text:
‘Efiku olo nali ninge efiku lEdimbuluko’
“Nefiku tuu olo li noku mu ningila efiku ledimbuluko, ndee nye mu noku li dana ngaashi oshivilo shokufimaneka Omwene.”—EX. 12:14.
1, 2. Efiku lilipi Ovakriste aveshe ve na okushiiva kombinga yalo, nomolwashike?
NGEENGE to diladila komafiku oo e shii okudimbulukiwa mondjokonona, oho diladila kefiku lilipi? Omunhu oo a hombola otashi dulika a tye, “Efiku olo twa hombola.” Vamwe otashi dulika ve lipule shi na sha nomafiku omafudo opashiwana ngaashi efiku lemanguluko loshilongo shavo. Ndele mbela owa shiiva efiku lonhumba lopashiwana olo la kala hali dimbulukiwa oule womido di dule po 3 500?
2 Efiku olo twa hala okupopya, Opaasa, oyo i li efiku omo oshiwana shaIsrael shonale sha li sha mangululwa moupika waEgipti. Omolwashike sha fimana kufye okukala tu shii ondjokonona yOpaasa? Omolwaashi oiningwanima yonhumba yopOpaasa oya pambafana noinima imwe ya fimana oyo ya kuma okukalamwenyo kwetu. Ndele otashi dulika u diladile kutya, ‘Ame nghi fi Omujuda. Opaasa oshinima shOvajuda, onghee oi na shike naame?’ Ashike osha fimana okukala tu shii kombinga yayo omolwetumbulo lihokwifa eli tali ti: ‘Odjona yetu yOpaasa, Kristus, oya dipawa.’ (1 Kor. 5:7) Opo tu ude ko nawa eityo letumbulo olo, otwa pumbwa okukala tu shii kombinga yOpaasa nokutala nghee onghedi omo ya li hai danwa tai tu kwafele tu ude ko oshipango shimwe osho sha pewa Ovakriste aveshe.
OMOLWASHIKE OPAASA YA LI HAI DANWA?
3, 4. Oiningwanima ilipi ya li ya tetekela Opaasa yotetetete?
3 Ovanhu omamiliyona omafele, nonande kave fi Ovajuda, ove shii sha kombinga yoshiningwanima osho sha pamba Opaasa yotetetete. Otashi dulika va lesha kombinga yoshiningwanima osho muExodus, ile ve shi uda ehokololo kuvamwe ile va mona tashi ulikwa meefilima.
4 Ovaisrael ova kalele efimbo noule moupika waEgipti. Opo nee Jehova okwa li a tuma Moses namumwaina Aron va ka pule Farao a mangulule Ovaisrael. Omupangeli oo waEgipti omulinenepeki ka li a hala okweefa oshiwana shaJehova shi ye. Onghee Jehova okwa li a tokola okudenga edu laEgipti nomahandukilo a kwata moiti a landulafana. Xuuninwa, eshi Jehova a tuma ehandukilo etimulongo, olo la twaalela oiveli yOvaegipti, osha li she linyengifa Farao a pitike Ovaisrael va ye.—Ex. 1:11; 3:9, 10; 5:1, 2; 11:1, 5.
5. Ovaisrael ova li ve na okuninga shike opo va kale ve lilongekidila exupifo? (Tala efano olo li li pehovelo loshitukulwa.)
5 Ndele oshike osho Ovaisrael va li ve na okuninga ofimbo inava mangululwa? Pefimbo olo osha li hanga lwopefimbo loitemadula yokoilongo yOkoushilo woPokati, olo omutenya noufiku hau kala u na oule u fike pamwe, mo 1513 K.O.P., momwedi wOshiheberi Abib, oo lwanima wa ka kala hau ifanwa Nisan. * Kalunga okwa li a lombwela Ovaisrael kutya mefiku eti-10 laNisan omo ve na okuliunganeka nokukala ve lilongekidila omafiku 14 aNisan. Efiku olo ola li la hovela pefimbo loitangotoka, molwaashi omafiku Oshiheberi okwa li haa hovele nokuxula pefimbo loitangotoka. Mo 14 Nisan, oukwaneumbo keshe owa li u na okudipaa okadjona okandume (ile oshikombo) nokuxwa ohonde yako koikulo nokeemhango deumbo. (Ex. 12:3-7, 22, 23) Oukwaneumbo okwa li u na okuyofa odjona oyo noku i lya nomingome inadi ya onhafi nosho yo pamwe noimbodi ilula. Omweengeli waKalunga okwa li ta ka pita medu laEgipti nokudipaa oiveli yOvaegipti, ndele Ovaisrael ovaduliki ova li tava ka xupifwa nokumangululwa.—Ex. 12:8-13, 29-32.
6. Oshiwana shaKalunga osha li shi na okutala ko ngahelipi Opaasa?
6 Okudja opo, Ovaisrael ova li ve na okukala hava dimbulukwa emanguluko lavo eshi va mangululwa muEgipti. Kalunga okwe va lombwela a ti: “Nefiku tuu olo li noku mu ningila efiku ledimbuluko, ndee nye mu noku li dana ngaashi oshivilo shokufimaneka Omwene. Nye mu noku shi dana kepupi nepupi ngaashi onghedimhango yaalushe.” Konima yokudana 14 Nisan, ova li hava shikulifa ko oshivilo shoule womafiku a-7. Efiku lo venevene lOpaasa omafiku 14 Nisan, ashike edina Opaasa ola li yo hali longifwa okuulika komafiku aeshe oo a-8 oshivilo. (Ex. 12:14-17; Luk. 22:1; Joh. 18:28; 19:14) Opaasa oya li shimwe shomoivilo oyo Ovaheberi va li ve na okudimbuluka omudo keshe pomaufwafimbo ayo.—2 Omaf. 8:13.
7. Jesus okwa li a dika po shike konima yOpaasa yaxuuninwa oyo a li a dana pamwe novayapostoli vaye?
7 Molwaashi Jesus novayapostoli vaye ova li Ovajuda nova li koshi yOmhango yaMoses, ova li hava dana Opaasa omudo keshe. (Mat. 26:17-19) Oshikando shaxuuninwa va dana Opaasa, Jesus okwa li a dika po Ouvalelo wOmwene, oo wa li edano lipe olo va li tava ka kala tava dana omudo keshe. Ndele mbela omefiku lilipi va li tava ka kala tava dana Ouvalelo wOmwene?
OUVALELO WOMWENE OU NA OKUDANWA MEFIKU LILIPI?
8. Ngeenge hatu diladila kombinga yOpaasa nOuvalelo wOmwene, epulo lilipi tali dulu okuholoka po?
8 Molwaashi Jesus okwa li a dika po Ouvalelo wOmwene diva ashike konima eshi va mana okudana Opaasa yaxuuninwa elela, osha yela kutya ou na okukala hau danwa mefiku omo mwa li hamu danwa Opaasa. Ndele otashi dulika wa didilika kutya efiku lOpaasa yOshijuda nefiku omo hatu dimbulukwa efyo laKristus ohai kala ye li sheka nefiku limwe ile nomafiku onhumba. Omolwashike mbela shi li ngaho? Shimwe osho sha etifa po eyooloko olo oshi na sha nomhango imwe oyo Kalunga a li a pa Ovaisrael. Eshi Moses a ti kutya ‘eongalo alishe laIsrael oli nokudipaa’ odjona, okwa li a popya kondadalunde kutya efimbo peni ve na oku shi ninga mo 14 Nisan.—Lesha Exodus 12:5, 6.
9. PaExodus 12:6, odjona yOpaasa oya li i na okudipawa efimbo peni? (Tala yo oshimhungu “Osha li shi na okuningwa efimbo peni?”)
9 Oshishangomwa shimwe shOvajuda shedina The Pentateuch and Haftorahs osha popya shi na sha naExodus 12:6 sha ti kutya odjona oya li i na okudipawa “pokati keenguloshi mbali.” Eembibeli dimwe oda longifa outumbulilo oo. Ashike dimwe, mwa kwatelwa no-Tanakh yOshijuda, oda toloka outumbulilo oo da ti “oitangotoka.” Dimwe oda ti “eshi taku laula,” “pefimbo loitangotoka” ile “eshi etango tali ningine.” Onghee hano, odjona oya li i na okudipawa eshi etango la ningina ndele ouyelele wetango ou liwetikile ngoo natango pehovelo lefiku lo 14 Nisan.
10. Eedjo dimwe domauyelele oda popya kutya onaini odjona ya li i na okudipawa, naasho osha pendula epulo lilipi?
10 Lwanima, Ovajuda vamwe ova li ve wete tashi ka pula efimbo lihapu okudipaa eedjona adishe odo da etwa kotembeli. Onghee ova li va fika pexulifodiladilo kutya Exodus 12:6 ota popi shi na sha nexulilo lo 14 Nisan, okudja eshi omidile tadi piluka fiyo osheshi etango la ningina. Ndele ngeenge omushangwa oo osho wa li wa hala okutya ngaho, odjona oya li i na okuliwa efimbo peni? Omuprofesa Jonathan Klawans, omunawino moinima yonale yOshijuda, okwa ti: ‘Efiku lipe ola li hali hovele eshi etango tali ningine, onghee hano, eyambo ola li hali ningwa mo 14 Nisan, ndele Opaasa nosho yo okulya oya li hai hovele mo 15 Nisan, nonande eshikulafano la tya ngaho inali popiwa kondadalunde muExodus.’ Okwa ti yo kutya: ‘Oileshomwa yoorabi . . . inai popya kutya ota popi kombinga yanghee Opaasa ya li hai danwa fimbo Otembeli inai hanaunwa po’ mo 70 O.P.
11. (a) Jesus okwa li a ningilwa shike mefiku lOpaasa yomo 33 O.P.? (b) Omolwashike 15 Nisan omo 33 O.P. taku tiwa okwa li Esabata “linene”? (Tala eshangelo lopedu.)
11 Osho otashi pendula epulo kutya, Opaasa yomo 33 O.P. oya li ya danwa efimbo peni? Mo 13 Nisan, eshi efiku ‘lokudipaa odi yopaasa’ la li pokufika, Kristus okwa li a lombwela Petrus naJohannes a ti: “Indeni mu ke tu longekidile odi yopassa tu i lye.” (Luk. 22:7, 8) “Ndelenee efimbo eshi la fika” louvalelo wOpaasa, mEtine konguloshi, konima eshi etango la ningina, mo 14 Nisan, Jesus okwa dana Opaasa novayapostoli vaye, opo nee ta diki po Ouvalelo wOmwene. (Luk. 22:14, 15) Onguloshi oyo tuu oyo okwa li a kwatwa po nokutokolwa. Lwopefimbo lomutenya, okwa li a valelwa nokwa fya omutenya mo 14 Nisan. (Joh. 19:14) Onghee hano, ‘odjona yetu yOpaasa, Kristus, okwa dipawa’ mefiku omo odjona yOpaasa ya li hai dipawa. (1 Kor. 5:7; 11:23; Mat. 26:2) Jesus okwa li a pakwa lwopexulilo lefiku olo lOshijuda 14 Nisan, ofimbo 15 Nisan inaa hovela. * —Lev. 23:5-7; Luk. 23:54.
OSHO HATU LIHONGO MEDIMBULUKO LOPAASA
12, 13. Ounona vOvajuda ova li hava kwafelwa ngahelipi opo va kale ve udite ko eityo lOpaasa?
12 Natu diladile vali kombinga yoiningwanima yomuEgipti. Moses okwa li a lombwela oshiwana shaKalunga kutya osha li shi na okukala tashi dimbulukwa Opaasa omapupi nomapupi, nosha li tashi ka kala onghedimhango kuvo “fiyo alushe.” Pefimbo lOpaasa, ounona ova li ve na okupula ovadali vavo eityo layo. (Lesha Exodus 12:24-27; Deut. 6:20-23) Kungaho, ounona ova li tava ka kala ve shii eityo “ledimbuluko” lOpaasa.—Ex. 12:14.
13 Mokweendela ko kwomapupi, ovana ova li tave ke lihonga kooxe oilihongomwa ya fimana i na sha nOpaasa. Oshilihongomwa shimwe oshosho kutya Jehova oha amene ovapiya vaye. Ounona ova li ve lihonga kutya ke fi ashike eenghono dongaho di li mewangandjo. Ndele oku li Kalunga omunamwenyo nomunhu wolela, oo e na ko na sha novapiya vaye noha katuka eenghatu molwavo. Okwe shi ulika eshi a li a “denga Ovaegipti” ndele okwa amena oiveli yOvaisrael.
14. Ovadali Ovakriste otava dulu okulongifa omahokololo e na sha nOpaasa nelalakano lokuhonga ovana vavo kombinga yashike?
14 Ovadali Ovakriste kunena ihava hepaululile ovana vavo kombinga yOpaasa omudo keshe. Ndele mbela ohamu hongo ngoo ovana veni oilihongomwa ya faafana, ngaashi kutya Kalunga oha amene oshiwana shaye? Mbela ohamu ulikile ngoo ovana veni kutya omwa tomwa kutya Jehova oha amene natango oshiwana shaye kunena? (Eps. 27:11; Jes. 12:2) Mbela ohamu kundafana kombinga yaasho monghedi yeenghundafana tadi shambula ndele hamonghedi wa fa to yandje oshipopiwa? Ngeenge owa ningi eenghendabala da tya ngaho, otashi ka kwafela oukwaneumbo weni u kule pamhepo.
15, 16. Ongahelipi hatu dulu okulongifa oiningwanima i na sha nOpaasa nosho yo omahokololo omuExodus opo tu divilike oilihongomwa yonhumba i na sha naJehova?
15 Ohatu dulu okulihonga oilihongomwa ihapu moiningwanima i na sha nOpaasa shihe fi ashike oushili oo kutya Jehova oha amene ovapiya vaye. Okwa li yo a xupifa oshiwana shaye, ‘e shi pitifa mo muEgipti.’ Oshiwa okudiladila kombinga yaasho sha li sha kwatelwa mexupifo olo. Ovaisrael ova li hava wilikwa koluudi loshilemo nomundilo. Ova li yo va endifwa mokati kEfuta Litilyana poukukutu. Eshi va tauluka efuta olo, ova mona etangakwaita laEgipti tali file mefuta eshi omeva efuta a efiwa a shune kumwe. Eshi Ovaisrael va xupa, ova li va imba tava ti: “Ame nda hala okwiimbila efimano lOmwene . . . Onghambe nomulondi wayo Ye okwe mu undwila mefuta. Omwene Ye eenghono dange neimbilo lepandulo lange. Muye mwa dja exupifo lange!”—Ex. 13:14, 21, 22; 15:1, 2; Eps. 136:11-15.
16 Ngeenge ou na ounona, oho va kwafele ngoo va kale ve lineekela Jehova e li Omuxupifi? Mbela ohava kala ngoo ve shi wete meenghatu nomomatokolo oo to ningi kutya owa tomhwa u itavele shili kutya Jehova Omuxupifi? Otamu dulu okukundafana Exodus etukulwa 12 fiyo 15 pElongelokalunga lOukwaneumbo weni nokudivilika nghee Jehova a li a xupifa oshiwana shaye. Otamu dulu yo okukundafana peemhito dimwe Oilonga 7:30-36 ile Daniel 3:16-18, 26-28. Atusheni tu li ovakulunhu nounona otwa pumbwa okukala twe lineekela Jehova e li Omuxupifi. Ngaashi ashike a li a xupifa oshiwana shaye pefimbo laMoses, ote ke tu xupifa yo monakwiiwa.—Lesha 1 Ovatessaloniki 1:9, 10.
OSHININGWANIMA OSHO TU NA OKUDIMBULUKA
17, 18. Onghedi omo ohonde yodjona yOpaasa yotete ya li ya longifwa oi na oku tu dimbulukifa shike?
17 Ovakriste vashili ihava dana Opaasa yOshijuda. Okudana Opaasa omudo keshe osha li oshiteelelwa shOmhango yaMoses, ashike fye katu li koshi yomhango oyo. (Rom. 10:4; Kol. 2:13-16) Ponhele yaasho, fye ohatu dimbulukwa efyo lOmona waKalunga. Ndele ohatu dulu okulihonga shihapu moinima imwe oyo ya pamba Opaasa, oyo ya li ya dikwa po fimbo Ovaisrael va li muEgipti.
18 Pashihopaenenwa, ohonde yodjona oyo Ovaisrael va li va xwa keemhango nokoikulo yomivelo oya li ya xupififa eemwenyo doiveli yavo. Kunena fye ihatu yambe omayambo oinamwenyo, kutya nee opefimbo lOpaasa ile opeemhito dimwe di lili, molwaashi ope na eyambo lixwepo olo tali dulu oku tu xupififa fiyo alushe. Omuyapostoli Paulus okwa li a popya kombinga ‘yeongalo loiveli ei ya shangelwa meulu.’ Kungaho, okwa li ta popi nhumbi Ovakriste ovavaekwa va xupifwa pakanghameno ‘lohonde yeshashamino’ yaJesus. (Heb. 12:23, 24) Ovakriste ovo ve na eteelelo loku ka kala nomwenyo fiyo alushe kombada yedu otava ka xupifwa yo pakanghameno lohonde oyo tuu oyo. Ove na alushe okudimbuluka eshilipaleko eli tali ti: “Muye otu nekulilo omolwohonde yaye, [edimepo] lomanyonauno okoupuna wonghenda yaye.”—Ef. 1:7.
19. Onghedi omo odjona yOpaasa ya li hai ungaungwa nayo otai tu kwafele ngahelipi tu kale twe lineekela omaxunganeko Ombibeli?
19 Eshi Ovaisrael va li tava longekida odjona yOpaasa, kava li ve na okuteya ekipa layo nande olimwe. (Ex. 12:46; Num. 9:11, 12) Ongahelipi shi na sha naKristus, “Odjona yaKalunga,” oyo ya yandja oikulila? (Joh. 1:29) Okwa li a valelwa onga omukaulinyanga nopefimbo olo Ovajuda ova li va pula Pilatus opo va teye omakipa ovalumenhu ovo va li va valelwa. Ova li va hala okuninga ngaho opo ovalumenhu ovo va fye diva vaha kale va endjelela komiti domahepeko fiyo omo 15 Nisan, olo la li Eshabata linene. Ovakwaita ova li va teyaula omakipa okomaulu ovakolokoshi ovo va li va valelwa pamwe naJesus, “ndelenee eshi ve uya kuJesus nove mu wete, a fya nale, inava nyanyaula omakipa aye.” (Joh. 19:31-34) Kungaho ope na efaafano pokati kodjona yOpaasa naJesus, nomolwaasho ohatu dulu kutya odjona oya li “omudidimbe” waasho sha li tashi ke uya mo 14 Nisan 33 O.P. (Heb. 10:1) Navali, osho osha li ewanifo eendjovo dEpsalme 34:21, naasho otashi tu kwafele tu kale twe lineekela omaxunganeko Ombibeli.
20. Eyooloko lididilikwedi lilipi li li pokati kOpaasa nOuvalelo wOmwene?
20 Ope na eyooloko lonhumba pokati kOpaasa nOuvalelo wOmwene. Naasho otashi ulike kutya onghedi omo Opaasa ya li hai danwa kOvajuda kaya li tai faneke nghee efyo laKristus li na okudimbulukiwa; Kristus okwa li a lombwela ovashikuli vaye nghee ve na oku shi ninga. Pefimbo eshi Ovaisrael va li muEgipti, ova li va lya ombelela yodjona, ndele kava li va nwa ohonde yayo. Osho osha yooloka ko kwaasho Kristus a li a lombwela ovahongwa vaye. Kristus okwa ti kutya ovo tava ka pangela pamwe naye ‘mouhamba waKalunga’ ove na okulya nokunwa omungome nomaviinyu, oyo i li omadidiliko oo taa faneke olutu nohonde yaye. Osho ohatu ke shi kundafana moule moshitukulwa tashi landula.—Mark. 14:22-25.
21. Omolwashike sha fimana okukala tu shii kombinga yOpaasa?
21 Kape na omalimbililo kutya Opaasa oya li oshiningwanima sha tongomana mondjokonona yOvaisrael pefimbo va li oshiwana shaKalunga, nakeshe umwe womufye ote lihongo mo oilihongomwa ihapu kunena. Ovajuda ova li ve na ‘oku i dimbuluka,’ ashike Ovakriste kave na. Ndele nande ongaho, tu li Ovakriste otwa pumbwa okukala tu shii ondjokonona yayo nosho yo oilihongomwa ya fimana oyo hatu dulu okulihonga muyo, molwaashi oi li oshitukulwa ‘shOmishangwa adishe odo da yandjwa komhepo yaKalunga.’—2 Tim. 3:16.
^ okat. 5 Omwedi oo owa ka kala tau ifanwa Nisan konima eshi Ovaisrael va dja moukwatwa waBabilon. Nomolwaasho, opo ovaleshi vaha kale va ngwangwana, ohatu ka longifa ashike edina Nisan eshi hatu popi omwedi wOshiheberi wotete womokalindeli kOshijuda.
^ okat. 11 Eshi etango la ningina, o-15 Nisan okwa hovela. Efiku olo ola li la lukwa Eshabata “linene” molwaashi ola li la wila mefiku lEshabata koshivike (Olomakaya), olo vali la li efiku lotete lOshivilo shOmingome Inadi Ya Onhafi, olo la li la talika ko yo li li eshabata.—Joh. 19:31, 42.


c: text/html

text:
OSHIPALANYOLE SHOKOMBADA
Kalunga oha tale ko ngahelipi oita?
Oto nyamukula ngahelipi epulo olo? Ovanhu vahapu ohava diladila kutya Kalunga oku hole oita. Ohava tomhafana kutya okwa li a lombwela ovapiya vaye vonale va kufe ombinga moita ngaashi Ombibeli ya ti. Kakele kaasho, vamwe ova didilika kutya Omona waKalunga, Jesus, okwa honga ovashikuli vaye va kale ve hole ovatondi vavo. (Mateus 5:43, 44) Onghee hano, ohava tomhafana kutya etaleko laKalunga li na sha noita ola lunduluka, nokunena oku tonde oita.
Oto diladila ngahelipi? Mbela Kalunga oku hole oita? Ngeenge osho, mbela oha kala kombinga ilipi moita yopefimbo letu? Otashi ka kuma etaleko loye li na sha noita ngeenge owa mono omanyamukulo omapulo oo. Pashihopaenenwa, ngeenge owa mono kutya Kalunga ke tonde ashike oita ndele oha yambidida yo ombinga oyo u li, oto ka kala u udite nawa, noto ka kala u na elineekelo kutya otamu ka findana. Mepingafano naasho, oto ka kala u udite ngahelipi ngeenge owa mono kutya Kalunga oha yambidida ombinga ikwao? Otashi dulika u ka kale wa hala okukala oko e li.
Osho sha fimanenena okukanyatela kombinga yoye. Otashi ka kuma etaleko loye li na sha naKalunga ngeenge owa shiiva nghee ha tale ko oita. Ngeenge ou li umwe womomamiliyona ovo va ehamekwa neenghono koita, nopehe na omalimbililo oto ka kala wa hala okumona enyamukulo komapulo aa taa landula. Mbela Kalunga oye ngoo ha pitike ile a xwaxwameke ovo hava monifa ovanhu oixuna moita? Mbela ihai mo olunyala nokenakonasha novahepekwa ngaashi vamwe va itavela?
Otashi dulika shi ku kumwife ngeenge owa shiiva kutya enyamukulo lopaMbibeli ola yooloka ko filufilu komadiladilo aeshe oo. Onghee hano, etaleko laKalunga li na sha noita okudja nale fiyo opaife inali lunduluka. Natu ka taleni osho Ombibeli tai ti kombinga yanghee a li a tala ko oita pefimbo lonale nomefelemudo lotete eshi Jesus a li kombada yedu. Osho otashi ke tu kwafela tu mone nghee Kalunga ha tale ko oita kunena nongeenge oita otai ka kala po monakwiiwa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
EHOKOLOLO 37
Etwali lelongelokalunga
MBELA ou shi shii kutya etungo olo olashike? Etwali liyapuki lokulongela Jehova. Ovanhu ova li va mana okutunga etwali olo konima yomudo umwe eshi va fiya po Egipti. Mbela ou shi shii kutya olyelye e va lombwela va tunge etwali olo?
Jehova oye a li e va lombwela. Moses okwa li a lombwelwa kuJehova nghee ve na okutunga etwali olo fimbo a li a londa komhunda yaSinai. Ola li la tungwa monghedi omo tali dulu okupangelwa nokupangululwa mo noupu. Kungaho, ova li tava dulu okuhumbata oitukulwa yalo ngeenge tava tembukile konhele imwe. Ovaisrael ova li hava i nalo keshe apa tava i eshi va li tava elaela mombuwa.
Ngeenge owa tale metwali medimo olo linini, omu na oshikefa. Ohashi ifanwa oshikefa shehangano. Kombada yasho oku na ovaengeli vavali ovo hava ifanwa ovakerubi, va longwa moshingoli. Konima eshi Moses a tatula po oipelende inya ivali yomamanya, Kalunga okwa li a shanga vali imwe. Oipelende oyo ivali oya li ya tuvikilwa moshikefa shehangano. Omwa li yo mwa tuvikilwa okambudju ke na omanna. Oto dimbuluka kutya omanna oshike?
Jehova okwa li a hoolola omumwaina waMoses, Aron, a ninge omupristeri omukulunhu. Oye kwa li ha kwatele komesho elongelokalunga. Ovanamati vaye navo ova li yo ovapristeri.
Tala vali metwali medimo eli la kula. Edimo olo oli dule linya linini lwoikando ivali. Mbela ou wete mo okakefa kanini taka twimaana omwifi? Okakefa oko oaltari oko haku xwikilwa kovapristeri omatwimino edimba liwa. Omu na yo oshikwatelwalamba shi na eelamba heyali. Kakele kaayo, omu na yo okataafula, oko haku kala omingome 12.
Moluumbo letwali omu na etemba linene hali kala li yadi omeva. Ovapristeri omo va li have likoshele metemba olo. Omu na yo oaltari ya kula, oko haku ningilwa omaxwikiloyambo oinamwenyo oyo ya yambelwa Jehova. Etwali olo ola li hali kala pondingandinga yonhanda nOvaisrael ova li hava diki eetenda davo ve li dingilila.
Exodus 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; 28:1; 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; Ovaheberi 9:1-5.


text:
‘Oshiwana osho Jehova oye Kalunga kasho’
‘Oshiwana oshinelao ngeenge Jehova oye Kalunga kasho!’ — EPS. 144:15, yelekanifa no-NW.
1. Ovanhu vamwe ohava diladila shike kombinga yoshiwana shaKalunga kombada yedu?
OVANHU vahapu kunena ove shi liwetele kutya omalongelokalunga mahapu oo hae liti oopaKriste naao ehe fi opaKriste, ihaa etele ovanhu ouwa washa. Vamwe ova dimina kutya omalongelokalunga oo ohaa hongo oipupulu kombinga yaJehova nohae mu shekifa okupitila melihumbato lao, nomolwaasho ine a hokwa. Ashike ova itavela kutya momalongelokalunga aeshe omu na ovanamitimadiwa nonokutya Kalunga oku va wete nokwe va tala ko ve li ovalongeli vaye kombada yedu. Kave wete ovanhu va tya ngaho va pumbwa okudja mo momalongelokalunga oipupulu nokulongela Kalunga ve li oshiwana shi li lile. Ndele mbela etaleko laKalunga nalo osho li li ngaho? Opo tu mone enyamukulo, natu ka konakoneni ondjokonona yopamishangwa yovalongeli vaJehova vashili.
OSHIWANA OSHO KALUNGA A NINGA EHANGANO NASHO
2. Oolyelye va ka ninga oshiwana shaJehova she likalekelwa, noshike sha li she va yoolola ko kovanhu vakwao? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
2 Okudja mefelemudo 20 K.O.P., Jehova okwa kala e na oshiwana she likalekelwa kombada yedu. Abraham, oo ta ifanwa “xe yaaveshe ava hava itavele,” okwa li omutwe woukwaneumbo wovanhu omafele. (Rom. 4:11; Gen. 14:14) Ovapangeli vomuKanaan ova li ve mu tala ko eli “elenga laKalunga” nova li hava ungaunga naye nefimaneko. (Gen. 21:22; 23:6) Jehova okwa li a ninga ehangano naAbraham noludalo laye. (Gen. 17:1, 2, 19) Kalunga okwa lombwela Abraham ta ti: “Ehangano lange eli mu noku li diinina eli li li pokati ketu nanye nopokati ketu noludalo loye tali ku shikula, nokutya, okamati keshe mokati keni otaka ka pitifwa etanda. . . Ndele li nokukala edidiliko lehangano pokati ketu nanye.” (Gen. 17:10, 11) Onghee hano, Abraham novalumenhu aveshe vomeumbo laye ova li va pita etanda. (Gen. 17:24-27) Okupita etanda okwa li edidiliko olo tali ulike kutya Abraham noludalo laye ova ninga ehangano naJehova.
3. Osha enda ngahelipi opo oludalo laAbraham li hapupale fiyo la ninga oshiwana?
3 Omutekulu waAbraham, Jakob, ile Israel, okwa li e na ovanamati 12. (Gen. 35:10, 22b-26) Mokweendela ko kwefimbo ova li tava ka ninga ooxekulululwa nomitwe domapata 12 aIsrael. (Oil. 7:8) Omolwondjala, Jakob noukwaneumbo waye ova li va tembukila kuEgipti, oko umwe womovanamati vaye, Josef, a li a ninga omupashukili woikulya nomuyandjimayele waFarao. (Gen. 41:39-41; 42:6) Oludalo laJakob ola ka hapupala neenghono nokuninga “eemhunga doiwana.” — Gen. 48:4; lesha Oilonga 7:17.
OSHIWANA SHA KULILWA
4. Potete, pokati kOvaegipti noludalo laJakob opa li pe na ekwatafano la tya ngahelipi?
4 Oludalo laJakob ola kala muEgipti omido di dulife po 200 moshitukulwa shomatondokelo omulonga waNil shedina Gosen. (Gen. 45:9, 10) Osha fa shi li ngaha kutya etata lomido adishe odo, ova kala nombili mokati kOvaegipti, ve li meedolopa dinini nova li hava lifa oimuna yavo. Farao, oo kwa li e shii nokwa lenga Josef, okwa li e va tambula ko nawa. (Gen. 47:1-6) Ashike Ovaegipti ova li va dina ovanhu ovo hava lifa eedi. (Gen. 46:31-34) Ndele nande ongaho, ova li ve na okulididimikila Ovaisrael.
5, 6. (a) Ongahelipi onghalo yoshiwana shaKalunga ya li ya lunduluka muEgipti? (b) Moses okwa li a xupifwa ngahelipi, na Jehova okwa li a ningila shike oshiwana shaye ashishe?
5 Onghalo yoshiwana shaKalunga oya li tai ka lunduluka neenghono. Ombibeli oya ti: “Opo nee ohamba ipe ya holoka tai pangele Egipti, yo ya li inai shiiva Josef nande. Yo ya lombwela ovanhu vayo: Taleni, oshiwana shOvaisrael sha ninga shinene shi neenghono shi tu dule. Onghee hano Ovaegipti va fininika Ovaisrael noilonga idjuu youpika, nokukalamwenyo kwavo kwa lulumikwa noilonga yomunoko needopi noilonga ilili nailili momapya, heeno, noilonga ilili nailili ve i fininikilwa ve i longe.” — Ex. 1:8, 9, 13, 14.
6 Farao okwa li nokuli a yandja elombwelo kutya ouhanana voumati Ouheberi nava dipawe eshi tava dalwa. (Ex. 1:15, 16) Pefimbo opo, opo Moses a dalwa. Eshi a li e na eemwedi nhatu, ina okwe mu holeka meembungu domulonga waNil, omo a hangika komonakadona waFarao. Lwanima okwa ka tekulwa komonakadona waFarao. Lao linene, Moses fimbo a li munini okwa tekulwa kuina Jogebed oo a li omudiinini, na Moses okwa ka ninga omulongeli waJehova omudiinini. (Ex. 2:1-10; Heb. 11:23-25) Jehova okwa ‘kala e noshisho’ noshiwana shaye osho sha li tashi mono oixuna nokwa li a tokola oku shi mangulula momake ovahepeki vasho, ta longifa Moses. (Ex. 2:24,25; 3:9, 10) Nokungaho, ova li tava ka ninga oshiwana ‘sha kulilwa’ kuJehova. — Ex. 15:13; lesha Deuteronomion 15:15.
OVANHU VA NINGA OSHIWANA
7, 8. Ongahelipi Ovaisrael va li va ninga oshiwana shiyapuki?
7 Nonande Jehova ka li natango a unganeka Ovaisrael ngaashi oshiwana, okwa li e va tala ko ve li oshiwana shaye. Onghee hano, okwa li a lombwela Moses naAron va lombwele Farao tava ti: “Omwene Kalunga kaIsrael ota ti ngaha: Lekela oshiwana shange, shi ka ningile nge oshivilo mombuwa.” — Ex. 5:1.
8 Opo Ovaisrael va mangululwe moupika wOvaegipti, osha li sha pula omahandukilo 10 nosho yo okuhanunwa po kwaFarao netangakwaita laye pEfuta Litilyana. (Ex. 15:1-4) Konima yeemwedi hanga nhatu da ka landula ko, Jehova okwa li a ninga ehangano nOvaisrael pOmhunda yaSinai nokwa li e va pa eudaneko lididilikwedi, a ti: “Ngenge tamu pwilikine ondaka yange ndee tamu diinine ehangano lange, nye mokati koiwana aishe, mu nokukala oshiwana shange mwene, . . . noshiwana shiyapuki.” — Ex. 19:5, 6.
9, 10. (a) PaDeuteronomion 4:5-8, Omhango oya li ya yoolola ko ngahelipi Ovaisrael koiwana ikwao? (b) Ovaisrael ova li tava ka ulika ngahelipi kutya ove li “oshiwana shiyapuki kOmwene”?
9 Ofimbo Ovaheberi va li muEgipti, fimbo inava ninga ovapika, ova li va unganekwa pamapata, oo kwa li haa wilikwa komitwe domaukwaneumbo ile kooxekulululwa. Ngaashi ovapiya vaJehova ovo ve va tetekela, omitwe domaukwaneumbo odo okwa li di li ovapangeli, ovatokoli novapristeri vomaukwaneumbo ado. (Gen. 8:20; 18:19; Job 1:4, 5) Ashike Jehova okwa li a pa Ovaisrael omhango okupitila muMoses, oyo ya li ye va yoolola ko koiwana ikwao. (Lesha Deuteronomion 4:5-8; Eps. 147:19, 20.) Pamhango, ovapristeri ova li ve na okunangekwa po, ‘novakulunhu’ ovo va li va fimanekwa omolweshiivo nounongo wavo ovo va li ve na okuninga ovatokoli. (Deut. 25:7, 8) Omhango oya li yo ya yelifa nawa shi na sha nomalipyakidilo opalongelokalunga noopanghalafano oshiwana osho shipe.
10 Eshi Ovaisrael va li ve li pokuya mEdu lEudaneko, Jehova okwa li e va endululila vali eemhango daye, na Moses okwe va lombwela ta ti: “Nena eli Omwene okwa shiivifa nokutya, ove oto ka kala oshiwana shaye mwene, ngaashi Ye e ku udanekela ndee ove to ka diinina oipango yaye aishe, ndee Ye ote ke ku tula po kombada yoiwana aishe ei Ye e i ninga, ehambelelo nepandulo nefimano, ndee ove u ninge oshiwana shiyapuki kOmwene Kalunga koye.” — Deut. 26:18, 19.
OVANAILONGO OVA TAMBULWA KO
11-13. (a) Oolyelye va li hava endafana noshiwana shaKalunga oshihoololwa? (b) Omunhu oo ehe fi Omuisrael okwa li e na okuninga shike ngeenge okwa hala okulongela Jehova?
11 Nonande Jehova okwa li e na oshiwana oshihoololwa kombada yedu, ka li a ekelashi ovo vehe fi Ovaisrael ovo va li mokati koshiwana shaye. Okwa li a pitika ‘ongudu inene yovanhu vohonde i lili’ ovo vehe fi Ovaisrael, mwa kwatelwa Ovaegipti, va ye pamwe noshiwana shaye eshi a li e shi mangulula muEgipti. (Ex. 12:38) Pefimbo lehandukilo etiheyali, vamwe ‘vomovapiya vaFarao’ ova li va tila eendjovo daJehova nosha yela kutya navo ova li va kwatelwa mongudu inene yovanhu vohonde i lili ovo va dja muEgipti pamwe nOvaisrael. — Ex. 9:20.
12 Ofimbo Ovaisrael va li pokutauluka omulonga waJordan va ye muKanaan, Moses okwe va lombwela kutya nava kale ‘ve hole omunailongo’ keshe oo e li mokati kavo. (Deut. 10:17-19) Oshiwana shaKalunga oshihoololwa osha li shi na okutambula ko omunailongo keshe oo a hala okudulika nehalo liwa komhango oyo ya li ya yandjwa okupitila muMoses. (Lev. 24:22) Ovanailongo vamwe ova li va ninga ovalongeli vaJehova, nova li ve udite ngaashi Omumoab Rut, oo a li a lombwela Omuisrael Naomi ta ti: “Oshiwana shoye [osho] oshiwana shange, naKalunga koye Oye Kalunga kange.” (Rut 1:16) Ovanailongo ovo ova ka tambula ko eitavelo lOshijuda novalumenhu ova li va pitifwa etanda. (Ex. 12:48, 49) Jehova okwa li e va tambula ko ve li vamwe vomoshiwana shaye oshihoololwa. — Num. 15:14, 15.
13 Eshi otembeli yaSalomo ya yapulilwa Jehova, opa li pa ningwa elongekido li na sha naavo vehe fi Ovaisrael, ngaashi sha ulikwa meilikano laSalomo, eshi a ti: “Nomunailongo yo, [ehe] fi womoshiwana shoye shOvaisrael, ta di moshilongo shokokule omolwedina loye linene, omolweke loye li neenghono, omolwokwooko kwoye kwa yeluka, ye ngenge te uya ndee ta ilikana nokutaalela ongulu ei, mu uda hano meulu, monhele yokukala kwoye, u ninge ashishe osho omunailongo te shi ku indile, opo oiwana aishe younyuni i shiive edina loye noku ku tila ngaashi oshiwana shoye shOvaisrael, ndele va shiive nokutya, ongulu ei ame nde i tunga ya tambulwa medina loye.” (2 Omaf. 6:32, 33) Ngaashi sha li nopefimbo laJesus, keshe oo ehe fi Omuisrael nokwa hala okulongela Jehova, okwa li e na okweendafana noshiwana shaYe osho a ninga ehangano nasho. — Joh. 12:20; Oil. 8:27.
OSHIWANA OSHO SHI LI EENDOMBWEDI
14-16. (a) Omonghedi ilipi Ovaisrael va li ve na okukala oshiwana osho shi li eendombwedi daJehova? (b) Oshiwana shaKalunga shokunenena osha teelelwa shi ninge shike?
14 Ovaisrael ova li hava longele Kalunga kavo, Jehova, ofimbo oiwana imwe ya li hai longele oikalunga yayo. Pefimbo lomuprofeti Jesaja, Jehova okwa li a faafanifa onghalo younyuni neemhangu. Okwa li a pula oikalunga yoiwana i yandje oumbangi oo tau ulike oukalunga wayo, a ti: “Oiwana aishe oya ongala novanhu voilongo ve uya kumwe. Olyelye womokati kavo e shii okuholola oinima ya tya ngaha? Ile nave tu shiivifile ei yonale, nava ete oku eendombwedi, nadi holole, nokutya ove li moshili. Opo nee tapa udika ndee tapa tiwa: Heeno, oshili.” — Jes. 43:9.
15 Oikalunga yoiwana oya li ya dopa okuyandja oumbangi woukalunga wayo. Oya li ashike oihongwafano yongaho, ihai popi noihai ende, ohai humbatwa. (Jes. 46:5-7) Mepingafano naasho, Jehova okwa lombwela oshiwana shaye shaIsrael ta ti: “Onye eendombwedi dange, . . . nomupiya wange, ou nde mu hoolola, opo mu shiive nge, nye mu itavele nge, nye mu shiive kutya, Aame tuu ou. Kape na kalunga a shitwa, nde mu shikula, ndele pe he na umwe ta shikula nge. [Ame,] Aame Omwene, ndele kape na omuxupifi umwe. . . . Onye eendombwedi dange, . . . Aame Kalunga.” — Jes. 43:10-12.
16 Ngaashi eendombwedi momhangu, oshiwana shaJehova oshihoololwa osha li shi na okushiivifa mokule nomonghedi ya yela kutya Jehova oye Kalunga kashili. Jehova okwa popya kombinga yasho a ti “oshiwana eshi nde limela, tashi ka vilikila ehambelelo lange.” (Jes. 43:21) Ovaisrael ova li oshiwana osho sha humbata edina laye. Molwaashi Jehova okwe va mangulula muEgipti, okwa li a teelela va yambidide ounamapangelo waye mokati koiwana ikwao yokombada yedu. Onghee hano, ova li ve na okuninga ngaashi osho omuprofeti Mika lwanima a ka lombwela oshiwana shaKalunga shokunena shi ninge, eshi a ti: “Oiwana aishe tai kala nokweenda, keshe shimwe, medina laKalunga kasho, ndelenee fye ohatu ka kala nokweenda medina [laJehova, NW] Kalunga ketu alushe fiyo alushe.” — Mika 4:5.
OSHIWANA OSHISHUNIMONIMA
17. Pataleko laJehova, ongahelipi Ovaisrael va li va shituka “omuviinyu mwii womoixwa”?
17 Shinyikifa oluhodi, Ovaisrael inava kala ovadiinini kuKalunga kavo, Jehova. Ova li va efa va nwefwe mo koiwana oyo ya li hai longele oikalunga yoiti nomamanya. Mefelemudo etihetatu K.O.P., omuprofeti Hosea okwa ti kutya Israel okwa li omuviinyu mwii. Okwa weda ko ta ti: “Okwa tunga omayambelo mahapu. . . Ova li ve nomitima di noihelele. Paife otave ke shi hepekelwa.” (Hos. 10:1, 2) Konima yomido 150 lwaapo, Jeremia okwa ka shanga eendjovo odo Jehova a lombwela oshiwana shaye shihe fi shidiinini a ti: “Ame onde ku twika omuviinyu wa hoololwa onhwikelela. Ndele owa shitukila nge ngahelipi omuviinyu mwii womoixwa? Ookalunga voye ove li peni, ove we ve lihongela? Nava fikame, ngenge otava dulu oku ku kwafa fiku to hangika koshiponga . . . ovanhu vange ova dimbwa nge.” — Jer. 2:21, 28, 32.
18, 19. (a) Ongahelipi Jehova a li a xunganeka kutya ota ka tota po oshiwana shipe osho tashi humbata edina laye? (b) Oshike hatu ka kundafana moshitukulwa tashi landula?
18 Ponhele yokwiimika oiimati iwa mokukala hava kufa ombinga melongelokalunga la koshoka nokulihumbata ngaashi eendombwedi daJehova didiinini, Ovaisrael ova li va imika oiimati ya ola, va li hava longele oikalunga. Onghee hano, Jesus okwa lombwela ovawiliki vOvajuda ovanaihelele vopefimbo laye ta ti: “Ouhamba waKalunga otau mu kufwa ndele tau pewa ovanhu, hava imike oiimati yawo.” (Mat. 21:43) Ovo ve li oilyo ‘yehangano lipe’ olo la li la xunganekwa kuJehova okupitila momuprofeti Jeremia ovo ashike va li tava ka kala oshitukulwa shoshiwana shipe, Israel shopamhepo. Jehova okwa xunganeka shi na sha naIsrael shopamhepo osho sha li tashi ka kala mehangano lipe a ti: “Ohandi ka kala Kalunga kavo, navo otava ka ninga ovanhu vange.” — Jer. 31:31-33.
19 Konima eshi Israel shopambelela sha dopa okukala shidiinini, mefelemudo lotete Jehova okwa ninga Israel shopamhepo oshiwana shaye, ngaashi sha tumbulwa metetekelo. Ndele mbela oolyelye ve li oshiwana shaye kombada yedu kunena? Ongahelipi ovanamitimadiwa tava dulu okudidilika mo ovalongelikalunga vashili? Omapulo oo otaa ka kundafanwa moshitukulwa tashi landula.


text:
ETUKULWA 20
‘Onda itavela’
1. Hokolola kutya Marta okwa li e udite ngahelipi nomolwashike.
MARTA okwa li ha kala a fa e wete momadiladilo aye ombila yamumwaina oyo ya li ya hokwa memanya noya idilwa nemanya. Okwa li a nyika oluhodi neenghono noka li a hala okwiitavela kutya omumwaina omuholike Lasarus okwa fya. Marta okwa kala a nyika oluhodi neenghono oule womafiku ane eshi a kala ta tale ovalilanghali, ovapenduli naashi a li ta pwilikine komahekeleko.
2, 3. (a) Eshi Marta a li a mona Jesus osha li she mu kuma ngahelipi? (b) Eendjovo daMarta da fimanenena otadi holola shike shi na sha naye?
2 Konima yaasho, Jesus oo a li kaume kopofingo kaLasarus okwa li e uya kuMarta. Marta okwa li a nyika oluhodi neenghono eshi a mona Jesus, molwaashi Jesus oye aeke omunhu a li ta dulu okuxupifa Lasarus. Ndele nande ongaho, Marta okwa li a hekelekwa eshi a li a shakeneka Jesus kondje yokadoolopa kaBetania oko ka li ka tungilwa koshikulundudu. Okwa li yo a tuwa omukumo oule wokafimbo oko a kala naJesus, molwaashi Jesus okwa li ta ulike koshipala kutya oku mu uditile olukeno. Jesus okwa li a pula Marta omapulo oo a li e mu kwafela a diladile shi na sha neteelelo lenyumuko. Eenghundafana odo oda li de linyengifa Marta a popye dimwe domeendjovo da fimanenena mokukalamwenyo kwaye, a ti: “[Onda itavela] nokutya, oove Kristus, Omona waKalunga, Ou e nokuuya mounyuni.” — Joh. 11:27.
3 Marta okwa li omukainhu oo e na eitavelo la tongomana. Nonande Ombibeli inai popya shihapu shi na sha naye, ohatu dulu okulihonga mo oilihongomwa ya fimanenena moshihopaenenwa shaye oyo tai ka pameka eitavelo letu. Opo tu dule okulihonga oilihongomwa oyo, natu ka kundafaneni manga kombinga yehokololo lotete lOmbibeli li na sha naMarta.
‘Ino lipa oshisho noupyakadi’
4. Omonghedi ilipi oukwaneumbo waMarta wa li we likalekelwa nekwatafano lao naJesus ola li la tya ngahelipi?
4 Eemwedi donhumba fimbo Lasarus ina fya nokwa li e na oukolele muwa, oukwaneumbo wavo owa li wa talelwa po komweenda a fimanenena, Jesus Kristus. Osha yela kutya nonande ovamwainafana ovo vatatu Lasarus, Marta nosho yo Maria ova li ovakulunhu, ova li hava di meumbo limwe olo la li muBetania. Ovakonakoni vomauyelele vamwe ova ti kutya Marta otashi dulika oye a li omukulunhu kuvakwao molwaashi oye a li unene ha yakula ovaenda naluhapu oye a li ha tumbulwa tete kuvakwao. (Joh. 11:5) Kaku shiivike ngeenge ope na umwe womovamwainafana ovo vatatu a li a hombola ile a hombolwa. Ndele nande ongaho, ova li va panga oukaume wopofingo naJesus. Jesus okwa li ha kala meumbo looLasarus eshi a li ta udifile muJudea omo a li ha shakeneke omapataneko lwoikando. Onghee hano, osha yela kutya okwa li e va pandula neenghono eshi va li have mu idilile meumbo lavo omo mwa li mu na ombili nosho yo ekwafo olo va li have mupe.
5, 6. (a) Omolwashike Marta a li e lipyakidila petalelepo laJesus? (b) Maria okwa li a ninga po shike eshi Jesus a li e va talela po meumbo lavo?
5 Marta oye unene a li ha yakula ovaenda noku va kwafela va kale ve udite ouumbo. Okwa li ha longo noudiinini, naluhapu okwa li ha kala e lipyakidila unene, naasho osho naanaa a li a ninga pomhito oyo Jesus a li e va talela po. Eshi Marta va li va talelwa po komweenda wavo oo a fimana nosho yo tashi dulika ovaendi pamwe naye, okwa li a hala oku va longekidila eendja dihapu da telekekeka. Pefimbo opo, okuyakula ovaenda okwa li kwa fimanenena. Omweenda okwa li ha tambulwa ko moku mu xupita, okudula ko eenghaku daye, okukosha eemhadi daye nosho yo okuvaeka omutwe waye nomaadi edimba liwa. (Lesha Lukas 7:44-47.) Okwa li yo ha longekidilwa onduda yokunangala nosho yo oikulya.
6 Marta naMaria ova li ve lipyakidila mokulilongekidila etalelepo laJesus. Maria oo taku diladilwa kutya okwa li e na omutima mupu nokwa li ha dilonga moule e dule Marta, osha yela kutya okwa li a kwafela mumwaina potete. Ndele eshi Jesus a fika, Maria okwa li a efa okukwafela mumwaina. Jesus okwa li a mona kutya oyo oya li omhito iwa yokuhonga ovo va li po, nosho a li a ninga. Mepingafano novawiliki vomalongelokalunga vopefimbo laye, Jesus okwa li a fimaneka ovakainhu nokwa li he va hongo kombinga yOuhamba waKalunga oo wa li enenediladilo loukalele waye. Maria okwa li a hafela omhito ya tya ngaho, nomolwaasho okwa li a kala omutumba peemhadi daJesus nokupwilikina kuye nelitulemo.
7, 8. Omolwashike Marta a li a nyemata komutima, nolwanima okwa li eshi holola ngahelipi?
7 Marta oku na okukala a li e na oshisho sha pitilila noka li a dula okuyandja nawa elitulemo kuJesus, molwaashi okwa li e na okulongekidila ovaenda oikulya nokwa li e na okuwanifa po oinakuwanifwa imwe vali. Eshi Marta a kala ta ende puvo eshi ta viyauka oye aeke noku wete mumwaina e li ashike omutumba ite mu kwafele, mbela ka li nande ta ulike koshipala kutya okwa nyemata, ta pile meni nokukema? Itashi kumwifa ngeenge osho a li e udite ngaho molwaashi ka li ta dulu okulonga oilonga aishe oyo oye aeke.
8 Xuuninwa, Marta ka li vali ta dulu okulididimika. Okwa li a kwata Jesus melaka a ti: “Omwene, ku na ko na sha mboli, omumwameme eshi ta viyaukifa nge ame andike, mu lombwela a kwafe nge.” (Luk. 10:40) Marta okwa li ta popi a mana mo shili. Onghee hano, okwa li a pula Jesus a pukulule Maria noku mu lombwele a ye e ke mu kwafele.
9, 10. (a) Jesus okwa li a nyamukula Marta ngahelipi? (b) Otu shi shii ngahelipi kutya Jesus ka li a yemba oilonga yaMarta youdiinini?
9 Ngaashi ashike ovaleshi vOmbibeli vahapu, Marta naye otashi dulika a li a kuminwa enyamukulo laJesus. Jesus okwa li a nyamukula Marta nonghenda a ti: “Marta, Marta, ove to lipe oshisho noupyakadi moinima ihapu. Ndelenee shimwe ashike sha pumbiwa. Maria okwe lihoololela ombinga iwa itai mu kufwa.” (Luk. 10:41, 42) Mbela Jesus okwa li a hala okutya shike? Mbela okwa li a hala okutya Marta ote lipula unene shi na sha noinima yopambelela? Mbela Jesus okwa li a yemba oilonga yaMarta youdiinini yoku va longekidila eendja da telekekeka?
10 Hasho nandenande! Jesus okwa li a mona filufilu kutya Marta okwa li e na omalinyengotomheno a yuka nokwe linyengifwa kohole. Natango, ka li e wete sha puka okuyakula ovaenda noku va longekidila oikulya ihapu, molwaashi pomhito imwe okwa li a ya nehalo liwa ‘koshivilo shinene’ osho a li a longekidilwa kuMateus. (Luk. 5:29) Onghee hano, okulongekida oikulya hako kwa li kwa puka, ndele osho Marta a li a pitifa komesho osho sha li sha puka. Marta okwa li ta yandje unene elitulemo kokulongekida oikulya ya telekekeka ponhele yokuyandja elitulemo koinima oyo ya fimanenena. Mbela oinima oyo oilipi?
Jesus okwa li a pandula Marta omolwomhepo yaye yokuyakula ovaenda, noku shii kutya okwa li e na omalinyengotomheno a yuka note linyengifwa kohole
11, 12. Ongahelipi Jesus a li a pukulula Marta nombili?
11 Omona ewifa laJehova Kalunga, Jesus, okwa li ta hongo ovanhu oshili, meumbo looMarta. Osho Jesus a li ta hongo ovanhu osha li sha fimanenena shi dule keshe shimwe, mwa kwatelwa oikulya ya telekekeka nosho yo omalongekido aeshe oo Marta a li ta ningi. Nopehe na omalimbililo, Jesus okwa li a nyemata eshi Marta a li ta xutwifa omhito oyo ye likalekelwa oyo ya li tai ke mu kwafela a pameke eitavelo laye, ashike okwa li e mu efa a ninge ehoololo kuye mwene. * Ndele nonande Marta okwa li e na oufemba wokuhoolola kutya oshike a hala okupitifa komesho, ka li nande e na oufemba wokulombwela Jesus a kondjife Maria naye a pitililwe po.
12 Onghee hano, Jesus okwa li a pukulula Marta pahole, a li e mu ifana kedina lwoikando opo e mu kwafele a lotele nokwa li yo e mu lombwela kutya ina pumbwa okukala te “lipe oshisho noupyakadi moinima ihapu.” Marta okwa li ashike a pumbwa okulongekida oikulya inini noi li paunafangwa, unene tuu pomhito oyo pa li tapa yandjwa eendja dopamhepo. Onghee hano, ka li ta dulu okukufa Maria “ombinga iwa” oyo a li e lihoololela, sha hala okutya, oku mu imba a hongwe kuJesus.
13. Oshike hatu dulu okulihonga konghedi oyo Jesus a li a pukulula Marta?
13 Ehokololo olo li na sha noukwaneumbo wooMarta otali hongo ovashikuli vaKristus vokunena oilihongomwa ya fimanenena. Inatu efa nande osha shi tu imbe okuwanifa po ‘omhumbwe yetu yopamhepo.’ (Mat. 5:3, NW) Nonande otwa hala okuhopaenena oikala yaMarta yokuyandja noyokulonga noudiinini, inatu hala nandenande ‘okulipa oshisho noupyakadi’ muhapu mokuninga oinima oyo inai fimana i na sha nokuyakula ovaenda oyo tai dulu oku tu ningifa tu pitililwe po koinima oyo ya fimanenena. Ihatu endafana novaitaveli vakwetu nelalakano loku va pa oikulya yondilo ile loku ka lya oikulya ya tya ngaho, ndele onelalakano lokutwaafana omukumo nokutukulilafana eeshalinghenda dopamhepo. (Lesha Ovaroma 1:11, 12.) Nonande otwa longekida ashike oikulya i li paunafangwa, ohatu dulu okushambukilwa eendafano liwa.
Omumwamememati omuholike okwa li a fya ndele ta nyumuka
14. Omolwashike hatu dulu okutya Marta okwa tula po oshihopaenenwa shiwa eshi a tambula ko epukululo?
14 Mbela Marta okwa li ngoo a tambula ko omayele aJesus opahole nokulihonga mo sha muo? Heeno, molwaashi eshi omuyapostoli Johannes a li ta hokolola shi na sha nomumwainamati waMarta okwa li a hovela neendjovo edi tadi ti: “Jesus okwa li e hole Marta nomumwaina naLasarus.” (Joh. 11:5) Eshi Johannes a popya eendjovo odo, opa li pa pita eemwedi donhumba okudja eshi Jesus a li a talela po oukwaneumbo oo muBetania. Onghee hano, osha yela kutya Marta okwa li a tambula ko omayele aJesus opahole ndele ka li e mu handukila ile e mu kwatela onghone. Marta okwe tu tulila po yo oshihopaenenwa sha denga mbada moshinima osho, molwaashi kape na nande oumwe womufye oo iha kala a pumbwa okupukululwa omafimbo amwe.
15, 16. (a) Marta okwa li a ninga po shike eshi mumwaina a li ta vele? (b) Omolwashike Marta naMaria va li va kanifa eteelelo?
15 Marta okwa li a fila oshisho omumwaina eshi a li ta vele nokwa li a ninga ngaashi ta dulu opo e mu hekeleke noku mu kwafela a xwepopale. Ndele nande ongaho, onghalo yaLasarus oya enda ashike tai naipala. Ovamwainakadona ova kala tave mu file oshisho efimbo alishe. Katu shii kutya olungapi Marta a li a tala mumwaina koshipala, ta diladila kombinga yomido dihapu odo va kala pamwe nosho yo oinima ihafifa noinyikifa oluhodi oyo va li va pita muyo.
16 Eshi Marta naMaria va li ve wete kutya onghalo yaLasarus oya yuka kowii, ova li va tuma omunhu a ka shiivifile Jesus. Pefimbo opo Jesus okwa li ta udifile moshitukulwa shonhumba opo pa li hapa endwa omafiku avali okudja muBetania. Marta naMaria ova li va tuma etumwalaka li li paunafangwa, olo kutya: “Omwene, tala, ou u mu hole, ota vele.” (Joh. 11:1,3) Ova li ve shii kutya Jesus oku hole Lasarus nova itavela kutya ota dulu okuninga ngaashi ta dulu opo e mu kwafele a veluke. Ndele mbela ova kala tava diladila kutya Jesus ota ka fika diva fimbo omumwainamati ina fya? Ngeenge osho va li tava diladila ngaho, osho va li va teelela hasho sha ka ningwa molwaashi Lasarus okwa ka fya.
17. Omolwashike Marta a li a lyalyakana, nokwa li e linyenga ngahelipi eshi a uda kutya Jesus okwa li e li pokufika moshilando?
17 Marta naMaria ova li va lila omumwaina pamwe novanhu vahapu ovo va li ve uya okupendula va dja muBetania nosho yo koitukulwa yopoushiinda nova li ve lipyakidila okuninga omalongekido epako. Ndele pefimbo opo Jesus ka li natango e va nyamukula. Otashi dulika Marta a li a lyalyakana neenghono eshi e wete tapa piti omafiku mahapu. Lwanima, eshi pa li pa pita omafiku ane okudja eshi Lasarus a fya, Marta okwa li a uda kutya Jesus oku li pokufika moshilando shavo. Marta okwa li omukainhu oo ha katuka eenghatu diva nomolwaasho okwa li a ya a ka shakeneke Jesus meendelelo noina shiivifila Maria, nokuli nonande okwa li a nyika oluhodi. — Lesha Johannes 11:18-20.
18, 19. Marta okwa li a ulika kutya oku na eteelelo lashike nomolwashike eitavelo laye lididilikwedi?
18 Eshi Marta a mona Omwene waye, okwa li e mu lombwela oshinima osho vo naMaria va kala tave lipula unene nasho oule womafiku, a ti: “Omwene, ngeno Ove wa li po, ngeno omumwameme ina fya.” Molwaashi natango Marta okwa li e na eteelelo nosho yo eitavelo, okwa weda ko a ti: “Ndelenee nopaife ondi shi shii, keshe eshi to indile Kalunga, Kalunga ote shi ku pe.” Jesus okwa li a lombwela divadiva Marta eendjovo odo da li tadi ke mu kwafela a kale e na eteelelo la twa, a ti: “Omumwanyoko ota nyumuka.” — Joh. 11:21-23.
19 Molwaashi Marta okwa li ta diladila kutya Jesus ota popi shi na sha nenyumuko lomonakwiiwa, okwa nyamukula a ti: “Ondi shi shii nokutya, ota nyumuka menyumuko mefiku laxuuninwa.” (Joh. 11:24) Eitavelo laMarta mehongo olo ola li lididilikwedi, molwaashi ovawiliki vamwe velongelokalunga lOshijuda ovo va li hava ifanwa Ovasadukai, kava li va itavela kutya otaku ka kala enyumuko nokuli nonande ehongo la tya ngaho ola li la yelifwa nawa mOmishangwa da nwefwa mo. (Dan. 12:13; Mark. 12:18) Ndele Marta okwa li e shii kutya Jesus okwa honga shi na sha neteelelo lenyumuko nokwa li nokuli a nyumuna ovanhu vamwe nonande ka li a nyumuna omunhu oo a li a fya oule womafiku mahapu ngaashi Lasarus. Ka li e shii kutya oshike Jesus a li ta ka ningapo.
20. Fatulula eityo leendjovo daJesus dididilikwedi odo di li muJohannes 11:25-27, nanghee Marta a li a nyamukula.
20 Lwanima Jesus okwa li a popya eendjovo dihe fi okudimbuwa a ti: “Aame enyumuko nomwenyo.” Jehova Kalunga okwa pa Omona waye eenghonopangelo doku ka nyumuna ovanhu kongonga yedu alishe monakwiiwa. Jesus okwa li a pula Marta a ti: “Oto shi itavele tuu?” Opo nee, okwa li a yandja enyamukulo olo la tumbulwa pehovelo letukulwa eli. Marta okwa li a itavela kutya Jesus oye Kristus ile Messias nonokutya oku li Omona waJehova Kalunga. Okwa li yo a itavela kutya ovaprofeti ova li va xunganeka kutya ote ke uya mounyuni. — Joh. 5:28, 29; lesha Johannes 11:25-27.
21, 22. (a) Jesus okwa li a ulika ngahelipi nghee a li e uditile ovo va li va nyika oluhodi? (b) Hokolola enyumuko laLasarus.
21 Mbela Jehova Kalunga naJesus Kristus, ova lenga ngoo ovanhu ovo ve na eitavelo ngaashi Marta? Oiningwanima oyo ya li ya ningwa moipafi yaMarta otai yandje enyamukulo la yela nawa kepulo olo. Marta okwa li a ka tala mumwaina Maria meendelelo. Lwanima, eshi Jesus a li ta popi naMaria nosho yo novalilanghali vahapu ovo va li naye, Marta okwa li a didilika kutya Jesus okwa li a kumwa neenghono kefyo laLasarus. Okwa li a mona nghee Jesus ta lili osho tashi ulike kutya efyo lakaume kaye ole mu nyikifa oluhodi neenghono. Opo nee, okwa li a uda Jesus ta ti kutya emanya nali undulwe po pombila yaLasarus. — Joh. 11:28-39.
22 Oshi shii okuudiwa ko eshi Marta a ti kutya olutu lamumwaina ola ola, molwaashi opa li pa pita omafiku ane okudja eshi Lasarus a fya. Jesus okwa li a dimbulukifa Marta a ti: “Inandi ku lombwela, ngenge to itavele, oto mono efimano laKalunga?” Marta okwa li e na eitavelo nokwa li a mona shili oshinge shaJehova Kalunga. Pefimbo ashike opo, Jehova okwa li a pa Omona waye eenghono dokunyumuna Lasarus. Diladila ashike koiningwanima oyo tashi dulika Marta a li ina dula okudimbwa nandenande monghalamwenyo yaye aishe. Okwa li a uda Jesus ta lombwele nakufya ta ti: “Lasarus, dja mo!”; opo nee ova li va uda omalinyengo mombila eshi Lasarus a li ta penduka nota kendabala okweenda a finda koshivelo shombila nonande okwa li a tangelwa natango momalapi nokwa li yo a uda eshi Jesus ta lombwele ovanhu kutya “mu mangululeni, nye mu mu efe a ye”; oshoshili kutya Maria naMarta ova li va hafa ndele tava papatela mumwaina. (Lesha Johannes 11:40-44.) Marta ka li tuu e udite omutima waye wa pepelelwa!
23. Jehova naJesus ova hala oku ku ningila shike nowa pumbwa okuninga shike?
23 Ehokololo olo otali ulike kutya enyumuko loonakufya kali fi ondjodi; oli li ehongo lOmbibeli tali kumu omutima, noiningwanima yopandjokonona oya koleka kutya otali dulu okuningwa shili. (Job 14:14, 15) Jehova nOmona waye ohava yandje ondjabi kwaavo ve na eitavelo, ngaashi naanaa va li va ninga moshiningwanima shi na sha naMarta, Maria nosho yo Lasarus. Ngeenge owa kala u na eitavelo la kola, naave oto ka pewa ondjabi.
‘Marta okwa li ta yakula’
24. Oshike osho Ombibeli ya popya xuuninwa shi na sha naMarta?
24 Ombibeli oya ka tumbula Marta pomhito vali imwe, pehovelo loshivike shaxuuninwa shokukalamwenyo kwaJesus kombada yedu. Pefimbo opo, Jesus okwa li e shii kutya oku li poku ka hepekwa nokwa li a tokola okukala ha di natango muBetania meumbo lookaume kaye. Okwa li e na okweenda eekilometa nhatu okudja muBetania ta i kuJerusalem. Jesus naLasarus ova li va ka lya keumbo lomunashilundu umwe wedina Simon, nopomhito oyo, opo Marta a li a tumbulwa oshikando shaxuuninwa mOmbibeli, kwa tiwa: ‘Marta okwa li ta yakula.’ — Joh. 12:2.
25. Omolwashike ovakainhu ovo va fa Marta ve li enangekonoupuna komaongalo kunena?
25 Marta ka li tuu omukainhu ha longo noudiinini! Pomhito opo Marta a tumbulwa oshikando shotete mOmbibeli naapo a tumbulwa oshikando shaxuuninwa okwa popiwa ta longo, a li ta ningi ngaashi ta dulu opo a wanife po eemhumbwe daavo va li ve mu dingilila. Omaongalo Ovakriste kunena, okwa nangekwa noupuna eshi e na ovakainhu ve na omhepo yokuyandja nohava ulike alushe eitavelo lavo muJehova moku mu longela noudiinini nokukwafela vamwe, ngaashi Marta. Otashi dulika Marta osho ashike a kala e na onghedi yokukalamwenyo ya tya ngaho, nongeenge osho, okwa li a katuka pandunge molwaashi eitavelo olo ola li tali ke mu kwafela e lididimikile omaupyakadi.
26. Eitavelo laMarta ola li le mu kwafela a ninge shike?
26 Konima yomafiku manini, Marta okwa li e na oku ke lididimikila efyo linyanyalifi lOmwene waye omuholike, Jesus. Kakele kaasho, Omwene waye okwa li ta ka dipawa kovalumenhu ovanaihelele ovo va li yo va hala okudipaa Lasarus, molwaashi enyumuko laye ola li le linyengifa ovanhu vahapu va kale ve na eitavelo. (Lesha Johannes 12:9-11.) Nopehe na omalimbililo, efyo ola ka tukula natango Marta novamwaina ovo va li ve holafane. Nonande katu shii kutya osho osha ka ningwa naini nongahelipi, ohatu dulu okukala noushili kutya eitavelo laMarta la kola ola li le mu kwafela e lididimike fiyo okexulilo. Onghee hano, Ovakriste vokunena navo ova pumbwa okukala ve na eitavelo la fa laMarta.
^ okat. 11 Moulikumwe wOvajuda vomefelemudo lotete, ovakainhu kava li hava kwatelwa mo momalipyakidilo e na sha nehongo. Ova li ashike hava deulilwa unene oilonga yomeumbo. Otashi dulika hano Marta a li e wete inashi wapala komukainhu okukala omutumba peemhadi domuhongi opo e lihonge.


text:
OSHITUKULWA 2
Oilonga yokuudifa Ouhamba—Nghee onghundana iwa tai tandavele mounyuni aushe
NATU tye nee oto lilongekidile okuya moukalele ongula yefiku olo ino ya koilonga yokulikongela omboloto, ndele to kanghama po oule wokafimbo, u udite wa loloka. Otashi dulika u udite kutya ongula oi li omhito iwa yokufuwa po! Ndele to ilikana kombinga yasho nowa tokola okuya. Opo nee owa ka longa nomumwameme omunamido noku li omudiinini, ndele omaukwatya aye ngaashi elididimiko nonheni okwa kuma omutima woye. Fimbo ta mu udifa etumwalaka loshili eumbo neumbo, owa dimbuluka kutya ovamwatate novamwameme mounyuni aushe navo otava udifa etumwalaka la faafana, tava longifa oileshomwa ya faafana nohava mono ouwa nedeulo la faafana. Eshi wa alukila keumbo, ou udite u na eenghono, nowa hafa eshi wa pondola okuya moukalele!
Kunena, oukalele wopaKriste ou li oshilonga sha fimana shOuhamba waKalunga. Jesus okwa popya kutya momafiku axuuninwa oilonga yokuudifa otai ka tamunuka mo monghedi ikumwifi. (Mat. 24:14) Ongahelipi exunganeko laye la kala tali wanifwa? Moshitukulwa eshi, ohatu ka kundafana kombinga yovanhu, eenghedi nosho yo oilongifo oyo ya kala tai dana onghandangala ya fimana moukalele wopaKriste notai kwafele ovanhu omamiliyona mounyuni va shiive kutya Ouhamba waKalunga ou li oshinima sholela.
MOSHITUKULWA ESHI
ETUKULWA 6
Ovaudifi—Ovakalele ovo hava longo nehalo liwa
Omolwashike Jesus a li e lineekela kutya ota ka kala e na etangakwaita lovaudifi ovo tave mu yambidida nehalo liwa momafiku axuuninwa? Ongahelipi to dulu oku ulika kutya oto kongo tete Ouhamba?
ETUKULWA 7
Eenghedi dokuudifa—Eenghedi di lili naku lili odo hadi longifwa okuudifila ovanhu
Lihonga kombinga yeenghedi dipe odo hadi longifwa koshiwana shaKalunga opo shi dule okuudifila ovanhu vahapu onghundana iwa fimbo exulilo inali uya.
ETUKULWA 8
Oilongifo oyo twa kala hatu longifa moilonga yokuudifa—Oileshomwa oyo ya nyanyangidilwa ovanhu moukalele
Oilonga yetu yokutoloka otai ulike ngahelipi kutya Jesus ote tu yambidida? Okunyanyangidwa nokutandavelifwa kwoileshomwa yetu otaku ulike ngahelipi kutya Ouhamba ou li epangelo lolela?
ETUKULWA 9
Oidjemo yokuudifa—‘Omapya okwa pya okuteywa’
Jesus okwa honga ovahongwa vaye oilihongomwa ivali ya fimana i na sha neteyo linene lopamhepo. Oilihongomwa oyo oye tu kuma ngahelipi kunena?


text:
“Omadiladilo eni naa dame oinima yopombada
“Omadiladilo eni naa dame oinima yopombada, hainima ei yokombada yedu.” — KOL. 3:2.
1, 2. (a) Oshike tashi ulike kutya meongalo lomuKolossi omwa li mwa holoka oupyakadi? (b) Omayele elipi a li a pewa ovamwatate vomuKolossi e va kwafele va kale va pamenena?
MEONGALO lopaKriste lomefelemudo lotete lomuKolossi omwa li mwa holoka oupyakadi. Vamwe vomeongalo olo ova li va eta etukauko molwaashi tava xumifa komesho okudiinina Omhango yaMoses. Vamwe ova li tava ti kutya osha puka okuhafela onghalamwenyo. Omuyapostoli Paulus okwa li a londwela Ovakolossi shi na sha noshiponga shomahongo oipupulu a tya ngaho moku va shangela onhumwafo tai tu omukumo, eshi a ti: “Lungameni, pa ha kale umwe te mu [yulifa] ounongo wovanhu nomapukifo ongaho, te likwatelele meenghedinghulu nomoihovelanghono younyuni, hamuKristus.” — Kol. 2:8.
2 Ngeno Ovakriste ovo ovavaekwa ova li va kala tava yandje elitulemo lavo “moihovelifonghono younyuni,” ngeno inava kala vali ve na ko nasha nefiloshisho laJehova lexupifo. (Kol. 2:20-23) Ndele opo e va kwafele va amene ekwatafano lavo naKalunga li na ondilo, Paulus okwa li e va ladipika a ti: “Omadiladilo eni naa dame oinima yopombada, hainima ei yokombada yedu.” (Kol. 3:2) Onghee hano, ovamwaxe vaKristus ova li ve na okukaleka momadiladilo eteelelo lavo loku ka mona efyuululo itali nyonauka olo va “tuvikililwa meulu.” — Kol. 1:4, 5.
3. (a) Eteelelo lilipi Ovakriste ovavaekwa ve na okukaleka momadiladilo? (b) Omapulo elipi hatu ka kundafana moshitukulwa eshi?
3 Kunena, Ovakriste ovavaekwa navo ohava yandje elitulemo kOuhamba waKalunga womeulu noketeelelo lavo loku ka kala ‘ovafyuululi pamwe naKristus.’ (Rom. 8:14-17) Ndele ongahelipi shi na sha naavo ve na eteelelo loku ka kala kombada yedu? Ongahelipi eendjovo daPaulus tadi longo kuvo? Omonghedi ilipi “eedi dimwe” tadi dulu okukaleka momadiladilo “oinima yopombada”? (Joh. 10:16, NW) Nongahelipi keshe umwe womufye ta dulu okumona ouwa mokukonakona oihopaenenwa yovalumenhu vopefimbo lonale ovadiinini ngaashi Abraham naMoses, ovo va kala va tala koinima yopombada nonande ova li ve na omaupyakadi opaumwe?
OKUDAMA OINIMA YOPOMBADA OSHA HALA OKUTYA SHIKE?
4. Ongahelipi eedi dimwe tadi dulu okudama oinima yopombada?
4 Nonande eedi dimwe kadi na eteelelo lomeulu, nado odi na okukala da dama oinima yopombada. Ngahelipi mbela? Omokupitifa komesho Jehova Kalunga noinima yOuhamba monghalamwenyo yavo. (Luk. 10:25-27) Mokuninga ngaho, ohatu hopaenene Kristus oo e tu tulila po oshihopaenenwa. (1 Pet. 2:21) Ngaashi ovamwatate vomefelemudo lotete, nafye otwa dingililwa kovanhu ovo hava tomhafana monghedi ya puka, omahongo omounyuni nosho yo oikala younyuni waSatana yokuhola omaliko. (Lesha 2 Ovakorinto 10:5.) Tu li ovahopaeneni vaJesus, otu na okukala oupafi nokuliamena koiponga yopamhepo ya tya ngaho.
5. Omapulo elipi tu na okulipula kombinga yetaleko letu li na sha noinima yopamaliko?
5 Mbela otwa efa etaleko lounyuni li na sha noinima yopamaliko li tu nwefe mo? Omadiladilo neenghatu detu luhapu ohadi holola kutya otu hole shike. Jesus okwa ti: “Oko kwa kala emona loye, oko kwa kala yo omutima woye.” (Mat. 6:21) Oshiwa okulikonakona efimbo nefimbo opo tu tale kutya omitima detu otadi tu lemene peni. Lipula kutya: ‘Ohandi longifa efimbo li fike peni handi diladila kombinga yoimaliwa? Mbela ohandi longifa efimbo lihapu unene handi lipula shi na sha nokumona oilonga tai futu nawa ile okukala nonghalamwenyo youdjeko? Ile ohandi kendabala okunangwafapaleka onghalamwenyo yange opo ndi yandje elitulemo koinima yopamhepo?’ (Mat. 6:22) Jesus okwa ti kutya ovo tava yandje elitulemo ‘kokuliongelela omamona kombada yedu’ otave litula moiponga yopamhepo. — Mat. 6:19, 20, 24.
6. Ongahelipi hatu dulu okufindana molwoodi lokulwifa omahalo ombelela?
6 Ombelela yetu inai wanenena ohai tu ningifa tu kale tu na eamo lokulonga osho sha puka. (Lesha Ovaroma 7:21-25.) Ngeno kapa li omhepo iyapuki yaKalunga tai tu kwafele monghalamwenyo yetu, ngeno otashi dulika tu liyandje ‘koilonga yomulaulu.’ Osho otashi dulu okukala sha kwatela mo eenghatu ngaashi ‘oufukulume woivilo noukolwe, oluhaelo noihole.’ (Rom. 13:12, 13) Opo tu findane mokukondjifa ‘oinima yokombada yedu’ oyo ya halika kombelela, otu na okudama oinima yopombada. Osho otashi pula eenghendabala. Nomolwaasho omuyapostoli Paulus, a ti: “Ohandi denge olutu lange nohandi li dulikifa.” (1 Kor. 9:27) Onghee hano, nafye katu na okukala noikala yokulietela onghenda ngeenge otwa hala okukala mefiyafanepo olo tali twala komwenyo. Paife natu ka kundafaneni kombinga yovalumenhu vonale ovadiinini ovo va li va ‘wapalela Kalunga.’ — Heb. 11:6.
ABRAHAM “OKWA ITAVELA OMWENE”
7, 8. (a) Abraham naSara ova li va taalela omaupyakadi elipi? (b) Abraham okwa li ha yandje elitulemo kushike?
7 Eshi Jehova a li a lombwela Abraham a tembulile oukwaneumbo waye kedu laKanaan, okwa li a dulika nehalo liwa. Omolweitavelo laAbraham nokudulika kwaye, Jehova okwa li a ninga ehangano naye, eshi a ti: “Ame ohandi ku ningi oshiwana shinene, ndele handi ku nangeke noupuna.” (Gen. 12:2) Konima yomido dihapu, Abraham nomukulukadi waye Sara kava li natango ve na okaana. Mbela Jehova okwa li a dimbwa eudaneko olo a udanekela Abraham? Shikwao vali, onghalamwenyo muKanaan kaya li ipu. Abraham noukwaneumbo waye ova li va fiya ko eumbo lavo novapambele vavo kuUr, oshilando osho sha li sha punapala shi li muMesopotamia. Ova li va enda eekilometa di dulife 1 600 opo va fike kuKanaan, oko va kala meetenda tave lididimikile ondjala novalongi vominyonena. (Gen. 12:5, 10; 13:18; 14:10-16) Ashike kava li va hala okushuna kuUr, oshilando osho sha punapala. — Lesha Ovaheberi 11:8-12, 15.
8 Ponhele yokuyandja elitulemo ‘koinima yokombada yedu,’ Abraham “okwa itavela omwene.” (Gen. 15:6) Onghee hano, okwa li a dama oinima yopombada mokuyandja elitulemo komaudaneko aKalunga. Oshidjemo, Abraham okwa li a pewa ondjabi omolweitavelo laye eshi Kalunga Omunamapangelo aeshe e mu lihololela ndele ta ti: “Tala pombada keulu ndee vala eenyofi, ngenge to dulu oku di vala. Ndele ye okwe mu lombwela: osho oludalo loye tali ka kala.” (Gen. 15:5) Osho kasha li tuu tashi tu omukumo! Efimbo keshe Abraham ta tale eenyofi keulu, oda li hadi mu dimbulukifa eudaneko laJehova lokuhapupalifa oludalo laye. Nefimbo laKalunga eshi la fika, Abraham okwa li a dalelwa okaana kuSara oko ka li taka ka kala omufyuululi waye, ngaashi ashike Kalunga a li a udaneka. — Gen. 21:1, 2.
9. Ongahelipi okushikula oshihopaenenwa shaAbraham taku tu tu omukumo tu kale twe lipyakidila moilonga yaKalunga?
9 Ngaashi Abraham, nafye otwa teelela okuwanifwa kwomaudaneko aKalunga. (2 Pet. 3:13) Ngeenge itatu dame oinima yopombada, otashi dulika tu ka mone omaudaneko itaa wanifwa diva notashi dulika tuha kale vali twe lipyakidila noinima yopamhepo. Pashihopaenenwa, mbela owa li wa ninga omaliyambo mefimbo la pita opo u kufe oukokolindjila ile u tamunune mo oilonga yoye imwe yopaKriste? Ngeenge osho, oto pandulwa. Ongahelipi shi na sha nopaife? Dimbuluka kutya Abraham okwa li a kaleka momadiladilo “oshilando shinya shi nomakanghameno a pama.” (Heb. 11:10) “Okwa itavela Kalunga, ndele eitavelo olo le mu valulilwa ouyuki.” — Rom. 4:3.
MOSES OKWA LI “E WETE OU E HE WETIKE”
10. Moses okwa li e na onghalamwenyo ya tya ngahelipi eshi a li omunyasha?
10 Omulumenhu vali umwe oo a li a dama oinima yopombada oMoses. E li omunyasha, okwa li a “longwa ounongo aushe wOvaegipti.” Olo kala li ashike ehongo longaho. Moses okwa li a tekulwa moukwaneumbo womombala yaEgipti pefimbo opo Egipti a li oshilongo oshinaenghono mounyuni. Nomolwaasho Moses a li “omuladi [meendjovo] nomoilonga” omolwehongo lopombada olo a hongwa. (Oil. 7:22) Diladila ashike keemhito odo da li di na okukala de mu yeulukila! Ashike Moses okwa li ta yandje elitulemo koinima yopombada, sha hala okutya, okulonga ehalo laKalunga.
11, 12. Moses okwa li a lenga neenghono ehongo lilipi, notu shi shii ngahelipi?
11 Fimbo Moses a li munini, ina Jogebed oku na okukala a li e mu honga kombinga yaKalunga kOvaheberi. Moses okwa li a lenga neenghono eshiivo lokushiiva Jehova nokwa li e li tala ko li na ongushu inene li dule oupuna keshe. Onghee hano, okwa li a efa a pitililwe po komaufembanghenda nokeemhito odo a li ta dulu okukala e na eshi a li moukwaneumbo waFarao. (Lesha Ovaheberi 11:24-27.) Nopehe nomalimbililo, ehongo laMoses lopamhepo neitavelo laye muJehova ole mu linyengifa a dame oinima yopombada.
12 Moses okwa li a hongwa ehongo lomounyuni la denga mbada olo la li ko pefimbo laye, ndele mbela okwa li e li longifa mokuxumifa komesho omaifano muEgipti, e liningile edina ile e liongelele oinima yopamaliko? Hasho nandenande. Ngeno okwa li a ninga ngaho, ngeno ina dula ‘okwaanya a ifanwe omona wokakadona kaFarao, nokulihoololela a hepekwe pamwe noshiwana shaKalunga nokudina ouwa wokafimbo womoulunde.’ Osha yela kutya Moses okwa li a longifa ehongo laye lopamhepo a xumife komesho elalakano laJehova.
13, 14. (a) Oshike sha li sha kwafela Moses a kale a wana okulonga oshilonga osho Jehova a li e mu pa? (b) Oshike osho nafye twa pumbwa okuninga?
13 Moses okwa li e hole neenghono Jehova noshiwana shaye. Eshi a li pomido 40 lwaapo, Moses okwa li e wete kutya okwe lilongekida okumangulula oshiwana shaKalunga moupika waEgipti. (Oil. 7:23-25) Ashike fimbo Jehova ine mu pa oshinakuwanifwa osho, Moses okwa li a pumbwa oshinima shonhumba sha wedwa po. Okwa li a pumbwa okukulika omaukwatya ngaashi, elininipiko, elididimiko, omwenyo muwa nosho yo elipangelo. (Omayel. 15:33) Moses okwa li a pumbwa edeulo olo tali dulu oku mu kwafela e lididimikile omayeleko nomaudjuu oo a li ta ka taalela. Oshilonga shokulifa oimuna osho a kala ta longo oule womido omilongo osha li she mu deula a kulike omaukwatya oo opakalunga.
14 Mbela Moses okwa li ngoo e lihonga sha moshilonga shaye shokulifa eedi? Heeno, okwa li e lihonga sha. Eendjovo daKalunga oda ti kutya Moses okwa ka kala “omulumenhu omulininipiki unene e dule ovanhu aveshe kombada yedu.” (Num. 12:3) Okwa li a kulika elininipiko olo le mu kwafela a ungaunge nelididimiko novanhu va yoolokafana nomaupyakadi avo. (Ex. 18:26) Sha faafana, nafye otashi dulika twa pumbwa okukulika omaukwatya opamhepo oo tae ke tu kwafela tu pite “momahepeko manene,” ile tu tye, poudjuu munene nokuya mounyuni mupe waKalunga wouyuki. (Eh. 7:14) Mbela ohatu lididimikile ngoo ovanhu vakwetu, mwa kwatelwa ovo hava handuka ile hava udu unene nai diva? Oshiwa okudulika keendjovo domuyapostoli Petrus oo a ladipika ovaitaveli vakwao a ti: “Fimanekeni aveshe, holeni ovamwatate.”— 1 Pet. 2:17.
OMADILADILO ETU NAA KALE A DAMA KOINIMA YOPOMBADA
15, 16. (a) Omolwashike sha fimanenena okukaleka omadiladilo etu a dama koinima ya yuka? (b) Omolwashike sha fimana kOvakriste va kale ve na elihumbato liwa?
15 Otu li ‘momafimbo madjuu’ okukaliwa muo. (2 Tim. 3:1) Onghee hano, opo tu dule okukala oupafi pamhepo, otu na okukaleka omadiladilo etu a dama koinima oyo ya yuka. (1 Tes. 5:6-9) Natu ka kundafaneni nghee hatu dulu oku shi ninga meembinga nhatu dokukalamwenyo kwetu.
16 Elihumbato letu: Petrus okwa li a mona kutya osha fimana okukala nelihumbato liwa. Okwa ti: ‘Kaleni nokweenda mu he noshipo mokati kovapaani, opo nee, mokutala oilonga yeni iwa va hambelele Kalunga mefiku lekongo.’ (1 Pet. 2:12) Kutya nee otu li peumbo, koilonga, kofikola, hatu dana oudano wonhumba ile tu li moukalele, otu na okuninga eenghendabala tu fimanekife Jehova okupitila melihumbato letu. Tu li ovanhu inava wanenena, atusheni ohatu ningi omapuko. (Rom. 3:23) Ndele mokutwikila ‘okukondja ekondjo liwa leitavelo,’ ohatu dulu okufindana mokulwifa ombelela yetu inai wanenena. — 1 Tim. 6:12.
17. Ongahelipi hatu dulu okuhopaenena oikala yopamadiladilo yaKristus Jesus? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
17 Oikala yetu: Opo tu kale nelihumbato liwa, otwa pumbwa okukala tu na oikala ya yuka. Omuyapostoli Paulus okwa ti: “Omadiladilo eni naa fe enya aKristus Jesus kwa li e a na.” (Fil. 2:5) Jesus okwa li e na oikala ya tya ngahelipi? Okwa li omulininipiki. Elininipiko ola li le mu linyengifa a kale e na omhepo yeliyambo moukalele waye. Okuudifila vamwe onghundana iwa yOuhamba waKalunga okwo kwa li haku uya tete momadiladilo aye. (Mark. 1:38; 13:10) Jesus okwa li ha kala filufilu metwokumwe nEendjovo daKalunga. (Joh. 7:16; 8:28) Okwa li ha konakona noukeka Omishangwa Diyapuki opo a dulu okutofa mudo, okudi popila noku di yelifa. Ngeenge otwa kala ovalininipiki, ovaladi moukalele wetu nomokukonakona Ombibeli paumwene, ohatu ka kala hatu diladila ngaashi Kristus.
18. Omonghedi ya fimana ilipi hatu dulu okuyambidida oilonga yaJehova?
18 Eyambidido letu: Jehova okwa lalakanena kutya “aveshe [ove] nokutwa eengolo medina laJesus naava vomeulu novokombada yedu.” (Fil. 2:9-11) Nonande Jesus oku na ondodo ya tumbala, ota ka dulika kehalo laXe nelininipiko, ndele nafye osho tu na okuninga. (1 Kor. 15:28) Ngahelipi mbela? Omokuyambidida nomutima aushe oilonga oyo twa pewa tu longe ‘yokuninga ovanhu aveshe ovalongwa.’ (Mat. 28:19) Otwa hala yo ‘okuningila aveshe ouwa,’ ovamwatate novanhu vakwetu aveshe. — Gal. 6:10.
19. Oshike tu na okukala twa tokola toko okuninga?
19 Inatu pandula tuu eshi Jehova te tu dimbulukifa tu kaleke omadiladilo etu a dama koinima yopombada! Otwa pumbwa ‘okulotoka nokudiinina mefiyafane po li li komesho yetu.’ (Heb. 12:1) Atusheni natu longe ‘nomitima detu mokulongela Omwene,’ na Tate yetu womeulu ote ke tu pa ondjabi omolweenghendabala detu. — Kol. 3:23, 24.


text:
Exulifo
‘Ningeni ovashikuli [ile tu tye “ovahopaeleli,” NW] vaavenya va ninga keitavelo nokelididimiko ovafyuululi vaasho sha udanekwa.’ — OVAHEBERI 6:12.
1, 2. Omolwashike sha fimanenena okukulika eitavelo letu paife? Shi yelifa.
EITAVELO. Oshitya osho oshiwa lela noshi lile po oukwatya muhokwifa. Onghee hano, ngeenge otwa udu oshitya osho, ohatu ka diladila yo koutumbulilo oo tau ti: “Osha endelela!” Nomolwaasho ngeenge katu na eitavelo, otwa pumbwa okuninga po sha meendelelo opo tu kale tu li na. Ndele ngeenge otu li na, otwa pumbwa okukatuka meendelelo opo tu li amene noku li fila oshisho. Omolwashike?
2 Diladila nee ngeno to tavakana mombuwa ya kula, nowa pumbwa omeva neenghono. Ngeenge owe a mono, owa pumbwa oku a amena ketango opo aha pwiinine mo nowa pumbwa okukala to weda mo opo e ku fikife oko wa yuka. Kunena nafye otu li mombuwa yopamhepo, mounyuni omu eitavelo lashili la pumba noha li dulu okukana po ngaashi omeva ngeenge inaa amenwa noihamu wedwa. Otu na omhumbwe inene; ngaashi ashike ita tu dulu okuxupa ngeenge ka tu na omeva, ita tu dulu okukala nekwatafano naJehova ngeenge katu na eitavelo. — Rom.1:17.
3. Jehova okwe tu longekidila shike osho tashi tu kwafele tu pameke eitavelo, noinima ivali ilipi twa pumbwa okukaleka momadiladilo?
3 Jehova oku shii kutya otwa pumbwa eitavelo meendelelo, oku shii yo nghee shidjuu oku li kulika noku li kaleka po kunena. Nopehe na omalimbililo, osho osho she mu linyengifa e tu longekidile oihopaenenwa opo tu i shikule. Okwa nwefa mo omuyapostoli Paulus a shange ta ti: ‘Ningeni ovashikuli [ile tu tye “ovahopaeleli,” NW] vaavenya va ninga keitavelo nokelididimiko ovafyuululi vaasho sha udanekwa.’ (Heb. 6:12) Nomolwaasho ehangano laJehova hali tu ladipike tu longe noudiinini mokuhopaenena oihopaenenwa yovalumenhu novakainhu ovadiinini, ngaashi ovo twa kundafana membo eli. Oshike tu na okuninga po paife? Na tu kalekeni oinima ei ivali momadiladilo: (1) Otwa pumbwa okutwikila okupameka eitavelo letu; (2) otu na okukaleka eteelelo la twa momadiladilo.
4. Ongahelipi Satana a ulika kutya oku li omutondi weitavelo, nomolwashike tuhe na okutila?
4 Twikila okupameka eitavelo loye. Eitavelo oli na omutondi munene, Satana. Omupangeli wounyuni ou okwa lundululila onghalelo ei yoinima monghalo oyo idjuu okukaleka po eitavelo, noku na eenghono e tu dule. Ndele mbela otu na okukala twa tila kutya ita tu dulu okukulika nokupameka eitavelo letu? Hasho nandenande! Jehova oku li Kaume munene waaveshe ovo tava kendabala okukala ve na eitavelo lashili. Okwe tu shilipaleka kutya, E li omukwafi wetu oha tu dulu okukondjifa Ondiaboli notai ke tu ya onhapo. (Jak. 4:7) Ohatu kondjifa Ondiaboli mokulongifa efimbo efiku keshe tu kulike nokupameka eitavelo letu. Ngahelipi?
5. Osha enda ngahelipi opo ovalumenhu novakainhu ovadiinini ovo va tumbulwa mOmbibeli va kale ve na eitavelo? Shi yelifa.
5 Ngaashi twe lihonga, ovalumenhu novakainhu ovadiinini ovo va tumbulwa mOmbibeli inava dalwa ve na eitavelo. Okukalamwenyo kwavo okwa yandja oumbangi kutya eitavelo oli li oshiimati shomhepo iyapuki yaJehova. (Gal. 5:22) Ova li hava ilikana kuJehova e va kwafele, na Jehova okwa kala nokupameka eitavelo lavo. Nafye natu ningeni ngaashi vo, tuha dimbwe nande kutya Jehova oha yandje omhepo yaye iyapuki nehalo liwa kwaavo have i pula nohava katuka metwokumwe nomailikano avo. (Luk. 11:13) Ndele mbela ope na vali osho hatu dulu okuninga?
6. Ongahelipi hatu dulu okumona ouwa pauyadi mokukonakona omahokololo opaMbibeli?
6 Membo eli, otwa kundafana ashike oihopaenenwa inini yaavo va li ve na eitavelo la tongomana. Ashike ope na yo natango ihapu. (Lesha Ovaheberi 11:32.) Ohatu ka hafela okulesha nokulihonga koihopaenenwa yovalumenhu novakainhu ovo ovadiinini membo e li pefimbo lekonakono lopaumwene. Ngeenge otwa lesha ashike hatu tondoka momahokololo Ombibeli e na sha novanhu ovo vali ovadiinini, itashi ka pameka eitavelo letu. Opo tu mone ouwa pauyadi mwaasho hatu lesha, otwa pumbwa okulongifa efimbo tu dule okudilonga moule koshikalimo nosho yo komauyelele makwao oo a pamba omahokololo opaMbibeli. Ngeenge otwa kala hatu dimbuluka alushe kutya ovalumenhu novakainhu ovo navo ova li ‘ovanhu ngaashi fye,’ [ile tu tye ve na “omaliudo ngaashi etu,” NW] oihopaenenwa yavo otai ka kala yolela kufye. (Jak. 5:17) Ngeenge otwa kala tu va uditile oukwao wananghali, ohatu ka kala twa fa tu wete nghee tashi dulika va li hava kala ve udite ngeenge va taalela omashongo nosho yo omaupyakadi a faafana naao etu.
7-9. (a) Ovalumenhu novakainhu ovadiinini vopefimbo lOmbibeli otashi dulika ngeno va kale ve udite ngahelipi shi na sha nokulongela Jehova monghedi oyo hatu mu longele kunena? (b) Omolwashike twa pumbwa okupameka eitavelo letu pailonga?
7 Ohatu pameke yo eitavelo letu okupitila meenghatu detu, molwaashi ‘eitavelo lihe noilonga, ola fya.’ (Jak. 2:26) Ovalumenhu novakainhu ovo twa dja nokukundafana ngeno ovo va li va pewa oilonga oyo twa pewa kuJehova kunena, mbela ngeno itava ka kala tuu ve i hafela!
8 Pashihopaenenwa, ongahelipi ngeno ngeenge Abraham okwa lombwelwa kutya ita ka longela vali Jehova meealtari da nafangwa da tungwa nomamanya mombuwa, ndele opamwe novalongelikalunga vakwao va unganekwa mOmalupale Ouhamba mawa nosho yo poyoongalele, opo omaudaneko oo a li a tala ashike “kokule,” haa kundafanwa nokufatululwa monghedi ikumwifi? (Lesha Ovaheberi 11:13.) Ndele ongahelipi ngeno ngeenge Elia okwa lombwelwa kutya oilonga yaye inai kwatela mo okudipaa ovaprofeti voshikalunga Baal ofimbo a li ta kendabala okulongela Jehova koshi yepangelo lomupangeli omushunimonima, ndele okutalela po ovanhu nombili moku va twaalela etumwalaka tali hekeleke notali yandje eteelelo? Mbela ngeno ovalumenhu novakainhu ovadiinini ovo vopefimbo lOmbibeli itava ka tambula ko meendelelo oinakuwanifwa opo valongele Jehova ngaashi hatu shi ningi kunena?
9 Natu twikileni okupameka eitavelo letu mokukatuka eenghatu. Okuninga ngaho, ohatu ka tula moilonga oihopaenenwa yovalumenhu novakainhu ovadiinini oyo tai hangwa mEendjovo daKalunga da nwefwa mo. Ngaashi sha tumbulwa mEtwalemo, ohatu ka kala tu udite tu li lela popepi navo ngaashi ookaume ketu. Onghee hano, mafiku oukaume wa tya ngaho otau ka ninga wolela.
10. Oshike hatu ka hafela mOparadisa?
10 Twikila okukaleka eteelelo loye la twa momadiladilo. Ovalumenhu novakainhu ovo ovadiinini alushe ova li hava mono eenghono meteelelo lavo olo va pewa kuKalunga. Mbela naave osho ho ningi? Pashihopaenenwa, diladila ashike kehafo olo tali ka kala po eshi tamu ka shakena novapiya vaKalunga ovadiinini eshi tava ka alukila momwenyo ‘penyumuko lovayuki.’ (Lesha Oilonga 24:15.) Omapulo amwe elipi to ka kala wa hala oku va pula?
11, 12. Mounyuni mupe, omapulo elipi tashi dulika u ka pule (a) Abel? (b) Noa? (c) Abraham? (d) Rut? (e) Abigail? (f) Ester?
11 Ngeenge owa ka shakena naAbel, mbela oto ka kala wa halelela oku mu pula kutya ovadali vaye ova li va tya ngahelipi? Ile otashi dulika u mu pule: “Ovakerubi ovo va li va kelela moshikunino shaEden mbela owa popile navo? Ova li ngoo ve ku nyamukula?” Ongahelipi shi na sha naNoa? Otashi dulika u mu pule: “Kwa li nande ho kala wa tila Ovatongolume? Ongahelipi wa li wa dula okufila oshisho oinamwenyo aishe oyo ya li monguluwato omudo aushe?” Ngeenge owa shakene naAbraham, otashi dulika u mu pule: “Owa shakenene ngoo nale naSem? Olyelye e ku honga kombinga yaJehova? Mbela osha li shidjuu kwoove okufiya po Ur?”
12 Sha faafana, tala komapulo amwe oo tashi dulika to ka kala wa hala okupula ovakainhu ovadiinini ovanyumunwa. “Rut, oshike sha li she ku linyengifa opo u ninge omulongeli waJehova?” “Abigail, mbela kwa li wa tila okulombwela Nabal shi na sha nanghee wa li wa kwafela David?” “Ester,oshike sha li she mu ningilwa nye naMordekai lwanima eshi ehokololo lOmbibeli li na sha nanye la xula?”
13. (a) Ovanyumunwa otashi dulika ve ke ku pule omapulo elipi? (b) Ou udite ngahelipi shi na sha noku ka shakena novalumenhu novakainhu ovadiinini vopefimbo lOmbibeli?
13 Oshoshili kutya, Ovalumenhu novakainhu ovo ovadiinini navo otashi dulika ve ku na omapulo mahapu. Ito ka kala tuu wa tunhukwa oku va lombwela shi na sha noiningwanima itunhula yomomafiku a xuuninwa nanghee Jehova a li a nangeka noupuna oshiwana shaye pomafimbo madjuu! Kape na omalimbililo otashi ke va kuma neenghono ngeenge va udu nghee Jehova a wanifa po omaudaneko aye aeshe oo a li a udaneka. Momafiku okomesho ita tu ka pumbwa vali okudiladila kovapiya vaKalunga ovadiinini ovo va tumbulwa mOmbibeli molwaashi ohatu ka kala pamwe navo mOparadisa. Twikila okuninga keshe osho to dulu paife opo ovanhu ovo va kale volela kwoove. Kala nokuhopaenena eitavelo lavo. Hafela okulongela Jehova pamwe navo, ve li ookaume koye fiyo alushe.


text:
“Tu wedela eitavelo”
“Kwafa okuhaitavela kwange.” — MARKUS 9:24.
OMAIMBILO: 81, 135
1. Ongahelipi eitavelo la fimana? (Tala efano pehovelo loshitukulwa.)
OWE lipulile ngoo nale kutya, ‘Mbela Jehova okwa hala ngoo oku ka xupifa nge poudjuu munene?’ Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya eitavelo olo oukwatya umwe wa fimanenena oo twa pumbwa opo tu ka xupe. Okwa ti: “Kape na ou ta dulu okuwapalela Kalunga, ngenge kape neitavelo.” (Ovaheberi 11:6) Eendjovo odo otadi monika da fa danafangwa, ashike oushili oyou kutya “eitavelo kali fi lomunhu keshe.” (2 Ovatessaloniki 3:2) Omishangwa odo mbali otadi tu kwafele tu ude ko nghee sha fimana okupameka eitavelo letu.
2, 3. (a) Ongahelipi eitavelo letu la fimana? (b) Oshike hatu ka kundafaneni paife?
2 Omuyapostoli Petrus okwa popya kombinga ‘yokuyelekwa’ kweitavelo. (Lesha 1 Petrus 1:7.) Oudjuu munene ou li popepi elela, notwa hala okukala ‘neitavelo eemwenyo detu di xupifwe.’ (Ovaheberi 10:39) Onghee hano, otwa hala okulonga noudiinini opo tu pameke eitavelo letu. Otwa hala oku ka kala mokati kaavo tava ka pewa ondjabi eshi Ohamba yetu, Jesus Kristus, tai ka pangela ombada yedu. Ngaashi omulumenhu oo a pula Jesus e mu wedele eitavelo, nafye ohatu dulu okutya: “Kwafa okuhaitavela kwange.” (Markus 9:24) Ile ngaashi ovayapostoli, ohatu dulu yo okutya: “Tu wedela eitavelo.” — Lukas 17:5.
3 Moshitukulwa eshi, ohatu ka kundafana oitwa tai landula: Nghee hatu dulu okutunga eitavelo letu, nghee hatu dulu okuulika kutya otu na eitavelo la pama nomolwashike hatu dulu okukala noushili kutya Kalunga ote ke tu nyamukula ngeenge otwe mu pula e tu wedele eitavelo.
KALUNGA OHA KALA A HAFA NGEENGE HATU TUNGU EITAVELO LETU
4. Oihopaenenwa yoolyelye tai dulu oku tu linyengifa tu pameke eitavelo letu?
4 Molwaashi eitavelo ola fimanenena, Jehova okwe tu pa oihopaenenwa yopaMbibeli ihapu yaavo va li ve na eitavelo. Oihopaenenwa oyo oya “shangelwa elongo letu.” (Ovaroma 15:4) Oshihopaenenwa shaAbraham, Sara, Isak, Jakob, Moses, Rahab, Gideon, Barak, navakwao vahapu, otashi dulu oku tu linyengifa tu pameke eitavelo letu. (Ovaheberi 11:32-35) Kakele koihopaenenwa yopefimbo lonale, otu na yo oihopaenenwa ikumwifi yeitavelo lovamwatate novamwameme kunena. * (Tala eshangelo lopedu.)
Otu na oihopaenenwa ikumwifi yeitavelo lovamwatate novamwameme kunena
5. Ongahelipi Elia a li a ulika kutya oku na eitavelo la pama muJehova, noshike tu na okulipula?
5 Natu ka taleni koshihopaenenwa shopaMbibeli shomuprofeti Elia. Eshi to dilonga koshihopaenenwa shaye, didilika eenghalo dopatano omo a ulika elineekelo la kola muJehova. (1) Eshi Elia a lombwela ohamba Ahab kutya Jehova ota ka eta oshikukuta, okwa popya nomukumo a ti: “Oshili, ngaashi Omwene Kalunga kaIsrael e nomwenyo naame handi kala ofika koshipala shaye, momido edi itamu ka kala nande [omume] ile odula.” (1 Eehamba 17:1) (2) Elia okwa li a itavela kutya Jehova ote ke mu pa nosho yo vamwe osho va pumbwa pefimbo loshikukuta. (1 Eehamba 17:4, 5, 13, 14) (3) Elia okwa li yo e na oushili kutya Jehova ota ka nyumuna omonamati womufiyekadi. (1 Eehamba 17:21) (4) Ka li yo e na omalimbililo kutya Jehova okwa li ta ka tuma omundilo u lungwinife po omayambo aye komhunda yaKarmel. (1 Eehamba 18:24, 37) (5) Nokuli nofimbo odula ya li inai hovela okuloka, Elia okwa lombwela Ahab e na omukumo a ti: ‘Fikama, lya nokunwa, osheshi oshihomo shodula tashi udika.’ (1 Eehamba 18:41) Onghee hano, konima eshi twa konakona oimoniwa oyo, ohatu dulu okulipula kutya, ‘Ondi na ngoo eitavelo la pama la fa laElia?’
OSHIKE TU NA OKUNINGA OPO TU TUNGE EITAVELO LETU?
6. Otu na okupula Jehova e tu pe shike opo tu tunge eitavelo letu?
6 Molwaashi itatu dulu okutunga eitavelo letu kufye vene, otwa pumbwa okupula Jehova e tu pe omhepo yaye iyapuki. Omolwashike mbela? Omolwaashi eitavelo oli li oshitukulwa shoiimati yomhepo iyapuki. (Ovagalati 5:22) Oshi li pandunge okudulika komayele aJesus nokwiilikana tu pewe omhepo iyapuki. Jesus okwa udaneka kutya Jehova ota ka ‘yandja omhepo iyapuki kuava tave mu indile.’ — Lukas 11:13.
Oshi li pandunge okudulika komayele aJesus e na sha nokwiilikana tu pewe omhepo iyapuki
7. Hokolola nghee hatu dulu okukaleka eitavelo letu la pama.
7 Ngeenge otwa pameke eitavelo letu muKalunga, otu na oku li kaleka po. Ohatu dulu okufaafanifa eitavelo nomundilo. Ngeenge otwa tema omundilo, otau dulu okukala wa tema nawa pehovelo. Ashike ngeenge itatu weda po oikuni, xuuninwa otau ka dima ndele tapa kala ashike omute. Mepingafano naasho, ngeenge otwa kala hatu weda po oikuni, otau kala wa tema. Osho osha faafana neitavelo letu. Ngeenge ohatu twikile okulesha nokukonakona Eendjovo daKalunga efiku keshe, ohole yetu yokuhola Ombibeli nosho yo Jehova otai ka xwama. Oshidjemo, ohatu ka kaleka po nokupameka eitavelo letu.
8. Oshike tashi ke ku kwafela u tunge nou kaleke po eitavelo loye?
8 Ino pumbwa ashike okukala wa wanenwa koinima oyo we lihonga ofimbo wa li ino ninginifwa. (Ovaheberi 6:1, 2) Pashihopaenenwa, okukonakona omaxunganeko Ombibeli oo a wanifwa nale otashi ke ku kwafela u tunge nou kaleke po eitavelo loye. Oto dulu yo okulongifa Eendjovo daKalunga u tale ngeenge eitavelo loye ola pama tuu. — Lesha Jakob 1:25; 2:24, 26.
9, 10. Eitavelo letu ohali pamekwa ngahelipi (a) kookaume vawa? (b) kokwoongala kweongalo? (c) kokuudifa?
9 Omuyapostoli Paulus okwa ti kutya Ovakriste otava dulu ‘okuhekelekafana’ meitavelo. (Ovaroma 1:12) Mbela osho osha hala kutya shike? Ngeenge ohatu kala efimbo novamwatate novamwameme, kungaho ohatu tungafana meitavelo. Osho oshoshili unene tuu ngeenge ohatu kala efimbo naavo ve na eitavelo la ‘yelekwa.’ (Jakob 1:3) Ookaume vai ohava nyono po eitavelo letu, ashike ookaume vawa ohave li tungu. (1 Ovakorinto 15:33) Nomolwaashi hatu ladipikwa tu kale hatu ongala pandjikilile. Pokwoongala opo hatu ‘twaafana omukumo.’ (Lesha Ovaheberi 10:24, 25.) Shikwao vali, omalombwelo oo hatu pewa pokwoongala ohaa pameke eitavelo letu. Ombibeli oya ti kutya “eitavelo ohali di mokuuda.” (Ovaroma 10:17) Onghee hano, lipula kutya, ‘Ohandi i ngoo kokwoongala kwopaKriste pandjikilile?’
10 Ohatu pameke yo eitavelo letu ngeenge hatu hongo nokuudifila vamwe onghundana iwa okudja mOmbibeli. Ngaashi Ovakriste votete, ohatu lihongo okulineekela muJehova noku mu popila nouladi monghalo keshe. — Oilonga 4:17-20; 13:46.
11. Omolwashike Kaleb naJosua va li ve na eitavelo la pama, nongahelipi hatu dulu oku va hopaenena?
11 Eitavelo letu muJehova ohali kulu ngeenge twa mona nghee te tu kwafele nonghee ta nyamukula omailikano etu. Osho osho sha ningilwa Kaleb naJosua. Ova ulika eitavelo muJehova eshi va lava Edu lEudaneko. Mokweendela ko kwefimbo, eitavelo lavo ola ka pama efimbo keshe eshi ve wete nghee Jehova te va kwafele. Josua okwa li a lombwela Ovaisrael ta ulike kutya okwa tomhwa, a ti: “Kape na nande ondjovo imwe yomeendjovo adishe diwa Omwene Kalunga keni e mu tonga ya kala inai wanifwa.” Lwanima okwa ti vali: “Tileni hano paife Omwene noku mu longela mouyuki nomoshili.” Opo nee okwa weda ko ta ti: “Ame neumbo lange hatu ka longela Omwene.” (Josua 23:14; 24:14, 15) Ngenge otwe lineekele muJehova nokumona nghee he tu kwafele pauhandimwe, eitavelo letu otali ka pama. — Epsalme 34:9.
NGHEE HATU DULU OKUULIKA EITAVELO LETU
12. Ohatu ulike ngahelipi kutya otu na eitavelo la pama?
12 Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya otu na eitavelo la pama? Omuhongwa Jakob okwa ti: ‘Ame ohandi ku ulikile eitavelo lange noilonga yange.’ (Jakob 2:18) Eenghatu detu odo hadi ulike kutya otu na eitavelo la kola ile hasho. Natu ka taleni kutya omonghedi ilipi.
13. Ohatu ulike ngahelipi eitavelo letu ngeenge hatu udifa?
13 Okuudifa oku li onghedi ya denga mbada yokuulika eitavelo letu. Omolwashike mbela? Omolwaashi ngeenge hatu udifa, ohatu ulike kutya otwa itavela kutya exulilo oli li popepi ‘noitali ka tokelwa.’ (Habakuk 2:3, NW) Opo tu shiive kutya eitavelo letu ola pama, ohatu dulu okulipula kutya: ‘Oilonga yokuudifa oya fimana kwaame shi fike peni? Mbela ohandi ningi ngoo ngaashi handi dulu opo ndi lombwele vamwe kombinga yaKalunga? Ohandi kongo ngoo eemhito ndi longe shihapu moilonga yaJehova?’ (2 Ovakorinto 13:5) Natu ulike kutya eitavelo letu ola pama ‘mokuhepaulula nokanya exupifo,’ sha hala kutya, okuudifa onghundana iwa. — Lesha Ovaroma 10:10.
14, 15. (a) Ongahelipi hatu dulu okuulika eitavelo letu mokukalamwenyo kwetu kwakeshe efiku? (b) Hokolola oshimoniwa osho tashi ulike okukala neitavelo la pama.
14 Ohatu ulike yo eitavelo letu muJehova ngeenge hatu lididimikile omashongo onghalamwenyo mounyuni ou. Ngeenge hatu vele, twa teka omukumo, twa polimana, tu li moluhepo ile tu na omaupyakadi amwe vali, otu na okukala tu na eitavelo kutya Jehova naJesus otave ke “tu kwafa pefimbo liwa.” (Ovaheberi 4:16) Ohatu ulike eitavelo muJehova ngeenge hatu mu pula e tu kwafele. Jesus okwa ti kutya ohatu dulu okupula Jehova e tu pe “omungome wetu womafiku aeshe.” (Lukas 11:3) Omahokololo oo e li mOmbibeli otaa ulike kutya Jehova ota dulu oku tu pa keshe osho twa pumbwa. Pashihopaenenwa, pefimbo londjala inene muIsrael, Jehova okwa li a pa Elia oikulya nomeva. Ombibeli oya ti kutya ‘omakola e mu etela ongula keshe omungome nombelela nokwa nwa mokamulonga.’ (1 Eehamba 17:3-6) Otu na eitavelo kutya Jehova ote ke tu pa yo osho twa pumbwa.
15 Otu na elineekelo kutya ngeenge ohatu tula moilonga omafinamhango Ombibeli, ohatu ka dula okuwanifa po eemhumbwe domaukwaneumbo etu. Omumwameme umwe oo a hombolwa wedina Rebecca wokoAsia okwa hokolola nghee ye noukwaneumbo wavo va tula moilonga efinamhango olo li li muMateus 6:33 nosho yo mOmayeletumbulo 10:4. Okwa ti omushamane waye okwa li e udite kutya oilonga yaye otai tula moshiponga ekwatafano laye naJehova. Onghee hano, omushamane okwa li a efa po oilonga. Ndele molwaashi ova li ve na ounona vane ovo va li ve na okufila oshisho, ova li va hovela ongeshefa yokulandifa oikulya. Omolwoilonga yavo youdiinini, ova li hava mono alushe oshimaliwa sha wana shokufila oshisho eemhumbwe doukwaneumbo wavo. Okwa ti: “Otwa li tu udite kutya Jehova ke na efiku e tu efe. Katu na fiku twa kalele inatu lya.” Mbela naave ou na oshimoniwa sha yukila oko osho sha tunga eitavelo loye?
Otu na elineekelo kutya ngeenge ohatu tula moilonga omafinamhango Ombibeli, ohatu ka dula okuwanifa po eemhumbwe domaukwaneumbo etu
16. Oshike tashi ka ningwa po ngeenge otwe lineekela muKalunga?
16 Natu kale tu na oushili kutya ngeenge otwa landula ewiliko laJehova, ote ke tu kwafela. Paulus okwa tofa meendjovo daHabakuk eshi a ti: “Omuyuki ota kala e nomwenyo keitavelo.” (Ovagalati 3:11; Habakuk 2:4) Nomolwaasho twa pumbwa okukala tu na eitavelo la pama Mwaao te tu kwafele shili. Paulus okwe tu dimbulukifa kutya Kalunga “oye tuu ou ta dulu okulonga shihapuhapu kombada yaai hatu i indile nohatu i diladila paenghono odo tadi longo mufye.” (Ovaefeso 3:20) Ovapiya vaJehova ohava ningi ashishe osho tava dulu opo va wanife po ehalo laye, ashike ove shii yo kutya ove na omangabeko. Otwa pandula neenghono eshi Kalunga e li pamwe nafye nota nangeke noupuna eenghendabala detu adishe.
OMAINDILO E NA SHA NEITAVELO A NYAMUKULWA
17. (a) Jesus okwa li a nyamukula ngahelipi ovayapostoli? (b) Omolwashike hatu dulu okukala nelineekelo kutya Jehova ota nyamukula omaindilo etu e na sha nokuwedelwa eitavelo?
17 Mokutala kwaasho twa konakona, ohatu dulu okukala tu udite ngaashi ovayapostoli va li ve udite eshi va pula Jesus tava ti: “Tu wedela eitavelo.” (Lukas 17:5) Jesus okwa li a nyamukula ovayapostoli vaye monghedi ye likalekelwa pOpentekoste yomo 33, eshi va pewa omhepo iyapuki nova li va dula okuuda ko moule elalakano laKalunga. Osho osha pameka eitavelo lavo. Oshidjemo osha li shike? Ova li va hovela oshikonga shinenenene shokuudifa pefimbo opo. (Ovakolossi 1:23) Mbela ohatu dulu ngoo okuteelela omaindilo etu e na sha nokuwedelwa kweitavelo a nyamukulwe? Jehova okwe tu udanekela kutya ohatu dulu ‘ngeenge ohatu mu indile pahalo laye.’ — 1 Johannes 5:14.
18. Ongahelipi Jehova ha nangeke noupuna ovo hava tungu eitavelo lavo?
18 Ngeenge otwe lineekela filufilu muJehova, ota ka kala e tu hokwa. Ota ka nyamukula omaindilo etu e na sha nokuwedelwa kweitavelo, neitavelo letu otali ka kala la pama nohatu ka kala twa “wapalela ouhamba waKalunga.” — 2 Ovatessaloniki 1:3, 5.
^ okat. 4 Opo u mone oihopaenenwa imwe, tala ehokololo longhalamwenyo yaLillian Gobitas Klose (o-Awake! yo 22 Juli 1993), yaFeliks Borys (o-Awake! yo 22 Februali 1994), noyaJosephine Elias (o-Awake! yaSeptemba 2009).


text:
OSHIWEDELWAKO
Finda ounghundi wokulidanena koilyo yoludalo
Okulidanena koilyo yoludalo oku li onghedindjikilile oyo inai hokiwa kuKalunga, oyo hai ningifa omunhu a kale e na oikala yokulihola mwene nokunyateka omadiladilo aye. * Omunhu oo he lidanene koilyo yoludalo ota dulu yo okukala a tala ko vamwe ve li ashike oinima yokulihafifa pamilele. Omunhu a tya ngaho iha tale ko omilele di li oshinima shopahole, ndele ohe di tale ko ashike di li oshinima shokulihafifa pakafimbo opo a pepelelwe komahalo opamilele. Ndele epepelelo la tya ngaho olopokafimbo ashike. Paulelalela, okulidanena koilyo yoludalo ohaku pendula omahalo oo taa dulu okutwala ‘moluhaelo, monyata, nosho yo molwisho loipala,’ ponhele yokudipaa oinhimbu yetu opo tuha lalakanene oinima ya tya ngaho. — Ovakolossi 3:5.
Omuyapostoli Paulus okwa ti: “Ovaholike, tu likosheni kedilo keshe naali lombelela naali lomhepo, fye tu wanifeni eyapulo mokutila Kalunga.” (2 Ovakorinto 7:1) Ngeenge oshidjuu kwoove okudulika keendjovo odo, ino teka omukumo. Jehova oku “yadi ekufilo” nokwe lilongekida alushe oku ku kwafela. (Epsalme 86:5; Lukas 11:9-13) Eshi omutima woye tau ku pe oushima nosho yo eshi to ningi eenghendabala u efe po onghedindjikilile oyo, otashi ulike kutya ou na oikala iwa, nonande omafimbo amwe oho dopa okulipangela. Dimbuluka yo kutya ‘Kalunga oku dule omitima detu, noinima aishe oku i shii.’ (1 Johannes 3:20) Kalunga iha tale ashike komanyono etu, ndele oha tale komaukwatya etu mawa. Osho ohashi mu dulifa a pwilikine nolukeno komailikano etu eshi hatu ilikana twa mana mo, hatu mu pula e tu file onghenda. Onghee hano, ino loloka okwiilikana kuKalunga we lininipika nowa mana mo, ngaashi ashike okaana haka i kuxe ngeenge ke li moudjuu. Jehova ote ke ku pa eliudo la koshoka. (Epsalme 51:3-14, 19; Jesaja 1:18) Ndele owa pumbwa okukatuka eenghatu dokondadalunde metwokumwe nomailikano oye. Pashihopaenenwa, kendabala okuhenuka okutala omafano oipala oludi keshe nosho yo ookaume vai. *
Ngeenge ou na oupyakadi wokulidanena koilyo yoludalo tau twikile, kundafana oshinima sha tya ngaho nomudali woye Omukriste ile nakaume koye a pyokoka pamhepo nomunahole. * — Omayeletumbulo 1:8, 9; 1 Ovatessaloniki 5:14; Titus 2:3-5.
^ okat. 3 Okulidanena koilyo yoludalo otaku ulike konghedi omo omunhu ha kala ta fengafenga koilyo yaye yoludalo opo e liudife nawa onga omunhu tai momilele.
^ okat. 4 Oilyo yomaukwaneumbo mahapu ohai tula eekombiyuta dayo peenhele opo tapa dulu okumonika kwaaveshe, opo shi i kwafele. Kakele kaasho, omaukwaneumbo amwe ohaa lande eeprograma dokombiyuta odo hadi koshola meekombiyuta oinima oyo inai koshoka. Ndele nande ongaho, eeprograma da tya ngaho itadi dulu okulineekelwa filufilu.
^ okat. 5 Opo u mone omaetepo taa kwafa kombinga yanghee to dulu okufinda ounghundi wokulidanena koilyo yoludalo, tala oshitukulwa “Ovanyasha tava pula . . . Ongahelipi handi dulu okufinda onghedindjikilile ei?” mo-Awake! yaNovemba 2006, nosho yo embo Questions Young People Ask—Answers That Work, Embo 1, epandja 178-182.


text:
OUYELELE WA FIMANENENA WONDJOKONONA YEENDOMBWEDI DAJEHOVA
Ofilima tai pameke eitavelo oyo ya li ya danwa omido 100 da pita
Omulumenhu umwe oo a li a tala ofilima ‘yo-Photo-Drama’ mo 1914, okwa ti: “Ota monika ashike a fa omumwatate Russell filufilu!”
PAIFE opa pita omido 100 eshi ‘o-Photo-Drama of Creation’ ya li ya ulikwa oshikando shotete, okino oyo ya li ya longekidwa nelalakano lokukwafela ovanhu va kale ve na eitavelo mOmbibeli i li Eendjovo daKalunga. Eshi ovanhu va li va itavela moevolusi, omakembaulo nomalimbililo okwa li a nyona po eitavelo lavahapu, ndele okino ‘yo-Photo-Drama’ oya li ya ulika kutya Jehova oye Omushiti.
Charles T. Russell, oo a li omukwatelikomesho wOvakonakoni vOmbibeli okwa kala alushe ha kongo eenghedi odo tadi pondola danghee taku dulu okutandavelifwa oshili yOmbibeli. Ovakonakoni vOmbibeli ova kala nale tava longifa oileshomwa oule womido di dulife pomilongo nhatu. Ndele paife ova li ve na okuyandja elitulemo kokulongifa okino yomafano hae linyenge.
OKUTANDAVELEKA ETUMWALAKA TAKU LONGIFWA OMAFANO HAE LINYENGE
Mo 1890 nasha, opa li pa totwa eekino domafano hae linyenge ehe na omawi. Pehovelo lomudo 1903, ofilima yopalongelokalunga oya li ya ulikwa mongeleka imwe yomoshilando shaNew York City. Mo 1912, ehangano lomafano oo hae linyenge ola li ashike opo tali ningi exumokomesho eshi omumwatate Russell a li a hovela nomalongekido ‘o-Photo-Drama.’ Okwa li a didilika kutya mokulongifa onghedi oyo otaku dulu okutandavelifwa oshili yOmbibeli shi dulife okulongifa oileshomwa aike.
‘O-Photo-Drama’ oyo hai kwata oule weevili hetatu, luhapu oya li hai ulikwa moitukulwa ine pamwe noipopiwa ixupi yopaMbibeli i li 96 oyo ya kwatwa notai endele pamwe newi la yela lomuhokololi oo a li a shiivika nawa. Moitukulwa ihapu omu na eemusika dihokwifa. Ovalumenhu omanyakwa ova li tava imbi nokudana omusika tava longifa eengalamafona nokuningifa omawi a endele pamwe nomafano oluvala nomauliko e na sha nomahokololo a fimana omOmbibeli.
F. Stuart Barnes, oo a li e na omido 14 mo 1914 okwa ti: “Osha kwatela mo omafano aeshe okudja ngoo keshito leenyofi fiyo okexulilo olo likumwifi lEpangelo lOmido Eyovi laKristus.”
Eefilima dihapu nomafano okwa li a dja keenhele oko haku longekidwa eekino dopaipindi. Ovafaneki eenghulungu vomoPhiladelphia, moNew York, moParis nosho yo moLondon ova li va painda neenyala omafano neefilima. Ovanailonga vamwe vomoBetel ovo hava longo mOngulu yOkufaneka navo ova li va dana onghandangala mokupainda nokupingena po omafano oo a nyonauka. Kakele keefilima odo da li da landwa, oilyo imwe youkwaneumbo waBetel nayo oya li ya fanekelwa popepi naYonkers shaNew York eshi ya li tai dana oshitukulwa shi na sha naAbraham, Isak nomweengeli oo a li a kelela Abraham aha yandje omona waye exwikiloyambo. — Gen. 22:9-12.
Omulumenhu umwe oo a li omweendi pamwe nomumwatate Russell okwa li a popya kutya, “onghedi oyo otai ka kwafela ovanhu omayovi va kale ve na ohokwe mOmishangwa i dulife omukalo keshe wa li wa longifwa nale opo ku xumifwe komesho elongelokalunga.” Mbela ovawiliki vomalongelokalunga ova li ngoo tava ka pandula eenghendabala odo dokupalula eemhunga odo da fya ondjala pamhepo? Hasho, mepingafano naasho, ovawiliki vomalongelokalunga ova li va yemba ‘o-Photo-Drama’ navamwe ova li va longifa oinheya nomakoto opo va imbe ovanhu ve i tale. Ova li nokuli va tetifa ko olusheno monhele imwe.
Ndele nande ongaho, eemhunga dovanhu oda li da yadifa olupale lomaudano opo di tale okino ‘yo-Photo-Drama’ oshali. MOilongo ya Hangana, ovanhu vomoilando i fike po 80 ova li hava ongala efiku keshe opo va tale ‘o-Photo-Drama.’ Osha li oshikando shotete kovatali vahapu okumona okino tai popi, nosha li she va kumwifa. Ofimbo tava tale okino, ova li va mona nghee okaxuxwena taka tendulwa nanghee eengala tadi litandula. Ouyelele wopaunongononi wopefimbo opo owa li wa divilika ounongo waJehova wa denga mbada. Ngaashi sha tumbulwa pehovelo loshitukulwa, omulumenhu umwe eshi a mona omumwatate Russell ta ningi etwalemo lokino ‘yo-Photo-Drama’ okwa ti: “Ota monika ashike a fa omumwatate Russell filufilu.”
OSHITWA SHA FIMANA MEHONGO LOMBIBELI
Tim Dirks, omushangi nomunandjokonona weefilima, okwa popya a ti: Osho osha li oshinyandwa shotete sha kula sha shangwa, osho sha kwatela mo omawi, omafano tae linyenge nosho yo omaluvala mahokwifa. Eefilima odo da ka shikula ‘o-Photo-Drama’ nado oda li da longifa eenghedi dimwe odo da li da longifwa ‘mo-Photo-Drama,’ ashike haadishe mofilima imwe, unene tuu oyo ye likolelela kOmbibeli. Ndele kape na nande oimwe ya li ya talwa kovanhu vahapu ngaashi ‘o-Photo-Drama’ oyo ya li ya talwa kovanhu ve fike pomamiliyona omuwoi moAmerika lokOlundume, moEuropa, moAustralia nosho yo moNew Zealand momudo wotete.
‘O-Photo-Drama’ oya li ya ulikwa oshikando shotete mo 11 Januali 1914 moNew York City. Konima yeemwedi heyali, opa li pa holoka oita oyo hai ifanwa Oita yOtete yOunyuni. Ndele nande ongaho, ovanhu vahapu mounyuni ova kala nokwoongala opo va tale ‘o-Photo-Drama’ nokumona ehekeleko moitukulwa yayo ya yela nawa i na sha nomanangeko noupuna oo taa ka etwa kOuhamba. Kashi na nee mbudi kutya omudo 1914 owa li wa tya ngahelipi, ‘o-Photo-Drama’ oya li shili okino ididilikwedi.