text:
OMBIIBELI OHAI LUNDULULA ONGHALAMWENYO YOVANHU
Onda punduka lwoikando fimbo inandi pondola
ODULA OMO A DALWA 1953
OSHILONGO OMO A DALELWA AUSTRALIA
ONAKUDIWA ONDA LI NDA PIKWA KOKUTALA OMAFANO OIPALA
ONGHALAMWENYO YANGE YONALE:
Tate okwa kala moGermany, nomo 1949 okwa li a tembukila koAustralia a ka konga oilonga momina nomeefabrika dolusheno. MoAustralia okwa kala hadi moshitukulwa hashi ifanwa Victoria, naamo omo a hombolela. Nonda ka dalwa mo 1953.
Konima yomido dinini, meme okwa li a hovela okukonakona Ombiibeli nEendombwedi daJehova. Onghee onda kala ndi shii omahongo Ombiibeli okudja kounona. Ashike tate ka li a itavela momalongelokalunga. Okwa li ha longifa eenghono nokuningila ovanhu omatilifo, nameme okwa li ha kala e mu tila neenghono. Meme okwa twikila okukonakona Ombiibeli meholeko nokwa kala e hole omahongo ayo. Ngeenge tate a li a dja mo meumbo, meme okwa li he tu lombwele fye nokamwamemekadona osho e lihonga mOmbiibeli. Okwa li he tu lombwele kombinga yedu olo tali ka ninga oparadisa monakwiiwa, nanghee hatu dulu okukala twa hafa ngeenge otwa kala hatu dulika komifikamhango dOmbiibeli di na sha nelihumbato lopaenghedi. — Epsalme 37:10, 29; Jesaja 48:17.
Eshi nda li ndi na omido 18, onghalo oya li ya fininika nge ndi fiye po eumbo omolwelongifo leenghono latate. Nonande onda li nda itavela osho meme a honga nge okudja mOmbiibeli, kanda li nde shi lenga nomolwaasho onghalamwenyo yange kaya li metwokumwe naasho nde lihonga. Lwanima, onda ka kala handi longo omalusheno momina yomakalamanya. Nonda li nda hombola eshi ndi na omido 20, notwa ka dala okaana ketu koshiveli konima yeedula nhatu. Opo nee, onda li nda hovela okulipula kutya oshike sha fimanenena monghalamwenyo yange. Molwaashi onda li ndi shii kutya Ombiibeli otai dulu okukwafela oukwaneumbo wetu, onda li nda tameka okukonakona Ombiibeli nEendombwedi daJehova. Ashike omukulukadi wange okwa li e di tonde neenghono. Eshi nda ongala nado pokwoongala kwado kumwe, omukulukadi wange okwa li a lombwela nge ndi xulife po ekonakonombiibeli, ile ndi fiye po oukwaneumbo. Onda li nda xulifa po ekwatafano lange nEendombwedi molwaashi onda li ndi udite itandi dulu okuninga po sha. Lwanima onde ke livela ombedi eshi nda efa po ekonakonombiibeli olo nda li ndi shii kutya oli li mondjila.
Efiku limwe, ovanailonga vakwetu ova ulikila nge omafano oipala. Omafano oo okwa li taa monika a fa mahokwifa, ndele okwa nyata neenghono. Konima eshi nde a tala, onda li handi livele ombedi. Eshi nda dimbuluka osho nde lihonga mOmbiibeli, onda li handi diladila kutya Kalunga ota ka handukila nge. Etaleko lange li na sha nokutala omafano oipala ola li la lunduluka filufilu eshi nda kala handi tale luhapu omafano oo a nyata. Mokweendelako kwefimbo, onda li nda pikwa kokutala omafano a tya ngaho.
Moule womido 20 da ka shikula ko, onda enda handi efa po filufilu omifikamhango odo meme a li a honga nge. Elihumbato lange ola li la nwefwa mo kwaasho nda li handi tale. Onda li handi tukana, ndi hole omashendjo inaa koshoka nonda li nda kulika etaleko lii li na sha nomilele. Nonande onda li ndi na omukulukadi wange, okwa li yo handi i momilele novakainhu vamwe. Efiku limwe, onde litala meshipili ndele handi lipopile handi ti: ‘Ame omunhu mwii.’ Onda li nda hovela okukala inandi lifimaneka vali nondi litonde.
Otwa li twa hengana, nonghalamwenyo yange oya li i li monghuwo ina onghambe. Opo nee onda ilikana kuJehova nomutima aushe, nokuhovela natango ekonakonombiibeli nonande opa li pa pita omido omilongo mbali lwaapo. Pefimbo opo tate okwa hangika a fya nale, nameme okwa li a ninginifwa e li Ondombwedi yaJehova.
NGHEE OMBIIBELI YA LUNDULULA ONGHALAMWENYO YANGE:
Opa li eyooloko la kula pokati konghedi yange yokukalamwenyo nomifikamhango dOmbiibeli da denga mbada. Ashike, onda li nda halelela okumona ombili yokomutima oyo ya udanekwa mOmbiibeli. Onda li nde litulila po elalakano ndi lundulule onghedi yange yokupopya nokweefa po okuhanduka diva. Onda li yo nda tokola ndi efe po okundobola, okunwa omalodu sha pitilila nokuvaka po oinima yomuhona wange.
Ovanailonga pamwe naame kava li ve udite ko kutya omolwashike nda li nda hala okuninga omalunduluko oo meendelelo. Moule weedula nhatu ova kala hava shindi nge nelalakano opo ndi shune konghedi yange yokukalamwenyo i kulu. Pashihopaenenwa, ngeenge nda ninga epuko linini ngaashi okuhanduka unene ile nda tukana, ova li hava ingida mokule tava ti: “Iyaa! Osho tu ku shiivile ngaho.” Eendjovo odo oda li hadi ehameke nge neenghono, nonda li handi kala ndi udite inandi ninga omalunduluko asha.
Moilonga yetu, omafano oipala okwa li haa dulu okumonika noupu moikwaelektronika nomomambo. Ovanailonga pamwe naame ova li have litumine pandjikilile omafano oo a nyata okupitila meekompiuta, ngaashi nda li handi ningi pehovelo. Onda li handi kendabala okuhenuka okutala omafano oipala oo a li a pika nge, ndele ova li va twikila okuyeleka nge. Opo nee onda li nda konga ekwafo kwaao hatu konakona naye Ombiibeli a yambidide nge noku twe nge omukumo. Okwa li a pwilikina nelididimiko eshi nde mu mbubulila omutima wange. Okwa ulikile nge nghee handi dulu okuungaunga nonghalo oyo ya li ya pika nge a longifa eevelishe donhumba mOmbiibeli. Nokwa li yo a ladipika nge ndi twikile okukonga ekwafo kuJehova okupitila meilikano. — Epsalme 119:37.
Efiku limwe onda li nda ongaleka ovanailonga vakwetu. Ofimbo va li va ongala, onde va lombwela va pe ovalumenhu vavali vomuvo omalodu ovo va li va pikwa koikolwifa. Ovanailonga aveshe ova ingida tava ti: “Ito dulu okuninga ngaho nandenande! Ovalumenhu ovo otava kondjo nale nokweefa po oikolwifa oyo ye va pika!” Onda nyamukula nda ti: “Omu li mondjila, naame ohandi kondjo nokweefa po okutala omafano inaa koshoka.” Okudja opo, ovanailonga vakwetu ova li va mona kutya ohandi kondjo ndi efe po okutala omafano oipala oo a li a pika nge, noinava hetekela tuu vali okufininika nge ndi shune konghalo yange inya ikulu.
Mokweendela ko kwefimbo, kekwafo laJehova onda li nda dula okufinda filufilu onghalo yokutala omafano oipala. Nonda li nda ninginifwa mo 1999, ndi li Ondombwedi yaJehova. Onda pandula unene eshi nda mona omhito onhivali opo ndi kale nonghalamwenyo iwa noihafifa.
Paife ondi udite ko kutya omolwashike Jehova e tonde oinima aishe oyo nda li ndi hole nale. E li Tate omunahole, okwa li a hala okwaamena nge koiponga aishe oyo hai etwa kokutala omafano oipala. Paife onda mona oushili weendjovo odo di li mOmayeletumbulo 3:5, 6, odo tadi ti: “Lineekela Omwene, ino liameka keendunge doye mwene. Mu shiiva meendjila doye adishe, opo nee Ye ota ka lalakanifa omalila oye.” Omifikamhango dOmbiibeli ihadi tu amene ashike, ndele ohadi tu kwafele yo tu pondole. — Epsalme 1:1-3.
OUWA OO NDA MONA:
Monakudiwa, onda li ndi litonde ndele paife onde lifimaneka nondi na ombili yokomutima. Paife ondi na onghalamwenyo ya koshoka, nondi udite kutya Jehova okwa dimina nge po nokwa yambidida nge. Mo 2000, onda li nda hombola Ondombwedi i kwetu yedina Karolin, omukainhu oo muwa noku hole Jehova ngaashi ame. Neumbo letu oli li onhele yehafo nombili. Oshi li oufembanghenda okukala tu li vamwe vomOvakriste ovo va koshoka paenghedi nove na ohole youmwainafana oyo i li mounyuni aushe.
Lihonga shihapu
Ekonakonombibeli ohali ningwa ngahelipi?
Eendombwedi daJehova mounyuni aushe oda shiivikila okukonakona Ombibeli novanhu oshali. Tala kutya ohali ningwa ngahelipi.
Ongahelipi omafinamhango Ombibeli hae tu etele ouwa?
Jesus okwa yelifa kutya omolwashike twa pumbwa ewiliko nomafinamhango Ombibeli avali elipi a fimanenena.


c: text/html

text:
EHOKOLOLO 108
Saulus ta i kuDamaskus
MBELA ou shi shii kutya olyelye oo a nangala pedu mefano olo la ama kolulyo? OSaulus. Dimbuluka kutya Saulus omulumenhu omunyasha winya a li a kelela oikutu yovalumenhu ava va dipaa Stefanus nomamanya. Tala kouyelele oo tau vilima! Oshike mbela sha li sha ningwa po?
Konima eshi Stefanus a dipawa, Saulus oye a li a ninga omukwatelikomesho waavo va li tava kongo ovashikuli vaJesus opo ve va hepeke. Okwa li te va kongo ta ende eumbo neumbo nokwa li e va kokolola mo momaumbo noku va tulifa modolongo. Ovahongwa vahapu ova li va ya onhapo koilando imwe nova ka hovela okuudifa ‘onghundana iwa’ koilando oyo. Ndele Saulus okwa li a landula ovashikuli vaJesus noku va konga mo moilando oyo. Ndele fimbo e li mondjila ta i kuDamaskus, opa li pa ningwa oshikumwifilonga tashi landula:
Saulus okwa li a minikilwa ombadilila kouyelele wa twa wa dja meulu. Saulus okwa li e lidenga poshi ngaashi tu shi wete mefano omo. Opo nee, okwa uda ewi tali ti: ‘Saulus, Saulus, omolwashike to hepeke nge?’ Ovalumenhu ovo va li naSaulus navo ova li va mona ouyelele nova uda ewi, ndele kava li va uda ko eshi sha tongwa.
Saulus okwa li a pula a ti: ‘Omwene, oove lyelye?’
Ewi ola nyamukula tali ti: ‘Aame Jesus ou to hepeke.’ Jesus okwa li a popya ngaho, molwaashi eshi Saulus a li ta hepeke ovashikuli vaJesus, paulelalela okwa li a fa ta hepeke Jesus ye mwene.
Saulus okwa li a pula vali ta ti: ‘Omwene ondi na okuninga po shike?’
Jesus okwa ti kuye: ‘Fikama uye kuDamaskus noto ka lombwelwa eshi u na okuninga shimha wa fiki.’ Eshi Saulus a fikama, ka li vali e wete ko, molwaashi okwa li a twika. Onghee hano, ovalumenhu ovo a li navo ove mu kwata meke, ndele tave mu twala kuDamaskus.
Opo nee, Jesus okwa ka lombwela omuhongwa waye umwe wokuDamaskus, a ti: ‘Ananias fikama, inda keumbo laJudas nondjila inya ya lukwa ondjila ya yuka. Ka konge omulumenhu wedina Saulus, molwaashi onde mu hoolola a ninge omupiya wange e likalekelwa.’
Ananias okwa li a ninga ngaashi a lombwelwa. Eshi a mona Saulus, okwe mu tenheka omake aye, ndele ta ti kuye: ‘Omwene okwa tuma nge opo ndi ku twikulule noto ka yadifwa omhepo iyapuki.’ Ohaluka, momesho aSaulus omwa li mwa wa oinima ya fa oipwakotola nokwa li a twikuluka.
Saulus okwa li a longifwa kuJesus monghedi ya tongomana a udifile ovanhu vomoiwana i lili noku lili. Saulus okwa ka shiivika nawa e li omuyapostoli Paulus nohatu ke lihonga shihapu shi na sha naye. Ndele tete natu ka taleni kutya Kalunga okwa li a tuma Petrus a ka ninge shike.
Oilonga 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ONDJOKONONA YONGHALAMWENYO
Jehova okwa kwafela nge ndi pondole moilonga yaye
Efiku limwe onda lombwela omunambelewa umwe oo a li a hala okutwala nge modolongo kutya onda tulilwe nale modolongo molwaashi inandi hala moita. Onda li nde mu pula kutya, “Natango oto shuna nge modolongo?” Osho osha li oshikando oshitivali handi fininikilwa metangakwaita kepangelo laAmerika.
ONDA dalwa mo 1926 modoolopa yaCrooksville, Ohio, mOilongo ya Hangana yaAmerika. Tate nameme kava li naanaa ve hole oinima yopalongelokalunga, ashike ova kala have tu lombwele atushe vahetatu tu ye kongeleka. Otwa li hatu i kongeleka yoMethodist. Eshi nda li ndi na omido 14, omufita okwa li a pange omaano molwaashi onda kala ihandi faula kongeleka Osoondaxa keshe.
Pefimbo opo, mushiinda shange umwe wOndombwedi yaJehova wedina Margaret Walker okwa li ha talele po meme nokukundafana naye kombinga yOmbiibeli. Efiku limwe onda li nda tokola ndi kale po. Meme okwa li ta diladila kutya ohandi ka piyaaneka ashike ekonakonombiibeli lavo, onghee okwa li a lombwela nge ndi ye pondje. Ndele onda kala ashike handi kendabala okupwilikina kwaasho tava kundafana. Konima eshi va kala have uya lwoikando, Margaret okwa pula nge kutya, “Ou shii kutya edina laKalunga olyelye?” Onde mu nyamukula nda ti: “Kape na oo ehe shii kutya oKalunga.” Opo nee okwa lombwela nge ta ti: “Kufa Ombiibeli yoye ndele to lesha mEpsalme 83:18.” * — Tala eshangelo lopedu. Osho nda ninga, ndele handi mono kutya edina laKalunga oJehova. Opo nee onda li nda ya kookaume kange ndele handi va lombwele kutya, “Eshi tamu i komaumbo nena, ka lesheni Epsalme 83:18 mu tale kutya edina laKalunga olyelye.” Oto hale okutya opo nda hovelela okuyandja oundombwedi opo.
Onda li nda konakona Ombiibeli ndele handi ninginifwa mo 1941. Lwanima onda ka pewa oshinakuwanifwa shokukwatela komesho Ekonakono lEmbo lEongalo. Onda li nda ladipika meme novamwameme va kale have uya kEkonakono lEmbo lEongalo olo handi kwatele komesho, nosho va ninga. Ashike tate ka li e na ohokwe.
OMAPATANEKO MEUMBO
Onda ka pewa oinakuwanifwa ihapu meongalo, nonda ka kala ndi na omambo mahapu oo a nyanyangidwa kEendombwedi daJehova. Efiku limwe tate okwa li a ulika omambo ange ndele ta ti: “Ou wete oinima aishe oyo? Onda hala ya pita mo meumbo lange ndele to i nayo.” Onda li nda tembuka mo meumbo ndele handi ka kala handi di koZanesville, moOhio, ashike onda kala handi shuna keumbo opo ndi ka ladipike vambuletu.
Tate okwa li ha kelele meme kokwoongala. Omafimbo amwe ngeenge a i, tate ohe ke mu alula ndele te mu nanene meumbo. Ashike meme okwa li ha pitile komuvelo ukwao ndele ta i kokwoongala. Onda li nda lombwela meme handi ti: “Ino lipula unene naasho. Ta loloka shito oku ku kelela.” Mokweendela ko kwefimbo, tate okwa ka sholola okukelela meme, ndele meme ta kala a manguluka okuya kokwoongala.
Eshi Ofikola yOkudeula Ovaudifi ya hovela mo 1943, onda li nda hovela okukala handi yandje oipopiwa mofikola oyo. Omayele oo nda li handi pewa konima eshi nda yandja oshipopiwa okwa kwafela nge ndi kale omupopi muwa.
OKUHE NA OMBINGA KWANGE MOITA
Mo 1944 pefimbo lOita Itivali yOunyuni, onda li nda twalwa moukwaita. Onda li nde lilopota kuFort Hayes moColumbus muOhio, nda konakonwa palutu ndele handi yadeke ofooloma. Onda li nda lombwela ovanambelewa kutya inandi hala okuya moukwaita. Okudja opo ova li va efa nge ndi ye keumbo. Konima yomafiku manini, omunambelewa okwa li e uya peumbo letu ndele ta lombwele nge ta ti: “Corwin Robison, onda tumwa ndi ku kwate po.”
Konima yoivike ivali fimbo nda li momhangu, omupanguli okwa li a lombwela nge ta ti: “Ngeno okwa li aame omutokoli, ngeno ohandi ku pe ehandukilo longhalamwenyo yoye aishe modolongo. Ou na eshi wa hala okutya?” Onde mu nyamukula nda ti: “Omufimanekwa, omwa li mu na okutala nge ko ngaashi omufita. Ohandi udifile eumbo keshe, nonda udifila ovanhu vahapu onghundana iwa yOuhamba waKalunga.” Omupanguli okwa li a lombwela ovatokoli vomomhangu ta ti: “Inamu uya mu tokole ngeenge omulumenhu ou omufita ile hasho. Omwe uya okutokola ngeenge okwe lilopota ngoo opo a ka ye moukwaita ile hasho.” Moule ashike wominute inadi fika nometatavili, ovatokoli ova li va tokola diva kutya ondi na ondjo. Omupanguli okwa li a tokolela nge omido nhano modolongo yaAshland moKentucky.
JEHOVA OKWA AMENA NGE MODOLONGO
Pehovelo modolongo yomoColumbus, Ohio onda kala mo oivike ivali, nefiku lotete onda tulwa mokanduda aame andike. Onda li nda ilikana kuJehova handi mu lombwele kutya, “Itandi dulu okukala mokanduda omido nhano aame andike. Kandi shii kutya nandi ninge ngahelipi.”
Mefiku la landula ko, ovakeleli vodolongo ova li va pitifa nge mo. Onda li handi ende nomunadolongo woshipombolutu, ndele hatu fikama hatu tale mekende. Okwa li a pula nge ta ti: “Omolwashike u li omu Shorty?” Onde mu lombwela nda ti: “Ondi li Ondombwedi yaJehova.” Okwa ti: “Oshili? Hano omolwashike u li omu?” Onda ti: “Eendombwedi daJehova ihadi i moita di dipae ovanhu.” Opo nee ta ti: “Ove ku tula modolongo molwaashi ino hala oku ka dipaa ovanhu. Vo ova tula ovalumenhu vamwe modolongo molwaashi va dipaa ovanhu. Otashi tu ngoo kumwe osho?” Onde mu nyamukula nda ti: “Ahowe, itashi tu kumwe.”
Omunadolongo oo okwa ti, “Onda li modolongo imwe vali oule womido 15 omo nda lesha imwe yomoileshomwa yeni.” Eshi nda uda ta ti ngaho, onda ilikana kuJehova handi ti: “Kwafele nge opo omulumenhu ou a kale a ama kombinga yange.” Pefimbo opo tuu opo, omunadolongo oo wedina Paul okwa ti: “Ngeenge umwe e ku kumu, ingida ashike. Ohandi ka ungaunga navo.” Onghee hano, ovalumenhu 50 ovo nda hanga modolongo oyo inava shinda nge.
Eshi ovanambelewa va ka lundululila nge kodolongo yokuAshland, onda hanga ko ovamwatate va pyokoka. Ova li va kwafela nge nova li yo va kwafela vamwe va ehene popepi naJehova. Ova li ve tu pa oshinakuwanifwa shokulesha Ombiibeli oshivike keshe, notwa li hatu longekida omapulo nomanyamukulo okwoongala. Modolongo omo twa li omwa li mu na eembete dihapu di li momunghulo wekuma. Omwa li omumwatate oo he tu ulikile opo tu na okulonga. Okwa li a lombwela nge ta ti: “Robison, oto kala to udifile pombete ei naai. Oto kala to udifile keshe oo te uya peembete odo. Shilipaleka kutya omunhu owe mu udifila fimbo ina ya.” Osho osho sha li hashi tu kwafele tu udife monghedi ya unganekwa nawa.
OSHO NDA HANGA SHA NINGWA PO ESHI NDA DJA MODOLONGO
Eshi Oita Itivali yOunyuni ya xula mo 1945, onda li natango modolongo. Onda li handi lipula unene noukwaneumbo wetu molwaashi Tate okwa lombwela nge ta ti: “Ngeenge ove owa di mo meumbo lange, ava va fyaala mo ohandi ungaunga navo.” Ndele eshi nda mangululwa mo, onda li nda hafifwa koshinima shimwe inandi shi teelela. Vaheyali vomeumbo letu ova li hava i kokwoongala, naumwe womovamwamemekadona okwa li a ninginifwa nonande tate okwa li he va pataneke.
Eshi oita yOvakorea ya hovela mo 1950, onda li nda lombwelwa ndi ye moukwaita oshikando oshitivali nonda li nda lombwelwa ndi ke lilopote natango kuFort Hayes. Konima eshi a konakona okudula kwange, omunambelewa umwe okwa lombwela nge a ti: “Owa pita nawa u dule aveshe vomongudu yeni.” Onde mu nyamukula nda ti: “Oshi li nawa, ashike inandi hala okuya moita.” Onda li nda tofa eendjovo odo di li mu 2 Timoteus 2:3, ndele handi ti, “Ame omukwaita nale waKristus.” Opo nee okwa mwena po oule wokafimbo ndele ta ti: “Oto dulu okuya.”
Lwanima onda li nda ya kokwoongala kwOvabetel okwo kwa li kwa ningwa poshoongalele osho sha ningilwe moCincinnati, moOhio. Omumwatate Milton Henschel okwa li e tu lombwela kutya ope na omhumbwe yovamwatate ovo va hala oku ka longa kObetel. Onda li nda ninga eindilo loku ka longa koBetel, ndele handi tambulwa. Onda hovela okulonga koBetel yaBrooklyn muAuguste 1954 nomo ndi li fiyo onena.
Onda kala handi longo oilonga ihapu koBetel. Omido dihapu onda kala handi longo neetenga dokundjeneka omeva moshinyanyangido nometungo omo mu na eembelewa, handi longo nomashina nokupangela omakumba. Onda kala yo handi longo pOmalupale Oyoongalele moNew York City.
Ondi hole eeprograma odo hadi ningwa moBetel, ngaashi Elongelokalunga longula nEkonakono lOshungonangelo nosho yo okuudifa pamwe neongalo. Ngeenge owe shi diladila nawa, oto dulu okumona kutya oyo oinima oyo omaukwaneumbo Eendombwedi daJehova e na okuninga pandjikilile. Ngeenge ovadali nounona ohava konakona omushangwa wefiku pamwe, hava ningi Elongelokalunga lOukwaneumbo alushe, hava kufa ombinga pokwoongala nohava longo nouladi moilonga yokuudifa onghundana iwa, aveshe moukwaneumbo otava ka kala popepi naJehova.
Onda panga oukaume novahapu koBetel nomeongalo. Vamwe vomuvo ova li ovavaekwa nova ka ya meulu. Ashike ovapiya vaJehova aveshe inava wanenena mwa kwatelwa nOvabetel. Ngeenge opa holoka okuhaudafana pokati ketu nomumwatate, ohandi kendabala alushe ndi pange ombili naye. Ohandi diladila komushangwa waMateus 5:23, 24, nonghee tu na okuungaunga nokuhaudafana. Ihashi kala shipu okutya “ombili,” ashike luhapu okuyandja ombili oko haku kandula po okuhaudafana.
OIDJEMO IWA OYO NDA MONA MOILONGA YANGE
Paife ihashi kala naanaa vali shipu kwaame okuudifa eumbo neumbo molwaashi onda ninga omunamido, ashike ihandi sholola. Onde lihonga Oshichina shOshimandarin nohandi hafele okupopya nOvachina mepandavanda. Omafiku amwe ohandi yandje oifo 30 ile 40 kwaavo ve na ohokwe.
Onda ninga nokuli elishuneko kOmuchina umwe. Efiku limwe fimbo ndi li pokatala kokulandifila oiimati, opa pita okakadona kamwe kanini take limemesha. Naame onda li nde limemesha, ndele handi ka pe Oshungonangelo no-Awake! mOshichina. Oka li ke i tambula ndele taka lombwele nge kutya edina lako oKatie. Konima yaasho, keshe fiku Katie ta mono nge, iha kala ine uya a popye naame. Onda li handi mu hongo omadina oiimati nosho yo oikwambidi mOshiingilisha, ye ta endulula mo noku a kopela momutwe. Onda li yo handi mu yelifile Omishangwa dOmbiibeli ndele ta tambula okambo Ombibeli otai hongo. Ashike konima yoivike yonhumba, kanda li vali handi mu mono.
Eemwedi da ka landula ko, onda li nda yandja oifo kokakadona kamwe oko ka li taka piti pwaame taka yandje oufo vomashiivifo opaipindi, ndele take i tambula ko. Oshivike sha shikula ko, oka li ka pa nge ongodi yako ndele taka ti: “Popya nomunhu e li koChina.” Onda ti: “Nghi shii ko omunhu koChina.” Ashike okwa li ta kondjifa nge, opo nee onda tambula ko ongodi, ndele handi ti: “Hallow, aame Robison.” Oo a nyamukula nge mongodi okwa ti: “Robby, oKatie ta popi. Onda shuna koChina.” Onda ti: “KoChina?” Katie okwa nyamukula a ti: “Heeno. Robby, ou wete okakadona oko ke ku pa ongodi? Okamwameme. Owa honga nge oinima iwa ihapu, nako ka honga naanaa ngaashi wa honga nge.” Onda nyamukula nda ti: “Katie, ohandi ka kendabala ngoo ngaashi handi dulu. Onda pandula eshi wa shiivifila nge apa u li.” Lwanima mumwaina waKatie onda ka popya ashike naye xuuninwa noinandi mu mona vali. Kandi shi nee kutya oukadona ovo ove li peni paife, ashike onde lineekela ove lihonga shihapu kombinga yaJehova.
Onda longela Jehova omido 73, nonda hafa eshi a kwafela nge ndiha kufe ombinga moita nondi kale omudiinini eshi nda li modolongo. Shikwao vali, ovamwameme ova lombwela nge kutya ova li va tuwa omukumo eshi nda li nde lididimikila omapataneko atate nopehe na okusholola. Mokweendela ko kwefimbo, meme novamwameme vahamano ovalumenhu novakainhu ova ka ninginifwa. Oikala yatate oya ka lunduluka kanini nokuli, nokwa li he uya kokwoongala omafimbo amwe fimbo ina fya.
Ngeenge oshi li pahalo laKalunga, ovapambele vange nosho yo ookaume kange ovo va fya nale, otava ka nyumuninwa mounyuni mupe. Itatu ka kala tuu twa hafa eshi hatu ka longela Jehova fiyo alushe pamwe novaholike vetu! * — Tala eshangelo lopedu.
^ okat. 6 MEembiibeli dihapu edina Jehova ola pingenwa po nedinafimaneko Omwene ile Kalunga. Ngeenge Ombiibeli yoye kai na edina Jehova, tala mOmbiibeli yo-NW.
^ okat. 32 Corwin Robison okwa fya e li omudiinini kuJehova pefimbo opo oshitukulwa eshi sha li tashi longekidwa.


text:
ETUKULWA 6
Oonakufya ove li peni?
Oshike hashi tu ningilwa ngeenge twa fi?
Omolwashike hatu fi?
Otashi ke tu hekeleka ngoo okushiiva oshili kombinga yoonakufya?
1-3. Omapulo elipi ovanhu hava pula shi na sha nefyo, nomanyamukulo elipi a yandjwa komalongelokalunga e lili noku lili?
OMAPULO oo okwa pulwa kovanhu oule womido omayovi, noku li omapulo a fimana. Kashi na nee mbudi kutya ofye oolyelye ile ohatu kala peni, omanyamukulo komapulo oo otaa ti sha kufye atusheni.
2 etukulwa la tetekela, otwa kundafana nghee ekuliloyambo laJesus Kristus la yeulula ondjila oyo tai twala komwenyo waalushe. Otwe lihonga yo kutya Ombibeli oya xunganeka shi na sha nefimbo olo eshi ‘efyo itali ka kala po vali.’ (Ehololo 21:4) Ndele paife atusheni ohatu fi. Ohamba inaendunge Salomo oya ti: “Ovanamwenyo ve shi shii nokutya, ve nokufya.” (Omuudifi 9:5) Ohatu kendabala okukala nomwenyo efimbo lile ngaashi tashi dulika. Natango, ohatu lipula kutya oshike tashi ke tu ningilwa ngeenge twa fi.
3 Ngeenge ovaholike vetu va fya, ohatu kala twa nyika oluhodi. Notashi dulika tu lipule kutya: ‘Oshike tashi va ningilwa? Mbela otava mono oixuna? Mbela ohave tu file oshisho? Mbela ohatu dulu oku va kwafela? Mbela ohatu ke va mona ngoo vali?’ Omalongelokalunga omounyuni otaa yandje omanyamukulo e lili noku lili komapulo oo. Amwe otaa hongo kutya ngeenge owa kala nonghalamwenyo i li pauyuki, oto i meulu, ndele ngeenge owa li u na onghalamwenyo ya nyika oukolokoshi, oto ka pya monhele yomahepeko. Omalongelokalunga amwe otaa hongo kutya pefyo, ovanhu ohava i konhele oko haku kala oishitwa yopamhepo, va ka kale pamwe nooxekulululwa. Natango, omalongelokalunga amwe otaa hongo kutya oonakufya ohava i medu va ka pangulwe, opo nee tava dalululwa ve na omalutu e lili.
4. Ediladilo la faafana lilipi omalongelokalunga mahapu haa hongo shi na nefyo?
4 Omahongo omalongelokalunga a tya ngaho aeshe oku na ediladilo la faafana — kutya oshitukulwa shetu shonhumba ohashi xupu po pefyo lolutu. Hanga omalongelokalunga aeshe, kutya nee oonale ile ookunena, ohaa hongo kutya ohatu kala nomwenyo fiyo alushe monghedi yonhumba, hatu dulu okumona ko, okuuda ko nosho yo okudiladila. Ndele osho otashi dulika ngahelipi? Oyuuditifi yetu nomadiladilo etu, ohai longele kumwe nouluvi wetu. Pefyo, ouluvi ihau longo vali. Omadiladilo etu nomaliudo etu ihaa twikile okukala taa longo monghedi yonhumba ikumwifi, a manguluka ko kouluvi. Ihaa kala e na omwenyo ngeenge ouluvi wetu owa fya.
OSHIKE NAANAA HASHI NINGWA PO PEFYO?
5, 6. Ombibeli otai hongo shike shi na sha nonghalo yoonakufya?
5 Osho hashi ningwa pefyo kashi fi oshiholekwa kuJehova, Omushiti wouluvi. Oku shii oshili, nokwa yelifa onghalo yoonakufya mEendjovo daye, Ombibeli. Ehongo layo la yela ololo kutya: Ngeenge omunhu a fya, iha kala po vali. Efyo olo okukala u he na omwenyo. Oonakufya ihava mono ko, ihava udu ko noihava diladila. Kape na nokuli nande oshimwe shomoitukulwa yetu hashi xupu po shi na omwenyo ngeenge olutu ola fi. Katu na omwenyo ihau fi ile omhepo ihai fi. *
6 Eshi Salomo a mona kutya ovanamwenyo ove shi shii kutya otava ka fya, okwa shanga a ti: ‘Oonakufya inava shiiva nande sha.’ Opo nee okwa yelifa metwokumwe noshili oyo mokupopya kutya oonakufya itava dulu okukala ve na ohole ile outondwe nosho yo kutya meembila “kamu na nande oshilonga, ediladilo neshiivo ile ounongo.” (Omuudifi 9:5, 6, 10) Sha faafana, Epsalme 146:4 otali ti kutya ngeenge omunhu a fya, “omadiladilo [aye] kae po vali.” Fye ohatu fi nokape na osho hashi xupu po shi na omwenyo ngeenge omalutu etu a fya. Omwenyo oo tu na owa fa omutemo wokalexita. Ngeenge omutemo owa dimwa, kau na apa hau i. Ohau xulu po ashike.
OSHO JESUS A POPYA SHI NA SHA NEFYO
7. Jesus okwa faafanifa efyo nashike?
7 Jesus Kristus okwa popya shi na sha nonghalo yoonakufya. Okwe shi popya shi na sha naLasarus, omulumenhu oo kwa li e shii nawa nokwa li a fya. Jesus okwa lombwela ovahongwa vaye a ti: “Lasarus, kaume ketu okwa kofa [“ota tulumukwa,” NW].” Ovahongwa ova li tava diladila kutya Jesus okwa li a hala okutya Lasarus okwa li a kofa ta tulumukwa po opo a veluke koudu waye. Ndele ova li va puka. Jesus okwa yelifa a ti: “Lasarus okwa fya.” (Johannes 11:11-14) Didilika kutya Jesus okwa faafanifa efyo nokutulumukwa nosho yo neemhofi. Lasarus ka li e li meulu noka li ta pi moheli. Ka li a ka shakeneka ovaengeli ile ooxekulululwa. Ka li a dalululwa e li omunhu umwe. Okwa li ta tulumukwa mefyo, ngaashi omunhu a kofa eemhofi didjuu ita tu eendjodi. Ope na yo omishangwa dimwe odo tadi faafanifa efyo neemhofi. Pashihopaenenwa, eshi omuhongwa Stefanus a dipawa nomamanya, Ombibeli oya ti kutya “okwa kofa po.” (Oilonga 7:60) Sha faafana, omuyapostoli Paulus okwa shanga kombinga yavamwe ovo va li va “kofa” mefyo pefimbo laye. — 1 Ovakorinto 15:6.
8. Otu shi shii ngahelipi kutya kasha li elalakano laKalunga ovanhu va kale hava fi?
8 Mbela osha li elalakano laKalunga lopehovelo opo ovanhu va kale hava fi? Hasho nandenande! Jehova okwa li a shita ovanhu va kale nomwenyo fiyo alushe kombada yedu. Ngaashi twe lihonga nale membo eli, Kalunga okwa li a tula ovalihomboli votete vopanhu moparadisa ihafifa. Okwa li e va punika noukolele wa wanenena. Jehova okwa li e va halela ashike ouwa. Mbela ope na ngoo omudali omunahole a hala ounona vaye va mone oixuna kouyahame oo hau etwa koukulupe nova fye? Hasho nandenande! Jehova okwa li e hole ovana vaye nokwa li a hala va kale ve na ehafo laalushe kombada yedu. Shi na sha novanhu, Ombibeli otai ti: “[Jehova okwa] tula momutima wavo oukwaalushe.” (Omuudifi 3:11) Kalunga okwe tu shita tu na ehalo lokukala nomwenyo fiyo alushe, nokwa ninga yo omalongekido opo ehalo olo li wanifwe po.
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA FI
9. Engabeko lilipi Jehova kwa li a pa Adam, nomolwashike elombwelo olo la li li he fi lidjuu okudulika kulo?
9 Omolwashike nee ovanhu hava fi? Opo tu mone enyamukulo, otu na okukonakona osho sha ningilwe po eshi kwa li ashike omulumenhu nomukainhu umwe kombada yedu. Ombibeli otai yelifa tai ti: “Omwene Kalunga okwa menifa medu omiti dilili da wapala okutala nodinyenye okuliwa.” (Genesis 2:9) Ndele opa li engabeko limwe. Jehova okwa li a lombwela Adam kutya: “Lya komiti adishe domoshikunino ngaashi wa hala, ndelenee komuti wokushiiva ouwa nowii, ino u lya. Osheshi efiku tuu olo to li kuwo, ove u noku ka fya shili.” (Genesis 2:16, 17) Elombwelo olo kala li lidjuu okudulika kulo. Opa li omiti dimwe dihapu oko Adam naEva vali tava dulu okulya. Ndele ova li va pewa omhito ye likalekelwa va ulike olupandu lavo kwaao e va pa keshe shimwe, mwa kwatelwa omwenyo wa wanenena. Okudulika kwavo okwa li taku ka ulika yo kutya ova fimaneka eenghonopangelo daXe yavo womeulu nosho yo kutya ova li va hala ewiliko laye lopahole.
10, 11. (a) Ongahelipi ovalihomboli votete vopanhu va li inava dulika kuKalunga? (b) Omolwashike okuhadulika kwaAdam naEva kwa li oshinima sha kwata moiti?
10 Shinyikifa oluhodi, ovalihomboli votete vopanhu ova li va hoolola okuhadulika kuJehova. Satana okwa popya naEva okupitila meyoka, e mu pula a ti: “Kalunga okwa tile tuu shili: nye inamu lya komiti adishe domoshikunino?” Eva okwa nyamukula a ti: “Ohatu li oiimati yomiti domoshikunino, ndelenee koiimati yomuti wopokati koshikunino Kalunga okwa tile: nye inamu lya oiimati yao, nye inamu u kuma, mu ha fye.” — Genesis 3:1-3.
11 Satana okwa ti: “Nye itamu ka fya shili. Ndelenee Kalunga oku shi shii nokutya, ngenge tamu li [kuo], omesho eni taa pashuka, opo mu shiive ngaashi Kalunga ouwa nowii.” (Genesis 3:4, 5) Satana okwa li a hala Eva a itavele kutya ota ka mona ouwa mokulya oiimati oyo ya li ya dilikwa. Satana okwa li ta ti kutya Eva ota dulu okutokola kuye mwene shi na sha naasho shi li mondjila nosho yo osho sha puka, sha hala okutya, okwa li ta dulu okuninga osho kwa li a hala. Satana okwa lundila yo Jehova kutya okwa popya oipupulu shi na sha noilanduliko oyo tai di mokulya oiimati oyo. Eva okwa itavela Satana. Opo nee okwa kufa imwe yomoiimati ndele tali. Okwa yandja yo imwe komulumenhu waye, ndele naye tali. Inave shi ninga omolwokuheneshiivo. Ova li ve shi shii kutya ova li naanaa tava ningi osho Kalunga e va lombwela va ha ninge. Mokulya oiimati oyo, ova nyonena owina elombwelo olo la li li he fi lidjuu nola li pandjele. Ova ulika odino yokudina Xe yavo womeulu nosho yo eenghonopangelo daye. Kava li ve na elipopilo omolwokuhafimaneka Omushiti wavo omunahole.
12. Oshike tashi dulu oku tu kwafela tu ude ko nghee Jehova a li e udite eshi Adam naEva ve mu tukululila oshibofa?
12 Oku shi faneka: Oto ka kala u udite ngahelipi ngeenge owa tekula nokufila oshisho omonamati ile omonakadona oo konima ina ka dulika kwoove monghedi oyo tai ulike kutya ine ku fimaneka ile kutya ke ku hole? Osho otashi ke ku yahameka neenghono. Diladila nee nghee Jehova a li a yahama eshi Adam naEva ve mu tukululila oshibofa.
13. Jehova okwa ti Adam ota ka ningilwa shike pefyo, naasho osha li sha hala okutya ngahelipi?
13 Jehova ka li e na etomheno okukaleka po oonakuhadulika Adam naEva fiyo alushe. Ova fya, ngaashi naanaa a popile kutya otava ka fya. Adam naEva inava kala po vali. Inava ya konhele oko haku kala oishitwa yopamhepo. Osho otu shi shii omolwaasho Jehova a lombwela Adam eshi e mu tokola omolwokuhadulika kwaye. Kalunga okwa ti: “Ove oto [ka] shuna medu, osheshi omo wa kufwa. Osheshi oove edu, ndee to ka ninga edu.” (Genesis 3:19) Kalunga okwa shitile Adam okudja mondwi yedu. (Genesis 2:7) Komesho yaasho, Adam ka li po. Onghee hano, eshi Jehova a ti kutya Adam okwa li ta ka shuna mondwi, okwa li ta ti kutya Adam ota ka shuna monghalo yokuhakala po vali. Adam okwa li ta ka kala e he na omwenyo ngaashi ondwi oyo kwa li a shitwa muyo.
14. Omolwashike hatu fi?
14 Adam naEva ova li ngeno tava dulu okukala nomwenyo fiyo okunena, ndele ova fya molwaashi ova hoolola okuhadulika kuKalunga, nokungaha ova nyona. Etomheno molwaashi hatu fi, omolwaashi onghalo yaAdam youlunde nosho yo efyo oya fyuululwa koludalo laye alishe. (Ovaroma 5:12) Oulunde oo owa fa omukifi omudipai wa fyuululwa, oo pe he na oo ta dulu oku u henuka. Oshilanduliko shao, efyo, oshi li oshidjemo shefingo. Efyo olo omutondi, ndele kali fi kaume. (1 Ovakorinto 15:26) Inatu hafa tuu eshi Jehova a yandja ekulilo oku tu xupifa komutondi oo mutilifa!
OKUSHIIVA OSHILI KOMBINGA YEFYO OSHI NA OUWA
15. Omolwashike tashi hekeleke okushiiva oshili kombinga yefyo?
15 Osho Ombibeli tai hongo shi na sha nonghalo yoonakufya otashi hekeleke. Ngaashi twe shi mona, oonakufya ihava kala tava yahama ile tava mono oixuna. Kape na etomheno lokukala twe va tila, omolwaashi itava dulu oku tu etela oshiponga. Inava pumbwa ekwafo letu, noitava dulu oku tu kwafela. Itatu dulu okupopya navo, noitava dulu okupopya nafye. Ovawiliki vomalongelokalunga vahapu ohava popi oipupulu kutya otava dulu okukwafela ovo va fya, novanhu ovo va itavela ovawiliki va tya ngaho ohave va pe oimaliwa. Ndele okushiiva oshili otaku tu amene tu ha pukifwe kwaavo hava hongo oipupulu ya tya ngaho.
16. Olyelye a nwefa mo omahongo omalongelokalunga mahapu, nomonghedi ilipi?
16 Mbela omalongelokalunga mahapu okwa dimina osho Ombibeli tai hongo shi na sha noonakufya? Mahapu inae shi dimina. Omolwashike mbela? Omolwaashi omahongo ao okwa nwefwa mo kuSatana. Oha longifa omalongelokalunga oipupulu a itavelife ovanhu kutya ngeenge omalutu avo a fi, otava ka twikila okukala nomwenyo monhele omo hamu kala oishitwa yopamhepo. Oyo, oyo oipupulu oyo Satana ha longifa pamwe noipupulu ikwao, opo a amune ko ovanhu kuJehova Kalunga. Ngahelipi mbela?
17. Omolwashike ehongo li na sha nokuhepeka ovanhu fiyo alushe itali fimanekifa Jehova?
17 Ngaashi sha popiwa nale, omalongelokalunga amwe ohaa hongo kutya ngeenge omunhu okwa li e na onghalamwenyo i he li pauyuki, konima yefyo ota ka hepekwa momundilo a ka mone oixuna fiyo alushe. Ehongo la tya ngaho itali fimanekifa Kalunga. Jehova oKalunga omunahole noita ka monifa nandenande ovanhu oixuna monghedi ya tya ngaho. (1 Johannes 4:8) Ngeno oto ka kala u uditile ngahelipi omulumenhu oo ta handukile okaana ihaka dulika mokutula omake ako momundilo? Mbela ngeno oto ka fimaneka ngoo omulumenhu oo? Doshili, ngeno mbela oto ka kala ngoo wa hala oku mu shiiva? Hasho nandenande! Otashi dulika ngeno to ka diladila kutya oku na onyanya neenghono. Ndele Satana okwa hala tu itavele kutya Jehova oha hepeke ovanhu momundilo fiyo alushe.
18. Okwiilikana oonakufya okwe likolelela koipupulu yomalongelokalunga ilipi?
18 Satana oha longifa yo omalongelokalunga amwe a honge kutya konima yefyo ovanhu ohava ningi ovakwamhungu ovo ve na okufimanekwa kovanamwenyo. Pahongo olo, ovakwamhungu otava dulu okuninga ookaume ovanaenghono ile ovatondi vatilifa. Ovanhu vahapu ova itavela oipupulu oyo. Ohava tila oonakufya nohave va fimaneke noku va ilikana. Mepingafano naasho, Ombibeli otai hongo kutya oonakufya ova kofa nosho yo kutya otu na ashike okwiilikana Kalunga kashili, Jehova, Omushiti wetu nOmufilishisho wetu. — Ehololo 4:11.
19. Okushiiva oshili kombinga yefyo otaku tu kwafele tu ude ko ehongo limwe lOmbibeli lilipi?
19 Okushiiva oshili kombinga yoonakufya otaku ku amene u ha pukifwe koipupulu yomalongelokalunga. Otaku ku kwafele yo u ude ko omahongo makwao Ombibeli. Pashihopaenenwa, ngeenge owa uda ko kutya ovanhu ihava i monhele omo hamu kala oishitwa yopamhepo pefyo, eudaneko lomwenyo waalushe moparadisa kombada yedu otali ka kala li na eityo lashili kwoove.
20. Epulo lilipi hatu ka kundafana metukulwa tali landula?
20 Nalenale, omulumenhu omuyuki Job okwa pulile epulo eli, a ti: “Omunhu ngenge ta fi, ota ka nyumuka tuu vali?” (Job 14:14) Mbela omunhu oo a fya ota dulu okwaalulilwa momwenyo? Osho Ombibeli tai hongo shi na sha naasho otashi hekeleke neenghono, ngaashi etukulwa tali landula tali ke shi ulika.
^ okat. 5 Omolweenghundafana di na sha noitya “omwenyo” nosho yo “omhepo,” tala Oshiwedelwako pepandja 208-211.


text:
OSHIPALANYOLE SHOKOMBADA | OPENI TO DULU OKUMONA EHEKELEKO?
Nghee Kalunga ha hekeleke ovanhu
Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya Jehova * ‘oKalunga kehekeleko alishe, ou te tu hekeleke moudjuu wetu aushe.’ (2 Ovakorinto 1:3, 4) Kungaho, Ombiibeli otai tu shilipaleke kutya ovanhu aveshe otava dulu okukwafelwa kuKalunga nonokutya Tate yetu womeulu ota dulu oku tu hekeleka kashi na nee mbudi kutya ohatu hangwa komaupyakadi a tya ngahelipi.
Opo tu hekelekwe kuKalunga, otu na okuninga po sha. Ongahelipi hatu dulu okumona ekwafo landokotola ngeenge inatu ninga oshilaye tu ye ko kuye? Omuprofeti Amos okwa pula a ti: “Vavali otava kala tuu nokweenda pamwe, fimbo inava udafana tete?” (Amos 3:3) Onghee hano, Omishangwa otadi tu ladipike tadi ti: “Eheneni kuKalunga, opo nee Ye ta ehene kunye.” — Jakob 4:8.
Ongahelipi hatu dulu okukala noushili kutya Kalunga ota ka ehena popepi nafye? Shotete, omolwaashi ohe tu lombwele lwoikando kutya okwa hala oku tu kwafela. ( Tala oshimhungu.) Oshitivali, omolwaashi otu na oumbangi wa yela wovanhu ovo va hekelekwa kuKalunga kunena nosho yo mefimbo lonale.
Ngaashi ovanhu vahapu ovo tava kongo ekwafo laKalunga kunena, ohamba David nayo oya li ya hangwa komaudjuu. David okwa li a ilikana Jehova pomhito imwe a ti: “Uda ondaka yomailikano ange.” Mbela Kalunga okwa li ngoo e mu nyamukula? Heeno. David okwa ti vali: ‘Onda mona ekwafo, osho nee sha nyakula omutima wange.’ — Epsalme 28:2, 7.
ONGHANDANGALA OYO JESUS TA DANA MOKUHEKELEKA AVESHE OVO TAVA LILI
Kalunga okwa pa Jesus oshinakuwanifwa shinene shokuhekeleka ovanhu. Okwa pa Jesus oilonga ‘yokumanga ava ve na omutima wa nyanyaulwa’ nosho yo “okuhekeleka aveshe ava va polimana.” (Jesaja 61:1, 2) Ngaashi sha xunganekwa, Jesus okwa li e hole ovanhu ovo va li ‘hava longo nova lolokifwa.’ — Mateus 11:28-30.
Jesus okwa li a hekeleka ovanhu moku va pa omayele opandunge, mokuungaunga navo nolune, nomafimbo amwe, okwa velula ovanaudu. Efiku limwe omunashilundu umwe okwa li a indila Jesus a ti: ‘Ove ngeenge owa hala, oto dulu okuyelifa nge.’ Jesus okwa li e mu etela onghenda ndele ta ti “Onda hala, yela.” (Markus 1:40, 41) Opo nee omunashilundu oo okwa li a veluka.
Kunena, Omona waKalunga ke li kombada yedu opo e tu hekeleke e li po komudidi. Ashike Xe, Jehova, ‘Kalunga kehekeleko alishe,’ ota twikile okukwafela ovo ve na omhumbwe. (2 Ovakorinto 1:3) Natu ka tale koinima inhe ya fimanenena oyo Kalunga ha longifa okuhekeleka ovanhu.
Ombiibeli. “Keshe eshi sha shangwa nale, osha shangelwa elongo letu, opo tu kale tu neteelelo hali di melididimiko nomehekeleko lomomishangwa.” — Ovaroma 15:4.
Omhepo iyapuki yaKalunga. Okafimbo kaxupi konima yefyo laJesus, eongalo alishe lopaKriste ola li li na ombili. Omolwashike mbela? ‘Ola enda metilo lOmwene nomokupopilwa komhepo iyapuki.’ (Oilonga 9:31) Omhepo iyapuki, eenghono daKalunga tadi longo, oi na eenghono dinene. Kalunga ota dulu oku i longifa opo a hekeleke keshe umwe, kutya nee oku li monghalo ya tya ngahelipi.
Eilikano. Ombiibeli oye tu ladipika tai ti: “Kaleni mu he na nande oshisho shasha.” Ponhele yaasho otai ti: ‘Oufyoona weni u shiivifileni Kalunga, nombili yaKalunga ei i dule eendunge adishe, otai ka amena omitima deni nomadiladilo eni.’ — Ovafilippi 4:6, 7.
Ovakriste vakwetu otava dulu oku tu hekeleka momafimbo madjuu. Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya ovalongi pamwe naye ova li ‘ve mu hekeleka’ eshi a li ‘moudjuu nomokufininikwa.’ — Ovakolossi 4:11; 1 Ovatessaloniki 3:7.
Ndele otashi dulika u lipule kutya mbela osho ohashi ningwa ngahelipi meenghalo dolela. Natu ka taleni nawa koimoniwa yovanhu ovo va li momaudjuu oo a tumbulwa metetekelo. Ngaashi vo, oto dulu okumona kutya Kalunga oha wanifa po natango eudaneko laye lopahole olo tali ti: “Ngaashi ina ta hekeleke omona, osho Ame handi ke mu hekeleka.” — Jesaja 66:13.
^ okat. 3 Jehova olo edina laKalunga ngaashi sha popiwa mOmbiibeli.


text:
Longela Jehova nopehe na omapiyaaneko
‘Maria okwa kala ta pwilikine keendjovo daJesus. Marta okwa viyauka unene noilonga yeyakulo.’ — LUKAS 10:39, 40.
OMAIMBILO: 94, 134
1, 2. Omolwashike Jesus a li e hole Marta, ndele Marta okwa li a ninga epuko lilipi olo tali ulike kutya ka li a wanenena?
NGEENGE to diladila Marta, omumwaina waLasarus, oho mu diladila e li omunhu a tya ngahelipi? Ombibeli otai ulike kutya Marta okwa li kaume muwa waJesus, nonokutya Jesus okwa li e mu hole. Ashike Jesus okwa li yo e hole ovakainhu vamwe vali nokwa li e va fimaneka. Pashihopaenenwa, Maria, omumwaina waMarta, naye okwa li kaume kopofingo kaJesus. Jesus okwa li yo e hole ina, Maria. (Johannes 11:5; 19:25-27) Ndele mbela omolwashike Jesus a li e hole Marta?
2 Jesus okwa li e hole Marta molwaashi okwa li e na olukeno noha yandje nehalo liwa, nokwa li yo ha longo noudiinini. Ashike Jesus okwa li e mu hole unene molwaashi okwa li e na eitavelo la kola. Marta okwa li a itavela ashishe osho Jesus a honga, nokwa li a tomhwa kutya Jesus oye Messias omuudanekwa. (Johannes 11:21-27) Ndele nande ongaho, Marta ka li a wanenena. Naye okwa li ha ningi omapuko ngaashi fye. Pashihopaenenwa, pomhito imwe fimbo Jesus a li te va talele po, Marta okwa li a handukila mumwaina Maria, ndele ta lombwele Jesus e mu pukulule. Marta okwa ti: “Omwene, ku na ko na sha mboli, omumwameme eshi ta viyaukifa nge [aame] andike, mu lombwela a kwafe nge.” (Lesha Lukas 10:38-42.) Omolwashike Marta a li a popila eendjovo odo, noshike hatu lihongo mwaasho Jesus e mu nyamukula?
MARTA OKWA LI A PIYAANEKWA
3, 4. Maria okwa li a ninga shike osho sha li sha hokiwa kuJesus, na Marta okwa li e lihonga shike mwaasho? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
3 Jesus okwa li a pandula eshi Marta naMaria ve mu shiva keumbo lavo, nokwa li a hala okulongifa omhito oyo opo e va honge oshili ya fimanenena. Maria okwa li a kala omutumba diva, ‘nokupwilikina keendjovo daJesus.’ Okwa li a hala okulihonga keshe shimwe okudja kOmuhongi Munene. Marta naye okwa li ta dulu okuhoolola okupwilikina kuJesus. NaJesus ngeno okwe mu pandula eshi a efa po osho a li ta ningi opo a pwilikine kuye.
4 Marta okwa li a piyaanekwa. Okwa li e lipyakidila ta longekidile Jesus oikulya ye likalekelwa nokuninga oinima imwe opo Jesus a hafele etalelepo laye. Eshi Marta a li a mona kutya Maria i te mu kwafele, okwa li a nyemata ndele ta lombwele Jesus etaleko laye. Jesus okwa li e shii kutya Marta ota kendabala okuninga shihapu unene, nomolwaasho okwa li e mu lombwela pahole a ti: “Marta, Marta, ove to lipe oshisho noupyakadi moinima ihapu.” Okwa li yo a ninga eetepo kutya oikulya i li paunafangwa oya wana. Opo nee Jesus okwa li a pandula Maria eshi a li ta pwilikine kuye nelitulemo. Okwa ti: “Maria okwe lihoololela ombinga iwa itai mu kufwa.” Maria otashi dulika a li a dimbwa osho a lya pefimbo opo, ndele osha yela kutya ka li a dimbwa oinima oyo e lihonga kuJesus, naashi e mu pandula. Omido di dule 60 konima yaasho, omuyapostoli Johannes okwa ka shanga a ti: “Jesus okwa li e hole Marta nomumwaina.” (Johannes 11:5) Eendjovo odo otadi ulike kutya Marta okwa li a tambula ko epukululo laJesus lopahole nokwa longela Jehova noudiinini onghalamwenyo yaye aishe.
5. Omolwashike shidjuu unene tuu kunena okuyandja elitulemo koinima oyo ya fimanenena, nepulo lilipi hatu ka kundafana?
5 Otu shii kutya kunena ope na oinima ihapu oyo tai dulu oku tu piyaaneka eshi hatu longele Jehova shi dulife pefimbo lOmbibeli. Oshungonangelo yo 15 Septemba 1958 oya li ya londwela ovamwatate novamwameme vaha efe oinima yopauteknologi i va piyaaneke eshi tava longele Jehova. Osha fa shi li ngaha kutya nopefimbo opo opa li hapa kala oinima ipe efiku keshe. Oinima ngaashi oifo oyo i na omutalelo tau nane, oradio, eemuvi nosho yo o-TV oi li apeshe kunena. Oshungonangelo oya ti kutya eshi hatu ehene popepi elela nexulilo longhalelo ei, “otashi ulike kutya omapiyaaneko otaa ka hapupala.” Kunena, ope na oinima ihapu neenghono oyo tai dulu oku tu piyaaneka shi dulife nale. Oshike mbela hatu dulu okuninga po opo tu hopaenene Maria nokukala twe litula mokulongela Jehova?
INATU LONGIFA OUNYUNI PAUYADI
6. Oshiwana shaJehova osha kala tashi longifa ngahelipi oinima yopauteknologi?
6 Oshiwana shaJehova ohashi longifa oinima yopauteknologi opo shi udife onghundana iwa. Pashihopaenenwa, komesho nokonima yoita yotete younyuni, osha li sha ulika ofilima yedina “Photo-Drama of Creation.” Osha udifila ovanhu omamiliyona moilongo ihapu tashi longifa omafano tae linyenge neemuvi di li pauxupi di na omaluvala nomawi. Pexulilo ‘o-Photo-Drama’ oya popya kombinga yefimbo lombili olo eshi Jesus Kristus ta ka pangela kombada yedu. Lwanima, oshiwana shaJehova osha li hashi longifa oradio opo shi udifile ovanhu omamiliyona mounyuni aushe etumwalaka lOuhamba. Kunena, ohatu longifa eekombiyuta nointaneta opo tu hange ovanhu vahapu keshe opo ve li, nokuli nokeenhele odo de likalela.
7. (a) Omolwashike sha nyika oshiponga okulongifa ounyuni pauyadi? (b) Otu na okukala twa lungamena shike? (Tala eshangelo lopedu.)
7 Ombibeli oye tu londwela kutya inatu longifa ounyuni pauyadi. Osho osha kwatela mo okulongifa efimbo lihapu moinima oyo ounyuni tau yandje. (Lesha 1 Ovakorinto 7:29-31.) Imwe yomoinima oyo inai puka, ndele otai dulu okuhepeka efimbo letu lihapu. Pashihopaenenwa, otashi dulika hatu hafele oinima yonhumba oyo tu hole, hatu lesha omambo, hatu tale o-TV, hatu ka talela po eenhele dihokwifa, oku ka landa nosho yo okutala kutya oikwaelektronika ilipi i li momoode ile yoshinanena. Vahapu ove hole okukundafana navakwao paintaneta, okutuma omatumwalaka opangodi nosho yo ee-email, ile okukala tava tale eenghundana ile oidjemo yomaudano. Ashike vamwe ova pikwa kokuninga oinima oyo. * (Tala eshangelo lopedu.) (Omuudifi 3:1, 6) Ngeenge otwa longifa efimbo letu lihapu moinima oyo inai fimanenena, otashi dulika tuha ka yandje elitulemo kwaasho sha fimanenena, okulongela kwetu Jehova. — Lesha Ovaefeso 5:15-17.
8. Omolwashike sha fimanenena okuhakala tu hole oinima yomounyuni?
8 Satana ota ningi ngaashi ta dulu opo e tu hokwife okuninga oinima yomounyuni waye noku tu piyaaneka eshi hatu longele Jehova. Satana okwa ningile nale ngaho mefelemudo lotete, nosho ta ningi ngaho kunena shi dulife nale. (2 Timoteus 4:10) Onghee hano, otu na okukala hatu likonakona alushe kutya otu uditile ngahelipi oinima yomounyuni nokuninga omalunduluko oo a pumbiwa. Ombibeli otai tu lombwele kutya inatu kala tu hole oinima yomounyuni. Ponhele yaasho, otu na okukala tu hole alushe Jehova nohole yomoule. Ngeenge otwa ningi ngaho, otashi ka kala shipu okudulika kuJehova nokukala popepi naye. — 1 Johannes 2:15-17.
KALA TO YANDJE ELITULEMO KOINIMA OYO YA FIMANENENA
9. Jesus okwa honga ovahongwa vaye va kale tava yandje elitulemo kushike, nokwa tula po ngahelipi oshihopaenenwa?
9 Ngaashi ashike Jesus a li a honga Marta pahole aha piyaanekwe koinima ihapu, okwa honga yo ovahongwa vaye oshilihongomwa sha faafana. Okwe va ladipika va kale tava yandje elitulemo kokulongela Jehova nokOuhamba waye. (Lesha Mateus 6:22, 33.) Jesus okwa tula po oshihopaenenwa sha denga mbada. Ka li e na oinima ihapu, noka li nokuli e na eumbo ile epya. — Lukas 9:58; 19:33-35.
10. Jesus okwe tu tulila po oshihopaenenwa shiwa shilipi?
10 Jesus ka li a efa nande osha shi mu piyaaneke eshi a li ta longo oilonga yokuudifa. Pashihopaenenwa, eshi opo a li a hovele okuudifa, eemhunga dovanhu muKapernaum oda li da hala a kale efimbo lihapu moshilando shavo. Mbela Jesus okwa li a ninga po shike? Okwa li a yandja elitulemo koshilonga shaye. Okwa ti: “Ondi na okuudifila oilando imwe yo evangeli louhamba waKalunga, osheshi olo tuu eli nde li tuminwa.” (Lukas 4:42-44) Jesus okwa li a enda oinano ile opo a ka udife onghundana iwa noku ka honga ovanhu vahapu ngaashi tashi dulika. Okwa li a wanenena, ndele nande ongaho okwa li ha loloka nokwa li ha kala a pumbwa okufuda po molwaashi okwa li ha longo noudiinini. — Lukas 8:23; Johannes 4:6.
Jesus okwe tu honga kutya ngeenge otwa yandje elitulemo kokulikongela oinima ihapu, otashi ke tu piyaaneka mokulongela kwetu Kalunga
11. Jesus okwa li a ninga po shike eshi omulumenhu umwe a li e mu pula shi na sha noupyakadi wopaumwene? Oshilihongomwa shilipi Jesus a li a honga ovahongwa vaye?
11 Lwanima, fimbo Jesus a li ta hongo ovahongwa vaye oshilihongomwa sha fimana, omulumenhu umwe okwa li e mu teta melaka a ti: “Omuhongi, lombwela omumwameme tu tukule efyuululo.” Jesus ka li a piyaanekwa mokukendabala ngeno a kandule po oupyakadi wopaumwene womulumenhu oo ofimbo a li ta hongo ovahongwa vaye. Ponhele yaasho, okwa li a longifa omhito ya tya ngaho opo e va honge kutya ngeenge ova yandje elitulemo kokulikongela oinima ihapu, otashi ke va piyaaneka eshi tava longele Kalunga. — Lukas 12:13-15.
12, 13. (a) Jesus okwa li a ninga po shike osho sha li sha kumwifa Ovagreka muJerusalem? (b) Jesus okwa li e linyenga ngahelipi eshi Filippus a li e mu pula a ka popye nOvagreka?
12 Jesus okwa li a taalela eenghalo didjuu neenghono momafiku axuuninwa okukalamwenyo kwaye kombada yedu e li omunhu. (Mateus 26:38; Johannes 12:27) Okwa li e shii kutya ota ka mona oixuna neenghono nokufya. Okwa li yo e shii kutya oku na oilonga ihapu okulonga fimbo ina fya. Pashihopaenenwa, mOsoondaxa, 9 Nisan, okwa li a ya muJerusalem a londa kondongi. Eemhunga dovanhu oda li de mu hambelela e li Ohamba yavo. (Lukas 19:38) Efiku la landula ko, okwa li a ta mo nouladi motembeli ovanalwisho ovo va li tava landifile mo oinima i na nokuli ondilo neenghono, nokungaho ova li tava nyokoma ovanhu. — Lukas 19:45, 46.
13 Ovagreka vamwe ovo va li ve uya kuJerusalem va dane Opaasa ova li va mona osho Jesus a ninga nova li va kumwa. Onghee hano, ova li va pula omuyapostoli Filippus ngeenge otava dulu okupopya naJesus. Ashike Jesus ka li ta kendabala okukonga ovanhu ovo tava dulu oku mu yambidida noku mu amena kovatondi vaye molwaashi okwa li e shii osho sha fimanenena. Okwa li a twikila okuyandja elitulemo kwaasho Jehova a hala a ninge, sha hala kutya, okuyandja omwenyo waye u li ekuliloyambo. Nomolwaasho okwa li a dimbulukifa ovahongwa vaye kutya okwa li e li pokufya, naaveshe ovo va hala oku mu landula navo ove na yo okukala va hala okuyamba po eemwenyo davo. Okwa ti: ‘Ou e hole omwenyo waye, ote u kanifa, naau ta tondo omwenyo waye mounyuni ou, [ota] diininine omwenyo waalushe.’ Natango Jesus okwa udaneka yo kutya ‘Xe ota fimaneke’ ovahongwa vaye note ke va pa omwenyo waalushe. Filippus okwa li a dula okulombwela Ovagreka ovo etumwalaka olo tali tu omukumo. — Johannes 12:20-26.
14. Nonande Jesus okwa li a pitifa komesho oilonga yokuudifa monghalamwenyo yaye, okwa li ha kongo efimbo lokuninga shike?
14 Eshi Jesus a li kombada yedu, oshilonga shaye sha fimanenena okwa li okuudifa onghundana iwa. Nonande okwa li ha yandje elitulemo kokuudifa, ka li alushe ha kala ta diladila kombinga yoilonga oyo. Pashihopaenenwa, okwa li a ya koshivilohombolo shimwe, oko a li a shitukifa omeva omaviinyu a denga mbada. (Johannes 2:2, 6-10) Okwa li yo ha ka lya komaumbo ookaume kaye nosho yo avamwe ovo va li ve na ohokwe monghundana iwa. (Lukas 5:29; Johannes 12:2) Ndele osho sha li sha fimanenena, Jesus okwa li alushe ha kongo efimbo a ilikane, a dilonge noku fuwe po. — Mateus 14:23; Markus 1:35; 6:31, 32.
“TU LIDULENI KESHE ESHI TASHI TU FINDILE POSHI”
15. Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya Ovakriste ova pumbwa okuninga shike, nongahelipi a tula po oshihopaenenwa shiwa?
15 Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya Ovakriste ova fa ovatondoki ve li mefiyafanepo lile, nonokutya opo va mane efiyafano olo, ova pumbwa okulidula keshe osho tashi dulu oku va endifa kanini ile shi va kangheke. (Lesha Ovaheberi 12:1.) Paulus okwa tula po oshihopaenenwa shiwa. Okwa li ta dulu ngeno okukala a punapala nokwa tumbala e li omuwiliki welongelokalunga lOshijuda, ndele okwa fiya po eifano olo opo a yandje elitulemo ‘koinima ei iwa unene,’ ile tu tye ya fimanenena. Okwa li a longa noudiinini moilonga yokuudifa nokwa li a ya keenhele dihapu, mwa kwatelwa Siria, Asia Linini, Makedonia nosho yo Judea. Paulus okwa li a teelela nodjuulufi oku ka mona ondjabi yomwenyo waalushe meulu. Okwa ti: “Ohandi dimbwa ei yokonima nohandi lalakanene ei yokomesho, ohandi lotokele kefikilo, okondjabi yefindano.” (Ovafilippi 1:10; 3:8, 13, 14) Paulus ka li a hombola, naasho osha li she mu kwafela a ‘kale mOmwene ehe na epiyaano.’ — 1 Ovakorinto 7:32-35.
Paulus okwa fiya po eifano laye opo a yandje elitulemo ‘koinima ei iwa unene,’ ile tu tye ya fimanenena
16, 17. Kutya nee otu li mohombo ile hasho, ongahelipi hatu dulu okulandula oshihopaenenwa shaPaulus? Ongahelipi Mark naClaire va landula oshihopaenenwa osho?
16 Ngaashi Paulus, vamwe vomovapiya vaJehova kunena ova hoolola okukala inava hombola ile inava hombolwa opo va dule okulonga shihapu moilonga yaJehova. (Mateus 19:11, 12) Ovanhu va tya ngaho luhapu ohava kala ve na oinakuwanifwa inini yomaukwaneumbo shi dulife ovalihomboli. Ndele kutya nee otu li mohombo ile hasho, atusheni otu na ‘okulidula keshe eshi tashi tu findile poshi’ opo shihe tu piyaaneke eshi hatu longele Jehova. Otashi dulika twa pumbwa okulundulula eenghedindjikilile detu opo tu henuke okuhepifa efimbo notu dule okulonga shihapu moilonga yaJehova.
17 Pashihopaenenwa, Mark naClaire, ovo va kulila muWales, ova li va hovela okukokola ondjila eshi va mana ofikola. Konima eshi va hombola, ova li va twikila okukokola ondjila. Ashike ova li va hala okulonga shihapu. Mark okwa ti: “Otwa li twa dula okutwikila okuninga onghalamwenyo yetu yanafangwa mokulandifa po eumbo letu leenduda nhatu nokweefa po oilonga yetu yokulonga omafiku amwe opo tu dule okuya moilonga yokutunga yopaiwana.” Oule womido 20 da pita, ova kala tava i koilongo ihapu yomuAfrika opo va ka kwafele okutunga Omalupale Ouhamba. Omafimbo amwe ova li hava kala ve na oimaliwa inini lela, ndele Jehova ohe va file alushe oshisho. Claire okwa ti: “Ohashi tu hafifa neenghono okulongela Jehova efiku keshe. Otwa panga oukaume novanhu vahapu neenghono keshe apa twa li, noinatu hepa sha. Oinima inini oyo twa fiya po itai dulu okuyelekanifwa nehafo olo hali di mokulongela Jehova efimbo li yadi.” Ovalongi vefimbo li yadi vahapu navo osho ve udite ngaho. * — Tala eshangelo lopedu.
18. Omapulo elipi hatu dulu okulipula paumwene?
18 Mbela ou wete wa pumbwa okuweda ko kouladi woye wokulongela Jehova? Mbela ope na oinima yonhumba tai ku piyaaneke uha yandje elitulemo koinima oyo ya fimanenena? Ngeenge osho, oshike to dulu okuninga po? Otashi dulika pamwe wa pumbwa okuxwepopaleka onghedi omo ho lesha nokukonakona Ombibeli. Oshitukulwa tashi landula otashi ka yelifa nghee to dulu okuninga ngaho.
^ okat. 7 Tala oshitukulwa “Omushima ta itavele ondjovo keshe.”
^ okat. 17 Tala yo ehokololo longhalamwenyo laHadyn naMelody Sanderson moshitukulwa “Knowing What Is Right and Doing It” (“Okushiiva osho shi li mondjila noku shi ninga.”) (Oshungonangelo yOshiingilisha ye 1 Marsa 2006) Ongeshefa yavo muAustralia oya li tai ende nawa, ndele ove i landifa po opo va ye moilonga yefimbo li yadi. Lesha osho sha li she va ningilwa konima eshi va li vehe na vali oimaliwa fimbo va li ovatumwa moIndia.


text:
ONDJOKONONA YONGHALAMWENYO
Nghee nda mona ehafo olo hali di mokuyandja
ESHI nda li ndi na omido 12, onda li nda didilika kutya ondi na oshinima shi na ondilo osho handi dulu okuyandja. Pefimbo loshoongalele, omumwatate umwe okwa li a pula nge ngeenge onda hala oku ka udifa. Nonande inandi udifa nande onale, onda ti: “Heeno.” Otwa li twa ya koshitukulwa, ndele ta pe nge oufo vamwe ve na sha nOuhamba waKalunga. Okwa ti: “Ove oto talele po ovanhu vokombinga ei yepandavanda, ofimbo ame handi i kombinga ikwao.” Onda li nda hovela okuya eumbo neumbo ndi na oumbada, ashike onda ka mona eshi nda yandja po oufo aveshe. Osha yela kutya, ovanhu vahapu ova li va hala oufo.
Onda dalwa mo 1923 muChatham, Kent, moEngland, nonda kulila momudingonoko omo mu yadi ovanhu va mona oixuna. Oita Inene oyo ya li po kaya li ya ninga ounyuni u kale onhele i li xwepo ngaashi ovanhu va li tava diladila. Ovadali vange navo ova li va lulilwa kovafita velongelokalunga laBaptist ovo va li va pitifa komesho ouwa wavo vene. Eshi nda li ndi na omido omuwoi, meme okwa li a hovela oku ka ongala pamwe nEhangano lOvakonakoni vOmbibeli loPaiwana, ovanhu ovo lwanima va ka ifanwa Eendombwedi daJehova. Omumwameme umwe okwa li e tu honga omahokololo a kanghamena kOmbiibeli nosho yo kulimwe lomomambo onale Eendombwedi. Onda li nda hokwa osho nda li handi lihongo.
ONDE LIHONGA KOVAMWATATE OVANAMIDO
Eshi nda li omunyasha, onda li ndi hole okulombwela ovanhu kombinga yeteelelo olo li li mEendjovo daKalunga. Nonande luhapu onda li handi longo eumbo neumbo aame andike, onda li yo handi lihongo shihapu ngeenge handi udifa navamwe. Pashihopaenenwa, efiku limwe eshi twa li hatu shingi eembashikela nomumwatate omunamido twa yuka koshitukulwa oko twa li hatu ka udifila, otwa li twa pita pomufita umwe ndele handi ti: “Oshikombo shimwe osheshii.” Omumwatate okwa li a kanghameka ombashikela yaye ndele ta pula nge tu kale omutumba kendangalati. Okwa ti: “Olyelye e ku pa oufemba wokutokola kutya ou oshikombo ile ke fi oshikombo? Natu kale ashike twa hafa eshi hatu udifile ovanhu onghundana iwa ndele hatu efele etokolo momake aJehova.” Onda li nde lihonga shihapu kombinga yehafo olo hali di mokuyandja okudja kounyasha wange. — Mat. 25:31-33; Oil. 20:35.
Onda li nde lihonga komumwatate umwe vali omunamido kutya opo tu mone ehafo olo ha li di mokuyandja, omafimbo amwe otwa pumbwa okulididimika. Omukulukadi womumwatate oo ka li e hole Eendombwedi daJehova. Efiku limwe okwa li a shiva nge keumbo lavo. Omukulukadi waye okwa li a handuka neenghono eshi omumwatate a li a ya moukalele, ndele ta hovele oku tu kupula noupakete votee. Ponhele yoku mu hanyena, okwa li a shunifa nombili oupakate votee opo hava kala. Konima yomido donhumba, elididimiko lomumwatate ola ka eta oidjemo iwa eshi omukulukadi waye a li a ninginifwa e li Ondombwedi yaJehova.
Onda twikila okukala ndi na ehalo lokulombwela ovanhu kombinga yeteelelo lomonakwiiwa, notwa ka ninginifwa pamwe nameme mo 1940 muMarsa, moDover. MuSeptemba 1939 eshi nda li ndi na omido 16, opa li pa holoka oita pokati kaBritain naGermany. MuJuni 1940, onda kala handi mono ovakwaita omayovi ovo va li va xupa metangakwaita laDunkirk va nyemata tava piti peumbo letu ve li momaloli. Ova li tava monika va teka omukumo, nonda li nda halelela oku va lombwela kombinga yOuhamba waKalunga. Konima yefimbo momudo oo tu oo, okutopa kweeboma daBritain okwa li kwa hovela. Onguloshi keshe, onda kala handi tale eedila domatangakwaita aGerman odo tadi umbu eeboma tadi tavakana momudingonoko wetu. Eeboma oda li hadi weelele, notwa li hatu di udu eshi tadi wile pedu, naasho osha li hashi tu tilifa neenghono. Eshi hatu penduka, omafimbo amwe ohatu hange omaumbo mahapu a hanaunwa po. Onda ka mona kutya Ouhamba oo ashike eteelelo lange lomonakwiiwa.
OKUHOVELA NONGHALAMWENYO YOKUYANDJA
Mo 1941, onda li nda hovela nonghalamwenyo oyo ya etela nge ehafo linene. Onda kala handi longo konhele oko haku longwa eeshikepa muChatham, oilonga oyo ya li ya halika kukeshe umwe noi na omauwa a denga mbada. Ovapiya vaJehova ova kala ve shii kutya Ovakriste kave na okukufa ombinga moita. Mo 1941, otwa li twe shi didilika mo kutya katu na okulonga meenhele omo hamu longwa oilwifo. (Joh. 18:36) Molwaashi konhele oko nda li handi longo okwa li haku longwa eeshikepa odo hadi longifwa koshi yomeva moita, onda tokola okweefa po oilonga oyo nokuya moilonga yefimbo liyadi. Eshi nda ya moilonga yefimbo liyadi, tete onda li nda tuminwa kuCirencester, okadoolopa kawa kaCotswolds.
Eshi nda li ndi na omido 18, onda li nda tulwa modolongo oule weemwedi omuwoi molwaashi inandi hala okuya moukwaita. Osha li shi udifa nai eshi omuvelo wokanduda kodolongo omo nda idililwa aame andike wa dengwa po. Diva konima yaasho, ovakeleli vodolongo novanadolongo ova hovela okupula nge kutya omolwashike ndi li modolongo, nonda li nda mona omhito iwa opo ndi va yelifile eitavelo lange.
Konima eshi nda mangululwa, onda li nda pulwa ndi waimine Leonard Smith * opo tu ka udifile meedolopa domoshitukulwa shaKent. Okudja mo 1944, moKent omwa li hamu wile eedila deeboma di dulife peyovi dihe novanhu. Eumbo letu ola li moshitukulwa osho sha li pokati kaLondon noitukulwa yaEurope oyo ya kwatwa ko koNazi, omo mwa li hamu pitile eedila. Eeboma odo oda li da lukilwa okapuka oko haka xupu oulambo pedu haka ifanwa kakulukadi. Onghalo okwa li hai kala itilifa, molwaashi ngeenge owa udu oindjina yodila yoboma ya dima, owe lidengela nale okatenda mokutwi kutya ope na oboma tai ka wila pedu ndele tai topa. Otwa li hatu konakona Ombiibeli noukwaneumbo wovanhu vatano. Omafimbo amwe otwa li hatu kala omutumba koshi yoshitaafula shoshitenda sha longwa opo shi va amene ngeenge eumbo tali wu po. Oukwaneumbo aushe lwanima owa ka ninginifwa.
OKUTWALA ONGHUNDANA IWA KOILONGO IMWE
Konima yoita, oule womido mbali onda kala handi kokola ondjila kolukadi laIreland. Katwa li twa didilika kutya Ireland okwa yooloka ko kuEngland. Otwa li hatu i eumbo neumbo hatu kongo eenhele dokunangala, nohatu lombwele ovanhu kutya fye ovatumwa, notwa kala hatu yandje oifo mepandavanda. Kasha li pandunge okuninga ngaho moshilongo omo mu yadi Ovakatolika. Eshi omushamane umwe e tu ningila omatilifo, onda ka lopota komupolifi, ndele okwa nyamukula nge a ti: “Owa teelela vali shike?” Katwa li tu shi shii kutya omupristeri oku na eenghonopangelo di fike peni. Ova li hava dulu okukanififa ovanhu oilonga yavo ngeenge ova tambula ko omambo etu, nova li yo ve tu kufa peenhele detu.
Otwa li twe lihonga kutya ngeenge otwe uya moshitukulwa shipe, oshi li pandunge oku ka udifa koitukulwa oyo i li kokule nomaumbo etu, oko ku na omupristeri umwe e lili. Nokonima yaasho, otwa li hatu talele po ovo hava di popepi nafye. Nonande moKilkenny omwa li eengudu dovalongi vominyonena, otwa li hatu konakona nomulumenhu omunyasha lwoikando itatu moshivike. Onda li handi hafele okuhonga ovanhu oshili yOmbiibeli nonda li nda tokola okutula mo eindilo lokuya kOfikola yOmbiibeli yoWatchtower yaGilead ndi ka ninge omutumwa.
Konima yeemwedi nhano deetundi dofikola yaGilead moNew York, vane vomufye otwa li twa tuminwa kokanhunhu kanini kefuta laCaribbean. MuNovemba 1948, otwa li twa fiya po New York nombautu oyo ina oule weemeta 18 yedina Sibia. Onda li nda hafa neenghono molwaashi inandi enda nale mombautu. Gust Maki oo a li pamwe nafye okwa li e na owino ngeenge tashi uya pokweenda mefuta. Okwa li e tu honga oinima imwe ya fimana ngaashi okushinga ombautu meenghalo da yoolokafana, okupashukila o-Compass nosho yo okushiiva onghalo yomhepo. Nonande opa li oikungulu ya nyika oshiponga, Gust okwa kala ta wilike nokupashukila ombautu yetu oule womafiku 30, fiyo osheshi twa fika koBahamas.
‘UDIFILA MEENHUNHU DOKOKULE’
Konima yeemwedi dinini eshi twa kala hatu udifa kounhunhu vanini vaBahamas, otwa li twa ya kounhunhu vaLeeward novaWindward. Opa li pe na eekilometa 800 okudja kounhunhu vaVirgin ovo ve li popepi naPuerto Rico hanga fiyo okuTrinidad. Oule womido nhano, otwa kala hatu udifile unene kounhunhu vokokule oko kuhe na Eendombwedi. Omafimbo amwe opa li hapa piti oivike ita tu dulu okutuma ile okuyakula omatumwalaka pa-email. Ndele nande ongaho, otwa li twa hafa eshi hatu tandavelifa etumwalaka laJehova mounhunhu. — Jer. 31:10.
Ngeenge otwa fiki petuliloshikepa, ovanhu ova li hava kala va limbililwa kashona nova li hava ongala opo va tale kutya ofye oolyelye. Ovanhu vamwe inava mona nale ombautu ile nokuli oshilumbu. Ovanhu ovo hava kala kounhunhu ovanambili nove shii nawa Ombiibeli. Luhapu ova li have tu pe eeshi ditalala, eeavokado neembudukufwa. Otwa li twa pondola nonande onhele yetu oya li ishona nokunangala, okutelekela ile nokuli okukoshela oikutu.
Otwa li hatu dike eetenda komunghulofuta opo tu ka talele po ovanhu efiku alishe. Ohatu lombwele ovanhu kutya ota pa ka kala oshipopiwa shopaMbiibeli. Opo nee eshi taku wiwile ohatu denge okangendjo komoshikepa. Ohashi kala shihafifa okumona ovanhu tave uya okupwilikina. Eelamba davo domahooli oda li hadi kala da fa eenyofi tadi vilima eshi ta di piti. Omafimbo amwe opa li hape uya ovanhu vahapu, ndele tava kala po fiyo omokati koufiku tava pula omapulo. Ova li hava hafele okwiimba notwa li twa pilinda eendjovo domaimbilo amwe Ouhamba, ndele hatu va tukulile. Fye vane otwa li hatu hovele okwiimba ongovela, novanhu ova li hava i mo tava imbi nawa. Kasha li tuu omhito yehafo!
Konima ngeenge twa mane ekonakonombiibeli, ovanhu vamwe ova li have tu shikula fiyo okeumbo lashikula ko opo navo va ka kale po pekonakono loukwaneumbo oo. Nonande ponhele keshe otwa li hatu kala po ashike oivike inini, otwa li hatu pula ovo ve na ohokwe opo va twikile okukonakona navamwe fiyo osheshi hatu ka aluka. Osha li shihafifa okumona nghee vamwe va wanifa po oshinakuwanifwa shavo noudiinini.
Kunena, ounhunhu vahapu vomounhunhu ovo ove li eenhele de lipyakidila unene omolwovatalelipo, ndele nale oda li ashike eenhele da mwena, di na ominghulofuta tadi monika nawa, di na eheke liwa nomilunga dihapu. Luhapu otwa li hatu di kokanhunhu kamwe twa yuka kukakwao nombautu konguloshi. Eedolfin oda li hadi kala tadi danauka molwaamba lombautu yetu, ndele otwa li ashike hatu kala tu udite elinyengo lomeva eshi ombautu tai ende mo. Ngeenge omwedi tau minikile kombada yefuta la lotela osha li hashi monika sha fa ondjila ya kula tai vema.
Konima yomido nhano odo twa kala hatu udifile kounhunhu, otwa li twa ya koPuerto Rico tu twale ko ombautu fye tu ka dje ko naai i na oindjina. Eshi twa fika ko, onda li nda shakena nomumwameme umwe omutumwa muwa wedina Maxine Boyd oo nda li nda hokwa. Okwa kala ha udifa nouladi onghundana iwa okudja kounona waye. Lwanima, okwa ka longa e li omutumwa korepublika yaDominica, fiyo osheshi a tewatewa mo kongeleka yaKatoolika mo 1950. Molwaashi onda li omushingi wombautu, onda li nda pitikwa okukala muPuerto Rico oule ashike womwedi umwe. Nonda li ndi na okushuna kounhunhu oule womido donhumba. Onda li nde lipopila handi ti: ‘Ronald, ngeenge owa hala okakadona aka, ou na okukatuka meendelelo.’ Konima yoivike itatu onda pula Maxine a ninge omuvalekwa wange, nokonima yoivike ihamano otwa ka hombola. Ame naMaxine otwa li twa pewa oshinakuwanifwa shoutumwa moPuerto Rico, nomolwaasho inandi ya vali nombautu ipe.
Mo 1956, otwa li twa hovela okutalela po omaongalo, tu li moilonga youpashukilishikandjo. Ovamwatate vahapu ova li va hepa, ndele nande ongaho otwa li tu hole oku va talela po. Pashihopaenenwa, momukunda Potala Pastillo omwa li mu na omaukwaneumbo avali Eendombwedi e na ounona vahapu, onda li handi va danene okafilita. Onda li nda pula okakadona kedina Hilda, ngeenge oka hala oku ka udifa pamwe nafye. Oka nyamukula taka ti: “Onda hala, ashike itandi dulu. Kandi na eenghaku.” Otwa li twe ka landela eenghaku, ndele take uya ka kale haka udifa pamwe nafye. Konima yomido donhumba, mo 1972, eshi fye naMaxine twa li twa ka talela po kObetel yaBrooklyn, omumwameme umwe oo opo a di kOfikola yaGilead okwe uya kufye. Omumwameme oo otwa hanga e li pokuya koEcuador oko a tumwa a ka longele, ndele te tu pula ta ti: “Otamu dimbuluka nge? Otamu dimbuluka okakadona kokuPastillo kenya ka li kehe na eenghaku? Aame ngaha.” Otwa dimbuluka kutya oHilda. Otwa li twa hafa neenghono ndele hatu lili.
Mo 1960, otwa li twa pulwa tu ka longe koshitaimbelewa shaPuerto Rico osho sha li meumbo linini la londafana moSanturce, moSan Juan. Pehovelo, ame naLennart Johnson otwa li tu na oilonga ihapu. Ye nomukulukadi waye ovo va li Eendombwedi dotete mOrepubrica yaDominican nova li ve uya moPuerto Rico mo 1957. Lwanima, Maxine oye a kala ha ungaunga noimaliwa yomayambidido oifo i dulife peyovi oshivike keshe. Okwa li e hole okulonga oilonga oyo molwaashi okwa li e na momadiladilo ovanhu aveshe ovo hava mono oikulya yopamhepo.
Onda kala ndi hole oilonga yaBetel molwaashi oi li oilonga yokuyandja. Ndele osho inashi hala kutya kai na omashongo. Pashihopaenenwa, pefimbo loshoongalele shotete shopaiwana shomo 1967, moPuerto Rico, onda ka kala nda wililwa po koinakuwanifwa. Nathan Knorr oo a li ta kwatele komesho Eendombwedi daJehova okwa li e uya koPuerto Rico. Okwa li a uda ko pambabo kutya vati inandi kala handi pashukile omalongekido e na sha noyeendifo yovatumwa ovo tava talele po nonande onde shi ninga. Lwanima okwa ka pange omayele a kwata moiti shi na sha nokukala nde liunganeka nawa ndele ta ti vati onde mu udifa nai. Kanda li nda hala okutanguna naye, ashike onda li ndi udite nda udiwa ko pambabo ndele handi kala nda handuka oule wefimbo. Ashike oshikando osho twa ka mona vali omumwatate Knorr, okwa li e tu shiva konduda yaye ndele te tu telekele.
Otwa kala hatu di kuPuerto Rico tu ka talele po vambuletu moEngland lwoikando ihapu. Eshi fye naMeme twa tumbula ko oshili, Tate ka li e i tambula ko. Ndele ngeenge ope na ovatalelipo va dja kObetel, meme okwa li he va nangeke meumbo letu. Tate okwa li a mona kutya Ovabetel ovo ovalininipiki mokuyelekanifa novafita veengeleka ovo va li ve mu nyemateka omido da ya. Lwanima mo 1962, tate okwa ka ninginifwa e li Ondombwedi yaJehova.
Omukulukadi wange omuholike Maxine okwa ka fya mo 2011. Onda teelela nodjuulufi ndi ke mu mone vali eshi ta ka nyumuka. Osho oshinima tashi hekeleke okudiladila kusho. Momukokomoko momido adishe 58, ame naMaxine otwa mona nghee oshiwana shaJehova moPuerto Rico sha enda tashi kulu okudja pomuvalu 650 fiyo 26 000. Mo 2013, oshitaimbelewa shaPuerto Rico osha li sha ya mumwe naashi shaUnited States, nonda li nda pulwa ndi ka longele koWallkill muNew York. Konima yomido 60 odo nda kala kokanhunhu, onda li ndi udite nda fa efuma lokomiti olo li shiivike nawa moPuerto Rico hali kwena konguloshi tali ti: “kokii, kokii.” Ashike otwa li tu na okupula komesho.
‘KALUNGA OKU HOLE OU TA YANDJE NEHAFO’
Ondi li handi hafele natango okulongela Kalunga moBetel. Paife ondi na omido 90, noilonga yange oyo okutwa omukumo oilyo youkwaneumbo waBetel. Onda lombwelwa kutya onda talela po ovanhu ve dule po 600 lwaapo eshi nde uya moWallkill. Vamwe ova li have uya kwaame tu popye kombinga yoinima yopaumwene ile kombinga yomaupyakadi omoukwaneumbo. Vamwe ova li hava pula omayele anghee tava dulu okupondola moilonga yavo yaBetel. Naavo opo va i mohombo ohave uya okukonga omayele kombinga yohombo. Navamwe ova tuminwa moukalele. Ohandi pwilikine kwaaveshe ovo hava popi naame nongeenge tashi wapalele ohandi va lombwele kutya: “‘Kalunga oku hole ou ta yandje nehafo.’ Kaleni mwa hafa moilonga yeni molwaashi ota mu longele Jehova.” — 2 Kor. 9:7.
Eshongo lokukala wa hafa moBetel ola faafana ashike nomashongo oo ngeenge u li pamwe pe lili: Ou na okuyandja elitulemo kefimano laasho to ningi. Oilonga aishe yaBetel oyo hatu longo oiyapuki. Ohatu yambidida “omupiya omudiinini nomunaendunge” mokulongekida oikulya yopamhepo. (Mat. 24:45) Otu na omhito yokutanga Jehova kashi na nee mbudi kutya ohatu mu longele moilonga ilipi. Natu kale hatu hafele keshe osho Jehova te tu pula tu longe molwaashi ‘Kalunga oku hole ou ta yandje nehafo.’
^ okat. 13 Ehokololo laLeonard Smith otali hangika mOshungonangelo yOshiingilisha yo 15 Aprili 2012.


text:
OUYELELE WA FIMANENENA WONDJOKONONA YEENDOMBWEDI DAJEHOVA
“Kape na ondjila ya ngolyoka ile ile unene”
MO 26 MARSA 1937, ovalumenhu vavali ova li va ya molweendo tava shingi kanini otuwa yavo va yuka koSydney moAustralia. Konima yomudo eshi va fiya po oshilando, ova li va shinga oule weekilometa 19 300, nova li va pita momikunda nomoitukulwa imwe oyo i na omamanya. Ovalumenhu ovo kava li ovatalelipo. Arthur Willis naBill Newlands ova li ovakokolindjila ovaladi ovo va li va tokola toko okutandavelifa onghundana iwa yOuhamba waKalunga koitukulwa aishe yaAustralia.
Ovakonakoni vOmbiibeli vamwe * vomoAustralia ova li va udifila unene moilando nomeedolopa odo di li komunghulofuta fiyo omo 1920. Moitukulwa oyo i li kokule nodoolopa omu na omuvalu munini wovanhu, onghalo yomhepo ya pupyala noshi na ounene u dule etata loUnited States. Ovamwatate ova li ve shii filufilu kutya ovashikuli vaJesus ove na okuyandja oundombwedi kombinga yaye “fiyo okominghulo dounyuni,” mwa kwatelwa oitukulwa yaAustralia oyo ihai longwa naanaa. (Oil. 1:8) Ndele ongahelipi va li tava ka dula okuwanifa po oshilonga osho shinene? Ova li va tokola toko okuninga ngaashi tava dulu ve na eitavelo filufilu kutya Jehova ota ka nangeka noupuna eenghendabala davo.
OVAKOKOLINDJILA OVE TU PALELA ONDJILA
Mo 1929, omaongalo omoQueensland nOkouninginino waAustralia okwa li e na oyeendifo oyo hava longifa ngeenge tava ka longa koitukulwa imwe. Oyeendifo oyo oya li hai pashukilwa nokupangelwa kovakokolindjila ovo va li tava dulu okulididimikila onghalo yomhepo. Ovakokolindjila ovo ova li va talela po eenhele dihapu odo inadi udifilwa nande onale.
Ovamwatate ovo va li itava dulu okulanda otuwa ova li ashike hava longifa eembasikela okuya komikunda. Pashihopaenenwa, mo 1932, Bennett Brickell womido 23, okwa li a ya oule weemwedi nanho a ka udifile kolundume laRockhampton, Queensland. Eshi a ya molweendo, okwa li a humbata kombasikela yaye omakumbafa, oikutu, oikulya nosho yo omambo mahapu. Ngeenge elola lombasikela yaye ola papa, okwa li ashike ha twikile nolweendo e na elineekelo kutya Jehova ote mu wilike. Okwa li a undula ombasikela yaye oule weekilometa 320 moitukulwa omo mwa li hamu file ovanhu kenota. Oule womido 30, omumwatate Brickell okwa kala ha ende oinano ile ta longifa ombasikela, omota notuwa. Okwa li a tulila po Ovaaborigina oshihopaenenwa shiwa shoilonga yokuudifa noku va kwafela va tote po omaongalo mape. Okwa kala a shiivika nawa nokwa fimanekwa momikunda.
OKULIDIDIMIKILA OMASHONGO
Australia oshimwe shomoilongo oyo i na ovanhu vanini mounyuni, unene tuu koitukulwa yokomikunda. Ashike nande ongaho, oshiwana shaJehova osha li sha tokolatoko shi konge ovanamitimadiwa koitukulwa yokomikunda.
Ovakokolindjila ngaashi Stuart Keltie naWilliam Torrington ova li ve na ouladi. Mo 1933, ova li va tauluka ombuwa yomadu yaSimpson, opo va ka udifile kodoolopa yaAlice Springs. Eshi otuwa yavo ya teka, omumwatate Keltie oo a li e na okuulu koshiti, nomumwatate Torrington ova li va twikila nolweendo lavo lokuudifa tava longifa ongamelo. Eenghendabala dovakokolindjila ovo oda eta oidjemo iwa eshi va li va shakena namwene wohotela koWilliam Creek, pomatulilo eshina lokolutenda. Mwene wohotela, Charles Bernhardt, lwanima okwa ka tambula ko oshili, ndele ta landifa po ohotela yaye nokwa hovela okukokola ondjila oye aeke oule womido 15 koitukulwa yokokule yaAustralia oyo ya kukuta unene.
Ovakokolindjila vonale ova li va pumbwa ouladi opo va dule okufinda omashongo oo va li hava kala va taalela. Eshi Arthur Willis naBill Newlands, ovo va tumbulwa pehovelo va li moilonga yavo yokuudifa moAustralia, ova li va shinga eekilometa 32 moule woivike ivali molwaashi odula oya li ya loka unene nombuwa oya li ya fa efuta lonhata. Omafimbo amwe, ova li ve na okuundula otuwa yavo moshanga shomutenya moikulundudu, momafilu nokomunghulo womulonga. Ngeenge otuwa yavo oya teka ova li hava ende ile va shinge ombasikela oule womafiku va ye kodoolopa oyo i li popepi oko hava ka kala va teelela oule woivike otuwa yavo i pangelwe. Nonande ova li va taalela eenghalo adishe odo, ova kala ovaladi. Arthur Willis okwa divilika etumbulo limwe olo la li la popiwa moshifo sho-The Golden Age, a ti: “Kape na ondjila ya ngolyoka ile ile unene.”
Omukokolindjila Charles Harris okwa li a popya kutya oitukulwa oyo yokokule nomaupyakadi oo kwa li a taalela komikunda okwe mu kwafela a ehene popepi elela naJehova. Okwa weda ko a ti: “Onghalamwenyo oiwa ngeenge u na ashike oiniwe inini. Ngeenge Jesus okwa li e na ehalo lokunangala keshe pamwe, nafye otu na okukala tu na ehalo lokuninga ngaho ngeenge oilonga yetu otai shi pitike.” Osho osho ovakokolindjila vahapu va ninga. Otwa pandula unene keenghendabala davo odo va ninga, onghundana iwa oya tandavela menenedu alishe laAustralia, nova kwafela ovanhu vahapu pauhandimwe va yambidide Ouhamba waKalunga.
^ okat. 4 Ovakonakoni vOmbiibeli ova li va hovela okwiifanwa Eendombwedi daJehova okudja 1931. — Jes. 43:10.


text:
OSHIPALANYOLE SHOKOMBADA | NGHEE OMBIIBELI YA XUPA
Ombiibeli oya xupa nonande oinima oko ya li ya shangwa oya enda tai kulupa
ESHONGO: Ovashangi nosho yo ovashangululi vOmbiibeli vonale ova li hava shange komanenge nokoipa ya shikwa. * (2 Timoteus 4:13) Ongahelipi oinima oyo ya li ya longifwa ngaashi omanenge nosho yo opergamenti (oipa ya shikwa) ya li ya tula moshiponga okuxupa kwOmbiibeli?
Omanenge ohaa tauka, haa kanifa oluvala nokukanifa ongushu diva. Ovakonakoni vondjokonona yOvaegipti Richard Parkinson naStephen Quirke ova ti: “Ombapila ohai ende tai kulupa ndele tai ningi po ondwi. Ngeenge oya kala ya tuvikilwa nokukala monhele ya tuta ohai dulu okwoola, okulika po keemhuku nokoupuka, nongeenge oya fudikwa otai dulu okulika po keehedi.” Omanenge amwe eshi a monika okwa li a pya komutenya neenghono, a mona oututo nokwa kanifa ongushu meendelelo.
Oipa ya shikwa oya kola i dule omanenge, ashike nayo ohai kanifa ongushu diva ngeenge inai kwatwa nawa ile ngeenge oya dengwa keenhe detango ile ya mono oututo. * Oipa ya shikwa nayo ohai lika po koupuka. Onghee hano, embo limwe ola popya kutya “osha pumba omashangelo onale a kale ko fiyo okunena.” Ngeno Ombiibeli oya li ya xula po, ngeno netumwalaka layo ola xula po.
NGHEE OMBIIBELI YA XUPA: Omhango yOvajuda oya li ya lombwela ohamba keshe i ‘lishangele omushangululwamhango womomhango ei,’ omambo atano otete Ombiibeli. (Deuteronomion 17:18) Mefelemudo lotete, ovashangululi ovanawino ova li va shanga omashangelo makulu mahapu Ombiibeli , nOmishangwa odo oda li mOinagoga yomuIsrael ashishe nomuMakedonia. (Lukas 4:16, 17; Oilonga 17:11) Osha enda ngahelipi opo omashangelo amwe makulu a kale ko fiyo okunena?
Omuhongwanhu wEtestamenti Lipe Philip W. Comfort okwa ti: “Ovajuda ova li ve na onghedindjikilile yokutuvikila omishangwatonywa moitoo ile moikwatelwa ikwao hai tuvikwa opo ve di kaleke po.” Ovakriste navo ova li va twikila okulongifa onghedi oyo. Onghee hano, omashangelo amwe makulu Ombiibeli okwa li a hangika moitoo, meenhele dokutuvikila oinima omo ihamu dengwa keenhe detango, momakololo nosho yo moitukulwa oyo ya kukuta.
OSHIDJEMO: Outukulwa omayovi vomashangelo makulu Ombiibeli vamwe ova kala ko oule womido di dule po 2000, va dula okuxupa fiyo okunena. Kape na vali embo limwe likulu li na omashangelo makulu mahapu oo a kala ko oule womido dihapu ngaashi Ombiibeli.
^ okat. 3 Omanenge oshinima osho hashi dulu okushangwa sha longwa moimeno yomomeva hai ifanwa omanenge. Ofimbo opergamenti oya longwa moipa yoinamwenyo ya shikwa.
^ okat. 5 Pashihopaenenwa, omukanda wopambelewa u na sha nemanguluko lOilongo ya Hangana owa li wa shangwa koshipa sha shikwa. Ndele omushangelo oo kakwa li vali tau dulu okuleshwa moule womido 250 lwaapo molwaashi owa li wa enda tau dimi.


text:
ETUKULWA 14
Oukwaneumbo weni otau dulu okukala wa hafa
1, 2. Jehova okwa hala omaukwaneumbo a kale ngahelipi?
JEHOVA KALUNGA oye a hombolifa ovanhu votete. Ombiibeli oya ti kutya okwa shita omukainhu wotete ‘noku mu eta komulumenhu.’ Adam okwa li a hafa ndele ta ti: “Eshi ekipa lomomakipa ange nonhumba [yomonhumba] yange.” (Genesis 2:22, 23) Osho otashi ulike kutya Jehova okwa hala ovalihomboli va kale va hafa.
2 Shinyikifa oluhodi, ovanhu vahapu inava putukila momaukwaneumbo mu na ehafo. Ashike Ombiibeli oi na omauyelele mahapu oo taa kwafele oilyo aishe youkwaneumbo opo i pondole noi kale ya hafa. — Lukas 11:28.
OSHO KALUNGA A TEELELA OVASHAMANE VA NINGE
3, 4. (a) Omushamane oku na okukala ha ungaunga ngahelipi nomukulukadi waye? (b) Omolwashike sha fimana kovalihomboli va kale hava diminafana po?
3 Ombiibeli oya ti kutya omushamane oku na okuungaunga nomukulukadi waye pahole nonefimaneko. Alikana lesha Ovaefeso 5:25-29. Omushamane oku na okukala ta ungaunga alushe nomukulukadi waye pahole. Oku na yo oku mu amena, oku mu fila oshisho nokushilipaleka kutya kape na osho tashi mu etele oshiponga.
4 Ndele mbela omushamane oku na okuninga po shike ngeenge omukulukadi waye okwa ningi epuko? Ovashamane ova lombwelwa ngaha: “Ovalumenhu nye, holeni ovakainhu veni, nye inamu va ningila onyanya.” (Ovakolossi 3:19) Ovashamane ove na okudimbuluka kutya navo ohava ningi omapuko. Nongeenge ova hala Kalunga e va dimine po, ove na okukala hava dimine po ovakulukadi vavo. (Mateus 6:12, 14, 15) Ngeenge ovalihomboli ova kala hava diminafana po, otashi ke va kwafela opo va kale va hafa mohombo yavo.
5. Omolwashike omushamane e na okukala a fimaneka omukulukadi waye?
5 Jehova okwa teelela omushamane a kale a fimaneka omukulukadi waye. Omushamane oku na okukala ha file oshisho eemhumbwe domukulukadi waye. Osho oshinima sha kwata moiti neenghono, molwaashi ngeenge omushamane iha ungaunga nawa nomukulukadi waye, Jehova otashi dulika aha pwilikine komailikano aye. (1 Petrus 3:7) Jehova okwa lenga ovanhu ovo ve mu hole nokwe va tala ko ve fike pamwe, kashi na nee mbudi kutya ovalumenhu ile ovakainhu.
6. Osha hala okutya ngahelipi eshi taku tiwa ovalihomboli ove li “ombelela imwe”?
6 Jesus okwa ti kutya omushamane nomukulukadi “kave fi vali vavali, ndelenee ombelela imwe.” (Mateus 19:6) Keshe umwe omudiinini kumukwao. (Omayeletumbulo 5:15-21; Ovaheberi 13:4) Ovalihomboli ove na okuliwanifila po eemhumbwe dopamilele nopehe na okuliholamwene. (1 Ovakorinto 7:3-5) Omushamane oku na okudimbuluka kutya “kape na ou ha tondo ombelela yaye mwene, ndelenee ohe i palula nohe i tekula.” Onghee hano, oku na okukala e hole nokufila oshisho omukulukadi waye. Komesho yaaishe, omukulukadi okwa teelela omushamane waye a kale omunalukeno noku mu hole. — Ovaefeso 5:29.
OSHO KALUNGA A TEELELA OVAKULUKADI VA NINGE
7. Omolwashike oukwaneumbo wa pumbwa oukwamutwe?
7 Oukwaneumbo keshe owa pumbwa omutwe, oo tau va wilike opo va dule okulongela kumwe. Ovakorinto votete, etukulwa 11 ovelishe 3, ova ti: “Kristus Oye omutwe wakeshe omulumenhu, nomutwe womukainhu omulumenhu, nomutwe waKristus oKalunga.”
8. Ongahelipi omukulukadi ta dulu okuulika kutya okwa fimaneka omushamane waye?
8 Kape na omushamane iha ningi epuko. Ndele ngeenge omukulukadi oha yambidida omatokolo nokulongela kumwe nomushamane waye, otashi ka etela oukwaneumbo aushe ouwa. (1 Petrus 3:1-6) Ombiibeli oya ti: “Omukainhu na fimaneke omulumenhu waye.” (Ovaefeso 5:33) Ongahelipi ngeenge omushamane nomukulukadi kave li melongelokalunga limwe? Natango omukulukadi oku na okukala a fimaneka omushamane waye. Ombiibeli oya ti: “Ovakainhu, dulikeni kovalumenhu veni, opo naavo yo inava dulika kondjovo, va findwe keenghedi dovakainhu nande eendjovo kadi po. Eshi ve wete, nhumbi hamu ende moukoshoki nometilokalunga,” ile mu na efimaneko lomoule. (1 Petrus 3:1, 2) Oshihopaenenwa shiwa shomukulukadi otashi dulu okukwafela omushamane waye a ude ko noku kale a fimaneka eitavelo lomukulukadi waye.
9. (a) Omukulukadi ota dulu okuninga po shike ngeenge itatu kumwe nomushamane waye? (b) Omayele elipi e na sha novakulukadi e li muTitus 2:4, 5?
9 Omukulukadi ota dulu okuninga po shike ngeenge itatu kumwe nomushamane waye? Ota dulu okupopya omadiladilo aye monghedi yefimaneko. Pashihopaenenwa, Sara okwa li a popya oshinima shonhumba osho Abraham a li ina hokwa, ashike Jehova okwa lombwela Abraham a ti: “Pwilikina Sara.” (Genesis 21:9-12) Hanoupu naanaa to hange omushamane Omukriste a ninga etokolo lihe li metwokumwe nOmbiibeli, onghee hano, omukulukadi waye oku na okukala he mu yambidida. (Oilonga 5:29; Ovaefeso 5:24) Omukulukadi e li nawa ota ka fila oshisho oukwaneumbo waye. (Lesha Titus 2:4, 5.) Ngeenge omushamane nounona ova didilike nghee ta longo noudiinini omolwavo, otava ka kala ve mu hole nove mu fimaneka nokuli shi dulife nale. — Omayeletumbulo 31:10, 28.
10. Ombiibeli oya popya shike kombinga yetopoko neteyohombo?
10 Ovalihomboli vamwe ohava tokola diva okutopoka ile okuteya ohombo. Ashike Ombiibeli oya ti kutya ‘omukainhu ina henga po omulumenhu waye, nomulumenhu a ha henge po omukainhu waye.’ (1 Ovakorinto 7:10, 11) Otashi dulika pa kale eenghalo donhumba da kwata moiti odo tadi ningifa ovalihomboli va topoke, ashike etokolo la tya ngaho ola kwata moiti. Ongahelipi kombinga yeteyohombo? Ombiibeli otai ulike kutya ovalihomboli otava dulu ashike okuteya ohombo ngeenge umwe womuvo okwa i momilele nomunhu umwe e lili. — Mateus 19:9.
OSHO KALUNGA A TEELELA OVADALI VA NINGE
11. Ounona ova pumbwa shike?
11 Ovadali, omwa pumbwa okukala pamwe novana veni efimbo lihapu opo mu va honge kombinga yaJehova. — Deuteronomion 6:4-9.
12. Ovadali ove na okuninga shike opo va amene ovana vavo?
12 Ounyuni waSatana otau ende tau naipala neenghono, nope na ovanhu vamwe ovo va hala okuningila ovana veni owii, tashi dulika nokuli moku va hepeka pamilele. Ovadali vamwe ohava mono shidjuu okukundafana novana vavo kombinga yoshinima osho. Ashike ovadali ova pumbwa okulondwela ovana vavo kombinga yovanhu va tya ngaho, noku va honga nghee tava dulu oku va henuka. Ovadali, omu na okwaamena ovana veni. * — 1 Petrus 5:8.
13. Ongahelipi ovadali ve na okuhonga ovana vavo?
13 Ovadali ove na oshinakuwanifwa shokuhonga ovana vavo eenghedi. Ongahelipi to dulu okuhonga ovana voye? Ounona ova pumbwa okudeulwa, ashike kave na okupukululwa nonyanya. (Jeremia 30:11) Onghee hano, inamu pa nandenande ovana veni outekuduliko ngeenge mwa handuka. Ovadali, kamu na okulongifa eendjovo deni ngaashi “eongamukonda” nokunyemateka ovana veni. (Omayeletumbulo 12:18) Hongeni ovana veni va kale ve shii kutya omolwashike ve na okudulika. — Ovaefeso 6:4; Ovaheberi 12:9-11; tala omafatululo oitya pexulilo lembo, oshitwa 30.
OSHO KALUNGA A TEELELA OUNONA VA NINGE
14, 15. Omolwashike ounona ve na okudulika kovadali vavo?
14 Jesus okwa li ha dulika alushe kuXe, nokuli nopeemhito opo a li e wete shidjuu okudulika. (Lukas 22:42; Johannes 8:28, 29) Jehova okwa teelela yo ounona va kale hava dulika kovadali vavo. — Ovaefeso 6:1-3.
15 Ounona, nokuli nonande omafimbo amwe ohamu kala mu wete shidjuu okudulika kovadali veni, dimbulukweni kutya ngeenge omwa dulika, otamu hafifa Jehova nosho yo ovadali veni. * — Omayeletumbulo 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Satana oha kendabala ngahelipi okuyeleka ovanyasha va longe osho sha puka? (b) Omolwashike sha fimana okuhoolola ookaume ovo ve hole Jehova?
16 Satana ota dulu okulongifa ookaume koye novanyasha vakweni e ku yeleke u longe osho sha puka. Oku shii kutya otashi ka kala shidjuu okukondjifa efininiko la tya ngaho. Pashihopaenenwa, omonakadona waJakob wedina Dina okwa li e na ookaume ovo ihava longele Jehova. Osho osha li she mu etela omaupyakadi mahapu nosho yo oukwaneumbo wavo. (Genesis 34:1, 2) Ngeenge ookaume koye kave hole Jehova, otashi dulika ve ku yeleke u ninge oinima oyo Jehova e tonde, oyo tai dulu oku ku etela omaupyakadi nosho yo oukwaneumbo weni, notai dulu okunyemateka Kalunga. (Omayeletumbulo 17:21, 25) Nomolwaasho osha fimanenena okupanga oukaume naavo ve hole Jehova. — 1 Ovakorinto 15:33.
OUKWANEUMBO WENI OTAU DULU OKUKALA WA HAFA
17. Keshe umwe moukwaneumbo oku na oshinakuwanifwa shilipi?
17 Ngeenge oilyo youkwaneumbo otai tula moilonga omayele aKalunga, otai ka henuka omaupyakadi mahapu. Onghee hano, ngeenge ou li omushamane, kala u hole omukulukadi woye nokuungaunga naye pahole. Ngeenge ou li omukulukadi, kala wa fimaneka omushamane woye noho dulika kuye nokulandula oshihopaenenwa shomukulukadi oo a popiwa mOmayeletumbulo 31:10-31. Ngeenge ou li omudali, honga ovana voye va kale ve hole Kalunga. (Omayeletumbulo 22:6) Ngeenge ou li xe omudali, kwafela oukwaneumbo woye u kale u na ‘eenghedi da fimana,’ ile diwa. (1 Timoteus 3:4, 5; 5:8) Ounona, dulikeni kovadali veni. (Ovakolossi 3:20) Dimbuluka kutya keshe umwe moukwaneumbo ota dulu okuninga epuko, onghee hano, kaleni ovalininipiki nohamu diminafana po. MOmbiibeli omu na omayele oo taa wilike keshe umwe moukwaneumbo.
^ okat. 12 Oto dulu okumona ouyelele muhapu kombinga yanghee to dulu okwaamena ovana voye metukulwa 32 lembo Lihonga kOmuhongi Munene, la nyanyangidwa kEendombwedi daJehova.
^ okat. 15 Okaana kake na okudulika kovadali vako ngeenge ova hala ka ninge oshinima shonhumba osho shihe li metwokumwe nomhango yaKalunga. — Oilonga 5:29.
Lihonga shihapu
Kongeni ekwafo kuKalunga mu kale mwa hafa mohombo
Okulipula omapulo avali e li paunafangwa otaku dulu oku mu kwafela mu xwepopaleke ohombo yeni.
Longeleni Jehova mu li oukwaneumbo
Ongahelipi tamu dulu okuhafela filufilu elongelokalunga loukwaneumbo weni?