text:
Nga Kavusoko Ketu na Lisupu na Ntsimbu ya Indende ya Muono Omo lia Vuvezi
UMO MPUEVO ua lizina Doreen ua vuile vusiua vua kama omo yalieni Wesley, ua miaka 54 lika, va mu uanene na vuvezi vua kantsongo-ntsongo ni inkahu ya mu vuongo. * Vandotolo va lekele yala nguavo ua lisupile lika na vingonde via vindende. Doreen ngueni: “Ha mbangelo muzimbu uaco ua puile ngue ua makuli. Nja lolokele mu visimano via vingi. Nja vuile ngue kati yetu tu li na ku hitamo. Via nji tangele cikuma.”
Ca vusiua, va vengi ve ku livua ngeci mua Doreen. Vuvezi vua ngecize vu hasa ku uila nkala muntu mu ntsimbu yose oyo. Vunoni ce ku vuisa ndzolela ku mona ngecize va vengi ve ku lihana ku cizango mu ku ka kuasa kavusoko kavo a li na vuvezi ka vue ku kanguka. Vutuhu ngoco, ku niunga muntu uaco ka ca puile ca casi. Vika vavusoko va hasa ku linga mu ku lembezieka kavusoko a li na vuvezi ka vue ku kanguka? Vati mukua ku mu niunga a hasa ku lua na visoti vie ku soloka omo a niunga muntu uaco? Viuma vika va pande ku lavelela vantu nga ku-tsa ca kavusoko kavo ci li ha hiehi? Ca ku livanga, tu ci lilongesenu omo lia vika ku niunga muntu a li na vuvezi ka vue ku kanguka ca pua citanga ca cikalu matangua ano.
CISOTI CA KAMA CA LELO LINO
Matangua ano siensia ya ku saka i li na ku ku alulula cifua ci va li na ku tsilamo vantu. Mu cihita ca miaka i na hiti ngeci, vulahe vua muono ua vantu vua kehele cikuma, ambe ku vifuti via vampite. Vantu va hitile mu vimponde ni misongo ya ku litambuisa va kele na ku tsa vuasi. Visipitali via puile via vindende, ngeci cingi ca vavezi va va niungile ku vavusoko vavo kaha va kele na ku tsila hembo.
Matangua ano, vandotolo ve ku lihakela kapandi ka ku lilongesa mua ku luila na mavezi a akalu linga muntu kati a tse vuasi. Mavezi a kele na ku tsiha vuasi laza, matangua ano honi a li na ku simbulaho miaka. Vutuhu ngoco, ku simbula caco ka ca lombolokele ku kanguka vintsimbu vimo. Vunoni ku vantu va vengi vuvezi vue ku livuezelela na ku va lingisa ku hona ku liniunga vakevo vavene. Ngeci ku niunga vantu vaco ce ku pua citanga ca kama kaha ce ku tondeka ku lihakela kapandi ka kama.
Ngeci mukemuo va li honi na ku tsila ku visipitali kati naua ha vindzivo. Kaha vantu va vengi ka va tantekeyele vati ue ku tsa muntu, vavandende lika va mona mpundu muntu a tsa. Ngeci liova lie ku honouesa va vengi ku niunga kavusoko nga na uila mu vuvezi ka vuesi na ku kanguka. Viuma vika mpundu vi hasa ku va kuasa?
LIVUAHESELENU VUA LUMO VIUMA VI KA SOLOKA
Ngeci mua Doreen, cingi ca vantu ce ku va tanga cikuma nga kavusoko kavo na uila mu vuvezi vua vukalu. Mu ntsimbu eyi ya vusiua, liova na ku uma mutima, vika vi hasa ku mi kuasa ku livuahesela vua lumo? Umo ngamba ya Njambi ua vundilile ngueni: “Tu longese ku tanda matangua etu, ngecize tu ka kale na mutima ua mangana.” (Visamo 90:12) Mua vusunga, vundilenu Yehova Njambi linga a mi muese vati mu hasa ku ‘tanda matangua enu ose’ na mangana, linga mu pangese mua cili matangua a mu na lisupu nao na kavusoko kenu.
Ce ku tondeka ku livuahesa ca cili. Nga kavusoko uaco aci hasa ku simutuila kaha a li na cizango ca ku tava ku simutuila via vuvezi vueni, ca pua ca cili ku mu ihula iya a ka mu hanguilako viuma omo ka li ka hasa. Ku simutuila neni nga a ka tonda ku kala ku sipitali ni kuahi, cifua ca ku saka cika ua tonda na vikuavo, ci ka tepululula hoi-hoi na ku livua mulonga kuli vavusoko va va ka kakateya ku mu hanguilako viuma nga ka hasa ku lingamo ikeye ivene. Ku simutuila vua lumo ha vimpande viaco, ci ka kuasa vusoko ku tuala lika mana ku ku niunga muvezi mu ntsimbu ya ku vavala ceni. Mbimbiliya nguayo: “Kuze ka kuesi zinguli, ku-likanuuela ci honoua.”—Visimo 15:22.
VATI MU HASA KU KUATESA
Vintsimbu via vingi, cipanga ca ku livanga ca mukua ku niunga muvezi ca pua ku mu lembezieka. Muntu nga a li ha hiehi na ku tsa, ue ku tondeka ku mu leka ngecize kasi mua mu lema kaha kesi lika lieni. Vati ve ku lingamo? Ci tava mu mu tondele mavulu na miaso vize vi hasa ku mu kaniamesa na ku mu vuisa ndzolela kaha na ku mu tandelao ni ku mu imbila. Cingi ca vantu ve ku livua mua cili nga kavusoko a va kuata ku livoko na ku va lembezieka na mezi.
Ca pua ca cili ku tumbula nkala ngendzi neza mu ku meneka. Umo muzimbu nguauo: “Matuitui a pua vimo via vilio via ku sulumuina ku panga. Ambe nga muvezi kesi na ku hasa naua ku handeka kasi ue ku ivua mua cili-cili, ngeci mukemuo kati mu handeke viuma vintsa ka mu hasa ku handeka nga muvezi kesi mu tulo.”
Vundilienu hamo, nga ci tava. Mu Mbimbiliya tu hasa ku uanamo umo muzimbu ua muesa ngecize ntsimbu imo, kapostolo Paulu na vakuavo va kele mu vukalu kaha ca va tangele cikuma. Vukuasi vuka va tondele? Paulu ua lambelele vavusamba veni ngueni: “Nenu naua mu ku tu kuasa etu mu ku tu hakuila na vivundilo vienu.” (2 Kolintu 1:8-11) Civundilo ca ku tundilila ku mutima ce ku kuasa nga mu li mu vukalu ni ambe nga mu li na ku vavala cikuma.
TAVENU VISOTI VI MU LI NA KU LIHITA NAVIO
Ku singanieka lika ngecize kavusoko ketu vuovuno a tsa ce ku tu yandesa mpundu. Ngeci mukemuo ku-tsa ka ci ka tu puila cizilila, na limo litangua liahi. Muomu ka ca puile mutamba ua muono. (Loma 5:12) Lizi lia Njambi ngualio ku-tsa ca pua “citozi.” (1 Kolintu 15:26) Ngeci mukemuo ka ca puile vuhenge ku lua mutima omo lia ku tantekeya ngecize kavusoko ketu vuovuno a tsa.
Vutuhu ngoco, ku seteka hiluila vua lumo viuma vi ka lingika, ci hasa ku kuasa vusoko ku tepulula vuoma na ku tuala mana ku viuma vi va pande ku linga mu ku asiuisa ku vavala ca kavusoko kavo. Vimo via viuma vi hasa ku soloka vi li mu cikasa “ Visimano Via ku Sulumuina via Muono.” Vunoni, viuma viaco ka vie ku solokela ku vavezi vose, kaha naua ka vie ku lingika mu cifua cimo lika. Ambe ngoco cingi cavo ve ku hita mu ku aluluka caco.
Mu nima ya ku tsisa muntu u tua lema, ca pua ca cili ku tonda kavusamba ua ha mutima uze ua likuminie ku kuasa. Cipue mukua ku niunga ni vavusoko va pande ku va lembezieka ngecize lamba ya kavusoko kavo i nahu. Kaha Sakatanga ua vantu ua tu lembezieka ngueni “vatsi ka va tantekeya na vimo viahi.”—Ekelesiaste 9:5.
KANIUNGI UA KU HIANA VOSE
Ca pua ca seho ku tsiliela muli Njambi—kati lika omo kavusoko kenu a uila mu vuvezi ka vue ku kanguka, vunoni na mu ntsimbu ye ku hatako na ha ku tsa ceni. Muomu Njambi a hasa ku mi kuasa ku hitila mu mezi ni mu vilinga via vakuenu. Doreen ngueni: “Nja lilongesele ngecize ka nja pandele ku sembelula vukuasi vua vakuetu. Cili vene, ku laana ca vukuasi vu tua tambuile ca tu komouesele. Ca lingisile nange na yaliange ku mona mpundu nguetu Yehova ikeye a li na ku tu leka ngueni: ‘Yange uno nji li nenu kaha nji mi kuasa ku hita mu visoti evi.’ Na litangua limo liahi nji ka vi suva.”
Mua vusunga vene Yehova Njambi ua pua Kaniungi ua ku hiana. Mu ku pua Sakatanga uetu, ue ku ivuisisa visoti na tuyando tuetu. A hasa ku tu kuasa kaha a li na cizango ca ku tu kaniamesa linga tu hase ku lua navio. Vunoni kati evi lika, ikeye ua likuminia ku ka fumisako ku-tsa na ku sangula makulukazi na makulukazi a vantu va tsa va li mu visinganieka vieni. (Yoano 5:28, 29; Ku-Solola 21:3, 4) Kaha tu vose tu ka temunuina kapostolo Paulu mu ku handeka nguetu: “Ove ku-tsa, ku-hiana cove ci lihindzo? Ove ku-tsa kamuni kove ka li kulihi?”—1 Kolintu 15:55.
^ cin. 2 Mazina va a alulula.


c: text/html

text:
OUYELELE WA FIMANENENA WONDJOKONONA YEENDOMBWEDI DAJEHOVA
Oshinyandwa shedina “Eureka” osha kwafela vahapu va mone oshili yOmbibeli
OSHITYA “Eureka” otashi ti, “Nde shi mona!” Mefelemudo 19, eshi ovanhu vahapu va li tava kendabala okumona oshingoli moCalifornia, moU.S.A, shimha omulongi womomina umwe e shi mono oha ingida ta ti “Eureka!” Ashike Charles Taze Russell nOvakonakoni vOmbibeli vakwao ova li va mona oshinima osho shi na ongushu shi dulife oshingoli, oshili yOmbibeli. Ova li va halelela oku i shiivifila vamwe.
Pokwenye mo 1914, ovanhu omamiliyona vomoilando ya kula ova li hava ongala va tale oshinyandwa sheevili 8 shedina “Photo-Drama of Creation,” osho sha li sha longekidwa kEhangano lOvakonakoni vOmbibeli voPaiwana. Moshinyandwa osho sha kanghamena kOmbibeli shomafano mahokwifa tae linyenge noku na omaluvala, omahokololo atunhula nomusika iwa, omwa hokololwa oinima okudja keshito fiyo opexulilo lEpangelo lOmido Eyovi laJesus Kristus. — Eh. 20:4. *
Ongahelipi kombinga yaavo va li meedolopa dinini nokoitukulwa yokomikandi? Opo ku shilipalekwe kutya kape na oo e na ondjala yoshili a xupifwa ko, muAuguste 1914, Ehangano lOvakonakoni vOmbibeli voPaiwana, ola li la pitifa oshinyandwa shixupi shedina “Eureka” sha faafana ashike ‘no-Photo-Drama,’ ndele oinima imwe oya kufwa mo. Osha li sha tukulwa moitukulwa itatu, nakeshe shimwe osha li momalaka onhumba: Opa li pe na “Eureka X” omo mwa li mu na omawi nomusika. Oshinyandwa shedina “Eureka Y” omwa li mu na omawi nomafano mawa. Ofimbo oshinyandwa “Eureka Family Drama,” osho sha li sha nuninwa okulongifwa peumbo, mu na omawi nomaimbilo. Ovanhu ova li yo tava dulu okulimonena eengalamafona kombilixa noilongifo yokuulika oshinyandwa.
Ovakonakoni vOmbibeli ova li tava dulu oku ka ulika oshinyandjwa osho oshali komikunda opo etumwalaka lOuhamba li fike koitukulwa imwe vali, nokava li va pumbwa oilongifo yokuulikifa oshinyandwa. Oshitukulwa shokupwilikinwa ashike, shedina “Eureka X” osha li tashi dulu okudanwa omutenya ile oufiku. Oshitukulwa shedina “Eureka Y” osha li tashi dulu okuulikwa nopehe na olusheno taku longifwa okashina kohaasa. Olaporta imwe oyo ya li mOshungonangelo yOshisuomi oya ti, “ohatu dulu okuulika omafano oo hanga ponhele keshe.” Osho osho naanaa sha li sha ningwa.
Ponhele yokuhiila omalupale manene omaudano, Ovakonakoni vOmbibeli ovanaendunge luhapu ova li hava kongo eenhele doshali, ngaashi nande eengulu dofikola, eenhele deemhangu, omatulilo omashina okolutenda ile nokuli eeseti domomaumbo manene. Oikando ihapu ovanhu ova li hava kala ashike pondje, nohaku endjelelifwa elapi litoka kekuma oko ku ulikwe omafano. Anthony Hambuch okwa ti: “Ovanafaalama ova li va ninga po okapale kanini moikunino yavo, mu na oipundi yoiti oko hava kala omutumba nokuhafela oshinyandwa.” Ovamwatate ovo va li hava ulike oshinyandwa osho shedina “Eureka” ova li hava kala ve na okatemba taka shilwa keenghambe mu na oikwanoipangifo, omitwalo, eetenda dokunangala neembiya dokuteleka.
Oshinyandwa osho osha li sha hovela hashi pwilikinwa kovanhu vanini fiyo va ninga omafele. MOilongo ya Hangana, ovanhu 400 ova li ve uya okutala oshinyandwa osho mofikola yonhumba yomokadoolopa omo mwa li ovakalimo 150. Keenhele vali dimwe, vamwe ova li va enda eekilometa 8 va ka tale oshinyandwa osho. MoSweden, ovashiinda shaCharlotte Ahlberg ovo va li va ongala peumbo laye linini, eshi va pwilikina koshinyandwa osho “osha li lela she va kuma.” Moshilando shimwe shomina shomuAustralia, ovanhu 1 500 ova li ve uya okupwilikina koshinyandwa. Oshungonangelo oya ti kutya peefikola dopombada neekolidji, “ovaprofesor novanafikola ova li va tunhukwa komafano nosho yo kouyelele oo wa kwatwa mongalamafona.” Oshinyandwa “Eureka” osha li shi shiivike nawa nokuli nomoitukulwa omo mu na eenhele dokutalela eemuvi.
OKUTEKELA EEMBUTO DOSHILI
Oshinyandwa “Eureka” osha li hashi kwafele meetundi odo da li handi ifanwa “Class Extension Work,” omo Ovakonakoni vOmbibeli va li hava tumu ovapopi va ka hovele eetundi dokukonakona. Itatu dulu okuufa kutya ovanhu ve fike peni va tala oshinyandjwa osho. Eengudu dihapu dokuulika oshinyandwa oda kala de lipyakidila. Ashike mo 1915, eengudu ashike 14 domo 86 da li handi yandje omishangwahokololo dado pandjikilile. Oshinyikifa oluhodi eshi inapa monika omivalu de lixwa po, ashike nande ongaho, omushangwahokololo wopexulilo lomudo owa ulika kutya ovanhu ve dulife pemiliyona ova tala oshinyandwa osho. Ovanhu 30 000 vomwaavo va tala oshinyandwa osho ova li va pula va pewe oishangomwa yopaMbibeli.
Oshinyandwa “Eureka” otashi dulika kasha li oshiningwanima shididilikwedi mondjokonona, ashike okudja ngoo koAustralia fiyo okoArgentina, South Africa fiyo okounhunhu vaBritania, India naKaribia, ovanhu omamiliyona ova tala oshinyandwa osho she likalekelwa. Vahapu vomuvo ova mona oshili yOmbibeli, oyo i na ongushu i dule oshingoli, nomolwaasho otava dulu okwiingida tava ti “Eureka!”
^ okat. 4 Tala oshitukulwa, “Ouyelele wa fimanenena wondjokonona yEendombwedi daJehova — Ofilima tai pameke eitavelo oyo ya li ya danwa omido 100 da pita,” mOshungonangelo 15 Februali 2014, epandja 30-32.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(Umbundu) Tusokololi: TUPOKIWA, ALE SYO, KOLONEKE VYEKAMBO?
Vakwetu, tambuli ovilamo vyetuyu vyukamba kwenda ongeva. Kalungi!
Tulisanga vali locimahõ cokuvangulapo kovituwa vyetu vyutundasyahunlu, ndowíñi wepata lyovimbundu, esinlã lya va Bantu. “Okupoka” calomboloka okupongiya okavinomanoma kokulya eci tutambula akombe. Nda ocisangwa, nda osanji, vyosi ño vina okuti tupongiya oco tulekisa ungavi kwava veyila ovokombe, cityama kokupoka.
Awiñi owo awiñi vakwete okavituwa okuti citava kalitepa naito, pwãi ungavi watanda ko. Akulu vapopya vati “ukombe elende, ndopo yaco lipita”; nda wotata lãnvi, onduko yove yikayevalisiwa lovinja ka vyaposokele. Twakulihã okuti casyata vo osanji okutelekiwa okuti vyosi olonepa vyenda komesa. Ukombe eye onõlamo evi vikola. Haimolumwe, ofetikila vokuvenja vetiyela, okutala nda olonepa vyosanji vyaswapo, ndeci: utima, ovãlã, olongonjo, pamwe evava, utwe, ocikalo, ukutu, uhunyunyu. Omo okuti ka cakulihinlwe nda ukombe okasilapo vakwavo, vyakwavo olombelela vipongiyiwa vo, ndeci ocipoke ale amenlã.
Ociholo eci ndeti cikisika akulu okulonga omãlã vavo, omo okuti ha lonjanja vyalwa ko okuti ocinyama cipondiwa ndombelela yeteku vonjo, osimbu okuti esolo lyositu komãlã ka lipwi. Nda ka lyavalombolwilwe esesamenlõ ale omoko yukombe, cikoka veya vapopya ale valekisa ocituwa cenyeño, ciya cilinga ndocinja cinvi.
Ocili okuti omwenyo wovolupale watinlã. Olusapo walinga ati, “ohombo yilya opapelo, omunu olya olombongo”. Olonjanja vyalwa okuti omanu vapitinla petosi lyokutenda teke la teke oloneka vyosema vikasi pohuta. Ha coko pwãi utundasyahunlu wetu tulinga epata lyolongunja, lyokufuka ovinyama, ale lyakongo. Wapopya walinga ati “casupa oco catenlã”. Wakwavo wavokiya okuti “nda cipwa cipwe, ocipa ha nanga ko”.
Ove enda ovokombe kovaimbo tê okwata uloño, omo okuti omanu vatunga pamosi, osimbu okuti njo la njo wiya otelinsa ocikele cokupoka. Tusokololi ndamupi ove ocipanga nda olonjo cisoka vitãlõ vyakupondela osanji. Osapi yondaka yeyi okuti elonga olyo elonga likwete okumahiwã, kavela ño nda walyako kamwe-kamwe.
Kulima wa 2005, ndatenlã okwenda kwalunda vo ko Sambu, vimbo lyo Cikala Colohanga, vocivanja co Wambu. Twakala endo lyapulisi vo cisoko co Save the Children, okulavulula omãlã volosiwe kwenda usuke, vana vamãla okutyuka kofeka yo Zambia. Owiñi owo watambowaile ekwatiso lyo PAM (Programa Alimentar Mundial), pwãi kovaso yaco ocisoko oco ndoto co ONU ceya okweca mo.
Ekisika twatambula kovihandeleko vyo Save the Children lyokuti lacimwe ondinga upage yikatambula peka lyowiñi. Okutala ale ekalo lyusuke, lovo vo ava tweyila ka vakwete caco cokweca. Omãlã vakwatele anyamo vasoka eceya vayoka akala oco vatekule olonjali kwenda vainakulu yavo. Volosãi epandu, kwakala olonambi visoka ekwim le pandu vyoloñanã. Twakala ko osimanu, lokukulihinsa ekalo. Olonjanja vimwe twapitinlã petosi lyokupwenya aswenlenlã omo lyohali yolonyitiwe vyofeka yetu. Pwãi peteke lyokutundako, Soma watwavela olosanji vivali kwenda apako, ndeci olonjatona vivali vyocipoke kwenda okacitina. Kaliye tulinga ndati? Tutambula, ale syo?
Pokavindi, twapinga ukulu vendo lyetu oco alombolole okuti, catete, ohali yavo tuyiyevite kwenda ka tukwete utõi wokutambula. Cavali, tukwete ocihandeleko cokuti ka tweyilile ovokombe, tweyila upange, twalaika okufetiwa. Soma pwãi wakumbulula ati oco elamba! Lalimwe ekumbi omunu akatundile ovoko pimbo lyaye!
Ove umalehe weya ovokombe, kwenda okainda ungende vusitu, citava osumwisa Soma? Cilinga esunga, twakwata eci casupile po vohuta yetu, ndeci o lata ya senjele, o ngalate yo gasosa, olwoso, omasa, ulela wokutombeka, omongwa, onjapaum, ombisi yakukuta, kwenda vikwavo okavinomanoma kalolapo mwele, oco twava. Okucipanga oselo, mbi ndaño kolokwanja visoka ekwim kolohulukaim catenlã.
Ondaka tunõlã po yeyi okuti okupoka kutunda kuvakukululu yetu, yatyama kokulya okuti, nda ku kuli vovokombe, okwambata. Pwãi, kuli olonjanja vyokuti ukombe ka liyevite ciwa omo lyohali asanga peka lyongavi.
Gociante Patissa, Katombela, veteke lya 25 kosãi ya Kavambi Kanene, vulima wa 2013
---------------------------------------
(Português) oratura: ACEITAMOS “OKUPOKIWA”, OU NÃO, EM DIAS DE CARÊNCIA?
Companheiros, queiram aceitar nossas saudações de amizade e saudades.
Cá estamos de novo para abordar aspectos da nossa tradição oral, enquanto Ovimbundu, povos de raiz Bantu. O verbo “Okupoka” refere-se à preparação de bens alimentares para presentear visitas. Pode ser“ocisangwa” (ou quissângua, como mais facilmente poderá ser entendido), galinha, enfim, tudo aquilo com que mostramos hospitalidade, tem a ver com “okupoka” (dar) ou “okupokiwa” (receber).


text:
ONEPA 2
Suku Yocili Helie?
Kuli Suku umosi lika wocili okuti, onduko yaye Yehova. (Osamo 83:18) Eye Espiritu, okuti ka tu pondola oku u mõla. Eye o tu sole calua, kuenda o yongola okuti tu lekisavo ocisola kokuaye. Suku o yongola okuti, tu solavo vakuetu. (Mateo 22:35-40) Eye wa Velapo, kuenda Ululiki wovina viosi.
Ociluvo catete ca Suku, omunu umue ukuonene haeye ukuetimba liespiritu, weya oku kũlĩhĩwa okuti, Yesu Kristu. Yehova wa lulikavo ovangelo.
Yehova wa lulika ovina viosi vi kasi kilu, . . . kuenda via palo posi.—Esituluilo 4:11
Yehova Suku wa lulika olombungululu, ongongo, kuenda ovina viosi vi kasimo.—Efetikilo 1:1.
Eye wa lulika ulume watete, Adama, loneketela yo posi.—Efetikilo 2:7.
Vipi vimue pokati kovituwa via Suku?—Etundilo 34:6.


text:
OCIPAMA CEKŨI LATATU
Ndomo Suku a Tenda Omuenyo
Suku o tenda ndati omuenyo?
Suku o tenda ndati oku pulumũla oñaña yi kasi vimo?
Tu lekisa ndati okuti omuenyo tua u sumbila?
1. Helie wa lulika ovina viosi vi kasi lomuenyo?
UPROFETO Yeremiya wa popele hati: “Yehova eye Suku yocili, haeye Suku yomuenyo.” (Yeremiya 10:10) Yehova eye ululiki wovina viosi vi kasi lomuenyo. Catiamẽla kokuaye ovangelo va popia hati: “Ove wa sovola ovina viosi. Vi kasilili ocipango cove, haico via lulikiwa laco.” (Esituluilo 4:11) Soma Daviti, vocisungo cimue a imbila Suku wa popia hati: “Ono yomuenyo yi li love.” (Osamo 36:9) Eci ci lekisa okuti omuenyo ombanjaile ya eciwa la Suku.
2. Suku wa siata oku linga nye oco a tekule omuenyo wetu?
2 Yehova ka tu ihĩle lika omuenyo, pole wa siatavo oku u tekula. (Ovilinga 17:28) Eye wa tu ĩha okulia, ovava, ofela tu fuima kuenda ilu lieve oco tu kalemo. (Tanga Ovilinga 14:15-17.) Yehova wa ci lingila oku sanjuisa omuenyo wetu. Pole, oco tu sange esanju liocili komuenyo, tu sukila oku lilongisa kuenda oku pokola kovihandeleko via Suku.
SUMBILA OMUENYO
3. Suku wa tendele ndati oku pondiwa kua Havele?
3 Suku o yongola okuti tu sumbila omuenyo wetu lowu wa vakuetu. Kosimbu Kaini omõla Adama la Heva wa temẽlele calua manjaye Havele. Yehova wa lunguile Kaini oco a liwekepo oku kala lonyeño. Momo onyeño nda yo tuala koku linga ekandu linene. Kaini ka tavele kelungulo liaco. Noke eteke limue ‘wondumuhila manjaye Havele kuenje wo ponda.’ (Efetikilo 4:3-8) Yehova wa kangisa Kaini omo a ponda manjaye.
4. Vocihandeleko ca Mose, Suku wa lekisa ndati esilivilo eye a eca komuenyo?
4 Eci pa pita olohulũkãi vivali lovita vikuãla kanyamo, Yehova wa eca ku va Isareli ovihandeleko nda via va kuatisa oku u vumba ciwa. Omo okuti ovihandeleko viaco via eciwile ku Mose, vieya oku tukuiwa hati Ocihandeleko ca Mose. Cimue pokati kovihandeleko viaco ca popele hati: “Ku ka ipaye.” (Esinumuĩlo 5:17) Eci ca lekisa ku va Isareli okuti, Suku eca esilivilo lialua komuenyo womanu. Kuenje ovo va sukililevo oku sumbila omuenyo wa vakuavo.
5. Tu sukila oku tenda ndati ocituwa coku pulumũla oñaña yi kasi vimo?
5 Oco hẽ omuenyo woñaña yina ka ya citiwile handi u kuetevo esilivilo? Ocihandeleko ca Mose ca enda loku pisa oku ponda oñaña yi kasi vimo lia inaye. Eci ci lekisa okuti, ndaño muẽle omuenyo woñaña yina ka ya citiwile handi, u kuete esilivilo kovaso a Yehova. (Tanga Etundilo 21:22, 23; Osamo 127:3.) Omo liaco, oku pulumũla locipango oñaña yi kasi vimo ekandu.
6. Momo lie tu sukilila oku yuvula oku suvuka vakuetu?
6 Voku sumbila omuenyo mua kongela oku yuvula oku suvuka vakuetu. Momo Embimbiliya li popia hati: “Wosi o suvuka ukuavo omondi, kuenje wa kũlĩhi okuti layimue omondi, yi kasi lomuenyo ko pui vokati kaye.”(1 Yoano 3:15) Nda tu yongola oku kuata omuenyo ko pui, tu sukila oku imũla vutima wetu esuvu liosi tu kuetele vakuetu. Momo esuvu olio lia siata oku koka ungangala pokati komanu. (1 Yoano 3:11, 12) Ciwa okuti tu lilongisa oku lisola pokati.
7. Ovina vipi okuti ka vi lekisa esumbilo komuenyo?
7 Anga hẽ tu sukilavo oku sumbila omuenyo wetu muẽle? Ndomo ca siata, omanu ka va yongola oku fa. Pole, valua okuti va kapa omuenyo wavo kohele poku sandiliya ayele. Valua va sipa akaya ale epangue. Vakuavo va nyua olombunje ale va li toma ovihemba vina vi tapiyasa olondunge. Ovina viaco vi nyõla etimba. Kuenda via siata oku ponda omanu valua. Omunu wosi wa siata oku litumbika kovina viaco, omuenyo ka u tendele okuti u kola. Ovina viaco via vĩha kovaso a Suku. (Tanga Va Roma 6:19; 12:1; 2 Va Korindo 7:1.) Oco tu vumbe ciwa Suku, tu sukila oku siapo ovina viaco. Ndaño okuti oku ci linga ka ca lelukile, Yehova oka tu kuatisa. Kuenda eye o sanjukila calua alikolisilo etu voku tenda omuenyo ndombanjaile yi kola tua tambula kokuaye.
8. Momo lie tu sukilila oku kuata utate otembo yosi?
8 Nda tua sumbila omuenyo, otembo yosi tuka kapelako oku u teyuila. Tuka kuata utate kuenda ka tuka kapa omuenyo wetu kohele ocipango ale layele. Tuka yuvula oku endisa lãvi. Kuenda tuka yuvulavo olomapalo vina vi lemẽha lavina vi kapa omuenyo wetu kohele. (Osamo 11:5) Vocihandeleko Suku a ecele ku va Isareli mua kongelele eci ca linga hati: “Eci o tunga onjo yokaliye, kolusoka luaco o ñualisako okacimbaka, sanga o vetisa onjo yove eko liosonde nda umue o kupukako.” (Esinumuĩlo 22:8) Ndomo ca lekisiwa vocihandeleko eci, tu sukila oku semulũla ciwa olosikata vionjo yetu, oco okuti lomue o kupukako noke o lilemẽha. Nda o kuete ekãlu, osimbu handi kua fetikile oku liendisa, kũlĩhisa ciwa okuti ka mua kambele lacimue ci kapa kohele omuenyo wove muẽle lowu wa vakuẽle. Ku ka ecelele okuti onjo yove ale ekãlu liove li kapa kohele omuenyo womanu.
9. Nda tua sumbila omuenyo, tuka tata ndati ovinyama?
9 Anga hẽ omuenyo wovinyama u kuetevo esilivilo? Omuenyo wovinyama u kola kovaso a Suku. Suku ecelela okuti omanu va ponda ovinyama oco vopeko ositu locipa coku tunga uwalo. Ecelelavo oku ponda ocinyama cina okuti ca tema kuenje ci kapa omuenyo womanu kohele. (Efetikilo 3:21; 9:3; Etundilo 21:28) Pole, oku kangisa ovinyama ale oku vi ponda ño ocipango, ekandu kuenda ka ci lekisa esumbilo koku kola kuomuenyo.
SUMBILA OSONDE
10. Suku wa lekisa ndati okuti omuenyo losonde kokuaye cimuamue?
10 Eci Kaini a ponda manjaye Havele, Yehova wo sapuila hati: “Ondaka yosonde ya manjove yi kasi posi ya mbilikiya.” (Efetikilo 4:10) Suku poku tukula osonde ya Havele, wa kala loku tukula omuenyo wa Havele. Kaini wopa omuenyo wa Havele, kuenje ca sukilile okuti o kangisiwa. Ca kala ndu okuti osonde ya Havele, ale omuenyo waye, wa kala loku pinga ku Yehova efetuluinyo. Elitokeko li kasi pokati komuenyo losonde lia lekisiwavo noke Yetande lia pita koloneke via Noha. Eci handi Etande ka lieyile, omanu va lialia lika apako, lombelela yamẽla, lolomema kuenda olonendo. Pole, noke eci Etande lia pita ale, Yehova wa sapuila Noha lomãla vaye hati: “Cosi ci kasi lomuenyo ci ñuala ñuala ci linga okulia kuene; ndeci ndo wihili ale ovikũla vi talala haico cilo ndo wihi cosi.” Pole, Suku wa va kapelele ongave hati: “Puãi ositu yi kuete omuenyo wayo okuti osonde ka ci tava oku yi lia.” (Efetikilo 1:29; 9:3, 4) Eci ci lekisa okuti omuenyo losonde cimuamue kovaso a Yehova.
11. Tunde koloneke via Noha Suku wa yonguile okuti osonde yi lingiwa ndati?
11 Tu lekisa okuti osonde tua yi sumbila poku yuvula oku yi lia. Vocihandeleko Yehova a ecele ku va Isareli, eye wa va handelekele hati: “Omunu wosi . . . poku yeva o kuata ocinyama vonjevo pamue onjila, evi vi tava oku liwa, osonde yaco o yi pesela kuenje o yi lembika leve. Oco nda popela la va Isareli siti, Ko ka li osonde yetimba, nda lie nda lie, momo omuenyo watimba osi osonde yao.” (Ovisila 17:13, 14) Eci ci lekisa okuti ocihandeleko Suku a ecele ku Noha catiamẽla koku yuvula oku lia osonde, lopo handi ca kala lesilivilo. Ocisimĩlo ca Yehova ca kala okuti, omanu vaye va lia ositu yovinyama. Pole, osonde yaco ka ci tava oku yi lia. Ovo va sukilile oku yi pesila posi kuenda oku lembikako leve. Poku ci linga, ovo va lekisa okuti omuenyo u sesamẽla oku tiukila ku Suku wa wecele.
12. Ocihandeleko cipi ca eciwile kosimbu catiamẽla kosonde okuti ci kapiwako toke koloneke vilo?
12 Ocihandeleko caco citiamisiwilavo Kakristão. Ovapostolo kuenda alume vakuavo va kala olosungu pokati kolondonge via Yesu, va liongoluile oco va tepise ocihandeleko ci sukila oku kuamiwa la vosi vekongelo Liakristão. Ovo va pitila kocisimĩlo cokuti: “Espiritu Sandu letu, tua tava okuti ka tu vu tuika ocilemo cimue. Tuo kisiki ño vimue okuti, vu vuyula ovina via lumbiwa koviteka, kuenda osonde, lovina via lekiwa ekõle [okuti ka via tundisiwile osonde], kuenda oku pekelisa.” (Ovilinga 15:28, 29; 21:25) Eci ci lekisa okuti koloneke vilo, tu sukilavo oku ‘yuvula osonde.’ Kovaso a Suku, eci ci kuete esilivilo liocili. Momo ci sokisiwa loku yuvula oku fendela oviteka kuenda oku yuvula ukahonga.
13. Lombolola esunga lieci vocihandeleko coku yuvula osonde mua kongelela oku yuvula oku kapiwa osonde vasipa.
13 Anga hẽ vocihandeleko catiamẽla koku yuvula osonde mua kongelavo oku yuvula oku kapiwa osonde vasipa? Oco muẽle. Sokolola okuti ndotolo wa ku sapuila hati o sukila oku liwekapo oku nyua evi vi koluisa. Eci hẽ ci lomboloka okuti ku vi nyuila komẽla, pole ci tava okuti o viñisila vasipa? Ocili okuti hacoko. Cimuamue haico catiamẽla koku yuvula osonde. Voku yuvula osonde mua kongela oku likala oku yi iñisa vetimba lietu. Ci kale oku yi lia ale oku yiñisila vasipa.
14, 15. Nda ndotolo wa sapuila Ukristão okuti te wa tambula osonde, eye o sukila oku linga nye? Kuenda momo lie?
14 Oco hẽ nye ci lingiwa nda Ukristão wa lemẽhiwa calua ale o sukila oku pelaliwa lonjanga? Pamue ndotolo o popia okuti nda ka kapiwile osonde vasipa o fa. Ocili okuti Ukristão ka yongola oku fa. Kelikolisilo lioku popela omuenyo Suku a tu ĩha, eye o tava oku sakuiwa lovihemba vina okuti ka mu kongela osonde, pole, vi vokiyavo osonde vetimba.
15 Anga hẽ ca sunguluka Ukristão oku lueya ocihandeleko ca Suku oco a kale vali komuenyo okatembo kamue voluali lulo? Yesu wa popia hati: “[Wosi] o yongola oku popela omuenyo waye [o] u pesela ño, puãi u o mesila omuenyo waye [o] u sanga [vali].” (Mateo 16:25) Etu ka tu yongola oku fa. Pole, nda tua seteka oku popela omuenyo wetu wetaili loku lueya ocihandeleko ca Suku, tuka pumba omuenyo ko pui. Omo liaco, ciwa okuti tu pokola kocihandeleko ca Suku loku kolela okuti nda tua fa, Una wa tu ĩha omuenyo, oka tu ivaluka kuenje oka tu pindula.
16. Omanu va Suku va kakatela kolonumbi vipi viatiamẽla kosonde?
16 Koloneke vilo, vana va kasi oku vumba Suku locili, va kakatela muẽle kolonumbi viaye viatiamẽla kosonde. Ovo ka va tava oku lia osonde. Ndaño oku yi tambuila vasipa ndovihemba. * Ovo va kũlĩha okuti Ululiki wosonde wa kũlĩha eci ciwa kokuavo. Ove hẽ ku tava okuti Suku wa kũlĩha eci ciwa kokuetu okuti etu muẽle ci sule?
ESILIVILO LIOSONDE
17. Kotembo ya va Isareli osonde ya kuata esilivilo lie?
17 Ocihandeleko ca Mose ca lekisile ciwa esilivilo liosonde. Yehova wa handelekele va Isareli catiamẽla kefendelo hati: “Omuenyo wetimba u kasi vosonde kuenje nda yecela kokuene kutala oku likutilila layo ovimuenyo viene, omo osonde oyo yi tuvaika [akandu].” (Ovisila 17:11) Kosimbu, nda umue u Isareli wa linga ekandu, oco ekandu liaco li teteliwe, wa sukilile oku lumba ocinyama. Noke osonde yaco ya enda oku pesiwila kutala vo tavernakulu ya Suku. Eli olio lika esilivilo osonde ya kuata, okuti oku tuvika akandu.
18. Asumũlũho api tu pondola oku kuata omo liosonde ya Yesu ya tu pesiwila?
18 Akristão koloneke vilo ka va kasi vali vemehi Liocihandeleko ca Mose. Omo liaco, ka va lumbi vali ovinyama oco osonde yaco yi pesiwile kutala. (Va Heveru 10:1) Pole, oku pesila osonde kutala, kua kala ocindekaise cocilumba ca Yesu Kristu. Ndomo tua lilongisa Vocipama 5 celivulu lilo, Yesu wa eca omuenyo waye kokuetu poku tu pesila osonde yaye ndocilumba coku tu yovola kakandu. Noke wa londa kilu. Eci a pitilako, wa eca ku Suku esilivilo liosonde yaye ya pesiwa. (Va Heveru 9:11, 12) Eci cecelela okuti akandu etu a eceliwa. Kuenda ca tu yikuila onjila yoku kuata omuenyo ko pui. (Mateo 20:28; Yoano 3:16) Omo liaco, osonde yi kuete esilivilo liocili. (1 Petulu 1:18, 19) Omunu o yovuiwa lika nda wa lekisa ekolelo kosonde ya Yesu ya pesiwa.
19. Nye tu sukila oku linga oco tu ‘yele kosonde yomanu vosi.’
19 Tu kuete esunga lialua lioku pandula Yehova Suku omo a tu ĩha omuenyo. Eci ci tu vetiyavo oku sapuilako vakuetu epuluvi ovo va kuete lioku kuata omuenyo ko pui, nda va lekisa ekolelo kocilumba ca Yesu. Omo okuti Suku wa kapako calua omuenyo womanu, ci tu vetiya oku linga upange waco lombili kuenda epandi. (Tanga Esekiele 3:17-21.) Nda tua likolisilako oku tẽlisa ocikele eci, tuka tẽla oku popia ndupostolo Paulu wa popele hati: “Nda yela osonde yomanu vosi. Nda pua eko momo sia yuvuile oku vu sapuila ocipango cosi ca Suku.” (Ovilinga 20:26, 27) Oku sapuila omanu ocipango ca Suku, oyo onjila yiwa yoku lekisa okuti tua sumbila omuenyo kuenda osonde.
^ tini. 16 Oco o sange alomboluilo akuavo atiamẽla kovihemba vi pondola oku piñainya osonde, tala kemẽla 13-17 vokalivulu ka kuete osapi ya linga hati, Como Pode o Sangue Salvar a Sua Vida? ka sandekiwa Lolombangi via Yehova.


text:
ATONDONGOLO
Ndomo o Kala Ciwa la Vamanjove
Ovipama Vikuavo Losapi Eyi
Lombolola Eci wa Kũlĩha Catiamẽla Koku Lipekela Kuomanu va Kuavimatamata Vimuamue
Oku vangula eci catiamẽla kolombangulo via siata ka ca lelukile. Atondongolo a ka ku kuatisa oku eca atambululo awa kuenda oku ci linga lutate eci catiamẽla koku lipekela kuomanu va kuavimatamata vimuamue.
Oku Sokolola Kolonumbi
Sokolola kolonumbi vio konjo ove o sima okuti ka via lelukile oku vi tẽlisa.
Esokiyo Lioku Kuatisa Vakuetu
Omanu o pondola oku kuatisa va kasi ocipepi love. Vetondongolo eli mu sangiwa atosi atatu a pondola oku kuatisa
ATONDONGOLO


text:
AMÃLEHE VA PULA
Nye Ndi Sukila Oku Linga Nda va Kasi Oku Mõpia Lãvi?
Oseteko: Olombonde
Momo lie vi kokeka evalo
Asapulo ka a sungulukile: Halonjanja viosiko o ka tẽla oku vi tateka.
Asapulo awa: ku sukila oku sakalala
Momo lie vi kokeka evalo
Olombonde vimue vi sumuisa, ca piãla enene vina vi lingiwa locimãho coku vĩhisa onduko yomunu umue. Ndaño olombonde vimue ka via luile, pole vi koka esumuo, ca piãla enene vina vi sandekiwa lomunu umue okuti wa kala ekamba liove.—Osamo 55:12-14.
“Ekamba liange limue lia kala oku sandeka olombonde viokuti, ame ndu kuacipululu. Ca ndi sumuisa calua! Sia tẽlele oku kuata elomboloko lieci a popela olondaka viaco.”—Ashley
Ocili: Ndaño omunu o kasi oku sandeka olombonge ekamba liove ale sio, lalimue eteke o ka ci sola poku limbuka okuti va kasi oku ku popia lãvi.
Asapulo ka a sungulukile: Halonjanja viosiko o ka tẽla oku vi tateka
Omanu va siata oku vangula catiamẽla kuvakuavo omo liasunga alua ndeci:
Omo va kapako omunu waco. Vosi yetu tu sole oku sapela pokati. Omo liaco ca sunguluka oku sapela lavakuetu kuenda oku vangula catiamẽla kuvakuetu. Embimbiliya li tu vetiya oku ‘kapako vakuetu’.—Va Filipoi 2:4.
“Olonjanja vimue ombangulo yi sanjuisa lika eci mu kongela omanu!”—Bianca.
“Oku vangula muẽle ocili, ndi sole oku kũlĩhisa ovina vi kasi oku pita lomanu kuenda oku sapuilako vakuetu ovina viaco. Sia kũlĩhile esunga liaco, pole ndi ci sole.”—Katie
Oku siapo ocituwa caco. Kosimbu kua kala omanu va enda ‘va enda oku pesela otembo yavo yepuyuko koku vangula ale koku yevelela cimue cokaliye.’ (Ovilinga 17:21) Ocituwa caco ca siatavo koloneke vilo!
“Olonjanja vimue, nda ka pali cimue coku vangula, omanu va sanda eci va vangula.”—Joanna.
Ekambo lioku kolapo. Kuli esunga lieci Embimbiliya li popela okuti tu sukila oku yuvula ocituwa coku li sokisa lomanu vakuavo. (Va Galatia 6:4) Pole, oco va yuvule ekambo lioku kolapo, omanu vamue va popia lãvi vakuavo.
“Olombonde vi situlula ovina vialua viatiamẽla komunu o vi linga. Olonjanja vialua vi situlula okuti omunu o linga olombonde o kuetele onya omunu a kasi oku popia lãvi. Eye o sandeka olombonde oco a seteke oku lekisa okuti wa velapo omunu ukuavo.”—Phil.
Ocili: Citava okuti o ci sole ale sio, omanu va ka vangula ovina viatiamẽla kuvakuavo oku kongelamo ove.
Asapulo ka a sungulukile: ku sukila oku sakalala
Citava okuti ove ku tẽla oku tateka okuti omanu va vangula ovina viatiamẽla kokuove, pole o pondola oku nola ndomo o kala. Kuli ovina vivali o pondola oku linga nda wa limbuka okuti omanu va vangula catiamẽla kokuove.
OCINA 1: Ku ci kapiko. Olonjanja vialua, ocina ca velapo oku yuvula oku ci kapako, capiãla enene nda ovina va kasi oku vangula ka vi kuete esilivilo lialua. Kuama onumbi Yembimbiliya yokuti: “Ku ka teme lonjanga.”—Ukundi 7:9.
“Onjanja yimue kua yevala olombonde viokuti ame ndi kasi oku namulala lukuenje umue okuti sio kũlĩhĩle. Ulandu waco wa ndingisa ovinjola, kuenje sia u kapeleko.”—Elise
“Ocina ca sunguluka oku linga coku liteyuila kolombonde, oku kuata ovituwa viwa. Ndaño okuti va sandeka ovina vialua ka via sungulukile viatiamẽla kokuove, lomue o ka tava kolondaka viaco. Ovituwa viove ovio vi ka situlula ocili.”—Allison
Onumbi: Soneha (1) ovina va vangula viatiamẽla kokuove kuenda (2) ndomo wa liyeva. Noke yoku vangula catiamẽla kondaka yaco ‘vutima wove,’ citava okuti ku yi kapiko.—Osamo 4:4.
OCINA 2: Oku sapela lomunu wa fetika olombonde viaco. Olonjanja vimue, citava okuti olombonde viaco via ku sumuisa calua, kuenje o nõlapo oku sapela lomunu wa fetika olombonde viaco.
“Oku sapela lomanu vana va kasi oku vangula ovina viaco citava okuti ci ku kuatisa oku limbuka okuti vepuluvi limue omunu o kũlĩha olombonde viatiamẽla kokuaye. Kuenda ocina cavelapo ceci okuti ove o pondola oku tetulula ocitangi caco.”—Elise.
Osimbu kua endele oku ka vangula lomunu wa sandeka olombonde viatiamẽla kokuove, kũlĩhisa ovinimbu Viembimbiliya kuenda apulilo a kuaimo:
“Nda umue o kumbulula osimbu ka yevele ciwa, wa linga uveke kuenje cu kutisa osõi.” (Olosapo 18:13) ‘Anga hẽ, nda kũlĩha ovina viosi via kongeliwamo? Omunu wa ndi sapuila wa kuata hẽ elomboloko liovina viaco?’
“Omunu lomunu a kale ukuanjanga koku yevelela, a livale koku popia, a livale konyeño.” (Tiago 1:19) ‘Anga hẽ, eli olio epuluvi lia sunguluka lioku sapela lomunu waco? Ndi ka tẽla hẽ oku vangula lutate catiamẽla kondaka yaco? Ale ca sunguluka oku kevelela toke eci ndi tulumũha?’
“Ovina viosi vu yongola okuti omanu vo vi lingili, haivio vu linga kokuavo.” (Mateo 7:12) ‘Nda ca kaile ame, onjila yipi nda nda sanjukila okuti va sapela lame? Vepuluvi lipi nda nda sanjukila okuti omunu waco o ci linga? Olondaka vipi kuenda ovituwa nda nda yongola okuti omunu waco a lekisa?
Onumbi: Osimbu kua endele oku ka sapela lomunu waco, soneha olondaka o yongola oku popia. Noke, kevelela osemana yimosi ale vivali, kuenje tanga vali ovina wa soneha kuenda kũlĩhisa nda o yongola oku pongolola ocisimĩlo cimue. Handi vali, sapela lolonjali viove ale lekamba limue wa kolela ovina wa sokiya kuenda pinga alungulo.
Ocili: Ndeci ca siata oku pita lovina viosi komuenyo, ove ku ka tẽla oku lavulula ovina viosi va popia viatiamẽla kokuove. Pole, o ka tẽla lika oku lavulula ndomo o tetulula ocitangi caco.


text:
AMÃLEHE VA PULA
Ovina Via Lulikiwa Ale Via Tukuluka ño?—Onepa 3: Momo Lie Ndi Tavela Okuti Ovina Via Lulikiwa?
“Nda ove o tava okuti ovina via lulikiwa, omanu va ku tenda ndomunu umue ka kuete olondunge, okuti kua silepo ovina olonjali viove via ku longisa eci wa kala omõla ale etavo limue lia pongolola ovisimĩlo viove.”—Jeanette
Ove hẽ, o kuetevo ovisimĩlo vimuamue ndevi via Jeanette? Citava okuti o fetika oku kuata atatahãi atiamẽla koku lulikiwa kuovina. Ocili okuti ka kuli laumue o yongola oku tendiwa ndomunu umue ka kuete olondunge. Nye ci pondola oku ku kuatisa?
Ovina omanu va popia catiamẽla komunu o tava okuti ovina via lulikiwa.
1. Nda o tava okuti ovina via lulikiwa, omanu va ka sima okuti kua kapeleko ovina olonoño vi longisa.
Ulongisi wange kosikola wa popia okuti omanu va tava okuti ovina via lulikiwa, momo va kuete owesi oku sanga elomboluilo liatiamẽla ndomo oluali lu kasi.”—Maria
Ceci o sukila oku kũlĩha: Omunu o popia ovina evi, ka kũlĩhile ndomo ovina viosi vi kasi. Olonoño via kemãla ndeci Galileo kuenda Isaac Newton, va tavele okuti kuli Ululiki umue, pole, eci ka ca va tatekele oku sola uloño. Olonoño vimue koloneke vilo, vi tava okuti kuli ululiki, pole ka ci va tateka oku tava kolonoño.
Seteka ndoco: Tapa o Ociseleko CALIVULU VO INTERNET vonepa yokuti ulala woku sandiliya, soneha ondaka yokuti “Fala de sua fe.” Sandiliya ovolandu olonoño vi tava okuti ovina via lulikiwa. Limbuka ovina via va kuatisa oku tava kovina viaco.
Oku malusula: Oku tava okuti ovina via lulikiwa, ka ci ku tateka oku tava kolonoño. Pole, osimbu o lilongisa ovina viatiamẽla kolonoño, ekolelo liove kovina via lulikiwa li livokiya. —Va Roma 1:20.
2. Nda wa tava kovina Embimbiliya li popia catiamẽla kovina vialulikiwa, omanu va ka sima okuti o sole calua etavo.
“Omanu valua va sima okuti oku tava kelongiso liokuti ovina via lulikiwa, uveke. Va popia okuti ulandu u sangiwa kelivulu Liefetikilo hawociliko.”—Jasmine
Ceci o sukila oku kũlĩha: Omanu valua va kuete ovisimĩlo ka via sungulukile kueci Embimbiliya li popia catiamẽla kovina via lulikiwa. Olonoño vimue vi popia okuti ongongo ya lulikiwa vokuenda kuoloneke epandu. Embimbiliya ka li longisa ovina viaco.
Elivulu Liefetikilo li popia hati: “Poku fetika Suku wa sovola ilu losi.” Eci ka ci patãla lovina olonoño vi longisa okuti ongongo lia lukiwa osimbu.
Ondaka “eteke” lia tukuiwa kelivulu Liefetikilo, yi lomboloka otembo yalua. Kelivulu Liefetikilo 2:4 ondaka “eteke” yi lomboloka oloneke epandu vioku lulika ovina.
Oku malusula: Elongiso liokuti ovina via lulikiwa, yi li kuata lovina olonoño vi longisa.
Sokolola kovina o tava
Oku tava kelongiso liokuti ovina via lulikiwa, ka ci lomboloka okuti “uveke.” Pole, wa kũlĩha esunga lieci o tavela kovina viaco. Sokolola ndoco:
Wa kũlĩha okuti pali ocina cimue ci kasi oku tungiwa, palivo umue o kasi oku ci tunga. Eci o mola omakina yimue, ombalão yimue ale onjo yimue, wa kũlĩha okuti kuli omunu umue wa yi tunga. Momo lie nda ca litepa lovaso omunu umue, onjila yimue yi pãlãla ale Ongongo tu kasi?
Ovina o sukila oku sokolola: Eci olonoño vi yongola oku mioñolola ovina va linga, va setukula ovina via lulikiwa. Ovo va yongola okuti omanu va eca esivayo kovina va linga. Anga hẽ, ci kuete esilivilo oku eca esivayo kovina omanu va linga okuti Kululiki wetu wa velapo ci sule?
Ovimãleho vi ku kuatisa oku kũlĩhisa ovovangi
O pondola oku pamisa ekolelo liove kovina via lulikiwa, poku lilongisa ovovangi ovina viosi vi sangiwa voluali.
Seteka ndoco: Tapa o Ociseleko CALIVULU VO INTERNET vonepa yokuti ulala woku sandiliya, soneha ondaka yokuti “Teve um projeto?” Pokati kovipama via sandekiwa vonepa yokuti “Teve um projeto?” u sangiwa vo Despertai! nõlapo ovipama via ku vetiya vali. Limbuka etosi liavelapo liatiamẽla kovina via lulikiwa o kasi oku kũlĩhisa vocipama locipama. Ovina viaco, vi ku kuatisa ndati oku tava okuti kuli Ululiki umue?
Lilongisa ovina vikuavo: Kũlĩhisa olombrochura vi kuaimo, oco o kũlĩhe ovovangi akuavo viovina via lulikiwa.
A Vida—Teve um Criador?
Ongongo ya pangiwa ciwa kuenda muli ovina vialua vi kuatisa komuenyo.—Tala kamẽla 4-10.
Ovina via lulikiwa vi eca uvangi wululiki umue. —Tala kamẽla 11-17
Ulandu u sangiwa kelivulu Liefetikilo, ka u lipatãla lovina olonoño via siata oku longisa.—Tala kamẽla 24-28
-
A Origem da Vida—Cinco Perguntas Que Merecem Resposta
Omenyo ka wa tundile kocina cimue ka ci kuete omuenyo.—Tala kamẽla 4-7.
Ka ci tava oku sokolola okuti ovina vi kuete omuenyo via tukuluka ño.—Tala kamẽla 8-12.
Onjila ndomo etimba lietu lia sokiyiwa lia velapo okuti ovina vi kasi oku pangiwa ndopo lovoloño ci sule.—Tala kamẽla 13-21
Ovina viosi via lulikiwa, ka via tukulukile ño. Ovina viosi via lembuluiwa toke cilo, vi eca uvangi wokuti ovinyama via lulikiwa vonjanja yimuamue okuti ka via tukulukile ño.—Tala kamẽla 22-29
-
“Ocina ci mbetiya oku tava okuti kuli Suku ovina via lulikiwa, ndeci ovinyama vi sangiwa vongongo, oluali kuenda onjila ndomo ovina vi kasimo via sokiyiwa.”—Thomas


text:
OCIPAMA 13
Timoteo wa Yonguile Oku Kuatisa Omanu
Timoteo wa kala umalẽhe umue wa yonguile oku kuatisa omanu. Eye wa endele kovitumãlo vialua oco a kuatise omanu. Omo liaco, wa kuata esanju lialua komuenyo. Ove hẽ, o yongola oku yeva ulandu waco?—
Timoteo wa kulila volupale lumue lu tukuiwa hati, Lustra. Osimbu a kala oku kula, inakulu yaye Loisi kumue la inaye Eunike, vo longisa eci catiamẽla ku Yehova. Eci Timoteo a kula, wa kuatisa omanu oku lilongisa catiamẽla ku Yehova.
Eci Timoteo a kala umalẽhe, Paulu wa pinga kokuaye oco va ka kundile kovitumãlo vikuavo. Kuenje, Timoteo wa tambulula hati: ‘Citava!’ Eye wa tava oku enda oku kuatisa omanu.
Timoteo wa endele la Paulu volupale lumue ko Makedonia lu tukuiwa hati, o Tesalonike. Oco va pitĩle volupale luaco, va enda ocinãla cimue posi, kuenje, va linga ungende ukuavo locimbaluku. Eci va pitĩla, va kuatisa omanu valua oku lilongisa catiamẽla ku Yehova. Pole, omanu vamue va va kuatela onyeño, kuenje, va yonguile oku va tipula. Pole, Paulu la Timoteo, va tila noke, va ka kundilile kovitumãlo vikuavo.
Noke yolosãi vimue, Paulu wa pinga ku Timoteo oco a tiukile ko Tesalonike oku kũlĩhĩsa ndomo vamanji va kasi. Oco a tiukile volupale luaco lu koka ohele, wa sukilile oku kuata utõi walua! Pole, Timoteo wa endele volupale luaco momo, wa yonguile oku kũlĩha ndomo vamanji va kasi. Eci a tiuka ku Paulu, wa nena esapulo liwa. Momo, vamanji ko Tesalonike va kala ciwa!
Timoteo wa talavaya kumue la Paulu vokuenda kuanyamo alua. Onjanja yimue, Paulu wa sonehele okuti, Timoteo eye omunu wa velapo a pondola oku tuma, oco a pamise akongelo. Timoteo wa solele Yehova kuenda omanu.
Ove hẽ, o sole omanu, kuenda o yongola oku va kuatisa oku lilongisa catiamẽla ku Yehova?— Nda wa cilinga, o kuata esanju komuenyo ndeci ca pita la Timoteo!
TANGA VEMBIMBILIYA LIOVE
2 Timoteo 1:5; 3:15
Ovilinga 16:1-5; 17:1-10
1 1 Va Tesalonike 3:2-7
Va Filipoi 2:19-22


text:
Tu Imbili Yehova—Ovisungo Viokaliye
Usoma u Kasi Ale Oku Viala
—Wiye!
Ocisungo ca posoka Cusoma coku sivaya Yehova Suku loku limbuka Usoma u vialiwa la Yesu Kristu.
Tu Ĩhe Utõi
Likongela koku likutilila ku Yehova Suku oku pinga utõi woku kunda onduko yaye.
Yehova Oyo Onduko Yove
Sivaya onduko ya Yehova kuenda ecelela okuti omanu vosi va kũlĩha okuti eye Fũ.
Va Longisa Oku Kolapo
Oku pinga ku Yehova eteyuilo kuenda ekuatiso loku pandikisa lekolelo oku loña komuenyo.
Omuenyo Wukundi Wotembo Yosi
Lekisa ocisola cocili o kuetele Yehova kuenda sanjukila upange wove kuenda omuenyo o sole.
Sandiliya Vana va Sole Ombembua
Ocisungo cimue ca posoka, haico ci vetiya catiamẽla kocisola tu kuetele omanu kuenda ombili tu kuete yoku sandiliya olomeme via Suku.
Oku Kundila Omanu Vosi
Imbila Yehova ocisungo catiamẽla kocisola caye kuenda ocikele tu kuete coku yolela omanu vosi oco va linge akamba va Suku.
Ocinyi Voluali Luowelema
Ocinyi cituile lesapulo liwa ño.
Eci ci Lomboloka Omuenyo Wavo
Tu sukila oku kunda esapulo lia Suku osimbu kuli otembo yoku ci linga.
Li Pongiyila Oku Kunda
Nda ci leluka oku kala vonjo, pole tu sukila oku likolisilako oco tu kuate onima.
Wa ci Lingilivo Ame
Yesu wa kapako ocisola kuenda ekuatiso lia eciwa ku vamanjaye olombuavekua ndu okuti via lekisiwa kokuaye.
Ocipiñalo ca Velapo
Yehova osole omãla vaye va nõliwa lespiritu sandu, kuenda ovo va sole oku linga eci eye a yongola.
Wa Eca Omõla Wove Wongunga
Tu ku pandula a Yehova omo wa tu ĩha ombanjaile yove ya velapo. Ceca elavoko komanu vosi.
Tu Eca Olopandu Omo Liocisembi
Ocisembi—elinga lia velapo liocisola ca lekisiwa, Yesu wa lieca ndocilumba, ci tu ĩha epuluvi lioku eca olopandu ku Yehova o tembo yosi.
Tu Likolisiliko
Lekisa esanju liove lioku vumba Yehova ndeci eye a yongola.
Tu Pandikisi
Ocisungo ci tu kuatisa oku pandikisa kuenda oku fendela Yehova lekolelo osimbu tu amamako.


text:
ETUKULWA 2
Onhumwafo oyo ya dja kukalunga omunahole
EMBO lilipi u hole unene momambo aeshe? — Ounona vamwe otashi dulika va tye ove hole omambo oo taa popi kombinga yoinamwenyo. Vamwe otashi dulika va tye ove hole omambo oo e na omafano mahapu. Omambo oo otashi dulika a kale mahafifa okulesha.
Omambo oo a denga mbada mounyuni aushe oyoo tae tu lombwele oshili kombinga yaKalunga. Ndele ope na embo limwe lomomambo oo li na ongushu li dule omambo makwao aeshe. Mbela ou shi shii kutya olilipi? — Embo olo olo Ombibeli.
Omolwashike Ombibeli ya fimanenena? — Omolwaashi oya dja kuKalunga. Ombibeli otai tu hongo kombinga yaKalunga nosho yo kombinga yoinima iwa oyo te ke tu ningila monakwiiwa. Otai tu lombwele yo osho tu na okuninga opo tu hafife Kalunga. Ombibeli oi li ngaashi onhumwafo oyo ya dja kuKalunga.
Kalunga okwa li ngeno ta dulu okushanga Ombibeli aishe ya wana po meulu, ndele te i pe ovanhu, ashike hasho a ninga ngaho. Nonande omadiladilo oo a shangwa mOmbibeli oaKalunga, okwa li a longifa ovapiya vaye vokombada yedu va shange Ombibeli.
Mbela okwa li e shi ninga ngahelipi? — Opo tu shi ude ko, natu ka tale kwaashi tashi shikula apa. Ohatu dulu okuuda ondaka yomunhu wonhumba koradio, ndele omunhu oo ta popi otashi dulika e li kokule neenghono. Ngeenge hatu tale o-TV, ohatu dulu okumona omafano ovanhu ovo ve li koilongo imwe i lili mounyuni, nohatu udu osho tava popi.
Ovanhu otava dulu okweenda oinano ile tava longifa oyeendifo yomewangadjo okuya komwedi, notava dulu okutumina ovanhu ovo ve li kedu omatumwalaka. Mbela owe shi uda nale? — Ngeenge ovanhu otava dulu okuninga ngaho, mbela Kalunga ita dulu okutuma omatumwalaka kombada yedu okudja meulu? — Nopehe na omalimbililo ota dulu. Osho Kalunga okwe shi ninga nale nokuli nofimbo ovanhu va li vehe na eeradio nosho yo ee-TV.
Moses okwa li a uda Kalunga ta popi nonande ka li e mu mona. Opa li ovanhu omamiliyona eshi oshiningwanima osho sha ningwa. Efiku olo Kalunga okwa li a ningifa omhunda aishe i kakame, nopa li omingungumo noushelu. Ovanhu ova li ve shii kutya Kalunga okwa popya nova li va tila neenghono. Onghee hano, ova li va lombwela Moses tava ti: ‘Kalunga haye mwene a popye nafye opo tuha fye.’ Konima yaasho, Moses okwa ka shanga osho Kalunga a li a popya. Eendjovo odo Moses a li a shanga otadi hangika mOmbibeli. — Exodus 20:18-21.
Moses okwa shanga omambo Ombibeli atano opehovelo. Ndele haye aeke a li a shanga Ombibeli. Kalunga okwa li a longifa ovalumenhu 40 lwaapo va shange oitukulwa yOmbibeli. Ovalumenhu ovo ova li ko omido dihapu da pita, nosha li sha kufa omido dihapu opo va mane okushanga Ombibeli, omido 1 600 lwaapo. Osho shikumwifi oshosho kutya nonande vamwe vomovalumenhu ovo va shanga Ombibeli kava li ve shaafane, oinima aishe oyo va shanga otai tu kumwe filufilu.
Ovanhu vamwe ovo va li va longifwa kuKalunga va shange Ombibeli ova li va tumbala. Nonande Moses okwa li omufita woimuna, okwa ka ninga omuwiliki woshiwana shaIsrael. Salomo okwa li ohamba oyo ya li i na ounongo noupuna i dule ovanhu aveshe vopefimbo layo. Ndele ovashangi vamwe kava li lela va tumbala. Pashihopaenenwa, Amos okwa li ha shate eenghwiyu.
Omushangi umwe wOmbibeli okwa li ondokotola. Mbela ou shi shii kutya oye lyelye? — oLukas. Omushangi umwe vali okwa li omufendelifi, nedina laye oMateus. Omushangi umwe vali okwa li omupanguli, oo a li e shii nawa omhango yomalongelokalunga Oshijuda. Okwa shanga omambo mahapu Ombibeli e dule ovashangi vakwao aveshe. Mbela ou shi shii kutya oye lyelye? — oPaulus. Ovahongwa vaJesus, Petrus naJohannes ovo navo va shanga Ombibeli, ova li ovayuli veeshi.
Ovashangi vahapu vOmbibeli ovo ova li va shanga kombinga yoinima oyo Kalunga a li ta ka ninga monakwiiwa. Ndele oinima oyo ova li ve i shiiva ngahelipi ngeenge kaya li ya ningwa natango? — Kalunga oye a li e va pa ouyelele oo. Okwa li e va lombwela osho tashi ka ningwa monakwiiwa.
Eshi Jesus, Omuhongi Munene, e ke uya kombada yedu, okwa hanga oshitukulwa shinene shOmbibeli sha pwa okushangwa. Dimbuluka kutya Omuhongi Munene okwa li meulu fimbo ine uya kombada yedu. Okwa li e shii osho Kalunga a ninga. Mbela okwa li ngoo a itavela kutya Ombibeli oya dja kuKalunga? — Heeno, okwa li e shi itavela.
Ngeenge Jesus a li ta lombwele ovanhu kombinga yoilonga yaKalunga, okwa li he va leshele okudja mOmbibeli. Omafimbo amwe, okwa li ashike ha popi ta tofa osho sha shangwa mOmbibeli. Kakele kaasho, okwa li yo a honga ovanhu oinima ihapu kombinga yaKalunga oyo ya li inai shangwa natango mOmbibeli eshi a li kombada yedu. Jesus okwa ti: “[Eshi] nda uda kuye, ohandi shi tongo kounyuni.” (Johannes 8:26) Jesus okwa li a uda oinima ihapu kuKalunga molwaashi okwa li a kala pamwe naKalunga fimbo a li ine uya kombada yedu. Mbela openi hatu dulu okulesha oinima oyo Jesus a li a popya? — OmOmbibeli. Aishe oye tu shangelwa opo tu i leshe.
Eshi Kalunga a li a longifa ovalumenhu va shange Ombibeli, ova shanga melaka olo la li hali popiwa efiku keshe. Onghee hano, oitukulwa ihapu yOmbibeli oya li ya shangwa mOshiheberi, imwe oya li ya shangwa mOshiaramia naikwao ihapu omOshigreka. Molwaashi ovanhu vahapu kunena kave shii okulesha omalaka oo, Ombibeli oya tolokwa momalaka amwe e lili. Kunena oitukulwa yOmbibeli otai dulu okuleshwa momalaka e dule po 2 260. Diladila ashike kwaasho! Ombibeli oi li onhumwafo oyo Kalunga a shangela ovanhu aveshe. Kashi na nee mbudi kutya oya tolokwa momalaka e fike peni, etumwalaka olo li li mo ola dja kuKalunga.
Osho Ombibeli tai hongo osha fimana kufye. Nonande oya shangwa oule wefimbo lile la pita, otai tu lombwele kombinga yoinima oyo tai ningwa kunena. Natango otai tu lombwele osho Kalunga ta ka ninga monakwiiwa i li popepi. Osho tai popi kashi hafifa tuu! Otai tu pe eteelelo likumwifi li na sha nonakwiiwa.
Ombibeli otai tu lombwele yo kombinga yonghedi yokukalamwenyo oyo Kalunga a hala tu kale tu na. Otai tu lombwele kombinga yaasho sha yuka naasho sha puka. Fye naave otwa pumbwa okushiiva kombinga yaasho. Otai tu lombwele kombinga yovanhu ovo va li va longa osho inashi yuka nosho yo kutya oshike sha li she va ningilwa, opo tu dule okuhenuka omaupyakadi oo a li e va hanga. Otai tu lombwele yo kombinga yaavo va li va longa osho sha yuka nosho yo ouwa oo va li va mona. Oinima aishe oyo i li mo oya shangwa omolwouwa wetu.
Opo tu mone ouwa mwaasho hatu lihongo mOmbibeli, otwa pumbwa okushiiva enyamukulo kepulo lonhumba. Epulo olo eli kutya: Olyelye e tu pa Ombibeli? Oto nyamukula ngahelipi? — Ombibeli aishe ya wana po oya dja kuKalunga. Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya otu li ovanaendunge shili? — Omokupwilikina kuKalunga nokulonga osho te tu pula tu longe.
Onghee hano, otu na okukala hatu longifa efimbo opo tu kale hatu lesha Ombibeli pamwe. Ngeenge twa yakula onhumwafo oyo ya dja kuumwe oo tu hole neenghono, ohatu i lesha lwoikando, molwaashi otwe i tala ko i li oshinima shi na ongushu. Sha faafana, osho naanaa tu na okukala twa tala ko Ombibeli ngaho, molwaashi oi li onhumwafo oyo ya dja kuumwe oo e tu hole neenghono. Ombibeli oi li onhumwafo oyo ya dja kuKalunga omunahole.
Longifa vali ominute dinini opo u leshe omishangwa edi tadi ulike kutya Ombibeli oi li shili Eendjovo daKalunga, noya shangwa omolwouwa wetu: Ovaroma 15:4; 2 Timoteus 3:16, 17 nosho yo 2 Petrus 1:20, 21.
Lihonga shihapu
OSHIKE HATU LIHONGO MOMBIIBELI?
Ombiibeli embo la dja kuKalunga
Ongahelipi Ombiibeli tai dulu oku ku kwafela ngeenge u na oupyakadi? Omolwashike to dulu okulineekela omaxunganeko oo e li mOmbiibeli?
HONGA OUNONA VOYE
Ovalumenhu ovo va shanga kombinga yaJesus
Lihonga kombinga yovashangi vOmbibeli vahetatu ovo va li ko pefimbo limwe naJesus nova shanga kombinga yaye.


text:
OKAPITULU 3
Olipi ehando lia Huku pala o Ohi?
Olipi ehando lia Huku pala ovanthu?
Oñgeni Huku atyitukiluapo?
Komutue wandyila omuenyo pano pohi maukakala ñgeni?
HUKU uhanda o ohi ino ikale omphangu ongwa. Jeova Huku uhanda o ohi iyule ovanthu vokuna ehambu, nekongoko. Ombimbiliya yati ‘Huku wakunine otyikunino mo Endene’. Iya ‘atuikimo…omiti aviho viima ovinyango oviwa kokuvitala, no kokuvilia.’ Etyi Huku alinga omulume nomukai votete, Andau na Eva, Huku wevepakele motyikunino otyo otyiwa iya evetolela okuti: “Lityitei, amukala ovanyingi iya amuyulisa o ohi.” (Gênesis 1:28; 2:8, 9, 15) Huku wahandele ovanthu vakale novana, avayandyanesa otyikunino otyo otyiwa kononthele ambuho mbo ohi. Tupu, wahandele vatekule nawa ovinyama.
2 Jeova Huku uhanda ovanthu vakale mouye omupe pano pohi. Ove utavela okuti otyo matyikafuiswapo? Huku wati: ‘Ame netyipopia, tupu mandyityilingi.’ (Isaías 46:9-11; 55:11) Huku tyotyili makafuisapo ehando liae! Oe, wati ‘kalingile o ohi opo ikale vala ngotyo’, mahi ‘weilinga opo mukale ovanthu.’ (Isaías 45:18) Ovanthu patyi Huku ahandele vakale pano pohi? Iya ankho uhanda vakalemo omanima eñgapi? Ombimbiliya ikumbulula okuti: “Ovaviuki mavapiñgana o ohi, avakakalamo apeho.”—Salmo 37:29; Revelação [Apocalipse] 21:3, 4.
3 Tyotyili, otyo nkhele katyinefuiswepo. Ovanthu vekahi nokuvela nokunkhia. Tupu, vekahi nokulwa nokuliipaa. Pena otyipuka tyimue tyaenda omapita. Mahi, Huku ankho kahandele o ohi ikale ngetyi ikahi hono. Iya oityi tyaendapo? Omokonda yatyi ehando lia Huku kaliafuisilwepo? Petupu omukanda wahonekua novanthu upondola ukukumbulula omapulo oo. Mokonda ovitateka viahimbikila keulu.
OPI KUATUKA ONDYALE
4 Omukanda wotete wo Mbimbiliya ututolela konthele yondyale ya Huku yatumbukila motyikunino tyo Endene. Ondyale oyo iihanwa okuti ‘onyoka’. Mahi, oe hanyokako yotyotyili. Omukanda wahulililako wo Mbimbiliya wihana ondyale oyo okuti o ‘Satanasi Eliapu, una ukahi nokuyapula ovanthu ouye auho.’ Tupu iihanwa okuti ‘onyoka yokonthuko’. (Gênesis 3:1; Revelação [Apocalipse] 12:9) Oandyu oyo yokuna epondolo yaundapesa onyoka opo ipopie na Eva. Yalinga ngatyina omunthu omunongo apopila motyilolo ponthele yae, iya atyilingi ngoti otyo tyikahi nokupopia. Oandyu oyo, ankho oko ikahi etyi Huku atunga o ohi pala ovanthu.—Jó 38:4, 7.
5 Ovipuka aviho Jeova alinga ankho viafuapo. Muaina, olie walinga “Satanasi Eliapu”? Okutyipopia monodaka mbayandyuluka tuti, oandyu imue ya Huku keulu oyo muene yelilinga Eliapu. Otyo tyaenda ñgeni? Hono, omunthu ondalawa upondola okukala otyimphulu. Ñgeni ngotyo? Omunthu oo, hamue uyeka omahando omavi ekule momutima wae. Inkha atualako okusoka kovipuka ovio ovivi, ehando liae malikala enene. Moluotyo, tyina pamamoneka omphitilo, oe upondola okulinga otyipuka otyo otyivi.—Tiago 1:13-15.
6 Tupu, otyo tyaenda na Satanasi Eliapu. Satanasi weiva etyi Huku atolela Andau na Eva okuti tyitei ovana iya amuyulisa o ohi. (Gênesis 1:27, 28) Moluotyo, Satanasi wahimbika okusoka okuti: Ovanthu ava aveho vapondola okufenda ame tyipona okufenda Huku. Ngotyo, ehando olio eevi liahimbika okukula momutima wa Satanasi. Moluotyo, wakayondya Eva okumutolela ounkhembi konthele ya Huku. (Gênesis 3:1-5) Tunde opo, oe walinga ‘Eliapu’, tyihangununa okuti omunthu wokutendeleya vakuavo. Tupu, wakala ‘Satanasi’ tyihangununa okuti ‘Ondyale’.
7 Satanasi Eliapu waundapesa ounkhembi, ahindila Andau na Eva okuhetavela ku Huku. (Gênesis 2:17; 3:6) Moluotyo, vahimbika okunkhia, ngetyi Huku evepopilile okuti inkha kamutavela kondaka yange mamunkhi. (Gênesis 3:17-19) Mokonda Andau wakala omukuankhali, ovana vae aveho navo vapiñgana onkhali. (Romanos 5:12) Onkhalelo yae ipondola okuelekwa nomunthu ulinga onondopio. Inkha ofoloma aundapesa yapenga, okuti onondopio mambutundu nawa? Au, ambuho mambupenge. Tupu, ovanthu aveho vapiñgana ‘onkhali’ ku Andau. Otyo, aveho vakulupila nokunkhia.—Romanos 3:23.
8 Etyi Satanasi alingisa Andau na Eva onkhali ku Huku, ankho ukahi nokuvehongiliya opo vatyitukilepo Huku. Ankho ukahi nokupatana onkhalelo ya Jeova yokutumina. Satanasi ankho ukahi nokupopia okuti: ‘Huku utumina omapita. Upopia omatutu, tupu utyilika ovanthu vae kovipuka oviwa. Ovanthu kavesukisa okutuminwa na Huku. Ovo muene vapondola okutokola etyi tyaviuka netyi tyahaviukile. Satanasi wati, ovanthu mavakala vali nawa inkha ndyivetumina.’ Oñgeni ankho Huku matetulula ounkhembi watyo oo unumanesa? Vamue vapopia okuti Huku ñgeno waipaele vala onondingavivi ombo. Mahi, okuti otyo ñgeno tyaavela ekumbululo kounkhembi wa Satanasi? Okuti otyo ñgeno tyalekesa okuti onkhalelo ya Huku yokutumina yaviuka?
9 Mokonda ouviuki wa Jeova wafuapo, kaipaele liwa-liwa onondingavivi ombo. Huku wamona okuti ankho tyesukisa omuwo opo akumbulule monkhalelo yaviuka omatutu Eliapu. Nokulekesa okuti Satanasi onkhembi. Moluotyo, Huku wayeka ovanthu velitumine ovo muene nombatelo ya Satanasi. Omokonda yatyi Jeova alingila ngotyo? Omokonda yatyi Jeova ayekela palambe omuvo omunyingi pala okutetulula ovitateka ovio? Omapulo oo, maakakumbululwa mo Kapitulu 11 komukanda ou. Pahe, sokolola nawa komapulo aa: Okuti Andau na Eva valinga nawa etyi vetavela ku Satanasi, wehevelingilile natyimue otyiwa? Ankho tyaviuka okutavela okuti Jeova wokuevepa ovipuka aviho, onkhembi? Inkha ove, ñgeno walinga ñgeni?
10 Otyiwa okusoka nawa komapulo oo, mokonda kese umue puonthue hono, wakutikinyua motyitateka otyo. Ove upondola okukala konthele ya Jeova opo ukuateseko okuava ekumbululo kounkhembi wa Satanasi. Tavela Jeova akale Omutumini wove, opo ulekese okuti Satanasi onkhembi. (Salmo 73:28; Provérbios 27:11) Mahi, kavehi ovanthu vaholovona okukala konthele ya Jeova. Otyo tyitutuala kepulo limue liakolela. Okuti Ombimbiliya tyili ilongesa okuti Satanasi oe ukahi nokutumina ouye uno?
OLIE UTUMINA OUYE UNO?
11 Jesus ankho utyii okuti Satanasi oe omutumini wouye uno. Onthiki imue, Satanasi walekesile Jesus “omauhamba aeho ouye nenkhimano liao.” Iya apopila Jesus okuti: “Ovipuka evi aviho mandyikupevio inkha utuika konongolo ofende kuame.” (Mateus 4:8, 9; Lucas 4:5, 6) Nkhele sokolola vala. Inkha Satanasi haeko omutimini wouye uno, okuti ñgeno wayondya Jesus nomauhamba ouye? Jesus katile Satanasi haeko utumina ouye ou. Mokonda inkha Satanasi haeko utumina ouye ou, Jesus ñgeno wetyipopia.
12 Jeova tyili oe Omukulami, Omutungi wovipuka aviho. (Revelação [Apocalipse] 4:11) Petupu onthele naike Mombimbiliya ipopia okuti Jeova Huku ine o Jesus Kristu, ovo vekahi nokutumina ouye uno. Motyinthiki tyahulililako tya Jesus pano pohi, oe wapopia okuti Satanasi “omutumini wouye uno.” (João 12:31; 14:30; 16:11) Tupu, Ombimbiliya ipopia okuti Satanasi Eliapu o “huku youye uno.” (2 Coríntios 4:3, 4) Apostolu João tupu wahoneka okuti: “Ouye auho ukahi pomaoko Eliapu.”—1 João 5:19.
OÑGENI OUYE WA SATANASI MAUHANYAUNUAKO
13 Kese enima, ovivi mouye vikahi nokuliyawisa. Ouye auho weyula omafualali nomauta. Weyula ovatumini ovakalavi, no nonkhalamutue mbo nongeleya ononkhembi, no makongombanda. Okupilulula ouye uno tyepuiya unene. Ombimbiliya itutolela okuti Huku makamanako onondingavivi ambuho, movita viae vio Armagedon. Otyo, matyikaikula ondyila youye omupe.—Revelação [Apocalipse] 16:14-16.
14 Jeova Huku waholovona Jesus Kristu opo akale Omutumini Wouhamba Wae keulu. Ombimbiliya ankho yapopiale okuti: “Tuatyitilwa omona, tuapewa omona, outumini maukala komapepe ae. Iya enyina liae maihanwa okuti…Omutumini Wombembua. Outumini wae maukatualako apeho iya ombembwa kamaikapwa.” (Isaías 9:6, 7) Jesus walongesa ovalongwa vae velikuambele konthele youtumini oo, okuti: “Ouhamba wove uye. Ehando liove lilingwe pano pohi, ngetyi lilingwa keulu.” (Mateus 6:10) Ngetyi matukelilongesa vali komutue momukanda uno, Ouhamba wa Huku apa katutu maukamanako omautumini aeho omouye. (Daniel 2:44) Iya Ouhamba wa Huku, oo maukapinga koutumini. Okuhulako, Ouhamba wa Huku maukapilulula o ohi ino opo ikale omphangu yombembwa.
OUYE OMUPE UKAHI POPEPI
15 Ombimbiliya itutolela okuti: “Kuna eulu eepe, no ohi omphe tukahi nokukevelela ngetyi [Huku] alaa, muna mamukakala ovaviuki.” (2 Pedro 3:13; Isaías 65:17) Ovikando vimue tyina Ombimbiliya ipopia o “ohi”, ikahi nokupopia ovanthu vakala pano pohi. (Gênesis 11:1) Moluotyo, o ‘ohi omphe’, ovanthu aveho vana vapandwa na Huku.
16 Jesus walaa okuti mouye omupe, aveho vapandwa na Huku mavakapewa “omuenyo wahapu.” (Marcos 10:30) Mbambavo ikula Ombimbiliya yove mu João 3:16 no mo 17:3, opo utale oityi tuna yokulinga opo tukatambule omuenyo wahapu. Pahe, tala mo Mbimbiliya ononkhano onongwa Huku makaavela vana mavakanyingila Mouye omupe.
17Ovivi, novita, noungangala, kamavikakalako vali. ‘Onondingavivi kambukakalako vali. Mahi, onondalawa mavakapiñgana o ohi.’ (Salmo 37:10, 11) Makukakala ombembwa, mokonda ‘Huku makamanako ovita alo kuna kuaoyela o ohi.’ (Salmo 46:9; Isaías 2:4) Okutundilila opo, ouviuki nombembwa, mavikatualako apeho.—Salmo 72:7.
18Ovafendeli va Jeova mavakakala tyapama. Kohale, Ovaisilayeli tyina ankho vetavela ku Huku, ankho vakala tyapama. (Levítico 25:18, 19) Tyihambukiswa unene okukakala nombembwa ngoyo mouye omupe!—Isaías 32:18; Miquéias 4:4.
19Kamakukakala vali ondyala. Omuhoneki wo salmu, waimba okuti: “Makukakala ovilia ovinyingi kombanda yo ohi. Alo kombanda yonomphunda makukakala ovikulia ovinyingi.” (Salmo 72:16) Jeova Huku makaavela ononkhano onongwa ovanthu vae ovaviuki. Iya o ohi maikaavela okulia okunyingi.—Salmo 67:6.
20O ohi aiho maikakala opalaisu. Ponomphangu mbuna mbahanyaunwa nonondingavivi, mapakakala onondyuo onongwa novikunino viehiwa nawa. (Isaías 65:21-24; Revelação [Apocalipse] 11:18) Mokueenda kuomuvo, o ohi aiho maikakala tyehiwa nawa ngetyi ankho tyali otyikunino tyo Endene. Iya Huku ‘makaikula eke liae opo ahambukiswe ovipuka aviho viokuna omuenyo’.—Salmo 145:16.
21Pokati kovanthu novinyama mapakakala ombembwa. Ovinyama viomofika no viomeumbo, mavikalia kumue. Alo umue omona omututu, kamakakala nowoma wovinyama vina viokulia ovanthu hono.—Isaías 11:6-9; 65:25.
22Kamakukakala vali omauvela. Jesus Omutumini Wouhamba wa Huku keulu, makavelula ovavei aveho, tyipona tyina alingile puetyi ankho ali pano pohi. (Mateus 9:35; Marcos 1:40-42; João 5:5-9) Pomuwo watyo opo, “nawike omunthu kombanda yo ohi makati: ‘Ame ndyivela’”.—Isaías 33:24; 35:5, 6.
23Vokuankhia mavakatutiliswa, nekevelelo liokuhankhi vali. Aveho vokuankhia mahi, vekahi mehinangelo lia Jeova, mekevepindulapo. Moluotyo, “makukakala etutilo liovaviuki na vana vehevaviuki.”—Atos 24:15; João 5:28, 29.
24 Aveho vaholovona okulilongesa konthele Yomupakeko wetu Omunene Jeova Huku nokumuumbila, vakevelela omuenyo omuwa komutue. Etyi Jesus alaa ondingavivi ina yankhila ponthele yae okuti, ‘Mokakala naame mo Palaisu’, ankho ukahi nokupopia Opalaisu mouye omupe. (Lucas 23:43) Tyakolela unene tulilongese vali konthele ya Jesus Kristu. Mokonda matukatambula ononkhano ombo onongwa menyina liae.
OTYETYI OMBIMBILIYA ILONGESA
- Ehando lia Huku liokupilulula o ohi opo ikale omphangu yombembwa malikafuisuapo.—Isaías 45:18; 55:11.
- Ouye uno nkhele ukahi nokutuminwa na Satanasi.—João 12:31; 1 João 5:19.
- Mouye omupe, Huku makaavela ovanthu ovipuka oviwa.—Salmo 37:10, 11, 29.
Omapuko Elongeso
1. Olipi ehando lia Huku pala o ohi?
2. (a) Oñgeni tutyii okuti ehando lia Huku pala o ohi malifuiswapo? (b) Oityi Ombimbiliya ipopia konthele yovanthu okukalako apeho?
3. Ovipuka patyi ovivi tuluete hono pano pohi? Iya otyo tyikatula omapulo patyi?
4, 5. (a) Olie waundapesa onyoka pala okupopia na Eva? (b) Oñgeni omunthu ondalawa apondola okukala otyimphulu?
6. Oñgeni oandyu ya Huku yakala Satanasi Eliapu?
7. (a) Omokonda yatyi Andau na Eva vankhila? (b) Omokonda yatyi ovana aveho va Andau vakulupila nokunkhia?
8, 9. (a) Ounkhembi patyi Satanasi apopia konthele ya Huku? (b) Omokonda yatyi Huku kaipaelele onondingavivi ombo?
10. Oñgeni molekesa okuti ukahi konthele ya Jeova mounkhembi wakatulua na Satanasi?
11, 12. (a) Oityi Satanasi aavelele Jesus, tyilekesa okuti oe omutumini wouye uno? (b) Oityi vali tyilekesa okuti Satanasi oe omutumini wouye uno?
13. Omokonda yatyi tuesukisila ouye omupe?
14. Olie Huku aholovona opo akale Omutumini Wouhamba Wae? Iya oñgeni otyo tyapopiluale mo Mbimbiliya?
15. O “ohi omphe” oityi?
16. Vana vapandwa na Huku mavakapewa ondyambi patyi? Iya oityi tuna yokulinga opo tukatambule ondyambi oyo?
17, 18. Oityi tyitukalesa nonthumbi yokuti mouye omupe mamukakala ombembwa nepameko?
19. Oñgeni tutyii okuti mouye omupe mamukakala okulia okunyingi?
20. Oityi tyitukalesa nonthumbi yokuti o ohi aiho maikakala opalaisu?
21. Oityi tyilekesa okuti pokati kovanthu novinyama mapakakala ombembwa?
22. Omauvela maakalingwa ñgeni?
23. Etutilo malikahambukiswa omitima vietu mokonda yatyi?
24. Tyina usoka okukala mouye omupe omutima wove ukala ñgeni?


text:
Eendombwedi daJehova ohadi yandje ngoo omakwafo ngeenge paholoka oiponga?
Heeno, Eendombwedi daJehova luhapu ohadi kwafele ngeenge pa holoka oiponga. Ohatu kwafele Eendombwedi nosho yo ovo vehe fi Eendombwedi metwokumwe nelombwelo olo li li mOmbibeli mOvagalati 6:10 olo tali ti: “Tu ningileni aveshe ouwa, ndelenee unene tuu ovo oovakwetu vomeitavelo.” Ohatu kendabala yo okuyandja ekwafo lopamhepo nolopamaliudo olo hali kala la pumbiwa neenghono pomafimbo a tya ngaho kwaavo ve li oihakanwa.—2 Ovakorinto 1:3, 4.
Ehangano
Konima ngeenge oshiponga sha holoka, Ovakulunhuongalo vomomaongalo oo e li moshitukulwa omo mwa holoka oshiponga ohava kendabala okukwatafana nakeshe umwe womomaongalo oo, va mone ngeenge ove li ngoo meameno nonokutya ekwafo lilipi tashi dulika va pumbwa. Opo nee ovakulunhuongalo ohava yandje ouyelele oo va mona eshi va ninga omapekapeko koshitaimbelewa shEendombwedi daJehova osho tashi pashukile oshilongo shavo nosho yo kutya ekwafo lopaulumomhumbwe lilipi la yandjwa.
Ngeenge omaongalo omoshitukulwa osho itaa dulu okuwanifa po eemhumbwe odo, Olutuwiliki lEendombwedi daJehova ohali ningi po omalongekido opo li yandje ekwafo olo la pumbiwa po. Osho osha faafana nonghedi omo Ovakriste vonale va li ve lifila oshisho pefimbo londjala. (1 Ovakorinto 16:1-4) Oshitaimbelewa osho hashi file oshisho omaongalo oo, ohashi hoolola Okomitiye yOkuunganeka Oikwafa oyo i unganeke nokukwatela komesho eenghendabala dokukwafela. Eendombwedi dikwetu dokoitukulwa imwe nado ohadi yambe po efimbo lado noiniwe yado opo di kwafele.—Omayeletumbulo 17:17.
Elongifo loimaliwa
Omayambidido ohaa tuminwa koshitaimbelewa shEendombwedi daJehova ohaa longifwa yo okukwafela ovo va ninga oihakanwa yoiponga. (Oilonga 11:27-30; 2 Ovakorinto 8:13-15) Molwaashi oilonga oyo ohai longwa kovaliyambi, omayambidido oo haa yandjwa ohaa longifwa mokukwafela ovo va hangwa koiponga, ndele hakufuta ovaliyambi. Omayambidido aeshe ohaa longifwa noukeka.—2 Ovakorinto 8:20.


text:
OSHILESHWA 6
Mbela oonakufya ove na ngoo eteelelo lasha?
1. Onghundana iwa i na sha noonakufya oilipi?
Eshi Jesus a li a fika muBetania osho sha li popepi naJerusalem, okwa hanga pa pita omafiku ane okudja eshi kaume kaye Lasarus a fya. Jesus okwa li a ya kombila pamwe novamwaina vanakufya, Marta naMaria. Diva konima yaasho, eemhunga dovanhu oda li yo de uya kuvo. Diladila ashike kunghee Marta naMaria va li va hafa konima eshi Jesus a nyumuna Lasarus! — Lesha Johannes 11:21-24, 38-44.
Marta okwa hangwa nale e shii onghundana iwa i na sha noonakufya. Okwe lihonga kutya Jehova ota ka nyumuna ovafi opo va ka kale vali nomwenyo kombada yedu. — Lesha Job 14:14, 15.
2. Oonakufya ove li monghalo ya tya ngahelipi?
Ovanhu ova shitwa okudja mondwi yedu. (Genesis 2:7; 3:19) Fye katu fi oishitwa yopamhepo oyo ngeno hai kala ashike nomalutu opambelela oule wefimbo lonhumba. Fye oishitwa yopambelela, nokape na oshitukulwa shetu shimwe hashi twikile okukala nomwenyo konima yefyo. Ngeenge otwa fi, ouluvi wetu nao ohau fi noihatu diladila vali. Nomolwaasho eshi Lasarus a li a nyumunwa koufi, ka li a hokolola sha shi na sha nonghalo omo a li, molwaashi oonakufya kave na eshi ve shii. — Lesha Epsalme 146:4; Omuudifi 9:5, 6, 10.
Ndele mbela Kalunga oha hepeke ngoo shili oonakufya momundilo woheli? Molwaashi Ombibeli oya ti kutya oonakufya kave na eshi ve shii, osha yela kutya ehongo lomundilo woheli kali fi loshili notali shekifa Kalunga. Ediladilo olo lokuhepeka oonakufya momundilo woheli oli li nokuli oshinima shinyanyalifi kuye. — Lesha Jeremia 7:31.
3. Mbela ohatu dulu ngoo okupopya noonakufya?
Oonakufya ihava popi noihava udu ko. (Epsalme 115:17) Ndele ope na ovaengeli vamwe ovakolokoshi nohava dulu okupopya novanhu tave liningifa va fa oonakufya. (2 Petrus 2:4) Jehova okwa indika ovanhu vaha ka konge ekwafo koonakufya. — Lesha Deuteronomion 18:10, 11.
4. Oolyelye tava ka nyumunwa?
Ovanhu omamiliyona mahapu ovo ve li meembila otava ka nyumunwa va ka kale nomwenyo kombada yedu. Nokuli novanhu vamwe ovo kwa li hava longo owii molwaashi vehe shii Jehova otava ka nyumunwa. — Lesha Lukas 23:43; Oilonga 24:15.
Ovanyumunwa ovo otava ka pewa omhito ve lihonge oshili kombinga yaKalunga nokuulika kutya ove na eitavelo tali longo muJesus mokukala hava dulika kuye. (Ehololo 20:11-13) Ngeenge ovanyumunwa ovo ova kala tava longo ouwa, otava ka dula okukala nomwenyo waalushe kombada yedu. — Lesha Johannes 5:28, 29.
5. Enyumuko otali tu hongo shike kombinga yaJehova?
Ovanhu otava ka dula okunyumunwa molwaashi Kalunga okwa tuma Omona waye a yambe po omwenyo waye molwetu. Onghee hano, elongekido lenyumuko oli li oshalinghenda ya dja kuJehova noli li yo euliko kutya oku tu hole. Ndele mbela olyelye unene wa hala oku ka mona eshi ovafi tava ka nyumunwa? — Lesha Johannes 3:16; Ovaroma 6:23.
Lihonga shihapu
Ombibeli otai hongo lela shike?
Oonakufya ove li peni?
Lihonga osho Ombibeli ya popya shi na sha noonakufya nonokutya omolwashike ovanhu hava fi.
Ombibeli otai hongo lela shike?
Eteelelo lashili kovaholike voye ovo va fya
Mbela owa kanifa omuholike woye mefyo? Oto ke va mona ngoo vali? Lihonga kutya Ombibeli otai hongo shike kombinga yenyumuko.
Ombibeli otai hongo lela shike?
Osho oishitwa yopamhepo hai dulu oku tu ningila
Ombibeli oya popya kombinga yovaengeli neendemoni. Mbela oishitwa oyo yopamhepo oko ngoo i li shili? Mbela otai dulu okukuma onghalamwenyo yoye?


text:
Ndi Sole Lika Omanu Vakuavimatamata Vimuamue—Ci lomboloka hẽ Okuti Ndi ka Kuela Lomunu Umue Ukuavimatamata Vimuamue?
Sio!
Ocili cimue: Olonjanja vialua oku sola lika omanu vakuavimatamata vimuamue, ocina cimue ci pita.
Eci oco Lisette o kuete 16 kanyamo a limbuka. Eye wa solele calua ufeko umue. Eye wa popia hati: “
Poku lilongisa uloño wo Biologia kosikola, nda limbuka okuti etimba liomunu li pongoloka vokuenda kuotembo kuovomalẽhe. Ndi sima okuti nda amalẽhe valua va kũlĩhile ciwa ovina vi pita ketimba liavo, nda va limbuka okuti oku sola omunu ukuavimatamata vimuamue ocina cimue ci pita kuenda ka va vetiyiwa oku kuela omunu umue ukuavimatamata vimuamue.”
Pole, nye o linga nda wa limbuka okuti ocisola o kuetele omunu ukuavimatamata vimuamue ka ci piti? Anga Suku ongangala poku kisika okuti omunu o sole ukuavimatamata vimuamue o yuvula oku kuela lomunu waco?
Nda wa tambulula okuti oco kepulilo eli, ciwa oku kũlĩha okuti ocisimĩlo caco ci tiamisiwila kocisimĩlo ka ca sungulukile cokuti, omunu o sukila oku pokola koloñeyi viukahonga. Embimbiliya li lungula omanu poku va sapuila okuti va pondola oku yuvula oku kuama oloñeyi vĩvi viukahonga.—Va Kolosai 3:5.
Ovisimĩlo Viembimbiliya via sunguluka. Olio li vetiya omanu vana va kuete onjongole yoku lipekela lomanu vakuavimatamata vimuamue, oku pokola konumbi ya eciwa komanu vana va sole omanu vakuavimatamata via litepa yokuti: “
Tili evĩho liukahonga.” (1 Va Korindo 6:18) Ocili ceci okuti, omanu valua va sole omanu vakuavimatamata via litepa okuti va yongola oku pokola kolonumbi Viembimbiliya, va siata oku likandangiya koloseteko oco ka va ka yapuisiwe lalambalalo va liyaka lavio. Omanu vana va sole vakuavimatamata via litepa, va pondolavo oku ci linga nda okuti va yongola oku sanjuisa Suku. (Esinumuĩlo 30:19)


text:
Ovina Vio Pokolika
Ulandu Womunu
Ulandu womunu wa kapiwa vonumbi eyi u ka kuamiwa lika lo Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., ale lovisoko vi panga onepa ko Watchtower. O Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., ka yi sandeka ulandu womunu lomunu, pole yi ci linga lika nda omunu wa pinga ekuatiso kuenda kuli olonumbi via sunguluka vi ecelela oku ci linga okuti, vi teyuila ekalo liomunu waco. Lalimue esapulo liomunu lia kapiwa vo Internet li landisiwa ale oku kisika omanu vakuavo oku feta olombongo.
Onumbi yo Internet
Onumbi yo Internet weca poku ikula o konda vonumbi yetu, tu talavaya layo poku ku tumisa esapulo vo konda yove. Ndeci, nda ondimbukiso yove ale osapi yoku yulula ya ku limba, kuenje o pinga ekuatiso lioku iñila vo internet, ekuatiso liaco li keyilila vesapulo li tumiwa vetendelo liove lio Internet.
Cookies
O Cookies ocimãleho ci ku ivaluisa ovina wa nõla poku talavaya lonumbi yetu yo jw.org. Ndeci, elimi wa siata oku tala vo jw.org li solekiwa lo cookie, kuenje onjanja lonjanja eci o tala vo internet, ocimãleho caco ci sandiliya elimi liove vo Internet. Pole, o cookie ka yi soleka ulandu womunu lomunu.
Ocimãleho co JavaScript
O Scripting yi talavaya lo jw.org yi leluise oku yulula ciwa onumbi yetu yo Internet. Oku talavaya lo Scripting cecelela okuti o jw.org yi tumisa lonjanga ulandu komunu umue. Pole, o jw.org lalimue eteke yi ka talavaya lo Scripting oco yi semulule ale oku kapa asapulo amãle vokomputador yomunu ukuavo.
O JavaScript yi ecelela oku yulula olonepa vimue vio jw.org oco yi talavaye ciwa. Olonepa vialua vioku yulula vo Internet vi ecelela oku vi nyanyumũla ale oku vi kupika. Omo liaco, kũlĩhĩsa olonumbi vio Internet oco o lilongise ndomo o talavaya ciwa lonumbi yetu.
Nda olonjanja viosi ca ku sunguluka oku pongolola ovina vio pokolika, tu ka ku ĩha ovina vi ku kuatisa oku linga apongoloko aco vocipama cilo kuenje o ka ci linga olonjanja viosi loku kũlĩha asapulo tua kapamo kuenda ndomo tu talavaya lasapulo aco.


text:
Vi na Tuhuka Vuovuno mu JW.ORG
Support for Windows 8 and Windows Phone 8
Putukenu ku Pangesa JW Library—Windows
Lilongesenu mua ku pangesela vifua mpundu via JW Library mu viKomputador via Windows.
VUTALA VUA KANIUNGI
No. 5 2017 | Tungelo—Ku va Kala Mpundu? Vika eci Cimpande ca Puila ca Seho?
Vantu va handeka na ku soneka via vingi ku tuala ha tungelo na ku likata cavo na vantu, vunoni vusunga mpundu ku tuala hali vakevo vuka?
VUTALA VUA KANIUNGI (VUA KU LILONGESA)
Setembro 2017
Ovu Vtuala vu li na vilongesa via 23 ya Outubro ku 26 ya Novembro , 2017.


text:
KAPITULU 8
Vika Vuangana vua Njambi?
1. Civundilo cika ca ku tsimana tu lilongesa lelo?
VANTU vavengi va tantekeya vuino civundilo ca Tatetu. Yesu ua pangesele eci civundilo mu ku longesa vandongesi veni ku vundila. Vika ua handekele mu civundilo caco? Kaha omo lia vika eci civundilo ca kala na seho kuli yetu lelo?
2. Viuma vika vitatu ua tu longesele Yesu ku vundila?
2 Yesu ua handekele ngueni: “Ngoco vene vundilenu ngecize: Tatetu u li muilu va lemese [ni va lelese] lizina liove. Vuangana vuove vu ize. Cizango cove va ci linge, Ngue muilu, ngecize ha mavu.” (Tandenu Mateo 6:9-13.) Vika Yesu ua tu longesele mu ku vundila evi viuma vitatu?—Talenu Litota 20 ku ntsongo ya livulu.
3. Vika tua pande ku tantekeya ku tuala ha Vuangana vua Njambi?
3 Tua lilongesa ngecize lizina lia Njambi, Yehova. Kaha tua simutuila laza via cizango ca Njambi ku vantu na ku mavu. Vunoni vika ua lomboluele Yesu mu ku handeka ngueni: “Vuangana vuove vu ize”? Tu ka lilongesa vika Vuangana vua Njambi, vi vu ka linga, na vati vu ka lelesa lizina Lieni.
VIKA VUANGANA VUA NJAMBI?
4. Vika Vuangana vua Njambi, kaha Muangana uavo iya?
4 Yehova ua tumbika nguvulu muilu na ku hangula Yesu ku pua Muangana uayo. Mbimbiliya ya tumbula eyi nguvulu nguayo Vuangana vua Njambi. Yesu ikeye ‘Muangana ua vamiangana na Sukulu ya vasukulu.’ (1 Timoteo 6:15) Yesu a hasa ku linga via cili ku hiana nkala muangana, kaha ua kala na ngolo ku hiana vamiangana va ha mavu vose ambe va lipandakane.
5. Kulihi vua kala Vuangana vua Njambi? Vuka sika vika?
5 Yesu ua hilukile muilu mu nima ya matangua 40. Mu nima ya ntsimbu, Yehova ua mu hanguile ku pua Muangana ua Vuangana. (Vilinga 2:33) Nguvulu ya Njambi tangua ika sika mavu ku tundilila muilu. (Ku-Solola 11:15) Ngeci Mbimbiliya ya tumbula Vuangana vua Njambi nguayo: ‘Vuangana vua Muilu.’—2 Timoteo 4:18.
6, 7. Vika via lingisa Yesu ku pua Muangana ua cili ku hiana vamiangana vakuavo vose?
6 Mbimbiliya nguayo Yesu ua hiana vamiangana vose muomu “ikeye lika kesi na vutsi.” (1 Timoteo 6:16) Vamiangana vose hano ha mavu ve ku tsa, vunoni Yesu ka ka tsi. Viuma viose via cili via ka linga Yesu vi ka kalako miaka yose.
7 Vupolofeto vua Mbimbiliya vua muesa ngecize Yesu a ka pua muangana ua cili, ua ngozi, mu ku handeka nguavuo: “Sipilitu ua Yehova a ka tumama hali ikeye, cimbembesi ca mangana na mana, cimbembesi ca zinguli na zindzili, cimbembesi ca ciningi na ku vuila Yehova vuoma. Na ndzolela yeni i ka kala mu ku mu vuila Yehova vuoma. Kaha kali ka sompa mu ku kava via ku mona na meso, cipue ka li ka teta lizi mu ku kava via ku ivua na matuitui eni; vunoni a ka sompela vahutu na vuviuke.” (Isaya 11:2-4) Nenu mua tonda muangana uenu a pue ngeci mua ou ni?
8. Vati tua tantekeya nguetu Yesu ka ka siki lika lieni?
8 Njambi ua hangula vamo vantu va ka sike hamo na Yesu mu vuangana vua muilu. Ca ku muenako, kapostolo Paulu ua lekele Timoteo ngueni: “Nga tu kolesa, tu ka sika naua hamo neni.” (2 Timoteo 2:12) Vangahi va ka sika na Yesu?
9. Vangahi va ka sika na Yesu? Njambi ua putukile ku va hangula ntsimbu ika?
9 Ngue mu tua lilongesele mu Kapitulu 7, kapostolo Yoano ua kele na cimona kaha ua muene Yesu na pu Muangana muilu hamo na vamiangana vakuavo 144,000. Vakua 144.000 va pua veya? Yoano ua lomboluele ngueni vali “na lizina lieni [Yesu] na lizina lia Ise, va na a soneka ku maholo avo.” Kaha Yoano ua vuezeleko naua ngueni: “Ava vakevo vaze va kava muana mpanga kuose ku a ya. Ava va va landele ha kati ka vantu.” (Tandenu Ku-Solola 14:1, 4.) Vakua 144.000 va pua Vakua Kilistu va ku ononoka va hangula Njambi mu ku “suana ha mavu.” (Ku-Solola 5:10) Fume ku ntsimbu ya vapostolo, Yehova ue ku hangula vamo Vakua Kilistu va ku ononoka va kovele ku civunga ca vakua 144.000.
10. Vati Njambi ua muesa cilemo mu ku hangula Yesu na va 144.000 va ka sike vantu?
10 Yehova ua tu lema cikuma ngeci ua hangula vantu va ka sike na Yesu. Yesu a ka pua muangana ua cili muomu ue ku tu ivuisisa. A tantekeya tuyando kaha na vika ca lomboloka ku pua muntu. Paulu ua handekele ngueni Yesu ue ku tu vuila ngozi muomu ue “ku tu tetela ku ku zeya cetu,” kaha ua “muene vieseko viose ngue etu vene.” (VaHevelu 4:15; 5:8) Vakua 144.000 navo va tantekeya vika ca lomboloka ku pua muntu. Va yanda na ku hona ku tantuluka na mavezi. Ngeci mukemuo, tu hasa ku kala na vusunga nguetu Yesu na vakua144.000 va ka tu ivuisisa na visoti vi tue ku pinda navio.
VIKA VU KA LINGA VUANGANA VUA NJAMBI?
11. Omo lia vika Yesu ua longesele vandongesi veni ku vundila linga cizango ca Njambi va ci linge muilu?
11 Yesu ua longesele vandongesi veni ku vundila linga cizango ca Njambi va ci linge muilu. Omo lia vika? Mu Kapitulu 3 ka lino livulu, tua lilongesele ngecize Satana Ndiavu ua alulukilile Njambi. Mu nima yevi, Yehova uecelele Satana na vaze tungelo va mu kavele ni nguetu vandemone, va ci kale muilu kamo kantsimbu. Ngeci mukemuo, kati vose va kele muilu va lingile cizango ca Njambi. Mu Kapitulu 10, tu ka lilongesa vikuavo ku tuala hali Satana na vandemone veni.
12. Mizimbu ika ivali ya seho va soneka ku Ku-Solola 12:10?
12 Mbimbiliya ya lombolola ngecize Yesu mu nima ya ku pua Muangana ua Vuangana vua Njambi, ua luile ndzita na Satana. (Tandenu Ku-Solola 12:7-10.) Cinimbu 10, ca muesa mizimbu ivali ya seho ya viuma via solokele. Ca ku livanga, Vuangana vua Njambi vua putukile ku sika ku hitila muli Yesu Kilistu. Ca mu civali, Satana va mu mbilile ha mavu. Kaha ngue mu tu lilongesa evi viuma via soloka laza.
13. Vika via lingikile muilu mu va tundisilemo Satana?
13 Mbimbiliya ya lombolola ndzolela i va vuile tungelo va ku ononoka omo Satana na vandemone veni va va sekuile muilu, nguayo: “Ngoco vene zolelenu, enu melu, nenu mu kalamo.” (Ku-Solola 12:12) Muilu muli ciyulo na ku litavasiana ka ce ku hua muomu vose va limo ve ku linga cizango ca Njambi.
14. Vika via lingika ha mavu omo lia ku tundisa Satana muilu?
14 Vunoni muono ha mavu ua kaluua cikumakuma. Vantu ve ku hita mu vieseko via ku linga na ha meso vui muomu “Satana na suluka” hano ha mavu, kaha “a li na vutenu vua kama, omo na tantekeya ngecize a li na ka ntsimbu lika.” (Ku-Solola 12: 12) Satana ali na vutenu vua kama, muomu va mu tundisa muilu kaha na tantekeya ngecize vuovuno va mu nongesa. Ngeci ue ku linga cose mu ku kokela vantu visoti, ku vavala na tuyando mu mavu ose.
15. Cizango cika ua kala naco Njambi ku tuala ku mavu?
15 Vunoni cizango ca Njambi ku mavu ka ca alulukile. Kasi ua tonda vantu va ku tantuluka va ka yoye mu citungu ha mavu. (Visamo 37:29) Vati Vuangana vua Njambi vu ka puisamo evi viuma?
16, 17. Vika ya tu longesa Ndaniele 2:44 ku tuala ha Vuangana vua Njambi?
16 Vupolofeto vua ku Ndaniele 2:44, nguavuo: “Ku matangua a vamiangana vaze Njambi ua muilu a ka tumbika vuangana vumosi vuntsa ka va kenieka ku miaka yose ya ya-ye, cipue mpoko yavuo ka va ka i eca ku vantu veka; vunoni vukevuo vu ka vatuola na ku lia mavuangana aa ose, kaha vu ka mana ku miaka yose ya ya-ye.” Vika ovu vupolofeto vua tu longesa ku tuala ha Vuangana vua Njambi?
17 Ca ku livanga, vua tu lekesa ngecize Vuangana vua Njambi vu ka putuka ku sika “ku matangua a vamiangana vaze”, eci ca lomboloka ngecize mu vu ka putuka ku sika Vuangana vua Njambi, ha mavu ha ka kala mavuangana akuavo. Ca mu civali, vua tu longesa ngecize Vuangana vuaco vu ka kalako ku miaka yose, ka va ka vu tundisaho ku nguvulu yeka. Kaha ca mu citatu, Vuangana vua Njambi vu ka lua ndzita na mavuangana a ha mavu. Mu nima yaco, vantu va ka va sika ku nguvulu ya cili cikumakuma ku hiana viose.
18. Ndzita ika kala ha kati ka Vuangana vua Njambi na mavuangana a mavu, lizina liayo ika?
18 Vati Vuangana vua Njambi vu ka putuka ku sika mavu? Ntsimbu kanda ndzita ya ku manusuila i va luka nguavo Alemangendo i putuke, vandemone va ka kokueya “vamiangana va mavu ose,” linga va ka lipandakane navo mu ku lua ndzita ya litangua lia kama lia Njambi, Mukua ngolo yose.” Mua vusunga, Vamiangana va mavu va ka luisa Vuangana vua Njambi.—Ku-Solola 16:14, 16; talenu Litota 10 ku ntsongo ya livulu.
19, 20. Vika tu tondela Vuangana vua Njambi vu sike mavu?
19 Vika tu tondela Vuangana vua Njambi? Omo lia viuma vitatu. Ca katete, tu vakua vupi ngeci tue ku vavala na ku tsa. Vunoni Mbimbiliya nguayo omo Vuangana vua Njambi vu ka sika, tu ka yoya miaka ya ya-ye. Ngeci mukemuo, Yoano 3:16 nguayo: “Njambi ua lemene vakua mavu cikuma, ngecize ua hele Muaneni umo lika, linga uose a mu tsiliela kati a ka nonge, vunoni a kale na muono ka ue ku hua ua ya-ye.”
20 Ca mu civali, tu tonda Vuangana vua Njambi muomu tua yoya ha kati ka vakua vupi. Vavengi ve ku-onga na ku linga vupangala. Ka tu hasa ku va tundisako, vunoni Njambi a hasa. Vose ve ku tualelelaho ku linga vupi tangua va ka va nongesa mu ndzita ya Alemangendo. (Tandenu Visamo 37:10.) Ca mu citatu, ci tu lingisa ku tonda Vuangana vua Njambi ca pua muomu mavuangana a mavu a ku zeya, a vukenia na vupi. Ka a kele na cizango ca ku kuasa vantu vononoke Njambi. Mbimbiliya ya handeka nguayo muntu “a li na mpoko kuli mukuavo mu ku lipihisa ivene.”—Ekelesiaste 8:9.
21. Vati Vuangana vua Njambi vu ka lingisa cizango ceni ha mavu?
21 Mu nima ya Alemangendo, Vuangana vua Njambi vu ka lingisa cizango ceni va ci linge ha mavu, mu ku tundisako Satana na vandemone veni. (Ku-Solola 20:1-3) Kaha na umo uahi a ka vavala ni ku-tsa. Ku hitila mu cikombelo, vantu vose va ku ononoka va ka yoya miaka ya ya-ye mu Citungu. (Ku-Solola 22:1-3) Vuangana vu ka lelesa lizina lia Njambi. Mu njila ika? Omo Vuangana vua Njambi vu ka sika mavu, vantu vose va ka singimika lizina lia Yehova.—Talenu Litota 21. ku ntsongo ya livulu.
NTSIMBU IKA VA VIALEKELE YESU HA VUANGANA?
22. Vati tua tantekeya nguetu Yesu ka puile Muangana mu nima ya ku sanguka ceni ni haze vene ha londelele muilu?
22 Yesu ua longesele vandongesi veni ku vundila, ngueni: “Vuangana vuove vu ize.” Eci ca muesele ngecize Vuangana vu keza ku lutue. Ha katete Yehova a ka tumbika Vuangana vueni na ku vialeka Yesu ku pua muangana. Vuno Yesu va mu vialekele ha Vuangana muze vene mua londele muilu ni? Houe, ua laveleleko imo ntsimbu. Mu nima ya ku sanguka ca Yesu, va Petulu na Paulu va lomboluele vupolofeto vua ku Visamo 110:1 ku tuala hali Yesu. Mukanda uaco nguauo: “Tumama ove ku livoko liange lia cilio, noho nji puisa vitozi vove ciliatelo cove.” (Vilinga 2:32-35; VaHevelu 10:12, 13) Ntsimbu ingahi Yesu ua pandele ku lavelela amba va mu vialeke ha Vuangana kuli Yehova?
Vuangana vua Njambi vu ka lingisa cizango ceni va ci linge ha mavu
23. (a) Mu muaka uka Yesu va mu vialekele ha Vuangana vua Njambi? (b) Vika tu ka lilongesa mu kapitulu ka hatako?
23 Mu nima ya miaka ya ingi tele muaka ua 1914 kanda u ci hete, vakua ku lilongesa Mbimbiliya va nongonuene ngecize muaka uaco u ka pua ua seho ya kama mu Vupolofeto vua Mbimbiliya. Viuma via solokele mu muaka ua 1914 via muesele ngecize va handekele vusunga. Yesu ua putukile ku sika mu muaka uze vene. (Visamo 110:2) Mu nima yaco, Satana va mu mbilile ha mavu, kaha na lisupu na “kantsimbu lika.” (Ku-Solola 12:12) Mu kapitulu ka hatako, tu ka lilongesa vitantekeyeso vikuavo vi muesa ngecize tuli na ku yoya ku ntsimbu yaco. Tu ka lilongesa naua ngecize vuovuno Vuangana vua Njambi vu lingisa cizango ceni va ci linge ha mavu.—Talenu Litota 22 ku ntsongo ya livulu.


text:
Onepa 4: Tunde Kosoma Yatete ya va Isareli Toke Kumandekua ko Bavulono
Saulu wa linga osoma yatete ya va Isareli. Pole Yehova ko sanjukilile kuenje wa nõla Daviti oco a viale pomangu yaye. Vonepa eyi tu ka lilongisa ovina vialua viatiamẽla ku Daviti. Eci eye a kala umalẽhe wa liyaka la Goliata. Noke wa suvukiwile la Soma Saulu. Avigaile wo kuatisa oku yuvula oku linga eci cĩvi.
Noke tu ka lilongisavo ovina viatiamẽla ku Salomone omõla a Daviti. Salomone weya oku viala va Isareli pomangu ya Daviti. Olosoma vitatu viatete via va Isareli, vosi yavo omunu lomunu wa vialele eci ci soka akũi akuãla kanyamo. Noke yoku fa kua Salomone, ofeka ya Isareli ya tepiwa volosoma vivali. Yimue konano yikuavo kombuelo.
Usoma wo konano wapata ekũi, wa kala eci ci soka 257 kanyamo osimbu handi ka wa nyõliwile la va Asuria. Eci pa pita 133 kanyamo, usoma wo kombuelo wapata avali, lawovo wa nyõliwa. Noke va Isareli va tualiwa kumandekua ko Bavulono. Onepa YAKUÃLA yi lombolola ulandu wotembo yi soka 510 kanyamo watiamẽla kovina via pita kosimbu ndomo tu ka ci mola.