text:
ETUKULWA 23
Omolwashike ovanhu hava vele?
MBELA ou shii omunhu wonhumba oo ta vele? — Naave otashi dulika ho vele omafimbo amwe. Otashi dulika u kwatwe keshikisha ile u vele medimo. Ashike ovanhu vamwe otava vele neenghono. Ovanhu va tya ngaho ihava dulu okufikama kuvo vene ngeenge kape na oo te va kwafele. Osho ohashi ningwa luhapu ngeenge ovanhu va kulupa neenghono.
Ovanhu aveshe ohava vele omafimbo nomafimbo. Mbela ou shi shii kutya omolwashike ovanhu hava vele, hava kulupa nohava fi? — Efiku limwe omulumenhu umwe oo a li iha dulu okweenda okwa li a etwa kuJesus, na Jesus okwa li a ulika kutya omolwashike ovanhu hava vele nohava fi. Nandi ku hokololele kombinga yaasho.
Jesus okwa li ta talele po meumbo limwe moshilando shi li popepi nEfuta laGalilea. Eengudu dovanhu oda li de uya kuye. Ovanhu vahapuvahapu ova li ve uya kuJesus, nomolwaasho kava li tava wana mo meumbo omo a li. Ovanhu vamwe kava li nokuli tava dulu okuuya poshivelo sheumbo olo. Ndele nande ongaho, ovanhu ova li va twikila okuuya vahapu. Ongudu yovanhu vonhumba oya li ya eta omulumenhu a fya ombada, oo a li iha dulu okweenda, nokwa li a humbatwa kolutala kovalumenhu ve li vane.
Mbela ou shi shii kutya omolwashike ovanhu ovo va li va hala okweeta omulumenhu oo a li ta vele kuJesus? — Omolwaashi ova li ve na eitavelo kutya Jesus ota dulu okuvelula omulumenhu oo. Mbela ou shi shii kutya ovalumenhu ovo ova li va twala ngahelipi omulumenhu oo woshilema puJesus nonande meumbo omo omwa li mu yadi ovanhu? —
Efano olo u wete otali ulike nghee ovanhu va li va twala omulumenhu oo puJesus. Tete, ova li va twala omulumenhu oo kombada yonduda oyo ya li ya lalakana. Opo nee, ova li va ninga ombululu inene kombada yonduda, ndele tava kulukifile omulumenhu oo a li ta vele monduda. Ovalumenhu ovo kava li tuu ve na eitavelo!
Ovanhu aveshe ovo va li meumbo ova li va kumwa eshi va mona osho sha li tashi ningwa po. Omulumenhu oo a li a fya ombada okwa li a etwa mokati kavo. Mbela Jesus okwa li a handuka eshi a li a mona osho ovalumenhu ovo va li va ninga? — Ahowe, ka li a handuka. Jesus okwa li a hafa eshi a li a mona kutya ovalumenhu ovo ove na eitavelo. Opo nee, okwa li a lombwela omulumenhu oo a fya ombada a ti: ‘Omatimba oye okwa dimwa po.’
Ovanhu vamwe ovo va li po ova li tava diladila kutya Jesus ka li e na okutya omatimba oye okwa dimwa po. Okwa li tava diladila kutya Jesus ita dulu okudima po omatimba ovanhu. Onghee hano, opo Jesus e va ulikile kutya oha dulu shili okudima po omatimba ovanhu, okwa li a lombwela omulumenhu oo a ti: “Fikama, kufa po olutala loye ove uye keumbo leni.”
Eshi Jesus a popya eendjovo odo, omulumenhu oo okwa veluka. Ka li vali a fya ombada, nokwa li ta dulu okufikama kuye mwene nokweenda. Ovanhu ovo va li va mona oshikumwifilonga osho ova li va kumwa. Inava mona nande onale oshinima shikumwifi sha tya ngaho monghalamwenyo yavo. Opo nee, ova li va hambelela Jehova eshi a li e va pa Omuhongi Munene oo, oo ta dulu nokuli okuvelula ovanhu komikifi. — Markus 2:1-12.
Oshike hatu lihongo moshikumwifilonga osho? — Ohatu lihongo mo kutya Jesus oku na eenghono dokudima po omatimba ovanhu noku va velula. Ashike otwe lihonga mo yo oshinima shimwe vali sha fimanenena. Otwe lihonga mo kutya ovanhu ohava vele omolwoulunde.
Molwaashi atusheni ohatu vele omafimbo amwe, mbela osho osha hala okutya atusheni otu li ovalunde? — Heeno osho, molwaashi Ombibeli otai ti kutya atusheni otwa dalwa noulunde. Mbela ou shi shii kutya osha hala okutya ngahelipi eshi taku tiwa kutya otwa dalwa noulunde? — Otashi ti kutya otwa dalwa inatu wanenena. Omafimbo amwe ohatu ningi oinima ya puka, nokuli nonande inatu hala. Mbela ou shi shii kutya osha enda ngahelipi opo atushe tu kale tu li ovalunde? —
Otwa dalwa noulunde molwaashi omunhu wotete Adam ina dulika kuKalunga. Okwa li a nyona eshi a teya omhango yaKalunga. Atusheni otwa fyuulula oulunde kuAdam. Mbela ou shi shii kutya osha enda ngahelipi opo tu kale tu na oulunde waAdam? Nandi kendabale oku ku yelifila monghedi oyo to dulu okuuda ko nawa.
Otashi dulika wa mona omunhu ta teleke omboloto moshipana. Oshike tashi ka ningilwa omboloto ngeenge oshipana oshi na embodokela? Mbela ou shi shii kutya oshike? — Edidiliko ile embodokela olo li li moshipana otali ka kala keemboloto adishe odo to teleke moshipana osho, hasho mbela? —
Adam ota yelekanifwa noshipana osho, ofimbo fye hatu yelekanifwa nomboloto. Eshi Adam a nyona omhango yaKalunga, okwa ka kala ina wanenena. Kungaho, okwa fa a li a ninga embodokela ile edidiliko lokuhawanenena. Mbela eshi a ka dala ounona, ova li va tya ngahelipi? — Ounona vaye aveshe ova li tava ka kala ve na edidiliko lokuhawanenena la fa laye.
Ounona vahapu ihava dalwa nokuhawanenena ku liwetikile. Ihava dalwa vehe na omaoko ile omaulu amwe. Ndele okuhawanenena oko ve na okwa kwata moiti, notaku dulu oku va ningifa va vele nokonima yefimbo va fye.
Ashike ovanhu vamwe ohava vele luhapu ve dule vamwe. Omolwashike mbela? Mbela omolwaashi va dalwa noulunde muhapu? — Ahowe, atusheni otwa dalwa noulude wa faafana. Atusheni otwa dalwa inatu wanenena. Mokweendela ko kwefimbo, keshe umwe ota ka kwatwa komufiki wonhumba. Nokuli novanhu ovo hava kendabala okudulika keemhango daKalunga adishe noihava longo lela owii, ohava vele.
Ndele mbela omolwashike nee ovanhu vamwe hava vele luhapu ve dule vamwe? — Ope na omatomheno mahapu. Otashi dulika ovanhu ovo hava vele luhapu ihava mono oikulya ya wana. Ile otashi dulika hava li oikulya itai wapalele. Otashi dulika va kale ve hole unene okulya oukuki, ouleke ile oinima oyo ya nyina. Etomheno limwe vali, otashi dulika va kale ihava ka nangala kuyele noihava mono eemhofi da wana. Ile otashi dulika va kale ihava djala eembidja doutalala ngeenge tava piti mo momaumbo pefimbo loutalala. Ndele omalutu ovanhu vamwe okwa nghundipala neenghono, noitaa dulu okukondjifa omikifi, nokuli nonande ovanhu va tya ngaho ova kendabale okulifila oshisho.
Mbela ope na ngoo efimbo limwe hatu ka kala itatu vele vali? Mbela ohatu ka mangululwa ngoo koulunde? — Jesus okwa li a ningila shike omulumenhu winya a li a fya ombada? — Jesus okwa li e mu dimina po omatimba aye ndele te mu velula. Kungaho, Jesus okwa li a ulika osho ta ka ningila efiku limwe ovanhu aveshe ovo tava kendabala okulonga ouwa.
Ngeenge otwa ulike kutya inatu hala okunyona nonokutya otu tonde osho shii, Jesus ote ke tu velula. E li Ohamba yOuhamba waKalunga, Jesus ote ke tu kufa okuhawanenena oko tu na monakwiiwa. Itatu ka kufwa oulunde pefimbo limwe, ndele otau ka kufwa po mokweendela ko kwefimbo. Opo nee, ngeenge oulunde wetu wa kufwa po filufilu, itatu ka vela vali nandenande, ndele ohatu ka kala tu na oukolele muwa. Osho kashi fi tuu enangeko noupuna!
Opo tu mone ouyelele muhapu kombinga yanghee ovanhu aveshe va fyuulula oulunde, natu leshe Job 14:4; Epsalme 51:7; Ovaroma 3:23; 5:12; 6:23.
Lihonga shihapu
EMBO LANGE LOMAHOKOLOLO OMBIBELI
Jesus ta velula ovanaudu
Jesus okwa li a pondola shike eshi a longa oikumwifilonga aishe oyo?


c: text/html

text:
Oshileshwa 1
Onkundana ombwanawa oshike?
1. Kalunga okunine aantu onkundana ombwanawa yashike?
Kalunga okwa hala aantu ya nyanyukilwe onkalamwenyo kombanda yevi. Okwa shiti evi nakehe shoka shi li ko molwaashoka oku ya hole. Masiku ota ka katuka onkatu opo aantu moshilongo kehe ya ka kale ye na onkalamwenyo ombwanawa. Ota ka hulitha po iinima mbyoka hayi ningitha aantu ya kale taya mono iihuna. — Lesha Jeremia 29:11.
Kapu na nando epangelo lyopantu lya pondola okuhulitha po omiyonena, omikithi nenge eso. Ihe opu na onkundana ombwanawa. Masiku, Kalunga ota ka pingena po omapangelo agehe gopantu nepangelo lye mwene. Mboka taya ka kala kohi yepangelo ndyoka otaya ka nyanyukilwa ombili notaya ka kala ye na uukolele. — Lesha Jesaja 25:8; 33:24; Daniel 2:44.
2. Omolwashike onkundana ombwanawa yi na okuuvithwa neendelelo?
Okumona iihuna otaku ka hula po owala sho Kalunga ta ka hanagula po aakolokoshi ayehe kombanda yevi. (Sefanja 2:3) Shika otashi ka ningwa uunake? Oonkalo ndhoka tadhi hepeke aantu kunena odha kala nale dha hunganekwa mOmbiimbeli. Iinima iiwinayi mbyoka tayi ningwa kombanda yevi kunena otayi ulike kutya ethimbo lyaKalunga lyokukatuka onkatu oli li popepi. — Lesha 2 Timoteus 3:1-5.
3. Otu na okuninga po shike?
Otu na okwiilonga kombinga yaKalunga mOohapu dhe, Ombiimbeli. Ombiimbeli oya fa ontumwafo ndjoka tate omunahole e tu nyolela. Otayi tu lombwele nkene tatu vulu okunyanyukilwa onkalamwenyo ombwanawa kunena nankene tatu vulu oku ka mona omwenyo gwaaluhe kombanda yevi monakuyiwa. Ihe aantu yamwe otashi vulika ya ka kale yu uvite nayi sho to kwathelwa wu uve ko Ombiimbeli. Ihe inatu etha nando yalwe ye tu ethithe po okwiilonga kombinga yonakuyiwa ndjoka molwaashoka Kalunga oku uvaneka kutya otatu vulu oku ka kala nonakuyiwa ombwanawa. — Lesha Omayeletumbulo 29:25; Ehololo 14:6, 7.
Tseya oshindji
ELANDULATHANO LYEKONAKONOMBIIMBELI
Omolwashike wa pumbwa okukonakona Ombiimbeli?
Ombiimbeli otayi kwathele aantu omamiliyona ya mone omayamukulo gomapulo ga simana monkalamwenyo. Mbela nangoye owa hala okumona omayamukulo gomapulo ngoka?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OCIPAMA 8
Yosiya wa Kuatele Akamba Vawa
Ove hẽ, o sima okuti ka ca lelukile oku linga ovina via sunguluka?— Omanu valua va sima okuti, ka ca lelukile. Embimbiliya li tu sapuila okuti, ka ca lelukile umalẽhe Yosiya oku linga eci ca sunguluka. Pole, wa kuatele akamba vawa vo kuatisa. Tu konomuisi ulandu watiamẽla ku Yosiya, kuenda kakamba vaye.
Isia ya Yosiya wa kala Amoni, osoma yo ko Yuda. Amoni wa kala lovituwa vivĩ kuenda wa enda oku fendela oviteka. Eci isia ya Yosiya a fa, eye, wa linga osoma yo ko Yuda. Pole, wa kuata lika anyamo ecelãla. Ove hẽ, osima okuti Yosiya wa kuatavo ovituwa vĩvĩ?— Sio, ka kuatele!
Yosiya osimbu a kala handi umalẽhe, wa yonguile oku pokola ku Yehova. Eye, wa linga ukamba lomanu vana okuti va solele Yehova. Ovo va kuatisa Yosiya oku linga ovina via sunguluka. Velie va kala akamba va Yosiya?
Umue pokati kakamba vaye, Sofoniya, una wa kala uprofeto wa sapuila va Yudea ovina vĩvi via laikele oku iya kokuavo, nda va fendela oviteka. Yosiya wa tava kelungulo lia Sofoniya kuenda wa fendela Yehova, pole, ka fendelele oviteka.
Ekamba likuavo lia Yosiya, Yeremiya. Eye wa kuata anyamo amuamue la Yosiya, kuenda va kala valupale a lisungue osimbu va kala oku kula. Ovo va kala akamba vawa. Momo, eci Yosiya a fa, Yeremiya wa soneha ocisungo cimue ca lekisa ongeva a kuatelele Yosiya. Yeremiya la Yosiya, va li kuatisile pokati, kuenje, va linga ovina via sunguluka, kuenda va pokola ku Yehova.
Sofoniya wa lungula omanu oco ka va ka fendele oviteka
Nye o pondola oku lilongisa kongangu ya Yosiya?— Ndaño okuti Yosiya wa kala umalẽhe, pole, wa yonguile oku linga ovina via sunguluka. Eye wa kũlĩhĩle okuti, o sukila oku kuata ukamba lomanu va sole Yehova. Omo liaco, nõla akamba vana va sole Yehova okuti, va pondola oku ku kuatisa oku linga eci ca sunguluka!
TANGA VEMBIMBILIYA LIOVE
2 ASAPULO 33: 21-25; 34: 1, 2; 35: 25


text:
Helie Usovoli Wene?
Ulandu Wolombangi Via Yehova koloneke vilo, wa fetika kesulilo liocita 19. Kotembo yaco okacimunga kamue ka vakuakulilongisa Embimbiliya, va kala ocipepi lo ko Pittsburgh, Pennsylvania, ko Estados Unidos va fetika oku konomuisa Embimbiliya. Ovo va enda oku sokisa alongisa atavo leci Embimbiliya li longisa. Kuenje, va fetika oku sandeka alivulu a lekisa ovina va kala oku lilongisa, ovikanda viasapulo kuenda o revista yi tukuiwa hati, Utala Wondavululi—u Sapula Usoma wa Yehova.
Pokati ka va kuakulilongisa Embimbiliya pa sangiwile ulume umue o tukuiwa hati, Charles Taze Russell. Kotembo yaco, Russell wa fetika oku songuila upange woku longisa Embimbiliya, kuenda eye wa kala usonehi watete wo The Watchtower, pole, ka sovuile etavo liokaliye. Ocimãho ca Russell kumue la vakuavo vakuakulilongisa Embimbimbiliya, ca kala oku vetiya alongiso a Yesu Kristu kuenda oku kuama ongangu Yakristão vo kocita catete. Omo okuti, Yesu eye Utue Wekongelo Liakristão, etu tu u tenda okuti, eye Usovoli wetavo lietu.—Va Kolosai 1:18-20.


text:
KAPITULU 1
Vusunga Vuka tua Pande ku Tantekeya Hali Njambi?
Vuno Njambi ua mi haka seho ni?
Njambi ua fua vati? Ua kala na lizina?
Citava ku suena kuli Njambi ni?
1, 2. Seho ika ya kala ha ku i hula?
MUE ku ivua vihula vi ve ku linga vanike ni? Cingi cavo ve ku putuka ku hula omo va lilongesa ku handeka. Oku va na tungumuna meso na ku mi tala, halumo ve hula nguavo: Vika kuilu kua fuila ngecize? Na vika va tangele vintangantanga? Iya ua longesa tuzila ku imba? Citava mu hasa ku kumbulula vihula viaco, vunoni kati ca casi. Muomu ambe nga mu kumbulula mua cili, kasi ve ku ihula naua nguavo: Omo lia vika?
2 Kati vanike lika ve ku linga vihula.Tu vose omo tue ku kola, tue ku linga vihula. Tue ku ihula linga tu tantekeye vati mua ku yoyela, ku tantekeya vusonde vu tua pande ku litenga ni ku fumisa vimpata mu mitima yetu. Vunoni vantu va vengi ka ve ku i hula, cikumakuma nga vihula via seho. Ve ku likela ku tonda vikumbululo.
3. Vika vie ku tangula vavengi ku tonda vikumbululo via vihula via seho?
3 Aci singaniekenu ha cihula ci li helu lia lino livulu, kaha na vihula vili ha mezi a ku putukila ni vili ku vuputukilo vua kano kapitulu. Evi via pua vimo vihula via seho vi mu hasa ku linga. Vunoni vantu va vengi va na likela ku tonda vikumbululo. Omo lia vika? Vuno mu Mbimbiliya mua kala vikumbululo ni? Vamo ve ku singanieka nguavo vikumbululo viayo via kaluua ku vi ivuisisa. Vakuavo nguavo ku i hula ce ku neha ntsoni. Kaha vamo nguavo evi vihula viaco noho lika vakuluntu va vulombelo na valongisi va na pande ku vi tantekeya. Eni co?
4, 5. Vihula vika via kala na seho ya kama mu muono, kaha omo lia vika tua pande ku tonda vikumbululo viaco?
4 Halumo mu tonda ku tantekeya vikumbululo via vihula via seho mu muono. Mua vusunga halumo mue ku singanieka ha vihula evi: ‘Vutumbe vua muono vuka? Vuno muono ua kalako ou lika ni? Vati mpundu ua fua Njambi?’ Ca cili ku panga vihula via cifua eci. Kaha ca pua ca seho ku hula-hula noho mu na uana vikumbululo via vusunga. Yesu Kilistu mulongisi ua tsimanene cikuma, ua handekele ngueni: “Vundilenu kaha va ka mi hia; lengeyenu, kaha mu ka uana; totenu, kaha va ka mi sokoluela.”—Mateo 7:7.
5 Nga mu tualelelaho ‘ku lengeya’ vikumbululo via vihula via seho mu ka vezika cikuma. (Visimo. 2:1-5) Vutuhu halumo vantu va mi leka vieka, vunoni vikumbululo ku via kala, mu hasa ku vi uana mu Mbimbiliya. Vikumbululo viaco ka via kaluuile ku vi ivuisisa. Vunoni vie ku neha lulavelelo na ndzolela. Kaha vi hasa ku mi kuasa ku yoya mu ndzolela lelo lino. Mu ku putuka, tu tantekeyenu cikumbululo ca cimo cihula ce ku kuika vantu va vengi.
VUNO NJAMBI KA TU HAKELE SEHO KAHA UA KU KALUUA MUTIMA NI?
6. Omo lia vika vantu va vengi ve ku singanieka nguavo Njambi ka kele na ngozi ku lamba ya vantu?
6 Va vengi ve ku kumbulula eci cihula nguavo eyo. Muomu ve ku singanieka nguavo, ‘Nga Njambi ua kala na ngozi, nga uecelela mavu a fue ngecize ni?’ Mu tue ku tala ha mavu tue ku mona ngecize ha na sulu na zindzita, vizindo na lamba. Kaha naua tue ku vavala, na ku yanda na ku tsisa vavusoko vuetu. Ngeci va vengi, ve ku handeka nguavo ‘Nga Njambi ue ku tu vuila ngozi, nga uecelela evi viuma vi tualeleleho ni?’
7. (a) Mu njila ika valongisi va malombelo ve ku lingisa vantu ku singanieka nguavo Njambi ka kele na ngozi? (b) Vika mpundu vi i longesa Mbimbiliya ku tuala ha vieseko vie ku tu solokela?
7 Cikuavo naua, valongisi va malombelo vintsimbu vimo ve ku lingisa vantu ku singanieka ngecize Njambi ka kele na ngozi. Mu njila ika? Nga ku na soloka mponde ve ku handeka nguavo cizango ca Njambi. Mu ku handeka ngoco, ve ku vangeya Njambi viuma via ku pihia vie ku soloka. Vuno cili ce ku pua cizango ca Njambi ni? Vika mpundu vi i longesa Mbimbiliya? Tiango 1:13 ya kumbulula nguayo: “Na umo uahi omo a mona vieseko a handeke, ngueni, ‘Njambi a li na ku nji eseka’ muomu Njambi intsa ka va hasa ku eseka na vupi, na ikeye ivene ke ku eseka umosi.” Ngeci mukemuo Njambi kati ikeye ue ku neha vupi vu tue ku mona ha mavu. (Tandenu Yombi 34:10-12.) Cili, Njambi ue ku ecelela viuma via ku pihia vi soloke. Vunoni ku ecelela cuma linga ci soloke ca litepa cikuma na ku ci neha.
8, 9. (a) Vati mu hasa ku lombolola ku litepa ca kala ha ku ecelela vupi na ku vu neha? (b) Omo lia vika ca pua vuhenge ku hana Njambi mulonga mu ku ecelela vantu ku ya mu njila ya ku pihia?
8 Aci singaniekenu ha cimueso eci: Nga umo cisemi ua cilemo na mangana, ua kala na muaneni ua ku kola ha ndzivo. Kaha ou muana a putuka ku lituala ha matunta na visemi kaha a tonda ku tunda ha ndzivo, ise ka mu vindika. Kaha kuze kua nai a ka likovelesa mu visoti. Nkuma citava ku handeka nguetu cisemi ikeye na mu nehelavio ni? Houe. (Luka 15:11-13) Na vuno vene, Njambi ka vindikile vantu ku kava njila ya ku pihia i va hanguile, vunoni kati ikeye ua neha visoti viezamo. Ngeci mukemuo ci ka pua ca ku pihia, ku hana mulonga kuli Njambi omo lia visoti vi va li na ku mona vantu.
9 Kuli vimo via lingisa Njambi ku ecelela vantu va linge vupi. Mu ku pua Sakatanga uetu ua mangana kaha Mukua ngolo, tele nga ka pandele ku tu lomboluela viuma viaco. Vunoni omo lia ku tu lema, Njambi ua tu lomboluelavio. Mu ka lilongesa via vingi ha cimpande eci mu Kapitulu 11. Vunoni tantekeyenu ngecize Njambi kati ikeye ue ku tu kokela visoti. Ngeci ua tu kulahesa ngueni a ka vi fumisako!—Isaya 33:2.
10. Omo lia vika tu hasa ku kulahela ngecize Njambi tangua a ka manusula vupi vuose?
10 Cikuavo naua, Njambi ua lela. (Isaya 6:3) Eci ca lomboloka ngecize ka zualele na hamo hahi. Ka mua kele vupi muli ikeye. Tu hasa ku mu kulahela na mutima uetu uose. Ka citava ku kulahela vantu mu cifua cimo, muomu ntsimbu imo ve ku pua vakua lizangamena. Ambe nguvulu ya cili cikuma, ka yesi na ngolo ya ku manusula vuhenge vu ve ku linga vantu va vapi. Vunoni Njambi ua pua Mukua ngolo yose. A hasa, kaha a ka fumisako tuyando tuose tu vali na ku mona vantu. Omo Njambi a ka manusula vupi, ka vu ka kalako naua ku miaka yose!—Tandenu Visamo 37:9-11.
VATI NJAMBI UE KU IVUA OMO A MONA VUHENGE VU TUE KU LUA NAVUO?
11. (a) Vati Njambi ue ku muenamo vuhenge? (b) Vati Njambi ue ku ivua mue ku mona tuyando tuenu?
11 Vati ue ku ivua Njambi ku tuala ha viuma vili na ku soloka ha mavu na mu muono uenu? Ca ku livanga, Mbimbiliya ya longesa ngecize Njambi ua “lema vuoloke.” (Visamo 37:28) Ngeci mukemuo, ke ku tala lika ku via cili vunoni na ku via ku pihia. Ua zinda vuhenge vuose. Mbimbiliya nguayo Njambi “ca mu vavalesele ku mutima” omo vupi vua sulile ha mavu. (Njenisisi 6:5, 6) Njambi ka alulukile. (Malakiya 3:6) Kasi ua zinda ku mona vupi vuli na ku hita ha mavu. Njambi ua zinda ku mona vantu va yanda. Mbimbiliya nguayo, “ikeye a mi lela.”—Tandenu 1 Petulu 5:7.
12, 13. (a) Vika tua kela na vifua via cili ngeci mua cilemo, kaha cilemo ce ku tu ivuisa vati omo tu mona vupi? (b) Vusunga vuka vu tu lingisa ku handeka nguetu Njambi tangua a ka manusula visoti ha mavu?
12 Vusunga vuka vu muesa ngecize Njambi ua zinda tuyando? Cimueso cikuavo eci. Mbimbiliya ya longesa ngecize vantu va va tangele mu cifua ca Njambi. (Njenisisi 1:26) Ngeci tua kala na vifua via cili muomu Njambi neni ua kala navio. Vati mue ku ivua nga mu mona vantu ka vesi na mulonga va yanda? Nga enu mua zinda ku mona vuhenge, tantekeyenu nguenu Njambi ua vu zinda cikumakuma.
13 Cifua ca cili cikuma ci tua kala naco etu vantu, ca pua cilemo. Mukemuo mua fua Njambi. Mbimbiliya ya longesa ngecize “Njambi ikeye cilemo.” (1 Yoano 4:8) Tua kala na cilemo muomu Njambi ikeye cilemo. Vuno cilemo ci hasa ku mi lingisa mu manusule vupi na viuma via ku pihia vili ha mavu? Nga mua kele na ngolo ya ku vu manusula nga mua lingamo ni? Mua vusunga nga mua lingamo! Ngeci mukemuo kalenu na vusunga ngecize Njambi tangua a ka manusula lamba na vuhenge. Vikulaheso vi va na tumbula ku vuputukilo kati vilota ni visimo via ngoco. Vikulaheso via Njambi vi ka lipuisamo mpundu! Vunoni linga mu tsiliele mu vikulaheso viaco, mua pande ku tantekeya mua cili Njambi ua vi kulahesa.
NJAMBI A TONDA MU MU TANTEKEYE
14. Tumbulenu lizina lia Njambi, kaha omo lia vika tua pande ku lipangesa?
14 Vati mue ku linga, nga mu tonda linga muntu a mi tantekeye? Mue ku mu leka lizina lienu, ni vati? Vuno Njambi ua kala na lizina ni? Vakua malombelo vavengi nguavo lizina lieni “Njambi” ni “Muangana” vunoni aa ka a puile mazina. Via pua vinkumbu vie ku muesa vukama vueni, ngeci mua “muangana” na “ntuamena ua cifuti.” Mbimbiliya ya longesa ngecize Njambi ua kala na vinkumbu via vingi, ngeci mua: “Njambi” na “Sukulu”. Vunoni Mbimbiliya ya longesa ngecize Njambi ua kala na lizina: ikeye Yehova. Visamo 83:18 nguayo: “Linga va tantekeye ngecize yove lika, lizina liove Yehova, yove Mukua ku Hiana viose hose ha mavu.” Nga mu Mbimbiliya yenu ka va sonekelemo lizina liaco, talenu ku Vimpande via ku Vuezako ha mafo 195-197 linga mu ka tantekeye omo lia vika. Vunoni mua vusunga lizina lia Njambi lia solokele makulukazi a engi mu viMbimbiliya via laza. Yehova ua tonda ngueni mu tantekeye lizina lieni na ku lipangesa. Njambi na pangesa Mbimbiliya mu ku tu muesa lizina lieni.
15. Vika lia lomboloka lizina lia Yehova?
15 Njambi ua liluka lizina lia kama. Lizina lieni, Yehova, lia lomboloka ngecize Njambi a hasa ku puisamo vikulaheso vieni viose na ku panga nkala vutumbe vuose vua na likuminia. * Lizina lia Njambi lia lifuila. Lia pande ikeye lika. Yehova ua lifuila mu vinjila via vingi. Mu cifua cika?
16, 17. Vika tu hasa ku lilongesa ha vinkumbu via Yehova ngeci mua: (a) “Mukua Ngolo yose”? (b) “Muangana ua ku miaka na miaka ya ya-ye”? (c) “Sakatanga”?
16 Tua mono nguetu Visamo 83:18 ya handeka via Yehova nguayo: “Yove lika Mukua ku Hiana Viose.” Yehova, ikeye lika u va tumbula ku pua “mukua Ngolo yose.” Ku-Solola 15:3 nguayo: “Via kama na via ku komoka vipanga viove, ove Muangana Njambi, mukua ngolo yose; zinjila ziove zikezio zia vuviuke zia vusunga ove Muangana ua ku miaka na miaka ya ya-ye.” Ve ku mu sana “Mukua Ngolo yose” eci ci tu longesa ngecize ka kuesi ua hiana Yehova ku ngolo. Ngolo yeni ka citava ku i setekesa na ngolo yeka. Eyi nkumbu, “Muangana ua ku miaka na miaka ya ya-ye” ye ku tu vuluisa ngecize Yehova ua pua ua ku lifuila mu njila ikuavo naua. Ikeye lika ua kalako ntsimbu yose. Visamo 90:2 nguayo: ‘Fume ku miaka yose na ku miaka yose, ove u Njambi.” Aa mezi a vuisa vuoma, ni vati?
17 Yehova ua pua naua ua ku lifuila muomu ikeye lika Sakatanga. Ku-Solola 4:11 nguayo: “Yove ua viuka, Muangana uetu na Njambi yetu, ku tambula ku-sangaziala na kasingimiko na ngolo: Muomu yove ua tangele viuma viose, Nomo cizango cove via puile, va vi tangele.” Viuma viose, ngeci mua tungelo, vintangantanga, vusuka na vantsi va mu kalunga na mu vindonga, Yehova ua vi tangele!
U HASA KU SUENA KULI YEHOVA NI?
18. Vika vie ku lingisa vantu va vengi ku ivua nguavo ka va hasa ku suena kuli Njambi, vunoni vika ya longesa Mbimbiliya?
18 Ku tanda vifua via Yehova via ku komouesa ce ku vuisa vantu vamo vuoma. Ve ku singanieka nguavo Njambi ua pua ua kama cikuma ka citava va suene kuli ikeye ni ikeye a va hake seho. Vuno visinganieka viaco via ku sungama ni? Houe. Mbimbiliya i longesa mueka. Ya handeka nguayo: “Ikeye kesi ku laako netu vose.”(Visimo 17:27) Mbimbiliya ya tu lania nguayo: “Suenenu kuli Njambi, kaha ikeye a ka suena kuli enu.”—Tiango 4:8.
19. (a) Vati tu hasa ku putuka ku suena kuli Njambi, kaha vika tu ka uanamo? (b) Vifua vika via Njambi vi mua lema?
19 Vati mu hasa ku suena mu hiehi na Njambi? Ca ku livanga tualelelenuho ku linga vi muli na ku linga ntsimbu ino—ku lilongesa via Njambi. Yesu ua handekele ngueni: “Muono ka ue ku hua ukeuo ou, ku ku tantekeya ove Njambi umo lika ua vusunga, na uze i ua tumine, ikeye Yesu Kilistu vene.” (Yoano 17:3) Mbimbiliya ya longesa ngecize ku lilongesa via Yehova na via Yesu ci tuala ku “muono ka ue ku hua”! Ngue mu tu na lilongesele “Njambi ikeye cilemo.” (1 Yoano 4:16) Yehova ua kala naua na vifua vikuavo via cili cikuma. Mbimbiliya nguayo Yehova ua pua “Njambi mukua cikeketima na mukua kavumbi, a livandeka ku vutenu, ua lana ngozi na vusunga.”(Ezundu 34:6) Njambi “ua viuka, kaha a li na vuasi mu ku ecela milonga.” (Visamo 86:5) Mukua lukakatela lua ngozi. (2 Petulu 3:9) Mukua cili. (VaHevelu 10:23) Omo mu tualelelaho ku tanda Mbimbiliya, mu ka mona vati Yehova na muesa evi vifua via cili na vifua vikuavo via ku komouesa.
20-22. (a) Vuno ku hona ku mona Njambi ci hasa ku tu tangula ku suena kuli ikeye ni? Lombololenu. (b) Vantu vamo va ka tonda ngecize mu likele ku linga vika, vunoni vika mu na pande ku linga?
20 Yetu ka tu hasa ku mona Njambi, muomu ua pua sipilitu. (Yoano 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Vunoni mu ku lilongesa vieni ku hitila mu Mbimbiliya, mu hasa ku mu tantekeya mpundu. Ngue mua handekele mukua visamo mu ka hasa “ku mona ku-viuka ca Yehova.” (Visamo 27:4; Loma 1:20) Nga mu tualelelaho ku lilongesa via Yehova, a ka pua ua vusunga kuli enu, kaha mu ka hasa ku mu lema na ku suena mu hiehi neni.
21 Kaha mu ka tantekeya omo lia vika Mbimbiliya ye ku tu longesa ku mona Yehova ngue Tatetu. (Mateo 6:9) Muomu ikeye ua tu hana muono ngeci ua tonda naua ngueni tu yoye vuino—ngeci mua cisemi ua cilemo a tonda vana veni va yoye mua cili. (Visamo 36:9) Mbimbiliya ya longesa naua ngecize vantu navo va hasa ku pua va vusamba va Yehova. (Tiango 2:23) Aci singaniekenu—Mu hasa kupua ka vusamba ka Sakatanga ua viose!
22 Omo mu tualelelaho ku lilongesa Mbimbiliya mu ka mona ngueni vavengi va ka tonda linga mu likele ku lilongesayo. Halumo va ka lisosomua nguavo mu aluluka mu lutsilielo luenu. Ku likuata vusamba na Njambi ca hiana viuma viose. Kati mu tave na umo uahi a mi tangule.
23, 24. (a) Omo lia vika mua pande ku tualelelaho ku ihula ha viuma vi muli na ku lilongesa? (b) Vika tu ka lilongesa mu kapitulu ka na hatako?
23 Mua vusunga, kuli viuma vimo ka mu ka hasa ku ivuisisa mu ku putuka. Ce ku vuisa ntsoni ku ihula, vunoni kati mu hilukile mu nima omo lia ntsoni. Yesu ua handekele ngueni ca cili ku likehesa, ngue kanike. (Mateo 18:2-4) Ngue mu tua tantekeya vanike ve ku linga vihula via vingi. Njambi a tonda ngueni mu uane vikumbululo. Mu Mbimbiliya va sangala vantu vamo va kele na ntsintsa ya ku lilongesa via Njambi. Va tondesesele mu visoneka linga va mone nga vi va kele na ku lilongesa vukevuo vusunga.—Tandenu Vilinga 17:11.
24 Njila ya cili ya ku lilongesa via Yehova ya pua ku hilula Mbimbiliya. Ya liseza cikuma na mavulu ose. Mu njila ika? Kapitulu ka na hatako ka ka handeka ha cimpande cino.


text:
CIHULA 5
Vati nji hasa ku linga nga vakuetu va nji pakesa ku sikola?
NGA YOVE, VATI U NE KU LINGA?
Aci singanieke ha cimueso eci: Tomasi ka tondo kuya ku sikola lelo. Ni mene. Ambe tangua lieka, a tonda ku likela mpundu. Visoti vieni vi na putukile vingonde vitatu ku nima, omo vakuavo ku sikola va mu vangeyele viuma via ku pihia. Kaha va mu lundumuna mazina a ku pihia. Vintsimbu vimo vakuavo ve ku uisila mikanda ya Tomasi ha mavu na ku likuisa ngue va na sevuka, ni umo ha kati kavo ue ku mu nakula, omo a tenguluka ka mono muntu uaco. Zau ni vi na ka ila mueka, vakuavo va na ka mu tuma mesaje i vuisa vuoma . . .
Nga yove Tomasi, vati u ne ku linga?
SINGANIEKAHO VUINO
Kati u ivue ngue ka uesi na ngolo, kuli vimo vi u hasa ku linga! U hasa ku tingula mukua ku ku pakesa ca ku hona nkome. Mu njila ika?
LIKELE LIKA KULU. Mbimbiliya nguayo: “Ciheve a ambulula [ni ku tuhula] matoto eni ose; vunoni mukua mangana a a vindika na ku a holuesa.” (Visimo 29:11) Nga u holoka—vutuhu mukati u na niengua—Vakua ku ku pakesa va hasa ku hona na ku likela.
KATI U HILUISE VUPI KU VUPI. Mbimbiliya nguayo: “Kati mu lingule . . .ca cipi neci ca cipi.” (Loma 12:17) Ku hiluisa vupi ku vupi ci hasa ku lika ku vueza ku vusonde.
KATI UENDELE KUZE KULI VUSONDE. Mbimbiliya nguayo: “Mukua liano a mona vupi, kaha a vanda.” (Visimo 22:3) Linga cose mu ku tina ku vantu vakua mbuanja na vakua ku ku pakesa.
KUMBULULA MU CIFUA KA VA LAVELELELE. Mbimbiliya nguayo: “Ku-kuania civotsi ci tengesa vukalu.” (Visimo 15:1) U hasa ku vi tuala mu ku liseseka. Ca ku muenako, nga mukua ku ku pakesa a handeka ngueni “tala lize livila vukama,” u hasa ku handeka nguove “cili, nja pande ku tepulula ku mutupu, ni vati?!”
TUNDAHO. Nora ua miaka 19, ua handekele ngueni: “Ku holoka ce ku muesa ngecize u ua ku-hia kaha ua kaniama ku hiana uze a ku pakesa, muomu ce ku muesa ngecize ue ku kuata mutima—cifua ca cili ca kambela mukua ku ku pakesa.”—2 Timoteo 2:24.
MUESA NGECIZE UA LIHAKA SEHO. Vakua ku pakesa ve ku kava vaze ka va lilemene vakevo vavene, muomu vantu va cifua caco ka ve ku liohiela vavene. Vunoni, cingi ca vakua ku pakesa ve ku likela, nga ka u va hana ngolo hali ove.
LEKAKO MUNTU. Umo ua puile mulongisi ku sikola, ngueni: “Nja kele na ku leka uose ndongesi u vali na ku pakesa a ambulule. Ca pua ca cili ku lingamo, muomu ci hasa ku ohiela muntu ueka ku ku mu pakesa.”


text:
CIMPANDE CA HELU | VIKA YA HANDEKA MBIMBILIYA KU TUALA HA MUONO NA KU-TSA?
Cihula ce ku Kaluuila va Vengi
VANTU va kala na visinganieka via ku liseza-seza ku tuala ha muono na ku-tsa. Vamo ve ku singanieka nguavo mu nima ya ku tsa kasi va ka tualelelaho ku yoya, halumo mu cifua ceka ni cihela cikuavo. Vakuavo co nguavo va ka semuka lueka linga va ka kale na muono ukuavo. Kaha kua kala vamo ve ku singanieka nguavo ku-tsa ca pua lika ku hua ca viose.
Halumo nenu mua kala na visinganieka vienu ku tuala ha cimpande eci, ku liya na cisemua ni cihela ci mua kolela. Mu ku linga vantu ve ku handeka via vingi ku tuala ha cimpande caco, vuno kua kala mpundu muntu ni cihela ku tu hasa ku uana vikumbululo via cili na via vusunga ku cihula ca ku kaluua ngeci ni?
Vakuluntu va malombelo ve ku longesa vantu nguavo muvila lika ue ku tsa vunoni muono kuahi. Vakua malombelo a engi—ngeci mua Vakua Kilistu, vaHindu, vaYundeya, vaMusulumanu, na vakuavo—va tsiliela nguavo muntu ua kala na cimbembesi ka ce ku tsa. Kaha nguavo ce ku tualelelaho ku yoyela muilu mu nima ya ku tsa ca muntu. VaBuda co va tsiliela nguavo nkala muntu ue ku semuka vintsimbu via vingi cikuma. Kaha mu nima yaco, imo ndzili ya kala mu kati keni, ye ku heta ha cifua ca ku lembama, ci ve ku sana nguavo Nirvana.
Omo lia vilongesa viaco evi, cingi ca vantu mu mavu ose va na tsiliela honi ngecize ku-tsa ce ku sokolola lipito lia ku ka kala mu cihela ceka. Ngeci mukemuo, vantu vamo ve ku singanieka nguavo ku-tsa ca pua mutamba ua seho ya kama mu muono, kaha nguavo ca pua naua mutamba ua cizango ca Njambi. Vunoni vika ya handeka Mbimbiliya ha cimpande eci? Tua mi vundila mu tande cimpande ci na hatako. Halumo vikumbululo viaco vi ka mi komouesa.


text:
KAPITULU 13
Mue ku Muenamo Njambi Muono
Vati Njambi ue ku mona muono?
Vati Njambi ue ku muenamo vakua ku tundisa mazimo?
Vati tu hasa ku muesa ngecize tua singimika muono?
1. Iya ua tangele viuma viose?
KAPOLOFETO Yelemiya ua handekele ngueni: “Yehova ikeye Njambi vusunga, Ikeye Njambi ua muono.” (Yelemiya 10:10) Yehova Njambi ua pua naua Sakatanga ua viuma viose via muono. Tungelo va handekele nguavo. “Yove ua tangele viuma viose, nomo cizango cove via puile, va vi tangele.” (Ku-Solola 4:11) Muangana Ndaviti uembile mu ku sangala Njambi ngueni: “Kuli yove kua kala ndundzi ya muono.” (Visamo 36:9) Ngeci mukemuo muono ua pua vuana vua tunda kuli Njambi.
2. Vika ue ku linga Njambi mu ku niunga miono yetu?
2 Yehova ikeye naua ue ku niunga miono yetu. (Vilinga 17:28) Ue ku tu hana via-ku-lia, mema a tue ku nua, luhundzi lu tue ku huima, na mavu ha tua kala. (Tandenu Vilinga 14:15-17.) Yehova ua tu hana viose evi linga tu yoye mu ndzolela ha mavu. Vunoni nga tu tonda ku yoya mu ndzolela tua pande ku lilongesa masiko a Njambi na ku a niunga.—Isaya 48:17, 18.
KU SINGIMIKA MUONO
3. Vati Njambi ua vuile ku mutima omo va tsihile Avele?
3 Njambi ua tonda ngueni tu singimike muono uetu na ua vakuetu. Ku matangua a va Andama na Eva, muanavo Kaini uevuililile ntsongo yeni Avele matoto a kama. Yehova ua mamuine Kaini ngueni matoto eni a hasa ku mu lingisa ku panga vupi vua kama. Kaini ua sembuluile cize cimamuna. Ngeci ‘ua vulumuine Avele muanaye, na ku mu tsiha.’ (Njenisisi 4:3-8) Yehova ua hele kasitiku kuli Kaini omo lia ku tsiha muanaye.—Njenisisi 4:9-11.
4. Vati Njambi ua ntsindikile seho ya muono ku hitila mu Masiko a Mosesa?
4 Mu nima ya miaka 2.400, Yehova ua hele vaIsaleli masiko linga va hase ku panga muaya cizango ceni. Vamo ve ku a tumbula nguavo Masiko a Mosesa, muomu Njambi ua a hele ku hitila muli kapolofeto Mosesa. Limo lia Masiko a Mosesa lia handeka ngualio: “Kati u ka tsihe.” (Ndeutelonomi 5:17) Eci ca kuasele vaIsaleli ku tantekeya ngecize Njambi ua haka seho ku muono ua muntu kaha ngecize vantu va na pande ku haka seho ku miono ya vakuavo.
5. Vati tua pande ku muenamo ku tundisa lizimo?
5 Vati co nga muana uze a ci li muzimo lia naye? Masiko a Mosesa a muesa ngecize ca pua vupi ku tsiha muana a ci li muzimo lia naye. Muono ua muana kanda a ci semuke ua pua ua seho kuli Yehova. (Tandenu Ezundu 21:22, 23; Visamo 127:3.) Eci ca muesa ngecize ku tundisa lizimo ca pua vupi.
6. Omo lia vika ka tua pandele ku zinda vakuetu?
6 Ku singimika muono ca lomboloka naua ku mona vakuetu mu njila ya cili. Mbimbiliya nguayo: “Uose a zinda muanaye, ikeye mukua ku tsiha; nenu mua tantekeya ngecize muli mukua ku tsiha, muono ka ue ku hua ka ue ku kalamo.” (1 Yoano 3:15) Nga tu tonda ku ka tambula muono ka ue hua, tua pande ku fumisa vizindo ku mutima, muomu ku zinda vantu cikeco ce ku koka vukenia. (1 Yoano 3:11, 12) Tua pande ku lilongesa ku lilema umo na mukuavo.
7. Vilinga vika ka vie ku muesa kasingimiko ku muono?
7 Vuno tua pande ku singimika muono uetu vavene ni? Mua vusunga na umo ua lema kutsa uahi, vunoni vamo ve ku kovelesa muono uavo mu vusonde omo lia senga. Vamo ve ku sipa na ku nua vidroga omo lia senga. Evi vie ku pihisa muvila na ku tsiha vaze vakua ku vi nua. Uose ue ku fuenia ni ku sipa evi, ka singimikile muono. Evi vilinga via pua mazilo ku meso a Njambi. (Tandenu Loma 6:19; 12:1; 2 Kolintu 7:1.) Tua pande ku litenga ku viuma evi, linga Njambi a tave ku lemesa cetu. Vutuhu ca pua ca cikalu ku linga ngoco, Yehova a hasa ku tu kuasa. Kaha ue ku ivua ku vuaha nga tu singimika muono ku pua vuana vua ku fuma kuli Njambi.
8. Vati tu hasa ku muesa ngecize tua singimika muono?
8 Nga tu singimika muono, kaha tu ka litenga ku vimponde. Ka tu ka linga senga ize i hasa ku tu kokela mponde. Ka tu ka kala na vunguliangulia mu ku endesa likalu ni ku linga vueho vua mponde na vukenia. (Visamo 11:5) Njambi ua hele lisiko kuli vaIsaleli ngueni: “Omo u tunga ndzivo ya iha [ya ku salama helu], kaha u ka tunga citungu [ni civumbe ca cihi] helu liayo, linga kati u nehe maninga handzivo yove nga umosi a ka lahukaho.” (Ndeutelonomi 22:8) Ku liya neli lisiko, tu vose tua pande ku niunga mua cili viuma ngeci mua: vindondelo via mu vindzivo linga muntu kati a ue na ku vulumuka. Nga mua kala na likalu mua pande ku liendesa lika nga li li mua cili. Kati mu ecele likalu ni ndzivo yenu linga i mi kokele mponde enu vavene ni vantu veka.
9. Vati tua pande ku yoya na tusitu tu muese ngecize tua haka seho ku muono?
9 Ambaco muono ua kasitu? Nauo ua pua ua ku lela kuli Sakatanga. Njambi ua tavesa vantu va tsihe tusitu va lie, na ku uanako vuzalo na ku vaniunga ku vusonde. (Njenisisi 3:21; 9:3; Ezundu 21:28) Vunoni, ca pua vuhenge ku yandesa ni ku tsiha ngoco tusitu omo lia senga, muomu uose ue ku linga ngoco ue ku sembulula seho ya muono.—Visimo 12:10.
KU SINGIMIKA MANINGA
10. Vati Njambi ua muesa ku likata ca kala ha muono na maninga?
10 Omo Kaini ua tsihile muanaye Avele, Yehova ua mu lekele ngueni: “Lizi lia maninga a muanoko li li na ku nji tambeka ku livu.” (Njenisisi 4:10) Mu ku tumbula maninga a Avele, Njambi ua kele na ku handeka via muono ua Avele. Kaini ua tsihile Avele, ngeci mukemuo ua pandele ku tambula kasitiku. Ca puile ngue maninga ni nguetu muono ua Avele, ua vundilile Yehova a lingule. Yehova ua muesele naua ku likata ca kala ha muono na maninga, mu nima ya Livazi lia ku matangua a Noa. Tele kanda Livazi li ize, vantu va kele lika na ku lia vusuka, mafo na vinona na vimbuto vikuavo. Mu nima ya Livazi, Yehova ua hele lisiko kuli Noa na vana veni ngueni: “[Tusitu] vose ve ku enda va li na muono va ka pua ku-lia cenu. Ngue cisoka ca ku tontola nji na mi hiavo. Njambi ua va vindikile cuma cimo: “Vunoni ntsitu na muono uayo, ukeuo maninga ayo, kati mu ka lie”. (Njenisisi 1:29; 9:3, 4) Eyo, Yehova ua solola ha toma ku likata ca kala ha muono na maninga.
11. Fume ku matangua a Noa, vika Njambi ua vindikile ku tuala ha maninga?
11 Nga tu viana ku lia maninga, tue ku muesa kasingimiko ku maninga. Omo Yehova ua hele Lisiko ku vaIsaleli, ua va sikile ngueni: “Kaha nkala muntu ua ku vaIsaleli, cipue ua ku vangendzi va ku lisuka ha kati kenu, omo mu ku yomba a ku tsiha kasitu cipue kazila umosi citava ku lia; a ka muania maninga eni, na ku a fuika na mpumputa. . . . Ngoco vene nja lekele vaIsaleli nguange: “Ka mu ka lia maninga a nkala ntsitu.’” (Levitiku 17:13, 14) Lisiko lia ku vindika ku lia maninga lia hele Njambi ha katete kuli Noa miaka 800, kasi lia kele na ku panga. Yehova ua lomboluele ha toma visinganieka vieni ngueni: Vangamba veni va pandele ku lia ntsitu ya kasitu vunoni ka va pandele ku lia maninga. Va pandele ku muaniena maninga ha mavu—Eci ca puile ngue ku hiluisa muono ua kasitu kuli Njambi.
12. Lisiko lika ya hele sipilitu santu ku sekulu ya ku livanga ku tuala ha maninga li tua pande ku niunga na lelo?
12 Vakua Kilistu navo va na pande ku niunga lisiko liaco. Vapostolo na vamala vakuavo va kele na ku tuamenena vakua ku kavangeya Yesu, va likunguluile linga va hangule masiko aka va pandele ku kava Vakua Kilistu vose mu vikungulukilo. Va litavasianene nguavo: “Ca viukila sipilitu santu, netu naua, kati ku mi hakela citele ca ku hiana viuma evi via mi pande: linga mu zile ku viuma via ku kombeleyela mahamba, na ku maninga, na ku vize via ku tekenia [ku seza maninga mu ntsitu], na ku vupangala.” (Vilinga 15:28, 29; 21:25) Ngeci mukemuo tua pande ‘ku zila ku maninga.’ Kuli Njambi, ku viana maninga ca kala na seho imo lika ngue ku viana ku lemesa tumponia na ku vupangala.
13. Omo lia vika ca pua vupi ku haka maninga mu muvila ua muntu, ku liya na lisiko lia ku zila ku maninga? Hanenu cimueso.
13 Vuno ku haka muntu maninga naco ca pua ku lia maninga ci va vindika mu lisiko eli ni? Eyo. Aci singaniekenu ha cimueso eci: Nga ndotolo a mi zilika ku nua vuala, nkuma eci ca lomboloka ngecize va na mi vindika lika ku nua, vunoni mu hasa ku vu haka mu misisa, ni? Houe! Na vuno vene, ku zila ku maninga ca lomboloka ngecize ka tua pandele ku a haka mu muvila uetu mu njila yose-oyo. Eli lisiko lia ku zila ku maninga, lia lomboloka ngecize ka tua pandele ku tavesa na umo uahi ku tu haka maninga mu misisa.
14, 15. Vati na pande ku linga Mukua Kilistu, nga vandotolo va mu leka nguavo va na pande ku mu haka maninga, kaha omo lia vika?
14 Ambaco nga Mukua Kilistu na vulumuka cikuma ni nga citondeka mu ku mu tavula? Vandotolo va hasa ku handeka nguavo na pande ku mu haka maninga kati ngoco a tsa. Eyo, mukua Kilistu uaco ka tondo ku tsa. Mu ku eseka ku ohiela vuana vua muono vua mu hana Njambi, a tava ku mu saka mu vinjila vieka vize ka vi pangesa maninga mua ku pihia. Citava, a ye ku sipitali va ka mu sake ca ku hona ku mu haka maninga.
15 Vuno citava Mukua Kilistu a pokole lisiko lia Njambi linga a yoye kantsimbu lika mu mavu ano ni? Yesu ua handekele ngueni: “Uose na zange ku ohiela muono ueni, a ka u zimbalesa: kaha uose a ka zimbalesa muono ueni omo yange, a ka u uana.” (Mateo 16:25) Eyo ka tu tondo ku tsa. Nga tu tonda ku ovola muono uetu mu ku pokola lisiko lia Njambi tu li haka mu vusonde vua ku hona ku ka tambula muono ka ue ku hua. Nga tu tsiliela, mu ku sungama ca lisiko lia Njambi, tu ka muesa ngecize tu va ku zangama, muomu tua tsiliela nguetu nga tu tsa, Mukua ku hana muono a ka tu vuluka ha cisangukilo kaha a ka tu hiluisila vuana vua muono.—Yoano 5:28, 29; VaHevelu 11:6.
16. Kapandi kaka va lihakela Vakua Kilistu ku tuala ha maninga?
16 Lelo lino, vangamba va Njambi va cili va lihakela kapandi ka ku niunga lisiko lieni ku tuala ha maninga. Ka ve ku tava ku lia maninga mu njila yose-oyo. Cipue omo lia ku tonda cihindu, ka ve ku tava ku va haka maninga. * Muomu va li na vusunga nguavo Sakatanga ua maninga a tantekeya viuma via cili via va pande. Nenu mua tsiliela ngecize Njambi a tantekeya viuma viaco, ni?
NJILA IMO LIKA YA CILI YA KU PANGESELAMO MANINGA
17. Njila ika ya cili ya ku pangesa maninga ya tavele Yehova Njambi, ku ntsimbu ya vaIsaleli?
17 Lisiko lia Mosesa lia tsindikile ha njila imo lika ya cili ya ku pangeselamo maninga. Yehova ua lekele vaIsaleli va ku laza cifua ci va pandele ku mu lemeselamo, ngueni: “Muono ua ntsitu u li mu maninga; kaha nja mi hieo ha mutula mu ku minina mata miono yenu: muomu maninga akeo a minina mata omo akeo muono.” (Levitiku 17:11) Omo vaIsaleli va kele na ku vulumuna, linga Njambi a konekele vupi vuavo va kele na ku hana vikombelo via tusitu ha mutula mu tavenakulu na mu miaka ya ku lutue mu tembele ya Njambi. Ku hana vikombelo ikeyo lika ya puile njila ya cili ya ku pangesa maninga.
18. Vivezikiso vika tu hasa ku uana omo lia maninga a Yesu?
18 Vakua Kilistu va vusunga lelo kavesi mu Lisiko lia Mosesa ngeci ka ve ku linga vikombelo via tusitu na ku haka maninga aco ha mutula. (VaHevelu 10:1) Vunoni, ku pangesa maninga ha mutula ci va lingile vaIsaleli va ku laza cenikilile ku cikombelo ca seho ca muana Njambi, Yesu Kilistu. Ngue mu tua lilongesele mu Kapitulu 5, Yesu ua hele muono ueni omo lietu mu ku tavesa ngecize maninga eni a muanie ngue cikombelo. Kaha ua ile muilu na ku hana seho ya maninga eni a muaniene, kuli Njambi lumo lika ku ntsimbu yose. (VaHevelu 9:11, 12) Eci cikeco ca lingisa va tu ecele ku vipi vietu na ku tu sokoluela njila linga tu hase ku ka tambula muono ka ue ku hua. (Mateo 20:28; Yoano 3:16) Eyi ya puile njila ya seho ya kama cikuma ya ku pangeselamo maninga! (1 Petulu 1:18, 19) Tu hasa lika ku kovoka nga tu tsiliela mu maninga a cikombelo ca Yesu.
19. Vika tua pande ku panga linga tu “lele ku maninga a [vantu] vose”?
19 Tua pande ku santsela cikuma Yehova Njambi omo lia vuana vua muono vua tu hana! Eci ca pande ku tu sindiya ku lekako vakuetu via muono ua ya-ye, u va hasa ku ka tambula nga va tsiliela mu cikombelo ca Yesu, ni vati? Ku haka seho ku miono ya vantu ngue mua i haka seho Yehova, ci ka tu sindiya ku linga ngoco na ndzili yetu yose. (Tandenu Ezekiele 3:17-21.) Nga tu puisamo aka kapandi, tu ka hasa ku handeka ngue mua handekele kapostolo Paulu ngueni: “Nji na lele ku maninga a [vantu] vose. Muomu ka nja futukile mu ku mi zimbuila zintsimpi ziose zia Njambi.” (Vilinga 20:26, 27) Njila ya cili cikuma i tu hasa ku muesa ngecize tua singimika muono, ya pua ku ambuluila vantu via Njambi na vutumbe vueni.
^ cin. 16 Linga mu uane mizimbu ikuavo ku tuala ha vihemba vieka vi ve ku sakesa ca ku hona maninga, talenu ha mafo 13-17 mu mukanda Como Pode o Sangue Salvar a Sua Vida? U va tuhula Vakaleho va Yehova.


text:
APENDISE
Ondalelo ya Tatekulu—Otyipito Tyimue Tyinkhimaneka Huku
OVAKRISTAU vatumwa okuhinangela ononkhia mba Kristu. Otyipito otyo, tupu tyiihanwa okuti ‘Ondalelo ya Tatekulu’. (1 Coríntios 11:20) Omokonda yatyi otyipito otyo tyakolela unene? Onalupi tyina yokulingwa? Iya oñgeni tyina yokulingwa?
Jesus Kristu wahimbika otyipito otyo, kounthiki wo Pasikwa yova Judeu menima 33 Pomuvo wa Kristu. O Pasikwa yo va Judeu ankho ilingwa vala like menima, monthiki 14 mohanyi yo Nisan. Pala okuholovona onthiki oyo, ova Judeu ankho vakevelela omuvo una otyinthiki notyitenya vikala no noola mbulifwe. Onthiki oyo, otyitenya tyikala no noola 12, iya otyinthiki natyo tyikala no noola 12. Tyina ohanyi iviala, monthiki oyo, otyo ohanyi yo Nisan ihimbika. Iya tyina pamalambe ononthiki 14, otyo ankho valia o Pasikwa, putyina ekumbi liamanyingila.
Jesus walia o Pasikwa nono apostolu mbae. Konyima, walekela Judas Iskariote iya ahimbika Ondalelo ya Tatekulu. Ondalelo oyo yapinga po Pasikwa yova Judeu. Moluotyo, Ondalelo oyo, ina yokulingwa vala like menima.
Omukanda wa Mateusi utupopila okuti: “Jesus wapola ombolo elikuambela, iya eivembaula eiyavela ovalongwa vae ati: ‘Tambulei, liei. Etyi tyilekesa olutu luange’. Tupu, Jesus wapola okopo, alingi elikuambelo, iya eiyavela ovalongwa, ati: ‘Nueiko amuho, mokonda etyi tyilekesa ohonde yange yomphango, maimomeswa pala ovanthu ovanyingi, opo vaevelwe ononkhali mbavo’”.—Mateus 26:26-28.
Vamue vati, Jesus wapilululile ombolo ohitu yae, iya ovinyu eipilulula ohonde yae. Mahi, puetyi Jesus aava ombolo oyo, olutu lwae ankho unalo aluho. Okuti ono apostolu mba Jesus valile umue ohitu ya Jesus no kunwa ohonde yae? Au, mokonda inkha vetyilingile ñgeno valinga onkhali movitumino via Huku. (Gênesis 9:3, 4; Levítico 17:10) Momukanda wa Lucas 22:20, Jesus wati: “Okopo ei ilekesa omphango omphe mailingwa nohonde yange maimomeswa mokonda yenyi”. Okuti okopo yatyo oyo, ankho oyo yakala umue ‘omphango omphe’? Au, otyo katyitavela, mokonda omphango omulao omunthu alinga namukuavo. Hatyipuka tyimue tyipondola okukuatwa.
Ngotyo, ombolo novinyu ankho ovilekeso vala. Ombolo otyilekeso tyolutu lua Kristu luhena onkhali. Jesus waundapesile ombolo yahupile ko Pasikwa. Ombolo oyo ankho ilingwa tyihena onkhiso. (Êxodo 12:8) Ombimbiliya yundapesa onkhiso ngotyilekeso tyonkhali. Moluotyo, ombolo ilekesa olutu luafwapo Jesus aava ngotyilikutila. Olutu olo, ankho lutupu onkhali.—Mateus 16:11, 12; 1 Coríntios 5:6, 7; 1 Pedro 2:22; 1 João 2:1, 2.
Ovinyu yotindu ilekesa ohonde ya Jesus. Ohonde oyo, yaavela esilivilo omphango omphe. Jesus wapopia okuti ohonde yae yamomeswa ‘pala eevelo liononkhali’. Mokonda yohonde ya Jesus, ovanthu vapondola okukala vasukuka komaiho a Huku, nokunyingila momphango omphe na Jeova. (Hebreus 9:14; 10:16, 17) Omphango oyo, yaikula ondyila opo Ovakristau 144.000 vaye keulu. Keulu mavakaundapa ngo nohamba no no saserdote, opo vakaavele ononkhano onongwa ovanthu aveho vokuetavela Huku pano pohi.—Gênesis 22:18; Jeremias 31:31-33; 1 Pedro 2:9; Revelação [Apocalipse] 5:9, 10; 14:1-3.
Ovalie vapondola okulia kombolo no kunwa kovinyu pehinangelo liononkhia mba Jesus? Ovovana vala valinga onthele momphango omphe, vokuna ekevelelo liokuenda keulu. Ovo vala vapondola okulia ombolo nokunwa ovinyu. Ospilitu sandu ya Huku iveavela oumbangi wokuti vaholovonwa pala okukakala onohamba keulu. (Romanos 8:16) Tupu, vekahi momphango Youhamba kumue na Jesus.—Lucas 22:29.
Okuti vokuna ekevelelo liomuenyo wahapu mouye omupe pano pohi, navo valia kombolo novinyu? Au, Ovakristau ovo vatavela otyitumino tya Jesus tyokukala Pehinangelo Liondalelo ya Tatekulu. Mahi, kavali ombolo tupu kavanu ovinyu. Onombangi mba Jeova, valinga Ondalelo ya Tatekulu like menima, mo 14 yo Nisan putyina ekumbi liamanyingila. Namphila mouye auho muna vala Ovakristau vehehi vokuna ekevelelo liokuenda keulu, mahi, otyipito otyo, tyakolela pala Ovakristau aveho. Mokonda oo, omuvo pala Ovakristau aveho vahinangele oluembia olunene lua Jeova Huku no lua Jesus Kristu.—João 3:16.


text:
Ehipululo 34: Okulia Kumue Okupe
UTYII oityi ovanthu ava vekahi nokukoya pohi? Tyituela, tyilinga ngoti omamanya ombila. Mahi hamamanyako ombila, okulia.
Ankho papita vala ohanyi tunde etyi ova Isilayeli vatunda mo Egitu. Ovo ankho vekahi mehoko. Ankho muna vala okulia kwehehi, iya ovanthu avahimbika okupopia okuti: ‘Tuahandele ñgeno Yehova wetuipaelele mo Egitu. Kuna ankho tuna okulia akuho tuhanda.’
Moluotyo, Yehova ati: ‘Mandyilokesa okulia.’ Ngatyo Yehova alinga. Komuhuka etyi ova Isilayeli vapindukapo vamona otyipuka etyi tyituela, avahimbika okulipula okuti: ‘Etyi otyityi?’
Moisesi ati: ‘Etyi okulia Yehova emuavela.’ Ovanthu avekuluku okuti OMANÁ. Ankho kupepa ngo mungome walingua nowiki.
Moisesi apopila ovanthu okuti: ‘Kese munthu akoye etyi tyituuka okulia monthiki. Avalingi ngotyo kese nthiki komuhuka. Iya putyina omutenya wamatokota, omaná isenguluka.
Tupu Moisesi apopi okuti: ‘Muhakoyei omaná pala onthiki onkhuavo.’ Anthi ovanthu vamue kavatavelele. Ove utyii oityi tyapitapo? Etyi tyati komuhuka, omaná aiho vapakele yeyula omativa, nokuanika omapita.
Yehova atolela ovanthu okuti, muna vala onthiki ike mosimano yokukoya omaná pala ononthiki onombali. Onthiki oyo omutano. Yehova wevepopila vapake okulia pala onthiki onkhuavo, mokonda monthiki yotyasapalo kamakukala okulia. Puetyi vapaka omaná pala onthiki yotyasapalo, oyo kayalingile omativa, ni kayanikile omapita. Olio ehuviso ekuavo Yehova alinga.
Omanima aeho ova Isilayeli vakala mehoko, Yehova wevetekula nomaná.
Êxodo 16:1-36; Números 11:7-9; Josué 5:10-12.
Omapulo
- Polutalatu apa, oityi ovanthu vekahi nokukoya pohi? Ankho tyitiwa oityi?
- Oityi Moisesi alongesile ovanthu kombinga yokukoya omaná?
- Yehova watumine ovanthu valinge tyi monthiki yepandu? Omokonda yatyi?
- Ehuviso patyi Yehova alingile, puetyi ovanthu vapaka omaná pala onthiki ya panduvali?
- Yehova watekulile ovanthu nomaná omanima eñgapi?
Omapulo omakuavo
- Tanga Êxodo 16:1-36 na Números 11:7-9.
Oñgeni Êxodo 16:8 ilekesa okuti tuesukisa okukala nonthilo novilinga via Huku mewaneno? (Heb. 13:17)
Mehoko, oñgeni ova Isilayeli ankho vahinangeleswa kese nthiki okuti vetei mu Yehova? (Ex. 16:14-16, 35; Deut. 8:2, 3)
Yesu wapopia okuti omaná ankho ihangununa tyi? Iya esilivilo patyi onthue tupola “kombolo oyo yatunda keulu”? (João 6:31-35, 40)
- Tanga Josué 5:10-12.
Ova Isilayeli valile omaná omanima eñgapi? Oñgeni otyo tyahetekele ekolelo liavo? Iya oityi tulilongesila kuetyi tyapita nova Isilayeli? (Ex. 16:35; Núm. 11:4-6; 1 Cor. 10:10, 11)


text:
ETUKULWA 12
Omutekulu waPaulus ka li ha tila
Otwa hala oku ke lihonga kombinga yomunyasha oo a li a xupifa xekulu. Xekulu yomunyasha oo omuyapostoli Paulus. Katu shii edina lomutekulu waPaulus, ashike otu shii oshinima shimwe osho tashi ulike kutya ka li ha tila nandenande. Mbela owa hala okuuda kombinga yoshinima osho a li a ninga?—
Pefimbo opo, Paulus okwa li e li modolongo muJerusalem. Okwa li a kwatwa po molwaashi okwa li ha udifile ovanhu kombinga yaJesus. Ashike opa li ovalumenhu vamwe ovakolokoshi ovo va li ve tonde Paulus nova li va ninga omhangela yoku mu dipaa. Ova ti: ‘Natu puleni omukulunhu wovakwaita a lombwele ovakwaita vaye va ete Paulus komhangu. Fye ohatu ka hondama momunghulo wondjila opo eshi Paulus ta ende po ohatu mu dipaa.’
Omutekulu waPaulus okwa li a uda kombinga yomhangela oyo. Mbela omutekulu okwa li a ninga po shike? Okwa li a ya kodolongo ndele te shi lombwele Paulus. Paulus okwe mu lombwela e ke shi lopote meendelelo komukulunhu wetanga lovakwaita. Eshi to diladila osha li ngoo shipu komutekulu waPaulus oku ka popya nomukulunhu wetanga lovakwaita?— Kasha li shipu molwaashi omulumenhu oo okwa li omunhu a fimana. Ndele molwaashi omutekulu waPaulus ka li ha tila, okwa ya a ka popye nomukulunhu wetanga lovakwaita.
Omukulunhu wetanga lovakwaita okwa li e shii filufilu kutya oshike e na okuninga po. Okwa ifana ovakwaita 500 lwaapo va amene Paulus, ndele ta ti nave mu twale kuKesarea onguloshi yefiku olo. Mbela Paulus okwa li ngoo a xupa?— Osho naanaa, molwaashi ovalumenhu venya ovakolokoshi inava mona omhito yoku mu ponokela. Inava dula okuninga ngaashi va li va diladila.
Oshike we lihonga mehokololo eli?— Owa pumbwa okukala iho tila ngaashi omutekulu waPaulus. Nafye inatu pumbwa okukala twa tila okulombwela vamwe kombinga yaJehova. Mbela owe lilongekida ngoo okulombwela vamwe kombinga yaJehova?— Ngeenge osho, otashi dulika u ka xupife vamwe.
LESHA MOMBIBELI YOYE
Oilonga 23:12-24
Mateus 24:14; 28:18-20
1 Timoteus 4:16


text:
Esapulo 36: Ociñumañuma Congombe
KŨLĨHISA eci omanu va kasi loku linga ndeti! Ovo va kasi loku fendela ociñumañuma congombe. Momo lie?
Eci Mose a kala komunda okatembo kamue, omanu va fetika oku popia hati: ‘Ka tua kũlĩhile eci ci kasi loku pita la Mose. Tu tungi osuku yimue yi tu songuila oku tunda vofeka yilo.’
Arone manji a Mose wa tava kondaka yaco. Wa sapuila omanu hati: ‘Upi ovingẽlengẽle viulu vi kasi kovatuĩ ene, vineni kokuange.’ Eci va nena ovingẽlengẽle viaco, Arone wa vi yengulula kuenje wa tunga lavio ociñumañuma congombe. Noke va Isareli va fetika oku popia hati: ‘U eye Suku yetu wa tu upa vofeka Yegito.’ Ovo va linga ofesta yimue yinene kuenje va fendela ociñumañuma caco.
Eci Yehova a mola ovina viaco, weya oku tema calua kuenje wa sapuila Mose hati: ‘Yayulako loka. Momo omanu va kasi loku linga eci cĩvi. Va yapuka vovihandeleko viange kuenje va li tungila ociñumañuma culu.’
Mose wa loka komunda yaco lonjanga yalua. Eci a pitila ocipepi, wa mola ovilinga viaco via va Isareli. Omanu va kala loku imba kuenda oku piluka loku ñuala ñuala kociñumañuma caco. Mose weya oku tema calua. Wa kupuila posi ovawe ovihandeleko kuenje a tetoka. Noke wa nyañula ociñumañuma caco culu kuenje wa ci yengulula. Wa ci keleketa ndosema.
Ocili okuti, va Isareli va linga ocina cimue ka ca sungulukile. Mose wa sapuila alume vamue oco va kuate volosipata viavo. Wa popia lavo hati: ‘Pondi omanu vosi va fendela ociñumañuma.’ Alume vaco va ponda eci ci soka 3.000 komanu. Ovina evi vi lekisa okuti tu sukila lika oku fendela Yehova kuenda oku yuvula oku fendela olosuku viesanda.
Etundilo 32:1-35.
Apulilo
- Vociluvialuvia eci nye omanu va kasi oku linga? Kuenda momo lie?
- Momo lie Yehova a temelele? Kuenda nye Mose a linga poku mola eci omanu va kala loku linga?
- Mose wa sapuila alume vamue oku linga nye?
- Ulandu owu u tu longisa nye?
Apulilo akuavo
- Tanga Etundilo 32:1-35.
Ulandu owu u tu lekisa ndati ndomo Yehova a tenda oku tenga efendelo liocili leli liesanda? (Etu. 32:4-6, 10; 1 Va Kor. 10:7, 11)
Momo lie Akristão va sukilila oku lunguka poku nõla olomapalo ndeci ovisikilo kuenda oku piluka? (Etu. 32:18, 19; Va Efe. 5:15, 16; 1 Yoa. 2:15-17)
Epata lia Lewi lia eca ndati ongangu yiwa koku lekisa esunguluko? (Etu. 32:25-28; Osa. 18:25)


text:
Ehipululo 72: Huku Ukuatesako Ohamba Ezekia
UTYII omokonda yatyi omulume ou ekahi nokulikuambela ku Yehova? Omokonda yatyi apakela omikanda evi komutue wo altar ya Yehova? Omulume ou o Ezekia. Ezekia ankho ohamba yomihoko vivali vio Isilayeli. Ankho ukahi movitateka ovinene. Omokonda yatyi?
Omokonda omafualali oko Asiria ankho ahanyaunale omihoko 10 vio Isilayeli. Yehova wayeka vaha-nyaunuepo mokonda ovanthu ovo ankho onondingavivi unene. Iya pahe ankho omafualali o Asiria ekahi nokuiya okuluisa ouhamba womihoko vivali.
Ohamba yo Asiria yatumikisa omikanda ko hamba Ezekia. Omikanda ovio, ovievi Ezekia apaka komutue wo altar ya Huku. Omikanda evi vilinga omukuele Yehova. Tupu vipopila Ezekia ayekepo okukolela mu Yehova. Otyo Ezekia ekahi nokulikuambelela ku Yehova okuti: ‘Mbambavo Yehova, tuyovole pomaoko ohamba yo Asiria. Opo ovanthu aveho vetyinoñgonoke okuti ove vala Huku.’ Okuti Yehova matehelela umue Ezekia?
Ezekia ankho ohamba imue ongwa. Ankho kekahi ngo nohamba onondingavivi mbomihoko 10 vio Isilayeli. Tupu ankho kekahi nga tate yae ohamba Akas. Ezekia ankho utavela nawa ovitumino aviho via Yehova. Moluotyo, etyi Ezekia amana okulikuambela, omuuli Isaia watuma okumupopila onondaka mbatunda ku Yehova okuti: ‘Ohamba, yo Asiria kamainyingila mo Jelusalei. Nawike pomafualali ae mehiki popepi no Jelusalei. Kamavayumbu omuhongo nawike mepundaumbo.’
Tala olutalatu olu peefo eli. Ove utyii oapi omafualali aa ankhia? Omafualali o Asiria. Yehova watuma oandyu yae, aiipaa 185.000 yomafualali, motyinthiki tyike vala. Ngotyo, ohamba yo Asiria yafindwa, iya aikondoka keumbo.
Ngotyo, Ouhamba womihoko vivali wayovolwa. Iya ovanthu avakala nombembwa. Etyi Ezekia ankhia, omona wae Manases alingi ohamba. Mahi, Manases nomona wae Amom, ankho ono hamba onondingavivi unene. Moluotyo, otyilongo ankho tyeyula vali oungangala. Ohamba Amom waipaua novaundapi vae. Iya omona wae Josia akala ohamba youhamba oo womihoko vivali.
2 Reis 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Omapulo
- Olie omulume ou polutalatu apa? Iya omokonda yatyi akalela novitateka ovinyingi?
- Oityi tyahonekwa momikanda evi Ezekia ekahi nokupaka kolupala lwa Huku? Iya oityi Ezekia ekahi nokuita melikuambelo?
- Ezekia ohamba patyi? Iya onondaka patyi Yehova atuma Isaia opo akapopile Ezekia?
- Ngetyi tyalekeswa polutalatu olu, oityi oandyu ya Yehova yalinga omafualali oko Asiria?
- Namphila ouhamba womihoko vivali ankho una ombembwa momuvo wehehi, etyi Ezekia ankhia oityi tyapitapo?
Omapulo omakuavo
- Tanga 2 Reis 18:1-36.
Oñgeni Rabezake onkhuanangolo yo hamba yo Asiria aovolele okutepulula ekolelo liova Isilayeli? (2 Reis 18:19, 21; Ex. 5:2; Sal. 64:3)
Putyina Onombangi mba Yehova vakondyeswa no nondyale mbavo, oñgeni vesukisa okulandula nawa ongeleka ya Ezekia? (2 Reis 18:36; Sal. 39:1; Pro. 26:4; 2 Tim. 2:24)
- Tanga 2 Reis 19:1-37.
Oñgeni ovanthu va Yehova hono vahetekela Ezekia pomivo vio nonkhumbi? (2 Reis 19:1, 2; Pro. 3:5, 6; Heb. 10:24, 25; Tia. 5:14, 15)
Oñgeni ohamba Senakeribe afindilwe? Iya olie meya okufindwa nga Senakeribe? (2 Reis 19:32, 35, 37; Rev. 20:2, 3)
- Tanga 2 Reis 21:1-6, 16.
Omokonda yatyi tupopila okuti ohamba Manases walingile ovipuka ovivi unene, tyipona ono hamba ononkhuavo mbatumina mo Jelusalei? (2 Crô. 33:4-6, 9)


text:
EHIPULULO LIOMUENYO
Nasiwapo na Tate
—Navasa Tate
TATE watyitilua ko Graz, Áustria, mo 1899, ngotyo etyi Ovita Viotete Viouye Auho viahimbika ankho nkhele omututu. Etyi Ovita Viavali Viouye Auho viahimbika mo 1939, ekelihonekesa motolopa mo Alemanha. Puetyi ankho vekahi nokulwa mo Rússia mo 1943, tate aipawa. Ongotyo nasiwapo na tate, iya himwii, mokonda etyi aipawa ankho ndyina vala omanima evali. Etyi nahimbika okuenda kosikola andyinumana unene okutala okuti ovana vakuetu vena ovohe mahi ame ndyitupu. Etyi nekula, navasa epameko etyi nelilongesa konthele ya Tate yetu keulu wahankhi.
OMUVO NAKALA MOTYIKUNDYI TYITIWA (ESCOTEIRO)
Etyi natuula omanima epanduvali, nelihonekesa motyikundyi tyovakuendye mongeleya yo katolika, tyitiwa (Escoteiro). Eongano olio mouye auho liahindwa nonkhalamutwe yomafualali ko Grã-Bretanha utiwa Robert Stephenson Smyth Baden-Powell, mo 1908. Mo 1916 ahindi vali otyikundyi tyimwe tyitiwa (Ovana vono Escoteiro) pala ovakuendye ovatutu veti liange.
Ankho ndyihole unene oungendi tulinga motyilongo. Ankho tulinga onthanda, atulala momakaka, nokuvala ovikutu vielifwa, nokunyana otyo tuhika onoñgoma. Ankho ndyityihole okukala omuvo nono Escoteiro vakuetu, tupu ankho tutakelelwa nokuimba, nokunyana otyo tupumphi kotupia. Tupu ankho tulilongesa unene konthele yovipuka tuvasa, iya otyo atyindongesa okukala nohole novipuka Omutungi wetu atunga.
Ono Escoteiro valongeswa opo valinge ovipuka oviwa ononthiki ambuho, nokukukunya nawa vakuavo. Apeho ankho tyina tulikukunya navakuetu tuti: “Apeho Wafuapo.” Otyo ankho ndyityihole unene. Otyikundyi tyetu ankho tyina ovanthu valamba potyita, vamwe ankho ova Katolika, vamwe ova Protestante, nova Budista.
Okuhimbikila mo 1920, ovakuendye ono Escoteiro, vehole okulinga omaliongiyo mouye auho omanima amwe. Naile momaliongiyo amwe. Limwe lialingilwe mo Bad Ischl, Áustria, mu Kwenye Kunene yo 1951, ekuavo alilingwa mu Kwenye Kunene yo 1957, popepi no Birmingham, mo Inglaterra, iya ankho pena ono Escoteiro 33.000, vatunda kovilongo 85. Tupu peile ovanthu vehungi po 750.000, okukutikinyamo Onkhai-hamba Elizabeth yoko Inglaterra. Kuame, okukala o Escoteiro ankho ongatyina neliwaneka nombunga yange ouye auho. Ankho hityii okuti apa katutu mandyivasi ombunga ikahi vali nawa, ombunga ina ohole na Huku.
OTYIKANDO TYOTETE NELIVASA NO NOMBANGI MBA JEOVA
Ankho ndyikahi nokulongeswa kosikola yo Grand Hotel Wiesler, ikala mepundaumbo liange ko Graz, mo Áustria. Ankho ndyilongeswa oñgeni tyaawa ovikulia monombale. Pondyovo, mo 1958 ankho pahe ndyikahi nokumanuhula okulongeswa. Rudolf Tschiggerl ankho ndyiundapa nae, andyavela oumbangi. Otyo ankho otyikando tyotete neiva otyili. Wamphopila okuti Ombimbiliya kailongesa Outatu Ukola. Andyimupopila okuti ove ukemba, Ombimbiliya ilongesa Outatu Ukola. Ankho ndyimuhole iya nahandele okumuhongiliya opo akondoke mo Katolika.
Rudolf, ankho tuihana okuti Rudi, wahandele okumpha Ombimbiliya. Andyimupopila okuti nahanda vala Ombimbiliya yo Katolika. Amphe Ombimbiliya, etyi nahimbika okuitanga, navasamo otratadu yalingwa no Nombangi mba Jeova. O Rudi ankho weipakamo. Ame otyo hetyihandele mokonda ankho ndyisoka okuti omikanda ovio vimoneka ngoti vipopia otyili mahi kavipopi otyili. Mahi ankho nahanda okupopia nae konthele Yombimbiliya. Tunde opo, Rudi kamphele vali omikanda. Atutualako okutomphola konthele Yombimbiliya onohanyi ononthatu. Pamwe ankho tutomphola alo kounthiki.
Etyi namana okulongeswa mo hotele, me anthumu koseketa yosikola yo hotele. Osikola ankho ikahi ko Bad Hofgastein, epundaumbo limwe likala momavota o Alpes. Osikola oyo yuundapela kumwe no Grand Hotel Wiesler mo Bad Hofgastein, ngotyo, pamwe ankho ndyikaundapako opo ndyikale vali omunongo.
NATALELWAPO NO NOMPHANGE VEVALI ONOMISIONALIU
Rudi atumu omukanda ko filiyale yoko Viena, upopia apa ndyikala, iya ofiliyale aiiti onomphange vevali onomisionaliu, Ilse Unterdörfer na Elfriede Löhr opo veye okunthalelapo. Onthiki imwe, wokutambula ovaenda mo hotele wandyihana iya apopi okuti pondye pena ovakai vevali vekahi metuku-tuku vahanda okupopia naame. Ame ankho hivei, mahi andyiendeko okukatala ovalie. Konyima andyinoñgonoka okuti Ilse na Elfriede ankho Onombangi ovatumwa mo Alemanha Nazista etyi ovilinga viokuivisa ankho viailikwa. Etyi nkhele Ovita Viavali Viouye Auho vihenehimbike, Ilse na Elfriede avakuatwa nomakakunye oko Alemanha (Gestapo) avatumwa kovikaleya vioko Lichtenburg. Iya mokueenda kuovilwa, avatualwa kovikaleya vioko Ravensbrück, popepi no Berlim.
Onomphange ovo ankho velifwe na me, moluotyo ankho ndyina onthilo navo. Ankho hihande okupesela omuvo wavo wokupopia naame iya ha konyima andyiti hesukile natyo. Ngotyo andyiveiti vandyetele omukanda una onotestu mbupopia konthele yondongeso yova Katolika yokuti apostolu Petulu o papa yotete, iya ono papa ononkhuavo vena outumini wae, otyo tyiihanua okuti sucessão apostólica. Andyivepopila okuti mandyiutuala komunakwa wo potyilongo, atukatomphola nae konthele yotyo. Ankho ndyisoka okuti inkha ndyilinga ngotyo, mandyivasi otyili.
NAVASA OTYILI KONTHELE YA TATE YOTYOTYILI OMUSUKUKI
Ongeleya yo Katolika vaundapesa onondaka mba Jesus mbukahi mu Mateus 16:18, 19, opo vahangunune elongeso liokuti apostolu Petulu o papa yotete. Ongeleya yo Katolika tupu ipopia okuti o papa, iiwe okuti o Tate Omusukuki, kakembe tyina apopia konthele yomalongeso ongeleya. Ovanthu ovanyingi vo Katolika vetyitavela, iya vena ekolelo momalongeso oo. Tupu naame ankho ndyityitavela iya ndyisoka okuti inkha o papa ipopia okuti Outatu Ukola otyili, opo otyili umwe. Mahi ankho ndyisoka okuti inkha o papa ipondola okupengesa, opo naina Outatu Ukola hamwe hatyiliko!
Etyi naya komunakwa, ehetyivili okukumbulula omapulo ange. Mahi andyavela omukanda upopia konthele yelongeso liokuti apostolu Petulu o papa yotete. Neutuala keumbo, andyiutange iya andyikondoka vali komunakwa nomapulo omanyingi. Ehetyivili okuekumbulula, ati: “Himekuvili, nove kumembili. . . . Tyapuila opo, uheye vali!” Ankho kahande vali okupopia naame.
Konyima yotyo, ankho pahe nafuapo pala okulilongesa Ombimbiliya na Ilse na Elfriede. Vandongesile unene konthele ya Tate yotyotyili Omusukuki keulu, Jeova Huku. (João 17:11) Onomphange ovo vevali ankho valingila omaliongiyo meumbo liombunga imwe yalekesa esuko mokonda potyilongo ankho petupu ewaneno. Ovanthu veyamo ankho kavehi. Mokonda ankho petupu omukuatate wambatisalua, Ilse na Elfriede ovo ankho valinga omaliongiyo. Pamwe, omukuatate umwe ankho utunda kepundaumbo ekuavo eya okulinga elongomona.
OKUHIMBIKA OVILINGA VIOKUIVISA
Ilse na Elfriede vahimbika okundongesa Ombimbiliya mu Kulindi yo 1958, iya konyima yonohanyi ononthatu andyimbatisalwa, mu Kupupu yo 1959. Etyi nkhele nehenembatisalwe, andyivepulu inkha ndyipondola okuenda navo movilinga viokuivisa umbo na umbo opo ndyitale oñgeni tyilingwa. (Atos 20:20) Naile vala navo otyikando tyotete, andyipulu inkha ndyipondola okukala notelitoliu yange muene. Avamphe otelitoliu, iya andyiendeko andyike okukaivisa umbo na umbo, andyikondokako vali okukatalelapo vana valekesa esuko. Omukuatate wotete naile nae movilinga viokuivisa, omutalelipo womauaneno weile okututalelapo.
Mo 1960 etyi namana okulongeswa mo hotele, andyikondoka keumbo opo ndyikalongese ombunga yange otyili Tyombimbiliya. Alo hono, nawike pombunga yange wetavela otyili, mahi vamwe vekahi nokulekesa esuko.
OVILINGA VIOMUVO AUHO
Mo 1961 ofiliyale yatumine omikanda vilunda ovakuatate nonomphange okusoka okunyingila movilinga vioukokoli-ndyila. Ankho hanepele iya ankho nakongoka nawa, ngotyo andyisoko okuhimbika ovilinga vioukokoli-ndyila. Ankho nasoka okuti nesukisa etuku-tuku opo ndyikale omukokoli-ndyila, ngotyo andyipulu Kurt Kuhn omutalelipo womauaneno okuti oityi asoka inkha ndyiundapa vali onohanyi mbumwe opo ndyityivile okulanda etuku-tuku. Akumbulula okuti: “Okuti Jesus nono apostolu ankho vesukisa etuku-tuku opo vaundape movilinga viomuvo auho?” Epulo liae liankhuatesileko okutokola etyi ankho ndyina okulinga. Andyipange okuhimbika liwa ovilinga vioukokoli-ndyila. Mahi ankho nkhele ndyina okulinga omapiluluko amwe, mokonda kese osimanu ankho ndyiundapa onoola 72 mombale yo hotele.
Naita komuhona wange inkha upondola okundyeka ndyiundape vala onoola 60. Etavela, mahi ahatepula konombongo ankho ndyifetwa. Pakala vala katutu, andyimuiti vali inkha ndyipondola okuundapa vala onoola 48 kese osimanu. Tupu etavela, ahatepula konombongo ankho ndyifetwa. Andyiiti opo ndyiundape vala onoola 36 kese osimanu, tupu etavela. Andyihuvu etyi etavela, ahatepula konombongo ankho ndyifetwa! Tyafuile omuhona wange kahandele okundyeka. Otyo atyinkhuatesako okuhimbika ovilinga vioukokoli-ndyila. Pomuvo opo, ovakokoli-ndyila ankho vaava onoola 100 mohanyi.
Etyi palamba onohanyi ononkhuana, andyiholovonwa opo ndyikale omukokoli-ndyila wavilapo, nonkhalamutwe yovakulu vewaneno, mewaneno limwe etutu likala mo Spittal an der Drau, mepundaumbo lio Caríntia. Iya ovakokoli-ndyila vavilapo ankho vaava onoola 150 mohanyi. Ankho ame vala omukokoli-ndyila wavilapo, mahi movilinga viokuivisa ankho ndyikuatesiwako unene nomphange Gertrude Lobner, ankho omuhoneki weuaneno.
NAPEWA VALI OVILINGA OVIKUAVO
Mo 1963, naholovonwa opo ndyikale omutalelipo womauaneno. Pamwe, opo ndyitunde kewaneno limwe okuenda no kekuavo ndyiendela momboyo, ankho ndyityinda onomala mbalema. Ovakuatate ovanyingi ankho vetupu omatuku-tuku, ngotyo ankho kavetyivili okumbuana apa patalamena omboyo. Mokonda ankho hihande ovakuatate velitehele omapita, ankho hiendela movikandongelu, mahi ndyiendela pohi alo komaumbo avo.
Mo 1965, andyikongwa opo ndyende Mosikola yo Gileade. Ovanyingi ankho tukahi mosikola omo katuanepele. Etyi tuamana osikola, naholovonwa opo ndyitualeko okutalelapo omawaneno kotyilongo tyange ko Áustria. Mahi etyi nkhele nehenetunde mo Estados Unidos, vandyita ndyiundape onosimanu ononkhuana nomutalelipo umwe womauaneno. Nahambukilwe unene okuundapa na Anthony Conte, omukuatate umwe woluembia uhole ovilinga viokuivisa iya omunongo movilinga ovio. Tuaundapa kumwe po Cornualha, mo Nova York.
Etyi nehika mo Áustria, pomawaneno nahimbika okutalelapo nelivasa na Tove Merete, omphange umwe omuwa ankho wahanepelue. Wahimbika okulongeswa otyili etyi ankho ena omanima etano. Etyi palamba enima like atulinepe, mu Tyikukutu yo 1967, atutualako movilinga viokutalelapo omawaneno. Tyina ovakuatate vetupula oñgeni tuelivasa, onthue tupopia nokunyana okuti: “Ofiliyale yanthuma komawaneno opo tukelivase.”
Romanos 8:15 ihangununa oñgeni ovanthu vapondola okukala noupanga umwe wakolela na Jeova, nokukala ovana vae vopaspilitu. Vemuihana nohole okuti: “Aba, Tate!” Naame nelitehelela ngotyo mo 1968. Andyiimbuka okuti mokankhenda kae okanene, Jeova wenthavela opo ndyikale omona wae wopaspilitu. Ngotyo, nakala umwe povakuatate ovalembulwa.
Ame na Merete tuatualako okuundapa movilinga viokutalelapo omawaneno alo mo 1976. Poutalala, pamwe ankho tulala mondyuo muatenda unene amuhena etyi tyitokotesamo. Onthiki imwe, etyi tuapindukapo, tuamona okuti onthele imwe yomanda pomitwe vietu, yatenda unene. Ngotyo atutokola okutyinda omakina onthutu yokutokotesa mondyuo opo itukuateseko kounthiki. Konomphangu mbumwe, inkha tuhanda okulituma, tulupuka pondye patenda, otyo tuliatela kongandyi. Tupu ankho tutupu ondyuo yetu muene, ngotyo meumbo tuakala osimanu aiho tutundamo vala Muvali komuhuka tyina tuenda kewaneno ekuavo.
Ndyipopia nehambu okuti omanima oo aeho, omukai wange wankhuatesako unene. Omukai wange uhole ovilinga viokuivisa, iya hesukisile okumuavela ondundo opo aye movilinga viokuivisa. Uhole omapanga iya usuka unene navakuavo. Otyo tyikuatesako unene.
Mo 1976 tuaihanwa opo tukaundape ko filiyale yoko Áustria ko Viena, andyiholovonwa opo ndyikale umukulu wo Komisau Yofiliyale. O Áustria ankho oyo ihongolela ovilinga viokuivisa movilongo ovinyingi vioko Europa, nokukuatesako ovakuatate movilongo ovio opo vatambule omikanda. Omukuatate Jürgen Rundel ankho uhongolela ovilinga ovio, iya ame nakala nelao liokuundapa nae. Konyima, andyiholovonwa opo ndyihongolele ovilinga viokupitiya omikanda momalaka ekwi Okoutundilo wo Europa. Jürgen nomukai wae Gertrude, nkhele ovakokoli-ndyila vavilapo mo Alemanha. Okuhimbikila mo 1978, ofiliyale yoko Áustria yaundapesa omakina imwe onthutu pala okulinga omikanda momalaka epandu. Tupu ankho tutuma omikanda kovilongo ovikuavo. Otto Kuglitsch ukahi nokuundapa hono nomukai wae Ingrid ko filiyale yoko Alemanha ankho oe ulinga ovilinga ovio.
Ovakuatate Koutundilo wo Europa tupu ankho valinga omikanda movilongo viavo muene, ankho vaundapesa onomakina mbokupola onokopia. Mahi ankho vesukisa okukuatesuako novakuatate vovilongo ovikuavo. Jeova wayakulilile ovilinga viavo. Atuho mo filiyale ankho tuhole unene ovakuatate ovo vaundapa nekolelo namphila ankho vailikwa mokueenda kuomanima omanyingi.
ETYI TUAKATALELAPO O ROMÊNIA
Mo 1989, andyiende ko Romênia nomukuatate Theodore Jaracz, umwe Pononkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova. Ankho tuayako opo tukuateseko otyikundyi tyimwe tyovakuatate okukondoka meongano. Okuhimbikila mo 1949, ovakuatate ovo ankho vayapuka meongano, avalingi omawaneno avo muene. Mahi, ankho vatualako okuivisa nokumbatisala ovape. Alo umwe ankho vapakwa movikaleya mokonda kavelipake movita, ngetyi ankho tyilingwa ovakuatate nkhele vekahi meongano. Ovilinga viokuivisa ko Romênia ankho viailikwa, ngotyo ankho tuna okueenda tyaholama. Meumbo liomukuatate Pamfil Albu, atuvasimo ovakuatate vekuana ankho vahongolela ovilinga mo Romênia. Tupu ankho tuna omukuatate Rolf Kellner watunda ko Áustria, ankho utupitiyila etyi vapopia.
Motyinthiki tyavali tuapopia navo, omukuatate Albu aavela ondundo ovakulu vakuavo opo veliwaneke kuonthue etyi ati: “Inkha katutyilingi pehepano, kamatupiluluka vali.” Konyima yotyo, ovakuatate vehungi po 5.000 avakondoka meongano. Tyotyili, otyo tyilekesa okuti Jeova ankho wafinda, mahi Satanasi ankho kahambukilwe!
Tyina tuhungi konthyulilo yo 1989, Ononkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova avakongo ame nomukai wange opo tukaundape mombala yo Nombangi mba Jeova ouye auho, ko Nova York. Otyo tyetuhambukisilwe unene. Tuahimbika okuundapa mo Mbetele yoko Brooklyn mu Kakwenye yo 1990. Mo 1992, andyiholovonwa opo ndyikale omukuatesiko Wokomisau Yovilinga Yononkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova, iya okuhimbikila mu Kakwenye yo 1994, nakala nelao liokukala umwe Pononkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova.
OKUSOKA KUETYI NALINGA NOKUTALA ETYI MANDYIKAMONA KOMUTWE
Kohale ankho ndyiava ovikulia mombale yo hotele. Mahi pahe, ndyina ehambu enene liokuundapa movilinga viokupongiya okulia kuopaspilitu pala ovakuatate vetu ouye auho. (Mat. 24:45-47) Tyina ndyisoka komanima alamba po 50 naundapa movilinga viomuvo auho, ndyikala nehambu limwe enene. Ndyihambukwa unene tyina ndyitala ovakuatate vetu ouye auho vekahi nokuyambwa na Jeova. Okuenda kovionge viovilongo ovinyingi pomphangu ike vio Nombangi mba Jeova, ndyityihole, mokonda tulilongesa konthele ya Tate yetu keulu, Jeova, no konthele yotyili Tyombimbiliya.
Ndyilikuambela opo ovanthu ovanyingi velilongese Ombimbiliya, avetavela otyili, iya avaumbila Jeova kumwe novakuatate vetu Ovakristau ouye auho. (1 Ped. 2:17; pokatoi.) Tupu, ndyikevelela okumona tate novanthu ovakuavo pano pohi vekahi nokututiliswa, tyina ndyikahi keulu. Nahanda ñgeno tate na me, novanthu ovakuavo mombunga yange ndyihole vakakala nehando liokufenda Jeova Momphangu Yombembwa.
Ndyikevelela okumona tate novanthu ovakuavo pano pohi vekahi nokututiliswa, tyina ndyikahi keulu


text:
OMALONGESO 2
Huku Olie?
1. Omokonda Yatyi Tuesukisila Okufenda Huku?
Huku yotyotyili Omupakeko wovipuka aviho. Oe utupu onthyimbi nonthyulilo. (Salmo 90:2) Huku Ondyivindyivi yonondaka onongwa mbuvasiwa Mombimbiliya. (1 Timóteo 1:11) Mokonda Huku wetuavela omuenyo, oe vala tuna okufenda.
2. Huku ukahi ñgeni?
Kutupu omunthu unemone Huku mokonda Huku Ospilitu, tyilekesa okuti omuenyo wae wavilapo vali tyipona ovipuka aviho vina omuenyo kombanda yoohi. (João 1:18; 4:24) Anthi, tupondola okupunga oñgeni Huku ekahi, okutalela kovipuka alinga. Mongeleka, tyina tutala evi atunga novinyango vielikalaila, no nonthemo, vitulekesa okuti Huku una oluembia nounongo. Ounene wouye, utulekesa epondolo lia Huku.
Tupondola okunoñgonoka vali onkhalelo Huku atuwa tyina tutanga Ombimbiliya. Mongeleka, itupopila oityi Huku ehole netyi eyele, oñgeni atekula ovanthu, no ñgeni atetulula kese tyitateka.
3. Okuti Huku una enyina?
Jesus wati: “Tate yetu keulu, enyina liove lisukukiswe.” (Mateus 6:9) Namphila Huku ena omanyina omanyingi enkhimano, mahi oe una vala enyina like. Kese laka, ovanthu vatumbula enyina olio mononkhalelo mbelikalaila. Molunyaneka liihanwa okuti “Jeova.” Mahi, ovanthu vamwe veliihana okuti “Yahweh.”
Mono Mbimbiliya ononyingi enyina lia Huku, ovanthu velipolamo avapingiyapo Tatekulu ine Huku. Mahi, etyi Ombimbiliya yahonekwa, ankho enyina lia Huku livasiwamo ovikando vihika po 7.000. Jesus wanoñgonokesile enyina lia Huku, etyi alongesa ovanthu konthele ya Huku.
4. Okuti Jeova wasuka nonthue?
Okuti ononkhumbi ononyingi ovanthu vamona mbulekesa okuti Jeova o Huku yokuhasukile nonthue? Ovanthu vamwe vapopia okuti Huku utumonesa ononkhumbi opo etulole. Mahi, otyo hatyiliko.
Huku uhumba ovanthu mokuveavela epondolo liokuliholovonena. Okuti tupanda epondolo olio mokuholovona okuumbila Huku? (Josué 24:15) Anthi, ovanyingi vaholovona okulinga vakuavo ovipuka ovivi, moluotyo ovanthu ovanyingi vamona ononkhumbi. Tyina Jeova atala ovipuka ovio ovivi, tyimuihama unene.
Jeova o Huku wokuesuka nonthue. Oe uhanda tukale nehambu momuenyo. Apa katutu makamanako ononkhumbi na vana vembuetako. Anthi, nkhele una ehunga ewa liokuyekelela ononkhumbi okamuvo kehehi. Melongeso 8, matukelilongesa ehunga patyi ena.
5. Oñgeni tupondola okufuena ku Huku?
Jeova utukonga opo tufuene kwe, mokupopia nae melikuambelo. Oe wesuka na kese umwe puonthue. (Salmo 65:2; 145:18) Jeova uhanda okutuevela. Oe weete ononkhono tulinga opo tumuhambukiswe, namphila pamwe tulinga oviponyo. Ngotyo, namphila tuvakuankhali, tupondola okukala noupanga omuwa na Huku.
Mokonda Jeova wetuavela omuenyo, tuesukisa okukala vali nohole nae, tyipona ohole na kese munthu. (Marcos 12:30) Putyina ulekesa okuti uhole Huku, mokulilongesa vali konthele yae nokulinga etyi ahanda, ove mofuene vali kwe.


text:
ELONGESO 21
Ombetele Oityi?
Ombetele, enyina lio Hebreu, lihangununa okuti: “Ondyuo ya Huku.” (Gênesis 28:17, 19, okatoi) Enyina olio liaviuka pala okutumbula onondyuo Onombangi mba Jeova vatunga mouye auho pala okuvatela nokuhongolela ovilinga viokuivisa. Ononkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova, vaundapa mombala yo Nombangi ouye auho ko Nova York, EUA, nokuhongolela ovilinga mono Filiyale movilongo ovinyingi. Vana vaundapa mo nondyuo ombo vaihanwa okuti ombunga Yombetele. Ngetyi tyilinga ombunga, ovo vakala kumwe, nokuundapela kumwe, nokulia kumwe nehambu nokulilongesa kumwe Ombimbiliya. Otyo vaihanenwa okuti “ombunga Yombetele.”—Salmo 133:1.
Omphangu yelikalela muundapa ovanthu veliava. Mono Mbetele ambuho, muna ovalume novakai Ovakristau veliava pala okulinga ehando lia Huku nokuundapela omasuka Ouhamba omuvo auho. (Mateus 6:33) Aveho vaundapa-mo kavafetwa, mahi vapewa onondyuo, nokulia, noula, noumbongo uhehi uvekuatesako okulanda etyi vesukisa. Aveho vapewa otyilinga mo Mbetele, vamwe vaundapa mo noseketa, nokuteleka, ine omondyuo yokulila. Ovakuavo valinga omikanda, nokusukula monondyuo, nokukoha, nokupangiya evi viateka, novikuavo vali.
Mulingwa ovilinga ovinyingi viokuvatela ovilinga viokuivisa Ouhamba. Onombetele ambuho mbuhanda unene otyili tyikahi Mombimbiliya tyinoñgonokwe novanthu aveho. Ombulusula ei nayo otyo yalingilwa. Yahonekwa no Nonkhalamutwe mbo Nombangi mba Jeova, aitumwa mono komputadole kovapitiyi ouye auho, ailingwa no nomakina mbuhatekesa mbukahi mo no Mbetele ononyingi, nokupakwa mo nombapolo okutumwa komawaneno alamba po 110.000. Movilinga ovio aviho, ombunga Yombetele yundapa nondyanga, mokonda ovilinga viokuivisa onondaka onongwa vialumbana unene.—Marcos 13:10.
Ovalie vaundapa mo Mbetele iya oñgeni vatekulwa?
Ovilinga patyi vialumbana vivatelwa mo Mbetele?


text:
O Tenda Ndati Oloneke vi Keya Kovaso?
Anga hẽ oluali lulo . . .
ka lu ka pongoloka?
ovitangi vi ka li vokiya?
mu ka kala ekalo liwa?
CECI EMBIMBILIYA LI POPIA
“Suku . . . o ka puenya asuelẽla osi vovaso omanu. Oku fa ka ku ka kalako vali, ndaño oku lila loku liyula lupongo laviovo ka vi ka kalako vali. Momo ovina viatete vi ka pita.”
CECI OHUMINYO EYI YI LOMBOLOKA KOKUOVE
Upange u nena esanju liocili.
Ka ku ka kala vali oku vela, ale ohali.
Oku kuata esanju ka li pui lepata kuenda akamba.
TU TAVA HẼ KOVINA EMBIMBILIYA LI POPIA?
Tu tava omo liasunga avali a kuãimo ndeci:
Suku o pondola oku tẽlisa ohuminyo yaye. Vembimbiliya Yehova Suku eye lika o tukuiwa hati, “Tõlo,” kuenda unene waye ka u sokisiwa. (Esituluilo 15:3) Omo liaco, Yehova o ka tẽlisa ohuminyo yoku pongolola oluali lulo, oco mu kale ekalo liwa. Eli olio esunga lieci Embimbiliya li popela hati: “Yehova Suku o pondola oku tẽlisa ovina viosi.”
—Mateo 19:26.
Suku o kuete onjongole yoku tẽlisa ohuminyo yaye. Yehova “o yongola” oku pindula omanu va fa.
—Yovi 14:14, 15.
Embimbiliya li lekisa okuti, Yesu Omõla wa Suku, wa sakula olombei. Momo lie a ci lingila? Momo wa kuatela ohenda omanu. (Marko 1:40, 41) Yesu wa kuama ongangu yalipua ya Isiaye yoku kuatisa omanu va tala ohali.
Omo liaco, tua kolela okuti Yehova la Yesu va yongola oku tu kuatisa oco tu kuate esanju ka li pui kovaso yoloneke!
SOKOLOLA EPULILO ELI
Suku o ka pongolola ndati oluali lulo oco mu kale ekalo liwa?
Embimbiliya li tambulula epulilo eli kelivulu lia MATEO 6:9, 10, kuenda DANIELE 2:44.
LILONGISA OVINA VIKUAVO
OLONDAKA VIWA VI TUNDA KU SUKU!
Cipi Ocipango ca Suku Catiamẽla Kongongo?
Embimbililya li lombolola esunga lieci Suku a lulikila ongongo, otembo ohali yi ka pua, kuenda ndomo ongongo yi ka kala kovaso yoloneke lomanu va ka kalamo.
OLONDAKA VIWA VI TUNDA KU SUKU!
Usoma wa Suku u Lomboloka Nye?
Helie Soma Yusoma wa Suku kuenda nye Usoma waco u ka linga?


text:
ETUKULWA 7
Eteelelo lashili kovaholike voye ovo va fya
Otu shi shii ngahelipi kutya enyumuko oko li li shili?
Jehova oku udite ngahelipi shi na sha nokunyumuna ovafi?
Oolyelye tava ka nyumunwa?
1-3. Omutondi elipi te tu taataa atusheni, nomolwashike okukonakona osho Ombibeli tai hongo taku ke tu etela epepelelwo?
DILADILA nee ngeno to i onhapo omutondi a nyika oshiponga. Omutondi oo oku na eenghono nonhapo e ku dule. Ou shi shii kutya ke na onghenda, molwaashi owe mu mona ta dipaa ookaume koye vamwe. Kashi na nee mbudi kutya oto kendabala neenghono shi fike peni okuya onhapo, omutondi oo ota ehene popepi elela naave. Otashi monika pa fa pe he na eteelelo. Ndele ombadilila, pwoove ope uya omuxupifi. Omuxupifi oo oku na eenghono dinenenene e dule omutondi woye, nokwa udaneka kutya ote ke ku kwafela. Itashi ku ningifa tuu u kale u udite wa pepelelwa!
2 Doshili, oto tewaatewa komutondi a tya ngaho. Atusheni ohatu tewaatewa. Ngaashi twe lihonga etukulwa la tetekela, Ombibeli otai ti kutya efyo oli li omutondi. Kape na umwe womufye ta dulu oku li ya onhapo ile oku li henuka filufilu. Vahapu vomufye otwa mona nghee omutondi oo ta dipaa ovaholike vetu. Ndele Jehova oku na eenghono dinenenene e dule efyo. Oku li Omuxupifi omunahole oo e shi ulika nale kutya ota dulu okufinda omutondi oo. Nokwa udaneka kutya ota ka hanauna po filufilu omutondi oo, efyo. Ombibeli otai hongo kutya: “Omutondi wahauxuuninwa ou ta hanaunwa po oye efyo.” (1 Ovakorinto 15:26) Kai fi tuu onghundana iwa!
3 Natu konakoneni pauxupi nghee omutondi oo efyo he tu kumu ngeenge omuholike wetu umwe a fya. Okuninga ngaho otaku ke tu kwafela tu ude ko oshinima osho tashi ke tu hafifa. Doshili, Jehova okwa udaneka kutya oonakufya otava ka kala vali nomwenyo. (Jesaja 26:19) Otava ka alulilwa momwenyo. Kungaha, ope na eteelelo lenyumuko.
NGEENGE OMUHOLIKE WETU A FYA
4. (a) Omolwashike elinyengo laJesus kefyo lakaume kaye tali tu hongo shi na sha nomaliudo aJehova? (b) Jesus okwa li a panga oukaume we likalekelwa noolyelye?
4 Mbela owa filwa nale umwe womovaholike voye? Ouyahame, oluhodi nosho yo omaliudo okukala u wete u he na ekwafo lasha, ohai kala ya fa itai dulu okulididimikilwa. Pomafimbo a tya ngaho, otwa pumbwa okukonga ehekeleko mEendjovo daKalunga. (2 Ovakorinto 1:3, 4) Ombibeli otai tu kwafele tu ude ko nghee Jehova naJesus ve udite shi na sha nefyo. Jesus oo a li a fa Xe filufilu, okwa li e shii ouyahame oo hau etwa kokufilwa. (Johannes 14:9) Eshi Jesus kwa li hai kuJerusalem, okwa li ha talele po Lasarus novamwaina, Maria naMarta, ovo va li podoolopa i li popepi, yedina Betania. Ova li va panga oukaume wopofingo. Ombibeli otai ti: “Jesus okwa li e hole Marta nomumwaina naLasarus.” (Johannes 11:5) Ndele ngaashi twe lihonga metukulwa la tetekela, Lasarus okwa ka fya.
5, 6. (a) Jesus okwe linyenga ngahelipi eshi a li novapambele nookaume kaLasarus ovo va li va nyika oluhodi? (b) Omolwashike okunyika oluhodi kwaJesus taku tu tu omukumo?
5 Jesus okwa li e udite ngahelipi eshi a li a filwa kaume kaye? Ehokololo otali tu lombwele kutya Jesus okwa li a ya kovapambele nookaume kaLasarus, ofimbo va li tava lili eefya daLasarus. Jesus eshi e va mona, okwa li she mu linyengifa neenghono. Okwa “tukuluka momhepo yaye ndee ta kwatwa kolukaka.” Opo nee ehokololo ola ti: “Jesus okwa lila.” (Johannes 11:33, 35) Mbela oluhodi laJesus otali ulike kutya ka li e na eteelelo? Hasho nande. Jesus okwa li e shii kutya okwa li tapa ka ningwa oshinima shikumwifa. (Johannes 11:3, 4) Ndele nande ongaho, okwa li e udite ouyahame noluhodi olo hali etifwa kokufilwa.
6 Okunyika oluhodi kwaJesus otaku tu tu omukumo monghedi yonhumba. Otaku tu hongo kutya Jesus naXe, Jehova, ove tonde efyo. Ndele Jehova Kalunga ota dulu okulwifa omutondi oo noku mu finda. Natu taleni osho Kalunga a dulifa Jesus a ninge.
“LASARUS, DJA MO!”
7, 8. Omolwashike onghalo i na sha naLasarus ya li tai monika ya fa i he na eteelelo kovatali ovo va li po, ndele Jesus okwa li a ninga po shike?
7 Lasarus okwa li a pakwa mekololo, ndele Jesus okwa pula opo emanya olo la li la tuvikwa ko li kufwe ko. Marta okwa li e shi pataneka, molwaashi konima yomafiku ane, olutu laLasarus ola li la hovela okwoola. (Johannes 11:39) Pataleko lopanhu, eteelelo lashike la li po vali?
8 Emanya ola li la kufwa ko, ndele Jesus ta ingida mokule a ti: “Lasarus, dja mo!” Oshike sha ningwa po? “Nakufya okwa dja mo.” (Johannes 11:43, 44) Mbela oto diladila kutya ovanhu ovo va li po ova li va hafa shi fike peni? Kutya nee Lasarus okwa li omumwainamati wavo, omupambele wavo, okaume kavo ile omushiinda shavo, ova li ve shi shii kutya okwa li a fya. Ndele omulumenhu oo omuholike okwa li e na vali omwenyo nokwa li a fikama mokati kavo. Osho osha li oshinima shikumwifi neenghono. Nope he na omalimbililo, vahapu ova li va papatela Lasarus nehafo. Efyo kala li tuu la findwa!
9, 10. (a) Ongahelipi Jesus a holola Odjo yeenghono daye dokunyumuna Lasarus? (b) Omauwa amwe elipi taa di mokulesha omahokololo Ombibeli e na sha nenyumuko?
9 Jesus ka li a popya kutya ota ka longa oshikumwifilonga osho keenghono daye mwene. Ndele fimbo ina ifana mo Lasarus mombila, okwe shi yelifa nawa meilikano kutya Jehova oye a li Odjo yenyumuko olo. (Johannes 11:41, 42) Oyo hayo aike ya li omhito oyo Jehova a li a longifa eenghono daye monghedi oyo. Enyumuko laLasarus oli li ashike limwe lomoikumwifilonga omuwoi yenyumuko oyo ya shangwa mEendjovo daKalunga. * Okulesha nokukonakona omahokololo oo oshinima shihafifa. Otae tu hongo kutya Kalunga ke na onhondo, omolwaashi ovo va li va nyumunwa ova li va kwatela mo ovanyasha novakulunhu, ovalumenhu novakainhu, Ovaisrael nosho yo ovo ve he fi Ovaisrael. Ovanhu ovo tava hokololwa momishangwa odo kava li tuu va hafa! Pashihopaenenwa, eshi Jesus a nyumuna okakadona okanyasha koufi, ovadali vako ova li “va hafa neenghono.” (Markus 5:42, NW) Heeno, Jehova okwa li e va etela ehafo olo kwa li itave ke li dimbwa nande.
10 Doshili, ovo va li va nyumunwa kuJesus xuuninwa ova ka fya vali. Mbela osho osha hala okutya okunyumunwa kwavo kakwa li ku na ekwafo lasha? Hasho nandenande. Omahokololo oo Ombibeli otaa koleke oshili ya fimana notae tu pe eteelelo.
LIHONGA KOMAHOKOLOLO E NA SHA NENYUMUKO
11. Ongahelipi ehokololo lokunyumunwa kwaLasarus la kwafela mokukoleka oshili oyo ya shangwa mOmuudifi 9:5?
11 Ombibeli otai hongo kutya oonakufya “inava shiiva nande sha.” Kave na omwenyo nokave na apa ve li ve na eshi ve shii. Ehokololo laLasarus otali koleke oshinima osho. Eshi Lasarus a alukila momwenyo, mbela okwa li a hokololela ovanhu nehafo shi na sha neulu? Ile mbela okwa li e va tilifa nomahokololo matilifa e na sha nokupya moheli? Ahowe. MOmbibeli kamu na eendjovo da tya ngaho da popiwa kuLasarus. Oule womafiku ane oo a li a fya, ka li a “shiiva nande sha.” (Omuudifi 9:5) Lasarus okwa li ashike a kofa mefyo. — Johannes 11:11.
12. Omolwashike hatu dulu okukala noushili kutya okunyumunwa kwaLasarus okwa ningwa shili?
12 Ehokololo laLasarus otali tu hongo yo kutya enyumuko oli li oshinima sholela; kali fi ongano. Jesus okwa li a nyumuna Lasarus moipafi yeengudu dovamoninomesho. Nokuli novawiliki vomalongelokalunga ovo va li ve tonde Jesus kava li va pataneka oshikumwifilonga osho. Ponhele yaasho, ova ti: “Ohatu ningi ngahelipi, osheshi omulumenhu ou [Jesus] ota ningi oikumifilonga ihapu?” (Johannes 11:47) Ovanhu vahapu ova li va ka tala omunyumunwa Lasarus. Oshidjemo, vahapu ova itavela nokuli Jesus. Okumona Lasarus omunyumunwa, osha li oumbangi kuvo kutya Jesus okwa li a tumwa kuKalunga. Oumbangi oo owa li wa kola nomolwaasho vamwe vomovawiliki velongelokalunga lOshijuda vomitima dikukutu va li va pangela omhangela okudipaa Jesus naLasarus. — Johannes 11:53; 12:9-11.
13. Etomheno lilipi tu na lokwiitavela kutya Jehova ota dulu okunyumuna shili oonakufya?
13 Mbela oshi li pandunge okwiitavela kutya oku na enyumuko? Heeno, molwaashi Jesus okwa honga kutya monakwiiwa “aveshe ava va kala meembila” otava ka nyumununwa. (Johannes 5:28) Jehova oye Omushiti waaishe i na omwenyo. Mbela oshi na okukala shidjuu okwiitavela kutya ota dulu okushitulula ovo va fya? Doshili, shihapu oshe likolelela kedimbuluko laJehova. Mbela ota dulu ngoo okudimbuluka oonakufya vetu ovaholike? Eulu oli na eenyofi omabiliyona itaa dulu okuvalulwa, ndele Kalunga oha ifana keshe imwe kedina layo. (Jesaja 40:26) Onghee hano, Jehova Kalunga ota dulu okudimbulukwa okanima keshe ke na sha noonakufya ovaholike vetu, nota dulu oku va nyumuna.
14, 15. Ngaashi sha ulikwa kwaasho Job a popya, Jehova oku udite ngahelipi shi na sha nokwaalulila oonakufya momwenyo?
14 Ndele mbela Jehova oku udite ngahelipi shi na sha nokunyumuna oonakufya? Ombibeli otai hongo kutya okwa halelela okunyumuna oonakufya. Omulumenhu omudiinini Job okwa pula a ti: “Omunhu ngenge ta fi, ota ka nyumuka tuu vali?” Job okwa li ta popi shi na sha nokuteelela mombila fiyo efimbo laKalunga loku mu dimbuluka tali fiki. Okwa ti kuJehova: “Ove ngeno u ifane, ame nohandi ku nyamukula, Ove ho djuulukwa oshilonga shomake oye.” — Job 14:13-15.
15 Diladila ashike kwaasho! Jehova okwa djuulukwa shili okunyumunina oonakufya momwenyo. Mbela itashi hafifa omutima okushiiva kutya Jehova osho e udite ngaho? Ndele ongahelipi shi na sha nenyumuko olo lomonakwiiwa? Oolyelye tava ka nyumunwa, notava ka nyumuninwa peni?
“AVESHE AVA VA KALA MEEMBILA”
16. Oonakufya otava ka nyumunwa va kale meenghalo da tya ngahelipi?
16 Omahokololo Ombibeli e na sha nokunyumuna otae tu hongo shihapu shi na sha nenyumuko olo tali uya. Ovanhu ovo va li va nyumuninwa kombada yedu ova li va hangana vali novaholike vavo. Enyumuko lomonakwiiwa otali ka kala la faafana, ndele otali ka kala la denga mbada neenghono. Ngaashi twe lihonga mEtukulwa eti-3, Kalunga okwa lalakanena edu alishe li ninge oparadisa. Onghee hano, oonakufya itava ka nyumuninwa omwenyo mounyuni u yadi oita, ekaulonyanga nosho yo omikifi. Otava ka kala ve na omhito okukala nomwenyo fiyo alushe kombada yedu mombili nosho yo meenghalo dihafifa.
17. Ovanhu ve fike peni tava ka nyumuka?
17 Oolyelye tava ka nyumunwa? Jesus okwa ti kutya ‘aveshe ava va kala meembila otava udu ondaka yaye [yaJesus]. Ndee tava holoka mo.’ (Johannes 5:28, 29) Sha faafana, Ehololo 20:13 otali ti: “[Efuta] ola yandja ovafi ava va li mo, nefyo noshovafi oya yandja ovafi ava va li mo.” ‘Oshovafi’ otashi ulike konhele yopafaneko omo hamu i ovafi vahapu. (Tala Oshiwedelwako pepandja 212-213.) Ombila oyo otai ka kala i he na ovanhu nandenande. Omamiliyona omayovi ovanhu aveshe ovo tava tulumukwa omo, otaa ka kala vali nomwenyo. Omuyapostoli Paulus okwa ti: “Otaku ka kala enyumuko lovayuki nolovalunde.” (Oilonga 24:15) Osho osha hala okutya ngahelipi?
18. Oolyelye va kwatelwa ‘movayuki’ ovo tava ka nyumuka, neteelelo olo ole ku kuma ngahelipi pauhandimwe?
18 ‘Ovayuki’ ova kwatela mo ovanhu vahapu ovo hatu lesha shi na sha navo mOmbibeli, ovo va li ko fimbo Jesus a li ine uya kombada yedu. Otashi dulika u diladile shi na sha naNoa, Abraham, Sara, Moses, Rut, Ester nosho yo vakwao vahapu. Vamwe vomovalumenhu novakainhu veitavelo ovo ova kundafanwa metukulwa eti-11 lOvaheberi. Ndele ‘ovayuki’ ova kwatela mo yo ovapiya vaJehova ovo va fya pefimbo letu. Omolweteelelo lenyumuko, ohatu dulu okukala twa manguluka koumbada wokutila efyo. — Ovaheberi 2:15.
19. ‘Ovalunde’ ovo tava popiwa ovo oolyelye, na Jehova okwe va pa pahole omhito ilipi?
19 Ongahelipi shi na sha novanhu aveshe ovo inava longela Jehova ile inava dulika kuye molwaashi inave mu shiiva nande onale? Omamiliyona omayovi ‘ovalunde’ va tya ngaho itaa ka dimbuwa. Navo otava ka nyumunwa ndele tava ka pewa omhito ve lihonge kombinga yaKalunga kashili noku mu longela. Pefimbo lomido eyovi, oonakufya otava ka nyumuka noku pewa omhito va longele Jehova pamwe novanhu ovadiinini kombada yedu. Otashi ka kala efimbo litunhula. Efimbo olo otali popiwa kOmbibeli li li Efiku lEtokolo. *
20. Gehenna oshike, noolyelye hava i mo?
20 Mbela osho osha hala okutya omunhu keshe oo a li ko nale ota ka nyumunwa? Ahowe. Ombibeli otai ti kutya oonakufya vamwe ove li muGehenna, osho sha tolokwa ‘oheli’ mOmbibeli yOshikwanyama. (Lukas 12:5) Oshitya Gehenna osha yela kutya osha dja kedina loshala shoimbodi osho sha li kondje yaJerusalem shonale. Oya li onhele yokuxwikila oimhu yoonakufya nosho yo oimbodi. Oonakufya ovo va li hava kupulwa mo ova li va tali ka ko kOvajuda kutya inava wana okupakwa nokunyumuka. Onghee hano, Gehenna oshi li edidiliko la yeleka lehanauno laalushe. Nonande Jesus ota ka kala e na oshinakuwanifwa shokutokola ovanamwenyo novafi, Jehova oye Omutokoli munenenene. (Oilonga 10:42) Ita ka nyumuna nande ovo a tokola nale ve li ovakolokoshi nokava li va hala okulunduluka.
ENYUMUKO LOKUNYUMUNINWA MEULU
21, 22. (a) Oku na enyumuko limwe li lili lilipi? (b) Olyelye a li a nyumuninwa tete omwenyo wopamhepo?
21 Ombibeli otai popi yo enyumuko limwe li lili, olo lokunyumuninwa omwenyo womeulu omunhu e li oshishitwa shopamhepo. Oshihopaenenwa ashike shimwe shi na sha nenyumuko olo sha shangwa mOmbibeli, enyumuko laJesus Kristus.
22 Eshi Jesus a li a dipawa e li omunhu wokombada yedu, Jehova ina efa Omona waYe omudiinini a kale mombila. (Epsalme 16:10; Oilonga 13:34, 35) Kalunga okwa nyumuna Jesus, ndele ine mu nyumuna e li omunhu wokombada yedu. Omuyapostoli Petrus okwa yelifa kutya Kristus okwa “dipawa palutu nokwa tulwa omwenyo pamhepo.” (1 Petrus 3:18) Osho osha li oshikumwifilonga shinene shili. Jesus okwa li vali e na omwenyo e li omunhu wopamhepo omunaenghono. (1 Ovakorinto 15:3-6) Jesus oye a li wotete oo a nyumunwa enyumuko olo likumwifi. (Johannes 3:13) Ndele ka li ta ka kala waxuuninwa.
23, 24. Oolyelye ve li ‘okangudu’ kaJesus, nove li vangapi?
23 Molwaashi Jesus okwa li e shi shii kutya ota ka shuna diva meulu, okwa lombwela ovashikuli vaye ovadiinini kutya ote ke va “longela onhele.” (Johannes 14:2) Jesus okwa ulika kwaavo tava i meulu ve li “okangudu” kaye. (Lukas 12:32) Ovanhu vangapi va li tava ka kala mokangudu oko kanini kOvakriste ovadiinini? PaHololo 14:1, omuyapostoli Johannes okwa ti: “Ndele nda mona, ndee tala, Odjona [Jesus Kristus] ya kala ofika komhunda yaSion pamwe nomayovi efele nomilongo nhe nanhe ava va shangelwa edina layo nedina laXe moipala yavo.”
24 Ovakriste ovo 144 000, ovo va kwatela mo ovayapostoli vaJesus ovadiinini, ohava nyumuninwa omwenyo womeulu. Enyumuko lavo ola li tali ka hovela okuningwa naini? Omuyapostoli Paulus okwa shanga kutya otali ka ningwa pefimbo lokukala po kwaKristus. (1 Ovakorinto 15:23, NW) Ngaashi to ke lihonga mEtukulwa eti-9, otu li pefimbo olo paife. Onghee hano, oshixupe shinini sho 144000 osho tashi fi pefimbo letu ohashi nyumuninwa omwenyo womeulu mepakumo leisho. (1 Ovakorinto 15:51-55) Ndele omuvalu muhapu wovanhu ou na etimaumbwile loku ka nyumuninwa omwenyo monakwiiwa mOparadisa kombada yedu.
25. Oshike tashi ka kundafanwa metukulwa tali landula?
25 Heeno, Jehova ota ka finda shili omutondi wetu, efyo, notali ka xula po fiyo alushe! (Jesaja 25:8) Ndele otashi dulika u lipule kutya: ‘Ovo tava ka nyumunwa va ye meulu otava ka ninga mo shike?’ Otava ka kala ve li oshitukulwa shepangelo lOuhamba lomeulu likumwifa. Ohatu ke lihonga shihapu shi na sha nepangelo olo metukulwa tali landula.
^ okat. 9 Omahokololo amwe e na sha nenyumuko otaa hangwa momishangwa edi: 1 Eehamba 17:17-24; 2 Eehamba 4:32-37; 13:20, 21; Mateus 28:5-7; Lukas 7:11-17; 8:40-56; nosho yo Oilonga 9:36-42; 20:7-12.
^ okat. 19 Omolwouyelele muhapu u na sha nEfiku lEtokolo nosho yo etomheno lokutokola, tala Oshiwedelwako pepandja 213-215.


text:
Anga hẽ Embimbiliya Lia Sonehiwa Lovisimĩlo Tunda ku Suku?
Etambululo Liembimbiliya
Asonehi valua Vembimbiliya va popia vati, va soneha ovina Suku a va tuma. Kũlĩhĩsa vimue pokati kolondaka viavo:
Soma Daviti wa popia hati: “Espiritu lia Yehova li popia, ame ndinga Mitakati.Ondaka yaye yi kasi kelimi liange.”
—2 Samuele 23: 1, 2.
Uprofeto Isaya wa popia hati: “Ca popia Yehova Ukualohoka ceci hati.”
—Isaya 22:15.
Upostolo Yoano wa popia hati: “Esituluilo lia eciwa la Suku ku Yesu Kristu.”
—Esituluilo 1:1.
LILONGISA OVINA VIKUAVO
Embimbiliya Li Longisa Nye?
Embimbiliya—Ondaka ya Suku
Embimbiliya li ku kuatisa ndati oku potolola ovitangi viove? Momo lie o sukilila oku kolela kovitumasuku?


text:
OCIPAMA 7
Usoma wa Suku u Lomboloka Nye?
1. Usoma wa Suku u lomboloka nye?
Usoma wa Suku u lomboloka uviali umue wa tumbikiwa kilu. Owo u ka piñainya ovosoma osi omanu kuenda u ka tẽlisa ocipango ca Suku palo posi ndeci ci kasi oku lingiwa kilu. Olondaka evi viatiamẽla Kusoma wa Suku, viwa. Ndopo Usoma wa Suku u ka tẽlisa onjongole yomanu yoku kuata uviali umue uwa. Uviali waco, u ka tokekisa omanu vosi va ka kala palo posi.
Uviali u sukila oku kuata osoma. Omo liaco, Yehova wa nõla Omõlaye Yesu Kristu oco a linge Osoma Yuviali Waye.
2. Momo lie Yesu eye Osoma yiwa?
Omõla a Suku, Ombiali yimue ya sunguluka, momo ukuahenda. (Yoano 1:14) Handi vali, o kuete unene woku kuatisa omanu, momo o ka viala oluali luosi okupisa kilu. Noke yoku pinduiwa, wa enda kilu kuenje wa tumãla kondio ya Yehova loku talamẽla. (Va Heveru 10:12, 13) Noke, Suku wo wĩha omoko yoku viala.
3. Velie va ka viala kumue la Yesu?
Ocimunga cimue ci tukuiwa hati ‘olosandu,’ ci ka viala kumue la Yesu kilu. (Daniele 7:27) Ovapostolo va Yesu vakuekolelo, ovo olosandu viatete via nõliwa. Toke cilo, Yehova o kasi oku amamako oku nõla alume lakãi vakuekolelo ndolosandu. Ovo va pinduiwa vetimba liespiritu, ndeci ca pita la Yesu.
Vañami va enda kilu? Yesu wa va tukula hati, ‘vakacunda katito.’ (Luka 12:32) Etendelo liavo li soka 144.000 komanu. Ovo va ka viala oluali kumue la Yesu.
4. Eci Yesu a fetika oku viala kua pita nye?
Usoma wa Suku wa fetika oku viala kunyamo wo 1914. * Yesu noke yoku tumbikiwa komangu yusoma, wa tundisa Satana kumue lolondele viaye kilu kuenje va imbiwa palo posi. Satana omo lionyeño yalua wa fetika oku nena ovitangi palo posi. (Esituluilo 12:7-10, 12) Tunde opo, ovitangi viomanu voluali via fetika oku livokiya calua. Ovoyaki, onjala, ovovei, kuenda ovilemawe, vi lekisa “ondimbukiso” yokuti ndopo Usoma wa Suku u ka nena apongoloko voluali.
5. Nye Usoma wa Suku u kasi oku linga?
Lekuatiso liupange woku kunda koluali luosi, Usoma wa Suku u kasi ale oku tokekisa owiñi wakahandangala wo kolofeka viosi. Vakuavitima via sunguluka, va kasi oku tava oku linga olonungi viusoma wa Suku una u kasi peka lia Yesu. Usoma waco, u ka va teyuila eci oluali lulo lũvi lu ka kunduiwa. Omo liaco, vosi va yongola oku kuatisiwa Lusoma wa Suku, va sukila oku lilongisa oku pokola ku Yesu.
Vokuenda kuohulukãi yanyamo, Usoma u ka tẽlisa ocipango catete Suku a kuatelele omanu. Oluali lu ka kala ofeka yeposo. Noke, Yesu o ka eca Usoma ku Isiaye. (1 Va Korindo 15:24-26) Ove hẽ wa kũlĩha umue o yongola oku sapuilako ovina viatiamẽla Kusoma wa Suku?
LILONGISA OVINA VIKUAVO
Embimbiliya Li Longisa Nye?
Anga hẽ tu “Kasi Muẽle Koloneke Via Sulako”?
Kũlĩhĩsa ovituwa viomanu vi lekisa okuti tu kasi “koloneke via sulako” ndomo via tukuiwa Vembimbiliya.