okuti uloño wa livokiya calua, pole olonoño vialua via limbuka okuti kuli ovina vialua ka via kũlĩhĩwile. Onoño yimue ya kemãla o tukuiwa hati, Laureado Steven Weinberg, ya lombolola okuti “lalimue eteke tu ka kũlĩha ovina viosi.” Ulongisi umue o tukuiwa hati, Martin Rees haeye onoño kofeka yo Grã-Bretanha, wa soneha hati: “Omanu lalimue eteke va ka kuata elomboloko liovina viosi.” Ocili okuti, voluali mu sangiwa oloselula vialua vitito lovina vikuavo vinene okuti toke cilo olonoño ka vi kasi oku kuata elomboloko liavio. Kũlĩhĩsa ovolandu akuãimo:
Olonoño vina vi tukuiwa hati, biólogos, toke cilo ka via kũlĩhile ndomo oloselula vi talavaya vetimba lioviendalomuenyo. Olonoño ka via kũlĩhile ndomo oloselula vi mãla ongusu yetimba, vi tekula etimba, kuenda ndomo vi licita.
Ongusu yina yi kokela ovina posi, yi tiamisiwila komuenyo wetu eteke leteke. Pole kolonoño ongusu yaco yi kasi ndelumbu li komõhisa. Ovo ka va kũlĩhile ndomo ongusu yaco yi tu kokela posi eci tu tẽha ale ndomo yi tumãlisa osãi pocitumãlo ya sokiyiwila poku ñuala ongongo.
Olonoño vina vi lilongisa ndomo oluali lua sevetiwa, via lombolola okuti, ci soka 95% kovina via ecelela oku lulikiwa kuoluali, ka vi muiwa lovimalẽho violonoño. Ovo va tepisa ovina viaco volonepa vivali okuti, ovina viowelema kuenda ongusu ka yi muiwa. Pole, toke cilo olonoño ka via kũlĩhile ovina viaco.
Kuli vali ovina vikuavo ka via kũlĩhĩwile lolonoño. Momo lie ovina viaco vi kuetele esilivilo? Usonehi welongiso liuloño wa soneha hati: “Osimbu tu amamako oku lilongisa tu limbuka okuti, atatahãi etu a pitahãla ukũlĩhĩso tu kuete. Kokuange oku tiamisila utima kelilongiso liuloño, ci vetiya omunu oku kolela lika kolondunge viaye muẽle.”
Nda ove o sima okuti elilongiso liuloño lia velapo okuti Embimbiliya li sule kuenda li ku vetiya oku siapo oku kolela Suku, li pula ndoco: Nda olonoño lovimalẽho viavo via velapo ka via siatele oku kuata elomboloko lia suapo liatiamẽla koluali, anga hẽ ca sunguluka oku sepula ovovangi ana a pitahãla ukũlĩhĩso wolonoño a lekisa okuti Embimbiliya liocili kuenda kuli muẽle Suku? Catiamẽla kondaka eyi, elivulu limue noke yoku lombolola ulandu kuenda uloño woku lilongisa ekalo liolombungululu, lia malusula ndoco: “Noke yoku pita 4.000 kanyamo loku lilongisa ekalo liolombungululu, toke cilo oluali lua tatama calua ndeci ca kala kotembo ya va Bavulono.”
Olombangi Via Yehova via sumbila ocisimĩlo comunu lomunu catiamẽla kondaka eyi. Tu likolisilako oku kuama onumbi Yembimbiliya yi popia hati: “Esunguluko liene li limbukiwe lomanu vosi.” (Va Filipoi 4:5) Omo liaco, tu ku laleka oco o kũlĩhise ndomo elilongiso liuloño u likuata lulandu Wembimbiliya.
^ tini. 9 Omanu vamue ka va tava Kembimbiliya omo lialongiso atavo o kosimbu la-a okaliye poku popia hati, ongongo oyo ocakati coluali, kuenda Suku wa lulika oluali vokuenda kuoloneke epandu vi kuete 24 kolowola. Tanga okakasia losapi hati, “ Embimbiliya Kuenda Uvangi Wolonoño.”


text:
JW BROADCASTING
JW Broadcasting Features
Onepa yokuti Em Exibição
Tala ovipama vi lekisiwa ci soka 24 kolowola vokuenda kueteke
Tala ovipama via litepa oku kongelamo ovipama viosãi, olofilme, omãla, amalẽhe kuenda ovipama vikuavo.
Tala olonumbi viovipama oco o tale ocipama cikuãimo.
Ponepa Yolovideo
Tala olovideo viosi vi sangiwa vonepa yaco.
Nõla ovideo yimue oco o yi tale, ale kuama onepa oku Tala Viosi.
Lavulula oku lekisiwa kuovideo poku (talama, sika, tiukila, lupukisa ale tẽha).
Olonepa Vioku Yevelela
Yevelela ovina vialua ndeci (ovisungo, oku tangiwa kuolondalama viembimbiliya, kuenda ovina vikuavo).
Nõla lika onepa yimue yoku yevelela ale tioka ponepa oku Yevelela Viosi oco o yevelele olonepa viosi vi sangiwamo.
Kuama onepa Modo aleatório oco o yevelele ovipama lonjila yimue okuti ku kuama ulala.
Ovimalẽho vi Likuata
O TV.JW.ORG: Yi likuata lolokombutador, olo tablet, kuenda olo smartphone vi kuete o JavaScript. Nda o kombutador yove ale ocimalẽho cove ci pondola oku lekisa olovideo vio jw.org, yi pondolavo oku lekisa ovipama vio tv.jw.org.
O aplikativo Roku: Roku LT, Roku 1, Roku 2, Roku 3, kuenda o Roku Streaming Stick.
O Google Chromecast: Nda o kasi oku talavaya lo Chrome yoku sandiliya, o pondola oku lekisa olovideo vo Televisãu yimue ya tokekiwa locimalẽho co Chromecast.


text:
Olombangi Via Yehova Via Tambuiwa Ciwa ko Atlanta, Kofeka yo Estados Unidos
Kasim Reed, usongui umue wombiali ko Atlanta, kofeka yo Estados Unidos, vukanda umue a tumisa wa soneha hati: “Ocisoko cene ci sesamela epandiyo liange. Vosi yene u kuete onjongole yoku talavayela Usoma wa Suku. Tua kapako calua upange vu linga woku kuatisa omanu kuenda olombanjaile wa siati oku eca oco vi kuatise Olombangi vikuavo Via Yehova kuenda omanu vakuavo.”
Olombangi Via Yehova via laikele oku lingila olohongele vitatu Viofeka volupale luaco lu kasi ko Geórgia, kuenda ukanda waco wa kala woku va yolela.
Ombiali yolupale yo Atlanta, ya ecavo ocicapa cimue coku yolela omanu vosi veya Kohongele Yofeka. Vocicapa caco mua sonehiwa hati: “Ndaño okuti vu kasi eci ci soka olohuluwa ecelãla Yolombangi Via Yehova voluali luosi, lomanu vakuakova kuenda alimi a litepa, ene vu likuete omunga locimãho cimuamue ... Ene vu yongola oku kemanya Yehova, Suku Yembimbiliya haye wa lulika ovina viosi.”
Oku upisa kosãi Yevambi Linene toke kosãi Yenyeye wo 2014, kua lingiwa olohongele vitatu viofeka volupale luo Atlanta. Vivali pokati kavio, via lingiwa kelimi Liongelesi kuenda yimosi kelimi lio Espanhol. Omanu va tunda kueci ci soka 28 kolofeka, va kala kohongele yaco. Kolohongele via lingiwa kelimi Liongelesi, ulandu waco wa pitiyiwa kelimi lio Russo kuenda o Japonês. Kolohongele viaco vitatu, kua kala eci ci soka: 95.689 komanu.
Vokuenda kunyamo wo 2014, Olombangi Via Yehova via sokiya 24 kolohongele violofeka kueci ci soka eceya kolofeka kuenda ci soka 16 kolohongele viaco, via lingiwila kolonepa vialua vio Estados Unidos.


text:
AMALẼHE VA PULA
Nye ci Ñuatisa Oku Pekela Otembo Ya Sokiyiwa?
Embimbiliya li popia hati: “
Epupu limuamue kumue loku tula utima lia velapo, apupu avali kumue lupange kuenda asakalalo esanda a sule.” (Ukundi 4:6) Nda ku pekela otembo ya sokiyiwa ovina o linga ka vi tundi ciwa.
●“Eci si pekela otembo ya sokiyiwa si kala ciwa. Si tẽla oku tiamisila utima kovina ndi linga!—Rachel, o kuete 19 kanyamo.”
“Toke kowola ya 2 kekumbi ndi yeva ekavo lialua okuti osimbu ndi sapela la vakuetu mekela!”—Cristina, o kuete 19 kanyamo.
Ove o sukila oku pekela otembo ya sokiyiwa? Kũlĩhĩsa eci amalẽhe vamue va siata oku linga.
Yuvula oku pekela ekumbi lianda. Catherine, o kuete 18 kanyamo wa popia hati: “
Nda siata oku likolisilako oco mekele selo.”
Ku ka suñinye toke eci ekumbi lienda. Richard o kuete 21 kanyamo wa popia hati: “
Olonjanja vimue akamba vange vo kosikola va ndi telefonalela ale va numisa asapulo cina okuti ekumbi lianda. Vokuenda kuotembo, nda fetika oku va teta kobamgulo, kuenje mekelako.”
Olonjanja viosi likolisilako oku pekela votembo wa sokiya. Jennifer, o kuete 20 kanyamo, wa popia hati: “
Oloneke viosi nda siata oku pekela kuenda oku pasuka kelivala limuamue.”
Etosi lia velapo: Likolisilako oku pekela ci soka 8 kolowola.
O ka kuata onima nda wa kapako olonumbi via sunguluka oco o pekele otembo ya sokiyiwa. Ivaluka okuti:
Oku kuata uhayele uwa ci ka ku kuatisa oku kuata eposo liwa, oku liyeva ciwa kuenda oku kuata onima yiwa kovina o linga.
Erin o kuete 19 kanyamo, wa popia hati: “
Kovina viosi o linga komuenyo, ove muẽle o sukila oku tata ciwa uhayele wove.”


text:
Longesenu Vana Venu
Visemi, puenu na ku pangesa eyi mizimbu linga mu longese vana venu viuma via seho mu Mbimbiliya.
Vuputukilo
Mezi a ku mukanda ua Ndeutelonomi a hasa ku mi tuamenena omo mu lela vana venu.
Lihungu li tua Viukilila ku Tantekeya
Mu Mbimbiliya va sonekamo via limo ‘lihungu’ lia Njambi lia seho ya kama. U tonda ku li tantekeya ni?
Lembeka ua Tondele ku vuisa Yehova ndzolela
Vika tua pande ku panga linga tu pue ngue Lembeka? Tanda muzimbu uaco, linga u lilongese vieni.
Lahave ua Tsilielele Yehova
Tantekeya vati Lahave na vavusoko vueni vovokele mu ya nongele Yeliko.
Ua Zolesele Mutima ua Ise na ua Yehova
Nkuminio ika ua puisilemo muana Yefeta? Vati tu hasa ku mu temunuina?
Samuele ka Likelele ku Linga via Cili
Vati u hasa ku tambuluisa Samuele mu ku linga via cili ambe nga vakuenu ve ku linga viuma via ku pihia?
Ndaviti ka Vuile Vuoma
Tanda ou muzimbu ua mu Mbimbiliya u tantekeye vika via lingisile Ndaviti ku simpa cikuma.
Nove ue ku Ivua Vulika na Vuoma ni?
Omo Eliya ua vuile vulika vika ua mu lekele Yehova ni? Vika u hasa ku liongesa ku viuma via hitile Eliya?
Yosiya ua Kele na Vavusamba va Cili
Mbimbiliya ya muesa ngecize ca puile ca cikalu kuli umo kanike ua yala Yosiya ku linga via cili. Tantekeya vati va mu kuasele ku vavusamba veni.
Yelemiya ka Likelele ku Handeka via Yehova
Vutuhu vantu va mu sahuile na ku mu vuila matoto, omo lia vika Yelemiya ua tualeleleho ku handeka via Njambi?
Yesu Uononokele Ntsimbu Yose
Kati ca casi ku ononoka visemi ntsimbu yose. Tantekeya vati lungano lua Yesu lu hasa ku ku kuasa.
Va Sonekele via Muono ua Yesu
Lilongese via vakua ku soneka Mbimbiliya 8 va yoyele ku ntsimbu ya Yesu kaha va sonekele via muono ua Yesu.
Muihua ua Paulu ua Puile ua ku Simpa
Ou mukuendze uovuele muono ua nentu. Ua lingile vati?
Timoteo ua Tondele ku Kuasa Vantu
Vati u hasa ku yoya muono ua cili ua ndzolela, ngue Timoteo?
Vuangana Vuze Vu ka Sika Mavu Ose
Vati ci ka fua omo Yesu a ka sika mavu? U tonda ku ka kalamo ni?


text:
EHOKOLOLO 34
Oikulya ipe
MBELA ou shi shii kutya oshike osho ovanhu tava toola pedu? Otashi monika shitoka tootoo sha fa eandu ile eemhawe. Oinima oyo kai fi eandu ile eemhawe, ndele oikulya. Oikulya oyo oi li molupe loupatupatu vanini.
Konima eshi Ovaisrael va kala mombuwa oule womwedi lwaapo, ova li va hovela okungongota shi na sha noikulya, molwaashi mombuwa kamwa li hamu mene oikulya ihapu. Ovaisrael ova li tava ngongota tava ti: ‘Ngeno Jehova okwe tu dipaele ashike muEgipti, molwaashi muEgipti okwa li hatu li ngaashi twa hala.’
Onghee hano, Jehova okwe va lombwela a ti: ‘Ohandi ke mu lokifila oikulya okudja keulu.’ Jehova osho naanaa a li a ninga mefiku la landula ko. Eshi Ovaisrael va penduka ongula, ova mona oinima itoka tootoo ya wila pedu. Ova li tava pulafana tava ti: ‘Oshike osho?’
Moses okwe va lombwela a ti: ‘Oikulya oyo Jehova e mu pa mu lye.’ Ovaisrael ove i luka OMANNA. Omanna oku na omulyo wa fa woukuki va telekwa moufila wa lumbakanifwa nomaadi eenyiki.
Moses okwa lombwela ovanhu a ti: ‘Ongeleni oikulya ya wana paemhumbwe deni.’ Ovaisrael ova li hava ongele omanna ongula keshe. Ngeenge omutenya owa tu, omanna oo inaa toolwa po ohaa hengumuka po komutenya.
Moses okwa lombwela yo ovanhu a ti: ‘Inamu lixupifila po nande omanna omefiku tali landula ko.’ Ashike ovanhu vamwe kava li va pwilikina. Mbela ou shi shii kutya oshike sha ka ningwa po? Omanna oo va xupifa po eshi va lya, mongula eshi kwasha okwa pita a tukwa komainyo nokwa li taa nyika nai.
Ndele Jehova okwa li a lombwela ovanhu va kale tava ongele mefiku etihamano omanna a wana omafiku avali, molwaashi ka li ta ka lokifa omanna mefiku etiheyali. Omanna oo kwa li haa xupu po mefiku etihamano, a nuninwa efiku etiheyali, kaa li haa tukwa komainyo ile a pite taa nyika. Osho osha li natango oshikumwifilonga.
Jehova okwa kala ta palula Ovaisrael nomanna omido adishe odo va kala mombuwa.


text:
OCIPAMA CATÃLO
Ocisembi
—Ombanjaile ya Suku
Ocisembi nye?
Ca eciwa ndati?
Ci kuete esilivilo lie kokuove?
O lekisa hẽ ndati okuti wa ci sanjukila?
1, 2. (a) Ombanjaile yipi yi kuete vali esilivilo kokuove? (b) Momo lie tu popela okuti ocisembi oco ombanjaile ya velapo ove wa tambula?
OMBANJAILE yipi ya velapo wa tambuile ale vomuenyo wove? Ombanjaile ka yi sukila okuti yi tĩla calua oco yi kuate esilivilo. Esilivilo liombanjaile ka li tendiwila volombongo ya landiwa. Pole, nda ombanjaile yaco wa yi sanjukila kuenda yi ku kuatisa konepa yimue, oyo yi kuata esilivilo liocili komuenyo wove.
2 Pokati kolombanjaile wa tambula vomuenyo wove, pali yimue okuti ya velapo viosi. Ombanjaile yaco yina Suku a eca komanu. Yehova wa siata oku tu ĩha olombanjaile vialua. Pole, ombanjaile ya velapo vali a tu ĩha, ocilumba cocisembi Comõlaye Yesu Kristu. (Tanga Mateo 20:28.) Ndomo tu ka ci lilongisa vocipama cilo, ocisembi oco ombanjaile ya velapo tua tambula. Momo ombanjaile yaco yi tu nenela asumũlũho alua kuenda yi tu kuatisa komuenyo wetu. Ocisembi oco ocindekaise ca velapo cocisola Yehova a tu kuetele.
OCISEMBI NYE?
3. Ocisembi nye? Kuenda tu limbuka ndati esilivilo liocisembi?
3 Oku teta onimbu, ocisembi ombanjaile Yehova a eca oco a yovole omanu kekandu kuenda koku fa. (Va Efeso 1:7) Oco tu kuate elomboloko lielongiso eli Liembimbiliya, tu sukila oku ivaluka eci ca pita vocumbo Cedene. Nda tua kuata elomboloko lieci Adama a pesela poku linga ekandu, oco lika tuka limbuka esilivilo liocisembi vomuenyo wetu.
4 Eci Yehova a lulika Adama, eye wo wĩha ocina cimue ci kuete esilivilo liocili. Ocina caco, omuenyo wa lipua. Eci hẽ ca lombolokele nye ku Adama? Eci ca lombolokele okuti letimba lia lipua, Adama lalimue eteke nda eya oku vela, oku kuka, ale oku fa. Omo okuti wa kala omunu wa lipua, eye wa kuata ukamba uwa la Yehova. Embimbiliya li tu sapuila okuti, Adama wa kala “omõla a Suku.” (Luka 3:38) Ukamba wa kala pokati ka Adama la Yehova Suku, u kasi nda una womõla la Isiaye. Yehova wa vangola laye. Kuenda wa ecele ku Adama upange umue u sanjuisa. Kuenda wo sapuililevo eci Eye a lavokaile kokuaye.
5. Embimbiliya poku popia okuti Adama wa lulikiwa ‘lesetahãlo lia Suku’ ci lomboloka nye?
5 Adama wa lulikiwa ‘lesetahãlo lia Suku.’ (Efetikilo 1:27) Eci ka ci lomboloka okuti ocipala ca Adama ca lisetãhalele la Suku. Ndomo tua lilongisa ale Vocipama catete celivulu lilo, Yehova espiritu. Omo liaco, ka muiwa lovaso. (Yoano 4:24) Yehova ka kuete etimba liositu losonde. Adama oku lulikiwa lesetãhalo lia Suku ci lomboloka okuti, eye wa lulikiwa lovituwa ndevi via Suku. Ndeci ocisola, olondunge, esunga, kuenda unene. Adama wa lisetahalelevo la Suku konepa yimue yikuavo. Eye wa kala lelianjo lioku linõlela eci a yongola. Eci ci lekisa okuti Adama ka kaile ndomakina, okuti yi linga ño eci ya sokiyiwila oku linga. Puãi wa kala lelianjo lioku linõlela eci ciwa leci cĩvi. Nda eye wa nõlele oku pokola ku Suku, nda wa kala otembo ka yi pui lelau palo posi.
6 Omo liaco, eci Adama a lueyela Suku yu a pisiwa okuti o fa, eye wa feta ondando yimue yinene. Ekandu liaye, lio pumbisa omuenyo wa lipua lasumũlũho osi nda eyililako. (Efetikilo 3:17-19) Eci ci sumuisa vali calua, ceci okuti, eci Adama a linga ekandu yu a pisiwa la Suku okuti o fa, ka pumbile lika eye muẽle omuenyo wa lipua. Pole, ocitumbulukila caye cosi ca iñilavo vekandu liaye. Embimbiliya li popia hati: “Ekandu lia iñila voluali lomunu umuamue, kuenda okufa kueya lekandu, haico okufa kua sambukila omanu vosi, momo vosi va linga ekandu.” (Va Roma 5:12) Omo liaco, vosi yetu tua piñala ekandu ku Adama. Embimbiliya li popia hati, Adama wa lilandisa eye muẽle kuenda ocitumbulukila caye ‘kupika’ wekandu. (Va Roma 7:14) Omo liaco, kakuli vali elavoko lalimue ku Adama la Heva, momo ovo muẽle va linolela oku siapo oku pokola ku Suku. Oco hẽ ocitumbulukila cavo oku kongelamo etu ci kuete elavoko lie?
7, 8. Ovina vipi vivali vi lomboloka ocisembi?
7 Yehova wa eca ocisembi oco a yovole omanu. Ocisembi ci lomboloka nye? Ocisembi ci lomboloka ovina vivali. Catete, ocisembi ondando yi fetiwa yoku yovola ale yoku tiula cimue. Ca soka ndondando yi fetiwa poku yovola omunu kumandekua. Cavali, ocisembi ondando yi fetiwa ya lisoka la cina ca nyõliwa. Eci ci sokisiwa londando yina yi fetiwa nda omunu wa nyõla cimue. Ndeci nda omunu wa tetula ocikuata cimue, eye te wa feta ocikuata ca li soka leci a tetula ale o feta olombongo via lisoka levi via landa ocikuata ca tetuiwa.
8 Oco hẽ, nda ca tẽliwa ndati etu oku yovuiwa kupika wekandu lokufa Adama a tu kokela? Tu konomuisi ocisembi ca eciwa la Yehova kuenda esilivilo ci kuete kokuetu.
NDOMO YEHOVA A ECA OCISEMBI
9 Omo okuti omuenyo wa pesiwa wa lipua, lomue omunu ukuekandu nda wa tẽla oku eca eci ca lisoka lomuenyo waco. (Osamo 49:7, 8) Ocisembi ca sukiliwile cina ca lisoka leci ca pesiwa. Eci ca lisokele locihandeleko ca Suku cesunga, cina ca kisakaile “omuenyo lomuenyo.” (Esinumuĩlo 19:21) Oco hẽ, nye nda ca lisoka lomuenyo wa lipua Adama a pesela? Te lika omuenyo ukuavo wa lipua una ‘wa lisoka’ lowu wa pesiwa.
10. Yehova wa eca ndati ocisembi?
10 Yehova wa eca ndati ocisembi? Eye wa tuma umue pokati komãla vaye vokilu oco eye palo posi a ece omuenyo waye kokuetu. Pole Yehova ka tumĩle umue ukuavo. Eye wa tumĩle muẽle Omõlaye wongunga una a sole calua. (Tanga 1 Yoano 4:9, 10.) Omõlaco, wa pokola kuenje wa tava oku tunda kilu oku iya palo posi. (Va Filipoi 2:7) Ndomo tua lilongisa ale konyima velivulu lilo, Yehova wa linga ocikomo. Eye wa sondoluila omuenyo Womõlaye vimo lia Maria. Espiritu sandu lia Suku lia wila Maria. Omo liaco, Yesu ka citiwile lekandu.
11. Omunu umosi wa linga ndati ocisembi comanu vosi?
11 Oco hẽ ca tava ndati okuti omunu umosi o linga ocisembi comanu valua? Oco ci ku lomboloke, tu konomuisi ndomo omanu vosi veya oku linga vakuakandu. Ivaluka okuti eci Adama a linga ekandu, eye wa pesela omuenyo wa lipua. Omo liaco, ka kuatele vali omuenyo wa lipua okuti o weca kocitumbulukila caye. Eci eye a eca lika komãla vaye, ekandu kuenda oku fa. Yesu, una Embimbiliya li tukula hati, “Adama wa sulako,” wa kuata omuenyo wa lipua, kuenda ka lingile ekandu lalimue. (1 Va Korindo 15:45) Kuenje, Yesu wa piñala pomangu ya Adama oco a tu yovole. Poku eca omuenyo waye wa lipua ndocisembi ku Suku, Yesu wa fetela ekandu lia Adama. Kuenje wa eca elavoko lioku yovola ocitumbulukila ca Adama.
12. Uvangi upi Yesu a lekisa eci a talisiwa ohali?
12 Embimbiliya li tu sapuila ohali yosi Yesu a tala eci a kala oku panda kolofa viaye. Wa tipuiwa, toke eci vo valela kuti kuenje wa fa. (Yoano 19:1, 16-18, 30, Tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 204-206.) Momo lie Yesu a talisiwila ohali yakahandangala? Kovaso, velivulu lilo, tuka lilongisa okuti Satana wa pembula Yehova poku popia hati lomue omunu oka pokola kokuaye nda wa kapiwa voseteko. Yesu wa lekisa okuti, omunu wa lipua haeye o kuete elianjo lioku linõlela eci a yongola, ci tava okuti o pokola ku Suku ndaño Eliapu lioyonja. Yehova co sanjuisa calua oku mola epandi Liomõlaye poku pokola kokuaye.
13. Ocisembi ca fetiwa ndati?
13 Ocisembi ca fetiwa ndati? Veteke 14 kosãi ya Nisana, yunyamo wa 33, koku tenda kua va Yudea, Suku wa ecelela okuti Omõlaye wa lipua o pondiwa. Yesu wa eca omuenyo waye ndocilumba ca eciwa “olumue.” (Va Heveru 10:10) Veteke liatatu Yehova wopindula. Kuenje wa linga vali omunu wespiritu. Eci a pitila kilu, Yesu wa eca ku Suku ondando yomuenyo waye wa lipua ndocilumba cocisembi coku yovola ocitumbulukila ca Adama. (Va Heveru 9:24) Yehova wa tava ocilumba ca Yesu cocisembi coku yovola omanu kekandu kuenda koku fa.
OCISEMBI CI KUETE ESILIVILO KOKUOVE
14, 15. Oco tu tambule “ongecelo yakandu” nye tu sukila oku linga?
14 Ndaño okuti tuakuakandu, citava okuti tu tambula asumũlũho alua omo liocisembi. Tu konomuisi asumũlũho eyilila kocisembi tu pondola oku tambula cilo kuenda kovaso.
15Ongecelo yakandu. Omo okuti tua piñala ekandu, ca tĩla calua kokuetu oku linga eci ciwa. Vosi yetu tua siata oku lueya. Ci kale koku vangula ci kale kovilinga. Pole, omo liocilumba cocisembi ca Yesu, etu tu pondola oku tambula “ongecelo yakandu.” (Va Kolosai 1:13, 14) Pole, oco akandu etu a eceliwe, tu sukila oku likekembela lutima wetu wosi. Tu sukilavo oku livondela ku Yehova, oku pinga ongecelo vonduko yocisembi ca Yesu.
16. Nye ci tu ecelela oku vumba Suku lutima wa yela? Kuenda esilivilo lie utima wa yela u kuete?
16 Utima wa yela kovaso a Suku. Utima ka wa lipuile u tuala omunu kekambo lielavoko kuenda koku sima okuti ka kuete esilivilo. Pole, ocilumba cocisembi cecelela okuti akandu etu a eceliwa. Yehova o tava okuti tu u fendela lutima wa lipua, ndaño tuakuakandu. (Va Heveru 9:13, 14) Eci ci tu ecelela oku vangula lutõi kovaso a Yehova. Omo liaco, ci tava okuti tu amẽla kokuaye vohutililo. (Va Heveru 4:14-16) Oku kuata utima wa yela ci tu ĩha ombembua yovutima. Kuenda ci tu vetiya oku likuatela esumbilo. Kuenje ci tu nenela esanju.
17. Asumũlũho api a keyilila vonduko ya Yesu wa tu fila?
17 Elavoko liomuenyo ko pui voluali luokaliye palo posi. Embimbiliya kelivulu lia Va Roma 6:23, li popia hati: “Onima yekandu okufa.” Ocinimbu caco camisako vali hati: “Puãi ocali ca eciwa la Suku oco omuenyo ko pui vu Kristu Yesu Ñala yetu.” Vocipama catatu celivulu lilo, tua lilongisa eci catiamẽla kasumũlũho aka kala voluali luokaliye. (Esituluilo 21:3, 4) Asumũlũho aco osi, oku kongelamo omuenyo ko pui, a keyilila vonduko ya Yesu wa tu fila. Oco tu tambule asumũlũho aco, tu sukila oku lekisa okuti tua sanjukila ocilumba cocisembi.
O LEKISA NDATI OKUTI OCISEMBI WA CI SANJUKILA?
18. Momo lie tu sukilila oku eca olopandu ku Yehova omo liocisembi?
18 Momo lie tu sukilila oku eca olopandu ku Yehova omo liocisembi? Ombanjaile yi soliwa vali calua nda omunu wa yeca wa pesela otembo, longusu yaye poku yi pongiya. Utima wetu u yolela calua eci tu limbuka okuti ombanjaile yaco ocindekaise cocisola comunu wa tu yĩha. Ocisembi ombanjaile yimue ya velapo olombanjaile viosi. Momo Suku poku yeca ka co lelukilile. Kelivulu lia Yoano 3:16, tu tangako hati, “omo Suku a sola ndoco oluali, oco a ecela Omõlaye wongunga.” Ocisembi oco ocindekaise ca velapo cocisola ca Yehova kokuetu. Ocisembi ci lekisavo ocisola Yesu a tu kuetele. Momo eye wa tava oku eca omuenyo waye oco a tu yovole. (Tanga Yoano 15:13.) Ocilumba cocisembi ci tu kolisa utima kuenda ci tu ĩha ekolelo liokuti Yehova Lomõlaye va tu sole.
l19 O lekisa hẽ ndati okuti wa sanjukila ocilumba cocisembi ca eciwa la Suku? Catete, o sukila oku amisako ukũlĩhĩso wove ku Yehova Suku una wa eca ombanjaile yaco. (Yoano 17:3) Oku lilongisa Embimbiliya lekuatiso lielivulu lilo, cika ku kuatisa oku ci linga. Osimbu wamamako oku kũliha Yehova, ocisola cove kokuaye cika livokiya. Kuenje ocisola caco cika ku vetiya oku linga eci cu sanjuisa.
19, 20. O lekisa ndati okuti wa sanjukila ocilumba cocisembi ca eciwa la Suku?
20 Oku lekisa ekolelo kocilumba cocisembi ca Yesu. Yesu wa popele hati: “U o kolela Mõla o kuete omuenyo ko pui.” (Yoano 3:36) Tu lekisa ndati ekolelo ku Yesu? Ekolelo liaco ka li lekisiwila lika kolondaka. Momo elivulu lia Tiago 2:26, li popia hati: “Ekolelo ka li kuete ovilinga, . . . lia fa.” Omo liaco, ekolelo liocili li lekisiwila ‘kovilinga.’ Onjila yimue yoku lekisa okuti tua kolela Yesu, oku likolisilako oku kuama ongangu yaye koku vangula kuetu kuenda kovilinga vietu.
21, 22. (a) Momo lie tu sukilila oku kala kocipito Condalelo ya Ñala unyamo lunyamo? (b) Nye cika lomboluiwa Vovipama 6 kuenda 7?
21 Oku kala kocipito coku ivaluka Ondalelo ya Ñala. Koñolosi yeteke 14 liosãi ya Nisana yunyamo wa 33, Yesu wa sovola ocipito cimue ci tukuiwa Vembimbiliya hati, ‘Ondalelo ya Ñala.’ (1 Va Korindo 11:20; Mateo 26:26-28) Ocipito caco ci tukuiwavo hati, Onjivaluko Yolofa via Yesu. Yesu wa ci tumbikila oku ivaluisa olondonge viaye kuenda Akristão vosi oco va patekele okuti poku fa kuaye, eye wa eca omuenyo waye wa lipua ndocisembi coku yovola omanu. Catiamẽla kocipito caco, Yesu wa handeleka hati: “Ci lingili onjivaluiso yange.” (Luka 22:19) Ocipito Conjivaluko, ci tu ivaluisa ocisola Yehova la Yesu va lekisa kokuetu poku tu ĩha ocisembi. Oco tu lekise okuti ocisembi tua ci sanjukila, tu sukila oku kala kocipito Conjivaluko yolofa via Yesu ca siata oku lingiwa unyamo lunyamo. *
22 Ocisembi, ombanjaile yimue ka yi sokisiwa Yehova a tu ĩha. (2 Va Korindo 9:14, 15) Ocisembi ci kuatisavo vana va fa. Ndamupi? Ovipama 6 kuenda 7 vi ka lombolola ondaka eyi.
^ tini. 21 Oco o sange alomboluilo akuavo atiamẽla kelomboloko Liondalelo ya Ñala, tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 206-208.”


text:
TUULIKKI ABRAHAM
Lüderitz – Ofikola yoSoondaha mongeleka yaELCIN moshitayi sha Rosh Pinah oyali nonhanda yavo yotete, meongalo Eben-Ezer mo Lüderitz ohani ya daja ko.
Monhanda omwa kala omaongalo a ne. Omaongalo oo ali a tuma ounona vofikola yoShoondaxa veuye konhanda oo,Eben-Ezer moLüderitz, eongalo lokoAussenker, Rosh Pinah, oshoyo eongalo laBethel kOranjemund.
Omuwiliki wofikola yoShoondaxa meongalo Eben-Ezer moLüderitz, yee oye yoo omuwiliki wofikola yoShoondaxa aishe mOshitayi shaRosh Pinah, Priscila Ndakevondjo, okwa tumbula kutya, ongeleka yaELCIN oyakufa ko eenghaku, opo ounona va tekulilwe oukriste okudja pedu.Ndakevondjo ta fatulula kutya, ELCIN okwa tula po omulandu, opo okanona keshe kaye mofikola yoShoondaxa, opo ashike kaka mone eefelo lokuya mofikola yepameko ngee ka fiki pomido dokuhovela ofikola oyo.
Onhanda yotete, yofikola yoShoondaxa,moshitayi sha Rosh Pinah oya unganekwa meongalo laEben–Ezer mo Lüderitz, nounona vafika pomafele avali, ovali monhanda ei.
Ndakevondjo okwa ti, shaashi eshi oshikando shotete, monhanda ei ina kulongekidwa natango epandela ile ekopi, opo likale nokukondjelwa, ndele ovali ashike va longekida ekonaakono lOmbibeli.
Ounona ovanyolifwa ekonaakono lOmbimbeli, kutalike kutya, ounona vo keongalo lilipi, veshii nawa omishangwa domOmbibeli.
Ounona vomo Eben-Ezer moLüderitz oveuya ponhomola yotete eshi va mona oitwa ili 31, taku landula ounona vokoBethel mOranjemund, va mona oitwa 22.
Ndakevondjo ota hokolola onhanda yaenda nawa, nota pandula eengudu domalwiimbo meongalo Eben-Ezer, oshoyo, eongalo la Anglikan, neongalo laExodus moLüderitz eshi vayambidida opo onhanda ei idule okupita.
Onhada oya fanekwa tai kala hai kalako odula keshe muMai, odula tayi uya oya fanekwa tai ka kala keongalo laBethel kOranjemund.
Ndakevondjo okwa indila ovadali va tume ounona kofikola yoSoondaxa, va dule okutekulilwa oukriste nokulongwa Ombibeli, omanga vanini.
Helena Kaena omuwiliki wofikola yoSoondaxa keongalo laBethel kOranjemund okwa pandula ovadali, eshi va mangulula ounona vavo, opo vaye konhanda koLüderitz.
Kaena okwa tumbula kutya onhanda oya enda nawa, nounona ovali va holoka lela momuvalu muhapu.


text:
Tu Sandiliye
Etu tua sanjuka omo lioku kuatisa omanu vana va kuete onjongole yoku lilongisa Embimbiliya ale kupange wetu u kasi oku lingiwa koluali luosi. Kuama olonumbi vi kuãimo oco o sandiliye olombangi via Yehova kocitumãlo o kasi.
Pinga elilongiso limue Liembimbiliya li lingiwa ocali
Sandiliya Onjango yimue Yusoma Yolombangi Via Yehova
Sandiliya eteke kuenda ocitumão cohongele yocipito coku ivaluka olofa via Yesu ci lingiwa unyamo lunyamo
Sandiliya ocitumãlo ku lingiwila ohongele yofeka Yolombangi Via Yehova
Sandiliya vimue pokati kolofiliale vietu
Tu telefonalele ale tu sonehele poku kuama onumbi yi sangiwa pombuelo
Kofeka yo Bolivia
Watch Tower Bible and Tract Society
Casilla 6397
KO SANTA CRUZ
KO BOLIVIA
+591 3-342-3442
Alivala Oku Nyula
Sengunda toke Votãlo
Komẽle okupisa kelivala 8:00 toke kelivala 12:00 kuenda kekumbi kelivala 1:00 toke kelivala 5:00.


text:
VIMPANDE VIA KU VUEZAKO
1914—Muaka ua Seho ya Kama mu Vupolofeto vua Mbimbiliya
IMO miaka 40 ku nima, vakua ku Lilongesa Mbimbiliya va ambuluile nguavo mu 1914 mu ka soloka viuma via seho ya kama. Viuma vika? Kaha vukaleho vuka vua muesa ngecize 1914, ua puile muaka ua seho ya kama?
Ngue mu va soneka ku Luka 21:24 ngecize Yesu ua handekele ngueni: “Vakua vifuti va ka liatangela Yelusalema, noho zintsimbu zia vakua vifuti zi ka puisamo.” Yelusalema ya puile nganda ya vaYundeya, citumamo ca vuangana ca cikota ca vamiangana va ku ndzivo ya Muangana Ndaviti. (Visamo 48:1, 2) Vunoni ava vamiangana vaco va puile va ku lifuila ku tuvakana vamiangana vose va mu vifuti vieka. Va kele na ku sika ha “citumamo ca Yehova” mu ku mu imanena. (1 Mizimbu 29:23) Ngeci mukemuo Yelusalema yemanenene Vuangana vua Yehova.
Ntsimbu ika, kaha mu cifua cika ‘vakua vifuti va putukile ku liatangela’ vuangana vua Njambi? Va putukile mu muaka ua 607 AEC, mu va vulile Yelusalema kuli vakua Mbambilone. Ha “citumamo ca Yehova” ka ha kele muangana, kaha mukana ua vamiangana va ku cikota ca Ndaviti va u vatuisilile. (2 Vamiangana 25:1-26) Vuno ku ‘liatangela’ caco ca tualeleleho miaka yose ni? Houe, muomu vupolofeto vua Ezekiele vua handekele via Zendekiya muangana ua ku manusuila ua mu Yelusalema, nguavo: “Fumisenu lilesu, zulenu cilongo . . . Eci naua ka ci ka kala naua, noho a keza uze i ca pandama; kaha nji ka mu hiaco.” (Ezekiele 21:26, 27) “Uze i ca pandama” cilongo ca vuangana vua Ndaviti ikeye Kilistu Yesu. (Luka 1:32, 33) Ngeci mukemuo, ku ‘liatangela’ ca huile omo Yesu ua puile Muangana.
Ntsimbu ika ca solokele eci cuma ca seho ya kama ngecize? Yesu ua muesele ngecize Vakua Vifuti va ka sika lika mu ntsimbu ya ku puamo. Visoneka via mu livulu lia Ndaniele kapitulu 4 vi hasa ku tu kuasa ku nongonona nga ntsimbu ya ku pua kulihi ye ku hitilemo. Va sonekako via cilota ca Nevukaneza Muangana ua Mbambilone. Ua muene muti ua kama va u pakula. Kaha cimbundi cauo ka ca kolele muomu va ci kutile na lilenge lia vutale na nkengelezi. Kaha umo kangelo ua tambekele ngueni: “Ku mu hitile zintsimbu zitanu na zivali.”—Ndaniele 4:10-16.
Vintsimbu vimo, mu Mbimbiliya miti ve ku i setekesa na vuangana. (Ezekiele 17:22-24; 31:2-5) Ngeci mukemuo, cimueso ca ku pakula muti ca muesele vati va vatuisilile ku sika ca Njambi, mu ku tanganesa vamiangana va ku Yelusalema. Cimona ca soluele ngecize Yelusalema ka va ka i liatangela ku miaka yose, vunoni va ka i liata lika “zintsimbu zitanu na zivali.” Vati tua pande ku tanda eyi ntsimbu?
Ku-Solola 12:6, 14 ya muesa ngecize vintsimbu vitatu na mutamba ua ntsimbu via pua “likulukazi na vihita vivali via matangua na matangua makumi atanu na limo [1.260].” Eci ca lomboloka ngecize “zintsimbu zitanu na zivali” zia pande ku pua matangua 2.520. Vunoni vakua vifuti ka va ‘liatangelele’ ha ku sika ca Njambi mu matangua 2.520 lika mu nima ya kuua ca Yelusalema houe. Ngue mu tua mono, ovu vupolofeto vuesualele ntsimbu ya kama. Ku liya na Numelu 14:34 na Ezekiele 4:6 ize ya muesa ngecize “ku litangua limo muaka umo,” “zintsimbu zitanu na zivali” zia pua miaka 2.520.
Miaka 2.520 ya putukile mu Outubro ya 607 AEC omo vakua Mbambilone va vulile Yelusalema, kaha muangana ua ku cikota ca Ndaviti va mu tundisile ha citumamo ca vuangana. Miaka yaco ya huile mu Outubro ya 1914. Mu muaka uze “zintsimbu zia vakua vifuti” zia huile, kaha Yesu Kilistu va mu vialekele ha Vuangana vua Njambi muilu. *—Visamo 2:1-6; Ndaniele 7:13, 14.
Ngue mua handekele laza Yesu ngueni viuma via ku komouesa vika soloka ha mavu—zindzita, ndzala, mandunduma, mavezi a ku litambuisa—mu ntsimbu ya ka pua Muangana ua muilu. Kaha mukemuo vene mu via puile. (Mateo 24:3-8; Luka 21:11) Evi viuma viaco, via pua vukaleho vua kama vua muesa ngecize muaka ua 1914 ukeuo mpundu u va tumbikile Vuangana vua Njambi muilu na ku putuka ca ‘matangua a ku kotokela’ a ano mavu a api.—2 Timoteo 3:1-5.
^ cin. 9 Tunde mu Outubro ya 607 AEC ku tuala mu Outubro ya 1 AEC, mua hitile miaka 606. Tunde mu Outubro ya 1 AEC ku tuala mu Outubro ya 1914 mua hitile miaka 1.914. Nga tu pandakana miaka 606 ku miaka 1.914 tu uana miaka 2.520. Mu hasa ku tanda via mizimbu ya kuua ca Yelusalema mu 607 AEC mu livulu Estudo Perspicaz das Escrituras ha mutue “Cronologia,” li va tuhula Vakaleho va Yehova.


text:
KAPITULU 6
Vatsi Vali Kulihi?
Vika vie ku soloka kuli etu omo tu tsa?
Vika tue ku tsila?
Ku simpa cika tu hasa ku uana mu ku tantekeya vusunga ku tuala ha ku-tsa?
1-3. Vihula vika ve ku linga vantu ku tuala ha ku-tsa, kaha vikumbululo vika ve ku hana vakua malombelo a engi?
EVI via pua vihula vi ve ku linga vantu ku tuala ha kutsa fume ku laza. Via pua vihula via seho ya kama, muomu kutsa ce ku tu kavangeya fume ha litangua lia ku semuka kaha naua tue ku tsisa vantu va tua lema.
2 Mu kapitulu ka na hiti tua lilongesele vati cikombelo ca ku-kula ca Yesu Kilistu ca sokolola njila i tuala ku muono ua ya-ye. Tua lilongesele naua ngecize Mbimbiliya ya handekele laza nguayo ku lutue “ku-tsa ka ci ka kala naua.” (Ku-Solola 21:4) Vunoni ntsimbu kanda lihete eli litangua, tu vose tu ci tsa. Muangana Solomone ua handekele ngueni: “Vatoni va tantekeya ngecize va ci ka tsa.” (Ekelesiaste 9:5) Tue ku linga cose linga tu tualeleleho ku yoya. Vunoni kasi tue ku lihula vika vi ka soloka kuli etu omo tu ka tsa.
3 Tue ku linienga cikuma nga tu tsisa vantu va tua lema. Tue ku lihula nguetu: ‘Vika vi na soloka kuli vakevo? Vali na ku yanda ni? Vali na ku tu mona ni? Tu hasa ku va kuasa ni? Vuno tangua tu ka va mona naua ni?’ Vakua malombelo ve ku hana vikumbulula via ku liseza-seza ku vihula evi. Vamo ve ku longesa nguavo nga u linga via cili u ka ya muilu, vunoni nga u linga via vipi u ka uema. Vakuavo ve ku longesa nguavo nga muntu na tsi, ue ku himpuka cimbembesi linga a ka liuane na vakulu. Kasi kuli vakuavo ve ku longesa nguavo vatsi ve kuya ku cimo cihela ca kala kuintsi lia mavu linga va ka va sompese, kaha va ka semuka na muvila ueka.
4. Ha cilongesa cika viemana vilongesa via vakua malombelo a engi?
4 Evi vilongesa via vakua malombelo viemana ha cilongesa cimo—ca handeka ngecize mu kati ketu mua kala cimo cuma ce ku tualelelaho ku yoya mu nima ya kutsa. Cingi ca malombelo a laza na a ntsimbu ino, eku longesa ngecize tue ku yoya miaka yose na ngolo ya ku mona, ku ivua, na ku singanieka. Vati cuma ca ku fua ngoco ci hasa ku soloka? Muomu tu hasa lika ku mona, ku ivua na ku singanieka, nga vuongo vuetu vu li na ku panga. Vunoni mu tue kutsa vuongo vue ku likela ku panga. Visinganieka vietu na mana etu, ka vie ku tualelelaho ku pangela ha lika liavio. Ka vie ku tualelelaho ku panga ca ku hona vuongo.
VIKA MPUNDU VIE KU SOLOKA HA KU-TSA?
5, 6. Vika Mbimbiliya ya longesa ku tuala ha cifua ca vatsi?
5 Yehova a tantekeya vie ku soloka ha ku-tsa, muomu ikeye ua tangele vuongo. A tantekeya viuma viose, kaha mu Lizi lieni, Mbimbiliya, ua lombolola vika vie ku soloka ha ku-tsa ca muntu. Mbimbiliya ya longesa ha toma ngecize: Nga muntu na tsi, ke ku kalako naua. Ku-tsa ca lihilika na muono. Vatsi ka ve ku mona ku ivua ni ku singanieka. Na cimo cuma ce ku ovoka ha kutsa ca mivila yetu cahi. Ka tua kele na muono ni cimbembesi ka ce ku tsa houe. *
6 Omo Solomone ua manusuile ku handeka ngueni vatoni va tantekeya ngecize tangua va ci ka tsa, ua handekele naua ngueni: “Vunoni vatsi ka va tantekeya na vimo viahi.” Kaha ua tualeleleho ku handeka vusunga vuaco ngueni vatsi ka va hasa ku lema ni ku zinda, kaha ngueni “Ka kuesi vipanga cipue vutumbe cipue mana cipue mangana mu [vihilo].” (Tandenu Ekelesiaste 9:5, 6, 10.) Kaha naua livulu lia Visamo 146:4 lia handeka ngualio nga muntu na tsi “visinganieka vieni vi nonga.” Tue ku tsa kaha ka tue ku ovoka ha ku-tsa ca muvila. Muono uetu ua pua ngue mulengi ua tuhia. Nga va u zima mulengi na kumo ku ue kuya kuahi. Vunoni ue ku hua.
VIA HANDEKELE YESU KU TUALA HA KU-TSA
7. Yesu ua setekesele ku-tsa ku vika?
7 Yesu Kilistu ua handekele ha cifua ca vatsi. Ua lingilemo mua handekele via ku-tsa ca Lazalu, muntu ya tantekeyele mua cili, ngueni: “Mukuetu Lazalu na i mu tulo.” Vandongesi veni va singaniekele ngecize Yesu ua handekele ngueni Lazalu ali na ku huima linga a kanguke vuasi ku vuvezi vua kele navuo. Nkuma kati mukemuo. Ngeci Yesu ua va lekele mpundu ngueni: “Lazalu na tsi.” (Tandenu Yoano 11:11-14.) Aha, Yesu ua setekesele ku-tsa ku tulo na ku huima. Lazalu ka ile muilu ni mu tuhia houe. Ka ile mu ku liuana na tungelo ni vakulu. Kaha naua ka ka semukile mu vuntu vueka. Vunoni ua tsile, ngue muntu na kosa mu tulo tua ku hona vilota. Mikanda ikuavo ya Mbimbiliya ya setekesa ku-tsa ku tulo ni ku huima. Omo Setefanu va mu asele mavue na ku kutsa, Mbimbiliya ya handeka nguayo “ua kosele mu tulo.” (Vilinga 7:60) Mu cifua cimo lika kapostolo Paulu ua sonekele via vaze va tsile mu ntsimbu ize ngueni “va na kosa tulo tua ku-tsa.”—1 Kolintu 15:6.
8. Vati tua tantekeya nguetu Njambi ka tondele linga vantu va pue na ku tsa?
8 Vuno Njambi ua tondele ngueni vantu va pue na ku tsa tunde ha katete ni? Houe! Yehova ua tangele vantu linga va kale ha mavu miaka yose. Ngue mu tu na lilongesele ku nima mu livulu lino, Njambi ua hakele va Andama na Eva mu palandaizi ya cili. Ua va vezikisile na cihindu ca ku tantuluka. Yehova ua tondele lika linga va yoye mua cili. Vuno cisemi ua cilemo a hasa mpundu ku viukilila ku mona vana veni va yanda omo lia vukulupe na ku-tsa ni? Houe! Yehova ua lemene vana veni kaha ua tondele ngueni va yoye mu ndzolela ha mavu miaka yose. Mbimbiliya ya handeka ha vantu nguayo: “[Yehova] na hake ntsimbu ka ye ku hua mu mitima yavo.” (Ekelesiaste 3:11) Njambi ua tu tangele na cizango ca ku yoya miaka yose. Kaha naua na tu sokoluela njila linga tu ka puisemo eci cizango cetu.
VI VE KU TSILA VANTU
9. Vika Yehova ua zilikile Andama, kaha omo lia vika eli lisiko ka lia puile lia likalu?
9 Vika ve ku tsila vantu? Linga tu uane cikumbululo, tua pande ku tantekeya vimo via solokele ku nima tele ha mavu ha ci li lika yala umo na mpuevo umo. Mbimbiliya ya lombolola nguayo: “Yehova Njambi ua sokesele muti uose u viuka ku mona, nou ua cili mu ku lia.” (Njenisisi 2:9) Vunoni kuli cimo ca va zilikile. Yehova ua lekele Andama ngueni: “Ku miti yose ya muihia u hasa ku lia ngoco. Vunoni ku muti ua ku tantekeya nevi via viuka nevi via vipi, kati u ka lieko: muomu ku litangua olio omo u ka liako u ka tsa cili vene.” (Njenisisi 2:16, 17) Eli lisiko ka lia puile lia likalu. Muomu muihia mua kele miti ikuavo ya ingi i va pandele ku lia va Andama na Eva. Vunoni eli lisiko lia va sokoluelele njila ya ku muesa ku santsela cavo kuli Njambi ua va hele muono ua ku tantuluka na viuma viose. Cikuavo naua, ku ononoka ku lisiko lia va hele tele ce ku muesele ngecize va singimikile vusuana vua Iseavo ua muilu na ku tonda lika linga ikeye a va tuamenene.
10, 11. (a) Vati va yala na mpuevo va katete va muesele lisino kuli Njambi? (b) Omo lia vika lisino lia va Andama na Eva lia puile cimpande ca kama?
10 Ca puile ku vindama muomu va Andama na Eva va vianene ku ononoka Yehova. Satana ua hulile Eva ku hitila mu linoka ngueni: “Cili Njambi na handeka ngueni, kati mu ka lie ku miti yose ya muihia ni?” Eva ua kumbuluile ngueni: “Ku vusuka vua miti ya muhia tu hasa ku lia. Vunoni ku vusuka vua muti uze uli mu kati ka lihia, Njambi na handeka ngueni, ‘Kati mu ka lieko, cipue ku vu saleka livoko, ku tina mu tse.’”—Njenisisi 3:1-3.
11 Satana ua handekele ngueni: “Ka mu ka tsa cili vene. Muomu Njambi na tantekeya ngecize ku litangua olio mu ka liako, amba vuose meso enu a kemuka, nenu mu ka pua ngue Njambi, mu ka tantekeya nevi via viuka nevi via vipi.” (Njenisisi 3:4, 5) Satana ua tondele ngueni Eva a tsiliele ngecize a ka vezika nga a lia ku vusuka vu va va zilikile. Satana uongele Eva ngecize a ka lihanguila via tonda, vika via cili na vika via vipi. Satana ua handekele naua ngueni Yehova uongele ku tuala ha viuma vi keza mu ku lia ku vusuka. Eva ua tavele via mu lekele Satana. Ngeci ua helele vusuka kaha ua lile. Kaha ua heleko yalieni omo ua kele neni kaha neni ua lile. Ka va kele ku ndzimba. Va tantekeyele ngecize va kele na ku linga via va zilikile. Mu ku lia ku vusuka, va vianene ku cizango cavo ku ononoka eli lisiko lia liasi. Va sahuile Iseavo ua muilu na vusuana vueni. Ka ca tavele ku lihola malambi omo lia aka kasahuntu ka va muesele kuli Sakatanga uavo!
12. Vati Yehova ua livuile omo Andama na Eva va mu alulukilile? Hanenu cimueso
12 Aci singaniekenu ha cimueso eci: Nga mu lela muaneni na ngozi yose kaha ku fumaho a mi alulukila na ku mi zinda na ku mi sahula, vati mu ivua? Ce ku vavalesa cikuma ku mutima ni vati? Aci singaniekenu vati Yehova ua vuile omo Andama na Eva va mu alulukilile.
13. Vika via handekele Yehova ngueni vi ka solokela Andama mua ka tsa, kaha eci ca lombolokele vika?
13 Ka kua kele vusunga vue ku lingisile Yehova ku ecelela va Andama na Eva va yoye miaka yose. Ngeci va tsile, ngue muze mua va lekele. Andama na Eva ka va keleko naua. Ka va himpukile vimbembesi. Tua tantekeya ovu vusunga muomu Andama mu nima ya ku vulumuna Yehova ua mu lekele ngueni: “U ka hiluka ku livu, muomu kukekuo ku ua fumine. Muomu u na pu mpumputa na ku mpumputa u ka hiluka.” (Njenisisi 3:19) Njambi ua tangele Andama ku mpumputa ya livu. (Njenisisi 2:7) Andama ntsimbu kanda va mu tange tele ka keleko. Kaha omo Yehova ua handekele ngueni Andama a ka hiluka ku mpumputa, ua lomboluele ngecize ka ka kalako naua. Ngecize ka ka kala na muono ngue mu ya fua mpumputa i va mu tangele nayo.
14. Vika tue ku tsila?
14 Va Andama na Eva nga kasi va ci yoya na lelo lino, vunoni va tsile muomu va lingile vupi mu ku muesa lisino kuli Njambi. Tu vose tue ku tsa muomu Andama ua tambuisile vupi na ku-tsa kuli vana veni vose. (Tandenu Loma 5:12.) Vupi vua pua ngue vuvezi vua ku pihia vue ku suana muana ku visemi kaha ka hasa ku vu tina. Ngeci mueza cisingo ca ku-tsa. Ku-tsa ca pua citozi kati kavusamba houe.(1 Kolintu 15:26) Tua pande ku santsela cikuma kuli Yehova omo lia ku tu kula kuli ou citozi ua ku pihia!
KU TANTAKEYA VUSUNGA KU TUALA HA KU-TSA CE KU NEHA KU VEZIKA
15. Ku simpa cika tu hasa ku uana ha ku tantekeya vusunga ku tuala ha ku tsa?
15 Vi i longesa Mbimbiliya ku tuala ha cifua ca vatsi vie ku simpisa. Ngue mu tu na limuena, vatsi kavesi na ku yanda. Omo tua tantekeya nguetu vatsi ka va hasa ku panga na vimo viahi ka tua pandele ku va vuila vuoma. Ka ve ku tonda vukuasi vuetu kaha naua ka tu hasa ku va kuasa. Ka tu hasa ku handeka navo cipue vakevo ka va hasa ku handeka netu. Cingi ca vakuluntu va malombelo ve ku-onga vantu nguavo va hasa ku kuasa vatsi, kaha vaze ve ku va tsiliela ve ku va hana zimbongo. Vunoni ku tantekeya vusunga ku tuala ha ku tsa ci hasa ku tu ohiela ku vilongesa viaco via makuli.
16. Iya ue ku pesula vilongesa via vakua malombelo a makuli kaha mu njila ika?
16 Vuno vulombelo vuenu vua litombola na vize vi i longesa Mbimbiliya ku tuala ha ku tsa ni? Vilongesa via malombelo a engi ka via litombuele. Omo lia vika? Muomu Satana ua pesula vilongesa viavo. Ue ku pangesa malombelo a makuli mu ku-onga vantu va tsiliele ngecize nga muntu na tsi kasi a ka tualelelaho ku yoya mu cimbembesi ku cihela ceka. Mu njila ika?
17. Vati cilongesa ca ku uemeka vantu mu tuhia ce ku sahula Yehova?
17 Ngue mu tu na limuena, cingi ca malombelo ve ku longesa nguavo uose mu ka ku linga vupi, a ka uema miaka yose mu nima ya kutsa ceni. Eci cilongesa ce ku sahula Njambi. Yehova ua pua Njambi ua cilemo ke ku yandesa vantu mu cifua eci. (Tandenu 1 Yoano 4:8.) Nga va mi leka nguavo kua kala umo yala ua tsimikile mavoko a muaneni ua lisino mu tuhia, vati mu ivua? Mu hasa ku singimika yala uaco ni? Mu ka tonda ku li tantekeya neni ni? Mua vusunga houe! Citava mu ka handeka nguenu ua lingile vukenia. Na vuno vene, Satana a tonda tu tsiliele ngecize Yehova ua vueka tuhia mue ku uemekela vantu ku miaka yose!
18. Ku lemesa vatsi ca tunda ha vilongesa vika via makuli?
18 Satana ue ku pangesa amo malombelo mu ku longesa ngecize vantu mu nima ya kutsa ve ku himpuka vimbembesi, vize vi va na pande ku singimika na ku lemesa vatoni. Ku liya na cilongesa caco ve ku handeka nguavo vimbembesi via vatsi vihasa ku pua va vusamba va cili ni vitozi vietu. Vavengi ve ku tsiliela mu visaki viaco. Va kala na vuoma vua vatsi ngeci ve ku va singimika na ku va lemesa. Vunoni Mbimbiliya ya longesa ngecize vatsi va na kosa. Kaha ya longesa naua ngecize tua pande lika ku lemesa Yehova Njambi ua vusunga, Sakatanga uetu Mukua ku tu niunga.—Ku-Solola 4:11.
19. Ku tantekeya vusunga ku tuala ha kutsa ci tu kuasa ku ivuisisa vilongesa vika via mu Mbimbiliya?
19 Ku tantekeya vusunga ku tuala ha vatsi, ce ku tu niunga linga kati tu hungumuke ku vilongesa via vakua malombelo a makuli. Kaha ce ku tu kuasa ku ivuisisa vilongesa via vingi via mu Mbimbiliya. Ca ku muenako, omo mu tantekeya ngecize ha ku tsa vantu ka ve ku himpuka vimbembesi, kaha cikulaheso ca muono ka ue ku hua ci ka pua ca vusunga kuli enu.
20. Cihula cika tu ka lilongesa mu kapitulu ka na hatako?
20 Umo yala mukua vuviuke ua yoyele ku laza, ua hulile ngueni: ‘Nga muntu a tsa, a ka yoya naua, ni?’ (Yombi 14:14) Vuno citava ku sangula muntu ua tsa ni? Vi i longesa Mbimbiliya ku tuala ha cimpande eci, vi hasa ku tu lembezieka cikuma, ngue mu tu ka mona mu kapitulu ka na hatako.


text:
VIMPANDE VIA KU VUEZAKO
Lizina lia Njambi—Mua ku Litumbuila na vi lia lomboloka
VATI va soneka mezi a ku Visamo 83:18 mu Mbimbiliya yenu? Mu Mbimbiliya ya Luchazi eci cinimbu va soneka ngecize: “Linga Vantu va tantekeye ngecize yove, lizina liove Yehova, yove Mukua ku Hiana viose hose ha mavu.” Kuli viMbimbiliya vikuavo via langulula aa mezi muze vene. Vunoni mu viMbimbiliya via vingi lizina Yehova va li fumisamo, na ku hingisamo vinkumbu ngeci mua “Sukulu” ni “Njambi.” Vika via pande ku kala ha cinimbu eci? Nkumbu ni lizina Yehova?
Eci cinimbu ca handeka via lizina. Mu va sonekele Mbimbiliya mu lilimi lia ciHevelu, ha cinimbu eci va sonekeleho lizina mpundu lia ku lifuila. Mu masona a ciHevelu eli lizina va li soneka ngecize: יהוה (YHWH). Vunoni mu Ngangela ve ku litumbula nguavo “Yehova.” Vuno eli lizina lia kala lika mu cinimbu cimo ca mu Mbimbiliya ni? Houe. Mu Visoneka via ku livanga via ciHevelu lia solokamo lua ku pua 7.000!
Seho ika ya kala ha lizina lia Njambi? Aci talenu ha civundilo ca lungano ca lingile Yesu Kilistu. Ca putuka ngecize: “Tatetu u li muilu va lelese lizina liove.” (Mateo 6:9, NW) Ntsimbu ikuavo, Yesu ua vundilile kuli Njambi ngueni: “Tata zumbangeya lizina liove.” Njambi ua mu kumbuluile fume muilu ngueni: “Nji na lizumbangeya, nji ka lizumbangeya naua.” (Yoano 12:28) Eci ca muesa ha toma ngecize lizina lia Njambi lia kala na seho ya kama. Kaha co, vika vakua ku langulula va vengi va fumisa eli lizina mu viMbimbiliya viavo na ku sintsisaho vinkumbu?
Ca soloka ngecize kuli viuma vivali via lingisa ngoco. Ca ku livanga, va vengi ve ku handeka nguavo ka citava ku pangesa lizina liaco muomu matangua ano na umo uahi a tantekeya mpundu vati va kele na ku litumbula laza. Muomu mu ciHevelu ca ku ntsenkulu ka va pangesele aa masona: a, e, i, o, u. Ngeci mu ntsimbu ino, na umo uahi a tantekeya mpundu vati va kele na ku tumbula lizina YHWH. Vunoni eci ca pande ku tu honouesa ku pangesa lizina lia Njambi ni? Mu ntsimbu i va sonekele Mbimbiliya, lizina lia Yesu halumo va kele na ku litumbula nguavo Yeshua ni Yehoshua, muomu na umo ua tantekeya mua cili uahi. Vunoni vantu mu mavu ose, lizina lia Yesu ve ku litumbula mua ku liseza-seza, ku liya na lilimi liavo. Ka ve ku likela ku pangesa eli lizina muomu ka va tantekeya vati va litumbuile ku ntsimbu ya Yesu. Na vuno vene, nga mu ya mu cifuti ceka, citava mu ka uana lizina lienu va litumbula mueka mu malimi avo. Ngue mu tua mono, ku honoua ku tantekeya vati va tumbuile lizina lia Njambi laza ka vua puile vusunga vu vindika ku lipangesa.
Cuma ca mu civali, ce ku lingisa vakua ku langulula ku fumisa lizina lia Njambi mu Mbimbiliya ca pua cizila ca laza ca vaYundeya. Cingi cavo ve ku handeka nguavo cizila ku tumbula lizina lia Njambi. Ci moneka ngecize va zilika ku tumbula lizina liaco omo lia ku hona ku ivuisisa mua cili lisiko lia mu Mbimbiliya, lia handeka ngualio: “Kati u tumbule ngoco lizina lia Yehova Njambi yove; muomu Yehova ka li ka mu sambuesa uze a tumbula lizina lieni ngoco.”—Ezundu 20:7.
Eli lisiko lia vindika ku tumbula lizina lia Njambi mua kasahuntu. Vuno lisiko liaco lia vindika ku litumbula na kasingimiko ni? Houe. Vose va sonekele Mbimbiliya ya ciHevelu (“Testamentu ya laza”), va puile vamala va lutsilielo kaha va niungile Masiko a hanene Njambi ku vaIsaleli va ku laza. Vunoni, vintsimbu via vingi va kele na ku tumbula lizina lia Njambi. Ca ku muenako, va lihakele mu visamo via vingi vi vembile vivunga via vakua ku lemesa na lizi lia kama. Na ivene Yehova Njambi ua sikile vangamba veni ku pua na ku tumbula lizina lieni, kaha vakua lutsilielo vononokele. (Yoele 2:32; Vilinga 2:21) Ngeci mukemuo, Vakua Kilistu matangua ano ka ve ku ivua vuoma vua ku tumbula lizina lia Njambi na kasingimiko, ngue mua lingile Yesu.—Yoano 17:26.
Vakua ku langulula Mbimbiliya va vulumuine mulonga ua kama cikuma mu ku haka vinkumbu haze ha kele lizina lia Njambi. Ve ku lingisa Njambi ku soloka ngue ua kala ku laako ni ngue ka keleko, vutuhu Mbimbiliya ya mamuna vantu ku likuata “vusamba na Yehova.” (Visamo 25:14) Aci singaniekenu ha kavusamba kenu ua kama. Nga ka mua tantekeyele lizina lieni nga mua mu lema ni? Na vuno vene, nga vantu ka va tantekeya lizina lia Njambi, Yehova, vati va hasa ku likuata neni vusamba? Cikuavo naua, nga vantu ka va pangesa lizina lia Njambi, kaha nevi vi lia lomboloka ka va vi tantekeya. Vika lia lomboloka lizina lia Njambi?
Ivene Njambi ua lomboluele lizina lieni kuli ngamba yeni ua ku ononoka Mosesa. Omo Mosesa ua hulile via lizina lia Njambi, Yehova ua mu kumbuluile ngueni: “Nja pua uze nja pua.” (Ezundu 3:14) Mbimbiliya ya Rotherham ya langulula aa mezi nguayo: “Nji ka lipuisa viose-ovio vi nji tonda.” Yehova a hasa ku lipuisa viose-ovio vi tondeka linga a puisemo vutumbe vueni, kaha a hasa ku pangesa viuma via tanga mu nkala njila i tondeka linga a puisemo vutumbe vueni.
Aci singaniekenu nga ku mua hasa ku lipuisa viose-ovio vi mu tonda. Vika mu ne ku lingila vavusamba vuenu? Nga umo ha kati kavo a vavala cikuma, nga mu na lipuisa ndotolo linga mu mu sake. Cipue nga mukuavo a kovela mu vuhutu, nga mu na lipuisa mpite ua ngozi na ku mu kuasa. Vunoni enu ka mu hasa ku lipuisa viose-ovio vi mu tonda. Kati yenu lika, tu vose ka tu hasa. Omo mu lilongesa Mbimbiliya, mu ka komoka omo mu ka mona vati Yehova ue ku lipuisa viose-ovio linga a puisemo vikulaheso vieni. Kaha ua lema ku pangesa ngolo yeni mu ku kuasa vaze va mu lema. (2 Mizimbu 16:9) Vaze ka va tantekeya lizina lieni ka va tantekeya evi vifua via ku viuka via Yehova.
Tua mono ha toma, ngecize lizina lia Yehova lia pande ku kala mu Mbimbiliya. Ku tantekeya vi lia lomboloka na ku li pangesa m ku lemesa cetu, vi hasa ku tu kuasa cikuma ku suena kuli Tatetu ua muilu, Yehova. *
^ cin. 12 Linga mu uane mizimbu ku tuala ha lizina lia Njambi, nevi vi lia lomboloka, kaha na vika tua pande kuli tumbuila mu ku lemesa, talenu mu mukanda O Nome Divino Que Durará Para Sempre, u va soneka Vakaleho va Yehova.


text:
Esapulo 87: Yesu Okasi Vonembele
TALA ño kakuenje u o kasi oku sapela ndeti lakulu ava. Ovo alongisi vo vonembele ya Suku ko Yerusalãi. Kakuenje u, Yesu. Eye kaliye wa kula, cilo o kuete ekũi la vavali kanyamo.
Alongisi va kasi oku komõha calua omo Yesu wa kũlĩha ovina vialua viatimẽla ku Suku levi via sonehiwa Vembimbiliya. Momo lie Yosefe la Maria ka va kasililipo? Pi hẽ ovo va kasi? Tu ci konomuisi.
Unyamo lunyamo Yosefe wa endaile lepata liaye ko Yerusalãi kofesta yo Paskoa. Wa kala ungende umue walua, oku tunda ko Nasara toke ko Yerusalãi. Koloneke viaco, lomue wa kuata ekãlu ndaño omboyo. Omanu va endaila posi. Oco va pitĩle ko Yerusalãi va endaile oloneke vitatu.
Cilo Yosefe o kuete epata linene. Ca sukilile oku tata omãla vatito, vamanji a Yesu. Kunyamo waco, Yosefe la Maria kuenda omãla vavo va linga ungende woku tiukila ko Nasara. Ovo va sima okuti Yesu wa kala kumue lomanu vakuavo va kala oku lingavo ungende. Koñolosi eci va puyukapo va limbuka okuti Yesu ka kalepo. Vo sandiliya pokati kavangandiavo lakamba vavo, pole ka vo sangele pokati kavo. Omo liaco, Yosefe la Maria va tiukila ko Yerusalãi oku ko sandiliya.
Noke va sanga Yesu pokati kalongisi. Eye wa kala loku va yevelela kuenda oku va linga apulilo. Omanu vosi va komõha calua oku loñoloha kua Yesu. Pole, Maria wa popia laye hati: ‘Amõlange nye wa lingila eci letu? Isiove lame tua yokokele calua.’
Yesu wa kumbulula hati: ‘Nye wa ndi sandiliyili?’ ‘Ka wa kũlĩhĩli okuti nda sesamẽla oku kala vonjo ya Tate?’
Yesu wa solele calua oku kala apa va lilongisa eci catiamẽla ku Suku. Ku tava okuti, eyi ongangu yimue tu sukila oku kuama? Eci va pitĩla ko Nasara, Yesu wa endaile kolohongele olosemana viosi. Omo okuti eye wa enda oku yevelela lutate, wa lilongisa ovina vialua viatiamẽla Kembimbiliya. Omo liaco, tu kuami ongangu ya Yesu konepa eyi.
Luka 2:41-52; Mateo 13:53-56.
Apulilo
- Vociluvialuvia eci Yesu wa kuatele anyamo añami? Kuenda pi eye a kala?
- Yosefe lepata liaye va enda oku linga nye unyamo lunyamo?
- Eteke limue eci Yosefe la Maria va kala oku enda konjo momo lie ovo va tiukililile vali ko Yerusalãi?
- Pi Yosefe la Maria va sanga Yesu? Kuenda momo lie omanu va komohelele?
- Nye Yesu a sapuila inaye Maria?
- Tu setukula ndati Yesu, poku lilongisa eci catiamẽla ku Suku?
Apulilo akuavo
- Tanga Luka 2:41-52.
Ndaño okuti Ocihandeleko ca kisakaile lika alume oku endaenda kovipito viunyamo lunyamo ongangu yipi Yosefe la Maria va sila olonjali koloneke vilo? (Luka 2:41; Esin. 16:16; 31:12; Olosap. 22:6)
Ongangu yipi Yesu a eca kamalẽhe oloneke vilo yoku sumbila olonjali viavo? (Luka 2:51; Esin. 5:16; Olos. 23:22; Va Kol. 3:20)
- Tanga Mateo 13:53-56.
Olonduko via vamanji vakuãla va Yesu va tukuiwa Vembimbiliya velie? Kuenda vavali pokati kavo va enda oku talavaya ndati vekongelo Liakristão? (Mat. 13:55; Ovil. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Va Gal. 1:19; Tia. 1:1; Yuda 1)


text:
Nye Ndi Sukila Oku Linga Nda Olonjali Viange Vi Kasi Loku Linyãla?
Ceci o sukila oku linga
Tukula esakalalo liove. Sapuila kolonjali viove okuti wa sumua ale o kasi latatahãi. Citava okuti va ka ku lomboluila ovina vi kasi oku pita, kuenje ci kuatisa oku tepulula esakalalo liove.
Nda olonjali viove ka vi tẽla oku eca kokuove ekuatiso o sukila, citava okuti o sapela lekamba limue wa loñoloha.—Olosapo 17:17.
Ca velapo, Isiove wo kilu, olonjanja viosi o ku yevelela, momo eye ‘
ukuakuyeva ohutililo.’ (Osamo 65:2) Situlula ovisimĩlo viove kokuaye, ‘momo eye o ku tata.’—1 Petulu 5:7.
Ceci ku sukila oku linga
Ku ka seleke onyeño.
Umãlehe umue o tukuiwa hati Daniele, okuti olonjali viaye via linyãla eci eye a kuata 7 kanyamo wa popia hati: “
Olonjali viange via pitisile lika kovaso olonjongole viavo muẽle. Ovo ka va tu sokoluile kuenda ka va sokoluilevo ovitangi nda tua liyaka lavio omo liovina va linga.”
Ovitangi vipi Daniele a ponduile oku liyaka lavio nda ka silepo onyeño kuenda ocikumbiti?—Onumbi: Tanga Olosapo 29:22.
Momo lie nda ca kuatela esilivilo Daniele oku ecela olonjali viaye omo liohali vo kokela?—Onumbi: Tanga Va Efeso 4:31, 32.
Yuvula ocituwa co ku livalula ove muẽle omo lionyeño.
Umalehẽ umue o tukuiwa hati, Denny wa popia hati: “
Nda sumuile calua noke liolonjali viange oku linyãla. Nda fetika oku kuata ovitangi kosikola kuenda sia pitile ulima waco. Noke ... nda fetika oku lekisa esino lialua kosikola kuenda oku litenga vo vaima.”
Nye ove o sima okuti oco Denny a kala oku sanda poku lekisa esino kosikola kuenda oku litenga vo vaima?
Elungulo li sangiwa vukanda wa Va Galatia 6:7 li pondola oku kuatisa ndati omanu ndeci Denny poku yuvula ocituwa coku livalula eye muẽle omo lionyeño?
Ci sukila otembo oco esumuo lialua li pite. Pole, osimbu ekalo liomuenyo wove u fetika oku pongoloka o ka liyeva ciwa.


text:
Ene wa Siati Oku Lupuisa Omanu Vetavo Liene?
Omanu vana va papatisiwa okuti va linga ale Olombangi Via Yehova kuenje, va liwekapo oku kunda, pole, ka va liwekelepo oku liongolola la vamanji, ka va tundisiwa vekongelo. Ocili okuti, tu linga lavo ukamba, loku seteka oku pamisa ekolelo liavo.
Ka tu tundisa lonjanga vekongelo omunu una o linga ekandu linene. Nda omunu umue Ombangi ya Yehova, pole, amamako oku linga ovina vi li patãla lolonumbi Viembimbiliya okuti ka likekembela akandu aye, o tundisiwa vekongelo.
Embimbiliya li popia ndoco: “Tundisi pokati kene omunu waco ukuahole.”—1 Va Korindo 5:13.
Oco hẽ nye ci popiwa kulume una wa tundisiwa vekongelo okuti, ukãi lomãla vaye Olombangi Via Yehova? Elitokeko ketavo lia kala pokati kavo li imũha, pole, amamako oku kala ukuositue wepata. Ocisola a kuetele ohueli kuenda epata liaye, ca amamako.
Omanu va tundisiwa vekongelo ka va lingi vali upange wetu wetavo. Nda va kuete onjongole, akulu vekongelo va eca kokuavo alungulo a pamisa ekolelo liavo. Omanu vaco va kuatisiwa locimãho coku kala vali Olombangi Via Yehova. Omanu vana va tundisiwa okuti noke va lekisa onjongole yoku kapako olonumbi Viembimbiliya, va tambuiwa vali vekongelo.


text:
EHOKOLOLO 104
Jesus ta shuna meulu
JESUS okwa kala te lihololele ovashikuli vaye lwoikando ihapu. Oshikando shimwe okwa li e lihololela ovahongwa ve li 500 lwaapo. Mbela ou shi shii kutya Jesus okwa li e va lombwela shike? Okwa li e va lombwela kombinga youhamba waKalunga. Jehova okwa li a tuma Jesus kombada yedu opo e uye a honge ovanhu shi na sha nOuhamba. Jesus okwa li ta wanifa po oshilonga osho nokuli nokonima eshi a nyumuka koufi.
Mbela oto dimbuluka kutya Ouhamba waKalunga oshike? Heeno, Ouhamba waKalunga oo epangelo lomeulu lolelalela. Jehova okwa hoolola Jesus a ninge ohamba yao. Ngaashi twe lihonga nale, Jesus okwa li a ulika fimbo a li kombada yedu kutya ota ka kala ohamba ikumwifi, molwaashi okwa li ha kutifa ovafindjala, ha velula ovanaudu nokwa li nokuli ha nyumuna ovafi.
Eshi Jesus ta ka pangela e li ohamba meulu oule womido eyovi, mbela onghalo kombada yedu otai ka kala ya tya ngahelipi? Pefimbo opo, edu alishe otali ka ninga oparadisa. Itaku ka kala vali oita ile ekaulonyanga ile omikifi nokuli nefyo itali ka kala ko vali. Osho otu na oushili washo, molwaashi Kalunga okwa li a shita edu li ninge oparadisa opo ovanhu va dule okukala ko tava hafele onghalamwenyo. Nomolwaasho, pehovelo Kalunga okwa li a twika oshikunino muEden. Onghee hano, Jesus ota ka shilipaleka kutya elalakano laKalunga olo lopehovelo ola wanifwa.
Efimbo ola ka fika opo Jesus a shune meulu. Ndele fimbo ina shuna, okwa kala te lihololele ovahongwa vaye oule womafiku 40. Onghee hano, ovahongwa vaye ova li ve na oushili kutya Jesus okwa nyumuka koufi. Ndele fimbo Jesus ina londa keulu, okwa li a lombwela ovahongwa vaye a ti: ‘Kaleni muJerusalem, fiyo mwa tililwa omhepo iyapuki.’ Omhepo iyapuki oyo eenghono daKalunga tadi longo. Otai dulu okufaafanifwa nomhepo oyo hai pepe, ndelenee yo ohai kwafele ovashikuli vaJesus va wanife po ehalo laKalunga. Hauxuuninwa, Jesus okwa li a lombwela ovashikuli vaye a ti: ‘Omu na okuudifa kombinga yange fiyo okominghulo dedu.’
Ndele eshi a mana okupopya eendjovo odo, opa li pa ningwa oshinima shikumwifi neenghono. Jesus okwa li a hovela okuyeluka po ta shuna meulu ngaashi tu shi wete mefano omo. Okwa ka uvikwa koshilemo novahongwa kava li tava dulu oku mu mona vali. Okudja opo, Jesus okwa ya meulu nokwa twikila okuwilika ovashikuli vaye vokombada yedu okudja meulu.


text:
Oityi Ombimbiliya Ipopia?
Okuti Ombimbiliya ipondola okukukuatesako opo wahasukalale unene?
Oityi ove usoka?
Enga
Au
Hamwe
Etyi Ombimbiliya ipopia
“Pakulei omasukalalo enyi aeho ku Huku, mokonda oe wasuka noonwe.” (1 Pedro 5:7) Ombimbiliya ipopia okuti Huku upondola okukukuatesako opo wahasukalale unene.
Oityi Vali Tupondola Okulilongesa Mombimbiliya?
Tyina ulikuambela, upondola okukala “nombembwa ya Huku” ohasukalala vali unene.—Filipenses 4:6, 7.
Tupu, okutanga Ondaka ya Huku matyikukuatesako okuhasukalala unene.—Mateus 11:28-30.
Okuti nthiki imwe ovanthu kavakasukalala vali?
Ovanthu vamwe vasoka okuti . . . onthue matutualako vala nokusukalala nokunumana, ovakuavo vasoka okuti, tyokusukalala matyikapwa vala tyina tuamaende komphangu onkhuavo. Oityi ove usoka?
Etyi Ombimbiliya ipopia
Huku makamanako atyiho tyitukalesa notyiho. “Ononkhia, okulila, no nongembia kamavikakalako vali.”—Apocalipse 21:4.
Oityi vali tupondola Okulilongesa Mombimbiliya?
Under Moutumini Wouhamba wa Huku, ovanthu mavakakala nombembwa nepoleyo.—Isaías 32:18.
Okusukalala nokunumana kavikakalako vali.—Isaías 65:17.


text:
OMUTALA WOMULAVI (WOKULILONGESWA) Tyitalale 2016
Omutala Womulavi ou una ononthele mbokulilongeswa okuhimbikila mu Kapepo 2 alo Kapepo 29, 2016.
Okuti Upondola Okukuatesako Ewaneno Lienyi?
Okuti upondola okukala notyituwa ngo tyo nomisionaliu?
Vakuendye Muafuapo
—Mumbatisalwe?
Omapulo etatu apondola okumukuatesako okulinga omatokolo.
Vakuendye
—Oñgeni Mamukala Tyafuapo Opo Mumbatisalwe?
Oityi molingi ankho nkhele kutyii nawa okuti wafuapo? Oityi molingi ove wahanda okumbatisalwa mahi ovotate yove vasoka okuti kuafuilepo, una okukevela?
Ove Upondola Okulinga Tyimwe Opo Ewaneko Lietu Lioukristau Lipama
—Ñgeni?
Emonekelo livasiwa mokapitulu 9 komukanda Revelação lilekesa okuti ewaneko liesukisa unene.
Jeova Uhongolela Ovanthu Vae Mondyila Yomuenyo
Oñgeni tupondola okulekesa okuti tulandula ehongolelo lia Jeova?
Omapulo Ovatangi
Onalupi ovanthu va Huku vakala ononkhuatwa mo Mbambilonia Onene? Okuti Satanasi wakuatele umwe Jesus emutuala keulu liondyuo etyi emulola?


text:
ETUKULWA 27
Kalunga koye oye lyelye?
OMOLWASHIKE epulo olo kutya: Kalunga koye oye lyelye, la fimana? — Omolwaashi ovanhu ohava longele ookalunga ve lili noku lili. (1 Ovakorinto 8:5) Eshi omuyapostoli Paulus a li a pewa eenghono kuJehova opo a velule omulumenhu oo nghee a dalelwe a ende, ovanhu ovo va li po ova li va ingida tava ti: “Ookalunga ove lifefa ovanhu nove uya kufye.” Ovanhu ovo ova li va hala okwiilikana Paulus nosho yo kaume kaye Barnabas. Ova li nokuli tava ti kutya Paulus oye Merkurius nosho yo kutya Barnabas oye Jupiter, omadina oo a li oikalunga.
Ndele Paulus naBarnabas kava li va efa ovanhu ve va ilikane. Ova li va ya mokati kovanhu ndele tava ti: ‘Efeni oikalunga ei yongaho, nye mu alukile kuKalunga omunamwenyo.’ (Oilonga 14:8-15) ‘Kalunga omunamwenyo,’ oo ashita oinima aishe oye lyelye? — Oye Jehova, “Omukombadambada kedu alishe.” Jesus okwa popya kutya Jehova oye ‘Kalunga aeke kashili.’ Hano, olyelye aeke a wana okwiilikanwa? — OJehova aeke. — Epsalme 83:18, NW; Johannes 17:3; Ehololo 4:11.
Ovanhu vahapu ohava longele oikalunga ponhele yokulongela ‘Kalunga aeke kashili.’ Luhapu ohava longele oinima oyo ya hongwa moiti, momamanya nosho yo oyo ya ningwa moivela. (Exodus 32:3-7; Leviticus 26:1; Jesaja 44:14-17) Ovalumenhu novakainhu ovo va tumbala navo ohava talwa ko ve li oikalunga. Mbela osha yuka ngoo oku va pa efimano la tya ngaho? —
Eshi Saulus a ninga omuyapostoli Paulus, okwa ti: “Muava ve he neitavelo, eendunge davo da twikifwa kukalunga kefimbo lounyuni eli.” (2 Ovakorinto 4:4) Mbela kalunga oo oye lyelye? — Oye Satana Ondiaboli. Satana okwa dula okuningifa ovanhu vahapu va kale tava longele ovanhu vakwao nosho yo oinima imwe i lili.
Eshi Satana a li ta kendabala okuningifa Jesus e mu twile eengolo noku mu longele, mbela Jesus okwa li a lombwela Satana ngahelipi? — Jesus okwa ti: ‘Omwene Kalunga koye u noku mu twila eengolo, noye aeke u noku mu kalela.’ (Mateus 4:10) Jesus okwa li e shi yelifa nawa kutya Jehova oye aeke e na okulongelwa. Natu ka lesheni kombinga yovalumenhu vamwe ovanyasha ovo va li ve shi shii kutya Jehova oye aeke e na okulongelwa. Omadina avo oo: Sadrak, Mesak naAbednego.
Ovanyasha ovo Ovaheberi ova li vomoshiwana shaKalunga, Israel, nova li va twalwa moupika kuBabilon. Fimbo va li oko, ohamba Nebukadnesar oya li ya dika oshihongwafano shinene shoshingoli. Opo nee efiku limwe oya li ya lombwela ovanhu aveshe kutya ngeenge ova udu omusika tai dana, ove na okulinyongamena oshihongwafano sha tya ngaho. Ndele okwa li a londwela ovanhu kutya ‘oo iteshi linyongamene ndele iteshi ilikana ota ekelwa mediko lomundilo.’ Ngeno oove wa li po ngeno owa ninga ngahelipi? —
Shito Sadrak, Mesak naAbednego ova li hava dulika komalombwelo aeshe ohamba. Ndele ova li va anya okudulika kelombwelo olo. Mbela ou shi shii kutya omolwashike? — Omolwaashi omhango yaKalunga oya ti: ‘Ino kala u na ookalunga vamwe koshipala shange. Ino lihongela oshihongwafano noino shi linyongamena.’ (Exodus 20:3-5) Onghee hano, Sadrak, Mesak naAbednego ova li va dulika komhango yaJehova ponhele yokudulika koshipango shohamba.
Ohamba oya li ya handuka neenghono, noya li ya ifana ovanyasha ovo vatatu Ovaheberi ve uye kuyo. Ohamba oya li ye va pula ya ti: ‘Oshoshili ngoo kutya inamu linyongamena oshikalunga shange? Ohandi mu pe omhito natango, ngeenge tamu udu ondaka yomanghuma omu na okulinyongamena oshitelekwafano osho nda ninga. Ndelenee ngeenge itamu shi ilikana, otamu ka ekelwa mediko lomundilo. Ndele kalunga ou te mu xupifa momake ange olyelye?’
Mbela ovalumenhu ovo ovanyasha ova li tava ka ninga po shike? Ngeno okwa li oove ngeno owa ninga po shike? — Ovalumenhu ovo ova li va lombwela ohamba va ti: ‘Kalunga ketu ou hatu mu longele, ota dulu oku tu xupifa. Ndelenee ngeenge hasho, fye itatu longele ookalunga koye, noshitelekelwafano shoshingoli itatu shi ilikana.’
Ohamba oya li ya handuka neenghono, nomolwaasho oya li ya lombwela ovapiya vayo ‘va hanyeke ediko lwoikando iheyali, li kale lipyu shi dulife shito.’ Opo nee oya li vali ya lombwela ovapiya vayo ovanaenghono va mange Sadrak, Mesak naAbednego nove va ekele mediko lomundilo. Ediko ola li la pupyala neenghono, nomolwaasho ovapiya vohamba ova li va dipawa komalaka omundilo. Mbela oshike sha li sha ningilwa Ovahaberi vatatu?
Sadrak, Mesak naAbednego ova li va wila mokati kediko lomundilo. Ova li va fikama po ndele kava li tava pi komundilo. Kava li nokuli vali va mangwa. Mbela osho osha enda ngahelipi? — Ohamba oya li ya tala mediko, ndele oya li ya mona oshinima she i tilifa, opo nee oya li ya pula ovapiya vayo ya ti: “Inatu ekela momundilo ovalumenhu vatatu?” Ovapiya vayo ova li va nyamukula va ti: “Oshili, ohamba.”
Opo nee ohamba oya ti: ‘Taleni, ame ondi wete mo ovalumenhu vane, tave linyenge momundilo, ndele vo inava mona nande oshiponga.’ Mbela ou shi shii kutya omunhu omutine oo a li navo oye lyelye? — Okwa li omweengeli waJehova. Omweengeli oo oye a li a amena Ovaheberi ovo vatatu vaha pye.
Eshi ohamba ya mona oshiningwanima osho, oya li ye uya pomuvelo wediko ndele tai ingida tai ti: “Sadrak, Mesak naAbednego, onye ovapiya vaKalunga wOkombadambada, djeni mo, ileni oku!” Eshi ovalumenhu ovo va dja mo mediko, keshe umwe okwa li e wete kutya inava pya nandenande komundilo. Kava li nokuli tava nyika omuvavo. Opo nee ohamba oya ti: ‘Kalunga kaSadrak, kaMesak nokaAbednego na hambelelwe, ou a tuma omweengeli waye ndele a xupifa ovapiya vaye molwaashi ihava ilikana kalunga umwe e lili, ndelenee oKalunga kavo aeke.’ — Daniel etukulwa 3.
Ohatu dulu okulihonga mo oshilihongomwa moshiningwanima osho, molwaashi nokunena ovanhu ohava diki oihongwafano opo i ilikanwe. O-The Encyclopedia Americana oya ti: “Epandela oli li oshinima shiyapuki ngaashi ashike omushiyakano.” Ovanhu otashi dulika va kale ve na oihongwafano yoiti, yomamanya, yoivela ile yoiyata. Ovahongwa vaJesus vonale kava li hava ilikana omukesari waRoma, naasho osha li sha popiwa komunandjokonona Daniel P. Mannix kutya otashi dulu okuyelekanifwa “nokwaanya okusalutila epandela ile okweendulula eano li na sha nokukala omudiinini kepangelo.”
Mbela otashi kumu ngoo Kalunga ngeenge elongelokalunga oli na oshihongwafano sha ningwa moshiyata, sha hongwa moshiti, momamanya ile sha longwa moivela? — Mbela osha yuka ngoo komupiya waJehova okwiilikana oihongwafano ya tya ngaho? — Sadrak, Mesak naAbednego kava li va ilikana oshihongwafano, na Jehova okwa li e va hafela. Ongahelipi to dulu oku va hopaenena? —
Ovo hava longele Jehova itava dulu okwiilikana omunhu wonhumba ile oshinima shonhumba. Natu leshe omishangwa odo tadi popi shi na sha naasho: Josua 24:14, 15, 19-22; Jesaja 42:8; 1 Johannes 5:21 nosho yo Ehololo 19:10.


text:
CILONGESA 23
Vati tue ku Soneka na ku Langulula Mikanda Yetu?
Linga tu ‘ambulule muzimbu ua cili’ ku “vifuti viose na miyati yose mu malimi ose na vantu vose” tue ku soneka mikanda mu malimi a ku tuvakana 750. (Ku-Solola 14:6) Vati tue ku puisamo cino cipanga ca ku kaluua ngecize? Tue ku ci puisamo ku hitila muli vakua ku soneka na civunga ca vakua ku langulula va lihana—vose va pua Vakaleho va Yehova.
Ha katete vimpande viose ve ku vi soneka mu lilimi lia Inglês. Civunga ca Vantuamena ca Vakaleho va Yehova ce ku endesa vipanga via Mukana ua Vakua ku Soneka ku cikota ca mu mavu ose. Seketa yaco eyi ye ku-endesa ku hangula ca vakua ku soneka va ka pangele ku cikota na ku viseketa vimo ku Mbetele. Kua kala vakua ku soneka va ku liseza-seza eci ce ku tu kuasa ku tantekeya vilika via miyati ya ingi kaha ce ku lingisa mikanda i tovale ku i tanda ku vantu vose.
Visoneka ve ku vi tuma kuli vakua ku langulula. Mu ve ku manusula ku soneka, vimpande viaco ve ku vi tuma ku vivunga via vakua ku langulula mu mavu ose ku hitila mu internete, kuze ku ve ku vi langulula mu malimi a engi, ku hitulukamo kaha ku pupululamo naua mu vimpande viaco. Vakua ku langulula va lihakela kapandi ka ku hangula “mezi a cili” aze a ka lombolola mpundu vize vili mu Inglês ku neha mu malimi avo.—Ekelesiaste 12:10.
Komputador ye ku endesa vuasi vipanga. Vutuhu ngoco, ka citava ku hingisa computador mu cihela ca vantu vakua ku soneka na ku langulula. Vunoni, komputador ye ku kuasa ku kala na vuasi mu ku likuasesa vindisionaliu na mikanda ikuavo ya ku langulula nayo ya mu komputador na ikuavo ya ku mavoko. Vakaleho va Yehova va na panga imo plongalama i va sana nguavo: Sistema de Editoração Eletrônica Multilíngue (MEPS) ve ku kovelesamo visoneka mu malimi a engi kaha na ku hakamo vikupulo ku vi viukisa linga vi ka pue honi mikanda.
Vika tue ku lingila cose linga tu soneke mikanda mu malimi a engi, amo vantu va vandende lika ve ku a handeka? Muomu ca pua cizango ca Yehova linga vantu vose va kovoke, na hete ha ku tantekeya vusunga.”—1 Timoteo 2:3, 4.
Vati tue ku soneka mikanda yetu?
Vika tue ku languluila mikanda yetu mu malimi engi?


text:
ESAPULO 15
Ukãi wa Lote wa Vanja Konyima
LOTE lepata liaye va kala kumosi la Avirahama kofeka yo Kanana. Eteke limue Avirahama wa sapuila Lote hati: ‘Vofeka yilo ka tu suimo lovinyama vietu. Tu li tepe. Nda ove wenda konele eyi, ame ngenda konele yikuavo.’
Noke Lote wa petuila ovaso aye kofeka. Wa mola onepa yimue ya posoka yoko Yordão okuti kuosi ku kuete ovava. Kuenje Lote wa enda konepa yaco lepata liaye kuenda ovinyama viaye. Va tunga vo Sodoma.
Omanu vo Sodoma va kala olondingaĩvi. Elinga liomanu vaco, lia sumuisile Lote la Yehova momo Lote wa kala ukuesunga. Noke Suku wa tuma ovangelo vavali ku Lote. Ovangelo vaco va sapuila Lote okuti Suku o laika oku nyõla imbo lio Sodoma kuenda o Gomora omo lievĩho liavo.
Ovangelo va popia la Lote hati: ‘Katuka, ambata ukãi wove, lomãla vove vakãi vavali va kasi kulo!’ Pole, Lote lepata liaye va simũlapo kamue. Kuenje ovangelo va kuata Lote peka, lukãi waye, lomãla vaye vakãi vavali oco va tunde vimbo liaco. Noke umue pokati kovangelo wa popia hati: ‘Tili, popeli omuenyo wene; ko ka vanji konyima. Tilili komunda, sanga u nyõliwa.’
Lote lomãla vaye vakãi va pokola kondaka yaco kuenje va tunda vo Sodoma. Ka va vanjele konyima. Pole ukãi wa Lote ka pokuile kondaka yavo. Noke lioku tunda vo Sodoma, eye wa vanja konyima kuenje wa linga ongunji yomongua. Tala vociluvialuvia cilo ndomo eye a kasi.
Nye tu pondola oku lilongisila kulandu owu? Ulandu owu, u lekisa okuti Suku o popela lika omanu vana va pokola kokuaye. Omanu vana ka va pokola kokuaye, va ka pesela omuenyo wavo.
Efetikilo 13: