c: text/html

text:
Anga hẽ Suku o Panga Onepa Muvatatu?
Etambululo Liembimbiliya
Atavo alua a tukuiwa okuti Akristão a longisa okuti, Suku o panga onepa Muvatatu.
Pole, o Encyclopædia Britannica yi popia hati: “Ondaka Suku Muvatatu, kuenda elongiso lia tiamẽla kondaka yaco ka yi sangiwa vo Testamentu Yokaliye. . . . Pole, elongiso liaco, lia fetika oku li vokiya vokuenda kuanyamo kuenda lia enda oku patãliwa calua.”
Embimbiliya lalimue eteke lia tukuile okuti Suku o panga onepa Muvatatu. Konomuisa ovinimbu vi kuãimo:
“Yehova eye Suku yetu kuenje eye Suku lika waye.”
—Esinumuĩlo 6:4.
“Ove, onduko yove Yehova, ove lika wove, Tõlo koluali luosi.”
—Osamo 83:18.
“Omuenyo ko pui wowu, oku ku kũlĩha ove lika vu Suku yocili, loku kũlĩhavo Yesu Kristu, u wa tuma.”
—Yoano 17:3.
“Suku umosi.”
—Va Galatia 3:20.
Puãi, momo lie atavo ana a litukula okuti Akristão a popela okuti Suku o panga onepa Muvatatu?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
APULILO A SIATA OKU LINGIWA
Elilongiso Liembimbiliya li lomboloka nye?
Sanga atambululo atiamẽla kesokiyo lietu lioku longisa Embimbiliya ocali.
APULILO A SIATA OKU LINGIWA
Akongelo Olombangi Via Yehova a Sokiyiwa Ndati?
Ndmo wa siati oku tambula alongiso kuenda plonumbi vi va kuatisa Find out how we receive guidance and instruction through this arrangement.
APULILO A SIATA OKU LINGIWA
Olombongo Vioku Kuatisa Upange Wolombangi Via Yehova vi Eciwa Ndati?
Ka ku konguiwa ovilumba ndaño oku pinga onepa yekũi, kũlĩha ndomo upange woku kunda voluali luosi u kasi oku amamako.
OLOHONGELE
Olohongele Violombangi Via Yehova
Sandiliya ocitumãlo Olombangi Via Yehova via siata oku liongoluila kuenda ndomo va lingainga efendelo liavo.
Ovolandu Awa—Koluali Luosi
239—Kolofeka kuli Olombangi Via Yehova
7.965.954—Kolombangi Via Yehova
9.254.963—Komanu va lilongisa Embimbiliya ocali
19.241.252—Komanu va kala kocipito Conjivaluko Violofa via Kristu
113.823—Kakongelo


text:
Anga hẽ Suku o Kasi Kocitumãla Cimue?
Etambululo Liembimbiliya
Oco. Suku o kuete ocitumãlo cimue a kasi. Ocitumãlo caco, kilu. Konomuisa ovinimbu evi Viembimbiliya:
Vohutililo yimue Soma Salomone a linga, wa popia hati: “Kilu, kocitumãlo cove, yevelela.”
Yesu Kristu wa longisa olondonge viaye oku likutilila hati: “A Isietu o kasi kilu.”
Yesu noke liepinduko liaye ‘wa iñila kilu, cilo o tu molehela kovaso a Suku.’
Ovinimbu evi vi lekisa ciwa okuti, Yehova Suku omunu muẽle, kuenda o kasi kilu, pole, ka kasi kolonepa viosi.


text:
ETUKULWA 7
Eteelelo lashili kovaholike voye ovo va fya
Otu shi shii ngahelipi kutya enyumuko oko li li shili?
Jehova oku udite ngahelipi shi na sha nokunyumuna ovafi?
Oolyelye tava ka nyumunwa?
1-3. Omutondi elipi te tu taataa atusheni, nomolwashike okukonakona osho Ombibeli tai hongo taku ke tu etela epepelelwo?
DILADILA nee ngeno to i onhapo omutondi a nyika oshiponga. Omutondi oo oku na eenghono nonhapo e ku dule. Ou shi shii kutya ke na onghenda, molwaashi owe mu mona ta dipaa ookaume koye vamwe. Kashi na nee mbudi kutya oto kendabala neenghono shi fike peni okuya onhapo, omutondi oo ota ehene popepi elela naave. Otashi monika pa fa pe he na eteelelo. Ndele ombadilila, pwoove ope uya omuxupifi. Omuxupifi oo oku na eenghono dinenenene e dule omutondi woye, nokwa udaneka kutya ote ke ku kwafela. Itashi ku ningifa tuu u kale u udite wa pepelelwa!
2 Doshili, oto tewaatewa komutondi a tya ngaho. Atusheni ohatu tewaatewa. Ngaashi twe lihonga etukulwa la tetekela, Ombibeli otai ti kutya efyo oli li omutondi. Kape na umwe womufye ta dulu oku li ya onhapo ile oku li henuka filufilu. Vahapu vomufye otwa mona nghee omutondi oo ta dipaa ovaholike vetu. Ndele Jehova oku na eenghono dinenenene e dule efyo. Oku li Omuxupifi omunahole oo e shi ulika nale kutya ota dulu okufinda omutondi oo. Nokwa udaneka kutya ota ka hanauna po filufilu omutondi oo, efyo. Ombibeli otai hongo kutya: “Omutondi wahauxuuninwa ou ta hanaunwa po oye efyo.” (1 Ovakorinto 15:26) Kai fi tuu onghundana iwa!
3 Natu konakoneni pauxupi nghee omutondi oo efyo he tu kumu ngeenge omuholike wetu umwe a fya. Okuninga ngaho otaku ke tu kwafela tu ude ko oshinima osho tashi ke tu hafifa. Doshili, Jehova okwa udaneka kutya oonakufya otava ka kala vali nomwenyo. (Jesaja 26:19) Otava ka alulilwa momwenyo. Kungaha, ope na eteelelo lenyumuko.
NGEENGE OMUHOLIKE WETU A FYA
4. (a) Omolwashike elinyengo laJesus kefyo lakaume kaye tali tu hongo shi na sha nomaliudo aJehova? (b) Jesus okwa li a panga oukaume we likalekelwa noolyelye?
4 Mbela owa filwa nale umwe womovaholike voye? Ouyahame, oluhodi nosho yo omaliudo okukala u wete u he na ekwafo lasha, ohai kala ya fa itai dulu okulididimikilwa. Pomafimbo a tya ngaho, otwa pumbwa okukonga ehekeleko mEendjovo daKalunga. (2 Ovakorinto 1:3, 4) Ombibeli otai tu kwafele tu ude ko nghee Jehova naJesus ve udite shi na sha nefyo. Jesus oo a li a fa Xe filufilu, okwa li e shii ouyahame oo hau etwa kokufilwa. (Johannes 14:9) Eshi Jesus kwa li hai kuJerusalem, okwa li ha talele po Lasarus novamwaina, Maria naMarta, ovo va li podoolopa i li popepi, yedina Betania. Ova li va panga oukaume wopofingo. Ombibeli otai ti: “Jesus okwa li e hole Marta nomumwaina naLasarus.” (Johannes 11:5) Ndele ngaashi twe lihonga metukulwa la tetekela, Lasarus okwa ka fya.
5, 6. (a) Jesus okwe linyenga ngahelipi eshi a li novapambele nookaume kaLasarus ovo va li va nyika oluhodi? (b) Omolwashike okunyika oluhodi kwaJesus taku tu tu omukumo?
5 Jesus okwa li e udite ngahelipi eshi a li a filwa kaume kaye? Ehokololo otali tu lombwele kutya Jesus okwa li a ya kovapambele nookaume kaLasarus, ofimbo va li tava lili eefya daLasarus. Jesus eshi e va mona, okwa li she mu linyengifa neenghono. Okwa “tukuluka momhepo yaye ndee ta kwatwa kolukaka.” Opo nee ehokololo ola ti: “Jesus okwa lila.” (Johannes 11:33, 35) Mbela oluhodi laJesus otali ulike kutya ka li e na eteelelo? Hasho nande. Jesus okwa li e shii kutya okwa li tapa ka ningwa oshinima shikumwifa. (Johannes 11:3, 4) Ndele nande ongaho, okwa li e udite ouyahame noluhodi olo hali etifwa kokufilwa.
6 Okunyika oluhodi kwaJesus otaku tu tu omukumo monghedi yonhumba. Otaku tu hongo kutya Jesus naXe, Jehova, ove tonde efyo. Ndele Jehova Kalunga ota dulu okulwifa omutondi oo noku mu finda. Natu taleni osho Kalunga a dulifa Jesus a ninge.
“LASARUS, DJA MO!”
7, 8. Omolwashike onghalo i na sha naLasarus ya li tai monika ya fa i he na eteelelo kovatali ovo va li po, ndele Jesus okwa li a ninga po shike?
7 Lasarus okwa li a pakwa mekololo, ndele Jesus okwa pula opo emanya olo la li la tuvikwa ko li kufwe ko. Marta okwa li e shi pataneka, molwaashi konima yomafiku ane, olutu laLasarus ola li la hovela okwoola. (Johannes 11:39) Pataleko lopanhu, eteelelo lashike la li po vali?
8 Emanya ola li la kufwa ko, ndele Jesus ta ingida mokule a ti: “Lasarus, dja mo!” Oshike sha ningwa po? “Nakufya okwa dja mo.” (Johannes 11:43, 44) Mbela oto diladila kutya ovanhu ovo va li po ova li va hafa shi fike peni? Kutya nee Lasarus okwa li omumwainamati wavo, omupambele wavo, okaume kavo ile omushiinda shavo, ova li ve shi shii kutya okwa li a fya. Ndele omulumenhu oo omuholike okwa li e na vali omwenyo nokwa li a fikama mokati kavo. Osho osha li oshinima shikumwifi neenghono. Nope he na omalimbililo, vahapu ova li va papatela Lasarus nehafo. Efyo kala li tuu la findwa!
9, 10. (a) Ongahelipi Jesus a holola Odjo yeenghono daye dokunyumuna Lasarus? (b) Omauwa amwe elipi taa di mokulesha omahokololo Ombibeli e na sha nenyumuko?
9 Jesus ka li a popya kutya ota ka longa oshikumwifilonga osho keenghono daye mwene. Ndele fimbo ina ifana mo Lasarus mombila, okwe shi yelifa nawa meilikano kutya Jehova oye a li Odjo yenyumuko olo. (Johannes 11:41, 42) Oyo hayo aike ya li omhito oyo Jehova a li a longifa eenghono daye monghedi oyo. Enyumuko laLasarus oli li ashike limwe lomoikumwifilonga omuwoi yenyumuko oyo ya shangwa mEendjovo daKalunga. * Okulesha nokukonakona omahokololo oo oshinima shihafifa. Otae tu hongo kutya Kalunga ke na onhondo, omolwaashi ovo va li va nyumunwa ova li va kwatela mo ovanyasha novakulunhu, ovalumenhu novakainhu, Ovaisrael nosho yo ovo ve he fi Ovaisrael. Ovanhu ovo tava hokololwa momishangwa odo kava li tuu va hafa! Pashihopaenenwa, eshi Jesus a nyumuna okakadona okanyasha koufi, ovadali vako ova li “va hafa neenghono.” (Markus 5:42, NW) Heeno, Jehova okwa li e va etela ehafo olo kwa li itave ke li dimbwa nande.
10 Doshili, ovo va li va nyumunwa kuJesus xuuninwa ova ka fya vali. Mbela osho osha hala okutya okunyumunwa kwavo kakwa li ku na ekwafo lasha? Hasho nandenande. Omahokololo oo Ombibeli otaa koleke oshili ya fimana notae tu pe eteelelo.
LIHONGA KOMAHOKOLOLO E NA SHA NENYUMUKO
11. Ongahelipi ehokololo lokunyumunwa kwaLasarus la kwafela mokukoleka oshili oyo ya shangwa mOmuudifi 9:5?
11 Ombibeli otai hongo kutya oonakufya “inava shiiva nande sha.” Kave na omwenyo nokave na apa ve li ve na eshi ve shii. Ehokololo laLasarus otali koleke oshinima osho. Eshi Lasarus a alukila momwenyo, mbela okwa li a hokololela ovanhu nehafo shi na sha neulu? Ile mbela okwa li e va tilifa nomahokololo matilifa e na sha nokupya moheli? Ahowe. MOmbibeli kamu na eendjovo da tya ngaho da popiwa kuLasarus. Oule womafiku ane oo a li a fya, ka li a “shiiva nande sha.” (Omuudifi 9:5) Lasarus okwa li ashike a kofa mefyo. — Johannes 11:11.
12. Omolwashike hatu dulu okukala noushili kutya okunyumunwa kwaLasarus okwa ningwa shili?
12 Ehokololo laLasarus otali tu hongo yo kutya enyumuko oli li oshinima sholela; kali fi ongano. Jesus okwa li a nyumuna Lasarus moipafi yeengudu dovamoninomesho. Nokuli novawiliki vomalongelokalunga ovo va li ve tonde Jesus kava li va pataneka oshikumwifilonga osho. Ponhele yaasho, ova ti: “Ohatu ningi ngahelipi, osheshi omulumenhu ou [Jesus] ota ningi oikumifilonga ihapu?” (Johannes 11:47) Ovanhu vahapu ova li va ka tala omunyumunwa Lasarus. Oshidjemo, vahapu ova itavela nokuli Jesus. Okumona Lasarus omunyumunwa, osha li oumbangi kuvo kutya Jesus okwa li a tumwa kuKalunga. Oumbangi oo owa li wa kola nomolwaasho vamwe vomovawiliki velongelokalunga lOshijuda vomitima dikukutu va li va pangela omhangela okudipaa Jesus naLasarus. — Johannes 11:53; 12:9-11.
13. Etomheno lilipi tu na lokwiitavela kutya Jehova ota dulu okunyumuna shili oonakufya?
13 Mbela oshi li pandunge okwiitavela kutya oku na enyumuko? Heeno, molwaashi Jesus okwa honga kutya monakwiiwa “aveshe ava va kala meembila” otava ka nyumununwa. (Johannes 5:28) Jehova oye Omushiti waaishe i na omwenyo. Mbela oshi na okukala shidjuu okwiitavela kutya ota dulu okushitulula ovo va fya? Doshili, shihapu oshe likolelela kedimbuluko laJehova. Mbela ota dulu ngoo okudimbuluka oonakufya vetu ovaholike? Eulu oli na eenyofi omabiliyona itaa dulu okuvalulwa, ndele Kalunga oha ifana keshe imwe kedina layo. (Jesaja 40:26) Onghee hano, Jehova Kalunga ota dulu okudimbulukwa okanima keshe ke na sha noonakufya ovaholike vetu, nota dulu oku va nyumuna.
14, 15. Ngaashi sha ulikwa kwaasho Job a popya, Jehova oku udite ngahelipi shi na sha nokwaalulila oonakufya momwenyo?
14 Ndele mbela Jehova oku udite ngahelipi shi na sha nokunyumuna oonakufya? Ombibeli otai hongo kutya okwa halelela okunyumuna oonakufya. Omulumenhu omudiinini Job okwa pula a ti: “Omunhu ngenge ta fi, ota ka nyumuka tuu vali?” Job okwa li ta popi shi na sha nokuteelela mombila fiyo efimbo laKalunga loku mu dimbuluka tali fiki. Okwa ti kuJehova: “Ove ngeno u ifane, ame nohandi ku nyamukula, Ove ho djuulukwa oshilonga shomake oye.” — Job 14:13-15.
15 Diladila ashike kwaasho! Jehova okwa djuulukwa shili okunyumunina oonakufya momwenyo. Mbela itashi hafifa omutima okushiiva kutya Jehova osho e udite ngaho? Ndele ongahelipi shi na sha nenyumuko olo lomonakwiiwa? Oolyelye tava ka nyumunwa, notava ka nyumuninwa peni?
“AVESHE AVA VA KALA MEEMBILA”
16. Oonakufya otava ka nyumunwa va kale meenghalo da tya ngahelipi?
16 Omahokololo Ombibeli e na sha nokunyumuna otae tu hongo shihapu shi na sha nenyumuko olo tali uya. Ovanhu ovo va li va nyumuninwa kombada yedu ova li va hangana vali novaholike vavo. Enyumuko lomonakwiiwa otali ka kala la faafana, ndele otali ka kala la denga mbada neenghono. Ngaashi twe lihonga mEtukulwa eti-3, Kalunga okwa lalakanena edu alishe li ninge oparadisa. Onghee hano, oonakufya itava ka nyumuninwa omwenyo mounyuni u yadi oita, ekaulonyanga nosho yo omikifi. Otava ka kala ve na omhito okukala nomwenyo fiyo alushe kombada yedu mombili nosho yo meenghalo dihafifa.
17. Ovanhu ve fike peni tava ka nyumuka?
17 Oolyelye tava ka nyumunwa? Jesus okwa ti kutya ‘aveshe ava va kala meembila otava udu ondaka yaye [yaJesus]. Ndee tava holoka mo.’ (Johannes 5:28, 29) Sha faafana, Ehololo 20:13 otali ti: “[Efuta] ola yandja ovafi ava va li mo, nefyo noshovafi oya yandja ovafi ava va li mo.” ‘Oshovafi’ otashi ulike konhele yopafaneko omo hamu i ovafi vahapu. (Tala Oshiwedelwako pepandja 212-213.) Ombila oyo otai ka kala i he na ovanhu nandenande. Omamiliyona omayovi ovanhu aveshe ovo tava tulumukwa omo, otaa ka kala vali nomwenyo. Omuyapostoli Paulus okwa ti: “Otaku ka kala enyumuko lovayuki nolovalunde.” (Oilonga 24:15) Osho osha hala okutya ngahelipi?
18. Oolyelye va kwatelwa ‘movayuki’ ovo tava ka nyumuka, neteelelo olo ole ku kuma ngahelipi pauhandimwe?
18 ‘Ovayuki’ ova kwatela mo ovanhu vahapu ovo hatu lesha shi na sha navo mOmbibeli, ovo va li ko fimbo Jesus a li ine uya kombada yedu. Otashi dulika u diladile shi na sha naNoa, Abraham, Sara, Moses, Rut, Ester nosho yo vakwao vahapu. Vamwe vomovalumenhu novakainhu veitavelo ovo ova kundafanwa metukulwa eti-11 lOvaheberi. Ndele ‘ovayuki’ ova kwatela mo yo ovapiya vaJehova ovo va fya pefimbo letu. Omolweteelelo lenyumuko, ohatu dulu okukala twa manguluka koumbada wokutila efyo. — Ovaheberi 2:15.
19. ‘Ovalunde’ ovo tava popiwa ovo oolyelye, na Jehova okwe va pa pahole omhito ilipi?
19 Ongahelipi shi na sha novanhu aveshe ovo inava longela Jehova ile inava dulika kuye molwaashi inave mu shiiva nande onale? Omamiliyona omayovi ‘ovalunde’ va tya ngaho itaa ka dimbuwa. Navo otava ka nyumunwa ndele tava ka pewa omhito ve lihonge kombinga yaKalunga kashili noku mu longela. Pefimbo lomido eyovi, oonakufya otava ka nyumuka noku pewa omhito va longele Jehova pamwe novanhu ovadiinini kombada yedu. Otashi ka kala efimbo litunhula. Efimbo olo otali popiwa kOmbibeli li li Efiku lEtokolo. *
20. Gehenna oshike, noolyelye hava i mo?
20 Mbela osho osha hala okutya omunhu keshe oo a li ko nale ota ka nyumunwa? Ahowe. Ombibeli otai ti kutya oonakufya vamwe ove li muGehenna, osho sha tolokwa ‘oheli’ mOmbibeli yOshikwanyama. (Lukas 12:5) Oshitya Gehenna osha yela kutya osha dja kedina loshala shoimbodi osho sha li kondje yaJerusalem shonale. Oya li onhele yokuxwikila oimhu yoonakufya nosho yo oimbodi. Oonakufya ovo va li hava kupulwa mo ova li va tali ka ko kOvajuda kutya inava wana okupakwa nokunyumuka. Onghee hano, Gehenna oshi li edidiliko la yeleka lehanauno laalushe. Nonande Jesus ota ka kala e na oshinakuwanifwa shokutokola ovanamwenyo novafi, Jehova oye Omutokoli munenenene. (Oilonga 10:42) Ita ka nyumuna nande ovo a tokola nale ve li ovakolokoshi nokava li va hala okulunduluka.
ENYUMUKO LOKUNYUMUNINWA MEULU
21, 22. (a) Oku na enyumuko limwe li lili lilipi? (b) Olyelye a li a nyumuninwa tete omwenyo wopamhepo?
21 Ombibeli otai popi yo enyumuko limwe li lili, olo lokunyumuninwa omwenyo womeulu omunhu e li oshishitwa shopamhepo. Oshihopaenenwa ashike shimwe shi na sha nenyumuko olo sha shangwa mOmbibeli, enyumuko laJesus Kristus.
22 Eshi Jesus a li a dipawa e li omunhu wokombada yedu, Jehova ina efa Omona waYe omudiinini a kale mombila. (Epsalme 16:10; Oilonga 13:34, 35) Kalunga okwa nyumuna Jesus, ndele ine mu nyumuna e li omunhu wokombada yedu. Omuyapostoli Petrus okwa yelifa kutya Kristus okwa “dipawa palutu nokwa tulwa omwenyo pamhepo.” (1 Petrus 3:18) Osho osha li oshikumwifilonga shinene shili. Jesus okwa li vali e na omwenyo e li omunhu wopamhepo omunaenghono. (1 Ovakorinto 15:3-6) Jesus oye a li wotete oo a nyumunwa enyumuko olo likumwifi. (Johannes 3:13) Ndele ka li ta ka kala waxuuninwa.
23, 24. Oolyelye ve li ‘okangudu’ kaJesus, nove li vangapi?
23 Molwaashi Jesus okwa li e shi shii kutya ota ka shuna diva meulu, okwa lombwela ovashikuli vaye ovadiinini kutya ote ke va “longela onhele.” (Johannes 14:2) Jesus okwa ulika kwaavo tava i meulu ve li “okangudu” kaye. (Lukas 12:32) Ovanhu vangapi va li tava ka kala mokangudu oko kanini kOvakriste ovadiinini? PaHololo 14:1, omuyapostoli Johannes okwa ti: “Ndele nda mona, ndee tala, Odjona [Jesus Kristus] ya kala ofika komhunda yaSion pamwe nomayovi efele nomilongo nhe nanhe ava va shangelwa edina layo nedina laXe moipala yavo.”
24 Ovakriste ovo 144 000, ovo va kwatela mo ovayapostoli vaJesus ovadiinini, ohava nyumuninwa omwenyo womeulu. Enyumuko lavo ola li tali ka hovela okuningwa naini? Omuyapostoli Paulus okwa shanga kutya otali ka ningwa pefimbo lokukala po kwaKristus. (1 Ovakorinto 15:23, NW) Ngaashi to ke lihonga mEtukulwa eti-9, otu li pefimbo olo paife. Onghee hano, oshixupe shinini sho 144000 osho tashi fi pefimbo letu ohashi nyumuninwa omwenyo womeulu mepakumo leisho. (1 Ovakorinto 15:51-55) Ndele omuvalu muhapu wovanhu ou na etimaumbwile loku ka nyumuninwa omwenyo monakwiiwa mOparadisa kombada yedu.
25. Oshike tashi ka kundafanwa metukulwa tali landula?
25 Heeno, Jehova ota ka finda shili omutondi wetu, efyo, notali ka xula po fiyo alushe! (Jesaja 25:8) Ndele otashi dulika u lipule kutya: ‘Ovo tava ka nyumunwa va ye meulu otava ka ninga mo shike?’ Otava ka kala ve li oshitukulwa shepangelo lOuhamba lomeulu likumwifa. Ohatu ke lihonga shihapu shi na sha nepangelo olo metukulwa tali landula.
^ okat. 9 Omahokololo amwe e na sha nenyumuko otaa hangwa momishangwa edi: 1 Eehamba 17:17-24; 2 Eehamba 4:32-37; 13:20, 21; Mateus 28:5-7; Lukas 7:11-17; 8:40-56; nosho yo Oilonga 9:36-42; 20:7-12.
^ okat. 19 Omolwouyelele muhapu u na sha nEfiku lEtokolo nosho yo etomheno lokutokola, tala Oshiwedelwako pepandja 213-215.


text:
Omolwashike Eendombwedi daJehova ihadi dimine okutulwa ohonde?
Eudeko la puka olo li li apeshe
Eudeko la puka: Eendombwedi inadi itavela mouhaku wopaunamiti.
Oshili: Ohatu kongo ouhaku wopaunamiti oo muwa, wetu vene nosho yo womaukwaneumbo etu. Ngeenge hatu yahama, ohatu i keendokotola odo di na owino wokuhakula nowokutanda nopehe na okulongifa ohonde. Ohatu pandula yo exumokomesho olo tali ningwa moinima yopaunamiti. Ouhaku oo inau kwatela mo okutulwa ohonde oo wa li wa nuninwa ovanaudu vEendombwedi paife ohau kwafele nokuli naavo vehe fi Eendombwedi. Moilongo ihapu, omunaudu keshe ota dulu okutokola okuhatulwa ohonde opo a henuke oilanduliko oyo hai etifwa kokutulwa ohonde, ngaashi omikifi odo hadi tandavele okupitila mohonde, okukondja kwovakwaita volutu nosho yo omapuko oo haa dulu okuningwa po.
Eudeko la puka: Eendombwedi daJehova oda itavela kutya eitavelo olo tali velula omunaudu.
Oshili: Ihatu hongo ovanhu kutya eitavelo olo tali va velula.
Eudeko la puka: Ouhaku oo inau kwatela mo etulwohonde ou na unene ondilo.
Oshili: Ouhaku oo inau kwatela mo etulwohonde ou na ombilixa. *
Oipupulu: Eendombwedi dihapu, mwa kwatelwa ounona, ohadi fi omudo keshe omolwokwaanya okutulwa ohonde.
Oshili: Epopyo olo kali li li nandenande paushili. Ovatandi luhapu ohava dulu okutanda omatando a kitakana nopehe na etolwohonde, ngaashi etando lomutima, etando olo la kwatela mo omakipa nosho yo okutulwa oshilyo shimwe sholutu lemakipa. * Luhapu Ovanaudu, mwa kwatelwa ounona, ovo ihava tulwa ohonde navo ohava veluka nawa ile shi dulika nokuli ovo va tulwa ohonde. * Kakele kaasho, kape na oo ta dulu okupopya noushili kutya omunaudu ota fi ngeenge okwa anye okutulwa ohonde ile kutya shimha a tulwa ohonde ota kala nomwenyo.
Omolwashike Eendombwedi daJehova ihadi dimine okutulwa ohonde?
Osho oshinima shi na sha nelongelokalunga ndele kashi na sha nounamiti. Etestamenti Likulu nosho yo Lipe okwe tu londwela tu lidilike ohonde. (Genesis 9:4; Leviticus 17:10; Deuteronomion 12:23; Oilonga 15:28, 29) Shimwe vali, Kalunga ohonde okwe i tala ko kutya oi lile po omwenyo. (Leviticus 17:14) Onghee hano, ihatu henuka ashike okutulwa ohonde omolwokudulika kuKalunga ndele omolwaashi otwe mu fimaneka yo e li Omuyandjimwenyo.
Okulundulula omataleko
Pomhito imwe, ovayakuli vopounamiti ova li va tala ko omikalo odo tadi dulu okulongifa opo ku henukwe etulwohonde, odo hadi ifanwa yo ouhaku inau kwatela mo etulwohonde, di li oshinima sha nyika oshiponga, tadi etifa nokuli efyo, ashike va li va lundulula omataleko avo omido opo da di ko. Pashihopaenenwa, mo 2004, oshitukulwa shimwe osho sha li sha nyanyangidwa moshifo shehongo lopaunamiti osha ti kutya, “omikalo dimwe odo hadi longifwa nelalakano lokukwafela ovanaudu vEendombwedi daJehova odo unene tadi ka longifa meedula dokomesho.” * Mo 2010, oshitukulwa shimwe osho shi li moshifo shedina Heart, Lung and Circulation osha ti kutya “Eendombwedi daJehova hado adike di na okukala tadi ‘tandwa nopehe na okutulwa ohonde’ ndele nashi kale oshinima hashi ningwa alushe ngeenge pe na oo ta tandwa.”
Eendokotola omayovi paife ohadi longifa omilandu dopaunamiti dokukwafela omunaudu aha kanife ohonde ngeenge tadi tande omatando a kitakana nopehe na okutula omunaudu ohonde. Omilandu da tya ngaho ohadi longifwa nokuli nomoilongo oyo opo tai putuka nodi holike kovanaudu vahapu ovo vehe fi Eendombwedi daJehova.
^ okat. 8 Tala o-The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Embo 134, Onomola 2, ep. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Embo 38, Onomola 5, ep. 563; Basics of Blood Management, ep. 2; nosho yo Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Embo 4, Onomola 2, ep. 39.
^ okat. 10 Tala o-The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Embo 89, Onomola 6, ep. 918; nosho yo Heart, Lung and Circulation, Embo 19, ep. 658.
^ okat. 10 Tala o-Transfusion and Apheresis Science, Embo 33, Onomola 3, ep. 349.
^ okat. 14 Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Embo 4, Onomola 2, epandja 39.


text:
Esapulo 46: Ovimbaka Vio Yeriko
NYE ca kupula ovimbaka evi vio Yeriko? Ovimbaka evi vi kasi ndu okuti via kupuiwa latenda anene. Pole kotembo yaco ka kua kaile atenda ndaño ovota. Yehova eye wa linga ocikomo caco. Tu konomuisi ndomo ca lingiwa.
Kũlĩhisa eci Yehova a sapuila Yehosua. Eye wa popia hati: ‘Ene vosi walume vakuavita, ñuali olupale onjanja yimosi veteke. Eci oco vu linga oloneke epandu. Ambati ocikasia covisila. Ovitunda epanduvali vi pite kovaso yocikasia covisila loku sika anguena avo.
‘Keteke liepanduvali ñuali olupale olonjanja epanduvali. Noke siki anguena kuenda kaluki londaka yovita. Kuenje ovimbaka vi kupuka.’
Yehosua kuenda omanu va linga ovina viosi Yehova a tuma. Osimbu va kala loku ñuala olupale, lomue wa vangula ondaka yimue. Kua kala lika oku yevala onjuvungo yanguena kuenda yolomãi. Ovanyali vomanu va Suku volupale luo Yeriko va fetika oku kuata usumba. Ove hẽ o lete ukolo ukusuka u kasi ndeti ponjanela? Onjanela yaco yelie? Ocili okuti, Rahava wa linga ovina viosi olondavululi vio sapuilile. Epata liaye lia kala vokati konjo oku lavulula kumosi laye.
Keteke liepanduvali noke lioku ñuala olupale olonjanja epanduvali, va Isareli va sika anguena. Alume va kuavita va kaluka, kuenje ovimbaka via kupuka. Noke Yehosua wa popia hati: ‘Pondi omanu vosi va kasi volupale. Va yoki londalu. Yoki ovina viosi. Opalata lulu, lovikuata viosipi levi viutale, vi eciwa kovokuasi ombalaka ya Yehova.’
Yehosua wa sapuila olondavululi vimue vivali hati: ‘Kuendi konjo ya Rahava, u neni kumue lepata liaye.’ Rahava kumue lepata liaye va popeliwa ndeci olondavululi via likuminyile kokuaye.
Yehosua 6:1-25.
Apulilo
- Nye Yehova a tumile asualali lovitunda oku linga vokuenda kuoloneke epandu?
- Nye alume va sukilile oku linga keteke liepanduvali?
- Ndomo o cilete vociluvialuvia nye ca pita lovimbaka vio Yeriko?
- Momo lie ukolo ukusuka wa kutiwila ponjanela?
- Yehosua wa sapuilile asualali oku linga nye limbo kuenda lomanu va tungilemo? Pole nye a va sapuililevo catiamẽla kopalata, kulu, kosipi kuenda kutale?
- Nye olondavululi vivali via popele oco ci lingiwe?
Apulilo akuavo
- Tanga Yehosua 6:1-25.
Va Isareli oku ñuala imbo lio Yeriko oloneke epanduvali ca lisetahãla ndati lupange woku kunda Wolombangi via Yehova koloneke vilo via sulako? (Yeh. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Va Kor. 9:16)
Ocitumasuku ci sangiwa kelivulu lia Yehosua 6:26 ceya oku tẽlisiwa ndati eci kua pita ci soka 500 kanyamo? Kuenda eci ci tu longisa nye catiamẽla kolohuminyo via Yehova? (1 Olos. 16:34; Isa. 55:11)


text:
Eendombwedi daJehova ohadi longo ngoo oilonga youtumwa?
Heeno. Eendombwedi daJehova kutya nee odi li peni, ohandi kendabala okukala di na omhepo youtumwa, mokukala tadi udifile vamwe pandjikilile kombinga yeitavelo lado.—Mateus 28:19, 20.
Shimwe vali, Eendombwedi dimwe ohadi ka talela po ile di tembukile koitukulwa imwe yomoilongo yavo omo mu na ovanhu vahapu va pumbwa okuuda onghundana iwa yOuhamba. Eendombwedi dimwe ohadi tembukile koilongo imwe opo di ka tamunune mo oukalele wado. Ova hafa eshi tava wanifa po exunganeko laJesus olo tali ti: ‘Otamu ka ninga eendombwedi dange fiyo okominghulo dounyuni.’—Oil. 1:8.
Mo 1943, otwa li twa tota po ofikola oyo hai yandje edeulo le likalekelwa kovatumwa vetu vamwe. Okudja momudo oo, Eendombwedi di dulife po 8 000 oda mona edeulo kofikola oyo hai ifanwa Ofikola yOmbibeli yoWatchtower yaGilead.


text:
OCIPAMA CEPANDUVALI
Kuli Elavoko Liokuti Ava va fa Vaka Pinduiwa
Tua kũlĩha ndati okuti elavoko liepinduko lika tẽlisiwa muẽle?
Yehova o liyeva ndati kueci catiamẽla koku pindula ava va fa?
Velie vaka pinduiwa?
SOKOLOLA okuti o kasi oku tila unyali umue wa tema calua. Eye wa pama kuenda o lupuka vali okuti ove ci sule. Ove wa kũlĩha okuti eye ka kuete ohenda. Momo wa ponda ale vamue akamba vove. Ove o likolisilako oku u tila. Pole, lopo o limbuka okuti okukuãi. Kuenje ku kuata vali elavoko lalimue lioku puluka. Pole, vocipikipiki, o limbuka okuti kueya umue upopeli. Upopeli waco wa pama vali okuti unyali wove o sule. Kuenje o likuminya oku ku kuatisa. Eci hẽ nda ka ca ku tulumuile utima?
2 Eci ca lomboluiwa ndeti, oco muẽle ci kasi oku pita letu. Vosi yetu tu kasi oku lambalaliwa lunyali umue wa tema calua. Ndomo tua lilongisa ale vocipama ca pita, Embimbiliya li tukula kufa hati, unyali. Lomue pokati ketu o tẽla oku tila unyali waco ale oku yaka laye. Valua pokati ketu tua mola ale ndomo unyali waco ambata omuenyo womanu tua solele calua. Pole, unene wa Yehova wa velapo vali okuti wa kufa u sule. Yehova eye upopeli wetu. Eye wa lekisa ale okuti o tẽla oku yula unyali waco. Kuenda wa likuminya oku nyõla unyali waco, okuti, lalimue eteke aka kalako vali. Embimbiliya li popia hati: “Unyali o sulako oku imuha kufa.” (1 Va Korindo 15:26) Eli esapulo limue liwa.
3 Tu sokololi handi ndomo tu liyeva eci kufa a veta umue ngandietu. Oku ci linga, cika tu kuatisa oku kuata elomboloko liocina cimue cika tu lembeleka. Yehova wa likuminya okuti ava va fa vaka kala vali lomuenyo. (Isaya 26:19) Eci ci lomboloka okuti vaka pinduiwa.
CECI UMUE NGANDIETU A FA
4 Anga hẽ wa fisile ale umue ngandiove? Evalo, upongo, kuenda ulika ka vi tendiwa! Kapuluvi aco tu sukila oku lupukila Vondaka ya Suku oco tu sange elembeleko. (2 Va Korindo 1:3, 4) Embimbiliya li tu kuatisa oku limbuka ndomo Yehova la Yesu va liyeva eci umue a fa. Yesu eci a kala palo posi, wa setukula ciwa Isiaye. Eye wa yevailevo evalo lioku fisa. (Yoano 14:9) Yesu eci a endaile ko Yerusalãi, wa solaile calua oku enda ko Betania oku ka pasuisa Lasaru la vamanjaye Maria la Marta. Ovo va kala akamba vocili. Embimbiliya li popia hati: “Yesu wa so[lele] Marta la manjaye kuenda Lasaru.” (Yoano 11:5) Ndomo tua ci lilongisa ale vocipama ca pita, noke Lasaru weya oku fa.
5 Yesu wa liyeva ndati eci kamba liaye a fa? Ulandu waco u tu sapuila okuti Yesu wa ka li sangele lavakuepata lia Lasaru kuenda akamba vavo va kala loku lila olofa viaye. Eci Yesu a va mola, wa va kuatela ohenda. Kuenje “wa tokotelua.” Ulandu waco wamisako hati: “Yesu wa lila.” (Yoano 11:33, 35) Anga hẽ oku lila kua Yesu kua lekisa okuti eye ka kuatele elavoko? Sio. Yesu wa kũlĩhĩle okuti oka linga ocikomo. (Yoano 11:3, 4) Pole, lopo wa yeva evalo lioku fisa.
6 Oku lila kua Yesu ku tu lembeleka. Momo ku lekisa okuti, Yesu la Isiaye Yehova, ka va sanjukila olofa. Pole, Yehova o tẽla oku yula unyali waco. Tu konomuisi unene Suku a eca ku Yesu.
“A LASARU, TUNDAMO”
7 Lasaru vo langekele veleva. Kuenje Yesu wa pinga okuti ewe lia kapiwile kuvelo waco liupiwako. Marta wa popia hati, cilo wa futa ale momo tunde eci a fa pa pita ale oloneke vikuãla. (Yoano 11:39) Oku ci tiamisila kovisimĩlo viomanu, ka kua kaile vali elavoko lalimue.
8 Ewe liopiwako. Kuenje Yesu wa vilikiya lolukandi hati: “A Lasaru, tundamo.” Noke omunu “wa file wa tundamo.” (Yoano 11:43, 44) O tẽla oku sokolola esanju omanu va kalapo va yeva? Ci kale vamanjaye, ci kale vakuepata liaye, ci kale akamba, lava va lisunguile laye, vosi va kũlĩhĩle okuti Lasaru wa fa muẽle. Pole, va limbuka okuti Lasaru wa kala vali pokati kavo. Ovo va komõha calua! Kuenda va yolela Lasaru. Eci ca lekisa okuti kufa o tẽliwa oku u yula.
9 Ocikomo eci, Yesu ka ci lingile longusu yaye muẽle. Vohutililo a linga eci handi ka vilikiyile Lasaru, eye wa lekisa okuti Yehova eye wa eca unene woku u pindula. (Yoano 11:41, 42) Eyi hayoko onjanja yatete Yehova a eca unene woku pindula. Epinduko lia Lasaru olio liecea pokati kapinduko a lingiwa la Yesu a sonehiwa Vembimbiliya.* Oku tanga ovolandu aco ci lembeleka calua. Ovolandu aco a tu longisa okuti Suku ka kuete ocame. Momo, wa pindula amalẽhe lakulu kuenda alume lakãi. Wa pindulavo va Isareli la vana ka va kaile va Isareli. Hesanjukuolio omanu va yeva omo liepinduko lia vangandiavo! Eci Yesu a pindula kafeko umue, olonjali viaye via ‘saluka ca lua.’ (Marko 5:42) Yehova wa va ĩha esanju limue okuti lalimue eteke lia va limbile.
10 Ocili okuti vana Yesu a pinduile veya oku fa vali. Eci ci lomboloka hẽ okuti apinduko aco ka a kuatele esilivilo? Ocili okuti a kuata. Ovolandu aco a tu ĩha elavoko liasuapo.
OKU LILONGISILA KOVOLANDU EPINDUKO
11 Embimbiliya li longisa okuti ava va fa “lacimue va kũlĩha.” Epinduko lia Lasaru li lekisa uvangi waco. Eci Lasaru a pinduka ka sapuilile vangandiaye okuti wa endele kilu. Kuenda ka va sapuililevo okuti wa endele vifelu oku ka talisiwa ohali. Embimbiliya ka li tu sapuila lacimue ca soka ndeci okuti oco ca pita la Lasaru. Voloneke vikuãla eye a file, ‘lacimue a kũlĩhĩle.’ (Ukundi 9:5) Lasaru wa pekelele otulo tuoku fa.—Yoano 11:11.
12 Ulandu wepinduko lia Lasaru u tu longisavo okuti ava va fa, vaka pinduiwa muẽle. Huhembiko. Eci Yesu a pindula Lasaru omanu valua va kalapo. Ndaño muẽle asongui vetavo vana va suvukile Yesu, ka va tẽlele oku patãla ocikomo caco. Toke muẽle va popia hati: ‘Tu linga nye? Momo omunu u [Yesu] o kasi oku linga ovilimbu via lua.’ (Yoano 11:47) Kua kala valua va endele oku ka tala Lasaru wa pinduka. Kuenje valua pokati kavo va kolela Yesu. Ovo va limbuka okuti epinduko lia Lasaru lia kala uvangi wokuti Yesu wa tumiwa la Suku. Uvangi waco wa muiwa lomanu vosi. Kuenje asongui vamue va Yudea va yonguile oku ponda Yesu kuenda Lasaru.—Yoano 11:53; 12:9-11.
13 Anga hẽ ca sunguluka oku sima okuti ka kuka kala epinduko? Sio, ka ca sungulukile. Momo Yesu wa longisa okuti, kuka kala eteke limue okuti “vosi va kasi vayambo” vaka pinduiwa. (Yoano 5:28) Yehova eye Ululiki womuenyo. Anga hẽ eye ka kuete unene woku lulika vali omunu wa fa? Ocili okuti okuete. Yehova eye wa kũlĩha ava va kasi vovisimĩlo viaye. Anga hẽ eye o tẽla oku ivaluka vangandietu va fa? Ocili okuti o ci tẽla. Momo kilu kuli olombungululu vialua, pole Suku viosi o vi tukula olonduko viavio. (Isaya 40:26) Omo liaco, Yehova Suku o tẽla oku ivaluka cosi catiamẽla ku vangandietu va fa. Kuenje oka va nena vali komuenyo.
14 Oco hẽ, Yehova o liyeva ndati poku pindula ava va fa? Embimbiliya li longisa okuti Eye o yongola muẽle oku pindula ava va fa. Ukuekolelo Yovi onjanja yimue wa pulile hati: “Omunu nda o fa o kala vali lomuenyo?” Yovi wa yonguile oku vundisiwa vonjembo toke eci Suku o wivaluka. Eye wa popia hati: ‘Ove o mbilikiya, kuenje ame nambulula. Ove o kuatela upange wovaka ove ongeva.’—Yovi 14:13-15.
15 Sokolola ño handi! Yehova o yongola oku nena vali ava va fa komuenyo. Ka ci tu sanjuisa hẽ oku kũlĩha okuti Yehova o kuete onjongole yoku pindula ava va fa? Oco hẽ velie vaka pinduiwa? Kuenda vaka pinduiwila pi?
‘VOSI VA KASI VAYAMBO ONJIVALUKO VAKA PINDUIWA’
16 Ovolandu epinduko a sangiwa Vembimbiliya a tu sapuila calua catiamẽla kepinduko li laika oku iya. Omanu vana va pinduiwile kosimbu palo posi, va li sangele la vangandiavo. Kepinduko likeya kovaso, cika kalavo cimuamue. Pole, lika velapo vali. Ndomo tua lilongisa Vocipama 3 celivulu lilo, ocipango ca Suku ceci okuti oluali luosi lu posoka. Omo liaco, ava va fa, ka vaka pinduiwila voluali lueyuka uyaki, ungangala, lovovei. Ovo vaka kuata epuluvi lioku kala otembo ka yi pui kulo kilu lieve, lombembua kuenda esanju.
17 Velie vaka pinduiwa? Yesu wa popia hati, ‘vosi va kasi vayambo onjivaluko vaka yeva ondaka yaye, kuenje va tundamo.’ (Yoano 5:28, 29) Elivulu Liesituluilo 20:13, li popiavo hati: “Okalunga ka eca ava va fa va kalamo. Kufa la Njembo va eca ava va fa va kalamo.” ‘Onjembo’ yi lomboloka oku kua siata oku enda omanu vosi va fa. (Tala Alomboluilo a Vokiyiwako.) Ayambo osi aka kala upolokoso. Olohuluwa viomanu va kasimo, vaka pinduiwa. Upostolo Paulu wa popia hati: ‘Ñuete elavoko ku Suku hailio ovo va kuetevo, okuti kuka kala epinduko lia vakuesunga lava havakuesungako.’ (Ovilinga 24:15) Eci hẽ ci lomboloka nye?
18 Pokati ka “vakuesunga” vaka pinduiwa, pa ka kala vana tua siata oku tanga Vembimbiliya va kala komuenyo eci handi Yesu keyile palo posi. Ndeci Noha, Avirahama, Sarai, Mose, Ruti, Ester, kuenda vakuavo. Vamue pokati kalume lakãi vaco vakuekolelo, va tukuiwa kocipama 11 celivulu lia Va Heveru. Pole, pokati ka “vakuesunga” vaka pinduiwa, pa ka kalavo vana va fa okuti va vumba Yehova lekolelo koloneke vilo. Omo lielavoko liepinduko, etu ka tu kuata usumba lawumue woku fa.—Va Heveru 2:15.
19 Oco hẽ omanu vana okuti eci va fa, ka va vumbile Yehova omo okuti ka va kũlĩhĩle lacimue catiamẽla kokuaye, vaka pinduiwavo? Olohuluwa viomanu vana okuti “havakuesungako” ka vaka ivaliwa. Ovo vaka pinduiwavo. Kuenje vaka ĩhiwa otembo yoku lilongisa eci catiamẽla ku Suku yocili oco vo vumbe. Vokuenda kuohulukãi yanyamo, ava va fa vaka pinduiwa. Kuenje vaka kuata epuluvi lioku likongela ku vakuesunga oku vumba Yehova. Tu lavoka otembo yimue yiwa. Otembo yaco, yina Embimbiliya li tukula hati Eteke Liekanga.#
20 Eci ci lomboloka hẽ okuti omanu vosi va fa vaka pinduiwa? Sio, hacoko. Embimbiliya li tu sapuila okuti vamue va fa, va kasi Vongehena. (Luka 12:5) Ongehena ya kala ocitunu cimue va kapaile ovinene ko Yerusalãi yosimbu. Ovivimbi lovinene, omo via enda loku yokiwila. Ovivimbi via enda loku imbiwamo, vina via sokisiwile okuti ka vi sesamẽla oku kendiwa. Omo liaco, Ongehena ocindekaise coku nyõliwa elisi. Wosi wa imbiwa Vongehena ka kuete vali elavoko liepinduko. Ndaño okuti Yesu oka linga onganji yava va kasi lomuenyo lava va fa, Yehova eye Onganji ya velapo. (Ovilinga 10:42) Eye kaka pindula vana va sokisiwa okuti olondingaĩvi ka vi pongoloka.
OKU PINDUIWILA KILU
21 Embimbiliya li tukulavo epinduko limue likuavo. Epinduko liaco lia vana va kuete elavoko lioku enda kilu. Umue o tukuiwa Vembimbiliya okuti eye wa pita vepinduko liaco, Yesu Kristu.
22 Eci Yesu a pondiwa, Yehova ka ecelelele okuti Omõlaye o kala veyambo otembo yalua. (Osamo 16:10; Ovilinga 13:34, 35) Suku wa pindula Yesu. Pole, ko pinduile letimba liositu. Upostolo Petulu wa popia hati, Kristu “wa pondiwa vetimba puãi wa kuata vali omuenyo vespiritu.” (1 Petulu 3:18) Eci ca kala ocikomo cimue cinene! Yesu weya oku kala vali lomuenyo vetimba liespiritu. (1 Va Korindo 15:3-6) Yesu eye tete wa tambula epinduko liaco. (Yoano 3:13) Pole, hayeko lika wa tambula epinduko liaco.
23 Eci Yesu a kala loku lavoka oku tiukila kilu, wa sapuila olondonge viaye hati, “ngenda oku vu angiliyila ocitumalo.” (Yoano 14:2) Vana va kuete elavoko lioku enda kilu, Yesu wa va tukula hati, ‘okacunda.’ (Luka 12:32) Oco hẽ vañami vatiamẽla kocimunga eci citito Cakristão? Kelivulu Liesituluilo 14:1, tu sangako olondaka viupostolo Yoano wa popia hati: “Nda vanja vali kuenje nda mola Kameme o tãi Komunda Siono. Ocita lakũi akuãla la vikuãla kolohũlũkãi viava va kuete onduko yaye londuko ya Isiaye via sonehiwa kovipolo viavo va tãi kumue laye.”
24 Akristão va soka 144.000, oku kongelamo ovapostolo va Yesu, va pinduiwila komuenyo wokilu. Oco hẽ otembo yipi ovo va pinduiwa? Upostolo Paulu wa sonehele hati, epinduko liaco lika lingiwa ketukuluko lia Kristu. (1 Va Korindo 15:23) Ndomo oka ci lilongisa Kocipama 9 celivulu lilo, tu kasi ale kotembo yaco. Omo liaco, vana vatiamẽla ko 144.000, eci va fa, haico va pinduiwila komuenyo wokilu. (1 Va Korindo 15:51-55) Pole, onepa yalua yomanu, yi kuete elavoko lioku pinduiwila palo posi, voluali luokaliye.
25 Yehova oka yula unyali wetu kufa. Kuenje lalimue eteke kuka kala vali okufa. (Isaya 25:8) Ove pamue o lipula okuti, ‘oco hẽ ava vaka pinduiwila kilu vaka lingako nye?’ Ovo vaka viala Vusoma wa Suku kilu. Pole, ondaka eyi tu ka yi lilongisa vocipama cikuãimo.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Vembimbiliya mu sangiwa ovolandu epinduko. Ovolandu aco, a tu ĩha elavoko liasuapo liokuti ava va fa vaka pinduiwa.—Yoano 11:39-44.
- Yehova o yongola muẽle oku nena vali komuenyo ava va fa.—Yovi 14:13-15.
- Vosi va kasi vayambo vaka pinduiwa —Yoano 5:28, 29.
* Ovolandu akuavo atiamẽla kepinduko a sangiwa kelivulu 1 Olosoma 17:17-24; 2 Olosoma 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Ovilinga 9:36-42 kuenda 20:7-12.
# Oco o sange vali alomboluilo akuavo atiamẽla Keteke Liekanga, tala Alomboluilo a Vokiyiwako.
Apulilo Elilongiso
1-3. Unyali upi okasi oku tu lambalala? Kuenda momo lie oku konomuisa eci Embimbiliya lilongisa ci tu lembelekela?
4. (a) Evalo lioku fisa Yesu a yeva li tu longisa nye catiamẽla ku Yehova? (b) Yesu wa kala ekamba lielie?
5, 6. (a) Yesu wa liyeva ndati eci a lisanga lepata lia Lasaru lia kala loku lila? (b) Oku lila kua Yesu ku tu ĩha elembeleko lie?
7, 8. Momo lie omanu ka va kuatelele vali elavoko lalimue ku Lasaru? Pole nye Yesu a linga?
9, 10. (a) Yesu wa lekisa okuti helie wo wĩha unene woku pindula Lasaru? (b) Nye tu lilongisila kovolandu a sangiwa Vembimbiliya atiamẽla kepinduko?
11. Ulandu wepinduko lia Lasaru u lekisa ndati uvangi weci ca sonehiwa kelivulu Liukundi 9:5?
12. Nye tu kolelela okuti Lasaru wa pinduiwa muẽle?
13. Uvangi upi tu kuete u lekisa okuti Yehova o tẽla muẽle oku pindula ava va fa?
14, 15. Ndomo Yovi a ci popia, Yehova o liyeva ndati oku pindula ava va fa?
16. Ava va fa vaka pinduiwila vekalo lipi?
17. Velie vaka pinduiwa?
18. Velie va kongeliwa pokati ka “vakuesunga” vaka pinduiwa? Kuenda elavoko liaco li ku kuatisa konepa yipi?
19. Velie “havakuesungako”? Kuenda epuluvi lipi Yehova aka va ĩha?
20. Ongehena nye? Kuenda helie endamo?
21, 22. (a) Kuli epinduko lipi likuavo? (b) Helie tete wa tambula epinduko liomuenyo wespiritu?
23, 24. Velie vatiamẽla ‘kokacunda’ kolomeme via Yesu? Kuenda va soka vañami?
25. Nye tuka lilongisa vocipama cikuãimo?


text:
Ove hẽ o Yongola Oku Kũlĩha Ocili?
OCILI cipi o sukila oku kũlĩha? O sukila oku kũlĩha atambululo atiamẽla kapulilo a velapo a siata oku lingiwa lomanu. Pamue ove wa siata oku lipula ndoco:
- Anga Suku wa tu kapako muẽle?
- Anga hẽ ovoyaki kuenda ohali eteke limue vika pua?
- Nye ci pita letu eci tu fa?
- Ava va fa va kuete elavoko lipi?
- Ndi pondola oku linga ndati olohutililo vi yeviwa la Suku?
- Ndi kuata ndati esanju komuenyo?
Pi ove o pondola oku sanga atambululo kapulilo ava? Nda wa enda vonjo yimue yalivulu, o sangamo alivulu alua a eca atambululo kapulilo aco. Elivulu lelivulu li kuete ocisimilo ca litepa. Alivulu amue a kuete lika esilivilo vokuenda kuotembo yimue kuenje olonumbi vi sangiwamo vi pongoloka.
Pole, kuli elivulu limue li kuete atambululo a koleliwa. Velivulu liaco omo mu sangiwa ocili. Yesu Kristu wa likutilila ku Suku hati: “Ondaka yove oyo ocili.” (Yoano 17:17) Koloneke vilo tua kũlĩha okuti Ondaka yaco, Embimbiliya li Kola. Okokanda kalo, ka konomuisa eci Embimbiliya li popia catiamẽla kapulilo a lingiwa kefetikilo.
Anga Suku wa tu Kapako Muẽle?
ESUNGA LIECI OMANU VA LINGILA EPULILO LIACO: Tu kasi voluali lumue lueyuka evĩho kuenda ungangala. Atavo alua a longisa okuti ohali tua siata oku tala, ocipango ca Suku.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA: Suku haeyeko wa koka ũvi. Elivulu lia Yovi 34:10, li popia hati: “Ci kale kupãla la Suku oku linga evĩho. Ci kale kupãla la Tõlo oku limba kakandu.” Suku wa sokiyila omanu ekalo liwa. Eli olio esunga lieci Yesu a tu longisila oku likutilila hati: “A Isietu o kasi kilu.…Usoma wove wiye. Ocipango cove ci lingiwe posi ndeci ci lingiwa kilu.” (Mateo 6:9, 10) Omo okuti Suku wa tu kapako calua wa linga esokiyo lioku tẽlisa ocipango caye.—Yoano 3:16.
Tanga Efetikilo 1:26-28; Tiago 1:13; kuenda 1 Petulu 5:6, 7.
Anga hẽ Ovoyaki Kuenda Ohali Eteke Limue Vika Pua?
ESUNGA LIECI OMANU VA LINGILA EPULILO LIACO: Ovoyaki a kasi oku amamako oku ponda olohuluwa viomanu. Vosi yetu tua siata oku liyaka locitangi caco.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA: Suku wa likuminya oku tumbika ombembua voluali luosi. Vusoma waye, omanu ka ‘vaka lilongisa vali uyaki.’ Momo vaka pongolola “olosipata viavo ha vi lingi atemo olosaluwa.” (Isaya 2:4) Suku oka mãlako ungangala kuenda ohali. Embimbiliya li popia hati: “[Suku oka] puenya asuelela osi kovaso avo. Okufa ka ku kalako vali, ndaño oku lila loku liyula lupongo laviovo ka vi kalako vali. Momo ovina viatete via pita.”—Esituluilo 21:3, 4.
Tanga Osamo 37:10, 11; 46:9; kuenda Mika 4:1-4.
Nye ci Pita letu Eci tu fa?
ESUNGA LIECI OMANU VA LINGILA EPULILO LIACO: Atavo alua o voluali, a siata oku longisa okuti omanu va kuete ocilelembia ka ci fi. Omanu va tava okuti ava va fa va pondola oku linga lãvi ava va kasi lomuenyo kuenda Suku o kangisa olondingaĩvi vondalu yifelu.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA: Poku fa, omanu ka va kala vali lomuenyo. Elivulu Liukundi 9:5, li popia hati: “Ava va fa lacimue va kũliha.” Omunu wa fa, ka pondola oku kuatisa ndaño oku kuama kuama vana va kasi lomuenyo, momo u wa fa, ka kũlĩhĩle vali cimue.—Osamo 146:3, 4.
Tanga Efetikilo 3:19; kuenda Ukundi 9:6, 10.
Ava va fa va kuete elavoko lipi?
ESUNGA LIECI OMANU VA LINGILA EPULILO LIACO: Tu yongola oku amamako oku kala lomuenyo kuenda oku kuata esanju kumue lomanu tu sole. Eli olio esunga lieci tu kuetele onjongole yoku li sanga vali la vangandietu va fa.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA: Onepa yalua yomanu va fa yika pinduiwa. Yesu wa likuminya hati, “vosi va kasi vayambo…[vaka] tundamo.” (Yoano 5:28, 29) Ava vaka pinduiwa, vaka kala voluali luokaliye ndomo Suku a ci likuminya. (Luka 23:43) Omanu vosi vakuepokolo vaka kuata uhayele wa lipua kuenda omuenyo ko pui. Embimbiliya li popia hati: “Olondingesunga vi piñala ofeka, vi tungamo oloneke ka vi pui.”—Osamo 37:29.
Tanga Yovi 14:14, 15; Luka 7:11-17; kuenda Ovilinga 24:15.
Ndi pondola oku linga ndati olohutililo vi yeviwa la Suku?
ESUNGA LIECI OMANU VA LINGILA EPULILO LIACO: Omanu vakuatavo osi va siata oku likutilila. Pole, valua va sima okuti olohutililo viavo ka vi kasi oku yeviwa.
CECI EMBIMILIYA LI LONGISA: Yesu wa tu longisa oku yuvula olohutililo vioku pitolola. Eye wa popia hati: “Eci vu likutilila ko ka pitololi ño-o olondaka vioku patekela.” (Mateo 6:7) Nda tu yongola okuti olohutililo vietu vi yeviwa la Suku, tu sukila oku linga olohutililo lonjila yimue ya sunguluka. Oco tu tẽle oku ci linga, tu sukila oku kuama olonumbi via Suku viatiamẽla kolohutililo. Ukanda watete wa Yoano 5:14, u popia hati: “Nda tu pinga cimue ca sungulukila ocipango [ca Suku] eye o tu yeva.”
Tanga Osamo 65:2; Yoano 14:6, 14; kuenda 1 Yoano 3:22.
Ndi Kuata Ndati Esanju Komuenyo?
ESUNGA LIECI OMANU VA LINGILA EPULILO LIACO: Omanu vamue va sima okuti olombongo, ekemãlo, kuenda eposo ovio vi nena esanju komuenyo. Pole, vana va kuete ocisimĩlo coku sanga esanju lonjila yaco va siata oku likemba ovo muẽle.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA: Yesu wa lekisa eci ci nena esanju poku popia hati: “Vakuosuke wovutima va sumũlũha, momo usoma wokilu wavo.” (Mateo 5:3) Tu pondola lika oku kuata esanju nda tua likolisilako oku kũlĩha Suku kuenda ocipango caye catiamẽla kokuetu. Ukũlĩhĩso waco u sangiwa Vembimbiliya. Oku kũlĩha ocili caco, ci tu kuatisa oku limbuka ovina vi kuete esilivilo kuenda evi ka vi kuete. Oku kapako olonumbi Viembimbiliya kovina viosi tu linga, ci kuete esilivilo kuenda ci nena esanju.—Luka 11:28.
Tanga Olosapo 3:5, 6, 13-18; kuenda 1 Timoteo 6:9, 10.
Tua konomuisako lika apulilo epandu lekuatiso Liembimbiliya. O yongola hẽ oku kuata vali alomboluilo akuavo? Nda ove o kasi pokati ‘kavakuosuke wovutima’ ocili okuti o ka kuata onjongole yaco. Pamue ove wa li lingile ale apulilo amue nda-a: ‘Nda Suku wa tu kapako, momo lie a ecelela ũvi kuenda ohali vokuenda kuanyamo alua? Ndi pondola oku kuatisa ndati epata liange oku kuata esanju?’ Vembimbiliya mu sangiwa atambululo kapulilo ava kuenda apulilo akuavo.
Pole, koloneke vilo, omanu valua va kuete ohele yoku lilongisa Embimbiliya. Ovo va sima okuti Embimbiliya elivulu limue linene calua kuenda oku kuata elomboloko liolondaka vi sangiwamo, ca tĩla. Anga hẽ o yongola oku kuatisiwa oco o sange atambululo akuavo Vembimbiliya? Olombangi Via Yehova vi pondola oku ku ĩha ovimalẽho vivali vika ku kuatisa oku ci linga.
Ocimalẽho catete, elivulu losapi Embimbiliya li Longisa Nye?. Olio lia pangiwila oku kuatisa omanu oku konomuisa Embimbiliya oco va sange atambululo kapulilo a velapo a siata oku lingiwa. Ocimalẽho cavali, esokiyo lioku lilongisila Embimbiliya konjo. Umue pokati Kolombangi Via Yehova posongo yene, o pondola oku ku pasuisa oco vu lilongise Embimbiliya osemana losemana vokuenda kuakukutu amue konjo yove. Omanu valua koluali luosi, va siata oku kuatisiwa lesokiyo liaco. Vamue pokati kavo va popia vati: “Nda sanga ocili!”
Oku lilongisa Embimbiliya ci sokisiwa loku sanga ukuasi wa velapo. Momo ocili Cembimbiliya, ca tu yovola kovihilahila, katatahãi kuenda usumba wovina viaño. Oco, ca tu ĩha elavoko kuenda esanju. Yesu wa popia hati: “Vu kũlĩha ocili, kuenda ocili cu yovola.”—Yoano 8:32.


text:
Oshileshwa 5
Oshike to ka uda nokumona pokwoongala kwetu kopaKriste?
Ovanhu vahapu ihava i vali keengeleka molwaashi kave wete tashi kwafa sha noihava kala ve udite va hekelekwa. Ndele mbela omolwashike to ladipikwa u uye kokwoongala kwopaKriste kwEendombwedi daJehova? Oshike to ka uda nokumona kokwoongala kwa tya ngaho?
Okwoongala oko ohaku kala kuhafifa, novanhu ohava ulikilafana ohole. Ovakriste vonale ova li va unganekwa momaongalo, va li hava ongala pamwe opo va longele Kalunga nokukonakona Omishangwa nosho yo okutwaafana omukumo. (Ovaheberi 10:24, 25) Ova li hava kala ve udite ouumbo, molwaashi ova li hava ongala nOvakriste vakwao ovo ve na ohole, nova li va panga oukaume novamwaxe ovo vopamhepo. (2 Ovatessaloniki 1:3; 3 Johannes 14) Eendombwedi daJehova kunena ohadi landula oshihopaenenwa shOvakriste ovo vonale nohadi hafele yo okwoongala kwado.
Ouwa oo hau di mokutula moilonga omafinamhango Ombibeli. Ngaashi sha li hashi ningwa pefimbo lOmbibeli, kunena nafye ohatu ongala pamwe atushe, ovashamane, ovakulukadi nounona. Pokwoongala kwa tya ngaho, ovalumenhu ovo ve li ovahongi va pyokoka ohave tu kwafele tu mone nghee hatu dulu okutula moilonga omafinamhango Ombibeli mokukalamwenyo kwetu. (Deuteronomion 31:12; Nehemia 8:8) Ohapa kala yo oitukulwa omo ovapwilikini aveshe tava dulu okukufa ombinga muyo nohapa imbwa yo omaimbilo, nokungaho ohashi tu pe omhito tu hepaulule eteelelo letu lopaKriste. — Ovaheberi 10:23.
Okwoongala oko ohaku pameke eitavelo letu. Omuyapostoli Paulus okwa li a shangela eongalo limwe lopefimbo laye a ti: “Onda djuulukwa oku mu mona, . . . mu pamekwe, nokutya, ngenge tu lieni pamwe, ame ndi hekelekwe keitavelo letweni, oleni nolange.” (Ovaroma 1:11, 12) Nafye kunena ohatu pamekwa ngeenge hatu ongala pandjikilile novaitaveli vakwetu, nohashi tu kwafele tu kale twa tokola toko okukala metwokumwe nomifikamhango dopaKriste.
Omolwashike ito ongala pamwe nafye oshikando tashi uya opo u liudile ko nou limonene ko ove mwene kutya okwoongala kwetu ohaku ningwa naanaa monghedi ya tya ngahelipi? Shilipalekwa kutya oto ka tambulwa ko nombili. Ihaku umbwa ongalo nandenande. Keshe ou a hala okwa manguluka okukala pokwoongala kwa tya ngaho nopehe na ofuto yasha.
Onghedi omo hatu ningi okwoongala kwetu oye likolelela koshihopaenenwa shilipi?
Ouwa ulipi hatu ka mona ngeenge otwa kala hatu kala pokwoongala kwopaKriste?


text:
Otembo Yipi Esapulo Lia Tiamẽla ku Yesu Lia Sonehiwa?
Etambululo Liembimbiliya
Catiamẽla kovolandu omuenyo wa Yesu, upostolo Yoano wa soneha ndoco: “U wa ci mola eye wa cimbila uvangi, okuti lenevo vu kolela. Uvangi waco waye wocili, eye muẽle wa kũliha okuti eci a kasi loku popia cocili.”
Esunga lieci tu kolelela kovolandu a sangiwa kelivulu lia Mateo, Marko, Luka kuenda lia Yoano, lieli okuti, otembo va soneha ovolandu aco omanu valua va mola ovina Yesu a linga, handi va kala komuenyo. Ovolandu amue a lekisa okuti, Evanjeliu lia Mateo lia sonehiwa kunyamo wa 41 K.K., noke yanyamo ecelãla tunde eci Kristu a fa. Olonoño vialua vi sima okuti alivulu aco eya oku sonehiwa noke, pole omanu valua va tava okuti alivulu osi Ovisonehua vio Helasi, a sonehiwa kocita catete K.K.
Omanu vana va kala kumue la Yesu otembo a kala palo posi, okuti va mola ndomo a pondiwa, kuenda va imbila uvangi wepinduko liaye, va tava kovolandu a sangiwa Vavanjeliu. Nda Vovisonehua viaco mua sangiwile ovohembi amue, nda ka va tavele kovohembi aco. Ulongisi umue o tukuiwa hati, Frederick F. Bruce, wa popia hati: “Etosi lia velapo kondaka ovapostolo va kunda lieli okuti, va lombolola ovina via kũlĩhĩwile lolonjeveleli viavo. Ovo ka va popele lika komanu okuti, ‘Tulombangi viovina viaco,’ pole va va sapuila vati: ‘Ndeci wa ci kũlĩhi ene muẽle.’ ” (Ovilinga 2:22).


text:
ETUKULWA 6
Oonakufya ove li peni?
Oshike hashi tu ningilwa ngeenge twa fi?
Omolwashike hatu fi?
Otashi ke tu hekeleka ngoo okushiiva oshili kombinga yoonakufya?
1-3. Omapulo elipi ovanhu hava pula shi na sha nefyo, nomanyamukulo elipi a yandjwa komalongelokalunga e lili noku lili?
OMAPULO oo okwa pulwa kovanhu oule womido omayovi, noku li omapulo a fimana. Kashi na nee mbudi kutya ofye oolyelye ile ohatu kala peni, omanyamukulo komapulo oo otaa ti sha kufye atusheni.
2 etukulwa la tetekela, otwa kundafana nghee ekuliloyambo laJesus Kristus la yeulula ondjila oyo tai twala komwenyo waalushe. Otwe lihonga yo kutya Ombibeli oya xunganeka shi na sha nefimbo olo eshi ‘efyo itali ka kala po vali.’ (Ehololo 21:4) Ndele paife atusheni ohatu fi. Ohamba inaendunge Salomo oya ti: “Ovanamwenyo ve shi shii nokutya, ve nokufya.” (Omuudifi 9:5) Ohatu kendabala okukala nomwenyo efimbo lile ngaashi tashi dulika. Natango, ohatu lipula kutya oshike tashi ke tu ningilwa ngeenge twa fi.
3 Ngeenge ovaholike vetu va fya, ohatu kala twa nyika oluhodi. Notashi dulika tu lipule kutya: ‘Oshike tashi va ningilwa? Mbela otava mono oixuna? Mbela ohave tu file oshisho? Mbela ohatu dulu oku va kwafela? Mbela ohatu ke va mona ngoo vali?’ Omalongelokalunga omounyuni otaa yandje omanyamukulo e lili noku lili komapulo oo. Amwe otaa hongo kutya ngeenge owa kala nonghalamwenyo i li pauyuki, oto i meulu, ndele ngeenge owa li u na onghalamwenyo ya nyika oukolokoshi, oto ka pya monhele yomahepeko. Omalongelokalunga amwe otaa hongo kutya pefyo, ovanhu ohava i konhele oko haku kala oishitwa yopamhepo, va ka kale pamwe nooxekulululwa. Natango, omalongelokalunga amwe otaa hongo kutya oonakufya ohava i medu va ka pangulwe, opo nee tava dalululwa ve na omalutu e lili.
4. Ediladilo la faafana lilipi omalongelokalunga mahapu haa hongo shi na nefyo?
4 Omahongo omalongelokalunga a tya ngaho aeshe oku na ediladilo la faafana — kutya oshitukulwa shetu shonhumba ohashi xupu po pefyo lolutu. Hanga omalongelokalunga aeshe, kutya nee oonale ile ookunena, ohaa hongo kutya ohatu kala nomwenyo fiyo alushe monghedi yonhumba, hatu dulu okumona ko, okuuda ko nosho yo okudiladila. Ndele osho otashi dulika ngahelipi? Oyuuditifi yetu nomadiladilo etu, ohai longele kumwe nouluvi wetu. Pefyo, ouluvi ihau longo vali. Omadiladilo etu nomaliudo etu ihaa twikile okukala taa longo monghedi yonhumba ikumwifi, a manguluka ko kouluvi. Ihaa kala e na omwenyo ngeenge ouluvi wetu owa fya.
OSHIKE NAANAA HASHI NINGWA PO PEFYO?
5, 6. Ombibeli otai hongo shike shi na sha nonghalo yoonakufya?
5 Osho hashi ningwa pefyo kashi fi oshiholekwa kuJehova, Omushiti wouluvi. Oku shii oshili, nokwa yelifa onghalo yoonakufya mEendjovo daye, Ombibeli. Ehongo layo la yela ololo kutya: Ngeenge omunhu a fya, iha kala po vali. Efyo olo okukala u he na omwenyo. Oonakufya ihava mono ko, ihava udu ko noihava diladila. Kape na nokuli nande oshimwe shomoitukulwa yetu hashi xupu po shi na omwenyo ngeenge olutu ola fi. Katu na omwenyo ihau fi ile omhepo ihai fi. *
6 Eshi Salomo a mona kutya ovanamwenyo ove shi shii kutya otava ka fya, okwa shanga a ti: ‘Oonakufya inava shiiva nande sha.’ Opo nee okwa yelifa metwokumwe noshili oyo mokupopya kutya oonakufya itava dulu okukala ve na ohole ile outondwe nosho yo kutya meembila “kamu na nande oshilonga, ediladilo neshiivo ile ounongo.” (Omuudifi 9:5, 6, 10) Sha faafana, Epsalme 146:4 otali ti kutya ngeenge omunhu a fya, “omadiladilo [aye] kae po vali.” Fye ohatu fi nokape na osho hashi xupu po shi na omwenyo ngeenge omalutu etu a fya. Omwenyo oo tu na owa fa omutemo wokalexita. Ngeenge omutemo owa dimwa, kau na apa hau i. Ohau xulu po ashike.
OSHO JESUS A POPYA SHI NA SHA NEFYO
7. Jesus okwa faafanifa efyo nashike?
7 Jesus Kristus okwa popya shi na sha nonghalo yoonakufya. Okwe shi popya shi na sha naLasarus, omulumenhu oo kwa li e shii nawa nokwa li a fya. Jesus okwa lombwela ovahongwa vaye a ti: “Lasarus, kaume ketu okwa kofa [“ota tulumukwa,” NW].” Ovahongwa ova li tava diladila kutya Jesus okwa li a hala okutya Lasarus okwa li a kofa ta tulumukwa po opo a veluke koudu waye. Ndele ova li va puka. Jesus okwa yelifa a ti: “Lasarus okwa fya.” (Johannes 11:11-14) Didilika kutya Jesus okwa faafanifa efyo nokutulumukwa nosho yo neemhofi. Lasarus ka li e li meulu noka li ta pi moheli. Ka li a ka shakeneka ovaengeli ile ooxekulululwa. Ka li a dalululwa e li omunhu umwe. Okwa li ta tulumukwa mefyo, ngaashi omunhu a kofa eemhofi didjuu ita tu eendjodi. Ope na yo omishangwa dimwe odo tadi faafanifa efyo neemhofi. Pashihopaenenwa, eshi omuhongwa Stefanus a dipawa nomamanya, Ombibeli oya ti kutya “okwa kofa po.” (Oilonga 7:60) Sha faafana, omuyapostoli Paulus okwa shanga kombinga yavamwe ovo va li va “kofa” mefyo pefimbo laye. — 1 Ovakorinto 15:6.
8. Otu shi shii ngahelipi kutya kasha li elalakano laKalunga ovanhu va kale hava fi?
8 Mbela osha li elalakano laKalunga lopehovelo opo ovanhu va kale hava fi? Hasho nandenande! Jehova okwa li a shita ovanhu va kale nomwenyo fiyo alushe kombada yedu. Ngaashi twe lihonga nale membo eli, Kalunga okwa li a tula ovalihomboli votete vopanhu moparadisa ihafifa. Okwa li e va punika noukolele wa wanenena. Jehova okwa li e va halela ashike ouwa. Mbela ope na ngoo omudali omunahole a hala ounona vaye va mone oixuna kouyahame oo hau etwa koukulupe nova fye? Hasho nandenande! Jehova okwa li e hole ovana vaye nokwa li a hala va kale ve na ehafo laalushe kombada yedu. Shi na sha novanhu, Ombibeli otai ti: “[Jehova okwa] tula momutima wavo oukwaalushe.” (Omuudifi 3:11) Kalunga okwe tu shita tu na ehalo lokukala nomwenyo fiyo alushe, nokwa ninga yo omalongekido opo ehalo olo li wanifwe po.
ETOMHENO MOLWAASHI OVANHU HAVA FI
9. Engabeko lilipi Jehova kwa li a pa Adam, nomolwashike elombwelo olo la li li he fi lidjuu okudulika kulo?
9 Omolwashike nee ovanhu hava fi? Opo tu mone enyamukulo, otu na okukonakona osho sha ningilwe po eshi kwa li ashike omulumenhu nomukainhu umwe kombada yedu. Ombibeli otai yelifa tai ti: “Omwene Kalunga okwa menifa medu omiti dilili da wapala okutala nodinyenye okuliwa.” (Genesis 2:9) Ndele opa li engabeko limwe. Jehova okwa li a lombwela Adam kutya: “Lya komiti adishe domoshikunino ngaashi wa hala, ndelenee komuti wokushiiva ouwa nowii, ino u lya. Osheshi efiku tuu olo to li kuwo, ove u noku ka fya shili.” (Genesis 2:16, 17) Elombwelo olo kala li lidjuu okudulika kulo. Opa li omiti dimwe dihapu oko Adam naEva vali tava dulu okulya. Ndele ova li va pewa omhito ye likalekelwa va ulike olupandu lavo kwaao e va pa keshe shimwe, mwa kwatelwa omwenyo wa wanenena. Okudulika kwavo okwa li taku ka ulika yo kutya ova fimaneka eenghonopangelo daXe yavo womeulu nosho yo kutya ova li va hala ewiliko laye lopahole.
10, 11. (a) Ongahelipi ovalihomboli votete vopanhu va li inava dulika kuKalunga? (b) Omolwashike okuhadulika kwaAdam naEva kwa li oshinima sha kwata moiti?
10 Shinyikifa oluhodi, ovalihomboli votete vopanhu ova li va hoolola okuhadulika kuJehova. Satana okwa popya naEva okupitila meyoka, e mu pula a ti: “Kalunga okwa tile tuu shili: nye inamu lya komiti adishe domoshikunino?” Eva okwa nyamukula a ti: “Ohatu li oiimati yomiti domoshikunino, ndelenee koiimati yomuti wopokati koshikunino Kalunga okwa tile: nye inamu lya oiimati yao, nye inamu u kuma, mu ha fye.” — Genesis 3:1-3.
11 Satana okwa ti: “Nye itamu ka fya shili. Ndelenee Kalunga oku shi shii nokutya, ngenge tamu li [kuo], omesho eni taa pashuka, opo mu shiive ngaashi Kalunga ouwa nowii.” (Genesis 3:4, 5) Satana okwa li a hala Eva a itavele kutya ota ka mona ouwa mokulya oiimati oyo ya li ya dilikwa. Satana okwa li ta ti kutya Eva ota dulu okutokola kuye mwene shi na sha naasho shi li mondjila nosho yo osho sha puka, sha hala okutya, okwa li ta dulu okuninga osho kwa li a hala. Satana okwa lundila yo Jehova kutya okwa popya oipupulu shi na sha noilanduliko oyo tai di mokulya oiimati oyo. Eva okwa itavela Satana. Opo nee okwa kufa imwe yomoiimati ndele tali. Okwa yandja yo imwe komulumenhu waye, ndele naye tali. Inave shi ninga omolwokuheneshiivo. Ova li ve shi shii kutya ova li naanaa tava ningi osho Kalunga e va lombwela va ha ninge. Mokulya oiimati oyo, ova nyonena owina elombwelo olo la li li he fi lidjuu nola li pandjele. Ova ulika odino yokudina Xe yavo womeulu nosho yo eenghonopangelo daye. Kava li ve na elipopilo omolwokuhafimaneka Omushiti wavo omunahole.
12. Oshike tashi dulu oku tu kwafela tu ude ko nghee Jehova a li e udite eshi Adam naEva ve mu tukululila oshibofa?
12 Oku shi faneka: Oto ka kala u udite ngahelipi ngeenge owa tekula nokufila oshisho omonamati ile omonakadona oo konima ina ka dulika kwoove monghedi oyo tai ulike kutya ine ku fimaneka ile kutya ke ku hole? Osho otashi ke ku yahameka neenghono. Diladila nee nghee Jehova a li a yahama eshi Adam naEva ve mu tukululila oshibofa.
13. Jehova okwa ti Adam ota ka ningilwa shike pefyo, naasho osha li sha hala okutya ngahelipi?
13 Jehova ka li e na etomheno okukaleka po oonakuhadulika Adam naEva fiyo alushe. Ova fya, ngaashi naanaa a popile kutya otava ka fya. Adam naEva inava kala po vali. Inava ya konhele oko haku kala oishitwa yopamhepo. Osho otu shi shii omolwaasho Jehova a lombwela Adam eshi e mu tokola omolwokuhadulika kwaye. Kalunga okwa ti: “Ove oto [ka] shuna medu, osheshi omo wa kufwa. Osheshi oove edu, ndee to ka ninga edu.” (Genesis 3:19) Kalunga okwa shitile Adam okudja mondwi yedu. (Genesis 2:7) Komesho yaasho, Adam ka li po. Onghee hano, eshi Jehova a ti kutya Adam okwa li ta ka shuna mondwi, okwa li ta ti kutya Adam ota ka shuna monghalo yokuhakala po vali. Adam okwa li ta ka kala e he na omwenyo ngaashi ondwi oyo kwa li a shitwa muyo.
14. Omolwashike hatu fi?
14 Adam naEva ova li ngeno tava dulu okukala nomwenyo fiyo okunena, ndele ova fya molwaashi ova hoolola okuhadulika kuKalunga, nokungaha ova nyona. Etomheno molwaashi hatu fi, omolwaashi onghalo yaAdam youlunde nosho yo efyo oya fyuululwa koludalo laye alishe. (Ovaroma 5:12) Oulunde oo owa fa omukifi omudipai wa fyuululwa, oo pe he na oo ta dulu oku u henuka. Oshilanduliko shao, efyo, oshi li oshidjemo shefingo. Efyo olo omutondi, ndele kali fi kaume. (1 Ovakorinto 15:26) Inatu hafa tuu eshi Jehova a yandja ekulilo oku tu xupifa komutondi oo mutilifa!
OKUSHIIVA OSHILI KOMBINGA YEFYO OSHI NA OUWA
15. Omolwashike tashi hekeleke okushiiva oshili kombinga yefyo?
15 Osho Ombibeli tai hongo shi na sha nonghalo yoonakufya otashi hekeleke. Ngaashi twe shi mona, oonakufya ihava kala tava yahama ile tava mono oixuna. Kape na etomheno lokukala twe va tila, omolwaashi itava dulu oku tu etela oshiponga. Inava pumbwa ekwafo letu, noitava dulu oku tu kwafela. Itatu dulu okupopya navo, noitava dulu okupopya nafye. Ovawiliki vomalongelokalunga vahapu ohava popi oipupulu kutya otava dulu okukwafela ovo va fya, novanhu ovo va itavela ovawiliki va tya ngaho ohave va pe oimaliwa. Ndele okushiiva oshili otaku tu amene tu ha pukifwe kwaavo hava hongo oipupulu ya tya ngaho.
16. Olyelye a nwefa mo omahongo omalongelokalunga mahapu, nomonghedi ilipi?
16 Mbela omalongelokalunga mahapu okwa dimina osho Ombibeli tai hongo shi na sha noonakufya? Mahapu inae shi dimina. Omolwashike mbela? Omolwaashi omahongo ao okwa nwefwa mo kuSatana. Oha longifa omalongelokalunga oipupulu a itavelife ovanhu kutya ngeenge omalutu avo a fi, otava ka twikila okukala nomwenyo monhele omo hamu kala oishitwa yopamhepo. Oyo, oyo oipupulu oyo Satana ha longifa pamwe noipupulu ikwao, opo a amune ko ovanhu kuJehova Kalunga. Ngahelipi mbela?
17. Omolwashike ehongo li na sha nokuhepeka ovanhu fiyo alushe itali fimanekifa Jehova?
17 Ngaashi sha popiwa nale, omalongelokalunga amwe ohaa hongo kutya ngeenge omunhu okwa li e na onghalamwenyo i he li pauyuki, konima yefyo ota ka hepekwa momundilo a ka mone oixuna fiyo alushe. Ehongo la tya ngaho itali fimanekifa Kalunga. Jehova oKalunga omunahole noita ka monifa nandenande ovanhu oixuna monghedi ya tya ngaho. (1 Johannes 4:8) Ngeno oto ka kala u uditile ngahelipi omulumenhu oo ta handukile okaana ihaka dulika mokutula omake ako momundilo? Mbela ngeno oto ka fimaneka ngoo omulumenhu oo? Doshili, ngeno mbela oto ka kala ngoo wa hala oku mu shiiva? Hasho nandenande! Otashi dulika ngeno to ka diladila kutya oku na onyanya neenghono. Ndele Satana okwa hala tu itavele kutya Jehova oha hepeke ovanhu momundilo fiyo alushe.
18. Okwiilikana oonakufya okwe likolelela koipupulu yomalongelokalunga ilipi?
18 Satana oha longifa yo omalongelokalunga amwe a honge kutya konima yefyo ovanhu ohava ningi ovakwamhungu ovo ve na okufimanekwa kovanamwenyo. Pahongo olo, ovakwamhungu otava dulu okuninga ookaume ovanaenghono ile ovatondi vatilifa. Ovanhu vahapu ova itavela oipupulu oyo. Ohava tila oonakufya nohave va fimaneke noku va ilikana. Mepingafano naasho, Ombibeli otai hongo kutya oonakufya ova kofa nosho yo kutya otu na ashike okwiilikana Kalunga kashili, Jehova, Omushiti wetu nOmufilishisho wetu. — Ehololo 4:11.
19. Okushiiva oshili kombinga yefyo otaku tu kwafele tu ude ko ehongo limwe lOmbibeli lilipi?
19 Okushiiva oshili kombinga yoonakufya otaku ku amene u ha pukifwe koipupulu yomalongelokalunga. Otaku ku kwafele yo u ude ko omahongo makwao Ombibeli. Pashihopaenenwa, ngeenge owa uda ko kutya ovanhu ihava i monhele omo hamu kala oishitwa yopamhepo pefyo, eudaneko lomwenyo waalushe moparadisa kombada yedu otali ka kala li na eityo lashili kwoove.
20. Epulo lilipi hatu ka kundafana metukulwa tali landula?
20 Nalenale, omulumenhu omuyuki Job okwa pulile epulo eli, a ti: “Omunhu ngenge ta fi, ota ka nyumuka tuu vali?” (Job 14:14) Mbela omunhu oo a fya ota dulu okwaalulilwa momwenyo? Osho Ombibeli tai hongo shi na sha naasho otashi hekeleke neenghono, ngaashi etukulwa tali landula tali ke shi ulika.
^ okat. 5 Omolweenghundafana di na sha noitya “omwenyo” nosho yo “omhepo,” tala Oshiwedelwako pepandja 208-211.


text:
Oshileshwa 13
Oshike tashi ka ningilwa omalongelokalunga?
1. Mbela omalongelokalunga aeshe ooshili?
Momalongelokalunga aeshe omu na ovanamitimadiwa vonhumba. Onghundana iwa oyo ei kutya Kalunga oha didilike ovanhu va tya ngaho nohe va file oshisho. Ndele shinyikifa oluhodi, ovanhu vahapu ohava longo oukolokoshi tave shi ningi medina lomalongelokalunga. (2 Ovakorinto 4:3, 4; 11:13-15) Oikundaneki otai ulike nokuli kutya omalongelokalunga amwe ohaa kufa ombinga moinima ngaashi oukulo, omadipao opamihoko nosho yo okuhepeka ounona pamilele. Oinima ya tya ngaho ihai nyikifa tuu oluhodi ovanamitimadiwa ovo va itavela muKalunga! — Lesha Mateus 24:3-5, 11, 12.
Mepingafano nelongelokalunga lashili olo hali tumbalekifa Kalunga, omalongelokalunga oipupulu ohae mu nyemateke ashike. Omahongo ao inae likolelela kOmbibeli, ngaashi ehongo loipupulu li na sha naKalunga nosho yo olo li na sha nonghalo yoonakufya. Ashike Jehova okwa hala ovanhu ve lihonge oshili kombinga yaye. — Lesha Hesekiel 18:4; 1 Timoteus 2:3-5.
2. Oshike tashi ka ningilwa omalongelokalunga?
Shihokwifa, Kalunga ita dulu okukotokelwa komalongelokalunga oo hae liti kutya oku mu hole, ndele paulelalela oku hole ounyuni waSatana. (Jakob 4:4) Ombibeli otai ifana omalongelokalunga aeshe oipupulu e li “Babilon shinene.” Babilon edina loshilando shopefimbo lonale omo mwa hovela omalongelokalunga oipupulu konima yEyelu laNoa. Mafiku Kalunga ota ka xulifa po omalongelokalunga ombadilila oo haa pukifa nohaa hepeke ovanhu. — Lesha Ehololo 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8.
Ope na natango eenghundana dikwao diwa. Jehova ina dimbwa ovanamitimadiwa ovo ve lihanena momalongelokalunga oipupulu mounyuni aushe. Ote va hanganifa kunena melongelokalunga lashili moku va honga oshili. — Lesha Mika 4:2, 5.
3. Ovanamitimadiwa ovo ove na okuninga po shike?
Jehova oha file oshisho ovanhu ovo ve hole oshili nosho yo ouwa. Ashike ote va ladipike va dje mo momalongelokalunga oipupulu. Ovanhu ovo ve hole Kalunga ohava ningi omalunduluko nehalo liwa opo ve mu hafife. — Lesha Ehololo 18:4.
Ovanamitimadiwa vomefelemudo lotete ova li va tambula ko nehafo onghundana iwa oyo va li va udifilwa kovayapostoli. Ova li va hongwa kuJehova onghedi ipe yokukalamwenyo nova ka kala ve na onghalamwenyo ihafifa, i na elalakano nosho yo eteelelo. Ove tu tulila po oshihopaenenwa shiwa kunena, molwaashi ova li va tambula ko onghundana iwa nehafo nova pitifa Jehova komesho mokukalamwenyo kwavo. — Lesha 1 Ovatessaloniki 1:8, 9; 2:13.
Jehova ota tambula ko moukwaneumbo waye ovo tava fiye po omalongelokalunga oipupulu. Onghee hano, ngeenge owa tambula ko eshivo laJehova lopahole, oto ka ninga kaume kaye, to ka kala umwe womoukwaneumbo wovalongeli vaye ovaholike noto ka mona yo omwenyo waalushe. — Lesha Markus 10:29, 30; 2 Ovakorinto 6:17, 18.
4. Kalunga ota ka ninga po shike opo ovanhu kongonga yedu alishe va kale va hafa?
Etokolo olo mafiku tali ka hanga omalongelokalunga oipupulu oli li onghundana iwa. Ehanauno lomalongelokalunga oipupulu otali ka tya exulifepo lokumona oixuna. Kungaho, itaa ka pukifa vali nokutukaula ovanhu. Ovanhu aveshe ovo tava ka kala kombada yedu otava ka longela Kalunga aeke kashili va hangana. — Lesha Ehololo 18:20, 21; 21:3, 4.


text:
Anga hẽ Yesu Eye Suku Tõlo?
Etambululo Liembimbiliya
Ovanyãli va Yesu vo lundila vati, wa lisokisa la Suku. (Yoano 5:18; 10:30-33) Pole, Yesu lalimue eteke a popele okuti wa lisoka la Suku Tõlo.
Eye wa popia hati: “Isia wa mbelapo, ame ndi sule.”—Yoano 14:28.
Olondonge viatete, ka via tendele okuti Yesu wa lisoka la Suku Tõlo.
Noke yepinduko lia Yesu, upostolo Paulu wa soneha hati, Suku “wo wĩha, [Yesu] ocikele ca velapo.”Ocili, Paulu ka tavele okuti, Yesu eye Suku Tõlo. Oco hẽ ndamupi Suku a eca ku Yesu ocikele ca velapo?—Va Filipoi 2:9.


text:
OCIPAMA CEKŨI LECELÃLA
Epapatiso Kuenda Ukamba Wove la Suku
Epapatiso Liakristão li lingiwa ndati?
Nye o sukila oku linga oco o papatisiwe?
Omunu o litumbika ndati ku Suku?
Esunga lipi lia velapo li tu vetiya oku papatisiwa?
“OVAVA ya, nye ci nateka oku papatisiwa?” Epulilo eli lia lingiwile osimbu la umue kalei u Etiopia. Umue Ukristão wa tukuiwile hati Filipu, wo lomboluila okuti Yesu eye Mesiya wa likuminyiwile. Omo lieci a yeva, utima waye wa vetiyiwa, kuenje wa lekisa onjongole yoku papatisiwa.—Ovilinga 8:26-36.
2 Nda wa lilongisa ale ovipama viatete vielivulu lilo la umue Ombangi ya Yehova, ove pamue o lipulavo okuti “nye ci nateka oku papatisiwa?” Cilo ove wa lilongisa ale eci catiamẽla kelavoko li sangiwa Vembimbiliya liomuenyo kopui voluali luokaliye. (Luka 23:43; Esituluilo 21:3, 4) Wa lilongisavo eci catiamẽla kekalo liava va fa kuenda kelavoko liepinduko. (Ukundi 9:5; Yoano 5:28, 29) Ove pamue wa siata oku likongela ale Lolombangi via Yehova kolohongele viavo. Kuenje wa limbuka ale ndomo ovo va litumbika muẽle ketavo liocili. (Yoano 13:35) Ca velapo vali handi, ceci okuti ove cilo o kuete ukamba uwa la Yehova Suku.
3 O lekisa hẽ ndati okuti o yongola muẽle oku vumba Suku? Yesu wa sapuila olondonge viaye hati: “Kuendi, ka tavisi olofeka viosi oco va linge olondonge. Va papatisi.’ (Mateo 28:19) Yesu wa tu sila ongangu yiwa konepa eyi. Momo eye muẽle wa papatisiwa vovava. Eye ka nyanyiwile ño otuvava tumue. Kuenda ka vo pesilile ño ovava ponumbutue. (Mateo 3:16) Ondaka oku “papatisa” yopiwa kelimi Liohelasi, yi lomboloka oku ‘mbuitikinya ale oku yuvika.’ Omo liaco, epapatiso Liakristão li lomboloka oku yuvikiwa vovava.
4 Omunu wosi o yongola oku livala ukamba la Yehova Suku te wa papatisiwa vovava. Oku papatisiwila powiñi ocindekaise cokuti ove o yongola oku vumba Suku. Ci lekisavo okuti o yongola oku linga ocipango ca Yehova. (Osamo 40:7, 8) Pole, oco o papatisiwe, o sukila oku eca ananga amue komuenyo wove.
CI SUKILA OKU KUATA UKŨLĨHĨSO KUENDA EKOLELO
5 Ove wa fetika ale enanga liatete. O kasi oku ci linga hẽ ndati? O kasi oku ci linga poku kuata ukũlĩhĩso watiamẽla ku Yehova Suku kuenda ku Yesu Kristu poku lilongisa Embimbiliya olonjanja viosi. (Yoano 17:3) Pole, eci hacoko lika. Kuli vali handi calua o sukila oku lilongisa. Akristão va sukila oku ‘yukisua lukũlĩhĩso wasuapo wocipango ca Suku.’ (Va Kolosai 1:9) Oku endaenda kolohongele Violombangi via Yehova ci kuatisa calua konepa eyi. Ci kuete esilivilo liocili kokuove oku endaenda kolohongele viaco. (Va Heveru 10:24, 25) Momo poku ci linga, cika vokiya ukũlĩhĩso wove watiamẽla ku Suku.
6 Ocili okuti oco o papatisiwe ka ci sukila oku lilongisa cosi ci sangiwa Vembimbiliya. Kalei u Etiopia wa kuata ño ukũlĩhĩso umue. Eye wa sukilile ekuatiso lioku kuata elomboloko liolonepa vimue Viovisonehua. (Ovilinga 8:30, 31) Ove okuetevo handi calua coku lilongisa. Ocili okuti, ove lalimue eteke oka liwekapo oku lilongisa eci catiamẽla ku Suku. (Ukundi 3:11) Pole, osimbu handi kua papatisiwile, o sukila oku kũlĩha kuenda oku tava kalongiso a velapo Embimbiliya. (Va Heveru 5:12) Valongiso aco mua kongela oku lilongisa ocili catiamẽla kekalo liava va fa. Kuenda esilivilo lionduko ya Suku leci catiamẽla Kusoma waye.
7 Pole, oku kuata lika ukũlĩhĩso ka ci tẽla. Momo “okusunguluka ku Suku ka ku tẽliwa te lekolelo.” (Va Heveru 11:6) Embimbiliya li tu sapuila okuti eci vamue ko Korindo va yeva ondaka va va kundila, “va tava kuenje va papatisiwa.” (Ovilinga 18:8) Cimuamue haico ci sukila oku pita love. Elilongiso Liembimbiliya li sukila oku pamisa ekolelo liove loku limbuka okuti eyi Ondaka muẽle ya Suku. Oku lilongisa Embimbiliya cika ku kuatisa oku kuata ekolelo kolohuminyo via Suku kuenda kocisembi ca Yesu.—Yehosua 23:14; Ovilinga 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17.
OKU SAPULA OCILI CEMBIMBILIYA KOMANU
8 Osimbu ekolelo liove li livokiya, oka limbuka okuti cika ku tĩlila oku seleka vutima wove eci wa lilongisa. (Yeremiya 20:9) Oka vetiyiwa oku sapuilako vakuẽle eci catiamẽla ku Suku kuenda kocipango caye.—2 Va Korindo 4:13.
9 Pamue ove wa fetika ale oku sapuilako ku vangandiove, kakamba vove, lokomanu o lisungue lavo kuenda lava u talavayela kumue kupange ovina wa lilongisa Vembimbiliya. Pole, vokuenda kuotembo ci tava okuti oka yongola oku talavaya vupange woku kunda kumosi Lolombangi via Yehova. Nda o yongola oku ci linga, vangula Lombangi ya Yehova yi kasi oku ku longisa Embimbiliya. Nda wa loñolohela ale kupange woku kunda, akulu vavali vekongelo vaka tumãla love kumosi lulongisi wove.
10 Eci cika ku kuatisa oku kũlĩha vamue pokati kakulu vekongelo, vana Suku a ĩha ocikele coku tata olomeme viaye. (Ovilinga 20:28; 1 Petulu 5:2, 3) Nda akulu vekongelo va limbuka okuti alongiso avelapo Embimbiliya a ku lomboloka kuenda wa kapako olonumbi viaco, kuenje o yongola muẽle oku kala Ombangi ya Yehova, ovo vaka ku ecelela oku kala ukundi kapapatisiwile.
11 Pamue akulu vekongelo va limbuka okuti ove handi o sukila oku linga apongoloko amue komuenyo wove oco o taviwe oku kala ukundi wolondaka viwa. Pokati kovina o sukila oku siapo, pamue pali vina okuti wa siata oku vi lingila ño pokañunuñunu vakuẽle ka va ci kũlĩhĩle. Osimbu handi kua pingile oco o linge ukundi ka papatisiwile, o sukila oku siapo akandu anene, ndeci ukahonga, uholua, kuenda oku sipa eliamba ale oku nyua vimue vi tapiyasa olondunge.—1 Va Korindo 6:9, 10; Va Galatia 5:19-21.
OKU LIKEKEMBELA KUENDA OKU PONGOLOKA
12 Kuli vali ananga akuavo omunu a sukila oku eca osimbu handi ka papatisiwile. Upostolo Petulu wa popele hati: “Likekembeli akandu ene. Pongoloki okuti akandu ene a ecelua.” (Ovilinga 3:19) Oku likekembela ci lomboloka oku livela lutima wosi omo liocina cimue cĩvi wa linga. Oku likekembela ka ku sukiliwa lika komunu una wambatele omuenyo umue ũvi. Pole, ku sukiliwavo ndaño muẽle komunu una okuti ka lingile enene eci cĩvi komuenyo waye. Momo lie? Momo omanu vosi vakuakandu. Kuenje va sukila ongecelo ya Suku. (Va Roma 3:23; 5:12) Eci handi kua fetikile oku lilongisa Embimbiliya, kua kũlĩhĩle ocipango ca Suku. Omo liaco, ka ci tava oku popia okuti ove wambatele omuenyo umue u litava locipango Caye. Eli olio esunga lieci o sukilila oku likekembela.
13 Voku likekembela mua kongela ‘oku pongoloka.’ Ove ku sukila lika oku livela lutima wosi omo liũvi wa linga. Pole, o sukilavo oku siapo ovituwa viosimbu kuenda oku nõlapo oku linga lika eci ciwa. Oku likekembela kuenda oku pongoloka, ananga amue o sukila oku eca eci handi kua papatisiwile.
LITUMBIKA KU SUKU
14 Kuli vali enanga likuavo o sukila oku eca osimbu handi kua papatisiwile. Ove o sukila oku litumbika ku Yehova.
15 Eci o litumbika ku Yehova Suku vohutililo yutima wosi, o likuminya kokuaye oku u vumba lika eye otembo yosi. (Esinumuĩlo 6:15) Momo lie omunu a sukilila oku ci linga? Sokolola okuti ukuenje umue o yongola ufeko. Osimbu eye amamako oku kũlĩha ciwa ufeko waco, oka limbuka okuti o kuete ovituwa viwa. Kuenje ci ko vetiya oku u pinga kolohuela. Ocili okuti oku kuela ocikele cimue cinene. Pole, ocisola ci ko vetiya oku tava ocikele caco.
16 Eci ocisola cove ku Yehova ci fetika oku livokiya, oka vetiyiwa oku u vumba lutima wove wosi. Omunu wosi o yongola oku kuama ongangu ya Yesu Kristu, te ‘ka litendele vali eye muẽle.’ (Marko 8:34) Etu ka tu litendi vali etu muẽle eci tu suñamisa olonjongole vietu lovimãho vietu koku linga ocipango ca Suku. Ka tu ecelelavo lacimue oku tu tindula koku pokola ku Suku. Osimbu handi kua papatisiwile, ocipango ca Yehova Suku te oco ca linga ale ocimãho ca velapo vomuenyo wove.—1 Petulu 4:2.
YULA USUMBA WOKU LUEYA
17 Omanu vamue va siata oku susõha oku litumbika ku Yehova omo liohele yokuti pamue vaka lueya. Vakuavo va kuete usumba omo va sima okuti pamue ka vaka tẽlisa ocikele caco kuenje Suku oka va pisa. Va kala lohele yoku sumuisa Yehova kuenje va nõlapo oku liwekapo oku litumbika kokuaye.
18 Osimbu ocisola cove ku Yehova ci livokiya, oka vetiyiwa oku litumbika kokuaye. Kuenda oka likolisilako oku ambata omuenyo umue u li tava lelitumbiko liaco. (Ukundi 5:4) Pana okuti wa litumbika ale, oka likolisilako oku ambata ‘omuenyo wa soka leci ca posokela Ñala, haiwo wu sanjuisa.’ (Va Kolosai 1:10) Omo liocisola okuetele Suku, ka cika ku tĩlila oku linga ocipango caye. Ocili okuti ove o tava kolondaka viupostolo Yoano wa soneha hati: “Oku sola Suku kua lomboloka oku pokola kovihandeleko viaye. Ovihandeleko viaye ka vi lemi.”—1 Yoano 5:3.
19 Oco o litumbike ku Suku, ka ci sukila okuti o kala omunu umue wa lipua. Yehova wa kũlĩha apa ongusu yetu yi sulila. Eye ka tu kisika eci ka tu tẽla oku linga. (Osamo 103:14) Eye oyongola okuti ove o litunda ciwa. Omo liaco, oka ku kuatisa. (Isaya 41:10) Limbuka okuti nda wa kolela Yehova lutima wove wosi, “eye o[ka] suñamisa olonjila viove.”—Olosapo 3:5, 6.
LEKISA OKU LITUMBIKA KUOVE POKU PAPATISIWA
20 Eci o sokolola ovina tua lombolola konano, pamue cika ku vetiya oku litumbika ku Yehova vohutililo. Omunu wosi o sole ocili Suku, oka yongola oku lekisa elitumbiko liaye kowiñi. (Va Roma 10:10) Ove oka ci linga hẽ ndati?
21 Sapuilako ukulu wekongelo mitavaso catiamẽla konjongole yove yoku papatisiwa. Eye oka linga eliangiliyo liokuti ove o tumãla lakulu vamue vekongelo, kuenje va ku linga apulilo amue atiamẽla kalongiso a velapo Embimbiliya. Nda akulu vaco vekongelo va limbuka okuti ove ci tava oku papatisiwa, ovo vaka ku ci sapuila. Kuenje epuluvi liosi lieya oku mõlehako, oka papatisiwa.* Kepuluvi liaco, kuka lingiwa ohundo yimue yi lombolola eci ci lomboloka oku papatisiwa. Noke hundi oka laleka vosi va yongola oku papatisiwa oco va tambulule apulilo avali a leluka. Apulilo aco a lingiwila oku vetiya ava vaka papatisiwa oku eca “lomẽla” uvangi wekolelo liavo.
22 Epapatiso ondimbukiso yokuti wa litumbika ku Suku kuenje wa linga Ombangi ya Yehova. Omunu o papatisiwa etimba liaye liosi li iñisiwa vovava oco a lekise kowiñi okuti wa litumbika ku Yehova.
ELOMBOLOKO LIEPAPATISO LIOVE
23 Yesu wa vetiya olondonge viaye oku papatisiwila “Vonduko ya Tate la Mõla, kuenda Espiritu Sandu.” (Mateo 28:19) Eci ci lomboloka okuti omunu oka papatisiwa o sukila oku limbuka okuti Yehova Suku eye ombiali ya velapo. Kuenda o sukila oku limbukavo ocikele ca Yesu Kristu vocipango ca Suku. (Osamo 83:18; Mateo 28:18) Eye o sukilavo oku limbuka unene wespiritu sandu lia Suku.—Va Galatia 5:22, 23; 2 Petulu 1:21.
24 Pole, oku papatisiwa haku yuvikiwako ño vovava. Oku papatisiwa ku kuete elomboloko limue linene. Eci iñisiwa vovava, ci lomboloka okuti wa fa kovilinga viove viosimbu. Eci o votuiwa vovava, ci lomboloka okuti o kasi oku tundila komuenyo wokaliye, woku linga ocipango ca Suku. Ivaluka okuti ove wa litumbika ku Yehova Suku. Kua litumbikile kupange umue, komunu umue ale kocisoko cimue. Oku litumbika kuove lepapatiso liove, efetikilo lioku kuata ukamba uwa la Yehova Suku.—Osamo 25:14.
25 Eci omunu a papatisiwa, ka ci lekisa okuti oco yapa wa yovuiwa ale. Upostolo Paulu wa soneha hati: “Kolisiko oku linga eci ci koka epopelo liene. Kolisiko muẽle laco lusumba loku luluma.” (Va Filipoi 2:12) Epapatiso efetikilo ño handi. Omo liaco, epulilo li lingiwa lieli: Oka amamako ndati oku endela vocisola ca suku? Ocipama ca sulako cika eca etambululo kepulilo eli.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Vepapatiso Liakristão mua kongela oku yuvikiwa vovava. Haku pesiwilako ño ovava ponumbutue.—Mateo 3:16.
- Ananga a tuala kepapatiso a fetikila koku kuata ukũlĩhĩso, oku lekisa ekolelo, oku likekembela, oku pongoloka kuenda oku litumbika ku Suku.—Yoano 17:3; Ovilinga 3:19; 18:8.
- Poku litumbika ku Yehova, ove o sukila oku kuama ongangu ya vana va kuamẽle Yesu, okuti ka va litendele vali ovo muẽle. —Marko 8:34.
- Oku papatisiwa ci lomboloka okuti wa fa kovilinga viove viosimbu, kuenje o kasi oku tundila komuenyo wokaliye, woku linga ocipango ca Suku.—1 Petulu 4:2.
* Epapatiso lia siata oku lingiwila kolohongele vimbo kuenda kolohongele viofeka Violombangi via Yehova.
Apulilo Elilongiso
1. Momo lie kalei u Etiopia a yonguilile oku papatisiwa?
2. Momo lie o sukilila oku sokolola lutate eci catiamẽla kepapatiso?
3. (a) Ocikundi cipi Yesu a eca kolondonge viaye? (b) Oku papatisiwa vovava ku lingiwa ndati?
4. Oku papatisiwa vovava ocindekaise ca nye?
5. (a) Lipi enanga liatete liatiamẽla koku papatisiwa? (b) Momo lie olohongele Viakristão vi kuetele esilivilo?
6. Oco o papatisiwe ukũlĩhĩso upi o sukila oku kuata?
7. Oku lilongisa Embimbiliya cika ku vetiya oku linga nye?
8. Nye cika ku vetiya oku sapuilako vakuẽle eci wa siata oku lilongisa?
9, 10. (a) Velie o sukila oku fetikila oku sapuilako ocili wa lilongisa Vembimbiliya? (b) Nye o sukila oku linga nda o yongola oku kuata onepa kupange woku kunda Lolombangi via Yehova?
11. Apongoloko api omunu a sukila oku linga eci handi ka pingile oco a linge ukundi wolondaka viwa?
12. Momo lie ci sukilila oku likekembela?
13. Oku pongoloka ku lomboloka nye?
14. Enanga lipi lia velapo omunu a sukila oku eca osimbu handi ka papatisiwile?
15, 16. Oku litumbika ku Suku ci lomboloka nye? Kuenda nye ci vetiya omunu oku ci linga?
17. Momo lie vamue va siatela oku susõha oku litumbika ku Suku?
18. Nye cika ku vetiya oku litumbika ku Yehova?
19. Momo lie ku sukilila oku kuata ohele yoku litumbika ku Suku?
20. Momo lie oku litumbika ku Yehova ka ku sulilila lika pokolika?
21, 22. O lekisa ndati “lomẽla” uvangi wekolelo liove?
23. Oku papatisiwila “vonduko ya Tate la Mõla, kuenda espiritu sandu” ci lomboloka nye?
24, 25. (a) Epapatiso li lomboloka nye? (b) Epulilo lipi li sukila oku tambuluiwa?


text:
OCIPAMA CAKUÃLA
Yesu Kristu Helie?
Ocikele cipi Yesu a kuete?
Pi eye a tundile?
Eye wa tuwile ndati?
VOLUALI mueyuka omanu valua va kemãla. Vamue va kũlĩhĩwa calua posongo yavo, vimbo liavo, ale vofeka yavo. Vakuavo va kũlĩhĩwa voluali luosi. Pole, oku kũlĩha onduko ya umue wa kemãla calua, ka ci lomboloka okuti ove wo kũlĩha ciwa. Momo kua kũlĩhĩle cosi catiamẽla kokuaye, oku a citiwila kuenda ovituwa viaye.
2 Tunde eci Yesu Kristu a kala palo posi, pa pita ale 2.000 kanyamo. Pole, omanu voluali luosi va siata oku yeva eci catiamẽla kokuaye. Puãi, valua va kuete atatahãi atiamẽla ku Yesu. Vamue va siata oku popia okuti eye wa kala ño ulume umue uwa. Vakuavo va popia hati eye wa kala uprofeto. Vamue va sima hati Yesu Suku, okuti o sesamẽla oku fendeliwa. Pole, eci haciliko.
3 Ci kuete esilivilo kokuove oku kũlĩha ocili catiamẽla ku Yesu. Momo lie? Momo Embimbiliya li popia hati: “Omuenyo ko pui wowu, oku ku kũlĩha, ove lika vu Suku yocili, loku kũlĩhavo Yesu Kristu, u wa tuma.” (Yoano 17:3) Oku kũlĩha ocili catiamẽla ku Yehova Suku kuenda ku Yesu Kristu ci tuala komuenyo ko pui vofeka yelau palo posi. (Yoano 14:6) Yesu wa tu sila ongangu yiwa tu sesamẽla oku kuama, yi lekisa ndomo tu ambata omuenyo wetu kuenda ndomo tu tata vakuetu. (Yoano 13:34, 35) Vocipama catete celivulu lilo, tua mola eci Embimbiliya li longisa catiamẽla ku Suku. Cilo tuka kũlĩhĩsa eci Embimbiliya li longisa catiamẽla ku Yesu Kristu.
MESIYA WA LIKUMINYIWILE
4 Eci Yesu ka citiwile handi, Embimbiliya lia popele ale okuti ku keya umue oka tumiwa la Suku okuti Mesiya, ale Kristu. Onduko “Mesiya” (yopiwa kelimi lio Heveru). Onduko “Kristu” (yopiwa kelimi lio Helasi). Olonduko viaco vi lomboloka okuti “Ombuavekua.” Omunu waco wa likuminyiwile, weya oku wavekiwa. Eci ci lomboloka okuti weya oku nõliwa la Suku oco a tambule ocikele cimue cinene. Vovipama vikuãimo tuka lilongisa vali catiamẽla kocikele ca Mesiya voku tẽlisiwa kuocipango ca Suku. Tuka lilongisavo eci catiamẽla kasumũlũho Yesu a pondola oku tu ĩha cilo muẽle. Eci Yesu ka citiwile handi, omanu va enda oku lipula okuti, ‘Helie oka kala Mesiya?’
5 Kocita catete, olondonge via limbukile okuti Yesu u Nasara, eye muẽle Mesiya una wa likuminyiwile. (Yoano 1:41) Umue pokati kolondonge wa tukuiwa hati, Simono Petulu, wa tambululuile Yesu hati: “Ove vu Kristu.” (Mateo 16:16) Oco hẽ, olondonge via limbukile ndati okuti Yesu eye muẽle Mesiya? Kuenda etu tu ci limbukavo ndati?
6 Eci handi Yesu ka citiwile, ovaprofeto va Suku va sapuile ovina vimue via tiamẽla ku Mesiya. Ovina viaco ovio via kuatisa omanu oku u limbuka. Oco ci ku lomboloke ciwa, sokolola okuti wa tumiwa oku kopilila omunu umue kua kũlĩhile pocitesãu comboyo, pocitumãlo akãlu va siata oku lowila omanu, ale kocila colombalãu. Oco o limbuke omunu waco, cika leluka vali kokuove nda u wa ku tuma wa ku sapuila ovina vimue viatiamẽla kokuaye. Cimuamue haico, Yehova wa tuma ovaprofeto vaye oku sapula ovina vimue vieci Mesiya nda eya oku linga kuenda ovina nda vieya oku pita laye. Oku tẽlisiwa kuovitumasuku viaco, kua kuatisa omanu vakuekolelo oku limbuka Mesiya.
7 Kũlĩhĩsako ño ovitumasuku vivali. Catete, eci kua kambele 700 kanyamo oco Yesu a citiwe, uprofeto Mika wa popele hati, U wa likuminyiwa oka citiwila vimbo lio Beteleme, ko Yudea. (Mika 5:2) Oco hẽ pi Yesu eya oku citiwila? Weya oku citiwila muẽle vimbo liaco! (Mateo 2:1, 3-9) Cavali, eci handi kua kambele anyamo alua, ocitumasuku ca sonehiwa kelivulu lia Daniele 9:25, ca tukuile ale unyamo Mesiya nda eya oku mõleha, okuti kunyamo 29.* Oku tẽlisiwa kuovitumasuku evi kuenda vikuavo, kua lekisa okuti Yesu eye muẽle Mesiya una wa likuminyiwile.
8 Kesulilo liunyamo 29, kua muiwa uvangi ukuavo wa lekisa okuti Yesu eye muẽle Mesiya. Vunyamo waco, Yesu wa enda ku Yoano Upapatisi oco o papatise Volui Yordão. Yehova wa ecele ku Yoano ondimbukiso yeya oku u kuatisa oku limbuka Mesiya. Yoano wa mola ondimbukiso yaco poku papatisa Yesu. Embimbiliya li tu sapuila hati: “Tuli Yesu a papatisiwa haico a tunda vovava kuenje ilu lio situlukila, yu wa mola espiritu lia Suku li loka ndopomba kuenje lio vata. Kuenje ondaka ya tunda vilu, ya linga yiti, u, eye Omõlange wa soliwa, ndo sanjukila.” (Mateo 3:16, 17) Eci Yoano a mola leci a yeva, co kuatisa oku limbuka okuti Yesu eye muẽle una wa tumiwa la Suku. (Yoano 1:32-34) Eci espiritu lia Suku, lia vata Yesu, veteke liaco eye wa linga Mesiya, ale Kristu. Okuti umue wa nõliwa la Suku oco a linge Osoma.—Isaya 55:4.
9 Oku tẽlisiwa kuovitumasuku via sonehiwa Vembimbiliya kuenda uvangi wa Yehova Suku, cosi ci lekisa okuti Yesu eye muẽle Mesiya wa likuminyiwile. Pole, Embimbiliya li tambulula apulilo akuavo avali atiamẽla ku Yesu Kristu. Liatete lieli: Pi eye a tundile? Kuenda eye wa tuwile ndati?
YESU WA TUNDILE PI?
10 Embimbiliya li longisa okuti eci Yesu keyile handi palo posi, wa kala kilu. Uprofeto Mika wa popele okuti Mesiya oka citiwila vo Beteleme. Pole wa popelevo okuti “ocikoti caye ca tunda kosiãhũlu, koloneke viale.” (Mika 5:2) Yesu olonjanja vialua wa popaile okuti, eci handi keyile palo posi wa kala kilu. (Yoano 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) Eci Yesu a kala letimba liespiritu kilu, wa kuata ukamba uwa la Yehova.
11 Yesu eye omõla o soliwe calua la Yehova. Pole ci kuete esunga. Momo eye o tukuiwa hati “uveli pokati koviluvo viosi.” Eci ci lomboloka okuti eye wa lulikiwa tete la Suku.# (Va Kolosai 1:15) Cikuavo ca lingisa okuti omõlaco o soliwa calua, ceci okuti, eye ‘omõla wongunga’ wa Suku. (Yoano 3:16) Eci ci lomboloka okuti Yesu eye lika wa lulikiwa muẽle la Suku. Eye wa kuatisa Suku oku lulika ovina vikuavo. (Va Kolosai 1:16) Yesu o tukuiwavo hati, “Ndaka.” (Yoano 1:14) Eci ci lomboloka okuti Yesu wa kala omunga ya Suku yoku sapula olonumbi via Suku kovangelo kuenda komanu.
12 Anga hẽ Yesu wa lisoka la Suku ndeci vamue va siata oku popia? Sio, eci hacoko Embimbiliya li longisa. Ndomo tua lilongisa ale konano, Yesu wa lulikiwa. Eci ci lekisa okuti eye wa kuata efetikilo. Pole Yehova Suku ka kuatele efetikilo kuenda kaka kuata esulilo. (Osamo 90:2) Yesu lalimue eteke a li sokisile la Isiaye. Embimbiliya li longisa okuti Isia wa velapo, Omõla o sule. (Yoano 14:28; 1 Va Korindo 11:3) Yehova eye lika “Suku Ukuonenewosi.” (Efetikilo 17:1) Omo liaco, lomue wa lisoka laye.%
13 Yehova Lomõlaye uveli va kala pamosi olohuluwa lolohuluwa vianyamo. Otembo yaco ilu losi ka via lulikiwile handi. Ovo va lisolele calua! (Yoano 3:35; 14:31) Kuenje eye weya oku kala lovituwa ndevi via Isiaye. Eli olio esunga lieci Embimbiliya liutukuila hati, “esetahãlo lia Suku u ka muiwa lovaso.” (Va Kolosai 1:15) Ndaño ceci a kala palo posi, Yesu wa lekisa muẽle okuti wa li setahãla la Isiaye. Eye wa lekisa ekalo ndeli lia Isiaye.
14 Omõla wongunga wa Yehova, wa tava oku tunda kilu okuiya palo posi oku kala ndomunu. Ove pamue o lipula okuti, ‘Ca tava hẽ ndati ukuetimba liespiritu oku citiwa ndomunu?’ Oco ci tẽliwe, Yehova wa linga ocikomo. Eye wa sondoluila omuenyo Womõlaye vimo liufeko umue u Yudea wa tukuiwa hati Maria. Maria ka kũlĩhĩle ulume layumue okuti eye wo minisa. Omo liaco, eye wa cita oñaña yimue ya lipua, yeya oku tukuiwa hati Yesu.—Luka 1:30-35.
YESU WA TUWILE NDATI?
15 Eci Yesu a popia leci a linga eci a kala palo posi, ci tu kuatisa oku u kũlĩha ciwa. Kuenda ci tu kuatisavo oku kũlĩha ciwa Yehova. Nye tu popela ndoco? Ivaluka okuti Yesu eye esetahãlo liasuapo lia Isiaye. Eli olio esunga lieci Yesu a sapuilila umue pokati kolondonge viaye hati: “U wa mola ame haye wa mola Isia.” (Yoano 14:9) Alivulu Embimbiliya ana a tukuiwa hati Avanjeliu ndeci Mateo, Marko, Luka kuenda Yoano, a tu sapuila calua catiamẽla komuenyo wa Yesu Kristu, kupange waye kuenda kovituwa viaye.
16 Yesu wa kũlĩhĩwile okuti ‘Ulongisi.’ (Yoano 1:38; 13:13) Oco hẽ, nye eye a longaisa? Eci a pitisile vali enene kovaso oku kunda “ondaka yiwa yusoma.” Usoma waco, wa Suku, una uka viala oluali luosi. Kuenda uka nena asumũlũho ka a pui komanu vakuepokolo. (Mateo 4:23) Oco hẽ ondaka a kunda yelie? Yesu wa popia hati: “okulonga kuange hakuangeko te ku wa numa.” U wo tumile Yehova. (Yoano 7:16) Yesu wa kũlĩhile okuti Isiaye o yongola okuti omanu va yeva olondaka viwa Viusoma. Ocipama 8, cika lombolola vali eci catiamẽla Kusoma wa Suku kuenda eci Usoma waco uka linga.
17 Pi Yesu a longasaila? Eye wa longasaila kolonepa viosi a sangaile omanu. Vovaimbo, valupale, vovikanjo, povitanda, kuenda kolonjo viavo. Yesu ka endaile oku kevelela omanu oco veye kokuaye. Eye wa endaenda kokuavo. (Marko 6:56; Luka 19:5, 6) Yesu wa likolisilako oku kunda loku longisa omanu. Nye hẽ a ci lingila? Momo eci oco ca kala ocipango ca Suku kokuaye. Yesu otembo yosi wa linga ocipango ca Isiaye. (Yoano 8:28, 29) Pole kua kala esunga likuavo lieci a ci lingila. Eye wa kala lohenda lowiñi womanu weyaiya kokuaye. (Mateo 9:35, 36) Ovo va enda loku sepuiwa lasongui vetavo, vana va kala locikele coku va longisa ocili catiamẽla ku Suku kuenda kocipango caye. Yesu wa kũlĩhile okuti omanu va sukilile calua oku yeva ondaka Yusoma.
18 Yesu wa kala ukuacisola kuenda wa kalavo ukuacikembe. Kuenje omanu va solaile calua oku kala laye. Ndaño muẽle omãla vatito ka va kuataile usumba laye. (Marko 10:13-16) Yesu ka kaile ukualonepele. Eye ka solaile evĩho ndaño ombambe. (Mateo 21:12, 13) Kosimbu, eci okuti akãi ka va sumbiwile kuenda ka va kuatele omoko yoku linga cimue, Yesu wa va tata lesumbilo. (Yoano 4:9, 27) Yesu wa liketisile cocili. Onjanja yimue, eye wa sukuile olomãhi violondonge viaye, okuti upange umue wa lingawaile lapika.
19 Yesu utima waye wo vetaiya oku kuatisa omanu. Lunene wespiritu lia Suku, eye wa linga ovikomo vioku sakula omanu. (Mateo 14:14) Eteke limue, ulume umue ukuavilundu weya ku Yesu kuenje wo livondela hati: “Nda o ci panga o tẽla oku ñayisa.” Yesu wo kuatela ohenda, kuenje wolõla eka liaye, wo lamba. Noke wa popia hati: “Nda ci panga, kaya.” Ulume ovilundu vio tunda kuenje wa kaya. (Marko 1:40-42) O tẽla oku sokolola ndomo ulume waco a liyeva?
YESU WA PANDIKISA TOKE KOLOFA
20 Yesu wa tu sila ongangu yeci ci lomboloka oku pokola ku Suku. Eye wa pokola ku Isiaye ndaño lakangiso lohali kuenda lovina vikuavo a pita lavio. Yesu lutõi wocili wa tamãlala kayonjo a Satana. (Mateo 4:1-11) Vamue vakuepata liaye ka va lekisile ekolelo kokuaye. Eteke limue vo popele hati, “wa linga eyui.” (Marko 3:21) Pole, Yesu ka ecelelele okuti ovo vo tateka. Eye wamamako oku linga upange wa Suku. Ndaño loku sepuiwa, Yesu wa likandangiya. Lalimue eteke a setekele oku fetuluinya ovanyali vaye.—1 Petulu 2:21-23.
21 Yesu wa pandikisa toke kolofa. Olofa viaco, vimue vĩvi povaka ovanyali vaye. (Va Filipoi 2:8) Kũlĩhĩsa ño handi ohali votalisa veteke lia sulako liomuenyo waye palo posi. Vo kuata, vo sandela olombangi viesanda oco viulundile eci ka lingile. Wa pisiwa lolonganji vakuambambe, wa yoliwa epembe, kuenda wa tipuiwa lasuãlali. Noke wa valeliwa kuti. Wa kalako otembo yimue, noke wa kaluka hati: “Ca maliwa,” kuenje wa fa. (Yoano 19:30) Pole, veteke liatatu, Yesu wa pinduka. Isiaye wo pindula. (1 Petulu 3:18) Eci pa pita olosemana vimue, wa tiukila kilu. Kuenje wa “tumala…kondio ya Suku” oku talamẽla oku vialekiwa kusoma.—Va Heveru 10:12, 13.
22 Oku pandikisa kua Yesu toke kolofa kua tu yuluila epuluvi lipi? Olofa via Yesu, via tu yuluila epuluvi lioku kuata omuenyo ko pui vofeka yelau palo posi. Eci oco ca kala ocipango ca Yehova eci a lulika omanu. Oco o kũlĩhe ndomo olofa via Yesu via tẽlisa ocipango caco, konomuisa ocipama cikuãimo.
CECI EMBIMBILIYA LI LONGISA
- Oku tẽlisiwa kuovitumasuku kuenda uvangi wa eciwa la Suku, cosi ca lekisa okuti Yesu eye muẽle Mesiya, ale Kristu.—Mateo 16:16.
- Yesu eci keyile handi palo posi, wa kala kilu, letimba liespiritu.—Yoano 3:13.
- Yesu wa kala ulongisi uwa haeye wa kala ukuacikembe. Kuenda wa lekisa ongangu yiwa yoku pokola ku Suku. —Mateo 9:35, 36.
* Oco o kũlĩhĩse ovina vikuavo via sonehiwa kocitumasuku ca Daniele via tẽlisiwa vu Yesu, tala Alomboluilo a Vokiyiwako.
# Yehova o tukuiwa hati Isia, omo okuti eye Ululiki. (Isaya 64:8) Omo okuti Yesu wa lulikiwa la Suku, oco a tukuiwila hati, Omõla a Suku. Eli olio esunga lieci ovangelo kuenda omanu oku kongelamo Adama va tukuiwilavo hati, omãla va Suku.—Yovi 1:6; Luka 3:38.
% Oco o kuate elomboloko li lekisa okuti Yesu ka lisokele la Suku, tala Alomboluilo a Vokiyiwako.
Apulilo Elilongiso
1, 2. (a) Momo lie oku kũlĩha onduko ya umue wa kemãla ka ci lombolokela okuti ove wo kũlĩha ciwa? (b) Atatahãi api omanu va kuete atiamẽla ku Yesu?
3. Momo lie ci kuetele esilivilo kokuove oku kũlĩha ocili catiamẽla ku Yesu?
4. Onduko “Mesiya” kuenda “Kristu” vi lomboloka nye?
5. Olondonge via kolelele okuti Yesu eye elie?
6. Lombolola ndomo Yehova a kuatisa vakuekolelo oku limbuka Mesiya.
7. Ovitumasuku vipi vivali via tẽlisiwa vu Yesu?
8, 9. Uvangi upi wa muiwa kepuluvi lioku papatisiwa kua Yesu wa lekisa okuti eye muẽle Mesiya?
10. Nye Embimbiliya li longisa catiamẽla kekalo lia Yesu eci handi keyile palo posi?
11. Embimbiliya li lekisa ndati okuti Yesu eye Omõla o soliwe calua la Yehova?
12. Tua kũlĩha ndati okuti Yesu ka lisokele la Suku?
13. Embimbiliya eci li tukula Yesu hati, “esetahãlo lia Suku u ka muiwa lovaso,” ci lomboloka nye?
14. Omõla wongunga wa Yehova weya oku citiwa ndati ndomunu?
15. Nye tu popela okuti Yesu eye o tu kuatisa oku kũlĩha ciwa Yehova?
16. Ondaka yipi Yesu a kunda? Kuenda helie wo tumile oku vangula ovina eye a longisa?
17. Pi Yesu a longasaila? Kuenda nye co vetiya oku likolisilako oku longisa omanu?
18. Ocituwa cipi ca Yesu ove o sole vali?
19. Nye ci lekisa okuti Yesu utima waye wo vetaiya oku kuatisa omanu?
20, 21. Ongangu yipi Yesu a tu sila yoku pokola ku Suku?
22. Oku pandikisa kua Yesu toke kolofa kua tu yuluila epuluvi lipi?


text:
OSAPI YOKONDYE | OÑGENI HUKU ATALA OKUPUENA
Ovanthu Vankhia Mouye Auho
Okupuena tyikahi nokuipaa unene.
Tyaipaa ovanthu 100.000.000 momanima okualamba.
Otyo tyilekesa okuti menima kunkhia ovanthu 6.000.000.
Otyipuka tyavali tyikahi nokuipaa unene ovanthu hono.
Kutupu natyike tyilekesa okuti mavetyiyekepo.
Ovatumini vapopia okuti inkha ovanthu vatualako nokupuena alo menima 2030, kese nima makunkhi ovanthu valamba po 8.000.000. Iya vapopia okuti okupuena alo konthyulilo yotyita 21 matyipaa ovanthu 1.000.000.000.
Omakaya kaanyono vala vana vekahi nokupuena. Tupu anyona ombunga yavo, vamona ononkhumbi nokukala novitateka violuhepo, novanthu 600.000 vankhia kese nima mokonda yokukolwa nomuihi womakaya. Omakaya aetela oluhepo aveho mombunga mokonda yokumana onombongo pokuovola ekongoko.
Okupuena tyelikalela nomauvela omakuavo onondotolo valinga ononkhono opo vatale oñgeni maveehakula, okupuena katyipuiya okumanuako. Dr. Margaret Chan, onkhalamutwe Yeongano Liekongoko Ouye Auho, wati: “Omakaya otyitateka tyahindwa novanthu, tyipondola okumanuako inkha ovatumini novanthu aveho valinga ononkhono.”
Hono mouye auho ovanthu vekahi nokulinga ononkhono opo vakale nekongoko ewa. Mu Kwenye Kunene yo 2012, ovilongo 175 vialinga ononkhono pala okutala oñgeni vipondola okumanako otyitateka tyomakaya. * Mahi, kuna vana vekahi nokulinga ononkhono ononene mbokutualako notyitateka otyo. Kese nima, onondyuo mbokulinga omakaya mbukahi nokumana onombongo ononyingi pala okuvasa ovalandi ovape vomakaya, haunene ovakai novakuendye vakala movilongo viovanthu vokuamona. Ovipepe viomakaya vikahi nokuliyawisa unene movanthu ovanyingi vekahiyale nokupuena. Inkha ovanthu kavayekepo okusipa, ononkhia mambutualako okuliyawuisa momanima malandulako.
Okupopia ngatyina otyipuka otyiwa konthele yokupuena novipepe tyikahi nokuhongiliya ovanthu vahanda okutyiyekapo. Ongotyo ankho tyikahi Naoko. Wehimbika okupuena puetyi omukainthu. Mokonda okupuena ankho tyipopiwa unene motelevisau, etyitale ngatyina otyiwa. Ovohe vankhia nouvela womapunga, ngwe atualako okupuena, namphila atekula ovana vae vevali. Naoko wati: “Ankho ndyina owoma wokuti mandyitambula ouvela womapunga, nokunyona ekongoko liovana vange, mahi okupuena hihande okutyiyekapo. Ankho ndyisoka okuti nalumwe mandyiyekepo okupuena.”
Mahi Naoko wetyiyekapo. Wavasa etyi tyemukuatesako okufinda otyituwa otyo, muetyi tyakuatesako ovanthu ovanyingi okuyekapo omakaya. Otyo oityi? Mbambavo tualako okutanga.
^ palag. 11 Ononkhono ombo muakutikinya okulongesa ovanthu konthele yotyiponga tyokupuena, okutyilika onondando mbomakaya, nokufetesa unene vana veelinga, nokupopila mo nolaliu nono jornale pala okukuatesako ovanthu okulityilika okusipa.


text:
Vakaleho va Yehova—Yetu veya?
Tua fuma ku miyati, Malimi na Visemua via kuli seza-seza, vunoni tua lipandakana mu ku puisamo vutumbe vumo. Tua tonda mpundu ku lemesa Yehova Njambi, Ivene Mbimbiliya Sakatanga ua viose. Tue ku linga cose linga tu kavangeye lungano lua Yesu tua lema ku tu sana Vakua Kilistu. Tua lihakela kapandi ka kuasa vantu ku lilongesa Mbimbiliya na via Vuangana vua Njambi ntsimbu yose. Va tu tantekeya ku pua Vakaleho va Yehova, omo lia ku hana vukaleho ni nguetu ku handeka via Yehova Njambi.
Kovela mu site yetu. Tanda Mbimbiliya ha online. Tu tantekeye mua cili nevi vi tua tsiliela.