text:
APENDISE
Onthiki Yekoyeso—Oityi?
OITYI ove usoka konthele Yonthiki Yekoyeso? Ovanthu vamwe vasoka okuti monthiki oyo, ovanthu aveho mavakakala momutete, avatualwa wike-wike pu Huku. Iya kese munthu akoyeswa. Vamwe mavakapewa ondyambi ongwa keulu. Ovakuavo mavakahitiswa motupia tuahapu. Mahi, etyi Ombimbiliya ilongesa konthele yonthiki oyo, tyelikalela. Ondaka ya Huku kaipopi okuti onthiki oyo, maikakala omuvo weetesa owoma. Anthi, maukakala omuvo wekevelelo nepiluluko.
Mu Revelação [Apocalipse] 20:11, 12, apostolu João wapopia konthele Yonthiki Yekoyeso okuti: ‘Namona otyipundi otyinene otyingonga, nomunthu wapumphamako. Eulu noohi viaya nkholo, ankho vitupu apa vikala. Andyimono vokuankhia, ovanene novatutu, vetai kolupala luotyipundi, iya akuikulwa omikanda. Tupu, akuikulwa, omukanda omukuawo womuenyo. Iya vokuankhia avakoyeswa mokonda yovipuka viahonekwa momikanda ovio, konthele yovilinga viavo.’ Olie Omukoyesi wapopiua motestu oyo?
Jeova Huku oe Omukoyesi Omunanene wovanthu aveho. Mahi, Huku waava ovilinga ovio komukoyesi umue aholovona. Mu Atos 17:31, apostolu Paulu wati, Huku ‘waholovona onthiki makoyesa ovanthu aveho nouviuki, menyina liomulume umue anaka opo evekoyese.’ Omukoyesi waholovonua na Huku o Jesus Kristu. (João 5:22) Mahi, onalupi Onthiki Yekoyeso maihimbika? Maikakala ononthiki onoñgapi?
Omukanda wa Revelação, ulekesa okuti Onthiki Yekoyeso maihimbika konyima yovita vio Armagedon. Putyina ouye auho wovivi wa Satanasi, wamanyimuako kombanda yo ohi.* (Revelação [Apocalipse] 16:14, 16; 19:19-20:3) Konyima yo Armagedon, Satanasi novilulu viae ine ovindemoniu, mavakapakwa mokaleya, avakakalamo ovityita ekwi viomanima. Mokueenda kuomanima atyo oo, o 144.000 mavakakala ovakoyesi, ‘avakatumina na Kristu keulu omanima ovityita ekwi.’ (Revelação [Apocalipse] 14:1-3; 20:1-4; Romanos 8:17) Onthiki Yekoyeso, hamuvo wo noola vala 24. Onthiki oyo maikakala omanima ovityita ekwi.
Mokueenda kuomanima ovityita ekwi, Jesus Kristu ‘makakoyesa ovanthu vokuna omuenyo no vokuankhia.’ (2 Timóteo 4:1) ‘Vokuna omuenyo’ ‘otyinyingi otyinene tyovanthu’ mavakahupa ko Armagedon. (Revelação [Apocalipse] 7:9-17) Tupu, apostolu João wamona ‘vokuankhia…vetai kolupala luotyipundi tyekoyeso. Jesus walaa okuti: ‘Aveho vekahi momalangalo vokuli mehinangelo lia Huku, mavekeiva ondaka yae avatundumo’, mavakatutila. (João 5:28, 29; Atos 24:15) Mahi, ovanthu ovo mavakakoyeswa mokonda yovilinga patyi?
Apostolu João wamona ‘omikanda viaikulwa’ iya ‘vokuankhia vakoyeswa mokonda yovipuka viahonekwa momikanda ovio, konthele yovilinga viavo.’ Okuti momikanda ovio muahonekwa ovilinga ovanthu valingile kohale? Au. Vokuankhia kamavakakoyeswa mokonda yovipuka valingaile puetyi nkhele vehenenkhie. Oñgeni otyo tuetyinoñgonoka? Ombimbiliya yati: ‘Una wankhia wayovoka mononkhali mbae.’ (Romanos 6:7) Ngotyo, vana vankhia tyina vatutiliswa, ononkhali mbavo kambuhinangelwa vali. Moluotyo, momikanda ovio, muna ovitumino ovikuavo Huku makaava. Vana mavakahupa ko Armagedon na vana mavakatutiliswa, vena yokutavela ovitumino via Jeova Huku opo vakapewe omuenyo wahapu. Movitumino ovio, muakutikinya ovitumino ovipe Jeova Huku makaava mokueenda kuomanima ovityita ekwi. Ngotyo, ovanthu mavakakoyeswa mokonda yovipuka mavakalinga mokueenda Kuonthiki Yekoyeso.
Monthiki Yekoyeso ovanthu ovanyingi mavakakala nomuvo wokulilongesa ehando lia Huku nokulinga etyi Huku ahanda. Otyo, tyilekesa okuti makukakala ovilinga ovinene viokulongesa. Moluotyo, ‘ovanthu kombanda yoohi, mavekelilongesa ouviuki.’ (Isaías 26:9) Mahi, vamue kamaveketavela okulinga ehando lia Huku. Isaías 26:10 yati: ‘Ondingavivi namphila weilinga nawa, kamaililongesa okulinga ouviuki. Maikalinga ovivi alo umue mofika youviuki, kamaiimbuka ounene wa Jeova.’ Iya onondingavivi mbatyo ombo, mambukanyimuako apeho mokueenda Kuonthiki Yekoyeso.—Isaías 65:20.
Konthyulilo Yonthiki Yekoyeso, ovanthu aveho vahupapo mavakakala ‘nomuenyo’ wafuapo, ovanthu vokuhena onkhali. (Revelação [Apocalipse] 20:5) Ngotyo, mokueenda Kuonthiki Yekoyeso, ovanthu mavakakala ngetyi ankho Huku ahandele ponthyimbi. (1 Coríntios 15:24-28) Konyima, ovanthu mavakalolwa otyikando tyahulilila. Satanasi makaikulwa mokaleya, opo ayondye ovanthu otyikando tyahulililako. (Revelação [Apocalipse] 20:3, 7-10) Vana vehetavelele okuyondyua na Satanasi, mavakapewa etyi Ombimbiliya yalaa okuti: ‘Ovaviuki mavapiñgana o ohi, avakakalamo apeho.’ (Salmo 37:29) Enga, Onthiki Yekoyeso, maikakala onthiki yononkhano onongwa pala ovanthu aveho vokutavela!
* Konthele yo Armagedon, tala mo Volume 1 yo Estudo Perspicaz das Escrituras pomafo 711-12, no mo Volume 2 pomafo 286-7, no mokapitulu 20 komukanda Adore o Único Deus Verdadeiro, vialingwa no Nombangi mba Jeova.


c: text/html

text:
Ehinangeleso lio Tyonge 2017
2017 Ehinangeleso Lio Tyonge
Tala etyi matyipopiwa kese nthiki motyonge, matyikukutesako okutualako okulinga otyiwa nokukoleleya movitateka.
Mutano
Oityi matyikuatesako Ovakristau okukaka novitwa viesukisa opo vakoleleye movitateka?
Tyasapalo
Oñgeni Huku Omukulami etuavela ekoleleyo neungumaneso?
Tyalumingu
Jesus wati: “Una ukoleleya alo konthyulilo makayovolwa.” Oityi upondola okulinga opo ufuisepo onondaka ombu?
Omalondolo Pala Ovateheleli
Tyipondola mohande komaliongiyo omakuavo maalingwa mokuenda kuotyionge. Tupu, upondola okutala vali apa ovipuka viomwe konthele yovateheleli, nombatisimu, noviwa, noseketa ya vana vavela, na vina viavombeswa, novipundi, ine ovilinga via vana veliava.
LILONGESA VALI
OVALIE VALINGA EHANDO LIA JEOVA HONO?
Tuenda Komaliongiyo Omanene Mokonda Yatyi?
kese nima, tuliongiya movionge tutatu. Oñgeni tupola ouwa kovionge ovio?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Okuti Tuesukisa Okulikuambela ku Jesus?
O MUOVOLOLI umwe, wapulile ovakuendye novahikuena valamba po 800 vo nongeleya ononyingi, inkha vetavela okuti Jesus ukumbulula omalikuambelo. Ovanyingi puvo vapopia okuti, ukumbulula omalikuambelo. Mahi omuhikuena umwe, pomukanda wae wanyimapo enyina lia Jesus, ahonekapo “Huku.”
Oityi ove usoka? Tuesukisa okulikuambela ku Jesus ine oku Huku? * Opo tuvase ekumbululo, tete tutalei oñgeni Jesus alongesile ovalongwa vae okulikuambela.
JESUS WETULONGESA TULIKUAMBELE KULIE?
Jesus wetulongesa tupu wetulekesa okulie tuna okulikuambela.
ETYI ALONGESA: Etyi umwe povalongwa aita ku Jesus ati: “Tatekulu tulongese oñgeni matulikuambela,” Jesus ati: “Tyina mulikuambela, popiei okuti: ‘Tate.’” (Lucas 11:1, 2) Tupu, Melongomona liae lio Komphunda, Jesus wapopilile ovateheleli vae opo velikuambele. Wati: “Likuambela ku Tate yove.” Tupu, evepameka mokuvepopila okuti: “Tate yenyi wii ovipuka patyi onwe muesukisa, tyina nkhele muhenemuite.” (Mateus 6:6, 8) Motyinthiki ahulililako pano pohi, Jesus wapopilile ovalongwa vae okuti: “Kese otyipuka muiita ku Tate, memupe-tyo menyina liange.” (João 16:23) Ngotyo, Jesus wetulongesa tulikuambele ku Tate yae, Tate yetu, Jeova Huku.
ONGELEKA YAE: Ngetyi Jesus alongesile vakuavo okulikuambela, nae welikuambelele okuti: “Ame ndyikuhivilikila pokati kounyingi Tate, Tatekulu yeulu nohi.” (Lucas 10:21) Otyikando otyikuavo, “Jesus atale peulu ati: ‘Tate ame ndyikupandula etyi wendyiva.’” (João 11:41) Iya etyi Jesus ehenenkhie, welikuambelele okuti: “Tate, ndyipakula omuenyo wange pomaoko ove.” (Lucas 23:46) Pokulikuambela ku Tate yae
OVAKRISTAU VO TETE ANKHO VELIKUAMBELA KULIE?
Etyi Jesus akondoka keulu, palamba vala onosimanu mbumwe, ovalongwa vae avahimbika okumoneswa ononkhumbi nonondyale mbavo. (Atos 4:18) Avelikuambela okuita ekuateso, mahi okulie velikuambelele? Ombimbiliya yati, “avakatula onondaka mbavo ku Huku,” okulikuambela opo Huku atualeko okuvekuatesako “menyina liomuumbili [wae] osandu Jesus.” (Atos 4:24, 30) Ngotyo, ovalongwa valandulile onondonga mba Jesus konthele yokulikuambela. Velikuambelele ku Huku, ha ku Jesus.
Konyima, apostolu Paulu wapopile oñgeni ankho elikuambela, no ñgeni omapanga ae ankho elikuambelele. Etyi ahonekela Ovakristau ovakuavo, wati: “Onthue tupandula Huku Tate ya Tatekulu yetu Jesus Kristu, apeho tyina tulikuambela mokonda yenyi.” (Colossenses 1:3) Tupu Paulu wahonekele ovakuatate vae okuti “menyina lia Tatekulu yetu Jesus Kristu upandula apeho Huku yetu Tate yetu mokonda yovipuka aviho.” (Efésios 5:20) No nondaka ombo, tuaimbuka okuti Paulu ankho waavela ondundo vakuavo opo velikuambele ku “Huku yae, Tate yae mokonda yovipuka aviho”
Ngetyi tyalingile Ovakristau vo tete, nonthue tupondola okulekesa okuti tuhole Jesus mokulandula onondonga mbae konthele yokulikuambela. (João 14:15) Putyina tulikuambela ku Tate yetu keulu matukala nonthumbi yokuti Jeova utehelela omalikuambelo etu, ngetyi tyalingile omuhoneki wo Salmo 116:1, 2, wati: “Ndyihole Jeova, mokonda utehelela ondaka yange . . . ame mandyimuihana mokueenda kuononthiki mbange.” *
^ palag. 3 Ovihonekwa vipopia okuti, Huku na Jesus kavelifwe. Opo unoñgonoke vali konthele yotyo, tala okapitulu 4 komukanda Oityi Ombimbiliya Tyili Ilongesa?, walingua no Nombangi mba Jeova.
^ palag. 11 Opo omalikuambelo etu etavelwe na Huku, tuna okulinga ononkhono ononene mbokuendela movitumino viae. Opo unoñgonoke vali konthele yotyo, tala okapitulu 17 komukanda Oityi Ombimbiliya Tyili Ilongesa?


text:
OSAPI YO KONDYE | OITYI UNA OKULINGA TYINA UNA OTYIHO
Otyiho Nombunga
Janet wati: “Etyi tate anyima pakala vala katutu, omulume wange amphopila okuti kanthyande vali, uhanda omukai omukuavo. Pakala vala katutu, atyindi ovipuka viae, aende tyihandekelele, anthyi-po novana vetu vevali.” Janet avasi ovilinga, mahi onombongo afetwa ankho kambutuuka okufetela ondyuo omu vakala. Ankho otyiho ena hatyo-nombongo vala. Janet wati: “Ankho nasukalala novipuka ovinyingi, mahi otyipuka ankho tyindingisa vali unene otyiho, okutekula ovana andyike. Ankho ndyilivela onombei, mokonda hityivili okuavela ovana vange atyiho vesukisa, ngetyi tyilinga vakuetu. Na hono, ndyina otyiho tyo ñgeni vakuetu vasoka konthele yange, novana vange. Okuti vasoka okuti ame halingile ononkhono opo otyinepo tyetu tyitualeko?”
Tyakuatesako Janet okufinda otyiho ankho ena, nokupameka oupanga wae na Huku, omalikuambelo. Wati: “Omuvo wepuiya vali kuame, okounthiki, putyina ovanthu aveho velele, iya ame ndyitualako nokusoka. Tyinkhuatesako okumona olumphoki, okulikuambela, nokutanga Ombimbiliya. Otestu ndyihole vali, o Filipenses 4:6, 7 yati: ‘Muhakalei notyiho notyipuka natyike, mahi, muaviho, itei unene ku Huku nomalikuambelo kumwe nokupandula. Iya ombembwa ya Huku, ipona onondunge nomalusoke aeho, maiyungu omitima vienyi nomalusoke enyi.’ Ame ndyikala ovinthiki ovinyingi nokulikuambela, moluotyo ndyihole okulitehela okuti ombembwa ya Jeova inthulisa omutima.”
Onondaka Jesus apopile Melongomona liae alingilile Komphunda konthele yelikuambelo, mbupondola okutukuatesako muatyiho tyitulingisa otyiho, wati: “Tate yenyi, wii ovipuka patyi onwe muesukisa, tyina nkhele muhenemuite.” (Mateus 6:8) Iya, onthue tuesukisa okumuita. Elikuambelo oyo ondyila yotete tuna, opo “tufuene ku Huku.” Inkha tulinga ngotyo, oityi matyitundilila-ko? “Nae mafuene kuonthue.”—Tiago 4:8.
Tyotyili, elikuambelo ha pala vala okutukuatesako okulitehelela nawa mokonda tuapopila Huku atyiho tyitusukalalesa. Mahi, Jeova “Omuteheleli womalikuambelo,” nae ukuatesako aveho vemuovola nekolelo. (Salmo 65:2) Otyo Jesus alongesila ovalanduli vae ‘vatualeko okulikuambela tyihatalama.’ (Lucas 18:1) Onthue tuna okutualako okuita ehongolelo lia Huku, nombatelo yae. Tupu, tuna okukala nonthumbi yokuti meketuyamba. Katupondola okuhuhana, okusoka okuti Huku kametukuatesako. “Okulikuambela apeho,” oyo onkhalelo tupondola okulekesa okuti tuna ekolelo liotyotyili.—1 Tessalonicenses 5:17.
OITYI TYILEKESA OKUTI TYOTYILI OMUNTHU UNA EKOLELO
Mahi tyili-tyili ekolelo oityi? Okukala nekolelo tyakutikinya “okunoñgonoka” okuti Huku omunthu. (João 17:3) Matukala nenoñgonoko olio, mokulilongesa omalusoke a Huku mo Mbimbiliya. Okulinga ngotyo, matunoñgonoka okuti Huku weete kese umwe puonthue, iya uhanda okutukuatesako. Mahi, okukala nekolelo liotyotyili, ha-kunoñgonoka vala ovipuka vimwe konthele ya Huku. Tupu, tyesukisa okukala nonthilo nae, noupanga nae. Ngetyi tulinga oupanga novanthu vakuetu, oupanga na Huku kaulingwa vali monthiki ike. Ekolelo lietu “litualako okuliyawisa” mokueenda kuomuvo, putyina tutualako okulilongesa konthele yae, “nokulinga ovipuka vimuhambukiswa,” na tyina tuimbuka onkhalelo etukuatesako. (2 Coríntios 10:15; João 8:29) Ekolelo ngolio, olio liakuatesako Janet okulwisa otyiho ankho ena.
Janet wati: “Etyi tyankhuatesako tyili-tyili okukala nekolelo, okuimbuka okuti Jeova unkhuatesako mononkhalelo ambuho. Ovikando ovinyingi, tualambelele mononkhumbi mbumwe, tyina tutala ngoti ankho kamatutyivili okumbufinda. Mahi, nomalikuambelo Jeova wetukuatesako monkhalelo imwe ame ñgeno nehevilile. Tyina ndyimupandula, ndyihinangela oñgeni Jeova ankhuatesako unene. Apeho utukuatesako momuvo waviuka, momuvo watamo. Tupu Jeova wampha omapanga otyotyili, ovalume novakai Ovakristau ovakuatyili. Omapanga oo apeho ankhuatesako iya aavela ovana vange onongeleka onongwa.” *
“Mu Malaquias 2:16 Jeova wati: ‘Okulihenga ame ndyityiyele.’ Ame nanoñgonoka oityi Jeova apopila ngotyo. Mokonda tyiihama unene ku una walavisua. Pahe palamba omanima, tunde etyi omulume wange etusapo, mahi pamwe nkhele ndyilitehelela ngoti mokati kange mutupu natyike, ngoti muesala vala ombundi. Tyina ndyilitehelela ngotyo, ndyiovola okukuatesako vakuetu, iya otyo apeho tyinkhuatesako.” Mokuendela monondonga mbo Mbimbiliya konthele yokulityilika okukala aike, Janet watepulula otyiho ankho ena. *—Provérbios 18:1.
Huku “o he yovana vehena he, tupu omukoyesi wo vahepe.”
Janet wati: “Tyamphameka unene, okunoñgonoka okuti Huku ‘o he yovana vehena he, tupu omukoyesi wo vahepe.’ Kametuyeke-po ngetyi tyalinga omulume wange.” (Salmo 68:5) Janet utyii okuti Huku ketulolo “novipuka ovivi.” Mahi, “wavela aveho otyali” ounongo, tupu utuavela “ononkhono mbavilapo” opo tutyivile okulwisa otyiho.—Tiago 1:5, 13; 2 Coríntios 4:7.
Mahi inkha tuna otyiho mokonda yomuenyo wetu ukahi motyiponga?
^ palag. 9 Tala 1 Coríntios 10:13; Hebreus 4:16.
^ palag. 10 Opo uvase onondonga ononkhuavo konthele yokufinda otyiho, tala o Despertai! ya Julho de 2015 ina osapi yati, “Como recuperarar o controle de sua vida” mo site www.jw.org.


text:
HETEKELA EKOLELO LIAVO | ENOKE
“Ankho Uhambukiswa Nawa Huku”
ENOKE wakaleleko omanima omanyingi. Tyipondola okutupuiya unene okutyisoka, mahi omulume oo, wakaleleko omanima alamba po 365—hono omienyo vio vanthu vekuana, kohale ankho upondola okukala womunthu wike vala! Mahi Enoke kakaleleko omuvo omunyingi tyipona ovanthu vamwe pomuvo opo. Kohale ovanthu ankho vakala omanima omanyingi-nyingi tyipona hono. Etyi Enoke atyitwa, Andau o mulume wotete ankho una-le omanima alamba po 600 iya akalako vali omanima 300! Ovanthu vamwe vakaleleko vali omuvo omunyingi tyipona Andau. Namphila Enoke akalako omanima ena 365, mahi ankho una ekongoko ewa, omulume oo kakaleleko vali ehimbwe tyipona ovanthu vamwe valiko. Tyotyili, kakaleleko unene.
Enoke wakalele motyiponga otyinene. Soka Enoke uhateka, otyo asoka kuetyi ovanthu mavakala tyina amevepopila onondaka mbekoyeso mba Huku. Ovanthu ovo ankho vanumana unene. Ovanthu ovo ankho vemuyele unene. Ankho veyele onondaka apopia, tupu veyele Huku watuma Enoke. Ankho kavapondola okuveta Huku ya Enoke Jeova, mahi ankho vapondola okuveta Enoke. Tyafuile Enoke ankho ulipula inkha nthiki imwe mamono vali ombunga yae. Okuti ankho usoka omukai wae novana vae ovahikuena ine omona wae Metusalei ine omutekula wae Lameke? (Gênesis 5:21-23, 25) Okuti otyo ankho onthyulilo?
Enoke omunthu umwe uhuvisa wapopiwa mo Mbimbiliya. Mombimbiliya muna ononthele ononthatu mbupopia katutu konthele ya Enoke. (Gênesis 5:21-24; Hebreus 11:5; Judas 14, 15) Mahi, ono versikulu ombo mbutulekesa okuti omulume oo ankho una ekolelo enene. Okuti ove utekula ombunga yove? Okuti ove uhole okulinga ononkhono mbokukakatela muetyi wii okuti tyaviuka? Inkha ongotyo, upondola okulilongesila unene kekolelo lia Enoke.
“ENOKE WATUAILEKO OKUEENDA NA HUKU YOTYOTYILI”
Etyi Enoke atyitwa, ovanthu ankho valinga ovivi. Enoke omulume wapandu-vali mombuto ya Andau. Ovanthu ankho vekahi vali popepi nomuenyo uhena nkhali Andau na Eva vavombesa. Otyo ankho ovanthu vakalela-ko omanima omanyingi. Onkhalelo yavo tyilinge movituwa viavo no moupanga wavo na Huku, ankho kaikahi nawa. Ankho oungangala wakaka. Oungangala oo wahimbikila mombuto ya vali ya Andau, etyi Kaim aipaa ondenge yae Abele. Umwe po vana va Kaim wamuene oñgeni oungangala weliyawisa vali unene tyipona etyi tyalingile Kaim! Mombuto ya tatu, ovivi ankho vieliyawisa unene. Ovanthu ankho vahimbika okutumbula enyina lia Jeova, mahi ankho vetupu onthilo nefendelo liotyotyili. Ankho vaundapesa enyina likola lia Huku monkhalelo yapenga, ihalekesa onthilo.—Gênesis 4:8, 23-26.
Efendelo liomatutu ankho lieliyawisa vali unene momuvo wa Enoke. Etyi Enoke ekula, ankho una okulinga etokolo. Okuti Enoke ankho upondola okulipaka kumwe novanthu vo pononthiki mbae? Ine ankho upondola okuovola Huku yotyotyili, Jeova, walinga eulu nohi? Enoke ankho welilongesila unene konthele ya Abele, waipaelwe mokonda ankho ufenda Jeova monkhalelo imuhambukiswa. Enoke atokola okukoleleya. Genesis 5:22 itupopila okuti: “Enoke watuaileko okueenda na Huku yotyotyili.” Onondaka ombo mbulekesa okuti Enoke ankho una ekolelo liapama mouye wovanthu valinga ovivi. Oe omulume wotete Ombimbiliya ipopia monkhalelo oyo.
Ono versikulu mbumwe mbupopia okuti Enoke watuaileko okueenda na Jeova konyima yetyi atyita omona wae Metusalei. Ngotyo, tuaimbuka okuti Enoke wakala onkhalamutwe yombunga etyi ankho ena omanima 65. Wali nomukai wahapopilwe mo Mbimbiliya, nombalulo yeheiwe nawa “yovana ovakuendye novahikuena.” Inkha tate yovana weenda na Huku tyina atekula ombunga, una okuvetekula monkhalelo Huku ahanda. Enoke ankho utyii okuti Jeova uhanda akakatele momukai wae noukuatyili. (Gênesis 2:24) Tupu Enoke walingile atyiho evila opo alongese ovana vae konthele ya Jeova Huku. Ouwa patyi watundililako?
Ombimbiliya kaipopi unene konthele yotyo. Tupu kaipopi ekolelo liomona wa Enoke, Metusalei, omunthu Ombimbiliya ipopia okuti wakaleleko vali ehimbwe alo konthyulilo yenima Ombila Onene yahimbika. Mahi Metusalei wakalele tate ya Lameke. Lameke na Enoke vakaleleko momuvo wike mokueenda kuomanima 100. Iya Lameke etyi ekula akala nekolelo liapama mu Huku. Jeova wapopilile Lameke opo aule konthele ya Noe, omona wa Lameke iya eulo olio alifuisuapo konyima Yombila Onene. Nga Enoke, Noe nae wapopiwa okuti waendele na Huku. Noe kakalele momuvo wike na Enoke. Mahi Enoke wasapo ongeleka ongwa. Noe welilongesilile unene ku tate yae Lameke, noku tate-mbuale yae Metusalei ine oku Jalede tate ya Enoke. Jalede wankhia etyi Noe ankho ena omanima 366.—Gênesis 5:25-29; 9:1.
Enoke welikalela unene na Andau. Namphila ankho Andau ehena onkhali, mahi walinga onkhali ku Jeova iya aetela ovana vae oumphuki no nonkhumbi. Enoke, namphila ankho omukuankhali, mahi waendele na Huku iya wasapo ongeleka yekolelo kovana vae. Andau wankhia etyi Enoke ena omanima ena 308. Okuti ombunga ya Andau yañgoñgene mokonda yetyi ankhia? Onthue katutyii. Nongotyo, Enoke “watuaileko okuenda na Huku yotyotyili.”—Gênesis 5:24.
Inkha ove utekula ombunga, tala oityi ove upondola okulilongesila kekolelo lia Enoke. Tyakolela unene okutekula ombunga, mahi tyakolela vali okukuatesako ombunga okukala noupanga omuwa na Huku. (1 Timóteo 5:8) Ove upondola okufuisapo otyilinga otyo, ha muetyi vala upopia mahi no muevi ulinga. Inkha ove uholovona okueenda na Huku ngetyi Enoke alingile, oyeke ovitumino via Huku vihongolele omuenyo wove, tupu noove mosila ongeleka ongwa ombunga yove maihetekela.
ENOKE “WAULILE KONTHELE YAVO”
Enoke ankho ulitehela okuti wike mokonda ankho ukahi pokati kovanthu vehena ekolelo pomuvo opo. Mahi okuti Huku yae, Jeova, ankho umueete? Yoo ankho umueete. Omuvo wokupopia nomuumbili wae wekolelo wehikapo. Huku watumine Enoke onondaka mbeyovo liovanthu vo pononthiki mbae. Huku watuma Enoke opo akapopie eulo liotete liapopiwa mo Mbimbiliya. Otyo onthue tutyii mokonda kohale Juda, ondenge ya Jesus watuminwe na Huku opo ahoneke konthele ya Enoke. *
Olipi eulo lia Enoke? Eulo liatyo liati: “Jeova weya nomambamba ae ono sandu, opo akoyese ovanthu aveho, nokulekesa okuti onondingavivi ambuho vena onkhali yovipuka aviho valinga monkhalelo ombi, novipuka vietesa omatuenyonga ovanthu onondingavivi vapopia konthele yae.” (Judas 14, 15) Otyipuka tyotete ove upondola okunoñgonoka, okuti Enoke wapopia otyipuka otyo ngatyina tyamonekele-ale, ngatyina Huku afwisapo-ale eulo olio. Omaulo Ombimbiliya alandulako, nao ongotyo aenda. Otyipuka tyakolela otyetyi: Omuuli ankho ukahi nokupopia otyipuka tyimwe ayumba onthumbi, iya etyipopi ngatyina tyamonekale!—Isaías 46:10.
Oñgeni Enoke ankho apondola okutavela konondaka ombo, namphila ovanthu aveho kavetavelele? Tala oñgeni Enoke apopia, movikando vikuana waundapesa ondaka “onondingavivi,” pala okuhololola ovanthu, novipuka ovivi valinga iya nonkhalelo vevilinga. Eulo ankho lilondola ovanthu aveho okuti valinga ovivi tunde etyi Andau atewa mo Endene iya vasoka vala ovivi omuvo auho. Ouye ankho tyipondola ukahi konthyulilo yovivi etyi Jeova eya “nomambamba ae ono sandu,” onoandyu mbepondolo ankho mambueta ehanyauno. Enoke tyakola omutima apopi elondolo liatunda ku Huku iya etyilingi aike! Tyafuile omukuendye Lameke, otyo atala tate-mbuale yae wakola omutima. Inkha ongotyo, tupondola okunoñgonoka omokonda yatyi.
Ekolelo lia Enoke lituavela ondundo yokutala ovanthu tukala navo ngetyi Huku evetala. Onondaka mbekoyeso Enoke apopile nomutima wakola nkhele kambunefwisue-po; mbupopia ouye wo hono ngetyi ankho mbupopia ouye wo pononthiki mba Enoke. Ngetyi tyipopia elondolo lia Enoke, Jeova waeta Ombila Onene opo ahanyeko ovanthu onondingavivi pono nthiki mba Noe. Mahi ehanyauno olio lielikuata nehanyauno enene maliya apa katutu. (Mateus 24:38, 39; 2 Pedro 2:4-6) Hono, ngo pomuvo pana, Huku makakatula onoandyu mbae opo mbuete ekoyeso mokuhayaunako ovanthu onondingavivi. Kese umwe puonthue wesukisa okuhalimbwa elondolo lia Enoke nokulipopila vakuavo. Ombunga yetu nomapanga vena okukala konthele yetu. Pamwe onthue tupondola okulitehelela okuti tukahi atuike. Mahi Jeova nalumwe asilepo Enoke iya na hono nalumwe masipo ovaumbili vae vekolelo!
“WATYINDUAPO OPO AHAMONE ONONKHIA”
Oipi onthyulilo ya Enoke? Ononkhia mbae ehuviso enene tyipona omuenyo wae. Omukanda wa Genesis upopia okuti: “Enoke watuaileko okueenda na Huku yotyotyili. Konyima kamonekele vali, mokonda Huku wemutyindapo.” (Gênesis 5:24) Omonkhalelo patyi Huku atyindapo Enoke? Apostolu Paulu wahangununa okuti: “Mokonda yekolelo, Enoke watyinduapo, opo ahamone ononkhia iya kavasilwe vali na kumwe, mokonda Huku wemutyindapo, mokonda etyi nkhele ehenepolueko, wakalele noumbangi wokuti wahambukisilue nawa Huku.” (Hebreus 11:5) Onondaka mba Paulu mbokuati “watyinduapo opo ahamone ononkhia” mbulekesa tyi? Onombimbiliya mbumwe mbupitiya onondaka ombo okuti Enoke wantyinduapo atualwa keulu. Mahi otyo omatutu. Ombimbiliya ilekesa okuti Jesus Kristu oe omunthu wotete watutiliswa opo ende keulu.—João 3:13.
Oityi tyihangununa okuti Enoke “watyinduapo” opo “ahamone ononkhia”? Jeova tyafuile watyindapo Enoke opo ahankhie monkhalelo ombi. Mahi tete, Enoke watambula “oumbangi wokuti wahambukisilue nawa Huku.” Ñgeni ngotyo? Etyi ehenenkhie, Enoke wamuene emonekelo liatunda ku Huku, liemulekesa ohi ikahi ngomphangu yombembwa. Nemonekelo lialekesa okuti wapandua na Huku, alangalapo alala iya konyima ankhi. Etyi apostolu Paulu apopia konthele ya Enoke novalume vamwe, novakai vali nekolelo, tupu apopi okuti: “Aveho ovo vankhia tyina ekolelo.” (Hebreus 11:13) Konyima yotyo, onondyale mbae mbaovolele olutu lwae, mahi “aveheluvasi” mokonda Jeova weluholeka, opo ovanthu veheluvase opo veluundapese mefendelo liomatutu. *
Mokonda pahe tuanoñgonoka nawa etyi tyapopia o Vihonekwa, tupondola okusoka oñgeni omuenyo wae wehika konthyulilo. Okusoka kuotyo, tyituhinangesa okuti otyo otyipuka tyamonekele. Enoke ankho ukahi nokukahateka tyanumana tupu tyaponwa. Onondyale mbae ankho mbukahi nokumulandula tyanumana mokonda yo nondaka apopia mbekoyeso. Enoke avasi omphangu apa ankho apondola okupululukwa, mahi ankho ketyii okuti mahupu konondyale mbae. Kwe, ononkhia ankho mbukahi unene popepi. Puetyi ankho ekahi nokupululukwa-po elikuambela ku Huku yae. Etyi akala pomphangu opo liwa-liwa elitehelela nawa. Amono emonekelo limwe lialinga ngatyina liemutuala kokule.
Soka Enoke wamona emonekelo limwe, lialekesa ouye welikalela unene nou ankho ei. Ankho tyafuile omphangu ina ongwa ikahi ngo tyikunino tyo Endene, mahi ankho mutupu onoandyu mbutualako okuyunga ovanthu. Omulume nomukai vena ekongoko nononkhono ononyingi. Ankho vena ombembwa. Momphangu omo ankho mutupu oundyale nokumoneswa ononkhumbi mokonda yokufenda Huku ngetyi ankho Enoke ei. Enoke waimbukile okuti Jeova, wemukuatesako, umuhole iya una oluembia nae. Ankho ulitehelela okuti omphangu ina ikahi nawa iya wiisoka ngatyina eumbo liae. Namphila ombembwa ankho ili kokule nae, Enoke waika omaiho ae iya aliwa notumphoki alala.
Alo hono opo ekahi, tyilele kononkhia, okukevelela noumphua-lundo okutuliswa na Jeova Huku! Ngetyi Jesus apopile komanima okualamba, wapopia okuti nthiki imwe ovanthu aveho vekahi mehinangelo lia Huku mavekeiva ondaka ya Kristu iya avatundumo iya avakamona omphangu imwe yombembwa mouye omupe.—João 5:28, 29.
Okuti ove uhanda okukakalamo? Soka tyina muamekelivasa na Enoke. Soka kovipuka vihuvisa ove mokelilongesila kwe! Oe upondola okuketupopila ovipuka viaendele mononthiki mbahulililako mbomuenyo wae. Mahi otyo, otyipuka onthue tuesukisa okunoñgonoka konthele yae pehepano. Etyi amana okupopia konthele ya Enoke, apostolu Paulu ahoneka okuti: “Tyihena ekolelo tyipuiya okuhambukiswa nawa Huku.” (Hebreus 11:6) Olio ehunga limwe enene lio mokonda yatyi onthue tuna okuhetekela ekolelo lia Enoke!
^ palag. 14 Ovalilongesi vamwe vo Mbimbiliya vapopia okuti Juda wapopia onondaka mbumwe mbomukanda utiwa Omukanda wa Enoke, mahi omukanda oo kauyumbwa onthumbi mokonda upopia ovipuka vihe viotyotyili konthele ya Enoke. Namphila omukanda oo tyili upopia eulo lia Enoke, mahi hono katutyii opi wapolua, tyilinge wapolwa momukanda wahonekwa, tyilinge o mehipululo lio vakuaukulu. Tyipondola Juda nae opo apolele onondaka ombo, ine hamwe Jesus oe wemulongesile konthele ya Enoke, mokonda Jesus wemumuene puetyi ankho ekahi keulu.
^ palag. 20 Tyelifwa notyo, Huku kayekele olutu lwa Moisesi no lwa Jesus opo amonwe novanthu.—Deuteronômio 34:5, 6; Lucas 24:3-6; Judas 9.


text:
AMÃLEHE VA PULA
Ndi Sukila hẽ Oku Liwekapo Oku Namulala? —Onepa 2
Yipi onjila ya velapo yoku liwekapo oku namulala? Catete, nõla ocitumãlo cimue ca sunguluka oco u sapele. Ocitumãlo ci pi?
Sokolola ndomo ove o yongola oku tatiwa. (Mateo 7:12) Wa yonguile okuti va ku sapuila ondaka yaco kovaso omanu vakuavo? Citava okuti sio.
Citava okuti ci lingiwa nda ekalo li ecelela, pole ka ca sungulukile oku vangula ondaka yaco yoku siapo oku namulala votelefone ale oku tumisa esapulo vo internet. Omo liaco, nõla owola kuenda ocitumãlo ca sunguluka oco u sapele ondaka yaco.
Nye o sukila oku popia eci elivala liaco li pitĩlapo? Upostolo Paulu wa vetiya Akristão oco va ‘popie ocili’ lavakuavo.—Va Efeso 4:25.
Omo liaco, onjila ya velapo yoku ci linga oku vangula lutate pole lutõi. Loku teta onimbu lekisa esunga lieci ove o simĩla okuti ka citava okuti wamamiko oku namulala.
Ka ci sukila oku tukula ovina viosi ka via sungulukile wa limbuka ale oku u pisa. Yuvula oku popia okuti “ove lalimue eteke wa lingile eci ale coco”, pole tukula olondaka vi situlula ovisimĩlo viove poku popia hati: “Ame ndi sukila omunu umue okuti ...” ale “Ame ndi sima okuti tu sukila oku liwekapo omo ...”
Eyi hatemboko yoku kala latãtahai ale oku tava kovisimĩlo viomunu ukuavo. Ivaluka okuti ove wa nõlapo oku liwekapo oku namulala omo liesunga limue li kuete esilivilo. Omo liaco, ku ka ecelele okuti omunu o namulala laye oku vetiya oku pongolola ovisimĩlo viove. Ufeko umue o tukuiwa hati Lori wa popia hati: “Noke yoku liwekapo oku namulala, ukuenje nda kala oku namulala laye, otembo yosi wa fetika oku lekisa okuti wa sumua. Ndi sima siti eye wa ci lingila oco ndu kuatele ohenda. Ocili okuti ndo kuatela ohenda. Pole sia ecelelele okuti ekalo liaye li pongolola ocisimĩlo cange.” Ndeci Lori a linga, kũlĩha eci o yongola oku linga. Kakatela konjila wa nõla. Ecelela okuti ondaka yove yokuti haicoko, yi lomboloke okuti, haicoko. —Tiago 5:12.


text:
OCIPAMA 14
Usoma Umue u ka Viala Oluali Luosi
O pondola hẽ, oku limbuka Usoma tu kasi oku vangula?— Ocili, Usoma wa Suku, Una u ka pongolola oluali oco lu kale ofeka yelau. Ove hẽ, o yongola oku lilongisa catiamẽla Kusoma waco?—
Uviali wosi u kuete osoma. Kuenje osoma yaco yi viala omanu va kasi vofeka yaye. Ove hẽ, wa kũlĩha Osoma Yusoma wa Suku?— Osoma yaco Yesu Kristu. Eye o kasi kilu. Ndopo o ka linga Osoma yomanu vosi palo posi! Ove hẽ, o sima okuti tu ka kuata esanju eci Yesu a ka linga Osoma yoluali luosi?—
Nye o lavoka oku mõla Voluali Luokaliye?
Tu ka kuata esanju lialua! Vofeka Yelau omanu ka va ka linga vali uyaki. Omanu vosi va ka li sola pokati. Lomue o ka vela vali ale oku fa. Ovaso olomeke a ka patuluka, ovisitatuĩ vi ka yeva, kuenda ovilema vi ka lupuka loku somboka. Omanu vosi va ka kuata okulia kualua. Ovinyama ka vi ka li yaka vali, kuenda pokati kavio lomanu pa ka kala ombembua. Omanu va fa va ka pinduiwa. Alume valua kuenda akãi wa lilongisa vombrochura yilo, ndeci: Rebeka, Rahava, Daviti kuenda Eliya, va ka pinduiwavo! Ove hẽ, o yongola oku li sanga lavo eci va ka pinduiwa?—
Yehova o ku sole kuenda o yongola okuti o kuata esanju. Nda wa amamako oku lilongisa catiamẽla ku Yehova kuenda oku pokola kokuaye, o ka kuata omuenyo ko pui vofeka yelau! Anga hẽ, eci oco o yongola?—
TANGA VEMBIMBILIYA LIOVE
Isaya 2:4; 11:6-9; 25:8; 33:24; 35:5, 6
Yoano 5:28, 29; 17:3
LILONGISA OVINA VIKUAVO
ELIVULU LIASAPULO EMBIMBILIYA
My Book of Bible Stories
—Introduction
True stories taken from the world’s greatest book, the Bible, provide a history of the world from creation onward.


text:
OCIPAMA CEKŨI LECELÃLA
Epapatiso kuenda Ukamba Wove la Suku
Epapatiso Liakristão li lingiwa ndati?
Nye o sukila oku linga oco o papatisiwe?
Omunu o litumbika ndati ku Suku?
Esunga lipi lia velapo li tu vetiya oku papatisiwa?
1. Momo lie kalei u Etiopia a yonguilile oku papatisiwa?
“OVAVA ya, nye ci nateka oku papatisiwa?” Epulilo eli lia lingiwile osimbu la umue kalei u Etiopia. Umue Ukristão wa tukuiwile hati Filipu, wo lomboluila okuti Yesu eye Mesiya wa likuminyiwile. Omo lieci a yeva, utima waye wa vetiyiwa, kuenje wa lekisa onjongole yoku papatisiwa.
2. Momo lie o sukilila oku sokolola lutate eci catiamẽla kepapatiso?
2 Nda wa lilongisa ale ovipama viatete vielivulu lilo la umue Ombangi ya Yehova, ove pamue o lipulavo okuti “nye ci nateka oku papatisiwa?” Cilo ove wa lilongisa ale eci catiamẽla kelavoko li sangiwa Vembimbiliya liomuenyo kopui voluali luokaliye. (Luka 23:43; Esituluilo 21:3, 4) Wa lilongisavo eci catiamẽla kekalo liava va fa kuenda kelavoko liepinduko. (Ukundi 9:5; Yoano 5:28, 29) Ove pamue wa siata oku likongela ale Lolombangi via Yehova kolohongele viavo. Kuenje wa limbuka ale ndomo ovo va litumbika muẽle ketavo liocili. (Yoano 13:35) Ca velapo vali handi, ceci okuti ove cilo o kuete ukamba uwa la Yehova Suku.
3. (a) Ocikundi cipi Yesu a eca kolondonge viaye? (b) Oku papatisiwa vovava ku lingiwa ndati?
3 O lekisa hẽ ndati okuti o yongola muẽle oku vumba Suku? Yesu wa sapuila olondonge viaye hati: “Kuendi, ka tavisi olofeka viosi oco va linge olondonge. Va papatisi.’ (Mateo 28:19) Yesu wa tu sila ongangu yiwa konepa eyi. Momo eye muẽle wa papatisiwa vovava. Eye ka nyanyiwile ño otuvava tumue. Kuenda ka vo pesilile ño ovava ponumbutue. (Mateo 3:16) Ondaka oku “papatisa” yopiwa kelimi Liohelasi, yi lomboloka oku ‘mbuitikinya ale oku yuvika.’ Omo liaco, epapatiso Liakristão li lomboloka oku yuvikiwa vovava.
4. Oku papatisiwa vovava ocindekaise ca nye?
4 Omunu wosi o yongola oku livala ukamba la Yehova Suku te wa papatisiwa vovava. Oku papatisiwila powiñi ocindekaise cokuti ove o yongola oku vumba Suku. Ci lekisavo okuti o yongola oku linga ocipango ca Yehova. (Osamo 40:7, 8) Pole, oco o papatisiwe, o sukila oku eca ananga amue komuenyo wove.
CI SUKILA OKU KUATA UKŨLĨHĨSO KUENDA EKOLELO
5. (a) Lipi enanga liatete liatiamẽla koku papatisiwa? (b) Momo lie olohongele Viakristão vi kuetele esilivilo?
5 Ove wa fetika ale enanga liatete. O kasi oku ci linga hẽ ndati? O kasi oku ci linga poku kuata ukũlĩhĩso watiamẽla ku Yehova Suku kuenda ku Yesu Kristu poku lilongisa Embimbiliya olonjanja viosi. (Tanga Yoano 17:3.) Pole, eci hacoko lika. Kuli vali handi calua o sukila oku lilongisa. Akristão va sukila oku ‘yukisua lukũlĩhĩso wasuapo wocipango ca Suku.’ (Va Kolosai 1:9) Oku endaenda kolohongele Violombangi via Yehova ci kuatisa calua konepa eyi. Ci kuete esilivilo liocili kokuove oku endaenda kolohongele viaco. (Va Heveru 10:24, 25) Momo poku ci linga, cika vokiya ukũlĩhĩso wove watiamẽla ku Suku.
6. Oco o papatisiwe ukũlĩhĩso upi o sukila oku kuata?
6 Ocili okuti oco o papatisiwe ka ci sukila oku lilongisa cosi ci sangiwa Vembimbiliya. Kalei u Etiopia wa kuata ño ukũlĩhĩso umue. Eye wa sukilile ekuatiso lioku kuata elomboloko liolonepa vimue Viovisonehua. (Ovilinga 8:30, 31) Ove okuetevo handi calua coku lilongisa. Ocili okuti, ove lalimue eteke oka liwekapo oku lilongisa eci catiamẽla ku Suku. (Ukundi 3:11) Pole, osimbu handi kua papatisiwile, o sukila oku kũlĩha kuenda oku tava kalongiso a velapo Embimbiliya. (Va Heveru 5:12) Valongiso aco mua kongela oku lilongisa ocili catiamẽla kekalo liava va fa. Kuenda esilivilo lionduko ya Suku leci catiamẽla Kusoma waye.
7. Oku lilongisa Embimbiliya cika ku vetiya oku linga nye?
7 Pole, oku kuata lika ukũlĩhĩso ka ci tẽla. Momo “okusunguluka ku Suku ka ku tẽliwa te lekolelo.” (Va Heveru 11:6) Embimbiliya li tu sapuila okuti eci vamue ko Korindo va yeva ondaka va va kundila, “va tava kuenje va papatisiwa.” (Ovilinga 18:8) Cimuamue haico ci sukila oku pita love. Elilongiso Liembimbiliya li sukila oku pamisa ekolelo liove loku limbuka okuti eyi Ondaka muẽle ya Suku. Oku lilongisa Embimbiliya cika ku kuatisa oku kuata ekolelo kolohuminyo via Suku kuenda kocisembi ca Yesu.
OKU SAPULA OCILI CEMBIMBILIYA KOMANU
8. Nye cika ku vetiya oku sapuilako vakuẽle eci wa siata oku lilongisa?
8 Osimbu ekolelo liove li livokiya, oka limbuka okuti cika ku tĩlila oku seleka vutima wove eci wa lilongisa. (Yeremiya 20:9) Oka vetiyiwa oku sapuilako vakuẽle eci catiamẽla ku Suku kuenda kocipango caye.
9, 10. (a) Velie o sukila oku fetikila oku sapuilako ocili wa lilongisa Vembimbiliya? (b) Nye o sukila oku linga nda o yongola oku kuata onepa kupange woku kunda Lolombangi via Yehova?
9 Pamue ove wa fetika ale oku sapuilako ku vangandiove, kakamba vove, lokomanu o lisungue lavo kuenda lava u talavayela kumue kupange ovina wa lilongisa Vembimbiliya. Pole, vokuenda kuotembo ci tava okuti oka yongola oku talavaya vupange woku kunda kumosi Lolombangi via Yehova. Nda o yongola oku ci linga, vangula Lombangi ya Yehova yi kasi oku ku longisa Embimbiliya. Nda wa loñolohela ale kupange woku kunda, akulu vavali vekongelo vaka tumãla love kumosi lulongisi wove.
10 Eci cika ku kuatisa oku kũlĩha vamue pokati kakulu vekongelo, vana Suku a ĩha ocikele coku tata olomeme viaye. (Ovilinga 20:28; 1 Petulu 5:2, 3) Nda akulu vekongelo va limbuka okuti alongiso avelapo Embimbiliya a ku lomboloka kuenda wa kapako olonumbi viaco, kuenje o yongola muẽle oku kala Ombangi ya Yehova, ovo vaka ku ecelela oku kala ukundi kapapatisiwile.
11. Apongoloko api omunu a sukila oku linga eci handi ka pingile oco a linge ukundi wolondaka viwa?
11 Pamue akulu vekongelo va limbuka okuti ove handi o sukila oku linga apongoloko amue komuenyo wove oco o taviwe oku kala ukundi wolondaka viwa. Pokati kovina o sukila oku siapo, pamue pali vina okuti wa siata oku vi lingila ño pokañunuñunu vakuẽle ka va ci kũlĩhĩle. Osimbu handi kua pingile oco o linge ukundi ka papatisiwile, o sukila oku siapo akandu anene, ndeci ukahonga, uholua, kuenda oku sipa eliamba ale oku nyua vimue vi tapiyasa olondunge.
OKU LIKEKEMBELA KUENDA OKU PONGOLOKA
12. Momo lie ci sukilila oku likekembela?
12 Kuli vali ananga akuavo omunu a sukila oku eca osimbu handi ka papatisiwile. Upostolo Petulu wa popele hati: “Likekembeli akandu ene. Pongoloki okuti akandu ene a ecelua.” (Ovilinga 3:19) Oku likekembela ci lomboloka oku livela lutima wosi omo liocina cimue cĩvi wa linga. Oku likekembela ka ku sukiliwa lika komunu una wambatele omuenyo umue ũvi. Pole, ku sukiliwavo ndaño muẽle komunu una okuti ka lingile enene eci cĩvi komuenyo waye. Momo lie? Momo omanu vosi vakuakandu. Kuenje va sukila ongecelo ya Suku. (Va Roma 3:23; 5:12) Eci handi kua fetikile oku lilongisa Embimbiliya, kua kũlĩhĩle ocipango ca Suku. Omo liaco, ka ci tava oku popia okuti ove wambatele omuenyo umue u litava locipango Caye. Eli olio esunga lieci o sukilila oku likekembela.
13. Oku pongoloka ku lomboloka nye?
13 Voku likekembela mua kongela ‘oku pongoloka.’ Ove ku sukila lika oku livela lutima wosi omo liũvi wa linga. Pole, o sukilavo oku siapo ovituwa viosimbu kuenda oku nõlapo oku linga lika eci ciwa. Oku likekembela kuenda oku pongoloka, ananga amue o sukila oku eca eci handi kua papatisiwile.
LITUMBIKA KU SUKU
14. Enanga lipi lia velapo omunu a sukila oku eca osimbu handi ka papatisiwile?
14 Kuli vali enanga likuavo o sukila oku eca osimbu handi kua papatisiwile. Ove o sukila oku litumbika ku Yehova.
15, 16. Oku litumbika ku Suku ci lomboloka nye? Kuenda nye ci vetiya omunu oku ci linga?
15 Eci o litumbika ku Yehova Suku vohutililo yutima wosi, o likuminya kokuaye oku u vumba lika eye otembo yosi. (Esinumuĩlo 6:15) Momo lie omunu a sukilila oku ci linga? Sokolola okuti ukuenje umue o yongola ufeko. Osimbu eye amamako oku kũlĩha ciwa ufeko waco, oka limbuka okuti o kuete ovituwa viwa. Kuenje ci ko vetiya oku u pinga kolohuela. Ocili okuti oku kuela ocikele cimue cinene. Pole, ocisola ci ko vetiya oku tava ocikele caco.
16 Eci ocisola cove ku Yehova ci fetika oku livokiya, oka vetiyiwa oku u vumba lutima wove wosi. Omunu wosi o yongola oku kuama ongangu ya Yesu Kristu, te ‘ka litendele vali eye muẽle.’ (Marko 8:34) Etu ka tu litendi vali etu muẽle eci tu suñamisa olonjongole vietu lovimãho vietu koku linga ocipango ca Suku. Ka tu ecelelavo lacimue oku tu tindula koku pokola ku Suku. Osimbu handi kua papatisiwile, ocipango ca Yehova Suku te oco ca linga ale ocimãho ca velapo vomuenyo wove.
YULA USUMBA WOKU LUEYA
17. Momo lie vamue va siatela oku susõha oku litumbika ku Suku?
17 Omanu vamue va siata oku susõha oku litumbika ku Yehova omo liohele yokuti pamue vaka lueya. Vakuavo va kuete usumba omo va sima okuti pamue ka vaka tẽlisa ocikele caco kuenje Suku oka va pisa. Va kala lohele yoku sumuisa Yehova kuenje va nõlapo oku liwekapo oku litumbika kokuaye.
18. Nye cika ku vetiya oku litumbika ku Yehova?
18 Osimbu ocisola cove ku Yehova ci livokiya, oka vetiyiwa oku litumbika kokuaye. Kuenda oka likolisilako oku ambata omuenyo umue u li tava lelitumbiko liaco. (Ukundi 5:4) Pana okuti wa litumbika ale, oka likolisilako oku ambata ‘omuenyo wa soka leci ca posokela Ñala, haiwo wu sanjuisa.’ (Va Kolosai 1:10) Omo liocisola okuetele Suku, ka cika ku tĩlila oku linga ocipango caye. Ocili okuti ove o tava kolondaka viupostolo Yoano wa soneha hati: “Oku sola Suku kua lomboloka oku pokola kovihandeleko viaye. Ovihandeleko viaye ka vi lemi.”
19. Momo lie ku sukilila oku kuata ohele yoku litumbika ku Suku?
19 Oco o litumbike ku Suku, ka ci sukila okuti o kala omunu umue wa lipua. Yehova wa kũlĩha apa ongusu yetu yi sulila. Eye ka tu kisika eci ka tu tẽla oku linga. (Osamo 103:14) Eye oyongola okuti ove o litunda ciwa. Omo liaco, oka ku kuatisa. (Tanga Isaya 41:10.) Limbuka okuti nda wa kolela Yehova lutima wove wosi, “eye o[ka] suñamisa olonjila viove.”
LEKISA OKU LITUMBIKA KUOVE POKU PAPATISIWA
20. Momo lie oku litumbika ku Yehova ka ku sulilila lika pokolika?
20 Eci o sokolola ovina tua lombolola konano, pamue cika ku vetiya oku litumbika ku Yehova vohutililo. Omunu wosi o sole ocili Suku, oka yongola oku lekisa elitumbiko liaye kowiñi. (Va Roma 10:10) Ove oka ci linga hẽ ndati?
21, 22. O lekisa ndati “lomẽla” uvangi wekolelo liove?
21 Sapuilako ukulu wekongelo mitavaso catiamẽla konjongole yove yoku papatisiwa. Eye oka linga eliangiliyo liokuti ove o tumãla lakulu vamue vekongelo, kuenje va ku linga apulilo amue atiamẽla kalongiso a velapo Embimbiliya. Nda akulu vaco vekongelo va limbuka okuti ove ci tava oku papatisiwa, ovo vaka ku ci sapuila. Kuenje epuluvi liosi lieya oku mõlehako, oka papatisiwa. * Kepuluvi liaco, kuka lingiwa ohundo yimue yi lombolola eci ci lomboloka oku papatisiwa. Noke hundi oka laleka vosi va yongola oku papatisiwa oco va tambulule apulilo avali a leluka. Apulilo aco a lingiwila oku vetiya ava vaka papatisiwa oku eca “lomẽla” uvangi wekolelo liavo.
22 Epapatiso ondimbukiso yokuti wa litumbika ku Suku kuenje wa linga Ombangi ya Yehova. Omunu o papatisiwa etimba liaye liosi li iñisiwa vovava oco a lekise kowiñi okuti wa litumbika ku Yehova.
ELOMBOLOKO LIEPAPATISO LIOVE
23. Oku papatisiwila “vonduko ya Tate la Mõla, kuenda espiritu sandu” ci lomboloka nye?
23 Yesu wa vetiya olondonge viaye oku papatisiwila “Vonduko ya Tate la Mõla, kuenda Espiritu Sandu.” (Mateo 28:19) Eci ci lomboloka okuti omunu oka papatisiwa o sukila oku limbuka okuti Yehova Suku eye ombiali ya velapo. Kuenda o sukila oku limbukavo ocikele ca Yesu Kristu vocipango ca Suku. (Osamo 83:18; Mateo 28:18) Eye o sukilavo oku limbuka unene wespiritu sandu lia Suku.
24, 25. (a) Epapatiso li lomboloka nye? (b) Epulilo lipi li sukila oku tambuluiwa?
24 Pole, oku papatisiwa haku yuvikiwako ño vovava. Oku papatisiwa ku kuete elomboloko limue linene. Eci iñisiwa vovava, ci lomboloka okuti wa fa kovilinga viove viosimbu. Eci o votuiwa vovava, ci lomboloka okuti o kasi oku tundila komuenyo wokaliye, woku linga ocipango ca Suku. Ivaluka okuti ove wa litumbika ku Yehova Suku. Kua litumbikile kupange umue, komunu umue ale kocisoko cimue. Oku litumbika kuove lepapatiso liove, efetikilo lioku kuata ukamba uwa la Yehova Suku.
25 Eci omunu a papatisiwa, ka ci lekisa okuti oco yapa wa yovuiwa ale. Upostolo Paulu wa soneha hati: “Kolisiko oku linga eci ci koka epopelo liene. Kolisiko muẽle laco lusumba loku luluma.” (Va Filipoi 2:12) Epapatiso efetikilo ño handi. Omo liaco, epulilo li lingiwa lieli: Oka amamako ndati oku endela vocisola ca suku? Ocipama ca sulako cika eca etambululo kepulilo eli.
^ tini. 21 Epapatiso lia siata oku lingiwila kolohongele vimbo kuenda kolohongele viofeka Violombangi via Yehova.


text:
EKALO LIETU TUAKRISTÃO
Kuata Ovituwa vi Likuata Lolonumbi Via Suku—Ekolelo
ESUNGA LIECI CI KUETELE ESILIVILO:
Ekolelo li sukiliwa oco tu vumbe ciwa Suku.—Va Hev. 11:6
Oku kolela kolohuminyo via Suku ci tu kuatisa oku pandikisa eci tu liyaka lovitangi.—1 Pet. 1:6, 7
Ekambo liekolelo li pondola oku tu vetiya oku linga ekandu—Va Hev. 3:12, 13
NDOMO CI LINGIWA:
Likutilila loku pinga ekolelo—Luka 11:9, 13; Va Gal. 5:22
Tanga Ondaka ya Suku kuenda sokolola lutate ovina o tanga.—Va Rom. 10:17; 1 Tim. 4:15
Kuata ukamba lomanu va kuete ekolelo lia pama.—Va Rom. 1:11, 12
TALA OVIDEO LOSAPI HATI: LITUMBIKA KOVINA VI KUATISA OKU KALA UKUACILI—EKOLELO, KUENDA TAMBULULA APULILO A KUÃIMO:
Nye ci lomboloka ‘ekolelo okuti haliombambeko?’ (1 Tim. 1:5)
Oco tu kuate ekolelo lia pama, ovituwa vipi ka via sungulukile tu sukila oku yuvula?
Momo lie tu ka sukilila oku kuata ekolelo vokuenda kuohali yapiãla? (Va Hev. 10:39)


text:
EKALO LIETU TUAKRISTÃO
O Kasi hẽ Oku Talavaya Ciwa Lokokanda Konumbi yo JW.ORG?
Omo okuti ohali ya piãla yi kasi ocipepi, upange woku kunda u sukila onjanga. (Olosap. 24:11, 12, 20) Oco tu kuatise omanu, tu sukila oku talavaya lokokanda konumbi yo jw.org okuti tu tiamisila utima wavo Kondaka ya Suku kuenda konumbi yetu yo Internet. Vokokanda kaco, mu sangiwa ondimbukiso yimue yecelela oku iñila vovideo losapi hati: Momo Lie Ndi Lilongisila Embimbiliya? kuenda okokanda kelaleko ka kuete olonumbi vikuavo ale elilongiso Liembimbiliya. Ocili okuti, omanu vamue ka va tava alivulu etu, pole va sole oku iñila vonumbi yetu yo Internet. Ku ka kuate ohele yoku eca kokuavo okokanda konumbi yo jw.org. Ka citava oku sia otuikanda tuaco komanu vana ka va lekisa onjongole.
Poku enda kovopange ove eteke leteke, o pondola oku vetiya onjongole yomunu poku popia hati: “Ndi yongola oku ku ĩha cimue. Okokanda aka ka ku ecelela oku iñila vonumbi yetu yo Internet mu sangiwa ovina vialua kuenda olovideo vi kuete olosapi via litepa.” (Yoa 4:7) Omo okuti otuikanda tuaco tutito, citava okuti o tu ambata kuosi wenda, oco o tu ece komanu vakuavo vapuluvi osi.


text:
OCIPAMA 15
Momo Lie o Sukilila Oku Amamako?
1. Ndamupi wamamako oku kuatisiwa lelilongiso Liembimbiliya?
Ocili okuti ekonomuiso lia lingiwa ndeti lialongiso Embimbiliya, lia pamisa ocisola cove ku Yehova. Ocisola caco ci sukila oku amamako oku pamisiwa. (1 Petulu 2:2) Elavoko liove liomuenyo ko pui, lia tamba koku amamako oku kuata ukamba la Suku poku lilongisa Ondaka yaye.
Osimbu wamamako oku vokiya ukũlĩhĩso wove watiamẽla ku Suku, ekolelo liove li ka pamisiwa. Ekolelo liaco li ka ku kuatisa oku sanjuisa Suku. (Va Heveru 11:1, 6) Li ka ku vetiyavo oku likekembela akandu ove kuenda oku linga apongoloko komuenyo.
2. Ukũlĩhĩso wove watiamẽla ku Suku u pondola oku kuatisa ndati vakuene?
Omo okuti, vosi yetu tu yongola oku kunda olondaka viwa, ove o ka kuata onjongole yoku sapuilako vakuene ovina o kasi oku lilongisa. Osimbu wamamako oku lilongisa Embimbiliya, o ka kũlĩha ndomo o talavaya lalio poku situlula ekolelo o kuetele Yehova kuenda kolondaka viwa.
Omanu valua va siata oku fetika oku kunda olondaka viwa poku sapuilako akamba vavo ale vakuepata liavo ovina va lilongisa. Kuata utate poku ci linga. Ku ka va sapuile okuti etavo liavo liesanda, pole, va lomboluila olohuminyo via Suku. Ivalukavo okuti, olonjanja vimue omanu va luluvalela calua kovituwa viove okuti kovina o popia ci sule.
3. Ukamba upi o pondola oku kuata la Suku?
Oku lilongisa Ondaka ya Suku ci ku kuatisa oku kula kespiritu. Kuenje o kuata ukamba uwa la Yehova. O pondola oku tiamẽla kokuaye ndomunu ukuepata liaye.
4. O pondola ndati oku amamako kespiritu?
Ove o pondola oku kula kespiritu poku amamako oku lilongisa Ondaka ya Suku. (Va Heveru 5:13, 14) Pinga Kombangi yimue ya Yehova oco a lilongise love Embimbiliya lekuatiso lielivulu losapi hati, Embimbiliya li Longisa Nye? Osimbu wamamako oku lilongisa Ondaka ya Suku o ka kuata esanju komuenyo.
Olondaka viwa, vi tunda ku Yehova, Suku yesanju. Ove o pondola oku kuata ukamba laye poku likongela lomanu vaye. (Va Heveru 10:24, 25) Osimbu wamamako oku sanjuisa Yehova, o ka kuata omuenyo wa velapo okuti, omuenyo ko pui. Oku kuata ukamba la Suku, oco ocina ca velapo o pondola oku linga.
LILONGISA OVINA VIKUAVO
OLOHONGELE
Nye ci Lingiwa Vonjango Yusoma?
Kuende vonjango yaco Yusoma kuenda kũlĩhĩsamo ovina vi lingiwamo.
Elilongiso Liembimbiliya li Lingiwa Ocali
Momo lie ndi Lilongisila Embimbiliya?
Embimbiliya li kasi oku kuatisa owiñi wakahandagalala voluali luosi oku sanga atambululo kapulilo a velapo komuenyo. O yongola hẽ oku kala pokati kowiñi waco?
Embimbiliya Li Longisa Nye?
Kuata Ocituwa Coku Likutilila
Anga hẽ suku o yeva olohutililo viove? Oco o tambulule epulilo eli osukila oku kuata elomboloko lieci embimbiliya li longisa catiamela ko hutililo.


text:
ESAPULO 2
Ocumbo Cimue Ceposo
TALA ongongo ndomo yi kasi palo! Ocili okuti ovina viosi vi kasimo via posoka! Tala ño owangu loviti, olonelẽho kuenda ovinyama ndomo vi kasi. O tẽla hẽ oku limbuka onjamba lohosi?
Ocumbo ca posoka ndeti, ca tunda pi? Tu konomuisi ndomo Suku a tu lulikila ongongo. Suku wa lulika owangu oco u tundile vongongo. Eye wa lulikavo olombuto viosi viovikũla vitito kuenda oviti. Ovikũla viaco ovio via posuisa ongongo. Pole ovikũla viaco, ka vi posuisa lika ongongo. Vialua pokati kovikũla viaco, vi eca okulia ku pepa.
Noke Suku wa lulika olõsi vio vovava kuenda olonjila vi palãla vilu. Eye wa lulika ovinyama ndeci, olombua, olongato, olokavalu. Wa lulikavo ovinyama vinene kuenda ovinyama vitito. Pokati kovinyama evi, ovinyama vipi vi kasi ocipepi lonjo yove? Anga hẽ ka tu pondola oku kuata esanju omo liovina evi Suku a tu lulikila?
Oku sulako, Suku wa pongiya onepa yimue yongongo kuenje wa yi finisa. Onepa yaco wa yi luka hati, ocumbo Cedene. Ca kala ocumbo cimue ca lipua. Ovina viosi via kalamo, via posokele calua. Suku wa yonguile okuti ongongo yosi yi posoka ndocumbo cina eye a lulikile.
Tala vali ocumbo ceposo vociluvialuvia cilo. Suku wa limbukile okuti vocumbo caco mua kambele ocina cimue. Ove hẽ wa kũlĩha ocina caco ca kambelemo? Tu ci konomuisi.
Efetikilo 1:


text:
Onepa 6: Tunde Koku Citiwa Kua Yesu Toke Kolofa Viaye
Ungelo Gabrieli wa tumiwile kufeko umue wa sunguluka wa tukuiwa hati Maria. Eye wo sapuila okuti oka cita omõla oka viala ndosoma otembo ka yi pui. Yesu wa citiwila vocimanga. Ovangombo omo vo sanga eci vaile oku pasuisa. Noke, olumbungululu lua songuila alume vokutundilo toke kuna kua kala okamõla. Tuka lilongisa helie wa va muisa olumbungululu luaco kuenda ndomo Yesu a puluka koku pondiwa.
Noke eci Yesu a tẽlisa ekũi kanyamo lanyamo avali, wa kala oku sapela lalongisi vonembele. Eci a tẽlisa akũi atatu kanyamo wa papatisiwa. Noke yepapatiso, eye wa fetika oku kunda loku longisa Usoma. Momo owu owo wa kala upange a tumiwila palo posi. Yesu wa nõla ekũi lavavali kalume veya oku kala olondonge, oco vo kuatise kupange woku kunda.
Yesu wa lingavo ovikomo vialua. Eye wa tekula olohulua viomanu lotumbolo tumue kuenda olosi viñamiñami. Wa sakula olombei kuenda wa pindula omanu kolofa. Noke tuka lilongisa vali ovina vialua viatiamẽla ku Yesu eci a kala palo posi kuenda ndomo eye a pondiwa. Yesu wa kunda eci ci soka anyamo atatu kuenda olosãi epandu. Onepa eyi YEPANDU yi lombolola ulandu weci ci soka akũi atatu lakuãla kanyamo.


text:
ETUKULWA 22
Omolwashike tuhe na okupopya oipupulu?
NATU tye nee ngeno okaana kokakadona otaka lombwele meme wako taka ti: “Ohandi uya diva keumbo ngeenge ofikola ya dimbuka.” Ndele okakadona oko oka ka kala taka danauka nookahewa kako ndele taka lombwele meme wako taka ti: “Omuhongi wetu oye a ti nandi kale kofikola eshi twa dimbuka.” Mbela osha yuka ngoo okupopya oshinima sha tya ngaho? —
Ile otashi dulika okamati ka lombwele tate wako taka ti: “Ame haame nda lyatela etanga meumbo.” Ndele mbela ongahelipi ngeenge oko ke li lyatela mo shili? Mbela osha puka okupopya kutya hako ke li lyatela mo? —
Omuhongi Munene okwe tu ulikila oshinima sha yuka osho tu na okuninga, a ti: ‘Eendjovo deni nadi tye: Heeno, heeno, ile: ahowe, ahowe. Odo da wedwa ko, oda dja mowii.’ (Mateus 5:37) Jesus okwa li a hala okutya shike eshi a li a popya eendjovo odo? — Okwa li a hala okutya kutya otu na okuninga osho hatu popi.
Ope na ehokololo limwe mOmbibeli olo tali ulike nghee sha fimana okukala hatu popi oshili. Ehokololo oli na sha novanhu vavali ovo va li tave liti kutya ove li ovahongwa vaJesus. Natu ka tale kutya oshike sha li sha ningwa po.
Eemwedi mbali lwaapo okudja eshi Jesus a li a fya, ovanhu vahapu va dja koilando yokokule ova li ve uya kuJerusalem omolwoshivilo sha fimana shOvajuda, hashi ifanwa Opentekoste. Omuyapostoli Petrus okwa li a yandja oshipopiwa shiwa omo a li a lombwela ovanhu kombinga yaJesus, oo a nyumunwa kuJehova koufi. Ovanhu vahapu ovo va li ve uya kuJerusalem opo va li tave lihongo lwotete kombinga yaJesus. Ndele ovanhu ovo ova li va hala okulihonga shihapu. Mbela ova li va ninga po shike?
Ova li va kala efimbo lile muJerusalem. Ndele konima yefimbo, oimaliwa yavamwe vomuvo oya li ya pwapo, nova li va pumbwa okukwafelwa opo va dule okulanda oikulya. Ovahongwa vomuJerusalem ova li va hala okukwafela ovaenda. Onghee hano, vahapu vomuvo ova li va landifa po oiniwe yavo nokutwala oimaliwa kovayapostoli vaJesus, opo nee, ovayapostoli tava yandje oimaliwa kwaavo va li ve na omhumbwe.
Ananias nomukulukadi waye Safira, ovo va li oilyo yeongalo lopaKriste muJerusalem, ova li va landifa po epya lavo. Kape na oo a li e va lombwela va landife po epya olo, ndele ova li va tokola kuvo vene. Ndele kava li va landifa po epya lavo molwaashi ve hole ovahongwa vape vaJesus. Ananias naSafira ova li va hala okuningifa ovanhu va diladile kutya vo ovanhu ve li nawa neenghono. Onghee hano, ova li va tokola okupopya kutya otava yandje oimaliwa aishe opo va kwafele vamwe. Ashike ova li ashike tava ka yandja imwe yomoimaliwa oyo, ndele tava ti kutya ova yandja aishe. Mbela oto diladila ngahelipi kombinga yoshinima osho? —
Ananias okwa li a ya kovayapostoli, ndele te va pe oimaliwa. Ashike Kalunga okwa li e wete kutya Ananias ina yandja oimaliwa aishe. Nomolwaasho, Kalunga okwa li a hololela omuyapostoli Petrus kutya Ananias ita popi oshili.
Petrus okwa li a pula Ananias a ti: ‘Ananias, oshike wa efela Satana e ku ningife ngaho? Epya ola li loye, kwa li u na oku li landifa po. Naashi we li landifa po, oove mwene wa li u na okutokola kutya oto ka longifa ngahelipi oimaliwa yoye. Omolwashike hano to liningifa kutya owa yandja oimaliwa aishe ofimbo wa yandja ashike imwe yomuyo? Hafye ashike wa fufya, ndele owa fufya yo Kalunga.’
Oshinima osho osha li sha kwata moiti neenghono. Ananias okwa li ta popi oipupulu, molwaashi ka li a ninga ngaashi a popya. Ananias okwa li ashike te liningifa. Ombibeli oye tu lombwela osho sha ningwa po konima yaasho ya ti: ‘Ananias eshi a uda eendjovo daPetrus, okwa wila poshi ndele ta fi.’ Kalunga oye a li a dipaa Ananias, nokonima yaasho, oshimhu shaye osha li sha twalwa pondje ndele tashi pakwa.
Eevili nhatu lwaapo konima yaasho, Safira okwa li e uya kuPetrus. Safira ka li e shii osho sha ningilwa omushamane waye. Onghee hano, Petrus okwa li a pula Safira a ti: ‘Lombwele nge, epya leni omwe li landifa po ngoo oimaliwa ei mwe tu pa?’
Safira okwa li a nyamukula Petrus a ti: ‘Heeno, oimaliwa oyo oyo twa landifa epya letu.’ Ashike Safira okwa li ta popi oipupulu, molwaashi ova li ve lifiila po oimaliwa imwe yomwaayo va landifa epya. Onghee hano, Kalunga okwa li yo a dipaa Safira. — Oilonga 5:1-11.
Oshike tu na okulihonga mwaasho sha li sha ningilwa Ananias naSafira? — Otu na okulihonga mo kutya Kalunga ke hole ovanaipupulu. Okwa hala tu kale hatu popi alushe oshili. Ashike ovanhu vahapu ohava ti kutya okupopya oipupulu kashi fi oshinima shii. Mbela oto diladila kutya ovanhu ovo ove li mondjila? — Mbela ou shi shii ngoo kutya okupopya oipupulu oko kwa etifa omikifi nomaupyakadi aeshe nosho yo efyo? —
Dimbuluka kutya Ondiaboli oya li ya lombwela oipupulu omukainhu wotete, Eva. Ondiaboli oya li ya lombwela Eva kutya ita ka fya shili ngeenge okwa kala ina dulika kuKalunga nokulya oshiimati osho Kalunga a ti kutya ine shi lya. Eva okwa li a itavela osho a lombwelwa kOndiaboli, ndele ta li oshiimati osho. Eva okwa li yo a pa Adam a lye oshiimati osho. Okudja opo, Adam naEva ova li va ninga ovalunde, nounona vavo aveshe ova li tava ka dalwa moulunde. Molwaashi Adam naEva ova li va ninga ovalunde, ounona vavo aveshe ova li va mona oixuna, nohauxuuninwa ova ka fya. Mbela oshike sha li sha etifa oupyakadi oo? — Owa etifwa koipupulu.
Hano itashi kumwifa eshi Jesus a ti kutya Ondiaboli oyo “omunaipupulu naxe yayo”! Ondiaboli oyo ya li ya popya oipupulu oshikando shotete. Ngeenge omunhu wonhumba oha popi oipupulu, ota ningi ngaashi Ondiaboli ya li ya ninga. Natu kale hatu diladila kombinga yaasho ngeenge otwa kwatwa keamo lokupopya oipupulu. — Johannes 8:44.
Onaini shi na oupu u kwatwe keamo lokupopya oipupulu? — Mbela hangeenge wa ninga sha sha puka? — Otashi dulika u tatule oshinima shonhumba nonande ino shi tatulila owina. Ngeenge owa pulwa kutya olyelye a tatula oshinima osho, mbela oto ka tya kutya umwe womovamwaina voye oye e shi tatula? Ile mbela oto ke liningifa kutya ku shii kutya osha tatuka ngahelipi? —
Ongahelipi ngeenge owa li u na okulonga oilonga yoye yokofikola ndele owa ninga po ashike imwe? Mbela ou na okupopya kutya owe i ninga aishe nonande hasho shili? — Natu dimbuluke Ananias naSafira ovo va li va popya oipupulu, na Kalunga okwa li a ulika kutya oshinima osho va li va ninga oshii eshi e va dipaa.
Onghee hano, kashi na nee mbudi kutya otashi dulika tu ninge shike, otashi ka naipaleka ashike oshinima ngeenge otwa popi oipupulu ile ouyelele inau lixwa po. Ombibeli oya ti: “Popyeni oshili.” Ombibeli oya ti yo vali: “Inamu lombwelafana oipupulu.” Jehova oha popi alushe oshili, nokwa hala nafye tu kale hatu popi oshili. — Ovaefeso 4:25; Ovakolossi 3:9.
Otu na alushe okukala hatu popi oshili. Omishangwa edi tadi landula apa oda popya shi na sha naasho: Exodus 20:16; Omayeletumbulo 6:16-19; 12:19; 14:5; 16:6; nosho yo Ovaheberi 4:13.


text:
“Tuenda Love”
“Tuenda love, momo tua yeva okuti Suku o kasi lene.” —SAKARIYA 8:23.
1, 2. (a) Nye Yehova a popia okuti oco ca laikele oku tẽlisiwa koloneke vilo? (b) Apulilo api a ka tambuluiwa vocipama cilo? (Tala ociluvialuvia kefetikilo liocipama cilo.)
YEHOVA wa popele hati, koloneke vilo, “alume ekũi va tunda kolofeka vialimi osi. Va kuata konanga yu Yuda umosi, vati, ‘tuenda love, momo tua yeva okuti Suku o kasi lene.’” (Sakariya 8:23) “Ulume u Yuda,” o lomboloka omanu vana Suku a waveka lespiritu sandu. Ovo va tukuiwavo okuti va ‘Isareli va Suku.’ (Va Galatia 6:16) “Alume ekũi” va lomboloka omanu vana va kuete elavoko lioku kala palo posi otembo ka yi pui. Ovo va kũlĩha okuti Yehova wa siata oku sumũluisa ocimunga Cakristão olombuavekua, kuenda kokuavo esumũluho oku fendela Yehova kumue lavo.
2 Ndeci uprofeto Sakariya a ci lombolola, Yesu wa popia hati, afendeli va Suku va ka likuata omunga. Eye wa tukula omanu vana va kuete elavoko lioku ka kala kilu vati, ‘okacunda,’ kuenda omanu vana va kuete elavoko lioku kala palo posi wa va tukula vati, “olomeme vikuavo.” Pole, Yesu wa popia hati vosi yavo vi kala “vocunda cimuamue” kuenda va ko kuama momo eye ‘ungombo wavo.’ (Luka 12:32; Yoano 10:16) Omo okuti kuli ovimunga vivali, omanu valua pamue va lipula ndoco: (1) Anga hẽ, koloneke vilo olomeme vikuavo vi sukila oku kũlĩha olonduko viakristão vosi olombuavekua? (2) Akristão olombuavekua va sukila oku litenda ndati? (3) Nda umue vekongelo ndi kasi o fetika oku lia kombolo loku nyua kovinyu Kocipito Conjivaluko, ndi sukila oku u tenda ndati? (4) Anga hẽ, ndi sukila oku sakalala nda etendelo liomanu va siata oku lia kombolo loku nyua kovinyu Kocipito Conjivaluko li kasi oku livokiya? Ocipama cilo ci ka tambulula apulilo a-a.
ANGA HẼ TU SUKILA OKU KŨLĨHA OLONDUKO VIAKRISTÃO VOSI OLOMBUAVEKUA VIOKOLONEKE VILO?
3. Momo lie ka tu ponduila oku kũlĩha omunu una o panga onepa ketendelo lieci ci soka 144.000?
3 Anga hẽ tu sukila oku kũlĩha olonduko Viakristão vosi olombuavekua vi kasi handi palo posi koloneke vilo? Sio. Momo lie? Momo lomue o pondola oku kũlĩha elavoko Liakristão vaco.[1] (Tala etosi kesulilo liocipama cilo.) Ndaño okuti Suku wa va nõla oco va ende kilu, ovo va ka tambula lika onima yavo nda va amamako oku lekisa ekolelo. Satana wa kũlĩha ovina viaco, kuenje o vetiya “ovaprofeto vesanda” oco va “va kembe.” (Mateo 24:24) Akristão olombuavekua va pondola lika oku kolela okuti va ka tambula onima yavo, eci Yehova a ka va situluila okuti va taviwa nda vakuekolelo. Yehova o ka eca kokuavo ondimbukiso ya sulako osimbu handi ka va file ale ceci ‘ohali ya piãla’ ka ya fetikile.—Esituluilo 2:10; 7:3, 14.
Yesu eye Usongui wetu, kuenda eye lika tu sukila oku kuama
4. Nda ka tu pondola oku kũlĩha olonduko Viakristão vosi olombuavekua va kasi handi palo posi, tu pondola oku “enda lavo” ndati?
4 Nda okuti ka ci tava oku kũlĩha olonduko viosi Viakristão olombuavekua vi kasi palo posi koloneke vilo, olomeme vikuavo vi pondola “oku enda” lavo ndati? Embimbiliya li popia hati, “alume ekũi” va “kuata konanga yu Yuda umosi, vati: ‘Tuenda love, momo tua yeva okuti Suku o kasi lene.’” Ocinimbu eci Cembimbiliya ci tukula u Yuda umosi. Pole, poku popia hati, “love” kuenda “lene,” olondaka viaco vi tiamisiwila komanu valua. Eci ci lekisa okuti ulume u Yuda ka lomboloka omunu umosi, pole o lomboloka ocimunga cosi Cakristão olombuavekua. Olomeme vikuavo via kũlĩha ovina viaco, kuenda va vumba Yehova kumue locimunga caco. Ovo, ka va sukila oku kũlĩha olonduko viomanu va panga onepa kocimunga Cakristão olombuavekua loku kuama omunu lomunu pokati kavo. Yesu eye Usongui wetu, kuenda Embimbiliya li tu sapuila okuti eye lika tu sukila oku kuama.—Mateo 23:10.
AKRISTÃO OLOMBUAVEKUA VA PONDOLA OKU LITENDA NDATI?
5. Elungulo lipi Akristão olombuavekua va sukila oku sokolola lutate, kuenda momo lie?
5 Akristão olombuavekua va sukila oku sokolola lutate elungulo li sangiwa vukanda 1 Va Korindo 11:27-29. (Tanga.) Ukristão ombuavekua o pondola ndati oku lia kombolo loku nyua kovinyu “losiata” Kocipito Conjivaluko? Nda omunu waco ka amamako oku kuata ukamba uwa la Yehova kuenda o liwekapo oku lekisa ekolelo kuenje o lia kombolo loku nyua kovinyu, eye ka kasi oku lekisa esumbilo. (Va Heveru 6:4-6; 10:26-29) Elungulo eli, li ivaluisa Akristão olombuavekua okuti va sukila oku amamako lekolelo nda va yongola oku tambula “ekovongo li kola lia Suku vu Kristu Yesu.”—Va Filipoi 3:13-16.
6. Akristão olombuavekua va sukila oku litenda ndati?
6 Paulu wa sapuila Akristão olombuavekua hati: “Ame ndimandekua vu Ñala, ndu pingi oco wendaendi lesunguluko ndeli wa kovongiwi lalio.” Ovo nda va ci linga ndati? Paulu wa lombolola hati: “lumbombe walua, loku omboka, lepandi, loku pandikisa omunu lukuavo locisola, loku kuata ombembua omunu lukuavo, loku likolisila oku likuata omunga, yina wa tambuli omo liespiritu sandu.” (Va Efeso 4:1-3) Espiritu sandu lia Yehova li kuatisa afendeli vaye oku kala ambombe kuenda oku yuvula epela. (Va Kolosai 3:12) Akristão olombuavekua ka va simi okuti ovo va velapo okuti, omanu vakuavo va sule. Ovo va kũlĩha okuti Yehova ka eci kokuavo espiritu sandu lialuapo vali okuti afendeli vaye vakuavo ci sule. Ovo ka va li tendi okuti ovo lika va kuete vali elomboloko liasuapo liocili Cembimbiliya. Kocipito Conjivaluko lalimue eteke va ka sapuila vakuavo okuti va nõliwavo oku kala olombuavekua kuenda va pondola oku fetika oku lia kombolo loku nyua kovinyu. Pole, va lekisa umbombe momo va kũlĩha okuti Yehova eye lika o kuete omoko yoku nõla omanu oco va ende kilu.
7, 8. Nye Akristão olombuavekua va sukila oku yuvula, kuenda momo lie?
7 Ndaño okuti, Akristão olombuavekua va tenda okuti esumũluho oku nõliwa oku enda kilu, pole, ka va lavoka okuti va tatiwa lonjila yimue yi likasi. (Va Efeso 1:18, 19; tanga Va Filipoi 2:2, 3.) Va kũlĩhavo okuti eci Yehova a va nõla, ka ecelele okuti omunu umue o ci kũlĩha. Omo liaco, Ukristão ombuavekua ka komõha nda omunu umue ka tava okuti ombuavekua. Eye wa kũlĩha okuti Embimbiliya li tu sapuila oco ka tu ka tave lonjanga komunu o popia hati, Suku wo wĩha ocikele cimue ci li kasi. (Esituluilo 2:2) Omo okuti Ukristão umue ombuavekua ka lavoka oku tatiwa lonjila yimue yi likasi, eye ka sukila oku sapuila omunu umue okuti ombuavekua. Citava okuti eye ka sapula elavoko liaco komunu laumue. Eye ka sukilavo oku li tunula omo liovina vi komõhisa a ka linga kilu.—1 Va Korindo 1:28, 29; tanga 1 Va Korindo 4:6-8.
8 Akristão olombuavekua ka va li tendi okuti va sukila lika oku kala kumue lolombuavekua vikuavo, ndu okuti va tiamẽla kocisoko cimue. Ovo ka va seteka oku li sanga lolombuavekua vikuavo oco va sapele lika ovina viatiamẽla koku kala ombuavekua ale oku li sokiyila ocimunga coku lilongisa Embimbiliya. (Va Galatia 1:15-17) Nda Akristão olombuavekua vi linga ovina viaco, vamanji vekongelo ka va likuata omunga. Momo ovina viaco, vi lekisa okuti va kasi oku sumuisa espiritu sandu li kuatisa afendeli va Suku oku kala lombembua kuenda oku li kuata omunga.—Tanga Va Roma 16:17, 18.
O PONDOLA OKU VA TATA NDATI?
9. Momo lie o sukilila oku lekisa utate ndomo o tata omanu vana va siata oku lia kombolo loku nyua kovinyu Kocipito Conjivaluko? (Tanga vokakasia losapi hati: “Ocisola ‘Ka ci Lingi Akutisasõi.’”)
9 O pondola oku tata ndati Akristão olombuavekua? Yesu wa sapuila olondonge viaye hati: “Vosi yene vu vamanji.” Eye wa amisako hati: “Wosi o likapa kunene, amisua kutito kuenda wosi o likapa kutito, amisua kunene.” (Mateo 23:8-12) Ka ca sungulukile oku komõha calua omunu umue ndaño okuti eye Ukristão ombuavekua. Eci Embimbiliya li popia catiamẽla kakulu vekongelo, olio li tu vetiya oku setukula ekolelo liavo, pole, ka li tu sapuila okuti tu tenda omunu umue nda cime cetu. (Va Heveru 13:7) Ocili okuti Embimbiliya li tu sapuila okuti vamue pokati kavo “va sesamẽla esumbilo lialua.” Esunga liaco lieli okuti ovo “va songola ciwa” kuenda “va talavaya calua koku vangula loku longisa ondaka ya Suku,” pole, hamomoko okuti Akristão olombuavekua. (1 Timoteo 5:17) Nda tu eca esivayo kuenda esumbilo liapiãla Kakristão olombuavekua, tu va lingisa okuti ka va lianji. Handi vali, tu va kokela oku kuata ocituwa cepela. (Va Roma 12:3) Lomue pokati ketu o yongola oku linga cimue ci kokela manji umue Ukristão ombuavekua oku linga ekandu linene!—Luka 17:2.
10. O lekisa ndati okuti wa sumbila Akristão olombuavekua?
10 Tu lekisa ndati okuti tua sumbila vana va nõliwa la Yehova oku kala ombuavekua? Ka ca sungulukile oku va pulisa ndomo va wavekiwa. Ovo ka va kisikiwa oku lombolola ovina ka tu kuete omoko yoku kũlĩha. (1 Va Tesalonike 4:11; 2 Va Tesalonike 3:11) Kuenda ka tu ka simi okuti ohueli yavo, olonjali ale epata liavo, lavovo Akristão olombuavekua. Omunu umue ka piñala elavoko liepata liaye. (1 Va Tesalonike 2:12) Tu sukilavo oku yuvula oku linga apulilo ana a sumuisa vakuetu. Ndeci, ka citava okuti tu pulisa kukãi wa manji umue ombuavekua ndomo a liyevite oku kala otembo ka yi pui palo posi, okuti ka kala lulume waye. Omo liaco, tu koleli okuti voluali luokaliye, Yehova o ka ‘tẽlisa onjongole yovina viosi vi kasi lomuenyo.’—Osamo 145:16.
11. Tu liteyuila ndati poku yuvula oku ‘komõha omanu’?
11 Nda tua yuvula oku velisapo calua Akristão olombuavekua okuti vakuavo ci sule, tu ka li teyuilavo etu muẽle. Tu li teyuila ndati? Embimbiliya li tu sapuila okuti vekongelo mu kala “vamanji vamue vesanda” va li tukula okuti olombuavekua. (Va Galatia 2:4, 5; 1 Yoano 2:19) Handi vali, vamue okuti olombuavekua citava okuti ka va amamako vekolelo. (Mateo 25:10-12; 2 Petulu 2:20, 21) Pole, nda tua yuvula ‘oku komõha omanu,’ lalimue eteke tu ka kuama vana tua kũlĩha ciwa, ci kale olombuavekua, ale vamanji vakuavo va kasi oku vumba Yehova vokuenda kuanyamo alua. Kuenje, nda ovo va siapo ekongelo, ka tu tepulula ekolelo lietu ale oku liwekapo oku vumba Yehova.—Yuda 16.
TU SUKILA HẼ OKU SAKALALA LETENDELO LIAVO?
12, 13. Momo lie ka tu sukilila oku sakalala letendelo liomanu vana va lia kombolo loku nyua kovinyu Kocipito Conjivaluko?
12 Vokuenda kuanyamo alua a pita, etendelo liomanu vana va siata oku lia kombolo loku nyua kovinyu Kocipito Conjivaluko, lia kala oku tepuluka. Pole, koloneke vilo, etendelo liaco lia siata oku livokiya anyamo osi. Anga hẽ, tu sukila oku sakalala letendelo liaco? Sio. Tu konomuisi esunga liaco.
13 “Yehova wa kũlĩha ava va tiamẽla kokuaye.” (2 Timoteo 2:19) Vamanji vana va siata oku tenda omanu va lia kombolo loku nyua kovinyu Kocipito Conjivaluko, ka va kũlĩhile helie ombuavekua, te lika Yehova. Vetendelo liaco mua kongelavo vana va li tenda okuti olombuavekua, pole, halombuavekuako. Omanu vamue okuti va enda oku lia kombolo kuenda oku nyua kovinyu, vokuenda kuotembo va liwekapo. Vakuavo citava okuti va kuete ocitangi coku vela kutue, kuenje va sima okuti va ka viala la Kristu kilu. Ocili okuti, ka tua kũlĩhĩle etendelo liasuapo liolombuavekua via siala handi palo posi.
14. Nye Embimbiliya li popia catiamẽla ketendelo Liakristão olombuavekua li ka sangiwa palo posi eci ohali ya piãla yi fetika?
14 Olombuavekua vi ka kala kolonepa vialua violuali eci Yesu a keya, oco a va ambate kilu. Embimbiliya li popia okuti Yesu “o ka tuma ovangelo vaye locileñi cinene columbeta kuenda va kongolola kavindi akuãla oluali vana va nõliwa, tunde kesukiyo lilu toke kesukiyo likuavo lilu.” (Mateo 24:31) Embimbiliya li popiavo okuti, vokuenda kuoloneke via sulako, ku ka kala etendelo litito Liakristão olombuavekua vi ka sangiwa palo posi. (Esituluilo 12:17) Pole, olio ka li tukula etendelo liolombuavekua li ka sangiwa handi palo posi eci ohali ya piãla yi ka fetika.
15, 16. Elomboloko lipi tu sukila oku kuata catiamẽla ketendelo lieci ci soka 144.000 komanu va nõliwa la Yehova?
15 Yehova eye o nõla otembo omunu a pondola oku kala ombuavekua. (Va Roma 8:28-30) Yehova wa fetika oku nõla olombuavekua noke liepinduko lia Yesu. Citava okuti kocita catete, Akristão vosi vocili va kala olombuavekua. Noke yanyamo alua, omanu valua va enda oku litukula vati Akristão, ka va kuamele ocili Kristu. Pole, vokuenda kuanyamo aco, Yehova wa nõla etendelo liaco litito liomanu va kala Akristão vocili oco va kale olombuavekua. Ovo va kala ndotiliku yina Yesu a popia okuti yi ka kulila pokati kosoka. (Mateo 13:24-30) Vokuenda kuoloneke via sulako, Yehova o kasi oku amamako oku nõla omanu valua oco va ka pange onepa ketendelo lieci ci soka 144.000 komanu.[2] (Tala etosi kesulilo liocipama cilo.) Omo liaco, nda Suku o nõla vamue pokati komanu vaco osimbu esulilo ka lieyile, ka tu sukila oku tatãla okuti o kasi oku linga ciwa. (Isaya 45:9; Daniele 4:35; tanga Va Roma 9:11, 16.)[3] (Tala etosi kesulilo liocipama cilo.) Tu sukila oku kuata utate oco ka tu ka kali ndolonalavayi vina via ñuñunila muẽleanjo, omo lioku tata ciwa vana va fetika oku talavaya kowola ya sulako.—Tanga Mateo 20:8-15.
16 Havosiko va kuete elavoko lioku enda kilu okuti va panga onepa “kukuenje wa kolelua haeye wa lunguka.” (Mateo 24:45-47) Ndeci ca kala kocita catete, koloneke vilo Yehova la Yesu va nõla lika etendelo litito liomanu oco va tekule ale oku longisa omanu valua. Kocita catete, kua nõliwile lika Akristão vamue oco va sonehe Ovisonehua vio Helasi. Kuenje, koloneke vilo, kua nõliwa lika etendelo litito Liakristão olombuavekua va kuete ocikele coku eca kafendeli va Suku “okulia votembo ya sokiyiwa.”
17. Nye tua lilongisa vocipama cilo?
17 Nye tua lilongisa vocipama cilo? Yehova wa nõlapo oku eca omuenyo ko pui kafendeli vaye valua va ka kala palo posi, kuenda omuenyo kilu komanu vana va ka viala la Yesu. Yehova o sumũlũisa afendeli vaye vosi, ci kale u “Yuda,” ci kale “alume ekũi.” Eye o lavoka okuti vosi va pokola olonumbi vimuamue loku amamako oku lekisa ekolelo. Vosi va sukila oku lekisa umbombe. Vosi va sukila oku likuata omunga poku u vumba. Kuenda vosi va sukila oku likolisilako oku sanda ombembua vekongelo. Osimbu tu panda kesulilo, vosi yetu tu amamiko oku vumba Yehova kuenda oku kuama Kristu ndocunda cimuamue.
[1] (ocinimbu 3) Ndomo ca lomboluiwa kelivulu Liosamo 87:5, 6, kovaso yoloneke, Suku o ka situlula olonduko viomanu vosi va ka viala la Yesu kilu.—Va Roma 8:19.
[2] (ocinimbu 15) Ndaño okuti olondaka vi sangiwa kelivulu Liovilinga 2:33 vi lekisa okuti Yesu wa kongeliwa koku waveka omunu umue oco a kale ombuavekua, pole, Yehova eye o nõla omunu waco.
[3] (ocinimbu 15) Oco o kuate elomboloko liasuapo, tanga “Apulilo a Tambuluiwa” Vutala Wondavululi 1 ya Kupemba wo 2007, kamẽla 30-31, kelimi Lioputu.


text:
OCIPAMA CEPANDU
Ava va fa va kasi pi?
Nye ci pita letu eci tu fa?
Nye tu fila?
Momo lie ci kuetele esilivilo oku kũlĩha ocili catiamẽla koku fa?
1-3. Apulilo api omanu va siata oku linga atiamẽla koku fa? Kuenda atambululo api atavo amue a siata oku eca?
AVA ovo apulilo omanu va siata oku linga vokuenda kuanyamo alua. Apulilo aco a kuete esilivilo komanu vosi. Apa posi tu kasi tu yongola oku sanga atambululo kapulilo aco.
2 Vocipama tua lilongisa konyima, tua mola ndomo ocilumba cocisembi ca Yesu Kristu ca yulula onjila yomuenyo ko pui. Tua lilongisavo okuti Embimbiliya li lekisa okuti ku keya otembo yimue okuti “okufa ka ku kalako vali.” (Esituluilo 21:4) Pole, cilo handi omanu va siata oku fa. Soma Salomone wa popele hati: “Ava va kasi lomuenyo va kũlĩha okuti va laika oku fa.” (Ukundi 9:5) Omo liaco, tu likolisilako oku linga cosi ci tẽliwa oco tu kale komuenyo otembo yalua. Pole, lopo tu lipula ndoco: Nye cika pita letu eci tu fa?
3 Eci umue ngandietu a fa, tu lila. Kuenje pamue tu lipula okuti: Oco hẽ nye ci kasi oku pita laye? O kasi hẽ oku tala ohali? Anga hẽ o tu lete? Ci tava hẽ okuti tu u kuatisa? Anga hẽ eteke limue tu ko mola vali? Atavo oluali a kuete atambululo a litepa kapulilo ava. Vamue va siata oku longisa okuti nda omunu wa linga eci ciwa, eci a fa enda kilu. Pole, nda wa linga eci cĩvi, enda vifelu. Vakuavo va longisa okuti eci omunu a fa, enda kocitumãlo cimue ka ci letiwe, oku a ka li sanga lavakukululu yaye. Handi vakuavo, va longisa okuti eci omunu a fa, enda kocitumãlo cimue aka sombisiwila, noke o citiwila vali vetimba liñi.
4. Ocisimĩlo cipi atavo alua a kuete catiamẽla koku fa?
4 Alongiso aco osi atiamisiwila kocisimĩlo cimosi, cokuti onepa yimue yetimba lietu yi puluka koku fa. Tunde nunde, atavo a siata oku longisa okuti omunu o kuete cimue okuti eci a fa camamako lomuenyo, okuti ci lete, ci yeva kuenda ci sokolola. Eci hẽ ci tava ndati? Olondunge lovisimĩlo vietu, vi talavaya lika nda owoño wetu u kasi oku talavaya. Eci omunu a fa, owoño u liwekapo oku talavaya. Omunu wa fa oco a tẽle vali oku sokolola, ale oku yeva, te lika lelumbu limue ka lia kũlĩhĩwile.
NYE CI PITA LOMUNU POKU FA?
5, 6. Embimbiliya li longisa nye catiamẽla kekalo liava va fa?
5 Eci ci pita lomunu poku fa, helumbuko ku Yehova, Ululiki wowoño. Eye wa kũlĩha ocili catiamẽlako. Kuenda Vembimbiliya, eye o tu sapuila ekalo liava va fa. Olio li tu sapuila okuti, eci omunu a fa, ka kala vali lomuenyo. Oku fa, ku lomboloka okuti omunu ka kasi vali komuenyo. Ava va fa, ka va lete vali, ka va yevite kuenda ka va sokolola vali. Layimue onepa yetimba lietu yi puluka koku fa. Etu ka tu kuete espiritu ale ocilelembia ka ci fi. *
6 Poku popia okuti, ava va kasi lomuenyo va kũlĩha okuti va laika oku fa, Salomone wamisako hati: “Puãi ava va fa lacimue va kũlĩha.” Noke wa lombolola ocili caco loku popia hati, ava va fa ka va tẽla vali oku sola ndaño oku suvuka. Kuenda wa popiavo hati: “Vonjembo . . .ka muli upange, ndaño ovikuata, ndaño ukũlĩhiso, ndaño olondunge.” (Tanga Ukundi 9:5, 6, 10.) Osamo 146:4, yi popiavo hati, eci omunu a fa, ‘eteke liaco hailio olondunge viaye vi nyõleha.’ Etimba lietu li fa, ka kuli lacimue ci puluka koku fa kuetimba. Omuenyo wetu wa soka ndulienge wovela. Eci ovela yimiwa, ulienge waco ka wendi konepa layimue. Owo u takata.
CECI YESU A POPIA CATIAMẼLA KOKU FA
7. Oku fa Yesu wa ku sokisa la nye?
7 Yesu Kristu wa vangula eci catiamẽla kekalo liava va fa. Eye wa ci popia poku vangula eci catiamẽla ku Lasaru ulume umue a kũlĩhĩle ciwa, wa file. Yesu wa sapuilile olondonge viaye hati: “Ukuetu Lasaru wa pekela.” Olondonge via sima hati, Yesu wa kala loku popia okuti Lasaru wa pekela kotulo tuoku puyuka, kuenje ndopo o pasuka. Pole, hacoko Yesu a yonguile oku popia. Kuenje Yesu wa teta onimbu hati: “Lasaru wa fa.” (Tanga Yoano 11:11-14.) Kũlĩhĩsa okuti, Yesu wa sokisa oku fa loku pekela otulo. Lasaru ka endele kilu. Kuendavo ka endele vifelu viondalu ale kocitumãlo cimue a ka lisangele lovangelo ale lavakukululu yaye. Kuenda ka citiwilile vetima liñi. Eye wa pekelele kotulo tuoku fa. Kotulo tuaco omunu ka loti onjoi layimue. Vembimbiliya tu sangamo ovisonehua vikuavo vi sokisa oku fa ndoku pekela. Ndocindekaise, eci Stefano vo sosola lovawe toke kolofa, Embimbiliya li popia hati, “wa pekela olufa.” (Ovilinga 7:60) Upostolo Paulu wa tukuilevo vamue vokotembo yaye va file hati, va “pekela.”
8. Tua kũlĩha ndati okuti ka ca kaile ocipango ca Suku okuti omanu va fa?
8 Ocipango ca Suku ca kala hẽ okuti omanu va fa? Sio, hacoko. Yehova eci a lulika omanu, wa yonguile okuti va kala otembo ka yi pui kulo kilu lieve. Ndomo tua lilongisa ale velivulu lilo, Suku wa kapele Adama la Heva vocumbo ceposo. Kuenda wa va ĩhile uhayele wa suapo. Yehova wa va yonguilile lika uwa. Anga hẽ onjali yimue yi kuete ocisola, yecelela okuti omõlaye o tala ohali loku kuka toke eci a fa? Ocili okuti ka ci lingi! Yehova wa solele calua omãla vaye. Kuenje wa yonguile okuti va kala lesanju ka lipui palo posi. Embimbiliya li popia hati: “[Yehova] wa kapa elivelo lievi ka vi pui vutima womanu.” (Ukundi 3:11) Suku wa tu lulika lonjongole yoku kala komuenyo otembo ka yi pui. Kuenda eye wa linga ale eliangiliyo lioku tẽlisa onjongole yaco.
ESUNGA LIECI OMANU VA FILA
9. Nye Yehova a handelekele ku Adama la Heva? Momo lie ka ca tĩlile oku pokola kocihandeleko caco?
9 Oco hẽ nye omanu va fila? Oco tu sange etambululo, tu sukila oku kũlĩhĩsa eci ca pita kotembo yina okuti palo posi pa kala lika ulume umosi lukãi umosi. Embimbiliya li tu sapuila hati: “Posi Yehova Suku wa kũlĩsapo oviti viosi via posoka oku vi tala, haivio vi tava oku liako.” (Efetikilo 2:9) Pole, kua kala uti umue Yehova a handelekele okuti ka ci tava oku liako. Yehova wa sapuila Adama hati: “Oku lia ci tava oku lialia koviti viosi viokocumbo; te lika uti woku kulĩhĩsa eci ciwa leci cĩvi, owo ka ci tava oku liako, momo eteke o liako haico o fa.” (Efetikilo 2:16, 17) Ocihandeleko eci ka ca tĩlile oku ci pokola. Momo vocumbo mua kala oviti vialua vikuavo Suku a sapuilile Adama la Heva okuti ci tava oku liako. Pole, locihandeleko eci, ovo va kala lepuluvi lioku lekisa olopandu ku Yuna wa va ĩhile ovina viosi, kumosi lomuenyo wa lipua. Oku pokola kuavo nda kua lekisa esumbilo ku Isiavo wokilu. Kuenda nda kua lekisa okuti va yonguile oku songuiwa laye.
10, 11. (a) Adama la Heva va lueyela ndati Suku? (b) Momo lie oku lueya kua Adama la Heva ku lekisila okuti va ci linga ocipango?
10 Pole, Adama la Heva va nõlapo oku lueyela Yehova. Satana wa vanguila konyima yonyõha. Kuenje wa pula Heva hati: “Ocili Suku wa popia hati, Ko ka li koviti viosi viovocumbo?” Heva wa kumbulula hati: “Tuakuakulia kapako oviti viovocumbo; te epako liuti owo u kasi vokati kocumbo, owo Suku a linga hati, Ko ka liko, ndaño oku lambako, sanga vu fa.”
11 Satana wa tambulula hati: “Mbu, okufa ka vu fi; momo Suku wa kulĩha okuti eteke vu liako, ovaso ene haico a letuluka kuenje vu linga nda Suku, vu kulĩha eci ciwa leci cĩvi.” (Efetikilo 3:4, 5) Satana wa vetiyila Heva koku tava okuti, nda eye wa lia kepako liuti va handelekiwile okuti ka ci tava oku liako, ci ko kuatisa. Satana wa sapuila Heva okuti eye oka kũlĩha eci ciwa leci cĩvi; kuenda oka linga cosi a yongola. Satana wa sapuilavo Heva hati, eci Yehova a va sapuila, okuti nda va lia kepako va fa, uhembi. Heva wa tava ku Satana. Kuenje wa kotolako limue epako yu walia. Noke wa ecavo ku veyaye, kuenje eye waliavo. Ovo va ci linga ocipango. Momo va kũlĩhĩle okuti, eci oco Suku a va handelekele hati, ka ci tava oku ci linga. Omo liokulia kepako, ovo va sinila onumbi ya sunguluka Yehova a va ĩhile. Ka va pokuile ku Isiavo wokilu lokolonumbi viaye. Pole, ka va kuatele esunga lioku lueyela Ululiki wavo.
12. Nye ci tu kuatisa oku limbuka ndomo Yehova a liyeva eci Adama la Heva vo lueyela?
12 Nda ca kaile hẽ ove, nda wa liyeva ndati nda umue omõlove wa tekula ciwa ciwa, o nõlapo oku ku sinila okuti ka lekisa esumbilo lalimue ndaño ocisola kokuove? Ocili okuti, nda ca ku vala kutima. Yehova layevo covala calua kutima eci Adama la Heva vo lueyela.
13. Yehova wa sapuilile Adama okuti eci a fa o tiukila pi? Eci hẽ ci lomboloka nye?
13 Yehova ka kuatele vali esunga lioku ecelela Adama la Heva oco va kale otembo ka yi pui. Ovo veya oku fa, ndeci Yehova a va sapuilile. Ka va sondoluilile kocitumãlo cimue ka ci letiwe. Eci tu ci limbukila kolondaka Yehova a sapuila Adama eci o pisa. Eye wo sapuila hati: “O tiukila . . . keve; momo haiko wa tundile. Ove ukueve, keve haiko o tiukila.” (Efetikilo 3:19) Suku wa pangele Adama leve lioposi. (Efetikilo 2:7) Eci handi Suku ko pangele, Adama ka kaile konepa layimue. Omo liaco, eci Yehova a sapuila Adama hati, o tiukila keve, eye wa kala loku u sapuila hati, ka kala vali komuenyo. Adama wa tiukila keve lina ka li kuete omuenyo, eye a tundile.
14. Nye tu fila?
14 Adama la Heva toke etaili nda va kasi lomuenyo. Pole, ovo va nõlapo oku lueyela Suku, kuenje va linga ekandu. Adama wa sambuisako ekandu loku fa ocitumbulukila caye cosi. Eli olio esunga lieci omanu va fila. (Tanga Va Roma 5:12.) Ekandu liaco li kasi nduvei umue u sambuka okuti lomue o puluka. Eci ceyililako oku fa. Kufa hekambako, unyali. (1 Va Korindo 15:26) Tu eca olopandu ku Yehova omo a linga eliangiliyo lioku eca ocisembi coku tu yovola kunyali waco.
OKU KŨLĨHA OCILI CATIAMẼLA KOKU FA CI KUATISA
15. Momo lie oku kũlĩha ocili catiamẽla koku fa, ci kuetele esilivilo?
15 Eci Embimbiliya li longisa catiamẽla kekalo liava va fa, ci lembeleka. Ndomo tua ci mola ale, ava va fa, ka va yevi evalo lalimue. Omo liaco, ka kuli esunga lalimue lioku va kuatela usumba. Momo ka va tẽla oku tu linga lacimue cĩvi. Ovo ka va sukila ekuatiso lietu. Kuenda ka va tẽla oku tu kuatisa. Ovo ka va pondola oku vangula letu, ndaño etu ka tu pondolavo oku vangula lavo. Asongui vatavo amue va siata oku kemba omanu hati, ovo va tẽla oku kuatisa ava va fa. Kuenje omanu va tava kokuavo kuenda va va ĩha olombongo. Pole, oku kũlĩha ocili catiamẽla koku fa, ci tu teyuila koku kembiwa la vana va longisa ovohembi aco.
16. Helie wa siata oku vetiya alongiso atavo esanda? Kuenda wa siata oku ci linga ndati?
16 Anga hẽ eci atavo alua a siata oku longisa catiamẽla kuava va fa, ci litava leci Embimbiliya li longisa? Onepa yalua yeci va siata oku longisa, ka ci litava leci ci sangiwa Vembimbiliya. Momo lie? Momo alongiso avo a siata oku vetiyiwa la Satana. Eye o vetiya vakuetavo liesanda oco va tavise omanu okuti eci va fa, vaka amamako lomuenyo kocitumãlo cimue ka ci letiwe. Owu uhembi umue Satana a luvikiya oco a tindule omanu ku Yehova Suku. Eye wa ci linga hẽ ndati?
17. Momo lie elongiso lifelu viondalu li sepuisila Yehova?
17 Ndomo tua ci mola ale, atavo amue a longisa okuti nda omunu wa linga eci cĩvi, eci a fa enda vifelu viondalu. Elongiso eli li sepuisa Suku. Momo, Yehova Suku ukuacisola. Eye lalimue eteke a talisa ohali omanu ndoco. (Tanga 1 Yoano 4:8.) Nda okuti wa yeva onjali yimue ya timĩha ovaka omõlaye piko ndekangiso, o liyeva ndati? Omunu waco nda wo sumbila? Nda wa kuata hẽ onjongole yoku u kũlĩha? Ocili okuti nda kua kuatele onjongole yaco! Ove nda wo sokisa okuti ongangala. Pole, Satana o yongola okuti tu tava okuti Yehova o kangisa omanu vifelu viondalu, okuti va kalamo anyamo alua.
18. Oku fendela ava va fa kuatiamẽla kelongiso lipi liuhembi?
18 Satana wa siatavo oku vetiya atavo amue oco va longise okuti eci omunu a fa, o pongoloka espiritu, okuti li sukila oku sumbiwa lava va kasi lomuenyo. Elongiso liaco li lekisavo okuti espiritu liaco, ci tava okuti li kala ekamba ale unyali. Kuli valua va siata oku tava kuhembi waco. Ovo va kuete usumba lava va fa. Kuenje va lekisa esumbilo kokuavo kuenda va va fendela. Pole, Embimbiliya li longisa okuti ava va fa, va pekela. Kuenda li longisavo okuti tu sesamẽla oku fendela lika Suku yocili, Yehova. Momo eye Ululiki wetu, haeye wa tu ĩha cosi tu kuete.
19. Oku kũlĩha ocili catiamẽla koku fa ci tu kuatisa oku kuata elomboloko lie?
19 Oku kũlĩha ocili catiamẽla kuava va fa, ci ku teyuila koku yapuisiwa lovohembi a vakuatavo esanda. Kuenda ci ku kuatisa oku kuata elomboloko lialongiso akuavo a sangiwa Vembimbiliya. Oku limbuka okuti omanu eci va fa ka va endi kocitumãlo cimue ka ci letiwe, ci kuete esilivilo. Momo elavoko liomuenyo ko pui voluali luokaliye palo posi, li kuata esilivilo lia velapo kokuove.
20. Epulilo lipi lika lombuiwa vocipama cikuãimo?
20 Kosimbu, ukuesunga Yovi wa pulile hati: “Omunu nda o fa o kala vali lomuenyo?” (Yovi 14:14) Ci tava hẽ okuti omunu wa fa o pinduka, okuti o kala vali lomuenyo? Eci Embimbiliya li longisa catiamẽla kondaka eyi ci lembeleka calua. Ocipama cikuãimo cika lombolola ondaka eyi.
^ tini. 5 Oco o kuate elomboloko liatiamẽla kondaka ocilelembia ale espiritu, tala Alomboluilo a Vokiyiwako kemẽla 208-211.


text:
Ehipululo 87: Okamukuendye Yesu Mondyuo ya Huku
TALA omukuendye ou omututu ukahi nokutomphola novakulu ava. Ovakulu ava ovalongesi vomondyuo ya Huku mo Jelusalei. Okamukuendye o Yesu. Ankho pahe wekula, una omanima 12.
Ovalongesi vahuva unene na Yesu, mokonda ankho una enoñgonoko enene kombinga ya Huku no yovipuka viahonekwa mo Mbimbiliya. Mahi, omokonda yatyi Jose na Maliya apa vehepo? Opi vekahi? Tutalei.
Kese enima, Jose ankho utuala ombunga yae ko Jelusalei kotyipito tyakolela tyitiwa o Pasikwa. Ankho oungendi umue omunene okutunda ko Nazare alo ko Jelusalei. Pononthiki opo ankho kutupu omatukutuku, ni vala omboyo. Ovanthu ankho vaendela vala pohi, ankho valinga ononthiki ononthatu pala okuhika ko Jelusalei.
Jose ankho una ombunga onene. Ankho vena ovana ovatutu onomphange no nondenge mba Yesu pala okuyunga. Menima olio, Jose na Maliya vakondoka novana vavo ovatutu keumbo ko Nazare. Ovo vasoka okuti Yesu ukahi navakuavo. Mahi, kekumbi etyi vatalama, kavamuene Yesu. Vemutaindya pokati konombunga mbavo no mapanga, mahi kavemuvasile. Moluotyo, avakondoka ko Jelusalei okukatala inkha oko ekahi.
Okuhulako vavasa Yesu apa novalongesi. Yesu ankho uvetehelela otyo evelinga omapulo. Ovanthu aveho ankho vahuva nounongo wa Yesu. Anthi, Maliya ati: ‘Mona wange, omokonda yatyi wetulingila otyipuka ngetyi? Tate yove naame tualinga otyiho tukahi nokukutaindya.’
Yesu akumbulula okuti: ‘Omokonda yatyi munthaindyila? Kamutyii okuti ame ndyina yokukala mondyuo ya Tate yange?’
Enga, Yesu ankho uhole okukala apa apondola okulilongesa kombinga ya Huku. Oyo hangeleka nonthue tupondola okukuama? Etyi akondoka keumbo ko Nazare, onosimano ambuho ankho Yesu wenda komaliongiyo pala okukafenda. Yesu welilongesa ovipuka ovinyingi Mombimbiliya, mokonda ankho apeho utehelela nawa. Tulandulei ongeleka ya Yesu.
Lucas 2:41-52; Mateus 13:53-56.
Omapulo
- Yesu ankho una omanima eñgapi polutalatu apa? Iya omu opi ekahi?
- Oityi Jose ankho alinga nombunga yae kese enima?
- Jose na Maliya vaenda onthiki ike okukondoka keumbo. Iya omokonda yatyi vakondokela vali ko Jelusalei?
- Opi Jose na Maliya vavasa Yesu? Omokonda yatyi ankho ovanthu vahuvila?
- Oityi Yesu apopila me yae Maliya?
- Oñgeni tupondola okulilongesa kombinga ya Huku nga Yesu?
Omapulo omakuavo
- Tanga Lucas 2:41-52.
Otyitumino ankho tyipopia okuti ovalume vala vena okuenda kese enima kotyipito. Ongeleka patyi ongwa Jose na Maliya vaavela ovohe hono? (Luc. 2:41; Deut. 16:16; 31:12; Pro. 22:6)
Oñgeni Yesu aavela ovakuendye novahikuena ongeleka ongwa hono, kombinga yokutavela kovohe? (Luc. 2:51; Deut. 5:16; Pro. 23:22; Col. 3:20)
- Tanga Mateus 13:53-56.
Ovalie onondenge ononkhuana mba Yesu, vena omanyina avo mo Mbimbiliya? Iya oñgeni onondenge onombali mba Yesu vaundapeswa mewaneno liova kristau? (Mat. 13:55; Atos 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gál. 1:19; Tia. 1:1; Judas 1)